Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


nnf 


PATROLOGI.E 

CURSUS  COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS,  INTE6RA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OEGONOMICA, 

OMNIOM  SS.PATR(IH,  DOCTOMIH  SCRIPTORUMP  EGGLESIISTICORI»!, 

8IVB    LATINORUM,  8IVB  ORAGORUM, 

QUl  AB  ^VO  APOSTOLICO  AD  TEAfPORA  INNOCENTII III  {ANNO  1246)  PRO  LATINIS 
ET  CONCILII  FLORENTINI  (ANN.  1439)  PRO  GRASCIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMNIUM  QHiE  EXSTITERB  MONUMENTORUM  CATHOLICiS  TRADITIONIS  P£R  QUINDBCIM  PRIMA 

ECCLBSUS  SiECULA, 

JTJXIA  BOXTIONES  ACCURATI88IMAS   INTKR  SB  GUMQUB  NONNULLIS     G0DIGIBU8  MANU8GRIPTIS     GOLLATAS,    PBRQUMA 

DILIOBNTKR  CASTIOATA;  DI88BRTATI0NIBUS.  COMMBNTARIIS.  VARIISQUB  LBGTI0NIBU8  GONTINBNTBR  ILLUSTRATa; 

OMNIBUS  OPBRIBUS  POST  AMPLISSIMAS  BDITIONBS   QUiB  TRIBUS   NOVISSIMIS  S^BCULIS   DBBBNTUR   ABSOLUTAS 

DETECTIS,   AUCTA  ;  INDICIBUS  PARTICULARIBUS  ANALTTICtS,  SlNOULOS  SIVB  TOMOS  SIVB  AUCTORBS  ALICUJUS 

MOMBNTI   SCBSEQUBNTIBUS,   DONATA  ;   CAPITULIS  INTRA   IPSUM  TBXTUM   RITB  DISPOSITIS,  NECNON   BT 

TITULIS  8IN0ULARUM  PAOINARUM  MAROINBM  SUPBRIORBM  DISTIN0UBNTIBU8  8UBJBCTAMQUB  MATB- 

RIAM  8IGNIF1GANTIBUS,  ADORNATA;   0PBRIBU8  GUM  DUBIIS,   TUM  APOCRTPHIS,  ALIQUA  VBRO 

AUGTORITATB  IN  ORDINB  AD  TRADITIONBM  BGGLBSIASTICAM  P0LLENTIBU8,  AMPUFIGATA ; 

DUCBNTIS     ET  AMPUUS     LOCUPLBTATA    INDICIBUS  AUCTORUM    SICUT    ET    OPBRUM,    ALPHABBTICIS,    CHR0N0L0GICU9, 

STATISTICI3,   STNTHBTICIS,  ANALTTICIS,  ANALOOICIS,  IN  QUODQUB  RBLIOIONIS  PUNCTUM,   DOOMATICUM,  MORALB,  * 

LITURGICUM,  GANONICUM,    DISCIPLINARB,   HI8T0RICUM»   BT  CUNGTA  ALIA  SINB  ULLA  BXGBPTIONB  ;  SBD   PRiB- 

SERTIM   DUOBUS   INDICIBUS    IMMENSIS    BT    OBNERALIBUS,    ALTERO    SGILIGET    RERUM,    QUO    GONSULTO, 

QUIQUID  NON  80LUM  TALIS  TALISVB  PATBR,   VBRUM  BTIAM  UNUSQUISQUB  PATRUM,  NB   UNO  QUIDBM 

OMISSO,  IN  QUODLIBBT  THEMA  SCRIPSBRIT,   UNO  INTUITU  GONSPICIATUR  ;  ALTBRO  SCRlPTURifS 

SACRiC,  BX  QUO  LBGTORX  GOMPBRIRB  8IT  OBTIUM  QUXNAM  PATRE8  BT  IN  QUIBU8  OPBRUM 

SUOflUM  LOCIS    8INGUL0S  SINGULORUM    UBRORUM    8.    SGRIPTURiB   VBRSU8,    ▲    PRIMO 

OENBSBOS  USQUB  AD  NOVISSIMUM  APOGALTPSIS,  GOMMBNTATI  8INT. 

BDTIO  ACGURATI8SIMA,   G^BTBRISQUB  OMNIBUS  FACILB  ANTBPONBNDA,  81   PBRPBNDANTUR  GUARACTBRUM     NITIDITA8 

CHARTiB  QUALITAS,  INTBGRITAS  TBXTUBy    PBRFBCTJO  COBRBCTIOMIS,    OPBHUM  RBCUSORUM  TUM   VARIBTAS,  TUM 

NUMBRUS,  FORMA    VOLUMINUM    PBRQUAM    COMMODA    8IBIQUB    IN    TOTO   PATROLOOIiB   DBCUR8U    CONSTANTBR 

8IMIUS,    PRBTU    BXIOUITAS,    PRiBSBRTIMQUB     ISTA     GOLLEGTIO,    UNA,    METHODIGA   BT  CHRONOL  30IGA, 

8BXCBNT0RUM  FRAOMBNTORUM  OPUSGULORUMQUB  HACTBNUS  HIG  ILUG  SPARSORUM,  PRIMUM  AUTBM 

IN  NOSTRA  BIBUOTUBGA,  BX  OPBRIBUS  BT  MSS.  AD  OMNES  iBTATBS,  L0G08,  LINGUA8   F0RMA8QUB 

PBRTINBNTIBU8    GOADUNATORUM. 

SERIES  LATmA  PRIOR, 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOGTORBS  SCRIPTORESQUB  BCCLBSI^  LATIN^ 

A  TBRTULUANO  AD  INNOGENTIUM  UI. 

AGGURANTE  J.-P.   MIGNE, 

BibltotheciB  Clcrl  ■nlTcrsae, 

SIVB  CURSUUM  COMPLETORUM  IN  SINGOLOS  StilENTIiB  ECCLESIASTIC^  RAMOS  EDITORE. 


PATROLOGIiE  TOMUS  CLV. 

CODEFRIDUS  BDLLONIUS  HIEROSOL.  REX.  RADULPHUS  ARDENS.  LUPUS  PROTOSPAT. 
ANSELMUS  MEDIOL.,  BERNARDUS  TOLET.,  ARCHIEPISGOPl.  THOMAS  EBORAC. 
ALBERICUS  OSTIEN.,  AMATUS  BURDEGAL.,  POPPO  METEN.,  EPISCOPI.  RICHARDUS 
DE  DUMELLIS  ABB.  PRATELL.  MANEGALDUS  PRESB.  GOSGELINUS  CANTUAR., 
SULCARDUS  WESTMONAST.,  PAULUS  S  l^ETR.  C4RNGT;  MONAGIU.  FRATRES  MAJORIS 
MONASTERII.  BRUNO. 


I      I  .  L  ^  «i  ** '  "  "^*^ 


PARISIIS 

APUD   6ARNIER  FRATRES,   EDITORES  ET   J.-P.   MIGNE   SUCGESSORES, 
IN  VU  DICIA :  A  VBNUB  DU  MAINS,  m,  OLIH  CHAU88BS  DU  MAINB,  127. 

1880 


li  typif  soeietttls  dieta  Societu  inonymt  ittpressionis  et  librtiri»  tdministrttioniim  Yitnim<|iie  ferrtttnut 
PAULO  DUPOflT  Directore.  ftrisiis,  in  Yit  dicu  Jetn-iteqnes-lloatieta,  41.  (Q.)  lO.t.tt). 


••    • 

•  •  • 

•  •  •  • 

•  •  • 


•: 

•• 

•  • 


•  •• 


•, 


SiBGULUM  Xn 

GODEFRIDI  BULLONII 

LOTHARINGIiE  DUGIS 

POSTMODUM 

OIEROSOLTHORUM  REGIS  PRIMI 

EPISTOLiE  ET  DIPLOMATA 

AGGEDUNT 

APPENDICES  AMPLISSMiE 

HONUMENTA  PERPLURIHA  DE  RELLO  SACRO  GOMPLECTENTES 

SEQUUNTUR 

ADULPBI  ARDEHTI8  HOBilLIJE 

DUOBUS  TOMIS  DISTRIBUTiE 

tNTBRWSCENTUR 

LUPI  PROTOSPATAWI  CHRONICON 

NECNON 

ANSELMI  MEDIOLANENSIS.  RERNARDI  TOLETANI,  ARGHlEPISCOPOnUM;  THOMiE  EBO- 
RAGENSiS.  ALBERICI  OSTIENSIS.  AMATI  BURDEGALENSIS,  POPPONIS  METENSIS, 
EPISGOPORUM;  RICHARDI  DE  DUMELUS,  ABBATIS  PRATELLENSIS,  MANEGALDI 
PRCSBYTERI,  GOSGEUNI  CANTUARIENSIS  MONAGHI,  SULCARDI  WESTMONASTE- 
RIENSIS,  PAUU  S.  PETRI GARNOTENSIS  MONAGHI,  FRATRUM  MAJORIS  HONASTERII» 
BRUNONIS. 

OPUSCULA.  DIPLOMATA,  EPISTOUE 
AGGURANTE     J.-P.    MIGNB, 

Blbn^tliMie  Clerl  mlrarM», 

SIVB 
GUR8UU1I  GOMPLITORUIC  IN  61N0UL0S  SGIBNTLB  BGGLBSIASTIG/fi  BAIfOS  BDITORB 


TOMUS  UNICUS 


PARISII^ 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDItOSES-^IPXff-lP^^HGxNE  ^LtGGE^^ORES, 

IN  VU  DICTA  :  AVENUB  DU  MAIliiS,  'l8&,  0Mii:(»i«/5sI^^7  J3tr4rA/<VWj«'97. 

1880 


•   w  .  ^ 


II 


/ 


^         ■i'  V*         "f  ^         & 


'     i-- 


ELENGHtl*  ■  •'  ■-  --^-^^  i^   's 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUiE  I 

608CELINUS  GANTUARIENSIS  MONACMUS. 

Yita  major  S.  AugiLstini  Anglorum  apostoli coL      1 1 

Vita  minor  ejusdBQL  ,•  j  •..,.•..•.  .^  •..  ^ ^  ,.  .  ifr/rf. 

Historiatranslatiteis  ejMe^.-'-  :• « :. :.<     •  .  ..^ «  ..,.  .  U 

Vita  S.  Swithmi».  J  .:•..'.,•  i.  *^  j  .  •   .   i  .  \  .  ,   ....   .:  .*  .  l   4;*I.   •  47 

Vita  S.  Ivonis  episcopi  Persae .  79 

Vita  sancta  Werebui^ae 93 

Vita  sanctse  Eadgithse  sen  Edilhae 109 

S.  Laurentii  elogium  auctore  Mabillouia. ..«  .^.  ..  .  .      ..  ., 115 

iiUPDS  WlOTOSf^ATARIUS. 

Chronicon.  •  •  .  ^ .   .     ..  121 

FRATRES  MAJORIS  MONASTERII. 
Epistola  de  morte  Bernardi  abbalis 143 

^ .         .  BRUNO 

i^regOwwQb :%  >r*^»-'..^«  .•  •"  •-,?  •  *f  •-  •  •  •  .•  •.  •  •  •  ^,-  •  .   .  •  •  .'•  jst  •  '^  ^  «j  •^  ^  ^*^ 

BERNARDUS  TOLETANUS  ARCHIEPISCOPijS. 
Sermones 147 

MANEGALDUS  PRESBYTER. 
Opusculum  contra  Wolfelmnm  Colonien.<^em 149 

>A(]LUS  S.  PETRI  CARN0TENSI3  MONACHUS.         * 

Vetus  Agano 197 

GODEFRIDUS  BULLONIUS  HIEROSOLYMORUM  REX. 

Eplstote  et  diplomala 389 

Ad  Godefridum  appeodices.  —  (Vide  Ordinem  rerum  ad  calcem  voluminis.)  .....  431 

RADULPHUS  ARDENS. 

HiMUlUahuQ  tdOtts  primus 16C5 

Hdfliniarum  tomus  secundus 1299 

{Hamiliarium  Radulphi  Umum  priorem^  quem  typographomm  oscitanlia  loco  mo  movit^ 
po8t  notitiam  in  Radulpkum^  col.  1290;) 

THOMAS  EBORACENSIS  EPISCOPUS. 

EpiUphium  Guillelmi  regis :  .  ...  .  . '.  ...  .  .      ........  1625 

Epistolse  ad  Lanfrancum 1625 

Epistola  ad  arcbiepiscopos  et  episcopos  per  Angliam  ■coBstitutes- 1626 

RICHARDUS  DE  DUMELLIS  ABBAS  PRATELLENSIS. 

Commentarium  in  Genesin 1629 

Epistola  ad  S.  Anselmum  Cantuariensem  ; 1631 

ALBERICUS  OSTIENSIS  EPISCOPUS. 
Epistolaad  monacbosS.  Orientii  Auxitanensis 1631 

SULCARDUS  WESTMONASTBaiEt^IS  MONACHUS. 
De  fundatione  abbatiae  Weslmonasteriensis.  .  .  .,  ,  .^ 1635 

JUM^Ujt  BIj^PKG^NSIS  EPISCOPUS. 

li<pistol9e  •  •  ..*#'•!•*•  *•  •  ^*^.j  »1  j  f  •'•  .i!  *  •;  %  •  •••  ••.••.•• 1637 

Synodus  GerunflerfsW.* .  *r*  .* '.'/.-. 1644 

SynodusBur^epalejgsis  ^,«, .....  -.••:*?:  t^  j  •:.;;.; 1645 

Diplomata.  .:i  *j:/:4*j  ••  ••/  •''•"*  ^  ''•  f  r  itc 1647 

•••  ••'  '•*  '  •*""  '**    POPPO  METENSIS  EPISCOPUS. 

Diplomata 1661 

Epistola  ad  Lambertum  Airebateosem 1656 

ANSELMUS  MEDIOLANENSIS  ARCHIEPISCOPUS. 
Diplomata 1657 


ANNO  DOMItfl  MG. 


GOSCELINUS 

CANTUARIENSIS  MONACHUS 


NOTITIA  HISTOmOA 

(OoDiN,  Comment,  de  Scriplorihus  ecclesiasticiSy  II,  961). 


GoUennus,  seu  Goscelinus^  S.  Bertini  in  Artcsia 
monachus,  nationc,  ut  creditury  (>allus,  ex  ordine 
divi  Benedicti,  monasticen  in  coenobio  Bertiniano 
primum  professus,  tum  postca  ad  monasterium 
Sancti  Augustini  CantuariensisinAngliamvocatus, 
ob  eximias  observantiaB  regularis  ac  doctrin^e  om- 
nifanfie  dotes,scripsit  diligentissime  omninm  Vitam 
sancU  Augustini  Caniuariensis  archiepiscopiy  post 
Bedam,  libro  i  Historias  Anglorum  cap.  23  et  se- 
quentibus,  et  libro  ii,  capitibus  2  et  3,duplici  opus- 
curo,  miijore  scUic^t  et  mtnore,  ut  in  prsfatione  sua 
enarrat  num.  4.  Illorum  alterum  post  Lanfranci 
opera,  tacito  auctoris  nomine  editum  reperitur  a 
Dacherio  anno  1648,Parisiis,in-folio./l/(5rum  nempe 
majus  opusculum  nusquam  editum,  evulgatur  Sci- 
calo  primo  Sanctorum  ordinis  divi  Benedicti,  p.  499, 
cum  iibro  Miraculorum  ab  eodem  Gotselino  com- 
posito.  Prologus  maioris  operis  incipit  :  Dominis 
charissimis,  etc.  Libeilus  autem  incipit  :  Potentissi' 
mus  triumjahator.  etc.  Glaruisse  ipsum  refcrt  ad 
annum  1096  Guillelmus  Cavus  in  Historia  rei  litte^ 
rariss  ssculo  xi,  pag.  629,  ad  annum  1110  Gerar- 
dus  Joannes  Voesius  libro  ii  De  hutoricis  Latinis 
cap.  48,  pag.  mihi  398,  quorum  utrumque  verum 
esse  potest.Prstcrea  Gotselinusiste/yts/orzam/raru- 
lationis  sancti  4ugustini  dnobus  libris  sancto  Ansel- 
mo  Canluariensi  episcopo  nuncupatis  comprehen- 
dit,  mss.  penes  Joannem  Mabilion,  quos  dabit  in 
publicum  Sseculo  VI  Sanctarum  ordinis  divi  Renedicti, 
Commendavit  quoque  scriptia  VitamsanctiSwithmi 
Winkmiensis  eptscopi,  qum  ipsa  vel  saltem  ejus  epi- 
tome  apud  Laurentium  Surium  exstat  tomo  iV,  ad 
diem  II  Julii.  Prfleterea  Vitas  S,  Laurentii  arehiepi- 
scopi  DublinensiSy  Grimbaldi  abbatiSy  Erkenvaldi  epi- 
sc4^pi,  Edgith^f  Milpuryjs  et  Witheburgx  virginum, 
Item  librum  De  ortgine  sancti  Ivonis  et  alterum  De 
translatione  ac  miraculis  ejus  de  quibus  Vossius  loco 
citato.  Hanc  babent  y^cta  tanctorum  ad  diem  10  Ju- 
nii,  tomo  II,  pag.  287,  ubi  de  S.  Ivone  episcopo 
Persa  et  tribus  sanctis  sociis  in  Anglia.Quam  scri- 

Esit  Goscelinus  monachus  Ramesiensis  abbati  suo 
erberto  inscriptam,  creato  1087,  ac  post  quatuor 
annos  episcopo  Nortwicensi  facto,cu.iusencomium 
habetur  in  monastico  Anglicano  pag.  1003.  At  Gos- 
celinus  postea  monachus  Cantuanensis  ad  S.  Au- 
guslinum  scripsit  Vitam  S.  Augustini  Cantuaricnsis 
archiepiscopi  datam  ad  diem  26  Maii,  atque  alias 
plures  sanctorum  Vitas,  habitus  post  Bedam  secun- 
dus  in  laudibus  SS.Angliae  eelobrandis,  uti  de  ipso 
testatur  Malmesburiensis  lib.  iv  De  gestis  rc^um 
Anglorum,  cap.  1.  Hic  infra  in  prologo  oxplicat, 
quaenam  ab  Andrea  Leucandro  aboate  nameseiensi 
pnmo  \itae  higas  auctore  acceperit,  quidque  ipse 

Patrol.  GLY. 


X  ex  aliorum  relatione  addiderit.  Quoe  autcm  cap.  4 
habentur,  ab  eodem  auctore  adjuncta  sunt,  cum 
adhuc  viveret  Herbertus  Nortwicensis  episcopus, 
anno  1H9  22  Julii  mortuus. 

Nullu8  qui  pompa  majore  opcra  Gotselini  Berti- 
niani  seu  Canluariensis  nionachi  dcscribat,Hcnrico 
Warthon  eruditissimo  Anglicarum  rerum  viro,  qui 
plura  ejusdem  opuscula  ex  mss.  codicibus  eruta 
evulgavit,  tomo  ll  Anglix  sacrw,  de  quo  ita  in  prae- 
fatione,  num.  3,  pag.  6. 

«  Gocelinus  siveGotselinus,Bertinianus  vulgodi- 
ctus,  narrante  Baleo,  Cent.  XIH,  cap.  17,patria  Mo- 
rinensis  erat^  monachus  ad  S.Bertini  fanum.Postea 
crebrescente  eruditionis  famaab  Anselmo  archiepi- 
scopo  in  Angliam  accitus,  primo  apud  Ramesiam 
sub  Hereberto  abbate,  postea  apud  S.  Augustini 
Cantuariense  ccenobium  vitam  monasticam  duxit, 
ct  plures  sanctorum  Anglicanorum  Vitas  litteris 
consignavit.  Paria  habet  Vossius,  lib.  ii  De  Histori- 

ws  cis  LatiniSyCap,  48,  nisi  quod  ordine  inverso,  illum 

"  raonachum  primo  Cantuariensem^posteaRamesien- 
sem  fuisse  vclit.  Male  uterque.  Si  enim  Gotselinua 
ip  Angliam  ab  Anselmo  arcniepiscopo  evocatus  fue- 
rit,  neutiquam  potuit  inter  Ramesienses  degere  sub 
Hereberto  abbate,  qui  abbatiam  anno  1091  dereli- 
quit.Certiora  hahet  de  Gotselino  Willelmus  Malmes- 
miriensis,  lib.  iv  De  gestis  re{jum  Anglorum  in  fine, 
inquiens  :  Goscelinus  monachus  de  S,  Bertino,  cum 
Heremanno  episcopo  Satesberix  quofidam  Angliam 
venerat  (Heremannus  post  tricnualem  moram  apud 
S.  Bertinum  fuciam,  in  Angliam  rediit  anno  I0o8), 
insignis  litterarum  et  cantuum  peritia,  Is  multos  epi- 
scopatus  H  abbatias  perlustrans  temporey  prxclarse 
scientix  multis  locis  monumenta  dedity  in  laudibus 
sanctorum  Anglix  nulli  post  Bedam  secundus,  musicx 
porro  palmam  post  Osbernum  adeptus,  Denique  innu- 
meras  sanctorum  Vitas  slylo  extulit,  veterum  vel  ho' 
stilitate  amissaSy  vel  informiter  editas  comptius  rr- 
novavit,  Hujus  quoque  (S.  Augusttni  Cantuariensis) 

C  translationis  seriem  ita  expolivit  ut  eam  propsentibus 
monstrasse  digito,  fulurorumque  videatur  subjecisse 
ocuio.  Se  inonachuin  fuisse  Sancli  Augustini  Can- 
tuariensis,  Gotselinus  in  utraqueprgelatione  ad  Vi- 
tam  S.  Augustini  testatur.  Scripsit  enim  duplicem 
Historiam  de  cjusdem  Vit^.  Fecimus  (inquitin  prae- 
fatione  ad  Hist.  majorcm)  de  eadem  matcria  duos  co- 
dices,  majorem  et  minoi^em.  Majorem  edidit  Joan- 
nes  Mabillonius  in  Actis  Benedictinorum  Sajculo  I, 
pag.  499,  addito  etiam  libro  ejusdcm  majori  Dc  mi- 
racnlis  S,  Augusthii,  ibidem  pag.  535.  Hisloria 
minor  De  Vita,  et  alia  minor  etiam  De  miracu- 
lis  S,  Augustinij  in  Bibliothccae  Lambethanae  codi- 
ee^  inecnpt»  Gotselino  reperiuntur.  Ex  boo  ritam 


A 


11 


GOSCELINI  CANTDARIENSIS  MONACHI. 


12 


mimreni  dcscripsiraus  cl  lypis  hoc  tomo  II,  pag. 
55,  evulgari  curavimus,  nc  primo  apud  Anglos 
fidei  Christianfii  praedicatori  sua  apud  Anglos  laus 
deesset,  quamvis  pcrpauca  de  illo  CJotselinus  nove- 
rit,  quac  non  antea  Beda  scripseriL  Longe  amplior 
est  Uistoria  mnjor^  quae  tamen  si  fabulas  et  inanes 
verborura  phaleras  omittas,  nihil  Historix  minori 
intactum  habet.  Minorem  antea  edidcrat  Dacherius 
in  appendice  ad  Lanfranci  opera,  Parisiis  1618. 
pag.  57,  sed  auctoris  nomine  et  integro  capitulo36 
destitutam.Pluriraa  Gotselini  opera  in  codice  per- 
antiquo  et  pcreleganti  Cottoniano  Vespasianus  Bj20, 
isthoc  ordine  exslant  : 

«  Hisloria  minor  de  Vita  5.  Augustini  Cantuarien- 
sis  archiepiscopi. 

«  Historia  minor  de  miracutis  S.  Aurjustini. 

«  Historia  major  de  Vita  sancli  Augustini  ejus- 
dem. 

«  Historia  major  de  miraculis  S.  Augmtini. 

«  Sermo  in  Festivitate  S.  Augustini.  Incipit  :  Prx- 
clara  diei  prxsentis  solemnitas 

«  Libri  2  ad  Anselmum  d^  translatione  S.  Augus- 
tini,  anno  1091,  0  Septembris  facta.  Hos  Saeculo 
sexto  Benedictinoin  lucem  profcrre  ci.  Mabillonius 
8pondet.S<2?6M//uwi  VI  sanctorumordints  divi  Benedicti, 
quod  est  ab  anno  iOOO  ad  1100  colligere  cocpit  do- 
minus  Luca  d*Aehery  congregationis  S.  Mauri  mo- 
nachus,D.  Joannes  Mabillon  et  Theodoricus  Ruinart 
cjusdem  congrcgationis,  iilustrarunt  et  cum  indici- 
bu9  necessariis  ediderunt,  2  voL  in-folio,  Parisiis 
1701,  apud  Carolum  RebusteL  llis  libris  continua 
scrie  subjungitur  Vita  S.  Petardi. 

«  Vita  S.  MitdredtV. 

«  Translatio  S.  Mitdredx,  et  institiUio  monasterii 
ejusdem, 

«  Vitx  sanctorum  iMUientii,  Metliti,  Justi,  Hono- 
riij  Deusdedit  et  Theodori  nrchiepiscoporum  Cantua^ 
riensium.  In  his  quidquid  historicum  est,  cx  Beda 
totidem  fcre  verbis  desumptum  est,  ampliatis  dun- 
taxat  magnificc  Bedae  sententiis,etmiraculismultis 
in  singuiarum  fine  appositis.  In  Vita  S,  Laurentii 
auctor  longa  dicrcssione  facla,  Gdem  sui  temporis 
miraculis  conciliare  nititur. 

«  Vita  Adriani  ahhatis  S.  Augustini,  quem  anno 
708  obiisse  refert. 

«  Historia  de  translatione  ejusdem,  tempore  Wil- 
lelmi  regis  facta. 

«  Libetlus  contra  inanes  sanctx  Mildredx  usurpa- 
tore5,  probans  corpus  ejus  non  in  parochia  S.  Gr©- 
gorii  Cantuariensis,in  ecclcsia  ficto  nomine  Miltru- 
ais  nuncupata,  sed  in  ccenobio  S.  Augustini,  ad 
quod  ab  ^lstano  abbate  tempore  Ciinuti  regis  trans- 
latum  est,  adservari.  Hactenus  codex  Cottonianus. 


B 


«  Praster haec  a  Gotselino  Baleus  scriptas  memorat 
Vitas  SS.  Swithuni,  Grimbaldi,  Erllenwaldi,  Eadgi- 
thx,  Milburgx,  Witheburgx  et  Ivonis,  et  Historiam 
de  translatione  /iwm.Porrovetustum  catalogum  san- 
ctorum  in  Anglia  sepultorura  Saxonicc  scriptura, 
Latine  convertisse  dicitur  ab  Usserio,  Antiquitatum 
Britannix  cap.  2,  pag.  15.  Cujus  versionis  pluriraa 
exemplaria  in  bibliothecis  nontratibus  reperiuntur. 
Ejusdem  Croaicam  laudat  Guillelraus  Thorn  in  Hi- 
storia  S.  Augustini,  col.  1783.  Nec  de  alio  intelli- 
genda  esse  arbitror,  qu«  antiquura  Ecclesiae  Elien- 
sis  registrura  habct,  cap.  40.  Tempore  Symconis 
abbatis  (Eliensis,  qui  ab  anno  1082  ad  1004  praBse- 
dit)  intererat  inter  monachos  quidam  Gocalinus  no- 
mine,  dissertissimus,  undique  per  Angtiam  Vitas,  mi- 
racula  et  gesla  sanctorum  sanctarumque  in  Historiis, 
in  Prosis  dimndo  mutavit.  Hic  scripsit  prosam 
S.  EtheldredXy  cujus  initium  est :  Christo  Regi  sit 
gloria.  Obitura  illius  Obituariura  Sancti  Augustini 
Cantuariensis  ita  commeraorat  :  Idibus  Maii  ohiit 
Gezelinus,  mofiachus  et  sacerdos,  Vitam  S.  Werebur- 
gx  virginis  auctore  Goscelino  raonacho,  edidit  Go- 
defridus  llcnschenius  ad  diem  3  Februarii  tomo  I, 
pag.  386;  quam  illi  asseril  in  commentariis  ad  Vi- 
tam  praeviis  paragrapho  i,  num.  2,  pag.  384.  Anno 

Suoque  1688,  Antuerpiai  apud  MichelemCnobarum 
aniel  Papebrochius  in  probatis  sanctorum  Vitis, 
tomo  VI,  Maii  mensis  ad  diem  26,  pag.  375  et  se- 
quentibus,  edidit  opuscula  Gocelini  omnia  ad  Kt- 
tam  S.  Augustini  Cantuariensis  episcopi  spectantia, 
nimirum  De  vila  et  miraculis  libros  2,  De  translatio- 
ne  libros  2  quibus  commentarium  p.  373  praemisity 
ad  paginam  autem  443  pertingunt. In  eadem  autem 
Cottoniana  Bibliotheca  sub  ctiigie  Vibe]lii,littera£;, 
codice  8,  n.  15,  exstat  Vita  sancti  Kantigeani  con- 
fessoriSy  qui  et  Ingalschu  nominatur,  per  Josceli- 
num.  » 

Commendat  eximie  hunc  Goscelinum  Guillelraus 
Malraesburiensis  lib.  iv  {>e  regibus  Anglorum,  cap. 
C  ultimo,et  in  libro  De  Dorobemensibus  archiepiscopis, 
Csesar  Barouius,  in  Annalibus  ad  annura  862,  Got- 
zelinum  hunc  Morinensem  appellat,  alii  monachum 
Bertinianum.qusB  cum  superioribus  minirae  pugnat ; 
nam  ex  oppido  Sancti  Audomari  seu  abbatia  Sancti 
Bethini  in  Angliam  aS.Anselmo  evocatus  est.Plura 
de  illo  Joannes  Mabillon  in  observationibus  prseviis 
ad  Vitara  sancti  Augustini  Cantuarise  archicpiscopi, 
Sieculo  I  Sanetorum  ordinis  divi  Uenedicti,  pag.  498 ; 
quod  anno  1668  Parisiis  in-folio  anud  Carolum  Sar- 
reux  impressum  cst.  Gerardus  Joannes  Vossius, 
lib.  II  De  historicis  Ixitinis,  cap.  47,  pag.  mihi  398. 
Valerius  Andreas  in  Bibliotheca  Belgica,  verbo  Got- 
seiinus,  pag.  298,  editionis  1643^  Lovani  in-4o. 


S.  AUGUSTINI  ANGLORUM  APOSTOU 

VITA  MAJOR 

(Fide  Potrologix  tom.  lxxx,  col.  41.) 


EJUSDEM  VITA   MINOR 


{Fide  Patrologi^  tomf  cl,  col.  743). 


13  HIST.  TRANSLAT.  S.  AIIGUSTINI.  14 


HISTORIA  TRANSLATIONIS  S.  AUGUSTIM  EPISCOPI 

ANGLORUM  APOSTOLI 

Aliorumque  sanctorum  qui  in  ipsius  monasterio  Cantuariemi  quiescebant. 

AUCTORE  GOCELINO  EJUSDEM  LOCI  MONACUO  iEQUALI 

(Mabill.  Acta  SS.  Bened.,  tom.  IX.) 


OBSERVATIONES  ?RMY1M. 


1.  Gotselinus  seu,  ut  codex  ins.  habet,  Go^^//>2UJ,nionachus  e  Bertiniano  in  Cantuariense  monasterium 
translatusytotum  sese  scribendis  sanctorum  historiis  ita  dedit,  utpriKcipuus  post  Bedum  Vcncrabilemre- 
ram  a  sanctis  viris  in  Anglia  gestarum  scriptor  a  plerisque  auctoribus  censeatur.  Jam  ex  co  beati  Augu- 
stini  Anglorum  apostoli  Vitam  Sioculo  I  Benedictino  edidimus  ad  annum  007,  reservata  ad  hoc  usque 
tempus  ejusdem  sancti  aliorumuuein  monasteriosuburbii  Cantuariensisquiescentium  translationis  histo- 
na»  quod  multum  conterat  ad  illustrandas  res  ordinis  nostri  hoc  prsesenti  so^culo  undccimo  in  Anglia 
gestas.Pluradeeodem  auctore  hiccongercre  superfluum  esset,  cum  jam  satis  superque  notus  essedebeat 
ex  iis  quie  loco  Sfleculi  I  lauduto  de  eo  protulimus  :  ubi  ctiam  do  sanctis  in  eadem  translationis  historia 
memoratis  plura  diximus,  qusB  hic  repctore  non  juvat. 

2.  Superest  itaque  ut  pauca  soiummodo  dicamus  de  aiiis  sancti  Auguslini  translutionibus,  quoi  postea 
vnriis  occasionibus  facla;  fuerunt,  ut  ex  Willeliiio  Thorno  dii^cmius, qui  monasteiii  Augustinensis,in  quo 
de^bat,Chronicon  scripsit,  adannum  usqueI397productum,Hic  auctor  ait  Widonem  abbatem  annoi09i 
slatim  peiacta  solemni,  quam  Gocelinus,  describit,  sanctarum  reliquiarum  translatiune,  pleraque  beati 
Augustini  ossa  in  ecclesise  muro  abdidisse:nerorteirruentibu8DanissiveNorlhmannis,aut  aliis  barbaris, 
quod  tunc  in  Anglia  sspius  contingebat,  ossabeati  pontilicis  violarentur.  Nec  inutiiis  fuit  abbatis  cautela. 
Nam  annOfUt  idem  auctor  attestatur,  llf)8,die  decollationis  suncti  Joannis  Baptista3,combusta  fermeinte- 
pra  .\ugu8tinensi  ecclesia,  beati  pontificis  leretrum  ita  derormatum  luit,  atque  exinde  ita  neglectum,  ut 
paulo  post  plane  ignotum  fuerit  quo  in  locosancti  antistitis  reiiquiae  haberentur.  Idtundem  a?gretulerunt 
Augustinenses  monachi:quare  anno  1221  instigante  Joanne  ejusdem  loci  priore,cum  aliis  monastcrii  se- 
Dioribus,  jeiuniis,  vigiliis.orationibus  aliisque  piis  exercitiis  vacare  decreverunt,quougque  tanti  thesauri 
Dotitiam  a  Deo  acciperent.  Annuit  eorum  votis  Deus,  ac  prior,  uliquot  fratrumconsilio,quihocsibiaDeo 
reveiatum  fuisse  fatebantur,jnssitmurum  eiTringi  juxtaaltaresancti  Augu8tini,ibiquedetectusfuitsaxeus 
loculus,  qui,  indicante  inscriptione,  beati  Augustini  corpus  continebat. 

3.  Aberat  tunc  Hugo  loci  aobas,  ad  Ludovicum  Francorum  rcjjem  legatus  :  quo  revcrso,  convocatis  ad 
solemnitatem  multis  abbatibus,  aliisque  Anglias  proceribus,  beati  viri  reliquise  in  locis  con^ruenlibusre- 
condits  sunt,exccpto  capitc,quod  in  vase  auro  argentoque  ac  variis  ct  pretiosissimis  lapillis  ornatocon- 
clusum  fuit,  ut  populorum  venerationi  statis  diebus  exponerctur.  Ceterum  vicennio  postea,  anno  scilicet 
1240,  restaurato  monasterii  sacrario,  corpus  sancti  Augustini  in  ejus  medio  coUocatum  cst,  habens  ex 
utraque  parte  aliorum  ejusdem  loci  patronorum  corporaingyrum  disposita:annisscciuentibusduoaltaria 
addita  sunt,  unum  scilicet  ex  utraque  parte,  qua2  omnia  egregia  repraBsentat,  tubula  aeri  incisa,  quum 
tomo  I  Monastici  Anglicani  babes.eamuue  Pupebrochius  tomo  Vl  Maii  Bollandiani  ad  diem  xxvi  ejusdem 
mensis  inseri  curavit,  ne  pereat  tam  illustris  Anglican»  pietatis  munumenti  memoria,  quam  Henrici 
octavi  apostasia  sanetuarii  eversione  alias  abolevisset.  Beati  viri  mentum  hanc  cladem  evasit,  quod  reli- 
giose  asservatur  in  monasterio  sancti  Salvatoris  ordinis  Cisterciensis  apud  Antuerpiam,  celebrem  Bel^ii 
urbem.Librum  de  hac  re  singularem  reverendus  dominus  FraAciscusDierick,ejusdem  loci  abbas,edidit, 
qui  anno  1624  typis  mandatus  est. 

4.  Porro  licet  ad  calcem  Vitae  sancti  Augustini  Saeeulo  I  polliciti  fuerimus  nos  huc  integram  transla- 
tionisejus  historiam  proIaturos,cum  tamen  eam  postmodumcum  V.  C.  Daniele  Pupebrochio  communica- 
verimus,  oui  illam  ad  diem  xxvi  Maii  Bollandiani  edidit,visum  estsatis  hic  ea  solummodo  exhibere,qusB 
magis  conTerre  poterunt  ad  iilustrandam  hujus  Sa^culi  historiam  Benedictinam,relictis  miraculisaliisque 
minoris  momenti  actis,  quae  apud  ipsos  Bollandianos,  qui  plura  cupit,  inveniet. 

INCIPIT  PROLOGUS  DOMNI  GOCELINI 

Ad  venerabilem   Gantuanensero   archiepidcopum   Anselmum,  de  translatione  sancti  Auguslini, 

Anglorum  apostoli,  et  sociorum  ejus. 

Dux  Anselme,  Patrum  Pater,  et  vigor  ecclesiarum, 
Quem  celebrat  titulis  Romanus  et  Anglicus  orbis, 
Ne  spernas  imi  pronum  munus  Gocelini. 


In  arce  sapientiaB  ad  mensam  coeleslis  philoso-      ferculum  tibi  aureum  afTerre  gliscit  cor  meum,  non 
phiSyecclesiasticeprincepsiprincipaliterprfiBsidenti     xnei  8tudii,8ed  Augustini  summi  opibus  pretiosumi 


15 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


16 


ejus  virlutibus  refertum,  ejus  charismatibus  condi- 
tum,  ejus  sanctorumque  sociorum  ipsius  auro  et 
gemmis  confectum.  Codicellus  est  recentis  transla- 
tionis,  signorumque  ipsius,suorumque  consortum, 
qusB  diversis   locis   per   hoc  fere  ab  ipsa  transla- 


tione  septennium,  testibus  fldelium  praesentium  as- 
pectibus  clare  patrata  noscuntur.  Beata  tui  pontifl- 
cii  tempora,  in  quibus  tanta  diuturnitate  clausa  par- 
turiente  sanctorum  terra,  reluxit  nobis  cum  suis 
gemmis  ha^c  angelica  margarita  1  etc. 


LIBEP,  PRIMUS 


Caput  I.  Translationis  hujus  festum  aliis  SS,  A 
commune.  —  Post  anliqua  evangelici  protoparcntis 
anglorum  Augustini  solcmnia  coelo  triumphata,qua3 
nuper  egimus  laudc  festiva,  nova  nobis  oritur  glo- 
ria,  novalffititia,  solemnitas  nova.  Ipsa  cst  sua  san- 
ctorumque  collegarum  suorum  translatio  nova,qua3 
post  centum  (1)  fcre  lustra  in  nova  ejus  facta  jam 
lucet  Ecclesia,  etc. 

Cap.  II.  Nova  ecclesia  amplior  exstruitur,  —  Sub- 
limatum  augustius  nova)  Augustini  ecclesiai  pre- 
sbyterium  totum  illud  cum  amplis  porticibus  am- 
plectitur  spatium,  quod  sanctae  Dei  Genitricis  ab 
oriente  contiguum  possederat  oratorium,  suo  coj- 
lestiumque  virtutum  jugi  solemnio  ac  signis  illus- 
trissimum.  Hinc  reliqua  navis  veteris  monasterii 
cederejussa  ledificio  8urgenti,jamquereaminarum  rv 
excidii,  ne  obruat  diruitur.  Ante  tamen  cuncta  san- 
ctorum  turha  omnibus  sacrariis  difTusa  a  jactura 
eruitur,  et  novis  tectis  reponitur,  sicut  illi  a  mundi 
ruinacum  Loth  aDomino  libcrantur.  Sic  apostolica 
Augustini  aula  ad  dcslinatam  metam  tendebat,  sed 
suaj  dormitionis  porticus  obstabat.Quid  faciatergo 
auctor  aedincii  devotus  abbas  Scollandus,  dum  nec 
illasancta  penctralia  tanto  (evo  intacta  movere  prae- 
sumit,  nec  opus  coeptum,  nisi  ablatis  obstaculis, 
procedere  possit ;  maxime  cum  praedecessor  suus 
prsBscriptam  Dei  Genitricis  basilicam  fractam  morte 
fuerit.  Sed  ipso  inter  hajc  superno  arbitrio  de  me- 
dio  terrenarum  curarum  sublato,  successit  abbas 
Wido  (2),cujus  anno  quarto  (3)  facta  est  quae  ascri- 
bitur  translatio.  Cui  rex  consultus  favens  jusserat, 
ut  cum  pontificum  et  abbatum  populorumque  af-  C 
fluentia  decentissimc  agerct  haec  solemnia,  volebat 
et  ipse  interesse,  sed  tunc  ibat  (4)  in  expeditionem 
Scottiae.  Sed  monasteriarcha,  ubi  turrim  praefatis 
porticibus  supereminentem  auguslo  fastigio  extule- 
rat,dum  reliquam  templi  navim  protendere  flagrat, 
illud  beatorum  cubiculummoraiimpatiens,  quasan- 
cti  cruerentur,  forti  ariete  subvertit,  totque  superni 
regni  principcs  longiturnapacesoporatos,festinata 
modo  virtute  negligcntiam  excusante  obruit.  Antea 
tamen  condignorum  sanctorura  Adriani  confessoris    * 


ct  Mildretha;  Ghristi  virginis  nardiflua  pignoramira 
Buavitate  vcrnantia  solemniter  exportari,  et  immi- 
nentem  casum  cvaderc  fecit. 

Cap.  III.  lUxsx  inter  ruinas  SS,  reliquix.  —  At 
vcro  ipsis  primoribus,videlicet  Augustino,  Lauren- 
tio,  Mcllito,  Justo,  Ilonorio,  Deusdedit  in  praedicta 
obrutione  relictis,divina  protectione  quasi  manum 
submittente,  saxa  et  ligna  pepercere,quibus  durior 
humana  obstinatio  non  pepercit.  Nam  ubi  tantas 
molcslapidum^trabiumtectorumqueplumbatorum, 
qua3  sacrosancta  corpora  obruerant,  sunt  ablatae, 
omncs  illae  illorum  sepulcrales  aedificulaBcumessent 
fractiles  et  lateritiae,  sed  et  sculptura3  et  imagines 
angelicae  cum  Dominica  maje8tate(5)super  tumbam 
magnifici  Augustini  mirifice  formatae,cunctismira- 
cula  Dei  acclamantibus  illaesae  apparuere. 

Cap.  IV.  —  Restabat  interim  paries  australis,qua 
parte  almus  Augustinus,  sacerque  Deusdedit  quies- 
cebant;  qui  tandem  multo  ariete  solutus,dum  certo 
nutu  sanctos  oppressurus  crederetur,  protinus 
inoistimabili  Dci  virtute,quasi  in  saltum  excutitur, 
et  ad  austrum  contra  impellentes  totus  integra  soli- 
ditate  prosternitur;quantumque  vastus  et  cacumi- 
natus  erat,tantum  spatii  jacens  occupabat.  Vix  eva- 
sissent  securi  impugnatores,  nisi  bis  superna  cle- 
mentia  sanctorum  meritis  pepercisset.  Tum  vero  ad 
tam  evidens  signum  clamor  laudisonus  attoUitur 
omnium.Nam  qui  superius  dilectos  obrutos  serva- 
verat,  hic  ne  obrueretur,  vetabat.  Sic  plerumque  ipse 
sanctorum  mirificator  alios  in  mediis  ignibus  prote- 
gebat,  ab  aliis  etiam  ignes  fugabat ;  istos  pcr  pro- 
fundum  maris  sicco  vestigio  transtulit,  alios  super 
undas  currere  fecit. 

Cap.  V.  Sub  dio  relictx.  —  Jacuere  tunc  per  no- 
vem  hebdomadas  illae  coDlestes  exuviae  sub  dio  ac 
sivulgaria  funera  cxpositae^et  ad  omncm  impetum 
aeris  ac  sordium  patuere.  Adeo,  proh  dolor !  terres- 
trisdissimulabat  indignitas,quibus  angelosconcives 
frequentasse  crcdimus  excubias.  Certabat  tamen 
fratrum  devotio  pro  suo  modulo  defensacula  spe- 
ciali  principi  suo  parare  Augustino. 

Cap.  VI.  Negligens  corripitur.  —  Composuere  tu- 


(I)Obiitan.  707. 

(2)  Id  est  anno  I()91. 

(3)  Scollandus,  ut  dicitur  infra  cap.  ultimo  libri 
II,  obiit  uno  dic  antc  Guillehnum  regem,  id  est  dio 
VIII  Septembris  anno  i087.  Guillelirjus  enim  Con- 

Suestor  Rothomagi  defunctus  est  ix  Septembris  ejus- 
em  anni,  ex  Orderico  Vitali  et  aliis  auctoribus  : 
hino  emendandus  Guillelmus  Thorn,  qui  Scollandi 


obitum  die  iii  Nonas  Septembris  consignavit.  Scol- 
lando  successit  Wido,  ex  monasterii  gremio  as- 
sumptus. 

(4)  Is  erat  Guillelmus  Rufus,qui  exNorthmannia 
T\  hoc  anno,  mense  Augusto  reversus,  in  Malcholmum 

regem  Scottorum  Northumbriam  infestantem  mo- 
vit. 

(5)  Id  est  SS.  Trinitaitis  seu  Gbristi. 


« 


HI8T.  TRANSLAT.  S.  AUGUSTINL  —  LIB.  I. 


18 


gnrium  assiculis  {id  est)  parvis  asseribus),  et  unus  A  exsiliit,  longeque  ventilatus,  omnestanmiraquam 


aat  duo  pro  artitudine  vicissim  agitatabantvigilias 
cum  luminibus  et  cantfcis  divinis  ;  ubi  unumforte 
somno  praegravatum  vox  audita  increpuit  :«Ethic, 
inquit,  non  dormitionisedorationilocuscongruit; » 
qua  correptione  frater  ille  vigitantior  est  redditus 
in  prece. 

Cap.  VII.  Omamenta  mire  servantur  —  Deinde 
candela  oblata,  candelabronegligenterarnxa,8uper 
tumulum  sancti  linteis  et  palliis  solemniter  orna- 
tum  decidit,  ibique  trium  pedum  tractum  signante 
favilla  (aberant  enim  custodes)  exarsit.  Tandemsu 
perventum  est^candela  ablata,  favilla  excussa,  lin- 
iea  et  pallia  prorsus  intacta  fulsere;  quo  miraculo 
omnes  Deo  gratias  exsultanter  reddidere. 


inexperta  prius  dulcedine  rcplcvit.  Ouoque  magis 
heec  balsamatica  apothecareserabatur,eoprofusius 
odor  ccelestis  jaculabatur.  Continuo  locus  ob  glo« 
riam  Patris  ct  impctum  populieorlinisambitur,  in- 
tusque  afidelibusdomesticisdesiderantissimusthe- 
saurus  perscrutatur. 

Cap.  X.  Aperitur  lumulus.  —  Jam  patcnte  ostio 
clara  luminaria  ingeruntur, etecce  AngliaiChristia- 
nitatis  institutor  primicerius,  tot  saiculis  abscondi- 
tus,  tam  desideratus,  tam  magno  quam  insperato 
gaudio  ostensus,  post  annos  fere  quingcntos  conspi- 
citur.  Sane  tot  tempestatibus  bellorum,  tantodilu- 
vio  paganorum,  exterminiopopulorum,  subversione 
urbium  et  ecclesiarum,  mira  Dei  protectione  Au- 


Cap.  VIII.  —  Gundulfus  ep,  Roffensis  translatio-  tv  gustinianum  vestibulum,  ut  arca  Noe,  semperma- 

^  • .  *«       j*  «f  d**  *11  ^^^  !■*■  t  TTl  i  1*  i*  1  **t  * 


nem  fadt,  —  Jam  dies  propositusgratissimeilluxe 
rat  sacr»  translationis.  Adest  venerabilis  pontifex 
ecclesis  RoiTensis  Gundulfus,  qui  tunc  archiprsesu- 
lis  defuncti  (5*)  auctorali  vice  pollebat.  Progredi- 
tur  cum  abbateetPatribusacofficialibushymnidlcis 
ad  illud  Sanctum8anctorum,adilludDominisacra- 
rium  ac  propitiatorium.  Jubet  primum  summiAu- 
gustini  aperiri ;  nemo  approximare  prscsumpsit,  ti- 
mor  omnes  absterruit.  Videres  artifices  tanquam 
reos  snb  judicibus  et  quaestoribusacfulminetrepi- 
dantes.  Viderant  pridemegregiumjuvenemmonas- 
terii  artificem  celeri  morte  multatum,quijussuab- 
batis  primus  hanc  sacram  porticum  impulit ;  nec 
ille  tam  ofticiosus  excusari  potuit,  quia  prseceptori 
obetlivit,  quin  poenam  prssumptricis  gratias  luerit, 


nebat  intactum.  Unde  et  ubi,  et  sicut  primitus  ipso 
cum  beatis  collegis  suis  a  die  dormitionis  est  con- 
ditus,  eodem  loco  et  eodem  modo  immotissimus  est 
inventus.  Patebat  forma  et  quantitas  corporis,  pie- 
tas  et  qualitas  antiqua?  obsecutionis,  primajque  tu- 
mulationis.  Cernitur  cum  casula,  alba,  stola,  ba- 
culo,sandaIiis  caBterisqnc  pontificalibusinstrumon- 
tis,  ut  putaretur  adhuc  carneaj  iategritatis,  nisi 
tactus  probasset  conditionem  mortaiitatis;  quae  ta- 
men  est  adaugmentumgloriaBimmortalis.Omnium 
ergo  votis  speluncam  illam  inestimabilis  pretii 
thesaurariam  fratres  idonei  cnm  summo  ingrediun- 
tur  tremore  ac  reverentia,  cum  prece  et  laude  Da- 
vidica.  Colligunt  in  scrinia  linteata,  et  palliata  illa 
aurea,  ac  gemmea  pignora,  compagincetharmonia 


sed  fidentissimusepiscopusjam  triduana  abstinen-  C  corporali  rite  composita.  Asserit  etiam  aliquisillo- 


tia  prslibata  a  fratribus,  armatus  fide,  prece  ac  de- 
votione,  ultro  ferramentuminvadit,icturaintumbaB 
frontem  dedit,  suoque  exemplo  ct  hortatu  rcliquos 
in  opus  animavit. 

Cap.  IX.  Odor  suavis  e  sepulcro  S,  Augustini,  — 

Primo  prxstantissimus  artificum  magister,  templi- 

que  spectabilisdictatorBlitherus,  expetitapontificis 

benedictione,  trepide,  lacrymose  et  prostratim  acce- 

dit,  altareque  capitis  summiAugustiniadpavimen- 

tum  exhaurit.  Ibi  complanatum  arca;  Parii  marmo- 

ris  candens  saxum  quadratumofTendit.  Quopaulu- 

lum  evccto,  erumpens  vapor  nardifluus  qusesitorem 

suum  in  ora  reverberavit,  et  se  adesse  qui  qusere- 

batur,  sua  suavitate  pulsanti  respondit.   Intellexit 


rum  veridica  constantia  se  intor  illum  pulverem 
pigmentarium  solidas  adhuc  carnes  quingentarii 
depositi  manu  coritigissc,  ct  suppliciter  fovisse : 
unde  hic  mcrito  estimatur  hoec  sacra  gleba  in  cu- 
stodia  supernaj  gratia^,  longiturna  durasse  incor- 
ruptione. 

Cap.  XI.  Fil  magna  solemnitas.  S,  Auguslini 
corpus  transfertur,  —  Interea  indicta  a  praesule 
summa  et  omni  nilore  Isetitiae  coleuda  festivitate, 
totnm  monasterium  adornatur  tanquam  Paschali 
dignitate.  Extemplo  tantae  novitatis  fragrantiam 
procul  odoratur  turba  remota,  confluit  urbs  tota, 
inundat  Cantia,  undique  concurrunt  populorum 
examina.Gratulantur  immensum  Augustinum  f  uum 


▼Ir  prudens  ultro  oblatum,  quem  alto  fossatuetla-  n  jam  quasi  dc  morte  rcductum,  etc.  Exportatur  ita- 


borioso  quaesitu  formidaverat  vix  inveniendum ; 
stupensque  et  tremens  lapidem  reposuit,atquehoc 
mirificum  thymiamaterium occlusit, perpendens sa- 
pienter  non  sui  esse  officii  ulterius  progredi.Cedit 
illico,  testatus  summisse  quaesitum  pignus  adesse ; 
nec  tacebat  intereajugis  psalmodia.  Protinusjussu 
abbatis  fratrum  manibus  removetur  praedictus  la- 
pis.  Tum  vero  ingens  spiritus  suavissimorum  aro- 
matam  velut  a  pectore  et  ore  dormientisAugustini 

(5*)  Sedes  Cantuariensis  ab  anno  1089,  qno 
defunctus  est  Lanfrancus,  vacua  fuit  usque  ud  S. 
Anselmi  ordinationem  anno  1093  factam.  Gundulius 


que  cum  omni  ornatu  et  processu  acjubilocelebri- 
tatisecclesiasticao,  cumvocum  accymbalorummo- 
dulatione,  cum  supemorum  et  infimorum  socia 
congratulatione,  atque  cumhaoaltisonagloria,ante 
authenticum  altare  summorum  apostolorum,velut 
depositumca»lestecomponitur,donecparatodecenter 
thoro  collocetur.  Tanta  vero  gratarum  Christicha- 
rismata  rcfundebantur  in  populum  de  tanti  Patris 
dulcedine,  ut  vclut  inccnsum  passim  stillarent  la- 


apud  Bcccum  iii  Northmannia  monachus  fuerat  sub 
liiio  abbate.  Ejus  Vita  cdita  est  tom.II  Angliaj 


apud 
Herlui 
sacrce  p.  275. 


*9  ,    .GOSCELINI  CANTUARIBNSIS  MONACHI.  20 

crymis  laetitiae,  quibus  ille  dies  paternae  prffisenti»  A  ut  omnium  interventor  adoratur.  Quis  vero  tantam 


eo  tenus  inestiraatus  potuisset  clarescero. 

Cap.  XII.  ^gri  sanantur,  —  Nec  vacat  iuterea  a 
salute  ille  locus  priori&  quietis,  illelectulusprolixaB 
dormitionis  ;  calet  magni  incolae  accubitu,  sudat 
opifera  bals^ma,  et  odore  suo  curatmorbida:aegri, 
languidi,  rfebiles,  contracti  vcniuntvespere,etinco- 
lumes  redeunt  mane,  etc. 

Gap.  XIII.  Inimici  reconciliatu  —  Magna  erant 
tunc  de  Augustini  priEsidio  miracula  corporalium 
sanitatum,  sed  majora  sunt  cordium  sanatorum. 
Vidimus  hic  irremediabiiesinimicosconveni8se,^Mi 
ad  sancti  prxsentiam  reconciliati  sunt  ,  etc.  In  tam 
nova  tamque  praeclara  festivitate  episcopus  missas 
candido  choro  conjubilante  celebrat,  et  post  evan- 


vidit  oblationem  in  auro,  argento,  cerisetcandelis, 
aliisqueresellisfidelium^Miraculoeratomnibustam 
insueta  copia,  non  capiebant  haec  altaria,  non  sufQ- 
ciebant  coliigentium  certamina,  noctes  et  dies  non 
quiescebat  offerentium  lurba,  etc. 

Cap.  XVI.  Transferuniur  et  alii  sancti.  —  Vole- 
bant  tunc  et  beatos  ejus  consortes  transferre,  qua- 
tinus  una  ejusdem  diei  celebritas  uniusastringeret 
mentis  collegas.  Verum  et  ipso  dieetsequenti,quaB 
erat,  ut  praedictum  est,  Nativitatis  Matris  Altissimi 
Verbigenae,  in  uno  Augustino  componendo  raanus 
dcdere  ;  nec  sufTecerant  pror8us,intercurrentejugi 
plebium  glomeratione,  opus  explere.  Tertio  demum 
die,  id  est  tertia  feria,  vix  aediculam  et  opertorium 


gclium  de  tanto  tanti  patroni  tripudio  populo  ser-  ^  accubantis  ducis  confecere.  Quartatandemdie,qu8B 

. -,,,     —  __ -1^___  ±  »  A  I  •  1*  ^^  *  ■*••  •  »"j»l  ••  %     %  !•• 


monem  dispensat,  tanta?  lucis  mysteriura  curaspe 
boatae  resurrectionis,  visionis  etcohabitationisejus 
perpetuae  fideliter  intimat.  Postremo  peccatorum 
absolutionem,  poenitentibus  remissionem,omnipo- 
pulo  confluo  ejusdcm  primi  praesuliset  institutoris 
sui  vice  atque  auctoritatedatbcnedictionem,peren- 
neraque  in  Christo  confirmat  pacem. 

Cap.  XIV.  Congaudent  angeli,  —  Superna  quoque 
agmiLa  his  solemniis  congratulari  suntvisa.Conti- 
git  haec  celebrabilis  translatio  in  Sabbato,  cuisan- 
ctae  Dei  Genitricis  Nativitassuccedebatdietertio.In 
ipso  Sabbato  et  subsequente  nocte  Dominica,  pervigil 
Buorum  custos  Auguslinus  cum  pernoctantibus 
psalmicanis  ante  apostolicum  altare  praestolabatur 
apparatum  requictionis  suae.  Est  autem  Cantiensis 


est  quarta  feria,  quasi  expeditislacertisadbeatissi- 
mos  contubernales  etsuccessoressuos,  Laurentium 
ac  Mellitum  (G),  adipsumprincipemdevehendosac- 
cessere.  Laurentiuscum  ipsoduce  Augustino  primus 
venit,  cum  quo  et  diaboli  aciAm  primus  rupit,  pri- 
musque  ab  ipso  adhucviventeordinatusarchiponti- 
fex,  ut  quondam  sanctus  CiemenssummoPetrosu- 
perstiti  successit;  Mellitum  veroelectissimumprae- 
cellentissimus  Gregorius  Augustino  postmisit  auxi- 
liarium  inprocinctuChrististrenue  succenturiatum. 
De  beato  Laurentio  dulceessetmemoratuquomodo 
mortuum  suscitaverit,  super  undaa  maris  pedibus 
cucurrerit,  igne  de  caelo  evocato  virtute  Eliae  impios 
conflagraverit ;  quomodo  fontemaridislocisprodu- 
ctum  inperpetuumrivumeffuderit,  quapcenaarcea- 


civis  presbyter  notissimus,  probatae  fidei  ac  verilo-  C  tur  omnis  feminarumaccessusabeccIesia,quaBeju8 


quii,  qui  tuncfortchospitatusWintoniae(frf>krg5(^), 
in  ipsa  nocte  Dominicacircalucemparabatdoraum 
redire.  Ecceautem  inter  somnolentiamvelexstasim, 
ut  illejurcjurandoadstipulatur,viditeminuscoelum 
aperturasuperAugustinianurateraplum,scalaraque 
flarameo  fulgore  radiantcm  ab  ipsa  superna  janua 
usqueihcaputejusdcmecclesiaB,quasanctusDomini 
accubabat,quasi  columnam  libratam,angelorumqufl 
chorum  candidissimo  ac  splcndidissimohabituper 
illara  descendentcra  usqueinipsaraapostolicaraau- 
lara;  totuni  vero  monasterium  quasi  ingensglobus 
flammivonium  tantusfulgorisradiuscumipsascalae 
extromitate  involvcbat,  ut  repercus8ointuitu,quid 
intrinsecus,  vel  circa  ca  loca  agerctur  pcrpendere 
nequiret,  ctc. 

Cap.  XV.  Populorum  oblationes.  —  Deinde  post 
illa  Sabbati  festa  reccntia,  affulgente  Dominica, 
alia  Augustino  festivilatis  secundatur  gloria,  cum 
universa  chorea  itcrum  candidataet  purpurata,  cum 
prajcipitipopulorum  fluvio  etallisonolaudumjubilo 
adornato  soIemnissiraethalamocollocatur,ubinunc 
a  fronte  et  facie  ecclesia;  pervigil  speculator,  et 
custos  domus,  urbisque^cttotiusAngliajsuaeaurosa 
aedicula  cxcubans,  riteabomnibusveneratur,atque 

(6)  Eorum  Vitara  dediraus  Swculo  II  Benedictino. 
Laurentius  coliturii  Februarii.MellitusxxivAprilis. 

(7)  Malcolrai  uxor,  quae  adeo  pietate  enituit,   ut 


apostolatui  exstructa  et  consecrataestinScottia^ut 
nuper  regina  Scottiae  inclyta  Magareta  (7),  cum 
oblationibus  aditum  tentare  ausa  subito  sit  per- 
cussa  atque  repulsa,  sedclericorumprecerestituta. 
Verum  hae  loci  artltudino  exclusus  praetermitto, 
alibi  Deo  aspirantc  retexenda.  Mellitissimi  vero 
Melliti,  archipraesulis  a  primitivo  Augustino  tertii, 
probatissima  sanctitas  in  HistoriafidelissimiBedae, 
conflagrantem  urbera  Doroberniaeseraetignibusop- 
posito  liberat,  flammasretrorsumtetapestateettur- 
bino  violentius  propulsat,  a  cujus  facic  redidunt 
ventique  rogique,  pereuntquecitiuscumsuo  terrore. 
nujus  etiam  priraipontificisetillurainatorisLundo- 
niae  condignis  raeritisadscriptumIegitur,quomodo 
n  inclytam  ecclesiam  Westmonasterii  (Westminster) 
nocte  Dominicae  diei,quadedicaturu8eratinhonore 
Principis  apostolorum,  ipse  claviger  arduum  opus 
prsveneri  t,et  pcr  piscatorem  transvectus  Taraensem 
fluvium  (to  Tamise),  omne  officium  et  solemniade- 
dicationis  ecclesiastico  ordine  exegerit  ;quodcIaris 
indiciis  intueri  fuit,  atque  in  signum  facti  xenium 
pontifici  insignem  piscem  miserit. 

Cap.  XVIL  Quo  ordine  disposita  SS.  corpora.  — 
Pium  est  etiam  posteros  audire,  quod  jam  non  est 

inter  sanctas  locum  meruerit.  Obiit  anno  1097, die 
X  Junii. 


Sl 


HI8T.  TRANSLAT.  8.  AUGUSTINI.  —  LIB.  I. 


2i 


yidere,  quahic  sancti  prius  requieverint  positione.  A  utrumque  habemus  :  verum  hic  uno  doloro  indi- 


Primus  Augustinus  suae  porticusaustralclatus  pos- 
sidebat,  et  sacris  vestigiis  orientalem  maceriam 
pulsabat;ab  ejus  lasva  primus  successor  et  latera- 
lis  Laurentius,  ut  praBmonstraium  est,similispatio 
protendebatur,  tantummodo  remotus  quantum  loci 
altare  beatissimi  auctoris  sui  Gregorii,  hinc  inde 
utrumque  adt»ciscens,  occupabat.  Cetera  pars  aqui- 
lonarislatitudinisasinistraalmiLaurentiiAdrianum 
sanctum  exceperat ;  virgo  autem  Christi  Mildretha, 
unica  patrum  gemma,  a  borcali  pariete  australi 
Augustinoconcordirespondebatregione,quo8supra 
translato  extulimus.  Ejus  veKici  ut  beati  Augustini 
altare  astabat;at  capiti  sacro  Laurentii  Mellilus  ut 
proximus  successor  in  producta  ecclesia;  area  immi- 


gnitas  nostra  tabescit,  quod  dum  scimus  quid  sit 
quod  habemus,  quis  sit  nescimus,  nisi  quod  illum 
dc  intimis  Patris  Augustini  pignoribus  fuisso,  qui 
tali  loco  conscpeliri  mcruorit  autumamus.  Nomen 
vcro,  quia  antiquum  perdidimus,  novum  ct  fami- 
liare  sibi  fidolilcr  imposuimus,  ut  usque  in  diem 
revelationis  vocetur  nobis  sanctus  Deonotus.  Sub 
eodem  itaque  Grcgoriano  altari,  sacrosancta  gleba 
scpulti  ad  ipsum  orientalem  parictcm  contiguum, 
sicuti  Augusti  et  Laurentii  porrigcbatur,  qui 
tanquam  filius  geminorum  patrum  a;que  mcdius, 
velut  utriusqup  alis  fovebatur.  Reserala  ergo  illa 
aromatum  apotheca  magis  ac  rr*ngis  annitentes  po- 
pulos  roficiebat   divina  fragrantia.  Unde  raptum 


nebat.  Melitus  justifluum  Justum  secundum  suam  t%  pulvisculum  quidam  naribus  applicuit,  et  paradisi 

.  •!     •  1        i  1  1  T  ••  -  'L^± L* *±  •  • 


Buccessionem  sibi  accommodat  ad  caput  :  a  Justi 
▼ero  dextera  beatus  Honorius  successor  Justi,  a 
deztra  Honorii  sanctus  et  a  Deo  datus  Deusdedit 
successionis  sus  ordine  subjungebatur.  Is  nempe 
a  capite  summi  Augustini  ejusdem  australis  parie- 
tis  thorum  commeruit,  quos  tantum  medium  os- 
tium,  quo  intrabatur  discrevit.  Sic  tamen  erant 
omnia  illa  angelorum  Dei  mausolca  distincta,  ut 
transitus  haberetur  inter  singula. 

Cap.  XVIII.  Ignoti  sancti  tumulus.  Appellatur  Deo- 
notus.  —  Igitur  efTerendo  beati  Laurentii  corpore, 
dum  pavimentum,  quod  coram  Grcgoriano  altare 
interipsumetprsclarum  Augustinum  patebat,prius 
evellendum  censeretur,  quatinus  a  latere  fracta 
tambafaciliorexitus8anctopararetur,mirumdictu  ! 


amoenitatcm  8Bstimavit;quoque  magis  stupeas,cum 
statim  pulverem  reposuerit,manusejusdiutiusindc 
fragravit.  Quia  itaque  die  illa  proplerimpetumpo- 
pali  non  poterant,  ipsius  Deonoti  sacralissimam 
giebam  plumbea  thcca  susceptam  mane,  id  est 
quinta  feria,  in  novam  ecclcsiam  Iranstulcre,  et 
post  novum  altare  nova3  porticus  memoratissimi 
papafj  Grogorii  dccentor  roposuorc.  Ilabcmus  unum 
ex  scnioribus  monasterii  adeo  notro  probitatis,  ut 
ejus  assertioni  non  eredore  injuria  sit.Tcstatur  hic 
sibi  postcra  nocte  per  soporem  quasi  hujus  sancti 
faciem  ct  formam  praiclarc  conspectam,  staturae 
proceritate  ct  monachili  schematecondignam,seque 
ita  allocutam  :  «  Gratias  amicabilcs  habeo  et  mer- 
cedem  porpeluam  imprecor,aiebat,vcstra;  fratemas 


fcrramenta  et  ingenia  omniumridebatduritieslate- C  devotioni,  pro  diligontia  ct  labore,   quem  pridie 

exhibuistis  meo  transfcrendo  ac  componendo  cor- 
pori.  At  cquidcm  non  sum  illc  quem  me  cssc  cen- 
sebatis.  »  Conferebant  enim  fralrcs  inter  sc,  hunc 
csse  Rufinianufn  il]um,<}ucmboatus  prpaGrcgorius 
quondam  cum  bcatis  Mcllilo  ac  Juslo  dcstinavcrat 
in  adjutorium  Evangclii  sacratissimo  Augustino, 
aut  aliqucm  ex  iliius  sacro  contubernio.a  Ncscitis, 
inquit,  quis  sim,  nec  adhuc  scictis  ;  .«;cietis  autem 
postea  ad  nutum  supernaj  dopositionis. 

Cap.  XIX.  Transferuntur.SS,  Laurenlius  et  Mel- 
litus.  Milus  sanatur,  —  Isto  igitur  pra^vcniente  vel, 
ut  jucundiusdicam,supplantanlepriorumLaurcntii 
ac  Melliti  translationem,  ad  ipsos  cum  nostro  stilo 
redeatur.  Enucloantur  tumbo}  illorum  a  latcrc,  ncc 


rum*  Sane  haec  tam  solida  structura  prodebat  the- 
sauram  nostra  latentem  saecula  Sedquoniam  labor 
omnia  vincit,  imo  fides,  quae  in  Deo  persistit,  sudo 
ferri  robutissima  ab  antcriori  margino  suffodiunt 
et  impellunt.  Tandem  rebellis  fortitudo  crobris  ic- 
tibns  8ubjicitur;nec  tamen  munitissimuslaterculo- 
nim  textus  solvitur.  Verum,  mirabilc  visu  !  quasi 
ligneam  tabulatum  conclavatum  adspatiumamplae 
jaaus  integer  sustoUitur.  Dumque  sic  cxcrustato 
pavimento  evulsa  crates  erigitur,  sepulcralis  cry- 
piula,  quae  coram  ipso,  vel  sub  ipso  altari  latcbat, 
evulso  pariter  lapillo  vioIatur.Ua  modico  foramine 
facto,  protinus  ingens  vapor  inexpertae  suavitatis 
ebu]]iens,non  solum  astantcs  ut  vehemensfiatusin 


faciem  percussit^sed  et  totumclaustrummonasterii  D  niinus  quam  supra  diximus,irruonti  turbae  cvnna- 


ac  fratres  in  eo  residentes  nova  aromatum  virtute 
perflavit.  Ad  tam  insperatum  miraculum  dioebant 
astaotes:»  Quis  iste  est?»  dicebant  absentes: «  Quid 
est  hoc?»  Itahicomnibusignotus  pcrsonaetnomine, 
omnibus  et  praesentibus  et  absentibusinnotuitme- 
ritorum  charismate.  Adeo  enim  erat  omni  nostro 
aevo  jam  aboIitu8,ut  nihilminusquisquamanimad- 
vcrtcret,quam  quod  sub  illa  pavimenti  planitie  ali- 
quid  praster  humum  latitaret.Gratias  Deo  omnium 
bonorum  largit^ri  I  pro  noto  patrono  Laurentio, 
quem qusrebamus, ignotum  consortcm  invcnimus; 
crescitqae  duplicatum  gaudium    nostrum,   dum 


moma  ot  balsama  sua  effudere.  Jamque  paratus 
LaurentiusdignumconsortcmMellitumpraestoIatur. 
Composilis  utrisque  in  adornatisdigneIoculis,prier 
cilertur,  alter  subsequitur  :  procedeate  candida 
concione  gloriosus  in  sanciissuis  Dominus  altisone 
glorificatur.  Jam  Laurentius  ostiura  nova3  ecclesiae 
intraverat,  Mcllitus  cxterius  imminobat,  ibi  pium, 
ac  celebrandum  Dci  miraculum  ad  intellectum  bo- 
numpopulosanimavit.  Aderat  quidam  miles,  cujus 
ocnlnm  doxtrnm  carbiinculus,  quod  malum  Franci 
pcr  antiphrasim  I3onum-maIannum  vocant,  adco 
posscderat,  ut  non  modo  dc  visu,  sed  et  de  vita 


23 


GOSCELINI  CANTUARIISNSIS  MONACHL 


94 


periolitaretur.  Ipse  orbis,  ipsa  supercilia,  nasusque 
spatium  suura  a  tumore  excesserant,  tota  ^acies 
largius  extuberabat.  Instabat,  irapingebat,  anhela- 
bat,ut  ad  unura  remedium  suum  Augustinum  per- 
tingeret ;  sod  turba,  sicut  in  Evangelio  caeco,  cla- 
manti  obstabat,  et  confertissima  acie  reprimendo 
accessum  vctabat  :  sed  vicit,  ut  assolet,  perseve- 
rantia,  vicit  ut  potuit,  et  salutcm  violcntia  rapult. 
Itaque  impellens  et  irrumpens  densatos  cuneos 
elatum  bracbium  protendit,  ac  desuper  nitens  ex- 
tremam  partem  vectis,  quo  beati  Melliti  feretrum 
portabatur,  summis  digitis  contigit;  ipsumque  ta- 
ctura  quasi  collyriura,  quasi  eraplastrum,  quasi 
optimum  ungucntura  raorbido  oculo  infricuit, 
siraulque,  «  0  sancte  Augustine,  subveni,  »  pro- 
claraavit.  0  Dei  potentiara !  o  sanctorum  gratiam  1 
0  bominis  confidentiara!  cum  illius  mali  tyrannis 
aliqua  l^esione  irritata  raagis  rainetur  exitium,sta- 
tim  ad  sacrum  tactura  ut  incantatus  anguis  cre- 
puit,  sanies  pestifera  defluxit,  visus  et  vultus  detu- 
muit,  oraneraque  dolorera  subita  salus  et  lux  tene- 
bras  profligavit,  etc. 

Cap.  XX.  Cteca  illuminatur.  —  Interea  depositis 
ganctis  ante  altare  praesidiis  Augustini,  agitur  de 
ipt;is  raissa  celeberriraa,  ut  decebat  sanctos  sa- 
cerdotes  Domini,  in  qua  habito  sermone  ad  po- 
pulum,  illorum  praeclara  exponuntur  merita.  Undo 
fide  illuminata  anus  quaedara,  quse  intererat,  diu 
carens  luce  raundana,  dura  fideliter  cleraentissi* 
raos  patrcs  interpellat,  reseratis  extcraplo  lumini- 
bus,  clare  diem  captat,  etc.  Post  raissas  adjungun- 
tur  Augustino  digni  consacerdotes,  prior  Lauren- 
tius  a  dextris,  secundus  Mcllitus  a  sinistris. 

Cap.  XXI.  Tramferunlur  cfPleriy  Deusdedit,  Jus- 
tus,  Honoritis,  Nothelmus.  —  His  ita  in  quinta  fe- 
ria  compositis,  sextam  feriara  nanciscuntur  rcli- 
quis  sanctis  Justo,  Ilonorio  ac  Deusdcdit  (8)  affe- 
rendis.  Scd  nirairum  divina  dispensatio  Sabbatum 
his  intendit,  quap  dies  translationis  Augustini  jam 
erat  octava,  quantinus  istorum  sanctorum  amplius 
innovarctur  gratia,etomnibus  pcr  suos  dies  trans- 
latis  consccraretur  festiva,  omncsque  conjungeret 
ac  solemnizaret  paritcr  hacc  una  dics  ut  charitas 
una.  Ipsa  ergo  scxta  feria  itum  est  ad  praenomina- 
tos  sanctos,  quasi  facillime  ac  celerrime  adducen- 
dos;  accoditur  ad  sacratissimura  Deusdedit,  qui,  ut 
praenotatum  est,  australem  parietera  post  Augusti- 
num  possedit.  Incredidile  sed  vcrum  dicemus.  To- 
tum  illum  diem,totara  scquentera  noctcm  in  fran- 
gendo  vel  reserando  ipsiusmausoleoattritis  viribua 
consumpserunt,  raane  tandem  Sabbati  anhelo  sudore 
cryptulam  ejus  porrupuerunt.  Deinde  cruptae  bcati 
Justi  usque  ad  horam  primara  attentius  insuda- 
runt,  et  vix  eam  tandcm  reserarunt.  Postremo 
sancli  Honorii,  qui  horum  medius  accusabat,  pcr- 
tusa  in  latere  crj'pta  sancto  egressura  dabat.  Hic 

(8)  Ju«tus  colitur  die  x  Novemb.,  Honorius  xxx 
Scplcmb.,  Dcusdcdit  xv  Julii. 

(9)  In  prologo  Historio;,  Nothelmus  nusquam  in 


A  ergo  interroga  vitam  almiflui  Deusdedit,mira  odo- 
ramentorura  suavium  gratia  de  ejus  erumpens 
tumba  enarrabit.Sciscitare  quis  sit  Justu8,exponet 
tibi  caelestium  aromatura  domus  :  Honorii  quoque 
virtutes  et  merita  uberrima  loquitur  apothecae  suae 
fragrantia.  Omnium  ergo  horum  patriarchanim 
unica  paterni  affectus  viscera,  et  pectora  una  pro- 
clamatdivinarum  nardorum  praerogativa.TrahsIata 
sunt  itaque  ha^c  tria  coram  summa  Trinitate  ra- 
diantia  candelabra  in  hac  die  Augustini  octava, 
quod  ad  hoc,  ut  credimus,  superna  distulit  ac  re- 
tardavit  benevolentia,  quantinus,  uti  praetulimus, 
amplius  consecretur  et  solemnizetur  in  tot  hierar- 
chis  haec  eadem  dies  octava,  totaque  septimana 
festive  exacta,octavareddatur  prima  :  jamque  my- 

j^  sterium  resurrectionis  in  his  sanctis  operetur,qu8e 
post  septena  volumina  8aecuIi,octavainlerminabiIis 
na?cetur.  Nec  ab  his  separamus  beatae  memoriaB 
archipraesulem  et  coneortem  suum  Nothelmum,in- 
tra  altare  sancti  Gregorii  inter  eos  ante  recondi* 
tum,  et  nunc  secundo  cum  eis  translatum,  qucm 
auctorem  et  indicem  historiae  Anglorum  scrlptor 
Beda  praeconatur  (9).  Ducebat  hos  duces  suos  ut 
priores  solemnissima  processio  et  canora  laudatio; 
ipsisque  coram  altare  praesidiis  Augustini,  doneo 
suis  sedibus  inthronizarentur,  missa  festiva  cele- 
lebratur. 

Gap.  XXIl-XXin.  —  Hac  etiam  die  irradiata  cla- 
ris  miraculis  favere  superna  benignitas   dignata 
est  sanctis  suis,  etc. 
Cap.  XXIV.  Nova  reliquiarum  dispositio.  —  Nuno 

C  autem  hi  senatores  nos\n  et  Patres  conscripU  pari- 
ter  ut  primitus  compositi  requiescunt,  sicut  unus 
spiritus,  una  fides,  una  charitas,  una  religio  et 
gratia  erat  in  eis.Mcgordomus  Augustinus  frontem 
et  principalem  ecclcsiae  porticum  possidetcumpri- 
mo  successore  laureato  Laurentio,  sibi  proximo  a 
laeva,  et  mellifluo  Mellito,  successore  sacundo,  ap- 
posito  a  dextra.  Ipse  principale  caput  suaviter  re- 
clinat  assisto  altari  sanctae  Trinitatis.Post  Lauren- 
tiumjustissimusJustusetDeidato  assumptusDeus- 
dedit  subjuncti  asinistris  honorificentissimoHono- 
rio,  et  theorito  Theodoro  respondent  a  dextris.  Hi 
sunt  septem  oculi  Domini,  per  quos  nos  propitius 
respicit.Hi  septem  stellae  in  dextera  ejus,et  septem 
candelabra  aurea  coram  se  lucentia,  quibus  septi- 

Q  formi  gratia  Spiritus  sui  Sbptempliciter  Ecclesiara 
suam  illuminat.  Horum  exterioris  alae,  borealis 
Mildreda  et  australis  Adrianus  propriastenentpor- 
ticus,  et  altaria  ad  capita  ut  Augustinus,  Mildreda 
altari  praenitet  sanctorum  lnnocentum,quos  omnes 
virginali  fovet  gremio,et  cum  eis  cytharizat  et  can- 
tat  canticum  novumSponso  suoet  AgnOjillumquo- 
cunque  icrit  paritcr  sequendo.  Adrianus  Prolo- 
martyris  Stepbani,  nec  non  Laurentii  ac  Vincentii 
martyrum  teuens  altarium,  martyrali  vita  marty- 

Martyrologiis  ut  sanctus  celebratur,  dicitur  a  God 
wino  die  xvii  Octobris,  anno  741,  obiisse. 


S5 


HIST.  TRANSLAT.  8.  AUQUSTINI.  —  UB.  I. 


26 


rnm  testatur  oonsortium.  Item  e  regione  boreali  A  quoque  ad  Christum  converterit  gentem.  De  cujus 


8uum  quique  in  mcridiem  salutant  successorem, 
Laurentius  Mellilum,  Justus  Honorium,  Deusdcdit 
Theodorum,  MUdreda  cum  temporali  thalamo  pa- 
trem  Adrianum,  omnesque  praesidem  efTerunt  Au- 
gustinum. 

Cap.  XXV.  Jtuli  elogium,  Epistola  Bonifacii  pa" 
px  S.  Justo  scripta,  —  Sed  quia  horum  tres  allissi- 
ms  Trinitatis  confessores,  Justus,  Honorius  ao 
Deosdedit  haiic  hodiernam  Augustini  octavam,sua 
propria  translatione  vindicant  primam;illorumdis- 
simulare  dignitatem,  aestimamus  injuriam.  Sane 
quia  Beda  Venerabilis  in  multipnci  histx>riasua  mi- 
Bus  horum  declaravit  miracula,  non  ideo  a  fide 
Dostra  obliierari  debent  tanlorum  merita  ;  an   non 


nuperrima  revelaiione  parum  quid  sed  magnum  fi- 
dei  monumentum  hic  inserimus.  Derogabat  qui- 
dam  flemulus  huic  sancto,  praeferens  illi  quemdam 
ssBCularis  opulentiae  episcopum,  qui  Ecclesiam  Dei 
multis  opibus  et  ornatibus  exstruxerii,  cum  istum 
tale  aliquid  utilitalis  in  via  sua  fecisse  nullum 
vestigium  sit.  Quod  ubi  ejus  loci  alumnus  prior 
nuntiatum  aBgro  fcrret,  nocte  subsecuta  cuidam 
seniori  ailate  et  moribus  venerabili  quidam  ho- 
norificentissimus  in  visu  adstitit,  ita  praeclare,  ut 
recolat  adhuc  cujus  formae  illum  assimilare  po- 
tuerit,  attonitoque  de  tam  spectabili  et  magnifica 
persona  ait :  «  Quare  ille  talis  hesterno  sanctum 
domini  Honoritfm  abusiva  lacerare  voluit  detrac- 


sufficere  tarditati  duritiae  nostrse  potuit,  quod  Au-  ^  tlone,  in  pontificis  laudati  praelatione?  Cur  his  re- 
gustinam  cum  ipsis  suis  sociis  apostolicam  vitam      latis,  prior  ex  sancto  Evangelio  non  respondit^quia 


et  virtutes  cum  innumerabilibus  signis  imitari,at- 

que  pro  ipsa  quam  prsedicabant  fide  mori  paratos 

descripsit?  Parvaene  sanctitatis  testimonium  aesti- 

mandum  est,  inter  alia  praeconia,  quod  sacratissi- 

mos  papa  BoDifacius,  a  prsecipuo  Gregorio  quar- 

tns  (10),beatnm  Justum  apostolicis  iitteria  coUau- 

det,  ejusque  meritis  ac  coelorum  praemiis  gentium 

conversioDem  adscribat,  quod  ipsa  Epistola  partim 

annotata  gratius  clarebit.«  Dilectissimo  fratri  Justo, 

Bonifacius.Qoam  devote,  quamque  etiam  vigilanter 

pro  Christi  Evangelioelaboraveritvestrafraternitas, 

Don  solum  Epistols  direct«  a  vobis  tenor,  imo 

iadQcta  desuper  operi  vestro  perfectio  indicavit,  ■ 

etc.  httegra   habetur  apud  Bedatn    lib,   ii,   Hist,, 

eap,%, 

CapJDCVI. — Honorii  elogium. —  Honorium  nihilo- 
mintts  sanctissimum  Justi  successorem  (anno  634) 
ab  AQgustino  primario  quintum,  beati  papae  Hono- 
rii  suecessoris  praescripti  Bonifacii  apostolicae  litte- 
r«  Qt  ibrtissimum  Ghristi  agonistam  victoriosa  co- 
rooa  triomphant.Pulcbre  vero  et  grata  divinae  gra- 
tifi  consoDantia,  uno  tempore  eadem  sanctitate  at- 
que  eodem  nomine  iste  isti  occurrit,  ut  Romanus 
orbis  suum  habeat  Honorium,  orbisque  Anglicus 
pahter  suum.  Puichre,  inquam,  ille  huic  univoca 
pnerogativa  hoc  unanime  dilectionis  mittit  oxe- 
niam.  «  Dilectissimo  fratri  Honorio,  Honorius.  In- 
isr  plurima  quffi  Redemptoris  sostri  misericordia 
sois  famiilis  dignatur  bonorum  munera  prerogare. 


omnibus  aurosis  et  copiosis  largitionibus  divitum 
plus  duae  minutae  valuerunt  pauperculae  apud  Ju- 
dicem  justum?  » 

Gap.  XXVII.  —  Deusdedit,  etc.  a  Beda  laudati, — 
Beatum  quoque  Deusdedit  (12)  sanctitate  acyungi- 
mus  consilii,  qui  beati  Augustini  apostolatui  sex- 
tns  subjungi,  et  eidem  tam  proxime  meruif  con- 
sepeliri.  Hi  sunt  ergo  omnes  viri  misericordiae, 
quorum  justitiae  oblivionem  non  acceperunt  :  quia 
enim  praefatus  historiographus  (Beda)  singulorum 
gesta  describere  nimium  asstiraavit,in  fine  omnium 
merita  sic  conclusitiDe  his  omnibus  recte  et  vera- 
citcr  dici  potest,  quia  corpora  eorum  in  pace  se^ 
pulta  sunt,et  nomina  eprum  vivunt  in  generationes  et 
C  generationes.  De  caeteris  viro,  id  est,  regibus,  prae- 
sulibus,  abbatibus,  aliisque  sanctis  translatis  nunc 
est  subsedendum;  de  quibus  jam  alibi  dictum  est, 
vel  suo  tempore  diccndum,  cum  parato  templo 
thorum  perceperint  destinatum. 

Cap.  XXVIII.  Odor  suavis  ex  S,  MeHiti  tnmba,  — 
Post  hoc  ergo  Sabbatum,  cum  in  subsequente  Do- 
minica  tapetia,  quae  fracta  et  exhausta  sanctorum 
corporibus  monumenta  tegebant,  pluvia  et  lutum 
sordidaret,  custos  illorum  venerabilis  haerebat  ani- 
mo  utrum  aufcrretenlaret,anin  ipsorumobsequio, 
qui  meliora  reddere  possent  corrumpi  sineret;rur- 
sumque  recogitabat  quod  illorum  gloria  ornamen- 
torum  ecclesiae  detrimenta  non  ambiret.  Tandem 
accedens  trepide  cum  incensu  psalmodiae  ad  beati 


iliudetiam  olementer  coUata  suae  pietatis  munifi-  n  Melliti  similiter  perruptametevacuatamcryptulam 

centia  tribuit,  quoties  per  fratemos  alTectus  una- 

nimemdilectionem  quadam  contemplatione  alternis 

aspectibus  repraesentat, »  eie.hitegram  exhibet  Beda 

lib.  11,  cap.  18.  Nec  illud  parve  gloriae  (ejus)  prae- 

coniom  est,quod  per  «anctum  Felicem  (11)  ase  or- 

dinatum*  Orientalium  Anglorum  praesulem,  illam 

(10)  L^ndum  quintus^  nam  hic  fuit  Bonifacius 
hoc  nomine  quintus^  qui  et  auintus  quoque  fuit 
pontifex  post  B.  Gregorium,  et  infra  isti  Honifacio 
snecessisse  dicitur  Honorius,  numero  sequenti.  At 
qnidem  hic  Bonifacius  quartus  esse  non  potuit,qui 
tertius  post  Groeorinm  niit,  et  obiit  anno  6f  4.  Jus- 
iiis  vero  anno  625  ex  Roffensi  ad  Gantuariensem  se 


pallium  ab  apertura  paululum  seduxit;  et  ecceex- 
pertus  pridie  vigor  ccelestium  odoramentorum  ver- 
nantissime  huncrepercussit.Ille  perculsusprodigio. 
«  Qnid  est,  inquit,  Domine  Deus,  quid  est  hoc  : 
Unde  spirat  gratia?  An  quatriduo  vacua  tumba 
adhuc  sudat  etiam  absentia  ba]sama?»Taliasecum 

dem  translatus  est,quo  anno  mense  Octobri  exstin- 
ctus  est  Bonifacius  c^uintus.  Justo,  qui  dcfunctus 
est  anno  634,  successit  Honorius. 

(11)  De  hoc  Bollandiani  die  viii  Martii. 

(12)  B.  Honorio  successit  anno  653.  Cantuariensi 
Ecclesiae  praefuit  usque  ad  annum  604. 


27 


QOSGBLINI  G^TUAHIBNSIS  MONACUI. 


38 


senior  ille  stupido  corde  volutans^reposuittegmina  A  piat.  Quod  factum  esL  Capp.  2  seqq.  alia  quoque  mt- 
nardifluo  foramini,  ardens  cujus  esset  hffic  gratia      racula  narrantur. 


certius  experiri.Illico  obtrusus  odor  velut  exclusus 
lucis  radius  evanuit.  Rursus  ille  detexit,  rursujj 
facta  via  effusus  odor  redolevit,  etc. 

Cap.  XXIX.  Item  cx  5.  Augustini  tumba,  —  Se- 
cunda  dehinc  feria,  patente  spatio,  structura  navis 
ecclesi»  procedit ;  fundatur  columna  spatiosa  in 
aquilonari  serie,  ipso  loco  unde  opulcntissimus 
thesaurus  Augustini  corporis  assumptus  est.  Cujus 
tumbffi  vel  cryptul®  sacratos  laterculos  alvo  capaci 
pro  sacris  pignoribus  illa  complectitur.  Substrati 
vero  pavimenti,  cui  beatissima  gleba  incubuit,late- 
ros  punicos,  nitidos,  plano  tabulatu  contextos,  et 


Cap.  XXXIII.  Pulvis  et  lateres  ex  tumulo  S.  Au* 

gustini  pro  reliquiis,  —  Reliquias  de  pretioso  Au- 

guslini    corpore  plurimi  imploravere  :  sed  nemo 

(tanta  tamque  pia  estpatcrnithesauri  servandi  ava- 

ritia)  vel  unum  capillum  inde  potuit  obtinere.  Ve- 

rum  de  p^ajscripto  latere  dalabeneficiaadhucloqui 

nos  cogunt  miracula,  cujus  servator  supra  memo- 

ratus  dum  hospitatus  coBnobio  Ramesensi  (13)  ser- 

mocinaretur  de  virtutibus  ipsius   prffistantissimi 

patroni,  narrabat  etiam  ipsos  thuriferos  lateres, 

quibus  incubuerat  sepultus,  sanitatum  charismate 

redundare.  Rogatus  ergo  a  fratribus  inde  reliquias 

,    .         ^  ^  ..  .     .         .  .        sub  conditione  celebrandae  perpetuo  translationis 

crocea  nardo  fumantes  certatimexcrustantur,  et  m  jj     ..  r    ^  .n  x  u      • 

^.       ,     ,.^  ..  .    p  suas,  adduxit  secum  fratrem  ex  illo  contubernio 

altari  novffi  porticusbeatiGregorii  supramemoraio  U  . ,  -^.  .  j 

,     .       -.  1.    1 .     1  X    .1-       .        X        XX  idoneum,  praemittensque  eum  cum  simo  ad  con- 

dignum  seniorem,  dictum  Elfwinum,  hujus  fidei 


rcconduntur.  Sub  his  lateribus  inventa  est  terra 
mundissima  semipedis  spissitudine  fundamento, 
quod  de  pariete  veteri  Augustinian»  porticus  prae- 
eminebat  superjecta ;  hffic  quoque  terra  penetrante 
lateres  Augiistini  odore,  mirifica  fragrabat  suavi- 
tate.  Quam  ad  praedicti  fundamenti  silices  exhau- 
stam  per  sacrata  busta  Laurentii,  Melliti  ac  Justi, 
quae  ccclesiasticae  structur»  persecutionem  evase- 
rant,  distribuendam  ac  servandam  censuerunt.  Ne 
vero  posteri  nostri,  hi  qui  fuerint  filii  dilectionis 
tanti  patris,se  nescire  doleant  hactenus  descriptum 
ejus  antiqui  monumenti  locum  ;  notet  qui  voluerit 
hanc  columnam,  quam  paulo  ante  designavimus, 
ejus  continere  lateritiam  tumbam,  numeretque  et 


amicissimumapud  sanctum  Augustinura,ipseoppe- 
riebatur  ejus  reditumad  Bertingam,providesciiicet 
dissimulans,  ne  quis  de  ipso  sacro  arcano  prsesen- 
tisceret  a]iquid  abdueendum.  Ille  particuiam  pul- 
veris,  quem  de  sepulcrali  crypta  sancti  Augustini 
exhauserat^et  duo  laterum  fragmina,quibussanctu8 
indormierat,  praefeto  fratri  remittit  in  bustula,  qui 
Bertingensi  (14)  et  Ramesensi  ecclesis  eque  divi- 
deret  utriusque  gratis  xenia.  Susceptor  itaque 
horum  sacrorum,  ut  fuir  metuens  deprehendi,  aut 
ut  thesaurifcr  depraedari,ociusdesanctoAugustino 
ad  Christi  (15)  ecclesiam  se  rapuit,ibique  consueta 
benignitate  fratrum  susceptus,  nocte  illa  cum  ipsis 


sciat  ab  illa.  quAB  turri  onentali  arcuatur,  tertiam.  n  •    «x »»     i-  i  •  .         x    •p    • 

r^.,      .       ..^  ,        ...  .j  , -x       j  1       j    ^  requievit.Mantica  eius  scrvatrixsacn  mysterufons 

Quid  enim  pus  hffircdibus  non  videbitur  dulce  de         ^  "^ 

tanto   progenitore  dinoscere?  Quid  vero  non  sit 

triste  ejus  grati»  ignoraret?  Verum  dc  illis  balsa- 

maticis  lateribus  praescriptus  scnior  fidelissimus, 

qui  88  hujus  gratias  innotesci  repellit,  unum  clan- 

culo  subduxit,  nc  dicam,  furtim  subripuit.  Lau- 


dabilis  haec  cu1pa,quam  fides  adornat,  charitas  ju- 
fltificat :  quia  ille  languentium  remedio  pio  sacri- 
legio  hoc  prospiciebat.  Nam  divino  instinctu  haec 
sacra  eum  reservasse  consequentia  miraculorum 
probat. 

Cap.  XXX,  XXXI,  XXXII.  Miracula,  -  Orienta- 
lium  Saxonum  provincia  illustrem  virum  Franci- 
genam  novit  incolam,  cujus  uxor  diutino  languore 


cum  famulis  remansitrfamuli  autem  insolescentes, 
et  tantae  virtutis  prffisentiam  vel  revercntiam  igno- 
rantes,  ea  nocte  lanto  terrore  et  horripilatione 
exagitantur,  quantum  nunquam  in  vita  perpessi 
sunty  ut  jam  interituros,  aut  in  amentiam  transi- 
turos  crederent,cum  cur,aut  unde  baec  formido  es- 
set,  aut  quid  portenderet  prorsus  nescirent.  Ipsum 
quoque  fratrem  vox  divina  increpuit  per  soporem : 
«  Quare,  inquit,  frater,  creditum  tibi  pignus  lam 
negligenter  exposuisti?  »  Sequenti  nihilominus 
nocteipso  in  Roffensi  ecclesia  (Rochester)  hospitato, 
rursus  mantica  sacrorum  thesauraria  cum  famulis 
relicta,iterum  brutos  animos  divinarum  rerum  in- 
dociles  anterior  pavor  reverberavit,  et  plurimum 


jam  desperabat  salutem  et  vitam  :  revelatum  illi  Q  noctis  ut  vecordes  occupavit.  Tertia  die  in  Bertin- 


tandem  in  somnisest,  quantinus  propere  adsanctum 
Augustinum  Cantuariae  mitteret,  et  latercm,  qui 
ipsius  salntifero  corpori  subjacuerat,  aqua  ablui 
expetat;  quae  inde  bibens  de  Augustini  virtute  con- 
fldat,  quia  indubitatae  sospitatis   remedium  perci- 

(13)  De  Ramesiensi  cccnobio  plura  habentur  in 
Vita  S  Oswaldi,  qui  ejus  monasterii  auctor  fuit, 
Sffic.  praeced.  ad  an.  992,  pag.  727. 

(14)  Legendum  forte  Berkingense^  cujus  nominis 
parthenon  exstitithaud  procul  Lundonioin  comitatu 
Essekiensi.  Certe  infra  reliquiarum  delator  per- 
noctasse  dicitur  in  Roffensi  eccle8ia,quae  urbsinter 


gam  ad  Augustinianum  monachum  Augustiniana 
pignora  exhibuit,  quae  ille  laetissime  excipiens, 
nocte  imminente  secum  servavit.  . 

Cap.  XXXIV.  Monachi  visio,  et  abhatissse,  — 
Ipsa  nocte  hic  sacrorum  aerarius  magnis  visionum 

Cantuariam  et  Berkingam  medio  prorsus  itinere 
sita  est. 

(15)  Id  est  de  monasterio  suburbano  S.Au^ustini 
ad  ecclesiam  eathedralem  Christo  Salvaton  sao- 
ram.  Utraque  ecclesia  monachorum  Benedictino- 
num  iuit  ad  Henrici  VIII  tempora. 


S9 


HIST.  TRANSLAT.  S,  AUGUSTINI.  —  LIB.  II. 


30 


ftgitur  mysteriis,  etc.  Ut  ergo  diluculum  hausit,  il-  A 
Jas  pulvereas  sed  miriOcas  reliquiasecclesise  intulit, 
ipsique  Deo  amabili  Anim»  abbatisssB,  quam  ob 
gratiosam  sinceritatem  Charam-gratiam  patres  ap- 
pellavere,rem  omnem  visionis  et  prodigiorum  expo- 
suit  ordine.UIa  dum  ejus  miratur  relationem,  am- 
plius  admirando  propriam  sic  ingreditur  eodem  fere 
tempore  declaratam  exponere  visionem,  etc. 

Cap.  XXXV.  —  Ornatis  itaque  sacerdotibus  et 
clericis,  nec  non  sororia  processione  festive  induta, 
excipitur  sua  medietas  sacrati  lateris,et  pigmentati 
pulveris  a  devotissima  ecclesia  cum  laude  dulci- 
rooda,  altera  medietate  alteri  ecclesiffi,  quam  pra3* 
monstravimus,  reservata.  Colligitur  hoc  prctium 
pompose  decorato  8crinio«  circumfertur  claustro  a 
sacerdoUbus  in  benedictionem  cum  jubilo.comita- 
tur  patemis  laudibus  virginalis  concio.  Agitur  in 
beata  Augustini  memoria  missa  solemnissima,mo- 
dulante  angelica  camina,  et  superante  aerea  organa 
virginum  melodia.Tanto  adeo  decertant  triumpho, 
ac  si  Augustinum  tenuissent  corpore  solido  ;  mis- 
sam  personat  Augustinensis  monachus,  servalor  et 
distributor  suorum  sacrorum  fidissimus.  Hic  ergo, 
sacra  prsfaticne  flnitacum  angelico  hymno  summas 
Trinitati  sacraio,  grande  apparuit  prodigium,  nos- 
troquesaBCulotamobstupescendum  quam  insuetum. 

Cap.  XXXVI.  Apparel  ipse  Augustinus.  —  Soror 
»vo  maturior,  qus  admistrabat  altari,  dum  adstat 


B 


psalmis  et  orationibus  intenta,  aspicit  palam  pre- 
signatum  sacerdotem,  sicut  dominicis  sacramentis 
conticiendis  assistebat,  etc.Eadem  ergo  solemnitate 
processionis,  modulorumque  et  ornatuum,  atque 
missarum,  suscepta  est  altera  medietas  sa^pefati  la- 
teris  et  pulveris  quae  obvenit  Ramesensi  monaste- 
rio  :  et  ita  ceiebrari  in  perpetuum  translationem 
dignissimi  patris  Augustini  promissum  et  confir- 
matum  est  sicut  in  Bertinga. 

Cap  XXXVII.  Translationis  fesium,  —  Hanc  ita- 
que  semper  recolendam  sanctorum  translationem 
festivam,  annus  incarnati  Salvatoris  millesimus  no- 
nagesimus  primus,  octavo  Idus  Septembris  nostro 
aevo  gratissime  consecravit,  quo  juniorem  Willel- 
mum  regem  Anglia,  et  Widoncm  abbatem  htgus 
festi  latorem  Augustinia  habuit,  cui  RofTeusis  prae- 
sul  Gundulfus  memorabilis  pro  archiepiscopo  ama- 
biliter  obsecundavit  Ipso  quoque  abbate  volente, 
placuit  praestantissimo  archipraesuli  Anselmo  caste- 
risque  pontificibuSyhaberi  in  perpetuum  hanc  octa- 
vam  praecipuam  ac  celeberrimam  pro  prima,quate- 
nus  tam  Augustino  duci  quam  caeleris  coHegis  suis. 
Romanae  scilicet  Ecclesiae  alumnis  et  legatis,  atque 
Angliarum  principibus,  ipsorumque  successoribus 
in  commune  omnibus  consecrctur ;  in  quaomnium 
facta  translatio,ut  jum  supra  memoratum  est,com- 
probatur.  SequunCur  miracula  ad  finem  hujus  lihri^ 
qu3S  omisimus. 


•  V  «    •        •     " 


b     <    J    « 


•» 

»(,*<> 


9* 


LTBER  SECUNDUS  - 


•  *, 


«,«,.• 


»  o      • 


♦_ 


•     • 

J  w  • 


(.     • 


•  • 


Primitivus  noster  Augustinus,  cum  posterius  Q 
translatus  sit  cum  suis  lateralibus,prima  narratio- 
nis  serie  anticipatur  :  cseteri  hujus  amici  ante  ip- 
sum  translati  post  ipsum  recensentur.Ordo  praepo- 
Bterus,  sed  necessario  commutatus.  Quare?  Quiaet 
cui  potissimus  haBC  solemnitas  praescribiturprima- 
tus  debetur,  et  esurientibus  paternas  dapes  citius 
medetur,  ne  longo  suspendio  diuturnae  ambagis, 
antequam  ad  triclinium  pen^eniatur,  esger  exspec- 
tator  exanimetur.  Nunc  ergo  quia  grata  occasio 
renovati  templi  hunc  nobis  in  assumpto  Augustino 
csterisque  primaiibus  peperit  triumphum,  con- 
gruum  videtur  a  superioribus  patribus  id  ipsum 
pariurientibus  textum  secundare,  et,intercurrenti- 
bus  miraculis,  gratiam  tam  ipsorum  quam  nostro- 
rum  dierum  celebrare.Sic  ambitus  causarum  (pen- 
sabit)  moras  colligendorum  de  pratis  Elysiis  florum, 
(et)  diversas  translationes  praecedentium  sanctorum 
ad  Augustini  jam  translati  referemus  sacrarium. 

Cap.  I.  Almerus  abbas  S.  Augustini,  Item  Elfsta" 
nus  —  Primo  igitur  Augustinensis  abbas  Alme- 

(i6)  Seu  Elmerus ;  Vulfrico  successit  anno  KXX), 
et  anno  4022  factus  est  episcopus  Schireburnensis. 
De  quo  Wilhelmus  Thorn  ait  quod  licet  pie  sanctus 


D 


rus  (16y\  quasi  qucdam  voto  et  praesagio  futurae 
translationis,  arcus  et  colnmhas  super  sanctorum 
corpora  Romana  elegantia  sotemniter  aedificatos 
abstulit,quantumque  audebat,  viam  exsurgendi  illis 
paravil  :  de  ipsis  vero  columnis  et  arcubus  mona- 
sterii  sui  claustrum  exornavit.  Hinc  de  abbate  in 
pontiflcem  mire  renitens  assumptus  est  Scire- 
bourne,  Elfstano  condigno,  qui  beatissimam  Mil- 
dredam  ad  suum  Augustinum  transtulit,succedente. 
Verum  ipse  judicio  Dei  misericordiae,  verberantis 
quos  diligit,  caecitate  percussus,  episcopatum  tam 
voluntarie  deserens,  quam  invite  susceperat,  ad 
paternum  Augustini  sinum  rediit,  et  in  cella  infir- 
morum  degens,otium  suum  in  psalmodiis  et  oratio* 
nibus  exercuit.  Ncc  praDtermittendaesthic  admira- 
bilis  super  eo  visio.Jacebat  ejus  minister  vir  hono- 
rabilis  in  ecclesia  sancti  Mauritii,adhaerente  ipsi  col- 
lulae  infirmorum:viditquadamnocte  ut  accubabat, 
plene  vigilans,  duas  personas  venerabiles  episco- 
pum  de  eadem  cella,in  qua  quiescebat,hinc  inde  in 
ipsam  Thebffiorum  martyruin  basilicam  adducen- 

creda1iir,ipsius  tamen  festivitas  absque  auctoritate 
apostulicae  sedis  celerari  nequit. 


31 


OOSCELINI  GANTUARIENSIS  MONACHL 


82 


tes,  ibiqne  illam  sibi  medium  familiariter  assiden- 
tes^multamque  cum  eo  sermocinationem,  quam  ille 
contemplator  palam  audire,  etc. 

Cap.  1L  Henricus  inCp,  desiderat  reliquias  5.  Au- 
guslinu  —  Prsstantissimus  autem  abbas  i£lstanus 
Romam  proficiscenSyapraQcellentissimo  imperatore 
Henrico  ob  gratiam  famosissimi  patris  Augustini 
magniflce  suscipitur  (H),  ubi  cum  de  tantohierar- 
cha  sermones  solemnizarent,  exclaraat  impcrator : 
«  0  sivel  minimum  articulum,  vel  aliquem  capillum, 
vel  tandem  extremum  pulvisculum  de  tanto  thesauro 
nancisci  mererer,quantis  rerum  pretiis  id  emptum 
vellem  I  quod  insstiraabilis  splendoris  bravium  I 
quantum  Anglia  adeptum  gaudet,  tantum  Roma 
ademptmn  fleret,  nisi  fldes  utrobique  eum  adesse, 
et  ubique  prodese  de  regno  superno  crederet.»  Hsc 
dicens  piissimus  princeps  insistebat  magnopere 
venerando  abbati,  quatenus  illud  tam  preciosum 
decus  Romani  imperii,  ac  generis  humani  jam 
transferretySibique  aliquid  tam  sacrorum  pignorum 
conferret  :  quod  si  obtineret,  quidquid  vellet  in  ter- 
ris,  vinetid,  auro  et  argento  sublimiter  impetraret ; 
msuper  ipse  tanti  thesauri  scrinium  auro  purissimo 
pretiosissimisque  gemmis  augustaliter  ambiret.Sed 
abbaSyquamvis  eum  accessum  ad  paternum  aspec- 
tum,  quem  nostra  dies  meruit,cunctis  opibus  tsrr» 
pr8Bponderaret,tamen  pro  cunctis  opibus  rerum  ,nec 
8UO9  nec  imperatoris  desiderio  obsequi  auderet. 
Regressus  domum,dum  post  monasterii  sui  provec- 
tum  ^trenuissimQ,  {Lpjtum  quadriennio  ante  obitum 
languferiVB^giuEft^sui:  gl^gis*  ^wetcjft!  Vultricum 
(48),  saeculan  et  eccrestasticVae^ittfera^i  eruditione 
^r^clanum,  .abbatem  sibi  ad  apostolicura  sancti 
^Patrl  altace;  antiqua  vMeli»5et  «Pcraani  Jprvilegii  ao 
libertatis  consuefudine,'  apostolibfii  ^c^oritate  pri- 
mitus  llrmata,  ordinari  fecit. 

Cap.  in.  De  Vulfrico  abbate.  —  At  Vulfricus,  qui 
in  dilatatione  reipublic»  commissae  omnes  anteccs- 
Bores  studebat  ffiquiparare,  in  ecclesia  tandem  su8b 
restauratione  omnes  certabat  evinoere.  Verum  im- 
praesumptum  cseteris  conatum  verebatur  inconsulte 
presumere,et  illud.tam  antiquum,tam  primarium, 
tam  innumerabilium  sanctorum  domicilium  sine 
auctoritate  publica  temerare.  Interea  illud  splendi- 
dissimum  ac  sanctissimum  jubarnostri  siBCuIi  papa 
Leo(49)Simoniacam  hsBresim  inGalliis  debellabat, 
nummulariorum  mensas  et  cathedras  vendentium 
columbas  evertebat,omnemque  negottationem  ava- 
ritiffi  de  templo  Domini  ejiciebat.  Mittitur  ad  illum 
Anglicarum  Ecclesiarum  principis  Augustini  vica- 

(47)  Id  Roms  seu  in  Italia  contigisse  videturi 
abi  erat  S.  Henricus  hoc  ipso  anno,  quo  >£lstanu8 
lactus  abbas  Romam  petiit. 

(i8)  Vulfricus,  hujus  nominis  secundus,  >£lstano 
Buccessisse  dicitur  anno  1047. 

(19)  Leo  nonus,qui  anno  1049  Simoniacos  est  in- 
secutus  in  concilio  Remensi,  cui  Vulfricus  abbas 
oum  Dudocone  ex  Anglia  adfuit.  Ejus  concilii  acta 
et  Rcmigiani  archimonasterii  basihcffiyin  qua  habi- 
tum  est,dedicationis  historiam  habes  partei.h^jus 


A  nus  ipse  VuifHcu8,pro  ecclesiasticis  magistratibus 
et  gente  sua  responsurus,  a  rege  scilicet  Edwardo 
destinatus,  ut  erat  in  transmarina  regnaetsumma 
negotia  mitti  tam  assnetus  quam  idoneus ;  comites 
illi  adduntur  spectabiles,  Dudeco  Sumersate  epi- 
scopus,  et  Raraesensis  abbas  yEIfeuvinus.  Tunc 
magnus  sacerdos  (Leo  IX)  Domini  Remensem  eccle- 
siara  Sancti  Reraigii  dedicabat,  et  fidum  Christi 
dispensatorem  miraculis  ostcndebat.Discussis  ordi- 
nibus  sacns,qui8  per  ostium  intraverit,quis  aliunde 
ascenderit,  Anglos  innocentiores  Christi  consul  in- 
venit ;  Anglos,  et  maxime  Augustinensem  legatum 
pro  tanti  nominis  dignitate,  ampliori  benignitate 
excepit.  Nara  antea  venerabilis  memorise  pontifex 
Scriberiffi  Heremannus  (20),cui  laterales  adhsreba- 

P  mus,  Romae  in  amplissimo  pontiQcnm  senatu  (24) 
lucide  disputaverat  coram  ipso  beatissimo  Leone^ 
de  Anglorum  inexcusata  omnigenis,vel  peregrinis, 
vel  civibus  hospifalitate ;  de  ipsa  Anglia  ecclesiis 
ubique  repleta,qu8e  quotidie  novis  locis  adderentur 
nova;  de  innumera  ornamentorum  et  signorum  per 
oratoria  distributione^regumque  et  divitum  in  h»- 
reditatem  Ghristi  amplissima  largitate.  Qaudebat 
summus  amicus  Doraini  Leo,  adeo  ut  elatis  mani- 
bus  gratias  ageret  Deo.Addidit  etiam  prsefatus  epi- 
8Copus  nobilitatem  Anglic®  hierarchiae  exponere, 
quod  scilicet  Cantuariensis  praesul  apostolica  au- 
ctoritate,  Romae  assidere  debeat  sanct®  Rufflnffi 
pontiiici  (22) ;  Augustinensis  vero  abbas  abbati  ca- 
8tri  Gasini.  Quaesitum  est  in  decretis  et  invcntum, 
ibique  papae  atque  omniumassensucorroboratum. 

C  Hujusmodi  favoribus  idem  beatissimus  papa  Angloa 
familiarius  habuit;  VulfricoveroobsanctiAugusti- 
ni  gratiam,atque  suam  concinnitatem  deditior  exsti- 
tit :  omnia  rememorantera  de  i  pso  sancto  suisque  con- 
dignis  collegis  amantissime  audivit ;  suggerenti  rao- 
nasterii  sui  restaurationem  gratissime  annuit,  ao 
benedixit.  Sic  Nathan  David  regis  desiderio  in  aedi- 
ficando  templo  favit  :  sed  cum  esset  uterque  pro- 
pheta,  uterque  hic  a  Dei  consilio  ut  homo  erravit, 
necquisquam  quicquam  poterit,nisi  cui  et  quando 
Deus  decreverit.  Hoc  desideriosus  abbas  non  per^ 
pendens,  ct  ad  sibi  incessum  opus  frustra  ni- 
tens,  facta  legatione,templun;  suuma  fronte  diruit, 
beatissimam  virginem  Mildredam  ante  principale 
altare  Apostolorum  conditam  in  porticum  patris 

n  Augustini  tran8tulit,etjuxtaAquilonaremparietem 
contra  sanctum  Augustinum  coUocavit.  Partem 
quoque  ab  occidente  oratorii  sanctae  Dci  Genitricis 
cum  portioibuSy  quibus  circumcingebatur,  dejecit, 

Saeculi. 

(20)  Tunc  Hermannus  Wiltoniensis  erat  episcopus, 
sea  cum  sedem  suam  anno  1078  Sarisberiam  tran- 
stulerit,  noster  auctor  ex  nova  sede  eum  denomi- 
nat. 

(21)  In  concilio,  ut  videtur,  Romano,  anno  1049, 
paulo  antequam  Leo  in  Gallias  ad  dedicandam  basi- 
iicam  Remigianam  veniret. 

(22)  Is  erat  unus  e  septem  episoopis  cardinalibus, 
0UJU8  sedes  Portuensi  cpisoopatai  uniia  est. 


33 


fflST.  TRANSLAT.  S.  AUGDSTINI.  —  LIB.  II. 


34 


etmterutramqueecclesiam,fk*atrum  cimiierio  quod  A 
adjacebat  purgato,  totum  spatium  ad  fabricam  cor- 
ripit,  parietes  erigit,  columnas  et  arcas  componit. 
Lstabatur  novo  opere  Gantia^quanquam  monastic» 
habitationi  incongruum  feoisset  artificum  impe- 
ritia. 

Gap.  rV.  Yulfricus  ob  dinUam  S.  M.  ecclesiam  pu- 
nilus,  —  At  offensa  est  Regina  poli  de  injuria 
templi  sui :  hoc  suum  sacrarium ;  hoc,  juxta  An- 
glicum  elogium,  suum  vestiarium ;  hoc  multorum 
sanctomm  sinus  erat  et  gremium.Hic,ut  in  conse- 
quentibus  patebit,audiebatur  concentus  angelorum, 
hic  organa  virginum  hic  assiduabatur  virtus  mira- 
eulorum.  H»c  rerum  Domina  per  visum  apparere 
dignata  cuidam  anui  :  a  Vade,inquit,et  die  Vulfrico 
abbali,  quia  morte  punietur  ob.  destructionem  ora-  ^ 
torii  mei.»  Hoc  semel,hoc  denuo,  hoc  tertio  mulier 
admonitatandemper  sororem  abbatis  bene  religio- 
sam.quia  illum  verebatur,mandat  sibi  coelicaman- 
data.llle  reformidans  ad  tant®  Domintc  majcstatem, 
sed  renuens  credere  quasi  anilcs  fabulas  ad  nuntii 
vilitatem,  tenuit  propositi  intentionem,  et  sidere® 
querels  neglexit  satisfationem.  Ruit  enim  plerum- 
que  humanus  impetus  irrevocabiliter,  juxta  iilud 
Nasonis  : 

Difficiles  aditus  impelus  otnnis  habet. 

Incidit  itaque  reus  in  sententiam  divinam,percussus 

estlethaiisa  gitta  aegritudinis  circa  GGenam  Domini : 

quotidie  tamen  et  in  ipsa  GcBna,et  in  Parascevc,  ct 

Sabbato  sancto,  et  die  PaschsB,  secunda  quoque  ac 

teKia  feria,  majores  missas  in  congregatione  seipso  C 

et  ipsa  infirmitate  fortior  complevit ;  subsequenti 

vero  necte,  repentino  transitu,  priusqiiam  fratres 

accarrere  possent,  decessit  (23),  et  festos  dies  suos 

eis  in  lamenta  convertit :  opus  autem  suum,  innu- 

meris  sumptibus  et  laboribus  frustratis,ad  destru- 

ctionem  aliis  rcliquit.Nemo  tamen  judicet  tantum 

virum  post  ultionem  Dei  misericordia  destitutum, 

nec  bon«  voluntatis  suaB  fructu  exinanitum.  Pro- 

phets  inobedientiam  quaestor  leo  punivit,  sed  de 

exstincli  cadavere,  quasi  jam  purgati,  jam  justifi- 

cati,  non  comedere,  nec  ipsum  ejus  asellum  leedere 

prssumpsit. 

Gap.  V.  Egetsinus  abbas  privilegio  donatur.—  Post 
hunc  domnus  Egelsinus  monasteriarcha  attollitur, 
et  in  palatio  regia  consecratur,  qui  Romam  profec-  n 
tus  ab  Alexandro  papa  mitra  et  sandaliis  sacerdotali- 
busdonatur,hi8queutipontificalivicejubetur.Hunc, 
inquit,  apicem  habere  perpetuo  rectorem  decerni- 
mus  Augustinensem,  ob  ipsius  scilicet  et  Romano- 
nim  alumni  et  Anglorum  apostoHAugustini  dignita- 
tem.Hanc  itaque  prsrogativam  illedomum  revexit, 
et  interim  in  Augustini  potentatu  habuit :  sed  ubi 

(23)  Hine  patet  falsos  fuisse  eos  qui  Vulfrici  mor- 
tem  ano  1049  consignant.  Hoc  quippe  anno  mense 
Octobri  Remia  interfuit  conctlio  in  eoclesia  Remi- 
giana  habito. 

C^)  Anno  1066  Willelmus  Angliam  occupavit. 


abbatiam  mutavit^Augustinensi  suocessori  sua  jura 
aiibi  impraesumpta  reiiquit. 

Gap.  VI.  De  Scotlando  abbate.  —  Interea  Willel- 
mus,dux  Northmannorum,  Deo  dispensante  erudl- 
tionem  plebis  su»,in  regem  transiit(24)Anglorum, 
a  quo  domnum  Scotlandum,  virum  probum  et  pro- 
dige  eruditum,Augustiniana  domus  Patrem  suscepit 
accommodum.  Hic,  ut  cffiteri  antecessores,  ordina- 
tus  in  suo  monasterio,  cum  in  ecclesis  suse  longiua 
protendends  sdiilcium,largum  extenderet  animum, 
graviter  ofTcndebat  eum  adstans  opus  impediose 
productum,  ofTendebat  et  angustum  decrets  machi- 
ns  spatium :  terrebat  vero  Dei  Genitricis  in  abbatem 
auperiorem  de  prsrupta  ecclesia  sua  judicium ;  ter- 
rebat  de  veteri  monasterio  longa  carie  consumpto 
ruinae  periculum.In  his  angoribus  rapitur  legatione 
regia  Romam  ad  Alexandrumpapam.Ibipostregia 
rcsponsa,  consilium  accipit  ab  ipso  papa  et  benedi- 
ctionem  de  transferendis  sanctis,  de  destruenda  et 
relbrmanda  basilica  sua  pro  suis  votis,ac  nutu  su- 
pernne  largitatis.  Dehinc  revercndus  apostolicus  de 
eadem  antomurali  ecclesia  quam  proximo  muris 
civitatis  imminerct;  praeccllentissimus  Augustinua 
et  decentissimi  consortes  sui  qua  parte  ecclesiffi, 
quo  ordine,  simul  an  distinctis  porticibus  requies- 
cerent,  cum  diligentissime  indagaret,  et  prfficlarua 
abbas  ad  omnia  optata  satisfaceret  :  «  Hffic,inquit, 
est  arx  civitatis  prffieminentissima,ac  decentissima 
totius  regni  regia,  ubi  i)le  dux  suffi  propagationis 
ecclesiarum,  princeps  comitum  beatorum,  hoc  est, 
princeps  principum,  et  in  suo  apostolatu  sanetua 
sanctorum  Augustinus,  suum  thorum,suumque  ad 
CGelos  porrectum  posuit  triumphum.  Quam  prs- 
clara  domus  tot  et  tantorum  coeli  siderum  !  quam 
veneranda  aula  universffi  genti  Anglorum  I  quam 
beata  patria  sanctorum  radiis  illustrata  patrono- 
rum !  » 

Cap.  VII.  jEgre  destruit  oratorium  beatx  MaruB^ 
in  quo  sepulti  sancti  abbates  et  reges.  —  Tum  ab- 
bas  fidclis  ad  tantum  tanti  viri  testimonium  obstu- 
pescens  et  gratias  agens,  domum  propcrat,inchoa- 
tam  molem  novi  operis  subvertit.  Verum  residua 
pars  virginalis  oratorii  summffi  Mariffi  ejus  impctum 
morabatur;  nostr»  quoque  orationis  cursum'  hic 
modo  remoratur.Occurrunt  hujus  sacrarii  supema 
prfficonia,ct  in  ejus  gremio  adjacentium  sanctorum 
miracula.Hic  ipsa  prfficelsa  parens  Altissimi  sffipius 
visa,  et  cum  dulcimodo  virginum  choro  inefTabili 
suavitate  coelestis  harmoniffi  noscitur  audita.  Huio 
candidissimo  contubernio  angelam  DoiLini  exerci- 
tuum,  et  post  Augustinum  suosque  consortes  niti- 
dissimum  dccus  Anglorum,famiiiarius  ac  frequen- 
tiusinterfuissebcati8simumconstatDunstanum(25): 
et  ut  cervum  sitientem  ad  fontes  aquarum,  ita  illum 

Egelsino  abbati  Agustinensi,quiregisindignationem 
incurrerat,  non  comparenti  Scotlandus  Nortmannua 
suffectus  est. 

(25)  Ejus  Vita  data  eat  Sffioulo  superiori  ad  an- 
num.  V^ 


35 


GOSGELINI  CANTUAHIENSIS  MONACHI. 


36 


supernae  modulalionis  dulcedine  captum  inexplebi-  A  rarelur  religiose  informavit,  ornamentis  et  opibus 


liter  assiduasse  hnnc  sanctorum    paradisuni.  Ne 

etiam  nostris  temporibus  hujus  fidei  desit  experi- 

mentum,  ipse  Dominici  gregis  custos  ScoUandus, 

quadam  nocte  ante  nocturnasvigilias  expergefactus 

a  somno,  uti  accubabat  in  vicina  ipsi  ecclesisB  cella, 

choms  mire  dulcisonus  alternatim  auditur  psallen- 

tium,  tamquam  virorum  et  puerorum  gratissimam 

consonantiam   diapasoa   reddentium,  dnm  modo 

junctis  modulis  concinerent,mododistincti8organis 

parvuli  viris  responderent.Haerebat  in  insoeta  me- 

lodia,  tamen  nondum  animadvertens  ecBlestia  car* 

mina,  cogitabat  fratres  jam  expletis  matutinalibus 

sacris  proce8sionem,ut  tunc  dies  et  noctes  solebant, 

in  ipsa  agitasse  ecclesia.  Ilogat  excitalos  socios  an 

signa  matutinalia  audierint,  omnes  negant.  Rogat  «  pretiosa?  vi 

an  sibi  auditos  cantns  audiant,  omnes  se  planoau-      Eligensis  n 

dire  et  monachi  et  laici  asseverant.Mittiteo  fidelis- 

simum  fratrom,Sinvoldum  nomine,reicertitudinem 

explorare  :  venit,et  ostia  clausa  invcnit,ncc  qncm- 

quam  ibi  cernit,nec  ullum  jam  sonum   audit.  llc- 

gressus  omnes  lectos  fratrum  circuit,  omnesque 

dormientcs  reperit.  Quod  ubi  patri  retulit,  ille  in- 

clinis  lectulo  modice  obdormivit,  et  ecce  vocale  si- 

gnum  matutinorum  intonuit.  Tum  vero  obstupe- 

stjenSjintellexit  incunctanter  cum  omnibus  audien- 

tibus  vere  in  illo  loco  olympica  convenisse  agmina, 

82Bpiusque  ante  narrata  mvracula  verissima  sibi  cla- 

ruisse  experientia,et  vere  supernos  civcs  hasc  inco- 

lere  habitacula.  Nam  hunc  locum  Deo  et  omni  sae- 

culo  amabilis  Patris  nostrique  post  summum  Augu- 


regiis,  terris  et  rerum  neeessariis  abundantissime 
ditavit,  interque  i*egalem  villam  Northbuma  appel- 
latam  adjecit ;  praeterea  Christian»  fidei  propagands 
beatis  Patribus  adjutorem  et  cooperatorem  devotum 
se  exhibuit. 

Cap.  IX.  De  Lothario,  —  Secundus  erat  Lotha- 
rius,rcge  Edbaido  avo,et  rege  Erconberto  patre,  ao 
Deo  dilectae  virginis  Mildreths  avunculo  editus.Cu- 
jus  mater  sanctissima  regina  Sexburga,  in  insula 
Scapeia  monasterium  Dei  Genitrici  prima  fundavit 
et  sanctimonialium  choro  instituit,  ibique,  mutato 
Iq  sacrum  velum  regni  diademate,ancilli8  Christi  se 
coAJanxit^ipso  filio  suo  faventeyterrasque  et  divitias 
inibi  sufiFlBcturas  regaliter  adjiciente.  Qu«  postea 
i^ini,germanaB  suaj  Etheldrcthae  (28),  in 
monusterti  successit  regimen.  Lotharius, 
duni  post  fratrem  suum  Egbrihtum,  Racuifensis 
ccenobii  fundatorem,  duodecim  annis  regnasset, 
bcllo  Australium  Saxonum  a  nepote  suo  Edrico, 
fratris  sui  Egberli  fiiio^  oppugnatus^ubique  vulne- 
ratus,  dum  medetur  emoritur.  Edrico  autem  post 
annum  et  dimidium  regni  adepti  sublato,rege8  ex- 
terui  (29)  et  incerti  dominati  sunt  temporealiqiian- 
to  :  quorum  unus,  nomine  Muius,conscpultus  erat 
superioribus  ordine  tertius. 

Cap.  X.  De  Wilhredo,  —  Quartus  erat  legitimus 
rex  \Vithredus,alter  supcrioris  Egbrihti  regis  filius, 
qui  virtute  et  religione  potens  paternum  regnum  ab 
exteris  tyrannis  eripuit.  Ipse,  jubente  sibi  beato 
Martino  per  visum,in  ejus  honore  ad  Doveram  con- 


stinum  optimi  institutoris  Adriani  (2(i),  irradiabat  C  stituit  primus  monasterium.ac  Oei  famulis  regali- 


prfficipue  signi-potentissima  gleba,  simul  et  sancti 
Albini  (27)  discipuli  ct  successoris  sui,necnon  beati 
JohanniSjSuperiori  tempore  abbati8,veneranda  cor- 
pora.Ad  hoc  plures  sancti  episcopi  et  abbates  nu- 
merosi,  quatuor  quoque  reges,  cum  regalibus  con- 
jugibus  et  libcris  ac  longa  nepotum  genealogia  au- 
lam  Dominicam  illustrabant  et  nobilitabant  dormi- 
tione  sua. 

Cap.  VIII.  De  Ebaldo,  —  Horum  autem  regum 
primus  noscitur  Edbaldus,  tertii  Anglorum  regum, 
sed  primi  GhristicoIaB  iEdelberti  filius,  qui  ab  er- 
rore  idololatriae  velut  ab  Acheronte  emergens,  per 
beatum  archipraesulem  Laurentium  apostolo  Petro 
pro  desperata  ove  pastorem  verberante  ad  Christi 


bus  donis  perpetua  reddidit  copiosum ;  Augustinensi 
vero  Marijje  et  beatissimo  incolae  ejus  Adrianointer 
cetera  munera  principe  digna  regiam  mansionem, 
quae  Listleburna  appellatur,  perpetualiter  largitus 
est;  sicque  in  ea  domo  requiem  haereditavit  quam 
opibus  auxit. 

Cap.  XI.  Transferlur  S.  Adrianus.  —  Igitur  tot 
sanctis  cum  sublimibus  per8onis,ante  ipsius  eccle- 
siae  dejectionem  transferendi^,  praelustris  abbas, 
magna  supremi  Uegis  Genitrice  suis  devotorumque 
fratrum  jefuniis,  orationibus  ac  lacrymis  placata, 
primo  ad  eversionem  altaris  et  tumbae  patris  Adriaui 
exportandi  venerabiliteraccedit.Instrumentnm  ope- 
ris  areae  complanatur,  et  Sancti  sepulcralis  lapis 


sinum   confugit,    paternaeque    pietatis   aemulator  D  ^^^"^^^^^"^^  expurgatur;  thesaurus  assumendus. 


hanc  ecclesiam  prajcelsae  Dei  Genitrici  condidit  et 
dedicavit;  in  qua  hactonus  requievit,  haereditans 
quod  fecit,et  possidens  quod  dedit,cum  justisscili- 
cet,quos  in  nomine  Justi  suscepit.  Hanc  abbate  et 
ordine  monastico  ut  Augustiniano  ccenobio  incorpo- 

(26)  Missus  fuit  a  Vitaliano  papa  in  Angliam,  si- 
mul  cum  Thcodcro  archiepiscopo.Ds  his  SaBc.II  ad 
annum  690,  ex  Beda,  etc.  Colitur  ix  Januarii. 
^  (27)  Is  ex  Anglis  primus  Augusliniano  monaste- 
rio  praefuit  saeculo  viu  labcnte.  Bedae  Historiae  scri- 
bendae  auctor  fuit.  Nusquam  inter  sanctos  colitur, 
sicut  nec  Joannes  abbas  infra  memoratus,  qui  se- 
oundus  ejusdem  monasterii  abbas  fuit.  Obiisse  di- 


quasi  ad  manum  elatus,  in  noctem  diifertur^ne  quo 
forte  inexperta  spes  laedatur.  Nocte  cum  luminibus 
suae  lucis  gaudium  abducere  paratis  animis  redeunt, 
sepulcralem  lapidem  auferunt,  prosperato  sanoti 
corpore  quasi  parietem  a  fundamento  surgentem 

citur  an.  618. 

(28)  Ethildritae  Vita  a  Thoma  Eliensi  monacho 
scripta  habetur  Saeq.Il  Bened.  ad  an.  679,  pag.  738, 
ubi  plura  de  Sexbui^a  et  Mildtretha  hic  memoratis, 
sicut  et  de  Eliensi  monasterio. 

(29)  Cedwala,  Westsaxiae  rex,  et  Wolf,  ejus  fra- 
ter,a  «loniiuUis  Mului  diotus. 


37 


HIST.  TRANLLAT.  S.  AUGDSTINI LIB.  II. 


38 


ioveniunt.  Exiemplo  confusa  pectora  nox  mceroris  A 
occupat,  gelidusque  per  ima  cucurrit  ossa  tremor, 
patantibus  omnibus  se  tanti  Patris  prssentia  frau- 
datos.  Sed  jussu  abbatis  illa  obstructione  lapidum 
eversa,  altius  fodientibus,  a  laeva  cryptula  oCfertury 
qua  pertusa,  coolesti  odore  nuntio  prorumpente, 
sanctus  Albinus  ostenditur;  a  dextris  vero  ingens 
candidi  marmorissarcopbagum  respiciunt,  naoxque 
animi  et  gaudia  de  inventione  optatissimi  Adriani 
redeunt.  Quod  circumfodientes  dum  operculi  amo- 
vendi  casso  laborare  nituntur,  ad  pedes  inductum 
sarcophago  lapidem  contemplantur.  Hoc  exempto, 
subito  testis  et  prsco  qussiti  desiderii  exsiliit,  para. 
disum  Domini  spirans  fragrantia.  Sed  ad  gratiorem 
Uttitiam  iterum  tentantur  tristitia,  dum  a  quodam 
fratre  timide  inspiciente  proclamatur  tumba  vacua.  -o 
Ast  aliorum  cura  perspicacius  intuita  responde- 
tur  potius  vere  plena  vera   sancti  corporis  gleba, 
qj£    ita  \idebatur   formosa,  ut  putaretur  adbuc 
sicut  primitus  erat  impositus,  carnc  jaccre  inte- 
gra.  Tandem  ipse  dux  gregis  inspexit,  vidit,  atque 
lilico  magna  exsullatione,  Glorui  lihi,  Chri^te,  pro- 
clamavit.  «  Verc,  inquit,  h<BC  est  beati  Adriani  pre- 
tiosissima  corporis  margarita,  in  splendoribus  san- 
clorum  vere  resuscitanda.  »  Ad  haec  unus  fratrum, 
David  nomine,  Britto  genere,  in  sanctum  corpus  te- 
mcrarie  extendit  digitum,  cxperiri  curiosus  an  illud 
adhuc  esset  solidum.  Expertus  est  autem  ejus  vir- 
tulem,  cujus  tentare  ausus  est  conditionem.  Gom- 
pungitur  digitus  velut  acu  couilxus,  aut  ardenti  ferro 
aut  virulento  bydro  percussus ;  nec  solum  digitus, 
sed  tota  cum  intolerabili  cruciatu  extuberat  ma-  ^ 
Dus.  Cumque  prae  angustia  clamantem  abbas  inter- 
rogaret  causam,  ostendit  tumidam  prsesumptricis 
manus  pocnam.  Respondet  Pater,  jure  id  factum  in 
tam  temerarium.  At  ille  reliquum  noctis  cum  in- 
somni  ejulatu  trahebat.  Hinc  princeps  monasterii 
incertus  sstuat  duplici  mole  curarum  :  cum  nec  tu- 
tum  foret  sanctum  corpus  tangere,  nec  cum  tanto 
lapidis  pondere  videretur  efferri  posse.  Absterruerat 
enim  prssumptor  et  illos  quibus  sancti  tactus  foret 
salubris.Ponititaque  utad  tantumthesaurum  usque 
io  diem  custodes,  intus  fratres  orantes,  foris  miii- 
tes  vigiles.  Jubet  illico  totum  monasterium  auleis 
caadescere^  palliis,  purpura  et  auro  omnique  ornatu 
paschaliter  splendescere.Aderat  tuncCantuariae  Ba. 
jocensis  pontifex  Odo,  frater  regis,  et  sub  rege  ab-  j) 
sente  prasceptor  AngliiB.  Ipse  lucis  crepusculo  ab  ab 
bate  adsciscitur,  audit  et  videt  virtutem  soncti ;  con. 
suitus  hortatur  abbatem  ne  eum  emitteret  ab  anti- 
quo  dormitionis  suas  toro^  sed  cum  eo,  quo  primum 
a  sanctis  obsecutoribus  positus  est,  efferret  sarco- 
phago.  Obsequitur  consilio  auditor  prudens,  rebua- 
que  paratiSy  cum  candidata  ac  purpurata  solemniter 
fratrum  caterva,  et  populo  certatim  irrumpente,  ad  ' 
illa  sancti  sanctorum  ornatissime  procedit.  Totua 


itaque  desiderabilis  Adrianuscum  saxosa  molesua 
speciosc  adornata^  robustissimis  trabibus  excipitur, 
cum  dulciniodis  laudum  organis  astra  ferieatibus 
effertur,  in  porticum  desiderantissimi  patris  Augu- 
stini  gratissimus  collega  deponitur,  et  inter  beatis- 
simos  ipsius  consortes,  ac  juxta  primum  cjus  suc- 
cessorem  Laurentium,archiprsesulem  sanctissimum 
condigna  sanctitate  reconditur  Fit  ingcns  turbis  tam 
Francigenis  [id  est  Northmannis]  quam  Angligenis 
exsultatio,  fit  irruendi  et  considerandi  summa  in- 
tentio,  currunt  lacrymse  pras  gaudio.  Addit  sanctus 
tripudium  miraculo  clementiae,  qui  tcrruerat  mira- 
culo  poetis.  Expleta  celeberrime  et  candidissime  de 
ipsius  gloria  missa,supradictustentatorcum  turgida 
manu  miserabilis  accurrit;  candelam.cujus  mensu- 
ra  ojus  tumbam  circumplexus  est,  cum  lugubri  poe- 
nitudine,cum  interventu  fratum  astantium  obtulit, 
et,  0  piissimi  Patris  virlutem !  illico  omnis  dolor  eva- 
nuit,  nianusdetumuit,  salus  et  iaetitia  postangores 
gratior  redit.  Tum  iilegominam  expertus  potcntiam 
spveram  et  sorenam,  addidit  dc  tam  salutiferis  pi- 
gnoribus  aliquid  exposcere,  jurans  super  ipsa  san- 
cta,  si  vel  minimura  inde  impelraret,  quod  suo  loco 
in  Britannia  monasterio  Sanoti  Salvatoris  Redo- 
nis  (30;  dcferre  possct,  se  effecturum,  ut  annuatim 
ojus  festivitas  in  cappis  celebraretur,  uti  monaste- 
riali  u&u  dicitur  Cumque  benignitas  abbatis  annue- 
rct,  suix.ptumque  parvulum  articulum  sibi  porrigi 
juberet;  porrectum  tanto  tremore  refugit,  ut  ad  sus- 
cipicndum  nulla  ratione  pcrsuaderi  posset.  Videres 
bominem  ardentem  in  se  faculam  expavisse,  acrius- 
que  repercutiendam  dexteram,si  auderet  continge- 
re.  Percunctante  itaque  datore,cur  tam  pavide  re- 
nueret,quod  tam  uvide  exorasset:«  Totius,  inquit, 
mundi  promissio  jam  mibi  hcc  non  inflfget.»  Ita  pe- 
titore  absterrito,  sacrum  munus  suo  reponitur  locu- 
lo,  integrum  scilicet  electo  loco  servare  se  dignante 
sancto. 

Cap.  XII.  Puella  sanatur.  —  Clausa  igitur  odorife- 
ri  corporis  apotheca,  supervenit  de  suburbio  puella 
jam  multis  annis  intestinorum  cruciatu  immedica- 
bili  attrita,  et  post  orationem  sciscitaiur  fratres  de 
sui  morbi  medela.  At  illi  abluta  fratris  manu,  quae 
sancti  contigerat  articulum,  propinant  morbidae  po- 
tum.  0  fidem  ad  omnia  potentem !  o  Christi  confes- 
sorem  ad  omnia  credentibus  in  Christo  praestabilem  1 
tactus  sancti  corporis  sicut  praesumptuoso  obfuit, 
ita  officioso  ut  et  aliis  prodesse  contulit.  De  hujus 
itaque  tactus  ablutione  gustata  plenam  sospitatem 
actutum  hausit  aegrota. 

Cap.  XIII.  Transferuntur  alia  corpora.  —  Sic  ergo 
praestantissimo  Adriano  translato  et  mirificato,  jam 
post  praedicta  missarum  soIemnia,dum  inter  easdem 
missas  reliqui  omnes  qui  erant  transferendi  eleva- 
rentur  a  speluncis  suis,  et  parentur  ad  exportan- 
dum,dispensator  Dominicae  familiae  regreditur  cum 


(30)  Monasterium  Rotonense  in  minori  Britannia  S.  Salvatori  dicatum,  vulgo  RhedoHf  hodieque  cele« 
bre  8ub  S.  Mauri  Congregatione. 


43 


GOSCELINI  CANTUARIBNSIS  MONAGHI. 


hubebant  altaria  sua  ad  tumbs  suas  verticeui.  De  A 
beato  Letardo  dicentur  imposterum  non  postha- 
benda  miracula.  De  iEthelberlo  nunc  textum  exi- 
gunt  evidentissima  per  Angliam  mcrita;  scilicct 
quod  Anglia  credit  Christo  suum  est.Quidquid  pro- 
todoctorAugustinussuisquecommanipulairesevan- 
gelici  in  vinea  et  messe  Domini  profecere,  salva 
prflBventrice  Christi  gratia,huic  debetur  primo,  etc. 
ConstruxitperAugustinum  Domini  Salvatoris  eccle- 
siam  et  archiepiscopatum  in  rcgia  mctropoli  sua, 
ubi  ipse  Augustinus  et  omnes  successores  sui  prin- 
cipaliter  praesiderent;  construxit  et  monasterium 
principale  extra  urbis  muros,  a  fronte  orientali,  in 
honore  principum  apostolorum  Petri  et  Pauli,ubi  et 
rex  et  pontilcx  cum  omnibus  succcssoribus  suis 
perpetualitcr  requiescerent.Orientalium  autem  Sa-  |^ 
xonumbeatissimusMeliitusprimusdocteretprimus 
episcopus  emicnit,quem  huic  genti  auctor  Augu9ti- 
nus  dedit  ac  consecravit,qui  sibi  post  in  suum  apo- 
stolatum  tertius  successit.Hic  quoque  /£thelbertus 
Dei  amicus  in  ipsius  provinciae  metropoli  Lundonia 
ecclcsiam  apostoli  Pauli,  qu®  usitate  Paules-Berig 
appellatur,  condidit,et  ad  hanc  episcopium  regali- 
ter  fecit  ac  provexit.Similiter  Roffensis  prsesulatus, 
cum  prssulari  badiiica  beati  Andres  apostoli,  ab 
ipso  principe  primitus  fundatus  et  sufOcienter  dita- 
tus.Justissimum  suoque  nomine  dignissimum  sus- 
cepit  Justum,  quem  inde  Dorobcrnensis  metropolia 
abAugustino  assumpsit  quartum.EIigensis  quoque 
monasterii  ipse  fundator  in  antiquis  chartis  legitur; 
quanquam  etiam  beata  virgo  i£theldreda,post  lon- 
gam  desolationem  8uam,hinc  primatum  mereatur.  C 
Hsc  et  alia  inciyta  vel  pontiGcia  vel  monasteria, 
quantum  liberalissimus  rex  et  superni  regni  cultor 
amautissimus,  cum  ceteris  mlnoribus  oratoriis 
8ublimavorit,non  indiget  exponi,quod  reipsa  magis 
hodietenus  elucescit.  Hlud  vero  apostolicum  domi- 
ciIium,quo  cum  suo  apostolo  Augustino  cunctaque 
successione,  ut  pra^notatum  cst,  ex  decreto  beati 
papffi  Gregorii  requiem  hsreditaret,  tanlo  scilicet 
prfBstantius  nobilitare  curavit,quantospecialius  hoc 
8ibicum  tot  sanctis  et  excelsis  divinitus  prsrogatum 
fore  perpendit ;  foris  hoc  regiis  ampliQcavit  posses- 
sionibus,  intus  decoravit  regiis  ornatibus,  regia  li- 
bertate  cum  apostolica  auctoritate  perpetuis  stabi- 
livit  sanctionibus. 

Sunt  charts,sunt  privilcgia  ipsius  ac  tot  primo-  n 
rum  testimonio  signata.PriiDum  abbatem  huic  sa- 
cro  contubernio  a  sanctis  institutoribus  suis  ele- 
ctum  praefccit  Pctrum(35),quem  in  sacra  lcgationis 
obcdientia  martyrialitcr  mari  submersum,etejectum 
ffitherea}  lucis  radius  singulis  noctibus  desuper  afTu- 
sus  ostcndil  civern  aupernum,  donec  digniori  loco 
habeat  scpulcrum.RcquiscitcelebritcrBononiae  (36) 
in  ecclesia  canonicorum,  ubl  nuper  factum  prodi- 
gium  videtur  memorandum  his  adeo,  qui  ignotis 

(35)  De  hoc  BoUandus  die  6  Januarii. 

(36)  Ea  in  urbe  alteram  olim  sedem  habebat  epi- 
scopus  Morinorum.  Hodie  Tervanncnsi  episcopatu 


sanctis  derogant,in  exemplum.Loci  (edituus  i 
sancum  corpus  de  ecclesia  ejecit  in  coBmete 
indignatusin  ecclesiahonorari  quem  ipse  nesc 
cum  etiam  nesciret  quantus  esset  quem  inhoi 
set  :  qni  cum  censeret  priores  suos,  qui  san 
sic  honoraverant,errasse,  suo  potius  captus  e 
rore.  Sequenti  enim  nocte  cum  lecto  recuban 
rogaret  se  magniiice  fecisse,qui  ecclesiam  pv 
set  a  tam  ignobili  funere,supervenit  ei  repen 
bns  in  cuculla  et  cambutta  visus  manifeste.  < 
increpans  aspectu  terrifico  ac  minaci  :  Adeon 
quit,placet  tibi  quod  me  de  ecclesia  projecist 
terrogante  aedituo  exlerrito  quis  esset  :  Abbai 
sum,  nomine  Petrus,  qui  asto  Deo  sanctus 
sanctos  in  ccclestibus  :  unde  nunc  scies  quen 
boraveris  ante  destituere  quam  cognoscere. 
quitur  minas  effera  multa,  percutit  ac  pei 
ipsa  quam  manu  gcstabat  pastorali  virga^  fei 
put,tundit  latcra,  conquassat  omnia  membra; 
dem,  illo  semimortuo  et  immobili  i*eiicto,  di 
ultor  abscessit.  Cumquo  matutinse  usque  in  c 
solis  morarentur  sonitore  damnato,  nec  ess< 
pulsantibus  ct  clamantibus  apcriret^andem  inf 
osliiSy  ad  contritum  prorupere,  auditaque  f 
querelosa  causa,  susceptum  linteo  exportaver 
stera  die  mortuum  in  coemeterio  sepelierede 
gementes;  sanctum  vero  de  ipso  cojmeterio  1 
rifice  reccptum  in  ecclesia  recondidere^tanto  ] 
gio  proditum  gaudontes.Hujus  fidei  testis  esl 
ternus  abbas  Scollandus,  qui  tunc  aderat  cun 
recenter  facta  celebrarentvr. 

HnBC  in  beati  rcgis  iEthelberti  memoraverim 
rentiam,ne  quis  ejus  prffijudicet  merita,quan( 
ignorentur  miracula ;  sed  de  ipso  ac  suae  habitai 
ciBnobio  CflBtcra  solemnizet  sermo.  In  proximc 
tropoli  regnavit,  hic  requiescit;  sic  et  cvang< 
ejus  genitor  Augustinus  ibi  sedem,  hic  hab< 
quiem;  ibi  est  suus  thronus,hic  thalamus;  ut 
ergo  ecclcsiffi  sub  Christo  principatur;  illam 
hanc  incolit,  etc.  Huc  etiam  suus  post  plurin: 
stra  cohaeres  sacratissimus  Dunstanus,ut  cerv 
fontes  aquarum  crebris  noctibus  veniebat,et  c 
tas  sibi  vision6s,et  hymnos  supernorum^civiut 
quentabat.  Qui  hoc  etiam  fertur  expertissin 
xisse,quod  ubicumque  vel  in  eclesia,  vel  in  c< 
terio  pedem  vertisses,super  aliquem  sanctorun 
cares.adeo  locus  plenus  esset  sanctorum.  Nec 
magno  caret  sacramento,  quod  divinus  Augus 
cum  suis  extra  portam  locum  elegit,ab  exitu  i 
dano  velut  in  exitu  Israel  de  ^Egypto,  ut  vid 
exiret  cum  Domino  extra  portam  passo.  V 
jl5thclbertus  migravit  ad  Dominum,  mutato  i 
in  ca3lestibus,die  vicesimo  quarto  mensis  Fcbr 
auno  imperii  sui  quinquagesimo  sexto,  adv 
beati  Augustini  ad  se,  ac  susceptffi  Christian 
viccsimo  primo,   Dominics   autem  Incarnal 

in  tres  dioDceses  divisu,episcopum  proprium  1 
Bolonia  qui  sufTraganeus  est  archiepiscopi  Rc 

8i8. 


45 


HIST.  TIUNSLAT.  S.  AUGUSTINI.  —  LIB.  II. 


46 


sexceotesimo  dccimo  scxto. «  Qui,  ul  Bcdac  vcrba 
ponamus,  inter  cattera  bona.qiia»  genti  suap  consu- 
lcndocoarerebat,etiamdccretaillijudiciorum,juxta 
exempla  Romanorum,cum  consilio  sapicntum  con- 
stituit :  quae  conseripta  Anglorum  sermone  hactc- 
nus  habentur,  et  observantur  ab  ca.  In  quibus  pri- 
mitus  po3uit,qua1iterid  emendare  debcrot,  qui  ali  • 
quid  rerum  vel  ecclesice  vel  episcopi,  vel  reliquorum 
ordinum  furtim  auferret,  volens  scilicet  tuitioncm 
eis,  quos  ct  quorum  doctrinam  snsceperat,  praB- 
starc.  »  Prosequitur  idem  venerabilis  historiogra- 
phus  altam  genealogiam  regis,  ad  quem  lcctorem 
mitiimus.  E^us  autem  sanctitatis  testis  est  antiqui- 
tas,  veterumque  sanctorum  tavens  auctorilas.  Quod 

.    scilicet  antiquitus  a  primordio  inter  sancto3  ipsius 

I  celcbrata  sit  solemnitas.  Quod  ncc  amore,  nec  er- 
rore,  nec  temcritate  ab  aliquo  inter  tot  sapicntes  et 
religiosos,   ut  credimus,  praesumerctur,  nisi   ille 

[  vite  purilate  et  coelestibus  indiciis  dignus  probarc- 
tur;  cura  lilii  sui  aliique  successores,  boni  ac  ma- 
gnarum  virtulum  reges,  tantum  iuter  fideles  defun- 
ctos  memorentur :  nec  illum  fidclis  Beda  primam 
Anglorum  regum  concendisse  regnum  coelorum 
scripsisset,  nisi  meritum  didicisnet.  Nam  et  mullos 
post  eum  celcberriniffi  sanctitatis  reges  Angliu  pro- 
iulit  ct  vcneratur,  etc. 

C.\p.  XXIX.  Letardi  sanctUas. —  Nunc  bcati  Letardi 
exhibeantur  induciae.Dignus  Dco  nntistcs  Letardus, 

:  pnecursor  et  janitor  venturi  Augustini  apparuit, 
pravenit  bunc  ut  Lucifcr  solem;  paravit  ei  viam, 
ingressum  et  locum  ut  ilic  pararet  Domino.  Prodi- 
gus  ingentis  animas  non  timuit  ferinam  gentilium 
barbariem,  ssculi  principibus  terribilem.  Ipse  Dei 
famulas  reginae  BerUe,  dum  iEthelberto  adhuc  gen- 
tili  Cbristiana  a  paterno  regno  Francorum  mittere- 
tur,  dux,  C/omes,  doctor,  servator  ac  tolius  pictatis 
instigator,  etc.  Quis  digne  aestimet  quanta  mira- 
cula  post  tot  merita  cxhibuerit  in  vita,  cujus  tantu 
crebrescunt  nostris  temporibus  post  tot  sui  obitus 
«Ecula,  de  quibus  injuria  est  non  mcmorare  ali- 

'     qua. 

Cap.  XXX.  Cxcam  illummat.  —  Sub  abbate  supe- 
riu8  memorato  Vulfrico  puellam  a  nativitate  caecam, 
ul  ipse  testis  erat  idoneus,  ad  ipsius  sancti  tumu- 
lam  a  parentibus  deductam,  Dei  lucifer  ignota  prius 
luce  doaavit,  et  natalibus  tenobris  obvolutae  mun- 
dum  cum  sole  attribuit. 

Cap.  XXXI.  Contractum  eriyit.  —  In  quadam  Qua- 
dragesima  mulier  oatum  suum  inolitisin  tergacal- 
caneis  contractum  ad  ejus  tumulum  dcposuit,  et 
bortatu  nunnae  (37)  religiosae,  quae  illum  locum  ser- 
Tabat,  relicto  misero,  abscessit.  Interea  ad  vespe- 
ras  hymnus  Dei  Genitricis  Magnificat  anima  mea 

(37)  Eo  nomine,  etiam  Anglorum  leges  sanctimo- 
nialem  feminam  desigaabant. 


A  DomiwMm decantotnr,ct  pucr  a  naturalihus  vincuTs 
rosolntus  in  clanioro  Vcrsatur.  Solulis  invcr::is 
calcanois,  cxtrndnnlur  incunvTj  tibiic,  fliixus  do 
concrota  carnc  ubcrlim  crncntat  paviincnlum,  purr 
extensis  lacertis  sancti  tumbam  aiiprchendorc 
contendit ;  mox  in  podcs  crcctus  conslilit.  Popu- 
lus  ad  clamorcm  pueri  irrumperc  cerlavit;  sod 
nunna  ostium  obdidit,  dnnoc  tVatres  lidvcnircnt, 
et  hymnuni  laudis  pro  miraculo  dccantarent  : 
puer  domum  rodit  pcdibus  propriis  qui  advcnerat 
alienis. 

Cap.  XXXII.  Ejus  ope  anniiliis  umissns  invcnitur. — 
Egrogium  artificcm  novimus  abbatcra  Abbondo- 
niao  (38)  pictusae,  Fculpturae  ct  aurilicii  probatissi- 
mum,  Spcraver  nomine.  Is  arnulum  roginffi  Edgi- 

P  thae,  prctiosissimum  perdiderat,  quo  ubiquc  frustra 
quajsito,  ctiam  spem  omnem  invcniendi  perdiderat. 
Tandem  ad  sanctum  Letardum,  nam  hic  tunc  apud 
sanctum  Augustinum  invitatus  al)  abbatc  Elslano 
opcrabatur,  cimfugit,  procibus  et  laciymis  quas 
angustia  potentis  dopositi  exlorserat,  ojus  cleriicn- 
tiam  exposcit.  lles  mira!  illico  sibi  annulus,  ubi 
orabat,  rcluxit,  ubi  ille  nunquain  sc  posuissc,  vel 
amisisse  jurare  innoxic  i)otcrat.  Continuo  rapit 
cum  tanta  admiratione  et  l.elilla^quania  pcrdiderat 
dospcrationc  ct  molcstia;  noc  solus  gaudcbat,  Fcd 
ct  onmes  fratres  lanti  rclalionc  Uiiraculi  festivc  laj- 
tificabat.  Nec  solum  tanti  bcneficii  mcmor  exFtitit, 
sed  ut  diutius  hacc  memoria  pcrseveraret  elabora- 
vit.  Ejus  quippe  et  vencrabilis  rcginae  Bertae,  quaa 
suae  peregrinationis  cst  corona,  imagines  enormi 

C  magnitudine  ac  decore  eftlgiavit,  ac  super  ipsius 
tumulum  solemniter  crexit.  Sequuntur  alia  miracula 
qux  omisimus  ad  eap.  40. 

Cap.  XLL  Scollandus  abbas  ohit.--  Igitur  omnibus 
de  veteri  ecclesia  sublatis,  ct  in  paratiorem  transla- 
tionem  reconditis,  saepe  memoratus  abbas  ScoUan- 
dus  ipsam  ecclesiam  jam  excidium  minantem,  jam 
ruere  parentem  diruit,  et  nova  ibi  ajdificia  usque 
ad  ipsam  porticum  ac  translationem  prajcluentis- 
simi  Augustini  cjusquc  consortum  attollit;  verum 
hunc  ulterius  progredi  supcrno  nutu  mors  obvia 
vetuit.  Praevcnit  autcm  facicm  Doraini  pia  clcemo- 
synarum  caetcrorumque  bonorum  actuum  exsecu- 
tiono,  ct  famosissimo  archipraesule  Lanfranco  om- 
nem    ordinem   obsequii  pcrsolventc,  multis   hunc 

D  lugentibus  placido  fine  quievit.  Praecessit  uno  dio 
obitum  regis  Willelmi,  qui  condignum  filium  reli- 
quit  haeredem  nominis  et  regni  sui  :  cujus  in  ec- 
clesia  et  sanctis  provchcndis  sollicitum  deside- 
rium,  quod  gratuit;c  Dei  largitati  ac  si  jam  per- 
actum  ad  remunerandum  sufficit,  succcssor  ejus 
explevit  uti  primus  libellus  disseruit. 

(38)  Vetustissimum  monasterium  comitatus  Ber^ 
kerisB  ad  Tamesis  et  Occae  confluentes. 


47 


GOSCELINI  CANTUAIIIENPIS  MONACHI. 


VITA  SANCTI  SWITHUNI  EPISCOPI  CONFESSORIS 

WINTONIj;  IN  ANGLIA 

AUGTORE  GOSGEI.INO 

Apud  Bolland.y  Acta  Sanctarum,  Julii,  tom.  I,  die  2,  pag.  321. 


COMMENTARIUS  PR.EVIUS. 


§4.5.  Swithuni  cultuSt  translatio  corporiSy  mira- 
cula,  reliquisSf  orationes  propriss. 

1.  Nolim  hic  in  coacervandis  S.  Switbuni  elogiis 
plus  squo  prolixus  videri.  Isthue  ante  me  stadii  de- 
currerunt  alii  auctores,videlicet  Guillielmus  Mal- 
mesburiensis  libro  ii  De  gestis  pontificum  Anglorum, 
Joannes  Pitseus  in  Appendice  de  illustribus  Anglise 
scriptoribus  centuria  iv,  cardinalis  Baronius  brevi- 
ter,  tom.  X,ad  annos  Ghristi  847  et  862.  Ne  tamen 
nihil  de  ejus  laudibus  dicam,  delibo  paucula  ad 
praBsens  argumentum  pertinentia  e  Martyrologiis. 
Breve  S.  Swithuni  elogium  exhibent  Fasti  Romani 
ad  diem  ii,  Julii  hisce  verbis : «  Wintonis  in  An- 
glia.  S.  Swithuni  episcopi,cujus  gratia  miraculorum 
effulsit.  »  In  codice  Antverpiensi  majore,  do  quo 
consule  prasfatipnem  ad  novam  Usuardini  Marty- 
rologii  editionem,  sic  breviter  S.  Swithuni  laudatio 
absolvitur  : «  Apud  occidentales  Saxones,  civitate 
Wenta,  deposito  S.  Swithuni,  mirificaB  sanctitatis 
viri.  »  Godex  Altempsianus,  de  quo  agitur  in  prsefa- 
tione  jam  dicta,  sancti  nostri  memoriam  recolit 
die  XXX  Octobris,  sive  potius  ejus  ordinationem  : 
(c  Ipso  die  ordinatio  sanctissimi  antistitis  et  patroni 
nostri  Swithuni.  »  Breve  est  illud,  quod  Rudbur- 
nus  ex  Lantfredo  allegat,  de  Swithuno  carmen  di- 
stichum. 

Pauperibus  victum,  nudis  largiris  amictum, 
Dividis  et  miseris  munera  larga,  pius. 

Sed  yersiculos  illos,  a  Wolstano  monacho  Wentano 
concinnatos,  VitaBque  quidem  metricae  Swithuni 
insertos,  sed  in  laudem  S.  Adelwoldi.  Wintoniensis 
episcopi,de  quo  inferius  recurret  sermo,  pronun- 
tiatos,  nemo  mficias  ierit,  qui  citatae  Vitae  finem  in- 
spexerit,  excusae  apud  Mabrlionem  Annalium  Bened. 
Saeculo  V,  pag.  634. 

2.  Notare  obiter  lectorem  jubeo,  ipsos  etiam  Pro- 
testantes^  quos  dicimus,  in  Anglia  degentes,  tam 
honoriflce  ac  praeclare  semper  de  S.  Swithuno  exi- 
stimasse, eoque  in  pretio  haouisse  annuam  ejusdem 
memoriam,  ut  post  inductum  schisma,  et  caninam 
adversus  Ecclesiam  catholicam  ejusque  sanctos 
rabiem,  nonnulla  erga  ipsum  venerationis  suas  ve- 
sti^ia  supercssG  voluerint,  relinquendo  nomen  ejus 
scriptum  in  Kalendario  reformato  novae  suae  litur- 
^ise ;  ^uemadmodum  a  recentiore  quodam  auctore 
invenio  observatum. 

3.  Historiam  translationis,  cujus  summam  com- 
pendiose  tradit  Mabilio  in  Actis  Bcncdictinis  sae- 
culo  IV,  nos  intcgram  producemus  e  codice  perve- 
tusto  Bigotiano,ecujus  rortasse  apographo,  autsane 
simili,  sua  quoque  desumpscrit  praedictus  auctor. 
Sed  de  auctore  nistorias  prasfatae  translationis  nos 
plusculum  alibi.  Pro  ea  citat  Mathewius  in  Tro- 
phffiis  Benedictinis  tom.  II,  die  15  Julii  isthaec,  Mis- 
salis  et  Breviarii  Sarisburiensis  verba  :«  Translatio 
S.  Swithuni  sociorumqne  ejus. »  Praelibatus  auctor 


A  sociorum  nomine  hic  probabiliter  designari 
omnes  pontiflces  et  confessores  praefatae  E< 
seu  civitatis,  quamvis  fortasse  diversis  diebi 
pora  corum  transferri  contigerit.  Interea  comi 
sese  hic  et  opportunus  offert  locus  agendi  d 
mili  et  abjecto  tumulo^  in  quem  sanctus  iste  a: 
deferri  pjost  mortem  corpus  suum  praecepit, 
interposito  Centum  annorum  et  amplius  cur 
videlicet  anno  Ghristi  971,  indictione  xiv,  det 
postea  atque  inventum  fuitdivino  monitu,  et 
noratiorera  locum  solemniter  dolatum.  Ea  q 

Eraesens  argumentum  ex  Wolstano  congesB; 
ilio,  huc  transcribo 

Turris  erat  rostrata  tholis,  quia  maxima  qui 
Iliius  ante  sacri  pulcherrima  limina  tempUy 
Ejusdem  sacrata  Deo  sub  honore  hierarchi. 
Inter  quam,  templique  sacram  pernobilis  aul 
Gorpore  vir  Domini  sanctus  requievit  humat 
Gujus  adhuc  ipso  latuit  nos  tempore  nomen 
B  Nec  fuerunt  nisi  perpauci  qui  pandere  nosse 
Aut  nomen  meritumque  viri,  jam  tempore  lc 
Utpote  transacto,  postquam  sacer  ille  sacerd 
Gorpore  ibi  tumulatus  erat;  nam  vilis  apud  ! 
Mente  humili  in  tantum  praesul  fuit  inciitus 
Ut  perhibent  omnes  hunc  qui  novere  fldeles, 
Ut  se  post  obitum  sineret  nullatenus  intra 
Ecclesiae  Ghristi  pcnetralia  corpore  poni  : 
Sed  nec  in  electis  loca  pcr  diversa  sepuIcriSj 
In  quibus  antiqui  Patres  jacuere  sepulti, 
Aurea  sol  oricns  orbi  qua  spicula  mittit, 
Qua  mediumque  diem  fervente  calore  peruri 
Sed  magis  occiduo  mandat  sc  climate  poni 
Hlius  illustris,  quam  saepe  notaviraus,  aulae; 
Gontestans  lacrymando  suura  non  esse  locai 
Gorpus  in  aede  sacra  Domini,  praeclara  nec  ii 
Priscorum  monumenta  Patrum ;  moderamin< 

Est  ita  quod  factum  justo,  vir  sanctus  ut  ide 
C  Qui  tactus  virtute  humili  se  sprevit,  et  extra 
Est  templura  quasi  vilis  horao  indignus(|ue  se 
Innumeris  signis,  virtutibus  atgue  coruscis 
Glarus,  apostolicam  post  transierretur  in  au 
4.  Et  hacc  quidem  Wolstauus  apud  Mabili 
postquam  idem  Wolstanus  quosdara  versicu 
perioribus  praeraiserat,  qui  sic  sonant  : 

studioque  require  € 
Praesulis  unius  sancti  sublime  sepulcrum^ 
Quod  super  invenies  positum  tumulare  sace 
Parietibus  structum,  nec  non  et  culmine  tecl 
Sarcophagi  inque  modura  bis  bina  fronte  loc 
Hoc  inter  sacraraque  crucem,  quae  sistitur  il 
Saxeca,  soraniferara  paulatim  carpe  quietem 

Nec  vero  suis  signis,  suis   prodigiis  caruit 
translatio,  sed  ab  illa  qui  deponit  potentes  d* 
et  exaltat  humiles  (Luc,  i,  o2),  magna  mir 
rura  multiludine  ao  varietate  condecorata  rei 


49 


VITA  S.  SWITHUNI. 


50 


duit,  qas  sic  summatim  exGotzelino  complexus  est 
Surius,  et  post  illum  Mabilio. 

5.  «  Eodem  die,  hoc  est  Idibus  Julii,  puerum  a 
nalivitate  contractum  sanavit,  tribus  mulioribus 
oculorum  lumine  orbatis  visum  restituit,  nexibus 
ferreis  muiierem,  in  carcere  compeditam,  ruptis 
vioculis  liberavit,  paralyticum  curavit,  matronam 
Dobilem.sedcaecam,  illuminavit^viginti  quinque  ho- 
inines,variis  vexatos  morbis,uno  die  perfecte  resti- 
tuit ;  cscos  ali(]uot,  duas  contractas  feminas  intra 
unum  diem;  triginta  et  sex  e  diversis  locis  venien- 
tes,  nec  unius  generis  laborantes  aegritudinibus, 
trium  dierum  spatio,  neque  diu  post,  centum  vi- 
ffinti  guatuor,  intra  dies  quatuoraecim  curavit.  » 
Ita  illic.  «  His  unum  addit,»  prout  scripto  prodidit 
Mabilio,  «  Willelmus  Malmesburiensis  testis  ocula- 
tus,  his  verbis  :  Vidi  (quod  mirum  sit)  hominem, 
eui  violentia  raptorum  eflodisset  Iumina,oculosvel 
illos  vel  alios  (nam  illi  longiuscule  projccti  fuerant) 
per  Swithuni  merita  recepisse,  eratque  praiterita) 
ealamitatis  indicium,  quod  aculei  punctionum  pal- 
pebras  deformabsat. »  Annales  Wintonienses  apud 
Warthonum  in  Anglia  Sacra  parte  i  pag.  295,  cele- 
berrimam  nobis  exhibentS.Swithuni  translationem 
hisce  verbis:  «Anno  1093  in  praesentia  omnium  fere 
episcoporum  atque  abbatum  Anglis,  cum  maxima 
exsultatione  et  gloria  de  veteri  monasterio  Winto- 
niensi  ad  novum  venerunt  monachi,  vi  Idus  Aprilis. 
Ad  festum  vero  S.  Swithuni  facta  processione,  de 
novo  monasterio  ad  vetus  tulerunt  inde  feretrum  S. 
Svvlthuni  et  in  novo  honorifice  collocaverunt.  »  Et 
quoniamoccastonetranslationis,  simul  de  miraculis 
tractandum  fuit,  magnoquoquehacin  parte  subsidio 
Dobis  et  adjumento  fuit  tam  dictum  apograpbum  o 
pervetusto  codice  Bigotiano,  quam  aliud  ex  antiquis- 
Bimis  membranis  regins  Sueciae  desumptum,  quod 
DOQ  venit  ad  nostras  manus  nisi  mutilum,  utpote 
capite  ac  cauda  truncatum. 

6.  NonnuIIa  quibus  defectus  iste  utcunque  possit 

suppleri,  eruo  ex  laudato  sspius  Mabilione,quando- 

quidem  mirifice  faciunt  ad  gloriam  Sancti  et  propo- 

situm  nostrum.  Sic  itaque  ipse  loquitur  in  Actis 

Benedictinis  S»culi  IV,  parte  i,  pag.  71.  «  Post  su- 

periorem   translationem  Wintoniensis  ecclesia  ab 

ejus  (Swithuni)nomine  cognomentum  accepit.  Alf- 

woldus  ex  monacho  Wintoniensi  Wiltunensis  epi- 

3copus,apudSchirebumiam  imaginem  sanctissimi 

Swithani   collocavit,  facem  venerationis   extulit, 

inquit  Willelmus  Malmesburiensis  in  lib.  ii  De  pon- 

tificibus  Anglorum.  Ad  hanc  statuam,referente  Gotse- 

lino,  praeclara  miracula  edi  solebant ;  in  his  leprosus 

a  iepra  mundatus.  Denique  Emma   regina  mater 

Edwardi  regi8,a6odwino  comite  violatcB  pudicitis 

accusata,  cum  in  CGenobium  de  Watewella  retrusa 

fui8det,niii  jussu,candentis  ferri  examen  Wintonis 

in  ecclesia  S.  Swithuni  subiit  ad  probandum  suam 

et  Aiwini  Wintoniensis  episcopi  (qui  ejus  amasius 

ferebatur)  innocentiam. 

7.  K  Emma  tota  nocte  proxima  pervigilavit  ad 
sepulcrum  S.  Sv^thuni.  Die  facto  in  pavimento 
ecclesiae  scopato,  novem   vomeres   igne  candentes 

Sonuntur  in  ordine,  quibus  breviter  benedictis, 
etrahuntur  reginas  calcei.  Tum  posito  peplo,  suc- 
eineta  a  duobus  hinc  inde  episcopis,  novem  vome- 
res  illssa  percurrit,  stupente  rege,  et  omnibus,aui 
aderant,  attonitis,  uti  fusius  legitur  maxime  in  Mo- 
nastico  Anglicano  a  pag.  33.  Haec,  liberatori  suo 
Don  ingrata,  dedit  ipsa  die  in  oblatione  S.  Swi- 
thuno  pro  novem  vomeribus  novem  maneria,  Ed- 
wardo  rege  probante,  et  duo  maneria  de  suo  adji- 
ciente.  Denique  anno  1052  Emma  regina  migravit 
a  sficulo  et  wintoniaB  in  ecclesia  S.  Swithuni  se- 
pulta  est.  n 

8.Nec  vero  modice  famam  posthumam  S .  S  withu  ni, 
ngnip  ac  miraculis  confirmatam  et  propagatam, 
eontidiflse  ad  promovendoB  labores  apostolicos 
8.BthelwoIdi,iii  epiflcopatu  Wintoniensi  suocesso- 


A  ns  eius,  honorificis  verbis  declaratur  in  ejusdem 
Ethelvoldi  Vita,  auctore,ut  Mabilioni  videtur,  Wol- 
stano  monacho,  ejus  discipulo,  conscripta,  et  im- 
pressa  apad  eumdem  Mabilionem  Annal.  Bened. 
SflBculo  V  pag.  616,  ubi  sic  legitur  :  «  Gujus  AUiel- 
woldi  prcedicationem  maxime  juvit  sanctus  antistes 
Swithunus,  eodem  tcmpore  coelestibus  signis  de« 
claratus,  et  infra  templi  regiam  gloriosissimetrans- 
latus,  ac  decentissime  collocatus.  Ideoque  gemina 
simui  in  domo  Dei  fulsere  luminaria,  candelabris 
aureis  superposita,  quia  quod  Adelwoldus  salubri 
verborum  exhortatione  praidicavit,  hoc  Swithunus 
gloriosa  miraculorum  exhibitioneadlaudem  nomi- 
nis  Ghristi  mirifice  decoravit.  »  Miracula  quffidam, 
ligata  oratione  conscripta,  habes  paragrapho  se- 
qucnti,  ubi  do  scriptonbus.  Dicendum  etiam  de 
sancti  praBsulis  nostri  reliqniis.Edmerus  sive  Ead- 
merus,  individuus  S.  Anselmi  archiepiscopi  comes, 
descripsit  antiquam  cryptam  ecclesiffi  Gantuariensis. 

n  Qua  ex  descriptione  omissis  aliis,  qua  huc  non 
pertinent,  paucula  excerpo  in  rem  nostram.«Porro 
aliud  altare  congruo  spatio  antepositum  praedicto 
altari  erat,  dedicatum  m  honorem  Domiui  nostri 
Jesu  Ghristi,  ubi  quotidie  divina  mysteriacelebran- 

tur.In  quo  altari  B.  Elfegus  caput  B.  Swithuni 

cum  multis  aliorum  reliquiis  solemniter  reposue- 
rat.  »  Adisis  partem  ii  supplementi  mensis  Junii 
pag.  114.  Do  reliquiis  hoc  tantillum  duntaxat  est, 
quod  jam  diximus. 

9.  Pro  orationibus  propriis  seu  collectis  habet, 
lector,  ex  codice  nostro  ms.  «  ea  quae  sequuntur  et 
excerpta  sunt  ex  Missali  elegantissimo,  ad  usum 
Anglicanae  EcclesisB  dato,  coBnobio  Gemmeticensi  a 
Roberto,  qui  ejus  quondam  abbas  fuerat,  tuncque 
episcopus  Londoniensis  circa  annum  1050,  ac  tan- 
dem  Gantuariensis  acchiepiscopus,  etc.Missalis  ta- 
bula  paschalis  est  ab  anno  1000  ad  annum  1005.  » 
Sic  igitur  ibidem  legitur  :  «  Deus,  qui  jubar  sthe- 

p  reum,  antistitem  Swithunum,  moderna  temporum 
^  dignatus  es  mundo  revelare,  suppliciter  tuam  im- 
ploramus  omnipotentiam  quatenus  per  ^loriosa  ip- 
siusSancti  merita,quem  faciscoruscare  signia  mira- 
culorum,  praebeas  nobis,  te  supplicantibus  famulis, 
omnium  incrementa  virtutum,etsempiternffi  felid- 
tatis  tripudium.Per,etc.»  Nulla  est  praefatio.Oratio 
ad  complendum   sive  postcommunio   sic  habet  : 
«  Deus,qui  per  sanctum  confessorero  tuum  antisti- 
tem  Swithunum  mederis  languoribus  infirmorum, 
concede  nobis  tuum  juvamen.per  ejus  imploranti- 
bus  interventionem,praesentisvitae  fungi  salubritate 
et  civium  supernorum  societate.  Per  Dominum  no- 
strum,»etc.  Versiculos  sequentes  cum  orationede- 
sumpsi  e  ms.  continente  collectas  et   antiphonas 
variorum  sanctorum  Angliae. 
«  0  Swithune  Pater,  praesul  mitissime  noster, 
Per  quem  mira  Deus  signa  facit  Dominus. 
Nos  rragiles  animo  petimus  defende  paterno, 
Sanctis  atque  tuis  protoge  nos  meritis. 
D  Quo  te  pro  nobis  interveniente  patrono 
Possumus  vitam  scandere  perpetuam. 
«  Ora  pro  nobis,etc.Deus,  qui  hodiernam  diem  sa- 
cratissimam  nobis  in  B.  Swithuni  confessoris  tui 
atque  pontificis  depositione  celebrare  concedis,  ad- 
esto  propitius  Ecclesiae  tuae  precibus,ut  cuius  glo- 
riatur  meritis,  muniatur  suffragiis.  Per  Ghristum 
Dominum  nostrum.  » 

§  II.  D(?  Scriptoribus  vitse,  miractilorum,  ac  Iransla" 

tionis  S,  Sivithnni. 

10.  Tria  nobis  suppetunt  de  S.  Swithuno  illu- 
stranda  instrumcnta,  nimirum  vita,  miracula,  ao 
translalio.  Ea  quae  de  iis  scriptores  ad  posteritatis 
memoriam  litteris  commiserunt,  producemus  suo 
loco^  et,  quod  necesse  fuerit,  notis  illustrabimua, 
praemissa  prius  de  illorum  auctoribus  brevi  tracta- 
tione.  Vita  habetur  descripta  in  Legenda,  antiquis 
typis  impressa,  quae  vulgo  passim  Gapgradio  aso  lib 


5i 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


assolct.  Sunt  qui  hujusce  Logendae  aiictorem  ccn- 
sent  fuisse  Joinnem  Tinmuthenseni,monachum  or- 
dinisj  S.  Bcncdicti  ad  S.Albertum,qui  Joanncscla- 
ruitanno  13G6,vetorumquc  monaslerioruT  scrula- 
tusbibliothocas,  adjocit  animum  ad  conscribendam 
hisloriam  ecclesiasticam  et  sanctorum  Vilas.  Ex 
ejus  Sanctilogio,  sou  llistoria  sanclorum  utriusque 
soxus,  fertur  Joannes  Capgravius  vcl  omnia,  vel 
pleraquc  in  prajdictam  suam  legendam  transtulisse, 
atque  usus  fuissc  pro  suis.  Gonsule  notam  Joaunis 
Bollandi  tom.  II  Fobruarii  pag.  338,  littera  a. 

11.  Vitam  eamticm,  (|uam  et  hic  aunius  d&tnri, 
psucis  mulatis  et  slylo  hinc  indo  correcto,  imprcssit 
Surius  die  ii  Junii  sub  nomine  Gosselini,  de  quo 
mox.  Vita  p  irro  apud  Gapgravium  edita  et  a  noois 
insinuata  nimis  concordatcuraeaquam,ut  diximus, 
moro  suo  expolivit  diclus  Surius,quam  ut  diversis 
0  fontibus  haustaj  esse  possint,  uti  conficitur  cx 
utriusque  inter  se  facta  a  mo  collalione.  Juverit 
audire  qua;  de  auotorc  Vitc-e  commentatus  fuit  Joan- 
nes  Mabilio  in  Actis  Bencdictinis  saeculo  IV,pagin. 
C9  :  «  Hanc,  inquit,  e  tenebris  primus  demum  ver- 
tento  saiculo  XI  eruere  tontavit  Goscelinus  mona- 
rhus,  e\  Sithionsi  CQenohio  translatus  in  Angliam 
cuui  IJerraanno  opiscopo  Saresberionsi,  qui  Grosce- 
linus,  reforentoWiUclmo  monacho  Malmosburicnsi, 
in  lib.  IV  Do  rogibus  Anglorura,  capite  ultimo,  innu- 
meras  sanctorum  Vitas  slylo  cxtulit  veterum,  vel 
hostilitate  amissas,  vcl  inlormilp.r  cditas  comptius 
renovavit.  Abho  5  auctora  idem  Wiilclmus  inutuatus 
cst  qu.-B  de  Swithuno  rotulit,agendo  de  Wintonien- 
sibup  episcopis.Instilit  utriusque  vesligiis  Harpsfel- 
dius,  et  pDst  eum  Thomas  Maihewius,  aliiaue  re- 
centiorcs.  »  Dc  Gotzolino  sic  loquitur  Vossius 
libro  II  03  historicis  Latinis :  «Glaruit  anno  1110, 
Signavit  Vitam  S.  Swilhuni,  Wintoniensisepiscopi, 
q  105  ipsa,  vol  saltem  epitome  ejus  oxstat  apud  Su- 
r:uTi,  tom.  IV,  Julii  ii.  •>  Cum  igitur  inter  cruditos 
sitis  conveniat  srep.i  dictum  Goscelinum  litteris 
mandavisso  Vilam  S.  Swithuni,  noque  auctor  huc 
uscjue,  ^uantum  e^^o  quidcm  existimo,  illo  prior 
a^si^nan  quoat,  qm  idom  hoc  litterarii  curriculi 
staduim  dcf^uiTcrit  ant.?.  ipsius  tempora,  suni^rest 
ut  ad  hunc  unun  G)scelinum,tanquamal  pnmum 
fontem,  quid(|uid  sive  Joannes  Timuthonsis  sive 
Capgravius  sub^^ccutistemporibusedid  iro  rcferen  la 
esso  viiicantur.  Nisi  fortasso  i[»si  etiam  Goscclino 
aliouid  lucis  pra^lulerint  Lantfrodus^et  forte  etiam 
W«)lstanu3,  de  quibus  nunc  tractabimus. 

12.  E^ponsis  hisco  verbi3,qua5  auclor  tr.mslatio- 
nis  corporis  sancti  antistiti^^  nostri,  historiiB  a  sc 
consciipl.-e  ins^.riiit :  «  Nos  ila  g^^stum  vidimus, 
qiomaamodum  prajsons  domonstrat  codicillus  ;  » 
et  islis  insuper,  quB  ibilcm  dicit  :  «  Qui  noslra 
tempestate  dignatus  est  sanctum  suum  signlsot  vir- 
tntibus  mirificaro;»  expensi8,in'[uam,hisc50  ve :b's, 
li  juct,  prtedictum  auctor?m  translationi  corporis 
S.  Swithnni  co.evum  fuisse,  quin  eliam  oculatum 
tostom,  jam  voro  quoniam  satis  convonitinlereru- 
dilosLantfredum  prielihataj  translationis  historiara 
sive  miracula  post  mortem  sancti  patrata,  consi- 
goasse  orationo  soluta;et  quoniam  aliundenon  mi- 
nus  c^rto  c(»nstat  ipsum  floruisse  CTca  annum  980, 
n  >n  cquidom  vidfo  cuinam  probabiliuset  ciim  ma- 
joro  Vt^.rirjimililudino  trihui  videatur  posse  hoc  no- 
struin  iiis  ,  qiiod  typi.s  damns,  quam  cidem  Lant- 
frodo,  hoc  s  illfun  sonsu,  quod  noslrum  ex  ipsiiw 
s-rlpJis  sit  do'umpfuni,ot  extractum,  omissis  aliis 
ni"FMouIis,  qua^  scripsi.^St-'.  cnm  m  ijore  in  numero 
prmum  fiet  ex  iis  (jur^  dcin  dicontur  ox  Mabilione. 
E!  quidiii  hoc  ipsum  sit  idcm,vd  ex  iisdcm  sallom 
fiuribns  hanstum,  cum  eo  quol  iu  lurem  mitlere 
pri>tormissil  Mabilio,  contentum,  miracula  S  Svvi 
tlumi  sumniilim  tanlum  rclulisf^o,  «  ritus,  inquit, 
Lantrrodi  ct  Wolslani  opera,  qua3  nones  nos  habc- 
nius,  non  csse  tanti  ul  lucem  uulilicain  nicrcan- 
tur.  In  illis  c^urodam  duulaxat  ODservatu  digna  iu- 


A  vcnio,quaj  in  fine  hujus  corapendii  relaturus 
13.  Nos,  salva  viri  eruditi  pace,  censemus 
tra,  apprime  esse  consontaneum  antiquitatis 
tatori,  neque  dum  ab  cjus  instituto  alienum, 
rand«B  vctustalis  monumcnta  e  tenebris  eru 
profcre  in  publicam  lucem,  nec  non  lucro  ap| 
quidquid  hujusmodi,  modo  sit  sincerum  ao  j 
num,ad  posteros  transraitti  po8sit,cuiu8  vel 
et  unicum  saspe  pretium  est  candida,  anti< 
primcEva  siraplicitas.  Fortasse  hoc  ras.  no 
coincidit  cura  alio  iIlo,quod,sicuti  scribit  rec 
quidara  auctor,  «  exstat  in  eximiae  antiquit 
pulchritudinis  codice  bibliothecaj  Gottoniar 
Pierons  E.  I.  »  Ad  praedictam  translationis  ac 
culorum  historiam  prout  in  apographo  nosti 
Lantfredo  attribuendam  tanquam  auctori,  m 
diocriter  conducunt  haec  ejusdem  apographi 
«  Hujus  tamen  mirabilis  prssulis  vita  et  prisc 
versatio  nobis  incoffnita  sunt,  quia  scripta  DC 

jj  habentur.  »  Ex  quibus  apparet  convenire    a 
hujus    nostri   apographi   id  quod  de  Lantfr 
Wolstano  assortum  reperio  apud  Mabilionei 
«  conqucrunturquod  praescriptorumsocordi 
dc  ojus  (S.  Swithuni)  vita  transmissura  sit  i 
stcros.  »  Non  equidem    concipio    quomodo 
cohfierere  aut  conciliari  possint  cum  opinione 
qui,testoMabilione,  «  in  libro  do  scriptoribus 
siasticis  Anglorum,  Lantfredo   tribuit   duo£ 
Swithuni  vita  et  miraculis   libros,  lametsi, 
Mabilio,  unum  duntaxat  invenio  de  translati 
miraculis,  noc  ullum  de  ojus  vita  scripsissov 
Lantfrcdus,  qui  S.  Swithuni  gesta  propt^r  in 
scriptorum  ignorata  esse  conqueritur.  » 

14  Postremura  illud  roslat  ut  miracula  ill 
Mabilio  ct  Woldtani  ot  Lantfredi  scriptis  exc 
hrc  producamus.  Primura  est  de  homine  par 
ab  annis  novem,  illud  ob  crimcn  ferreis  vi 
consiricto,  etcatenis  soluto,  «  quod  miracuU 

p  tradit  praedictus  Mabilio,  in  capite24  narrat 

^  fredus,  »  (et  apud  nos  refortur  inter  miraci 
sumpta  ex  antiquis  membranis  Ileginae  \ 
numer.  32).  «  lloc  genus  pajnitentiae,  quaie  i 
alias  observavimus,  ita  sequentibus  versicu 
scribit  Wolslanus  lib.  ii,  cap.  7  : 

Gonligit  interea  quemdara  patrasse  reatum, 
Nam  occidit  proprium  crudeli  morte  parentc 
Undc  rco  statim  pnecepit  episcopus  urbis, 
Ferrcus  ut  veutrera  constringerot  acritcf  om 
Circulus,  ct  similem  paterentur  brachia  pcen 
Continuosque  novem  semet  cruciando  per  ac 
Atria  sacrorum  lustraret  saepe  locorum, 
Viscret  et  sacri  pulclv^rnma  iimina  Pctri. 
Quo  veniam  tanta;  mcrerctur  sumerc  cuipae. 

P''rgit  dictus  Mabilio.«Item  aliud  in  capitese 
factum  rclertur  de  servo  cujusdam  Flodoaldi 
divitis  mercatoris  Wintoniensis,  qui  servus 
Eadrico  praeside  incerti  criminis  insimulatus, 
p  tur,  ut 

Portaret  nndaque  manu  carbona  rubentera 
Ignitura  calihein  :  foret  inculpabilis  et  si 
Pergeret  incolurais  :  si  vero  noxius  esset, 
Plecterot  hunc  gladio  tortor  cervice  retecto. 

15.  «  Tertiura  est  in  capite  U  de  Birferthi  i 
chi  Abandunensis  oculis  restitutis,Otgaro  tu 
bate  Abandunensi,cui  successit  Wlfgarus,qu 
stano  haec  soribente  florebat.  Quartum  est  i 
-12  de  caeco  illuminato,  gui  die  jojunii  Wint< 
adiens  roligioni  duxit  solvere  jejunium  ante  s 
ncm  horam  Nonam.Quintura  estdemuliere  qv 
Gallicana,  (ju.ie  dum  nocte  quadam  oscitarel 
signum  crucis  impriraerct,  subito  maxillae  in 
tate  porciissa  est.  Sextura  cst  de  lege  Ei 
ro^is,  in  latronos  constituta,  utquisqui  huju 
Icris  rcus  deprehcndcretur,  caecatis  luminibus 
catis  manibus,  avulsis  auribuSj  inciais  naril 
subtractispedibuscruciaretur  diutius,et  sicdi 


53 


VITA  S.  SWITHUNI. 


54 


dccoriata  pelle  capitis  cum  erinibus  pene  mortuus 
relinqueretur  in  agris  devorandus  a  fcris  et  avibus 
atqae  nocturnis  canibus,  quod  postremum  l.ant- 
fredus  in  capite  ultimo  commeraorat.  »  Qui  isthaec 
proxime  commemorata  S.Swithunimiracuiacontu- 
lerit  cum  iis  qus  jan^am  nos  sumus  daturi,  facile 
aoimadvertet  pleraque  omnia  ibidem  describi  quse 
hic  recensentur.  Nos  putavimus  loctoris  interesse, 
at  omnia  hicquae  e  Wolstani  et  Lantfredi  scriptis 
a  Mabilione  excerpta  sunt,  ponerentur,  cum  facere 
possint  si  non  ad  notitiam  illorum  miraculorum, 
qus  aliunde  habentur  ;  poterunt  tamcn  facere  ad 
majorem  illorum  confirmationem. 

16.  «  Ad  apographum  nostrum,tractans  demira- 
culis  Saocti  nostri  et  extractum  est  a  membranis 
antiquissimis  reginae  Suecifle,  quod  attinet,  nihil 
habeo  vel  de  auctore  qui  illud  scripsit,vel  de  tom- 
pore  quo  scriptum  est,  certi  aut  explorati,  prorsus 
ut  nihil  dicere  mihi  sit  in  promptu,pr8Bter  paucula 
qus  ea  occasione  diximus  paragrapho  pr(ecedente, 
quo  lectorem  remitto.Suus  hic  quoque  detur  locus 
epistolas  Lantfrcdi,  quae  ab  eo  tanquam  auctore 
edita  legitur  in  Anglia  sacra  apud  Warthonum 
parte  i,  pagin  322,  sub  hoc  titulo :  «  Lantfredi  epi- 
stola  praemissa  hisiorise  de  miraculis  S.  Swithuni 
episcopi  Wintoniensie.  >»Spero  huc  ipsam  secundo 
lectore  insertum  iri,({uia  tametsi  non  magnam  ha- 
bet  afHnitatem  cum  iis,quae  sparsim  per  hujus  pa- 
ragraphi  decursum  tractata  sunt ;  propteroa  quod 
nioil  admodum  novae  lucis  eruditionisve  historico; 
prsbeat,  servire  tamen  eadem  poterit  loco  prologi, 
nistoriae  miraculorum  a  S.  Swithuno  patratorum, 
pr^mittendi.Epistola  haeo  ita  sonat:((  Dilectissimis 
iratribus  Wintt»niae  commorantibus  in  S.  Petri  ca5- 
nobio,quod  nuncupatur  Vetustissimum,  jugis  con- 
cordia,  salns  ac  perhennis  gIoria,gaudium  inenar- 
rabile,  splendor  sine  fiae,  pax  sempiterna,  caritas 
continua  hic  et  in  ccelio  multiplicetur  a  Domino. 
Licet.charissimi  acaiTabilesadelpbiyper  universam 
ferme  Eiiropam  sintdivul^atapenitus  miracula.quc-e 
pnepotens  auctor  miraculorum  dignatus  estlargiri 
gentibus  Anglorum  per  S.  Swithuni  meritum  ;  ta- 
men  ne  tanta  Dei  benedcia  queant  popteritatem  la- 
tere  succedentem,  nequissimus  cunctorum  pravis 
actibus  hominum,  utpote  nulla  diviuae  pra^rogativa 
scientis,  nulla  fultus  boni^atis  auctoritate ;  verum 
vestris  obtemperans  jussionibns,  vestris  confisus 
orationibu9,tremensad  tantam  pelagi  ma<^nitudinem 
acce69i,et  quasi  stillam  de  unais  Oceani,ita  dcplu- 
rimis  Sancti  miraculis,  perpauca  decerpsi. 

17.««  Quapropter  efflagito  Gonditorem  rerum  qua- 
tenus  non  meum  respici  «t  meritnm  sed  affectus 
jubentium.  Vos  etiam  pro  meis  precor  orare  dilec- 
tis,  ne  nie  seducat  spiritus  falsilatis.Nimirum  ani- 
mus  terrenis  irretitus  curis,  nihil  veritatis  excogi- 
tarc  poterit,nisi  prius  fallacis  calig[ines  erroris  spi- 
ritus  soienti®  et  pietatis  expulerit.  Et  quoniam 
perparum  scimus  de  signis  mirabilibus,  prodigiis 
ac  virtutibus,^us  Sanctus  iste  in  sua  gessitoratio- 
nibus  vita  :  nimirum,  ut  inquit  Priscianns,  auctor 
grammaticffi  artis  peritissimus,  studiis  litterarum 
transeuntibus  in  negligentiam  per  scriptorum  in- 
opiamiveniamus  ad  ea  quee  post  ejus  obitum  indubi- 
tanter  sunt  peracta  ad  viri  Deitumulum.Idcircoque 
accessimus  maxime  ad  evolvenda  hujus  Sancti 
miracula;  quoniam  ut  beneflcia  Dei  dignissimum 
est  laudare.et  justissimum  eum  nescientibus  prae- 
dicare;  sic  impiissimum  est  illa  silcndo  negare,  et 
nequissimum  eadem  ignorantibus  non  enarrare. 
Humanua  animus  istius  est  naturae,ut  quotiescun- 
que  legendo  didicerit,  vel  audiendos  «^nTos  mc'us 
antiquorum  vel  mores  patrum.relinquatcordis  du- 
ritiam,deseratque  mcntis  contumaciam  sectatrirem 
vitionim,  et  inclinetur  ad  misericordiam^  sectctur- 
qiie  humilitatem  magistram  virtutum.  »  Nihil,  ut 
Yidiflti  leetor,  nove  lucis,  nihil  notitise  suppeditat 
prsdieU  epietola,  nihilo  tamen  secus  hisce  inse- 


A  r  ndam  judicavi^ne  quis  fortasse  eruditus  eam  hic 
dcsiderare  posset. 

§  III.  liespondetur  nonnullis  quxsilis  ad  vitam  ac 
mortem  S,  Swithuni  pcrtinentibus. 

18.  Quo  fuerit  loco  natali  beatus  noster  praesul, 
quo  genere  oriundus,  quod  professus  vitae  institu- 
tum,  antequam  sacras  infulas  Wintonienses  gesta- 
rit,non  puto  in  antiquis  monumentis  distincte  ali- 
cubi  denniri.  «  Nobili  parentum  stirpe  eum  ortum 
scribit  Florentius  Wigorniensis  anno  Christi  827,» 
ut  videre  est  apud  Maihewium;hoc  parachronismi 
unde  hauserit,  non  discutio.  Quod  attinet  ad  vitae 
institutionem  ante  episcopatura  Wintoniensem,re- 
spon-^et  Mabilio  :  «  Eum  Wintoniaein  coenobio  ve- 
teri  monachorum  fuis  c  censent  Harpsfeldius  et 
Maihewius;quorum  proinde  haec  sententiaest.Win- 
toniensem  S.  Petri  cathedralem  ecclesiam  medio 
sasculo  IX  a  monachis  excultam,  subinde  migrasse 

n  ad  canonicos  saeculares,  quos  ^adgarus  rex  post 
medium  saeculum  x  monachis  mutavit.  Et  quidem 
ita  diserto  mentem  suam  explicat  Maihewms,  ut 
etiam  Wintoniensem  ecclesiam  principalem,  guae 
postmodum  vetus  monasteriura  dicta  est,  ab  ipsa 
sui  institutione  per  beatum  Birinurp  episcopum, 
monachis  Benedictinis  paruisse  cx^stiniet.  Qua  de 
re  fusius  in  scquenti  saeculodisseremus.wHabemus 
e  VitaGotzftlini,posteaancbisproducenda,pueriIem 
ejussimplicitatem,morum  innocenliam,clericatum, 
sacerdotium,  institutionem  Adulphi  seu  Ethelwlfi, 
regis  Egberti  filii,nihilqueprastereaquod  dfstinctio- 
rem  explicatioremque  nobis  rerum  a  S.  Swithuno 
ante  episcopatum  gestarum  mentionem  ingerat.As- 
serit  quidem  Pitseus  ex  Lelando,  ordinis  S.  Bene- 
dicti  monachum  fuisse  Swithunum  ;  sed  raajorom 
mereretur  fidcm.  si  quam  rotundo  hoc  dicit,  tam 
verosimilitcr  probaret. 

19.  Hisce  non  obstantibus  professio  ejus  mona- 
p  stica  antc  episcopatum,  non  obscure  ernitur  et 
^  asseritur  apud  Mabilionem  in  An^alibus  Bencdi- 

ctinis  tom.  Ill,  pag.  98,  ex  instrnmento  apud  quod 
sine  dubio  nondum  hahuit  eotempore,quoconscri- 
bendis  Actis  Sanrtorum  ordinis  S.  Bcncdicti  dabat 
operam,  sed  postea  nactus  fuerit ;  quando  ad  con- 
scribendo?  Annales  prasdictos  animumappulit.Pro- 
fertur  illud  instrumentum  in  historia  majoreWin- 
toniensi  tomo  primo,  Angliae  sacrae,  de  qua  supra. 
pag.  201  et  seqq.,  in  qua  citatur  professio  Sancti 
nostri,  facta  in  manibus  Colnoti  archiepiscopi  Do- 
roverniae  antequam  in  episcoprm  Wintoniensem 
esset  consecrandus,  ubi  inter  alia,  quae  edicit,  ter- 
minis  expressis  raonachum  antea  fuisse  se  profite- 
tur  :  «  Ego,  inquit,  Swithunus  monachus,servulus 
servorum  Dei.Iicct  indi^nus  ad  episcopalem  sedem 
electus  WentanoB  civitatis  Ecclcsiao,  in  primis  con- 
fiteor  tibi,  revercndissime  Pater,  Celnode  archiepi- 
pcop  ,  continentiam  meara,  quam  prius  in  profes- 
sione  raonachali  expressi,  ct  dilectionem  meam  ad 
D  tc,  quod  absquc  ambiguitatis  scrupulo,  et  absoue 
uUa  falsitatis  commentione  est.Credo  in  Deum  ra- 
trem,  »  e^c.  Itaque  dubitari  minirae  potest  quin 
S,Swithunus  antc  epi8Copalura,raonastici  instituti 
fuerit  sectator,  sed  quale  isthuc  fuerit,an  Benedic- 
tinum,  an  aliud,  ab  antiquis  non  exprimitur.Vide- 
tur  tacite  Fupponere  MabilioinstitutiBenedicti  mo- 
nachum  fuisse ;  cum  in  Actis  Benedictinis  suum 
'  quoque  locuhi  ei  concedat,  non  secus  atque  aliis 
praBniemoratis  ordinis  sectatoribus. 

20.  Ouaeri  prffiterea  possit  quo  anno  Sanctus 
no<»tpr  Wintoniensibns  athedrae  administrationem 
po^s(\-sioneuique  adierit.  Contigisse  illud  saeculo 
nono  satis  consentiunt  auctores,sed  quotopraedicti 
6a?ruli  anno  id  rontigorit,maior  inter  illos  lisestet 
controvcrsia.Certum  pono  et  indubitatum,  necdum 
cum  ad  ge»taraen  pastoralis  pedi  fuisse  promotum 
anno  833.Asscrtionem  meam  ric  stabilio.Anno  833 
Withlafius,  rex  Merciorum,  cum,  uti  narrat  Aifor- 


55 


GOSCELINI  CANTUAR1ENS1S  MONACllI. 


56 


^us  noater  .  in  Croylandensi  sccessu  profugus  mo- 

raretur,  dipl  omate^regio  sanxit  se,  si  regnum  re- 

cipcret,  iili  loc  o  faclurum  bene;quod  saneabundc 

et  cumulate  p  raestitit,  subnotavitque   :n  concilio 

Londoniensi  publ  icum  instrumentum,  quod  ab  In- 

gulpho,  prajdieti   monasterii  abbate  relatum,videri 

potcst  apud  cumd  em  Aifordum  et  alios  scriptores. 

Frivilcgio  isti  regio   subscripserunt,  primo  quidem 

loco  Celnothus  arch  iepiscopusDorobernensisalque 

alii  deinccps  ordine  suo  archiepiscopi,  episcopi,  et 

abbates  ;  quin  et  ipse  post  iilos  rex  Egbertus,  et 

ejus  lilius  Adclwlfus,  nec  non  duces  tres.  Et  tan- 

dem  post  memoratoshosceomnes  subscripsitetiam 

Swithunus  his  verbis :  «  Ego  Svvithunus  presbyter 

regis  Egberti  praesens  fui.  »  Itaque  anno  833  S. 

Swithunus  duntaxat  crat  presbyter  regis  Egberti 

atque  adeo  nondumeratepiscopus.Assero  prasterea 

non  fulsisseipsumdignitate  episcopali  anteannum 

837,  patetque  ex  eo  quod  Helmstanus,  deccssor 

ejus  m  episcopatu,  anno  tantum  837  e  vita  mi- 

grarit. 

21.Huc  faciunt  eaqu  >  habcntpraelibatusAlfordus 
inAnnalibusecclesijeadannumChristi  praedictum  : 
tt  Moritur  hoc  anno  Ilelmstanus,  Wintoniensis  epi- 
scopus,  cum  quinquiennio  ecclesiam  gubernasset. 
De  eo  haec  habet  Godwinus  in  catalogo  :  «  Obiit 
«  Helmstanus  anno  octingentesimo  trigesimo  se- 
«  ptimo,et  tumulatus  jacet  super  parietem  septen- 
«  trionalem  presbyterii.  »  Tum  pergit  Alfordus  : 
«  Eumdem  mortis  annum  consignat  Wigorniensis, 
quod  ideo  notandnm;quia  non  desuntetiamnobiles 
historici  qui  putent  mortuo  Helmstano  Ethelwol- 
fum  successisse  regem  occidentis.Sed  qui  regnum 
ingressus  est  iv  Februarii,  non  potuit  episcopi  se- 
dem  septennio  occupare,ut  velle  videntur  auctorcs 
aliqui.Bene  igitur  scripsit  Godwinus. «  Hac  circiter 
«  tempestate  Athulfum,sive  Athelulphum,qui  post- 
«  ea  rex  fuit,  episcopum  Wintoniensem  creatum 
«  contendunt  historicorum  nostror  m  non  pauci, 
«  Simon  Dunelmensis,  Henricus  Huntindonius.Ro- 
«  gerus  Hovedcm,aliiquc,et  huic  scdi  annos  septem 
«  praefnisse.  Id  quod  mihi  nullo  modo  probatur.  » 
Ita  Alfordus  ex  Godvvino. 

22.  Maneat  itaque  fixum  non  occupatum  fuisse 
locura  Helmstani  Wintoniensem  ante  annum  837, 
cui  Helmstano,  non  Athclwifus,  ut  nonnullis  cajte- 
roquin  non  infimie  notae  historicis  placuit  commi» 
nisci^  sed  S.  Swithunus  successit ;  idque  vel  anno 
proxime  sequenti;  videlicet  838,  tjuem  praelaudatus 
Alfordus  dicit  in  fastis  notari;vel  anno  praicedenti 
837,diccnte  Maihewio  in  trophaeis  Benedictionis  An- 
gliaB  ad  diem  2  Julii  :  «  Agente  Etheluulpho,  jam 
rege  eonstituto,  ac  propterea  post  illius  regni  ini- 
tium,  quod  contigit  837,  eum  sedi  illi  cpiscopali 
fuisse  praBDositum,  consentiunt  omnes.»  Conscntit 
enimvero  Malmesburicnsis  lib.ii  De  Gestis  Pontifi- 
cum  Anglorum:«  Ethelwolfus,  inquit,  Swithunum 
ut  altorem  doctorcmque  suum  suscipiens(sicenim 
eum  vocabat)  non  prius  abstitit  c[uam  episcopatu 
Wintoniensi  honorarct,  consentiente  clero,  ordi- 
nantc  archiepiscopo  Cantuaria;  Geolnotho.»  Conso- 
nat  praBterea  Florentius  Wigorniensis,  qui  ad  an- 
num  837  sic  habet  :  «  Re«e  vero  Ethclulpho  reg- 
nantc,  S.  Helmstanus  episcopus  vita  decessit;  cui 
jussu  regis  B.  Swithunus  successit.  » 

23.  Thomas  Rudburnuo,  supra  memorktus,  or- 
dinationem  S.Swithuni  factam  quidem  as.serit«de- 
functo  llelinpstano,  Wyntoniensi  antistite,  »  ac 
regnante  Athulib  scu  Etfielwolfcsed  illam  removet 
ac  dilfert  usque  ad  annum  852; ak  quo  nixus  fuerit 
fundamento,  non  salis  assequor.  Et  vero  idem  auc- 
tor  antca  proxime  producit  privilegium,  seu  dona- 
lionis  chartulam,qua3  «  scripta  est  anno  Dominic» 
incarnationis  844,mdictione  iv,»  (qua3  est  septima) 
ubi  Swilhunus  nominatur  episcopus  his  verbis  : 
«  Placuit  autem  tunc  postea  episoopis  Alstano  Shi- 
rbeurnensis  eccIesiaB,et  Svsdthuno  Wyntacestrensis 


A  ecclesia;  cum  suis  abbatibuset  servisdictumconsi- 
lium  inire.  »  Whartonus,commentator  citati  Rud- 
burni  seu  schoIiastes,censet  introitumSwithuniad 
sedem  episcopalem  recte  aRudburno  positum  anno 
852 ;  at  sphalma  irrepsisse  in  diploma  praedictum, 
seu  donationis  chartulam,  ct  pro  anno  844  substi- 
tuendum  esse  855 ;  eo  quod  indictio  iv  ibidem  ap- 
posita  ad  amussim  concordet  cum  illo  anno  (quo 
fuit  ind.iii  non  iv)  discordet  autem  cum  anno  844, 
in  quem  non  indictio  quarta  sed  nona(septima)in- 
ciderit.  Item  Warthonus  ex  incuria  lapsum  arguit 
Godwinum,c{uia  mortemHelmstani  consignatanno 
837.  Sed  an  ipsius  in  hac  materia  judicium  tanti 
esse  debeat,  ut  praeponderet  auctoribus  antea  al- 
Iegati8?Patet  contrarium  vel  ex  erroribus  indictio- 
num. 

24.  Lapsum  majorem  patentioremque  commisjt 
Usseriiis,  dum  in  indice  suo  Chronologico  statuit 
SwithunuminepiscopalisedesuccessisseHelmstano 

g  anno  937,  his  verbis  :  «  937  Helmstano  in  Winto- 
niensi  episcopatu  successit  Swithunus,  quem  in  Ga- 
tabriensis  academiae  cathedra  sacrae  theologiae  pro- 
fessorem  fuisso  volunt ;  horum  aequali,  Bonagratia 
de  Villa  Dei,in  epistola  ad  nigros  monachos  Angliae 
illud  attestante.»  Haec  Usseriusin  indice,p08tquam 
in  sua  historla  de  Britannicarum  Ecclesiarum  pri- 
mordiis  pag.  340  dixerat  seauentia :  «  Qui  superest 
Swithunus,  ipse  fuisse  viaetur,  quem  anno  937 
Helmstano  in  Wintoniensi  episcopatu  successisse 
notat  Florentius  Wigorniensis  in  chronico.  »  Sed 
ibidem  diserte  signatur  annus  837,  nullaque  aut 
de  Helmstano  aut  Swithuno,  anno  937  fit  mentio. 
Tum  praefatus  Usserius  pergit:«  Nam  ethunc  Can- 
tabrigiensem  fuissevolunt,idqueauctore  Bonagratia 
de  Villa  Dei,  ex  cujus  epistola  ad  nigros  monachos 
in  Anglia  a  Thoma  Ruabumo  Historiae  ma^joris  li- 
bro  III,  c.  2,  et  historiolae  Wintoniensis  Ecclesiae 
8criptore,vefrba  producuntur  ista:  «  Cum  a  propria 
p  «  exsulans  patna,  in  Anglia  apud  sanctissimos  ac 
^  «  rcligiosos  monachos  totius  regni  vestri  degerem 
«  in  Wentana  urbe,HeIm8tanum  venerabilem  abba- 
«tem  cathedralis  ecclesige  et  venerabilem  Swithunum 
«  ejusdem  ecclesiae  praepositum,et  in  professione  sa- 
«  crae  theologiae  in  studio  Cantabrigiensi  cathedra- 
«  tum,me  inter  aerumnosaexilii  dtscriminaspeoiali 
«  remunerandae  recreationis  gratia  confovebant.  » 

25.  In  quae  verba  Warthonus  commentatur  in 
hunc  modum:  «  Vereor  ne  Swithunus  8enior,Win- 
toniensis  etiam  episcopus,  SS.  Dubricii  et  Davidis 
familiaris  et  litterarum  fama  celeberrimus,  cum 
juniore  male  permistus  fuerit.  De  illo  vide  Galfri- 
dum  Monumetensem  Histor.  Britan.  lib  ix  cap. 
12,  et  Giraldum  Cambrensem  in  Vita  S.  Davidis. 
De  antiquitate  academiae  Cantabrigiensis  splendide 
fabulatus  erat  Rudburnus  in  historia  minori  hisce 
verbis  :  «  Anno  Domini  871  combusta  est  univer- 
«  sitas  Cantabrigiensis,  quae  fuit  aedificata  anno  a 
«  mundi  creatione  4815  a  Cantabro  duce,  et  fVe- 

D  <c  quentata  a  philosophis  ante  Christi  incarnatio- 
«  nem  per  annos  314.  »  Sio  ille.  Quibus  attente 
expensis  ac  considcratis,  sequitur  in  hisce  et  si- 
milibus,  uti  etiam  in  epocha  chronologica  supe- 
riore,  non  nimium  esse  deferendum  auctoritati 
Rudburni,  atque  adeo  in  admittenda  praepositura 
Wintoniensi,  et  professoratu  academiae  Cantabri- 
gensis,  quibus  functum  fuisse  S.  Svrithunum  vult 
praedictus  auctor,  non  ero  valde  facilis,  nisi  ex  an- 
tiquioribus  ac  certioribus  argumentis  probari  hoc 
videro  et  stabiliri. 

26.  «  Porro  qu»  de  monachis  ecclesiam  Winto- 
nienscm  ab  ipso  anno  169inhabitantibus  Rudburnus 
refert  merae  sunt  naeniae,  »  ut  dioitur  apud  Whar- 
tonum  in  successione  Priorum  ecclesiae  Winto- 
nionsis,  atque  cx  eo  colligitur  non  una  eum  fabu- 
la  infarsisse  sua  scripta.  Sed  quid  ad  fragmentum 
epistolaa^  superius  allats  et  oitattt,  tamquam  a  Bo- 
nagratia  de  A^Ha  Dei  scriplatBesiKmsi  idtaoaoelpe 


57 


yiTA  9.  SWITHUNI. 


58 


Dicere  quod  illud  fragmentum  sit  omnino  suppo- 
sitilium  et  adulterinum,videtur  assertio  durfusculffi 
digestionis.  Quid  ergo?  Fuerint  fortasse  particuloB 
abqo»  9X  affectione  et  genio  particulari  ab  interpo- 
latore  huo  intrusffi ;  vel  si  hoc  non  videatur  simile 
vero,  confusio  Swithuni  senioris  cum  juniore  satis 
fecunda  potuit  esse  mater,  ut  fabulam  praedictam 
enixa  sit.  Hoc  tamen  ultimum  non  videtursufficere 
ad  prsaentem  controversiam  dirimendam,quia  ha- 
betor  adjonctum  nomen  «  Helmstani,  venerabilis 
abbatis  cathedralis  ecclesis,  »  qui  Helmstanus  vixit 
cum  juniore  Swithuno :  nisi  forte  duo  etiam  Helm- 
staoi  fuerint,  quorum  primus  fuerit  abbas  tantum 
eatbedralis  eccledis,  secundus  vero  ejusdem  eccle- 
819  episcopus  et  synchronus  Swithuno  nostro.  Id 
quod  Don  vacat  indagare.  Verum  de  his  plus  quam 
satis.  Nunc  ad  alia  properemus. 

27.  Extremus  jam  labor  sit,  discutere,  quo  anno 
Banclos  Prssul  e  vivis  cesserit.  De  hoc  tempore 
satis  convenit  inter  auctores,  exiguo  duntaxat  in- 
ter  eos  relicto  unius  anni  discrimine.  «  Ejus  ob- 
ilum^  inquit  MabiJio  in  compendio  vit»  S.  Swi- 
tbuni,  pluries  jam  citato,  in  annum  Ghristi  862 
referunt  Gotselinus,  Matthsus  Westmonasteriensis, 
Florentius  Wigomiensis,  et  cum  eis  cardinalis  Ba- 
ronius.  Annum  sequentem  prsfcrunt  Wilhelmus 
Malmesboriensis  in  Pontificibus,  Symeon  Dunel- 
inensis  in  lib.De  ^estis  regum  Anglorum,  et  Roge- 
nus  Hovedenus.Diem  sextum  ante  Nonas  Julii  ad- 
signat  idem  Gotselinus,  et  cum  eo  Martyrologium 
RoDAanum,  et  alia  recentiora.  Longe  errat  JSgil- 
wardus  in  libro  De  Vita  S.  Burchardi  episcopi 
Wirtpburgensis,qui  Burchardum  ejusdem  S.  Swi- 
tboni  fratrem  germanum  fuisse  appellat,cum  cen- 


A  tum  annis  Burchardus  Swithunum  antecesserit.  » 
29.  Auctoribus  postremo  loco  enumeratis,ac  mor- 
tem  Swithuni  anno  863  consignantibus,  adhffiret 
Mabilio  loco  proxime  citato ;  ubi  eumdem  quOque 
annum  notat.  Quid  coegerit  ipsum  recedere  a  sen- 
tentia  Goizelini,  supra  num.  11  pluribus  laudati 
ex  eodem  Mabilione,ignorare  me  fateor,neque  satis 
video  subesse  causae  cur  relicta  eius  sententia,Sancti 
nostri  obitum  figcntis  anno  862aliorum  recentiorum 
auctorum  placito  me  conformem,dictum  obitum  an- 
nectentium  anno  duntaxat  proxime  sequenti,  vide- 
licet  863.  Pr«ferendura  ita^ue  censeo  annuni  862, 
Majores  nostros  secutus,qui  jam  pridem  ad  diem  xi 
Aprilis ;  pag.  54  in  annotatis  litt.  /,  ejusdem  fuere 
sententiae;  «  S.  Swithunus...  sedit  ab  anno  838  ad 
862.  »  Ex  dictis  lapsus  errore  convicitur  ac  crisim 
meretur,aliorum  toties  hypercriticus  Bailletus,dum 
in  Vita  S.  Swithuni  asserit,quadraginta  pene  anno- 
rum  spatium  inepircopalimunereeumimpendisse. 

g  Corollarii  loco  adjicio  ea  quae  notavit  scholiastes 
Historiffi  Wintoniensis  in  parte  prima  AngliaB  sacrao 
a  WarthonoeditaB,qui  in  haec  prffidictffi  histori»  ver- 
ba,«  Decessit  autem  S.Swithunus,  anno  DominicaB 
incarnationis  863,»  ita  commentatur  :  «  Sic  quidem 
Hovedenus,  Mailrosensis  et  plures  alii.  Vereautem 
obiit  anno  862,  vi  Non.  Julii,  feria  v;  quod  ex  Wi- 
gorniensi  et  Westmonasteriensi  constat.  Sic  et  Hi- 
storiola  Wintonicnsis  Ms.  ^uae  Swithunum  862, 
anno  iii  Ethelberti  rcp:is  obnsse  memorat.  Crasse 
errant  Annales  breves Wintonienses^qni  nativitatem 
Swithuni  in  annum  826,  obitum  in  872  protelant. 
«  Haec  praefatus  pro  lectoris  institutione  de  rebus, 
ad  S.  Swithuni  Vitam  ac  miracula  pertinentibus, 
apographa  nostra  subjicio.  » 


VITA  S.  SWITHUNI 

{Acta  Sanctarum  BoUand,  uti  supra  ex  Surio  et  Capgravio.) 


4.  Glorioso  rege  Anglorum Egberto  (40)  regnante,  C 
qui  regi  Rinegilpho  (41),ab  idololatria  per  beatum 
Eirinum  (42)  converso),  octavus  (43)  in  regni  admi- 
nistratione  successit,  beatus  Swithunus,  Pater  et 
pastor  in  Ecclesia  Dei  futurus,  cursus  sui  in  stadio 
mundi  hujus  exigendi,  divina  ordinante  misericor- 
dia,accepit  exordium.Annisvero  puerilibus  pia  sim- 
plicitate  transactisjugum  Dominicas  servitutis  suis 
hnmeris  imponi  voluit  susceptumque  humiliter  viri- 
literque  portavit.Itaquc  in  clerum  adscitus,degradu 
in  gradum,  de  virtute  in  virtutem,gressus  ejus  Deo 
per  omnia  dirigente,  conscendens,  sub  Helinstrano 
(44)  Wintano  episcopo,  ad  sacerdoti  honorem  pro- 
▼ectus  est.Porro  autem  curabat  seipsum  ministrum 


(40)  Rez  orientalium  Saxonum.  Regnare  is  coepit 
anno  800,  desiit  sub  initium  anni  837,  die  iv  Fe- 
braarii,  uti  tradit  Alfordus  in  Annalibus  Ecclesiae 
Anglicans  tom.  III,  ubi  plura. 

(41)  Al  KinegiUus.  Auspicatus  regnum  anno  612, 
obiit  642,  de  quo  plnra  apud  dictum  Alfordum 
tomo  IL 

f42)  Ad  superos  discessit  anno  650,colitur  die  iii 
DcK^mbris  tanquam  occidentalium  Saxonum  apo- 
stolas,  de  quo  alias  erit  pluribus  agendum  ex  pro- 
fesBO,  eodem  dio. 


idoneum  et  probabilem  Deo  semper  exhibere,  ver- 
bum  veritatis  recte  et  catholice  tractare,humanitati 
et  raansuetudini  studcre,opera  pietatis  ante  omnia 
exercere,non  recte  neque  ordine  viventes,virga  ca- 
stigationis  corrigere,  humiliter  omnibus  inservire. 
2.  Ejus  fama  ubi  ad  regis  aures  pervenit,  ab  illo 
accersitus  est,et  inter  praecipuos  amicos  numeratus. 
Commendavitque  ei  rexfilium  suum  Adulphum  (45) 
liberalibus  disciplinis  erudiendum,et  sanctis  mori- 
bus  instruendum ;  quem  postca  subdiaconum  ordi- 
navit.  Attamen  patre  ejus  sine  hsBrede  ex  hac  vila 
decedente,  cum  praeter  eum  nuUus  alius  haeres  su- 
peresset,  Lcone  (46)  pontifice  dispensante,  uxorem 
duxit.  Defuucto  vero  Helinstano  episcopo,  omnium 

(43)  Juxta  Alfordi  indicem  ehronologicum,  qui 
D  habetur  ad  calcem  tomi  III  Annal.  eccl.  Angl.,  Eg- 
bertus  a  Kinegilso  est  numero  undecimus. 

(54)  De  Helinstano  seu  Helsmstano  satis  multa  in 
comm.  praevio. 

(45)  Al.,  EthelwolphuSj  Ethelvulphus,  Alidulphus. 

(46)  Dispensassc  cum  illo  refert  saepe  dictus 
Alfbrdus,  tomo  III,  pag.  54,  Deonem  111,  Romanum 
pontificem ;  itaque  ante  annum  817,cum  anno  prae- 
cedente  816  obierit  dictus  pontifex. 


69 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


60 


..   B 


votis  Swithunus  electus  est.Ejus  precibus  et  exhor-  A 
tationibuB  rex  Adulphus  permotus,  ecclesiis  Dei 
universam  decimam  terras  regnisui  beiiigne  donavit, 
libereque  sibi  vindicare  concessit.Idem  sanctus  epi- 
scopus  pontem  Wintoniensem.qui  est  ad  orientem, 
construxit.Cumque  ei  aBdificando  sollicitam  navaret 
operam,quodam  die,  illo  ad  opus  residente,  quaB- 
dam  paupercula  mulier  eo  venit,ova  venalia  in  vase 
deferens.  Quam  apprchensam  operarii  lascivientes 
et  ludibundi  magno  incommodo  affecerunt,ovis  uni- 
versis  non  ereptis,  sed  confractis.  Illa  igitur  pro 
illata  injuria  damno  dato,  cum  lacrymis  et  ejulatn 
coram  episcopo  conquerente^  vir  sanctus  pietate 
permotus,  vas,  in  quo  erant  reposita  ova,  corripit, 
dextra  signum  crucis  exprimit^  ovaque  incorrupta 
et  integra  restituit. 

3.  Soiebat  vero  studiose  fabricare  ecclesias  iis 
locis  quibus  non  erant,  porro  dirutas  et  confractas 
instaurare.Dedicaturus  sacras  ffides,non  equo  vehe- 
batur  sublimis,  nec  Sfficularis  pompae  apparatum 
sibi  adhibebat ;  sed  clericis  et  familiaribus  suis  co- 
mitantibus,  nudis  pedibus  humiliter  incedebat.  Ad 
convivia  sua  accersebat  non  locupletes,  sed  egenos 
et  pauperes.  Os  ei  semper  apertum  erat  ad  cohor- 
tandos  peccatores  ad  agendam  poBnitentiam.Mone- 
bat  stantes  darent  operam  ne  caderent,lapsos,ut  re- 
surgerent.  Cibum  non  ut  ventrem  sarciret,  sed  pro 
sui  sustentationo  parce  et  moderate  sumebat.  Post 
multas  vigilias  multosque  labores,ne  deficerct^som- 
ni  paululum  admittebat,  psalmis  et  canticis  spiri- 
tualibus  semper  intentus.Proximis  semper,perinde 
ac  sibi  ipsi,  quod  utile,  quod  honestum,  pium  et  L 
sanctum  esset,  modesto  et  humili  sermone  propo- 
nebut.  Vixit  vir  beatus  usque  ad  vita5  exituin  in 
vera  observalione  mandatorum  Dei,  omni  custodia 
servans  cor  suum  in  omni  munditia  et  spirituali  pu- 
ritate,catholicffi  et  apostolicsB  doctrinsB  custos  inte- 
ger,  filiorum  spiritualiter  regeneratorum  in  sanct» 
conversationis  studio  eruditor  pervigil  et  magistor. 
Humilitatem  et  mansuetudinem  accuratius  sectaba- 
tur.  Denique  pacem  et  sanctimoniam  sequens,fon- 
tem  vitfiB  et  sempiternsB  bcatitudinis  sitiebat.Atque 
ita  feliciter  migravit  ab  hoc  bsbcuIo  ad  sidereas  man- 
siones  sexto  Nonas  Julii,  anno  salutis  octingentesi- 
mo  sexagesimo  secundo  (47).  Jussit  vero  non  intra 
ecclesiam,sed  extra  ejus  septa,  indigno  etvili  loco 
86  tumulari  (48).  n 

4.  Post  obitum  suum  multis  coruscavit  miraculis. 
Inter  quse  apparuit  cuidam  viro  (49),  incredibili 
membrorum  omnium  inArmitate  laboranti,  admo- 
nens,  ut  Ethelwoldum  Wintoniensem  episcopum 
adiret,  diceretque  ei  divinas  providenti®  ita  visum 
ut  corpus  ipsius  a  loco,  in  quo  conditum  erat, 
sublatum,  intra  ecclesiani  digniori  loco  honorifi- 
centius  tumuletur.  Si  difiidat  et  hsBsitet,  testimo- 
nii   loco   habiturum   sanitatem,  quam,  profligato 

(47)  Annum  hunc  nos  signandum  diximus  in 
commentario  praevio  num.28,potius  quam  sequen- 
tem. 


eadem  hora  morbo,  quo  diu  laborassct,  illico  es'* 
set  recuperaturus.  Addidil  etiam  ut  ad  locum  se- 
pulturs  veniat,unum  ex  ferreis  annuHs,qui  etiam- 
num  iapidi  infixi  visuntur,sine  ulla  lapidis  laesione 
cxiracturus,  rursumque  pari  facilitate,  nihil  Iffiso 
lapide,  in  suum  locum  repositurus.  Surgit  ille 
perfecte  sanus,  uti  praedicta  erant,  omnia  reperit, 
cunctaque  ex  episcopo  enarrat.  Incurvum  quem- 
dam,  et  pecudum  more,  prono  vultu  terram  res- 
pectantcm,  sanum  et  incolumem  reddidit.  Vir  qui- 
dam  nobilis  et  dives,  cum  meridiano  tempore  ad 
fluminis  ripam  deambularet,vidit  subito  apparentes 
sibi  tres  ultra  modum  horrendas,  quasi  mulieres 
statura  immensa.  Eas  fugientem  illum  comprehen- 
dentes,  et  multis  modis  affligentes,  pestiferoque 
flatu  suo  pene  suffocantes,  incredibili  horrore  affe- 
ctum,  insano  similem  reddiderunt.Adducto  autem 
ad  ecclesiam,nocte  apparuit  sanctus  Swithunus,et, 
omni  pulso  dolore,  sanitati  eum  restituit. 

5.  Cum  Ethelwodus  episcopus  corpus  beati  viri 
e  terra  levaret,  mira  odoris  fm^ntia  omnes  per- 
vasit,  mulier  caBca  visum  recepit,  et  multi  diversis 
pressi  aegritudinibus,  ejus  meritis  curati  sunt.  Ea 
translatio  incidit  in  annum  centesimum  decimum 
ab  obitn  iiIius,Incarnationis  vero  Dominicee  nongen- 
tesimum  septuagesimum  primum,et  Idus  Julii.Eo- 
dem  die  puerum,  a  nativitate  mirabiliter  contra- 
ctum,  sanavit;  tribus  muIieribus,ocuIorum  lumine 
orbatis,  visum  rcstituit ;  nexibus  ferreis  mulierem 
in  carcere  compeditam,  ruptis  vinculis,  liberavit; 
paralyticum  curavit;  matronam  nobilem,  sed  ca3- 
cam,  illuminavit;  viginti  quinque  homines  variis 
vexatos  morbis,  qni  e  locis  diversis  venerant,  uno 
die  perfecte  restituit ;  caecos  aIiquot,duas  contractas 
feminas  inlra  unum  diem ;  triginta  et  sex  e  dlversis 
locis  venientes,  nec  unius  generis  laborantes  asgri- 
tudinibus,  trium  dierum  spatio,  neque  diu  post, 
centum  viginti  quatuor,  intra  dies  quatuordecim 
curavit. 

6.  Rex  Edegardus  ob  coereenda  furta  lege  sanxit 
ut  in  furto  deprehensus  oculis  privaretur,  auiibus, 
manibus  pedibusque  praecisis,  cute  capitis  nudare- 
tur,  sicque  feris  et  avibus  Iduiandus  objiceretur. 
Accidit  vero  innocentem  quemdam  ea  poena  multa- 
tum,  pene  amittere  auditum,  obstructis  sanguine 
aurium  meatibus.Delatus  a  pareniibus  in  oratorium 
S.  Swithuni^ut  solus  auditus  ei  redderetur,  non  id 
modo  impetravit,  sed  etiam  alia,  que  non  rogave- 
rat.  Mulierem  quamdam  dermientem  ostio  aperto 
in  villa  civitatis  Wintoniensis,lupus  e  lecto  abspor- 
tavit  in  silvam,et  horrendo  ululatu  alios  ad  se  lupos 
ascivit.Mulier  et  inedia  et  state  debilis,  quid  face- 
ret  ignorabat.  Convertitur  ad  preces,  divinam  im- 
plorat  opem,  S.  Swithunum  appellat.  Lupus,  ejus 
audito  nomine,obdormivit,  mulier  se  subdicit;  lu- 
pus  evigilans,  cum  sociis  eam  insequitur,  sed  laedi 

(48)  Wura  in  comm.prsvio. 

(49)  De  hoc  et  sequentibus   miraculis  adi   qus 
infra  dabuntur. 


6i 


VITA  S.  SWITHUNI. 


62 


non  potuit  quam  De!  et  beati  pontificis  misericor-  A  ^llis*  Qui  eo  in  loco  precos  flinderent,  stipem  acci- 


dia  liberandam  susceperat. 

7.  Statuam  quamdam  S.  Swithuni  episcopus 
Schirebumensis  a  fratribus  acquisitam,  honorilicd 
in  ecclesia  sua  collocavit,  ubi  praeclara  miracula 
crebro  edi  solebant.  Ad  hanc  statuam  quidam  le- 
prosus  non  curationis  obtinendaj  causa,  scd  ut  ab 


peret,  accessit.  Cumque  paululum  illic  obdormivis- 
set,  visum  est  ei  S.  Swithunum  adesse,  lepram  ip- 
sius  manu  abstergere,  et  morbum  illum  omnem 
repente  ab  ipso  depellere.  Evigilans,  laetus  coram 
omnibus  cingulum  solvit,  et  se  purgatum  ostendit. 


HISTORIA  TRANSLATIONIS 

tT  MtRACULORUM 

Auctore  ut  videtur  Lanlifiedo  (50)  mouacho  Wintoniensi  in  Anglia 

Ex  anquittssimo  ms,   Bigoiiano, 


CAPUT  PRIMUM. 

S.   Swithuni  corpns  divinitus   ostcnsumy   ac  mira- 

cula, 

4.  Temporibus  felicissimi  Fabgari  (Eadgari)  (51) 
rcgis  Anglorum  ac  gloriosibsimi  totius  Albionis  (52) 
insulae  imperatoris,  anno  Incarnationis  Domini  no- 
stri  ac  Salvatoris  mundi  Jesu  Christi  97^,  indic- 
tione  xtv,cunctipotens  Deitas  dignata  est  ostendere 
Anglis  (53)  Saxonibus  sanctum  corpus  beati  Swi- 
thuni  antistitis,  per  cujus  merita  tot  languentes, 
Deo  favente,  pristins  sanitati  sunt  restituti,  quot 
nemo  vivens  unquam  nec  vulgante  fama  audivit, 
nec  corporeo  visu  conspexit,  nec  legendo  didicit, 
ad  sancti  alicujus  tumulum  curatos  fuisse.  Hujus 
tamen  mirabilis  praesulis  vita,  et  prisca  conversatio 
nobis  incognita  sunt,quia  scripta  minime  habentur  ; 
8ed  clementia  omnipotentis  Dei  merita  ejus  mira- 
cnlis  coruscantibus,  evidentissime  manifestare  di- 
gnata  est. 

2.  Triennio  igitur  antequam  sanctae  praedicti  prae- 
sulis  exuvisB  de  mausoleo,quo  olim  fuerant  humatae, 
a  reverendissimo  ejusdem  loci  antistite  Athelwoldo 
fratribusque  ejus  essent  sub]atae,apparuitipsesan- 
ctus  in  somno  cuidam  veridico  fabro,angelica  prae- 
clarus  effigie,  dicens  ad  eum  :  Nunquid  ad  illum 
agnoscis  canonicum,qui  cum  cateris  prave  viventi- 
bus  nuper  a  vetusto  (54)  expulsus  est  monasterio? 
Ut  enm  recognoscas  dilucide^Eadsinus  nuncupatur 
vocamine.  Faber  respondit  :  Quondam  illum  novi, 
Pater,  modo  tamen  nescio  ubi  est.  Cui  pracsul  ait : 
Nunc  Wincelcumbe  (55)  degit.  Et  adjecit :  Ego  te 

(50)  Tn  commentario  proevio  attigimus  ea  quae 
buc  spectant. 

(51)  Alibi  Edgarus  scribitur.Alfordus  noster  tom. 
Annal.  Ecclesiae  Anglicance  natalemejus  ponit  anno 
943,  ex  antiquioribus ;  mortem  anno  975,  qui  et  de 
ilJo  agit  tomo  citato  locis  variis. 

f52)  Id  est,  Britannix.  Aristotelis  interpres  apud 
Celiariiina  lib.  iii  Gcographiae  Antiquae  cap.  4,  pag. 
280,  dixit  Albion  et  Jernay  id  est  Britannia  et 
nibcmia,  ut   conficitur  ex   eodem   Cellario   ibid. 


B  rogo,tibique  in  nomine  Christipraecipioutad  illum 
propere  pergas.  meaque  jussa  illi  dicas  :  Hoc  tibi, 
Eadsine,  praesul  mandat  Swithunus,  quatenus  ad 
Wintoniensemfestinanterpergascivitatem,dicasque 
anlistiti,  qui  modo  tandcm  regit  dia3cesim,cui  olim 
pracfui,  ut  corpus  meum  de  sepulcro  elcvct,  et  in 
ecclesia  collocet,  quoniam  quidem  coelitus  illi  est 
concossiim  quod  tempore  suo  manifestandus  sum. 

3.  Faber  vero  ait  ad  sanctum  :  Domine,  nullo 
modo  voluerit  mei  credere  dictis.Vir  sanctus  inquit : 
Ut  tuis  credat  sermonibu8,dic  ei,ad  meum  quo  per- 
gat  tuniulum,et  trahat  unum  annulum,  ex  his  ter- 
nis  qui  sunt  fixi  mei  cooperculo  sarcophagi.  Si 
confcstim  subsecutus  fuerit  illum,  hoc  sit  ei  vere 
manifestum,  quoniam  te  misi  ad  illum.  Sin  autem 

p  illum  minime  hinc  poterit evellere,tunc  nulla  ratione 
tibi  debet  credere,Potes  deinde  illi  indubitanter  re- 
ferre  quod  si  utriusque  vitae  desiderat  perfrui  sospi- 
tate,debet  mores  et  actus  commutare  in  melius,  et 
ad  CGclestis  patriae  beatitudinem  incessanter  festi- 
nare.  Quin  etiam  omnibus  vaticinando  prodas  quod 
mox  ut  meam  aperuerint  sepulturam,  reperient 
thesauros  tam  inaestimabiles,  tamque  pretiosos  ut 
quidquid  usquam  est  auri  et  gemmarum,  vilescet 
in  comparatione  horum.Postquam  talia  fabro  edicta 
sanctus  vates  tradidit,ccelos  subvolando  petiit.  Ve- 
rum  faber  ille,primo  metuens  videri  falsidicus,hanc 
visionem  prorsus  nemini  ausus  est  prima  vice  indi- 
care  viventi. 

4.  Qui  secundo  commonitus  ac  tertio  ab  eodem 
sancto  praesule  acriter  increpatur  cur  nollet  suis 

D 

pag  254. 

(53)  Ea  designatur  hic  Angliae  pars  in  qua  jacet 
Wintonia.  De  Anglorum  et  Saxonum  in  Britanniam 
adventu  agit  Malmesburiensis  lib.  i  De  gestis  regum 
Anglorum,  cap.  1. 

(54)  Dilucidationem  hujus  loci  quaere  ex  iis  quae 
dicla   sunt  in  comm.  praevio  sub  initium,  num. 

(55^  Locus  mihi  incompertus,  Quid  si  fuerit  pa- 
gus  aliquis,  vel  oppidulum  ignobilioris  notie. 


63 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


«4 


obedire  prfficeptis.  TAndem  accessit  ad  tumbam  al-  A 
mi  pontilicis,  unum  ex  supradiotis  arripiens  annu- 
lum,  tali  voce,  inquit,  ad  Dominum  creatorem  re- 
rum  :  Domine  Deus,  universae  conditor  creaturae, 
concede  mihi  peccatori,  ut  si  sanctus  iste,  qui  hic 
quiescit  corpore,  ter  comparuit  meis  obtutibus  in 
noctis  sopore,  hinc  istam  possim  ferream  evellere 
sphaerulam,  sicut  nuper  in  somnii  visiono  idem  vir 
Dei  naeis  auribus  studuit  resignare.  Qui  statim  ut 
traxit  orbem  chalybis,  ita  subsecutus  est  illum  ex 
lapidea  mole  quasi  foret  fixus  in  marino  sabulo. 
Quem  in  propria  reponens  rimula,ita  fixus  perman- 
sit  paululum  pressuocalce  ut  post  hoc  inde  nequa- 
quam  possit  avelli  a  nemine. 

5.  Eodem  vero  die,dum  peragraret  forum,reperit 
quemdam  clientulum  praedicti  clerici  Vintoniam  ve-  ¥> 
nientem  causa  necessariae  coemptionis.Gui  intima- 
vit  ea  quae  per  somnia  viderat,et  humiliter  eum  fla- 
gitabat  ut  taliasuo  domino  narraret.Quo  postquam 
ad  proprium  pervenit  herum  per  longinqui  interval- 
lum  temporis,  illius  rei  immemor  siluit,  sed  post- 
modum  poenitentia  motus  domino  suo  cuncta  quae 

a  fabro  audivit  diligenter  narravit.  Qui  clericus  eo 
tempore  non  solum  antistitem  Wiutoniensis  dioece- 
sis,  verum  etiam  cunctos  fratres  ibidem  commoran- 
tes  pertffisos  habens  propter  expulsionem  canonico- 
rum,  nefandis  moribus  ac  spurcissimis  utentium, 
pro  quibus  venerabilis  Athelwoldus  eos  a  praedicto 
expulerat  eoenobio.magis  quam  sancti  Patris  jussa 
implere  studeret,  audire  renuit.Postea  vero  expleto 
duorum  curriculo  annorum,  favente  superni  cle- 
mentia  Gonditoris,  qui  cunctos,  quos  pressit  in  C 
vineam  laboraturos  Dominicam,gratis  ad  suam  de- 
ducit  gratiam ;  idem  clericus  qui  nuper  erat,factu8 
est...  venerabilis  monachus.  Nam  nos  ipsi  ita  ges- 
tum  vidimus,  quemadmodum  praesens  demonstrat 
codicillus.Benedictus  omnipotens  Deus,  qui  pecca- 
tores  justificat,  qui  in  se  sperantes  salvat,  qui  su- 
perbos  humiliat,qui  humiles  exaltat  I 

6.  Igitur  biennio  ante  sacri  inventionem  corporis, 
virquidamgibberosus,etpropteringentemstrumam 
valde  incuryus,persomniumaudivit  utWinthoniam 
veniret,et  ibi  per  sancti  meritum  Swithuni,sanita- 
tem  reciperet.  Qui  mane  consurgens,  sicut  valuit, 
gibbum  geminis  sustentavit  camburtis  (56),  et  ad 
Winthoniam  pervenit,ibiquediu  mansitans,angelica 
visitatione  iterum  admonitus  ad  tumbam  sancti  prae-  D 
sulis  Svdthuni  perrexit,  et  flexis  genibus,  rogavit 
Dominum,quatenus  ibi  sanaretur  ipsius  sancti  me- 
ritis,quemadmodum  in  somnis  audierat.  Qui  mox, 
u:  surrexit  a  precibus,  ita  curatus  est  divinitus  ut 
nusquam  deformis  gibbi  locus  appareret.Appropin- 
quante  vero  sacratissimae  solemnitatis  die,  quo  ve- 
nerabilis  Dei  antistes  Swithunus  corporeis  nexihus 
solutus,  de  hoc  mundo  migravit  ad  Dominum,  vir 
quidam  daemoniacis  deceptionibus,  omnibus  mem- 
bris  miserabiliter  debilitatus  est.Qui  cum  diu  tor- 


queretur,  vicini  illius  et  cognati  ad  sancti  Dei  tn- 
mulum  eum  perduxerunt,  et  illam  noctem  pervigi- 
lem  cum  amico  languente  assiduis  orationibus  pe- 
regcrunt.  Languidus  vero  mane  oppressus  somno, 
paululum  obdormivit,  et  visum  est  illi  quaai  qui- 
dam  ad  eum  accederentetalterameicalceamentum 
de  pede  subtraherent.  Qui  statim  cum  amicis  do- 
mum  sanus  reversus  est,  Subtalaris  tamen  ejus 
nimium  quacsitus  est ;  sed  nusquam  repertus.  Cu- 
rati  sunt  alii  octo  debilesadsanctivirimausoleum, 
antequam  ossa  ejus  inde  elevarentur. 

GAPUT  II. 
Corporis  translatiOy  atia  miracula. 

7.  Quibus  transactis  Idus  JuliisvenerabilisAthel- 
woldus  episcopus  cum  aliis  coepiscopis,  et  abbati- 
bus,  cum  pluribusque  monachis  sanctasreliquias, 
imperante  glorioso  rege  Fabgaro  (Eadgaro)  de  mo- 
numento  sublevantes,  in  basilica  apostolorum  Petri 
et  Pauli  cum  magna  veneratione  collocaverunt.  Ubi 
beneficia  praestantur  omnibus  vera  fide  petentibus. 
Postea  vero  quatuor  asgri  medelam  acceperunt  ad 
ejustumulumperintervallumtrium  dierum.  Deinde 
per  quinque  mensium  spatia  raro  fuit  aliqua  dies 
qua  non  sanarentur  languidi  ad  ipsius  sancti  hono- 
rabiles  reliquias.  Aliquando  autem  tres,  aliquando 
quinque,  modo  septem,  modo  decem,  nuncduode- 
cim,  nunc  vero  quindecim.  Vidimus  namque  plus- 
quam  duceritos  in  decem  diebus  aegrotos  per  meri- 
tum  sancti  curatos,  et  in  anni  circulo,  qui  careot 
numerb.  Quapropter  increduli  ad  sanctum  Dei  ve- 
niant,  ut  beneficia  Gonditoris  agnoscant  et  Greato- 
rem  laudent. 

8.  Gognoscant  denique  fideles  quia  Dominus  no- 
ster  Jesus  Christus,  Dei  unigenitus,  qui  in  exordio 
hujus  aetatis  velatus  amictu  carnis  per  semetipsum 
caecos  illuminavit,  claudis  otficium  ambulandi  prae- 
buit,  surdis  auditum  reddidit,  paralyticos  curavit, 
mortuos  suscitavit,  supra  mare  siccis  vestigiis  am- 
bulavit ;  idem  noslris  temporibusadclarificandum 
suaemajestatisomnipotentiam,  etad  manifestandum 
egregii  sacerdotis  Swithuni  meritum,  confert  sani- 
tatis  beneficium  aegrorum  corporibus,  prae  multitu- 
dinc  innumerabilibus  ut maris  arenaj,  quibus non est 
numerus.  Benedictus  omnipotcns  Deus,  qui  nostra 
tempestatedignatusest  sanctum  suum  signis  et  vir- 
tutibus  mirificare;  qui  cum  Patre  etSpiritusancto 
vivit  et  dominatur  per  cuncta  saecula.  Amen. 

9.  In  illo  tempore  quo  Dominus  rerum  manifesta- 
bat  hominibus  sanctum  suum  Swithunum,  accidit 
ut  venissent  Winthoniam  in  una  die  viginti  sex 
aegri,  causa  recuperandae  sanitatis.  Ex  quibus  qui- 
dam  erant  caeci,  quidam  surdi,  quidam  muti,  qui- 
dam  etiam  paralytici.  Qui  cumaccessisseritadsan- 
cti  praesulis  monumentum  et  preces  corani-  Deo  ef- 
fudibsent,  per  ipsius  interventionem  omnes  curati 
sunt  in  spatio  trium  dierum,  sicque  laeti  domum 
cum  ingenti  gaudio  redierunt,magnificantesetlau- 


(56)  Camburta  significat  5tt5(^/acu/ttm  vel  baculum. 


65 


VITA  S.  SWITnUNI. 


66 


dantes  Dominum.  Nec  multo  post  accesscrunt  ad  A 
eumdem  sanctum  exdiversisAnglorumetSaxonum 
finibas  centum  viginti  quatuor  infirmi,  multiplici- 
bus  constructi  languoribus  .  hi  homnes  per  sancti 
pnesulis  meritum  avariissgritudinibusDeovoIente 
curaU  in  duarum  revolutione  hebdomadarum,  et 
benedicentes  Domino  reversisuntincolumesadpro- 
pria,  q\ii  debiles  convenerant.  Gscatus  est  quoque 
qnidam  vir  in  litania  Megore  causa  latrocinii :  sed 
qui  innocens  caecatus  erat,  venit  in  Epiphania  Do- 
mini  ad  sancti  Swithuni  mausoIeum,preces  humi- 
liter  effundens.  Et  oculi  ejus,  qui  erant  ferro  ex- 
stincti,  et  omninoevu]si,iIluminatisunt.Ethabebat 
posiea  claros  oculos  omni  tempore  vitae  suse.Ergo, 
quia  cuncta  miracula,  qu»  Dominus  per  sanctum 
Swiihunum  dignatus  est  operari,  nequaquam  enu-  ^ 
merare  valemus,  rogcmus  ipsum  sanctum  praesn- 
lem,  quatenus  animarum  nostrarum  languoribus 
mcderi  dignetur,  pro  nobis  apudDominuminterce- 
dendo,  cum  quo  pro  bonis  operibus  sine  fine  per- 
manere  promeruit.  Igitur  dum  tantasignaSalvator 
mundi  ad  venerabilis  Patris  Swithuni  tumbam  osten- 
dere  decrevisset,  beats  memoriae  Athelwoldusepi- 
scopus  imperavit  fratribus  ibidem  commorantibus 
ut  semperquandoquispiamsgerpcrmeritumsancti 
Viri  medelam  reciperet,  protinus  omnes  ad  ecclesiam 
pergerent  et  Deumhymnisetlaudibusglorificarent. 
40.  Accidit  autem  ut  quidam  post  aliquot  dies 
graviter  ferrent,  quod  excitarentur  per  noctem  ali-  " 


quando  quater,  aliquando  ter.  et  suadere  coeperunt 
caBteris  prave  relinquere,  quod  imperatum  fuerat  pie 
illis  a  suo  pracsule.  Quod  dum  incauteforetpraeter- 
missum  per  intervallum  quindecim  dierum,  appa- 
ruit  ipse  eanctus  Swithunus  cuidam  fideli  viroper 
somnium,  dicens  ad  eum  :  Vade  ad  monasterium 
vetus,  et  dic  fratribus  quod  omnipotenti  Deo  ni- 
mium  displicet  murmuratio  eorum,  quoniam  quo- 
tidie  miracula  multa  coram  illis  facit,  et  ipsi  tam 
injuste  agunt,  quod  ei  non  refcrunt  laudes,  sed  ca- 
duca  studia  divinis  operibus  praeponunt.  Adde  etiam 
ad  haec  quodsialaudibuscessaverint,  protinusces- 
sabunt  magnalia  Dei ;  si  vero  non  desinent  glorifi- 
care  Deum,  tot  mirabilia  ibidem  facict  quot  a  ne- 
mine  vivente  recordantur  uspiam  peracta.  Virvero 
praefatus  post  sancti  recessionem  evigilans,  ad  epi- 
scopum  Athelwoldum  festinabat,  et  ipsi  intimavit 
omnia  qua;  sanctus  Dei  imperaverat.  Qui  commo- 
tus  animo,  cur  fratrcs  nonegissentsecundumillius 
prfficeptum,  rursus  mandavitmonachiscummagna 
coraminationc,  ut  ad  omnes  sanitates,  quae  ad  san- 
cti  tumbam  fierent,  factosigno,  omnessimuladec- 
clesiam  pergerent,  et  Deoomnipotentilaudeshym- 
nidicis  vocibus  canerent.  Quod  ita  deinccps  hacte- 
nus  observatum  audivimus.  Cui  gloria  et  laus  Deo 
omnipotenti,  qui  sic  sanctum  suum  glorificare  di- 
gnatus  est,  qui  vivit  et  regnat  in  saccula  saeculo- 
rum.  Amen. 


MIRACULI  SWITUNI 

Ex  anquitissimis  membranes  in  cod,  reginx  Sueciae  num.  769. 


CAPUT  PRIMUM. 
Pars  prima  miraculorum, 

4.  Post  quam  sanctissimi  corpus  pontificis  infra 
ecclesiam,  sicut  prasdictum,  est  positum,  quatuor 
sgri,  sive  quinque,  medelam  recepcrunt  ad  ejus 
tumulum  per  intervallum  trium  dierum.  Expieto 
autem  triduo,  ferme  pcr  interstitium  quinque  men- 
sium,  raro  fuit  aliqua  dies,  qua  in  basilica,  in  qua 
sunt  repositae  sancti  viri  reliquiae,  non  sanarentur 
languidiv  quandoque  pIuressedecim,veloctodccim, 
quandoque  vero  pauciores,  quinque,  vel  tres,  cele- 
berrime  etiam  septem,  octo,  deccm,  duodecim,  quin- 
decim.  Vidimus  plus  quam  ducentos  in  decemdie- 
bus  per  meritum  sancti  curatos,  et  inannicirculo, 
qui  carent  numero. 

2.  Vidimus  etiam  circa  praescriptum  (57)  mona- 
sterium  plateas  adeo  refertas  uti  obique  turmis  aegro- 
tantium  ut  quispiam  viator  difficile  reperiret  iter 
gradiendi  ad  ipsum.  Qui  post  aliquot  dies,itasunt 

(57)  Id  est,  frxdictumy  prsefatum  monasterium, 
De  quo  aetum  esse  Biipponiturabauotore,cujushic 
dami»  bistoriam  non  miegram,  sed  ft*agmentua>, 
eatenas  mltMa  quod  capite  sea  principio  ac  fine 
sit  mutila. 


curati,  Deo  favente,  meritis  sancti  ut  etiam  infra 
basilicam  vix  qdinque  invenirentur  languidi.  Qua- 
propter  invidi  sileant,  ac  reprobi,  qui  gloriosahujus 
sancti  miracula  aut  negant,  aut  quod  negare  ne- 
quunt,  in  sinistram  partem  vertunt.  Increduliquo- 
que  etiam  ad  sanctum  Dei  famulum  veniant,  ut 
beneficia  Conditoris  agnoscant,  et  Creatorem  lau- 
dent.  Gognoscant  (58)  denique  fideles  quia  Domi- 
nus  noster  Jesus  Christus,  Dci  unigenitus,  qui  in 
exordio  hujus  aetatis  velatus  amictu  carnis,  per 
semet  caecos  illuminavit,  claudis  otTicium  ambu- 
landi  praebuit,  surdis  auditum  reddidit,  paralyticos 
curavit,  mortuos  suscitavit,  supra  mare  siccisves- 
tigiis  ambulavit;  idcm,  nostris  temporibus  ad  cla- 
rificandam  suae  majestatis  omnipotentiam  et  ad- 
manifestandum  egregii  sacerdotis  meritum,  confert 
sanitatis  bcneficium  aegrotorum  corporibus  prae 
multitudine  innumerabilibus,  ut  maris  arenae,  qui- 
bus  non  est  numerus. 

(58)  Consonant  hic  aliquot  periodi  cum  ms.  Bi- 

gotiano,  de  quo  supra.  Vide  illud  a  numero  octavo 
nde  colligas  ex  eodem  profiuxisse  fonte  tam  hoc, 
quod  hic  damus,  quam  illud  apographum. 


67 


GOSGELINl  GANTURIENSIS  MONACHI. 


G8 


3.  In  il]is  dicbus  tres  mulieres  in  Vectam   csBcae  A  manicis.  Tum  a  quibusdam  intimatumestejusdo- 


degebant  insuiam;  unalucem  corporalem  nunquam 
conspexerat  oculis  ;  du«  vero  per  spatium  erant 
cscalte  novem  annorum.  Quae  dum  audirentadtum- 
bam  Eancti  prffisulis  csecos  illuminari  et  per  virtu- 
tem  Domini  Jesu  Gbristi  infirmos  quoque  curari, 
rogaverunt  cognatos  earum  et  affines  quatenuseos 
quamprimum  transducerent  (59)  insulam,qusun- 
dique  undis  Oceani.est  circumsepta,  unde  facilius 
quivissent  pervenire  ad  locum,  in  quo  quiescebat 
somate,  (GO)  Cbristi  prsesul.  Cumque  extra  insulam 
esscnt  expositffi,  et  flucluarent  absque  ductore,  et 
penilus  ignorarent  quid  agere  possent,  ciemensCon- 
dilor  crealuraruni,  miserlusinopixearum,contulit 
eis  (quemdam  juvoucm  a  nativitate  mutum)  (Gi) 
ffitate  circiter  20  annorum.  Qui  dum  ad  eumdem 
devenissent  locum,  cceperunteumviraginesflagit.ire 
unanimi  voce  ut  eas  ad  Wintoniensem  duceret  ur- 
bem,  ubi  sanctuspollebatepiscopussignismirabili- 
bus.  Qui  mirabili  dispositione  Dei,  precibusearum 
allubesccns,  in  reilexo  calie  caecas  prjBlutum  per- 
duxit  ad  locum.  Ipsa  autem  nocte,  quaiutraverunt 
basilicam  in  qua  ossa  Dei  famuliquicscebant,prffi- 
dictse  trcs  c(ccse,persanctimeritumpraesulis,a  voro 
lumine  Dco  meruerunt  recipere  lumen  oculorum. 
4.  Juvenis  vero  viraginum  duclor,clarescenteau- 
rora  lucis,  recte  quivit  fari  quidquid  voluit,etniox 
signum  fecit  custodi  ut  cxtraecclesiamexiret,qua- 
tenus  illi  loqui  potuisset.Qui  admirans  quiddicere 
vellet,  ad  eum  venit  intcrrogans  cur  eum  vocaret. 
Juvtnis  iili  ait :  Scias  verissime  quod  modo  loqui 


B 


mino  quod  ad  sanctum  Dei  Famulum  prffifatacon- 
fugisset  servula,  ct  per  cjusbenGficiaessetdecom- 
pedibus  absoluta.  Quod  cum  audisset,  permotus 
iracundia,  summa  cum  festinatione  iiloperrexit,et 
non  sua  sponte,  sed  Deo  cogente  manicas  reserva- 
vit,  et  praedictam  abire  illaesam  sivit,  etdeillofaci- 
nore  nibil  mali  intulit  ei. 

6.  Vir  autem  quidam  multos  paralyticus  per  on- 
nos  in  provincia  Anglorum  commorabatur,  quae 
eorum  lingua  Hamme  dicitur,  adeo  omnibus  mem- 
bris  dcbilitatus  ut  de  fulcro,  quo  rccubabat,  nulla 
ratione  surgere  praevaleret.  Isaudiensmiraculaquae 
Dominus  Wintoniae  faciebat  per  sancti  Vaiis  merita, 
CGcpit  sagaci  mente  praemedilariquodsuaviusesset 
illi,  si  ante  salutiferas  viri  Dci  exuvias,  saltem  unam 
pervigil  duceret  noctem.  Qui  oonvocans  cognatos 
et  amicabiles  vicinos,  quibus  prfficepit  flagitando 
nimium  quatcnus  falerarent  sonipedes  eorum,  ac 
semet  baccaulo  (62)  imponerent,  atque  ad  sancti 
praesulis  corpusculum  defcrrcut.  Qui  dictis  amici 
obtemperantes  aegri,  ocius  pcrcgerunt  quod  eis 
praecepit.  Vcrum  antequam  aegorsermonemfinirety 
per  pietatcm  gloriosi  curatus  pontificis,  dc  lectulo 
consurgeus,  iter  arripuit  pedibus,  et  universos  co- 
mitcs  cursu  praecessit  cquitos,  qui  cum  ipso  itine- 
rubaut  complures,  et  volucrigrcssuadveneraudum 
almi  reliquias  cpiscopi  pervcnit  incolumis,  adbuc 
sodalibus  longc  remancntibus,  canterinis  licet  et 
adminiculis  suITragantibus. 

7.  Quaedam  etiam  praepotensmatronacommane- 


ppssum  rccte.  Custos  inquit:  Nunquid  antealoqui  C  bat  in  alia  Anglorum  provincia  quae  eoruni  lingua 


poteras  ?  Qui  respondit :  Nunquam  antebaclocutus 
Bum,  et  nunc  prima  audisti  verba  quae  de  oremeo 
sunt  progressa.  Ast  ego  hesterna  luce  mutus,  tres 
muliercs  buc  deduxi  caecas,  (quae)  Deo  juvante, 
modo  sunt  videntes.  Quapropter  pei^ge,  voca  fra- 
tres,  ut  solito  more  reddant  grates. 

5.  Eodem  denique  temporequaedamancillulapi*o 
parvo  erat  commisso  religata  a  proprio  Wintoniae 
domino  compedibus  ferreis,  et  exsecrabilibus  ma- 
nicis  ;  haec  pertrahebatur  in  crastinum  crucianda 
diris  verberibus,  ac  uonnullis  vibicibus.  Haec  tota 
non  cessavit  nocte  perfusis  Deum  lacrymis  exarare, 
ut  eam  liberaret  a  pessimo  tortore  per  sancti  prae- 
sulis  interventionem.  Rutilante  autem  diei  hora,  quo 


nuncupatur  Bedeforshire  (63),  haec erat spatio  trium 
adeo  caecata  annorum  ut  ncc  splendorem  luciferi 
posset  solis  contemplari.  Quae  dum  ingentibus  cru- 
ciaretur  doloribus,  promisit  sanoto  se  daturam 
multa  sancto  praesuli  Swithuno  donaria,  si  per 
ejus  meritum  lumcn  recipcret  oculorum.  Cumque 
hffic  a  clientulis  foret  deducta  ad  viri  beatissimi 
ossa,  dcdit  Deo  sanctoque  Swithunovestemquam- 
dam,  quam  dum  altari  supponeret,  illico  lumen  re- 
cipere  meruit,  quod  dudum  amiserat.  Quae,  mente 
devota  laudes  Dco  referens  atque  post  perceptam 
salutcm  cibum  capiens,  domum  rediit  laetissima, 
qux  ad  sancti  monumentum  pontificis  accessit  mao- 
stissima,  per  virtutcm  omuicreantis  Dei  et  Salvato- 


debebatur  affligi  gravi  tortura,  interprecesetgemi-  n  ris  nostri  Jesu  Christi. 

tus,  ceciderunt  compedes  de  ejus  pedibus  ;  quae  3-  Alia  quoque  marterfamilias  valida  aegritudine 
illico  periculum  evadens^  dormientibus  dominis,  coepitinfirmarieadem  tempestate.  Omnes  itaquevi- 
confugit  ad  tumbam  sacri  pontificis  adhuc  ligata      cissim  affines,  et  famuli  ad  eam  accedentes,  horta- 


(59)  Ducercnt  trans  insulam.  Vecta  ^uippc  insula 
in  mari  Britannico,  Hantoniae  provinciae,  in  qua  sita 
est  Wintonia,  fere  adjacet,  ot  non  nisiexiguoabea 
freto  dirimitur. 

(60)  Id  est  corpore.  Ex  Graeco  <iw[ia,  corpus.  Vita 
ms.  S.  Magnobodi  episc.  Andcg.  cap.  51.  <c  Ubi 
plurima  fidelium  somata,  digna  veneratione  habita 
requiescunt.  » 

(61)  Uncis  inclusa  supplevit  P.  Papebrochius 
propria  manu,  addens  ad  marginem : «  Ita  esse  vi- 


debaturlegcndum,litteriscasupeneomninodeletiB.» 

(62)  Est  ferctrum,  in  quo  mortui  efferuntur^  alias 
bacapulus,  baccapulus,  uti  est  apud  Cangium. 

(63)  Bedfordiensis  comitatus,  provincia  Angliae, 
in  ejus  medituUio,  satis  parva,  etaseptentrionead 
mendiem  extensa.  Termmatur  ad  Arctos  Northam- 
ptonia,  et  Quntingtonia  comitatibus,  ab  ortu  Gan- 
tabrigia  et  Harfordia,  ab  oocasu  vero  et  meridie 
Bukingamia.  Prim«uium  cdus  oppidum  dioitar^^ 
foriia* 


VITA  S.  SWITHUNI' 


70 


*  eam  gemenios  ut  proprias  disponeret  pos-  A. 
ie8,antequam  nocis  interitus  advcntaretyquo- 
irbitrabantur  eam  cito  obituram.Gum  autem 
»r  intolerabilis  augeretur  diebus  singuli8,po- 
I  despcratione  istius  vit^,  proximae  mortis 
ate,  promisit  Deo,  sanctoque  praesuli  Swi- 
,  quod  si  aliquid  per  ejus  interventum  per- 
mereretur ffigritudinis  remedium,cum  multis 
iiSy  quantocius  valeret,  ad  ejus  mausoleum 
t^et  unam  vigiliis  noctcm  duceret  ante  sacra- 
am  Dei  famuli  corpusculum.  Quod  dumpro- 
ety  potita  est  sanitate  corporis  :  sed  amisit 
m  mentis^quoniam  quidem  Dei  benificiorum 
nor,  promissiones  quibus  seso  obligaverat 
iMervavit,  et  gratias  Deo  debitas,  sicut  condi- 
eratt  non  repcndit.  j. 

[«c  dum  post  aliquod  tempus,  cum  proprio 
^  meditaretur  ad  quosdam  nupLias  equitare, 
lis  optimos  praeoepit  cornipedes  praeparare. 
»tquam  decentissime  sunt  ornati  faleris,  vir 
mm  paucioribus  antece^^sit  clientibur),  qucm 
un  pluribus  subsecuta  est  citius.  Quae,  dum 
■atum  scanderet  equum  et  dum  equitaret  post 
im,  dolorem  non  sensit  ullum,  nec  penitus 
m  aegritudinis  molestiam.  Denique  cum  ad 
Lae  pervenisset  nupiias,  in  quibus  plures  ad- 
consules  et  multi  proepollenles  regis  satelliles 
irripuit  eam  ipse  ianguor,  a  quo  nupcr  me- 
ftierat  per  sanctum  Dei  famulum.  Tum  illa 
01  intelligens  quod  injuste  egisset,  quoniam 
i  a  Deo  per  meritum  sancti,  baud  retulisset 
m  Conditori,  mox,  inquanium  valuit,  poeni-  G 
»n  agens,  clientulos  ad  se  convocans,  quos, 
dam  quod  fari  quivit,  supplicitcr  exoravit  ut 
qaantoeius  possent,  ad  locum,in  quo  vir  san- 
i]uiescebat,  defcrrent,  quo  per  Dei  misericor- 
rursus  reciperet  sanitatem.  Qu®  dum  illo 
.  forct  clientum  juvamine,  in  sequenti  nocte 
recepit  curationem.  Postera  vero  die  incolu- 
1  Bupradictas  repedavit  nuptias,  omnipotenti 
ratias  referens  justissimas. 
Dum  mundi  Dominus  ac  Salvator  inclitus 
caret  sanctum  suum  prodigiis  ac  virtutibus, 
1  venerabilis  Adelwoldus,  qui  Winloniensi 
at  diGecest,in  illis  diebus  impetravit  fratribus, 
Q  commorantibus,  quod  quandocunque  quis- 
«ger  per  virtutem  Domini  et  meritum  sancti  j) 
itis  medelam  corporis  optatam  perciperet,pro- 
omnes  illius  loci  fratres  necessaria  relinque- 
[nsque  in  manibus  tenerent,ecclesiam  adirent 
idigne  Deum  gloriflcarent.  Accidit  autem  ut 
m,i]lecti  daemonum  fraudibus,graviter  ferrent 
tem  sspe  excitarentur  de  nocturnis  quietibus, 
)t  aliquando  tribus,aliquando  quatuor  in  una 
▼icibas,ac  suaderent  csteros  prave  relinquere 
illis  pie  imperatum  fuerat  ab  eorum  pontifice. 
Qaod  dum  incaute  foret  prffitermissum  per 

Apparitio  hsc  habetur  supra  in  Historia  e 
ligotiano  sumpta  oontractiuSymutatis  aliquan- 


intervallum  quindecim  dierum,  condolens  sanctus 
Dei  famuluR,quod  fratres  prafati  bonum  parvipen- 
derent  opus,  et  prffisulis  illorum  jussionibus  nnn 
obtemperarent,necdebitasDeo  laudes  persolverent^ 
sed  in  perniciosas  Satanffi  decipulas  inciderent,  in 
8omnis(64)apparuit  quadam  noote  cuidnm  venera- 
bili  matronffi,  nivca  indutus  melote  ac  talari  veste, 
gerens  coronam  in  capitc  auream,gemmis  decenter  ^ 
prcciosis  ornatam  et  Indicis  pulchre  margaritis 
comptam,  nec  non  sandalibus  pulcherrimis  calcea* 
tus,  dixitquo  illi  blandissimis  sermonibus  :  Mox  ut 
vidcris  Wintoniensem,  dilecta  Dei,  antistitem,  dic 
ei  ut  imperet  monachis  dcgentibus  ibidem  ne  ces- 
sent  glorificareDeum  omnipotentem  quotiescumque 
quispiam  ffigrotus  ad  Swithuni  tumbam  prffisulis 
receperit  curationem.  Valde  etenim  displicet  omni* 
potenti  Deo,  auctori  miraculorum,  quod  quotidie 
miracula  facit  innumerabilia  coram  oculis  sancto- 
rum,  et  ipsi  tam  iiyuste  agunt,  quod  Deo  laudes 
non  referunt,sed  caduca  malum  studia,  quod  nefas 
est  dictu,  divinis  operibus  prffiponunt.  Ne  sit  illis, 
obsecro,  grave  per  singulas  omnioreantis  Regis  vir- 
tutes  glorificare  omnium  Auctorem  virtutum,  ne 
sontiant  iratum  Judicem  vivorum  atque  mortuorum 
Quid  plura? 

^2.  Deinceps  si  quispiam  cossavit  a  laude,  re- 
pleius  nffivo  invidiffi,  torporis  ac  superbiffi,  nisi 
commissum  hoc  deleverit  pcenitudine,  carebit  mi- 
nime  vitiorum  fraude.  Nimirum  idcirco  Deus  tot  et 
tam  inaudita,  novissimis  temporibus,  mundo  prffi- 
bet  miracula  ut  mollescant  hominum  saxa  ac  resi- 
piscaut  pravorum  corda,  et  festinent  ad  ccelestia 
bonis  operibus  gaudia,  quoniam  signa  infidelibus 
populis  sunt  tribuonda,fideIibusautemneqnaquam 
necessaria.  Nunquid  Deo  rerum  conditori  obediunt 
qui  ejus  beneflcia  floccipendunt?  Nonne  Dominum 
ad  iracundiam  provQcant  qui  silentio  ejus  magnifl- 
centiam  negant?  Adde  etiam  hffic  quod,si  a  laudibus 
cessaverint  fratres,protinus  cessabuntmagnaliaDei. 

13.  Si  vero  non  desiverint  coelestem  magniflcare 
regem,totettantaDominum  omnium  patrabitibidem 
miracuia  quot et quanta a  nemine  recordantur  viven- 
te  super  terram  peracta  hactenus  uspiam,  postquam 
divinitas,quffi  in  unam  Christi  personam  junxitge- 
minam  potentem  naturam,  Deum  et  hominem  ser- 
vum  et  seniorem,creaturam  et  Greatorem,  vexit  ad 
coelos  nostram  humanitatcm.Sanctus  Dei  famulus, 
mox  ut  talia  illi  gloriose  prfficepta  retulit  matronffi 
in  soporis  visione,angelicum  inde  removens  vultum. 
cum  vibrante  luce  conscendit  olympum.Mater  fami- 
lias  autem,post  sancti  recessionem  evigilans  a  dor- 
mitionis  gravedine,  coepit  multum  dolere  quod  ca- 
rebat  claritudine,  quam  per  somnium  conspexerat 
ineCfabilem ;  quffi  tam  ocius  quam  valuit  de  fulcro, 
quo  jacebat,  surrexit^  et  accersito  venerabili  epi- 
scopo,  intimare  studuit  quidquid  iu  sommis  ab  an- 
gelo  Ghristi  accepit. 

tulum  adjunctis. 


71 


GOSCELINI  CAI^TDARIENSIS  MONACHI. 


72 


44.  Qui  commotus  paululum^ut  decet  sapientem  A  sit  ad  sancti  viri  corpusculumj  in  ipsa  dle  ouratus 


viruin,curfratre8  nonegissent  sccunduni  illius  prae- 
ceplnm,  rursus  praescriptis  mandavit  monachis  de 
palatio  regis,  in  quo  pro  communi  utilitate  regni, 
Deo  cunctitonanti  militabat  in  diebus  illis,quod,  si 
quispiam  adesset,  qui  Deo  laudes  non  redderet,  et 
ad  ecclesiam  festinus  non  pergeret  illico,ut  quilibet 
aeger  per  virtutum  sanctae  Trinitatis  sanitatem  reci- 
peret,  poQnitentiam  septem  dierum  ageret,nil  man- 
ducans  neque  bibens  praeter  aquam  etpanem.Ex  quo 
tempore  nequaquam  est  praitermissum,  quotiescun- 
que  ab  beati  viri  corpusciilum,  sive  in  die,  seu  in 
media  nocte,  actum  est  quoddam  miraculum,  edili 
paululum  pulsante  tintinnabulum,quatenus  fratres 
non  adirent  coenobium  ad  glorificandum  omnipo- 


est  altero  pede,  et  confestim  lastiis  rediit  doraum 
pedibus,  magnificans  Dominum  sermonibus. 

n.Venerunt  aliquando  ad  sanctum  Dei  famulum 
ex  diversis  Anglorum  provinciis  viginti  quinque 
infirmi,  variis  languoribus  constricti,  scilicet  cfeci, 
claudi,  surdi  et  muti ;  qui  in  unius  diei  revolutione 
omnes  per  gloriosam  egregii  sacerdotis  interventio- 
nem  a  Domino  meruerunt  recipere  curationem.Qui- 
dam  etiam  comes  multum  dives  babebat  fllium,qui 
a  nativitate  quinquennio  ususest  visu  corporeo,quo 
expleto  illum  amisit,  et  alio  lustro  caecus  exstitit, 
qui  dum  una  nocte  vigilaretur  a  genitrice,  cum 
plurima  clientum  multitudine  in  templo,quo  quies- 
cebant  venerabilis  viri  reliquiaB,  aurora  diem  du- 


tentem  Dominum;  cui   honor  virtus,  atque  impe-  j.  cente,  glaucoma  ex  oculis  ejus  recessit,  et  Deo  vo- 
rium,  doxa  (65),  majestas,  paxque,  tripudium  per      lente  clarum  videre  potuit. 


immortalia  saecula  saeculorum. 

45,  -Quidam  denique  vir  Londoniensis  ita  erat 
eodem  tempore  debilitatus  omnibus  membris,  quod 
prorsus  nullam  jam  posset  sperarc  medclam.Idem 
autem  audiens  miraculorum  opinionem,  quae  per 
cosmi  (06)  Salvatoris  pietatem  patrabantur  ad  vatis 
mausoleum,  ab  agnatis  delatus  cst  Wintoniam  se- 
cundura  cjus  desiderium,cupiens  accedere  ad  san- 
ctum  Christi  famuli  corpusculum,  et  inibi  vigilans 
una  nocte  degere,sed  minime  quibat  prae  nimio  do- 
lore.Quo  cum  post  aliquot  deportaretur  dies^eadem 
nocte  coelitus  curatus  est.  Vir  namque  ipse  tam 
gravi  percussus  erat  aegritudine  ut  manus  et  pedes 
illius  post  tergum  versi  cernerentur.  Verum  Deus 


CAPUT  II. 
Miraculorum  pars  secunda. 
4S,  Non  est  autcm  silentio  praetereundum  quod 
ante  inventionem  sacratissimi  corporis  Svsrithuni 
antististis,  vir  quidam  nobili  ortus  prosapia,abun- 
dans  opibus  plurimis,  in  eadem  degebat  Anglorum 
regione,  qui  cascatus  est  casu  eveniente.  Is  itaque 
Romam  perrexit  cum  omni  mentis  devotione,  qua- 
tenus  ibi  sanaretnr  per  benedicta  sanctorum  cor- 
pora,quae  ibi  requiescunt  innumerabilia.Qui  ferme 
per  intervallum  quinque  annorum  in  orationibus 
permansit,  et  medicinam  propriae  caecitatis  minime 
impetravit.  Qui  denique,dum  ibi  degeret^  audivit  a 
peregrinis,de  Anglorum  finibus  ad  limina  apostolo* 


omnipotens^misericors  ac  clemens,qui  non  derelin-  C  rum  Romam  venientibus,  quod  Dominus  aegrorum 


quit  omnes  in  se  sperantes,  per  sancti  meritum 
Swithuni,  suae  misertus  est  creationi,  tribuens  in- 
firmo  pristinum  vigorem  corporis  ad  sui  glorifica- 
tionem  nominis,quatenusincolumis  eiTectus  magni- 
ficaret  Dominum,  qui  facit  mirabilia  magna  solus, 
omnibus  vitae  suae  diebus. 

16.  Denique  ex  praefata  urbe  quondam  pariter 
venerunt  Wintoniamhominescaecinumero  sedecim 
utriusque  sexus.  E  quibus  quindecimeprimacoeli- 
tus  illuminati  sunt  die ;  sextusautem  decimus  altero 
lucescente  mane  cum  multis  languentibus  alii8,per 
meritum  sancti  praesulis  curationem  recipere  me- 
ruit,et  sic  postmodum  Deo  justissimas  persolventes 
laeti  gratias,  reversi  sunt  videntes  Londoniam,  qui 
caeci  nuper  venerant. 

Quidam  claudus  etiam  utroque  pede  commora- 
batur  in  eadem  civitate  Londoniae,  qui  sanitatem 
pcr  diversas  inquirendo  provincias  pene  suam  om- 
nem  consumpserat  facultatem.  Is  tandem  ad  san- 
ctum  equo  vectus  Augustinum  (67)  archipraesulem 
Cantuariorum,  per  ejus  intercessionem,  unius 
pedes  meruit  recipere  valetudinem,  qui  post  ali- 
quantnlum  temporis  intervallum  audiens  opinio- 
nem  miraculorum  Wintoniam  (68)  veniens,  acces- 

(65)  Id  est  gloria,  Graece  6<J<;a. 

(66)  Id  est  munduSi  Graece  xdv^xo^. 

(67)  Fuse  de  illo  actum  die  xxvi  Maii. 


languoribus  mederet  innumerabiliter  pcr  sancti 
Swithuni  meritum,ocius  praefatam  urbem  deserens, 
et  ad  regionem  unde  ortus  fuerat  regrediens  ante 
sepulcrum  sancti  praesulis  requisivit  quam  [imo 
eum]  partem  regni,  de  qua  natus  fuit.  Quo  cum 
perveniret,eadem  nocte  lumen  meruit  recipere  pri- 
stinum,  et  a  Domino  mundi  creatore  illuminatus, 
incolumis  reversus  est  domum,  glorificans  Regem 
coelorum  et  laudans  omnicreantem  Deum. 

19.  In  illis  diebus,  quidam  manebat  in  civitate» 
quae  Brofeceasternuncupaturproprio  nomine,C8ecu8 
et  paralyticus  in  utrisque  lateribus.  Is  autem  ab 
agnatis  deductus  estWintoniam,  ubi  sanitatem  re- 
cepit  per  sanctae  Trinitatis  omnipotentiamlNimimm 

Tv  postquam  accessit  ad  ecclesiam,in  qua  sanctimem- 
bra  viri  quiescebant,  tribus  diebus  atque  noctibus 
perseveravit  in  vigiliis  et  orationibus.  Quibus  ez- 
pletis  aperti  sunt  oculi  ejus,  et  vigor  priscus  rediit 
in  lacertis  ac  manibus,  moxque  benedicens  Deo, 
inde  recessit  sanus. 

20.  Vir  etiam  degebat  in  provincia  Anglorum, 

quae  vocatur  hunum caecus  spatio  septem  anno- 

rum.  Is,  dum  haberet  praevium  ductorem,  sicut 
oculis  privati  habere  solent,  qui  eum  vel  ad  eccle* 

(68)  In  ms.  nostro  passim  scriptum  reperi  Pinkh 
niam,  pro  quo  subetitui  WinUmiam, 


VITA  S.  SWITHUNI. 


74 


B 


uofir^  yeil  unicimquc  illi  nccesse  foret^  ct  ^ 
k>muin  reduceret  quandocunque  vellol,  iem- 
)dain  iratus  duclor,  nipQium  longe  ab  liospi- 
joii  C£cum,qui  cum  prorsus  ignorarel  qua- 
imm  remearet,  oravit  ad  Deum  rectorcm 
■obiuxis  clamoribus  ut  illum  respiceret 
ias,  talibus  effundens  precibus.  0  Domine, 
imi  dominalor  et  bomiuum,  sclo  quia  nihil 
nam  latere  providentiajn,  vldes  me  captum 
longe  remotviai  a  propria  mansione,  et  a 
lei  desertum  ductore.  Humilitaiem  meam 

i^ctus  propriqs  iu  tua  volunts^te  dispone, 
meos  ad  te  dirige,  et  mibi  nequis^imo  in 
flede  lucem  sempiteruam  cum  sanctis  et 
io^cede.  Miserere  mei,  Domine,  secundum 
;ein  tuam,  et  fac  mecum  juxta  tuce  pictatis 
iam.  Ne  ddrelinquas,  nio  Domine,  amplius 
porum  manibus,  sed  v^l  auimam  de  hoc 
lUo  meam  suscipe,  vel  per  sancti  merita 
liy  c«citati  mem  iumen  clarum  rcstitue.  Te 
(gOyClementissime  praesul,  per  quem  Auctor 
oagnificus  prsbet  medelam  diversis  sgro- 
Iguoribus,  quatenus  mihi  succurras  tuis 
lecibus.  Qrcdo  nempe  quoniam  impetrabis 
lii^quid  petieris  a  D.mino.  Quapropter 
^mlnis  Principem  quo  mibi  oculorum  re- 
pmen. 

imque  tales  cscus  ille  preces  cum  ingenti 
profudisset,  protinus  in  eodem  loco  aperti 
ili  cgus,et  conspicere  valuitclarilatem  aeris, 
equivit  septem  annis  cernere  retroaclis, 
pe  prasduce  rediit  douium  incolumis,  vi-  G 

parentibus,  ultra  quam  crcdi  possit,  ad- 
bjis,  quomodo  cognatus  illorum,  qui  iiide 
nte  discesserat  lumine  privatus,  evidenter 
%o   sit   illuminatus.  Qui  dum  cognovissent 

>  per  venerabilem  Dei  pontilicem  amicus 
recaperasset  sanitatem,  unanimi  voce  Do- 
glpriGcaverunt^  qui  facit  magna  solus  mi- 
cui  nomen  et  imperium  sine  fiue  permanet 
la  ssculorum. 

i  illis  etiam  diebus  qualuor  homines  utrius- 
118  degebant  in  parte  regionis  Britannicas 
ncnpatur  Elastsexan  (69),qui  per  multarum 
ones  aestatum  cruciabantur  doloribus,  ac 
languoribus;  duo   scilicct  viri   manebant 

>  hioffi  mulieres  utrisque  manibus  debiles,  r\ 
ici8claudicantes.Qui,audientes  Dei  bencAcla, 

r  sunm  omnipotens  Deus  famulum  dignatus 
^ri  dissolutis  artubus  languentium,  vene- 
.  sacri  pontificis  mausoleum,  supplici  prcce 
AS  tnnum  et  unum  CGeli  terr/cque  Dcum. 
m  pervenissent  in  unum,  illico  aperti  sunt 
ecorum,  sanitasque  sincera  protinus  femi- 
manibus  restituta  est  ac  pedibus,  et  ambu- 
ram  omnibus  ccepere  circumstantibus,  si- 
ne  crocia  sanotas  manibus  earum  imprimere 

Valgo  Essex^  Latine  Es$exia,  provincia  in 
^rientali  Anglis. 

PinoL.  GLT. 


fronlibus,  et  perflcero  omniaquae  erant  nccessaria, 
sicque  redeunles  domuui  beucdixerunt  Dominiim, 
auctorcm  sanitatum. 

23.  Eadem  nempe  tenipestaie  viri  cujusdam  ser- 
vula  furata  fuerat  in  aquilonaribus  Anj^lorum  cli- 
matibus,  atque  deducla  ab  avidis  niungof)ibus  ad 
urbem,  in  qua  quiescebat  sanclus  corpore  (!hristi 
praesul,  el  distracta  cuipiam  viro  prffifala^  civitatis 
Urbano.  Ha;c  dum  per  longi  spalium  temporisinibi 
sub  alio  mansilaret  domino,  contigit  ut  vir  idcm,  a 
quo  prius  lurto  sublracla  fuerai,  Winloniam  veni- 
ret,  quatenus  sibi  neccssaria  emeret.  Quod  cum 
ancillula  audiret  jam  prajsignata,  audacier  ad  pri- 
scum  loqui  venit  dominum  sine  illius  licentia  cujus 
imperio  tum  erat  subdita.  Cum  hoc  ergo  rescirct 
domina  cui  serviebat  haBC  famula,quod  fibulareiur 
de  alia  cum  homine  proviucia,  jussii  cam  vincirj 
compcdibus  iufesta  niuiium,  ne  possei  ad  aniiquum 
ullo  modo  remeare  patronum. 

24.  Accidit  autem  in  sequenti  die  ut  mulier  ea- 
dcm  lucescente  cgrederetur  manc,  ad  quoddam  ne- 
gotium  sibimet  proruturum,  ci  domi  compeditam 
relinqucrct  lamulam.  Quic  mox  sicut  poiuit,  foras 
exivit,  et  juxta  ipbius  limcn  domus  miserabiliier 
consedit.  Tum  tota  mcntis  intentioue  cuncticrcan- 
tem  Deum  co^pit  exorare  ut  eam  liberaret  a  diris 
pessimaB  ligaminibus  domiuae.  Conversa  auicm  ad 
templum  illud,  in  quo  corpus  sancti  praesulis  vene- 
rabatur  dignis  honoribus,diligenter,  perejus  inter- 
ventum,  Dei  exoravit  beneficium,  et  confestim  desi- 
deratum  adcpta  est  suiTragium. 

25.  fnterea  quidam  saccrdos  canitie  venerabilis, 
vestibus  ornatus  candidissimis,  properanter  ad  ca- 
tenatam  acccssit  mulicrcmam,  dulcibus  affaminibus 
interrogans,quid  haberet  elcgam  (70),  cujus  bra- 
chium  dextcra  arripiens  manu,  eam  vexit  ad  sancti 
tumulum  in  pungeniis  ictu,  atque  inter  innumerabi- 
lempopuli  multitudinem,qua3  munitionis  simililu- 
dine  vallabat  monasterii  limen,  infraaditum  adhuc 
illigatam  compede,  cxposuit  juxta  sacrum  altare^ 
super  quod  vir  sanotus  requiescebat  somate.  Mirum 
enim  et  mirabile  fuit  quod  nemo  circumstantium 
eam  vidit,  nec  sacerdotem,  qui  eam  illo  detulit, 
donec  exposita  in  sacello  exstitit,  quod  obseratum 
clave  a  custodibus,  prassens  tum  ccrnebat  populus. 
Domina  vero  ejus,in  quautum  valebat,concita  ser- 
vulae  subsequebatur  vestigia. 

26.  Cum  autem  hanc  vidisset  monachus  qui  cu- 
stodiebat  sanctum,ctdc  sacello  habebat  claviculam, 
quo  quiescebat  praesulis  corpusculuro,  admiratus 
nimium,dixit  ad  se  ipsum  :  Quis  iufra  sancti  came- 
ram,quam  cerno,  isiam  clausit  feminam?  Putasne 
januam  reperit  apertam,  quam  paulo  ante  opposita 
clausi  ipse  serula.  Qui  accedens  ad  sacelli  valvu- 
lam,  audiente  populo,  inquit  ad  eam  :  Quis  te,  fare 
mulicr,  intra  venerandum,quo  nunc  stare  videris, 
introduxit  locellum?  Qua  confisa  temeritate  clau- 

(70)  Id  est  tristem,  Graecobarbara  vox  a  Gr«co 


75 


GOSGELINI  GANTUARIRNSIS  MONAGHI. 


strum  pr8B8ump8isti  penetrare  quo  Christi  prflesul  A  ctum  ex  dtversis  Anglosaxonum  finibus  centu 


requiescit  corporo?  Qua  ratione  potuisti  latere,quia 
te  nequaquam  vidi,  quando  ostium  clausi.  Tum  illa, 
conspiciens  quemdam  clericum  juvcnem  retro  se 
stantem  extra  balconem  (71),  edili  quidem  respon- 
dit,  inquiens  :  Memet  renitente  clericus  iste,  me 
super  scapulas  elevavit  suas,  atque  ad  suum  depor- 
tavit  locum,  modoque  exposuit  ante  sanctum.  Qui 
econtrario  respondit  cura  juramento  :  Nusquam  te 
oculis  ante  hac  conspexi  meis. 

27.  Mulier  dixit  :  Tu  etenim  ipse  huc  detulisti 
me.  Clericus  rcspondit  :  Mallem  ut  nocturni  canos 
te  haberent  corrasam  diris  morsibus  quam  dorso 
imponercm  meo  tam  inhonestum  pondus.  Quse,  ad 
se  revcrsa,  rctulit  talia  :  Presbyter  quidam,  canus 


viginti  quator,  multiplicibus  constricti  lang 
bus.  Ili  omnes  per  sancti  praesulis  meritum,  a  ^ 
ffigritudinibus,  Deo  volcnte,  curati  sunt  in  du 
revolutione  [dierum,]  et  benedicentes  Domin 
versi  sunt  incolumes  ad  propria,  qui  debi 
ffigroti  convenerant. 

32.  Indignum  quidem  sestimo  praeterire  nl 
quod  vir  quidam  pro  parricidio  quod  com 
illicito...  illigatus  chalybe  fuerat  diiissime,  qv 
vem  orbes  ferrese  molis  gerebat  corpore,  toi 
annos  peregre  se  cruciando  pro  scelere;  fam 
lanle,  inclyta  audiens  Dei  mirabilia  qusB  pei 
sancti  meritum  patrabantur  in  provincia  Anglc 
Wintoniam  venit  ccelitus  de  transmarinis  part 


oc  valde  venerabilis,  amictus    induviis    splendide  ^  Qui,dum  submissis  precibus  Deum  depreca 


fulgidissimis,  me  flentom  in  limine  comperit  Do- 
minae^  dulcissimo  nec  non  est  consolatus  aCfamine, 
qui  arripiens  dexteram  mese  veslis  manicam,  mox 
ad  istam  evcxit  basilicam,  cum  tanta  celeritate  cor- 
porisque  suavitate  quantam  scrmone  non  possum 
cnarrare ;  ct  quoniam  postquam  in  isto  me  deposuit 
adito,  non  vidi  alium  circum  astantem  clericum 
prajtcr  juvenem  istum ;  idco  cogilavi  quod  ipse  esset, 
qui  me  huc  detulisset. 

28.  Cumque  haec  audirent  turbee  popuIorum,quffi 
praesentes  adcrant  ex  diversis  partibus  Anglorum, 
admiratae  nimium  glorificavcruntDominum  regem 
omnium,  acSalvatorem  hominum,qui  tam  inaudi- 
ta  dignatus  cst  fnccrc  miracula  per  sancti  gloriosa 
sacerdotis  sui  mcrita.Ipsi  gloria,  laus  et  imperium, 
qui cum  Genitore sanctoquc  Pneumate  (72)vivit unus,  C 
et  regnat  Deus  per  infinita  tempora  saeculorum. 

29.  Tcmporc  autem  illo  ex  longinquis  occidenta- 
lium  flnibus  bins  mulieres  accesserunt  ad  viri  Dei 
mausoleum  precibus.  E  quibus  una  propriis  lumen 
nequibat  conspicere  oculis,  altera  erat  muta  a  nati. 
vitate,  usque  ad  senectutem  ferme.Muta  etenim  r  e 
gebat  toto  itinere  caecam,  quo  pro  ductrice  a  trans- 
euntibus  requircbat  ambulandi  semitam.  Cumque 
pariter  ad  locum  devenisscnt,  in  quo  sanctus  quie- 
scebat  pontifex;  caeca  recepit  lumen,  ct  muta  lo- 
quendi  facultatem.  Quae  coelitus  medicatae,  per  vir^ 
gloriosi  meritum,  mox  redierunt  domum,  glorifi 
cantes  omnipotentem  Dominum. 

30.  Venerunt  deinde  Wintoniam  liiginta  sex  aegri 


diutius  quo  per  sancLi  medicabilem  pontificis  i 
ventionem  refrigeraret  intolerabilem  sui  cruc 
dolorem,  Deo  faveite  ferreus,  qui  ventrem  sec 
circulus,in  tantum  utvitaliajam  penetraret  ini 
disruptus  prosilivit  extra  hominis  viscera,  c 
cruciebat  immenss  magnitudinis  pcena.  Aiius 
que  orbiculus,  qui  gravi  tortura  affligebat  bracl 
hominis  iIIius,'quoniam  turgescente  carnis  vul 
totus  jam  sanie  tegebatur  ac  sanguine,  conft 
antc  pedes  ejus  cecidit,  et  acre  doloris  tormei 
continuo  ab  eodem  recessit.  Ille  nempe  annuli 
tantum  erat  strictus  ut  vix  esse  trium  capax  vi 
tur  digitorum,ct  ideo  fuit  mirum  quoniam  in 
posillivit  de  hominis  brachio,  et  in  testimoi 
hujus  miraculi  in  eodcm  suspensus  est  crcnob 
33.  Praesiguatis  deniquc  temporibus,  quidan 
gotiator,  nomine  Flodoaldus,  vir  in  rebus  pm 
saecularibus,  plurimis  abundans  opibus,  hal 
quemdam  famulum,  quem  diligebat  nimiun 
pro  quodam  facinore  comprchensus  a  regis  pr« 
jussns  est  a  regalibus  custodiri  clientibus,  d 
ejus  veniret  dominus, et  ignitum  carbonibus  fei 
nudis  manibus  idcm  portoret  protinus,  ct  si 
inculpabilis,  relinqueretur  incolumis,  si  culp« 
inveniretur,  capite  plecteretur.  Audiens  igitu 
nior  (73)  illius,  quod  ipse  servus  in  vinculis  tenei 
sub  diris  custodibus,  festinantius  quam  potuil 
perrexit,  exposcens  regis  praBfcctum,ut  dimit 
judicium,  et  servuli  praescriptum  conditione  fi 
lum  possideret  illcesum. 


causa   recuperandae   sanitatis,  ex  quibus  quidam  n      34.  Qui  minimc  favens  ejus  sponsionibus, 


erant  caici,  quidam  surdi,  quidam  muti,  quidam 
etiam  paralylici.  Qui,  dum  acccssissent  ad  sancti 
praesulis  monumentum,  et  preces  coram  Deo  efi*u- 
dissent,per  ipsius  interventionem  omnes  curati  sunt 
in  spatio  trium  dierum;  sicque  laeti  domum  cum 
ingenti  gaudio  rcdiorunt,  magnincaiites  et  laudan- 
tes  Dominum. 
3i.  Ncc  multo  post  accesserunt  aJ  eumdem  san- 

(7i)  Italis  balconi,  Galiis  bnlcons,  sunt  exedrae 
proeminentes.  De  qua  voce  Acharisius  apud  Can- 
gium  :«puidam  vocem  propriam  Venctorum,  alii 
Genuensium  esse  aiunt. » 


modum  superbiens,  pro  mundanis  fascibus  s 
ferri  Ciilidam  praecepit  gerere  massam.  Dom 
autem  ejus  hoc  audiens  de  servo,  nimium  peri 
condolens,  rursus  praeposito  spopondit  regio 
puri  librara  argcnti,  et  similiter  concessit  ser 
illi  possidere  praefatnm,  exorans,  ut  iniquun: 
mitteret  judicium,quoniam  dispendium  tanti  d 
coris  minime  quibat  perpeti,  ut  mancipium  il; 

(72)  Id  est,  spiritUy  a  Graeco  itviCiia. 

(73)  Barbarum  a  voce  Gallico  seigneur,  domii 
Vide  Glossar.  Gangii. 


VITA  8.  8W1THUNI. 


78 


li  scelere  jugularetur  cl  criininc.  Amici  quin  A 
et  p«irentes  culpati  hominis  tristes  gastoldo 
gis  ingentia  promiserunt  donaria,  gestientes 
nm  magnopere  eorum  liberare  de  contume- 
Qorte. 

Praefectus  verumtamen  precibus  eorum  ab- 
,  prsdictum  compulit  hominem  nuda  ferre 
ehalybem  eximis  molis  fervenlem,multoque 
16  rubentem.  Quem  dum  vir  iile  coactus  a 
e,  manu  gestaret  timide,protinus  ingeusar- 
•plevit  ejus  volam  torgore  adustam.  Sigillata 
tem  manus  ejus  solilo  more,  usque  in  tertium 
nodoaldus  autem  in  sequenti  die  convocavit 
sm,  ac  reperit  eum  damnatum,  ac  culpabilcm. 
lu  commotus  dolore  pro  perituro  homine, 
1  convocans  et  socios  qui  aderant,  domum  n 
lieponebat,  quoniam,  uti  praediximus,patien- 
rre  non  poterat  quatenus  verna  illius  se  co- 
;plt&lem  subiret  sententiam. 
^id  multa?  Ipse  doninus  cum  omni  comi- 
laltitudine  exoravit  rerum  Auctorem  supplici 
nt  liberaret  illum  bominem  a  contumeliosa 
ir  sancti  Swithuni  intercessioncm,  preces 
ims  ad  cosmi  Salvatorem,toto  mentis  cona- 
tiquiene  :  libera,  Domine  Deus  omnipotens, 
incipiumyper  gloriosi  prassulis  intervcntum, 
ipsi  sancto  tradam  illum,  per  cujus  sanas 
m  languores  diros  «egrotantium,  si  ccclitus 
18  eum  de  nefandis  manibus  mortilicantium. 
.eta  denique  secunda  dic  postquam  porlavit 
un,  Phosboque  tcrtiam  replicante  hyme- 
5)t  deductus  est  ad  pr<Bsidem,  quo,  si  mun-  C 

illato  crimine  foret,  clientuli  conspicerent 
tstantes.  Quid  plura  multimodis  prosequor 
f 

]lamque  pervenissent  ante  legislatorcs,  virum 
abilem  ipsum  judicant  hostes,  et  inimici  illsB- 
bre  asserunt  quem  dominus  ipse  ccrncbat 
siis  dignum,  et  amici  credcbant  illico  morte 
i  damnandum.Sicque  mcDror  amicorumcon- 

eet  in  gaudium.  Enimvcro  mirum  fuit  ultra 
u  quod  fautores  arsuram  et  inflationcm  con- 
wnty  criminatore^  ita  sanam  cjus  vidcbant 
m,  quasi  penitus  servum  non  tetigisset  fer- 
}aod  cum  vidissent  comitcs,  universl  refe- 

omnipotenti  Deo  laudes,  Salvatoremque  Je- 
^orificantes,  revcrsi  sunt  gaudentes,  unde  n 
.ai  tristes^agnatum  esse  indubitanter  divini- 
»eratam  eredentes,  unaque  omnes  voce  confi- 
,per  sancti  praesulis  preces  Swithuni  exaudi- 
.  Vir  autem,cujus  ille  praetaxatus  fueratser- 

eontulit  ipsum  beato  pontifici  pracfuto,  qui 
abtraxit  a  diro  pestifers  nccis  periculo. 
?r«positas  Abundonensis  (76)  monasterii  ef- 

Ea  nuncupatione  gaudebant  regionum  et 
m  prefecti,  ciuorum  erant  partes,  jura  plebi 
re,  ac  judiciis  subditorum  ignobiliorum  prae- 
Plara  dabit  Cangius. 

Id  est  diem.  Graece  i^pa^f. 


fectus  est  cajcus  pcr  intervallum  quindecim  anno- 
rum.  Is,  dum  nimia  caecitate  cruciarelur,  compluri- 
bus  pcractis  mcdicaminibus,  ustulatum  est  caput 
ejus  duodecim  adustionibus,  quce  nihil  ei  prorsus 
profuerunt,  verum  multo  magis  obfuerunt.  Qui 
demum  audiens  quos  ct  quanta  clcmentissimus 
Auctor  rerum  miracula  per  suum  dignatus  cst  fa- 
mulum  benignissimc  hominibus  praebere  languen- 
tibus,  Wintoniam  nudis  vcniens  vestigiis,ad  sancti 
corpus  pontificis  accessit  cum  prccibus  assiduis. 
Quo  cum  pervcnisset,  ct  cadom  nocte  ibidem  vigi- 
larct^crastina  albescentc  aurora,luccm  oculis  con- 
spicere  mcruit,atquesospes  domum  rcdiens,omni- 
potentem  Dominum  gloriGcare  studuit. 

39.  Anno  quin  etiam  ipso,  quidam  cscus  ex  lon- 
ginquis  Anglorumfmibus,  audicns  prodigiorumopi- 
nionem,  cum  puero  ductore  properabat  ad  sancti 
medicationem.  Qui  dum  appropinquaret  civitatem 
Wintoniam,veuit  ad  locum  quemdam,  in  quo  fati- 
gatus  ex  itincre  ccepit  paululum  rcquiescere.  Erat 
autem,  ubi  reposabant  (77),  ingens  crux  lapidea, 
tria  passuum  millia  pene  distans  a  praefata  urbe. 
Cumqueibialiquantulum  quicsccrent,  puer  fameli- 
cus  ait  ad  cxcum  senem  :  Manducemus,  pater,  ali- 
quid,  quoniam  modo  magnam  palior  famem^  et 
sumus  prope  civitatem,  ad  quam  cum  vcnerimus, 
edendi  non  habcbimus  possibilitatcm.ResponditcflB- 
cus  :  Fili,  cougruum  nondum  adest  tempus.  Puer 
inquitiUtique,  pater,  jam  bora  prandcndi  transacta 
est.  C(ecus  respondit :  Quantum  viac  adhuc  superest 
hinc  usqueadcivitatem?Puer  infit  ad  8egrum:Gito 
vcniemus  ad  sanctum.  Quaproptersumamus  cibum, 
antequam  urbis  subintremus  murum,quoniamma- 
gnus  est  tumultus. 

40.  i£ger  pucro  respondit :  Nondum  nona  sonuit, 
exspectemus  ergo  usque  ad  horam,  te  flagito,  no- 
nam,et  postquam  convenerimus  ad  viri  Dci  corpu- 
sculum,  ibi  cum  Domini  bcnedictione  Christi,  sol- 
vamus  jejunium.Ductor  rursus  inquircre  improbus. 
Cum  ergo  inler  se  tales  disponcrcnt  sermocinatio- 
ncsy  caecus  illc  audivit  homincs  causa  vigilandi  ad 
sanctum  fcstinantes,  qui  protinus  ductorem  inter- 
rogavit  quo  pergercnt.  Ipse  vero  ait  :  Wintoniam 
grcssus  dirigunt  ad  beati  venerandum  Swithuni  tu- 
mulum,  quo  per  cjus  interventum  salulis  mcdica- 
mentum  percipiant  languidi  illorum.  Senex  inquit: 
Qualis  cst  iste  locusin  quo  nos  consedimus?  Puer 
respondit:  Staurus  (78)  hic  cst  saxea,  fulgens,  gran- 
dis,  altissima,  ad  laudem  Christi  posita.Qui,consur- 
gens  ocius,  Christum  oravit  precibus  ut  sanaretur 
CGelitus  pcr  viri  magni  merilum. 

41.  Domine  Deus  omnipotens,  meas  audi  preces, 
inquiens,  redde  propriis  lumcn  oculis,  suffraganti- 
bus  meritis  sancli  Swithuni  praesulis.  0  si  istam 

(76)  Puto  scribendum  Ahendoniensis,  de  quo  con- 
sulc  Malmesburienscm  1.  ii  De  gestis  pontificum 
Anglorum. 

(77)  Barbare,  a  Gallico  reposer^  quicscere. 

(78)  Id  est  crux,  Gr«ce  mup^. 


% 


GOSGELINl  CANTUAaiBNBIS  MONACHI. 


B 


6laro  Imnine  cfvitatem  quandoque  morear  conspi-  A 
cere  gaudens !  OglorioseconfessorChrisli  Swithune, 
tnha  pro  me  miserrimo  peccatore,  ne  sit  mihi  grave 
delictam,  quod  ante  hoVam  frango  jejunium.  Cum- 
que  caecus  ille  talem  cum  gemitu  fndisset  oratio- 
nem,  illuminatus  est  ibidem  per  sacri  sacerdotis  in- 
terventionem  ;  moxque  ut  glaucoma  (79)  ab  ejus 
octrHs  cecidit,  suscipiens  haud  longe  Winthoniam 
conspexit',  quam  toto  mentis  ardore  paululum  ante 
desiderabat  videre,  et  impransus,  ut  cupiebat,  ad 
sancti  vatis  properans  accessit  reliquias,  magnifl- 
cans  Salvatoris  omnipotentiam.  Quo  cum  venisset 
intimavit  fratribus  loci  illius  qualiter  curatus  foret 
per  Conditoris  mundi  famulum.  Qui,  ad  templum 
convenientes,  bymnidicis  vocibus  laudaveruntAuc- 
torem  virtutum. 

42.  Venit  denique  in  diebus  illis  ad  sanctum  Dei 
quidam  debilis,claudus  utroque  pede,et  sic  curva- 
tus  sBgritudine  ut  penitus  non  posset  sese  de  loco 
remdvcre,  nisi  binis  sustcntarctur  scabcllis.  Iscon- 
fcstim  ut  ad  sancti  tumbam  acccssit  antistitis,  rcce- 
pit  sospitatem  8omatis,sed  mente  permansit  debilis, 
quoniam  conditori  Deo  gratias  non  retulit,  sicut 
cabterifecerunt  aegri.  Nimirum  primo  quam  erectus 
cst  divinitus,  sanctum  relinquens,  protinus  fugam 
arripuit  celerius,  et  a  nemine  postea  in  ipso  visus 
est  coenobio.  Scabella  tamen,  quibus  sustentabatur, 
flegritudinem  prodiderunt,  quod  curatus  inde  reces- 
sit  pcr  sancti  Swithuni  meritum.Turmffletiamcir- 
Cumstantium,  quiecunque  ibi  prs.sentes,  aderant, 
constanter  asseruerunt  ita  fore  gestum  per  omnia, 
siCut  scriptum  continetur  in  hac  pagina. 

43.  Eadem  quoque  tempestate  quidam  consul 
regis  nimium  dilectus,  in  caducis  praepotens  rebus^ 
cum  ingenticomitatu,sicut  mosest  Anglosaxonibus, 
properanter  equitabat  ad  quemdam  vicum,  in  quo 
grandis  apparatus  ad  necessarios  convivandi  usus 
erat  illi  opiparo  constructus.  Accidit  autem  in  ipso 
itrnere,  quod  quidam  puer  eximisB  indolis,  quem 

(9)  rXtxiSiuiipLa  est  vitium  oculi,  cum  prster  natu- 
ram  glaucescit,  transmutato  humore  crystallino  in 
glauceum.  Vide  deflnitiones  medicas  Joannis  Gor- 


comes  idem  diligebat  pluscaeteris,ruina  propei 
caderet  de  sonipede,  qui  mox^  ut  cecidit,  cm! 
chiumque  fregit,etita  omnibus  membrisest 
lutus  ut  omnes  qui   aderant  crederent  euin 
mortuum. 

44.  Paterfamilias  autem  oum  videret  pn 
sibi  dilectum  morientem,  amici  iiimium  com 
casam,8ubnixi8  orationibusexoravit  Dominiin 
tenus  pueri  illiusmoribundimiserereturperg] 
venerabiiem  pontificis  intercessionem  :  Saocil 
quiens,  Swithune,  flagita  mundi  Redemptoreo 
plici  prece  quod  praestet  puero  vitam  et  saal 
isti,  qui,  si  concesserit  petitioni,  omnibus  <d 
vitae  meae  me  habebit  fideliorem.  Quia  etiam^ 
sacerdos,  insontem  deducam  infantem  ad  M 
rum  tui  somatis  mausolcum,  ut  per  mcdioi 
tuam  intercessionem  Christi  sentiat  beDefleii 

45.  Cumque  vir  ille  talibus  Deum  exoraret  i 
nibus,  repentc  puer  sursum  prosiluit  samii 
paulo  ante  jaccbat  ruina  mortis  prseoocu 
Quod,  cum  consul  prospiceret,  ullra  quam 
posset,  Iffitus  effectus  est,  et  cum  omni  dev 
mentis,  Deum  gloriflcare  coepit,  qui  cor  conl 
et  humiliatum  non  spemit. 

46.  Nec  solum  in  flnibus  Anglorum,  sed  eti 
provinciu  Francorum  miracula  sunt  perae 
hujus  sancti  merita.  In  eadem,  ut  perhibe 
hoc  vidcrant,  regione  cleptes  (80)  quidam  imr 
simo  deprehensus  in  scelere,  tenebroso  custo 
tur  in  carcere,  nefandis  vinctus  catenis,  i 
compede,  donec  ii>  equuleo  postridie  tali  8U8| 
retur  pro  crimine.  Is  audierat  a  negotiatc 
Oceanum  causa  commercii  transmoantibni 
sanctum  inventum  in  transmarinis  partilM 
cujus  interventum  sgri  sanarentur  a  multi 
languoribus,  cujus  in  obscurae  noctis  remtn 
tenebris,  Dei  incomprehensibile  exoravit  i 
Omnipotentis,  quatenus... 

Cetera  desiderantur, 

raei. 
(80)  Id  est  fur,  a  Grffico  xX^irctic 


VITA  S.  YVONIS  EPiSCOPI  PERSJE 

IN  ANGLIA  DEPOSITI 

ET  TRIIM  EJUS  SOCIORUM 

AUCTORE  GOSCELINO 

(Apud  BoIIand.,  Acta  Sanctorum^  Junii  tom.  II,  die  10,  pag.  287.) 


COMMENTAMDS  PRiEVIUS 
De  xtate  SancH  et  Vitx  scriptoribus  duobus. 


Guilielmus  Cambdenus  in  sua  Britannia  describens  comitatum  Huntingdonensem,  a  precipaa  ui^ 
tingdonia  denominatum,in  meditullio  Angliee  ad  septentrionalem  ripam  Uss  fluminis  sita :  «  HinCyi] 


VITA  S.  ITONIS  EPI8G0PI.  m 

sproripiens,  cazn  Gantabrigienses  jam  aditurua  est,  oppido  satisnitido,  inter  amoBnissimaprataaf- 
Ar ;  q^uod  Slepe  olim  Anglo-Saxonice,  nunc  vero  5.  Yves  dicitur,  ab  Yvone  Persa  episcopo  ;  qui  circa 
D  Chrusti,  ut  scribunt,  sexccntesimum,  Angliam  magna  sanctitatis  opinione  perlustravit ;  divinum 
m  scdulo  proseminavit ;  suumque  nomen  huic  loco,  in  quo  fatis  concessit,  relitjuit.  Unde  tamen  brevi 
B  eju9  Ramesejam  transtulerunt  rcligiosi.  »  H®c  ibi.  Est  Rameseja  abbatia  m  eodem  Huntincdo- 
sgro  versus  septentrionem,  quinque  leucis  ab  oppido  S.  Yvonis  dissita,  sub  primo  cujus  aboate 
ho  peracta  est  nsc  translatio,  anno  lOOi,  hoc  die  x  Junii,  quo  ^jus  solemnitas  hactenua  fuit  cele- 

dnotbo  creato  an.  1008  episcopo  Dorcastriensi,  factus  ex  priore  est  abbas  Wlsius ;  quo  a  Danis  inter- 
suceessit  tertius  abbas  Andreas  Withmannus,  sive  Andrcas  Leucander  an.  4016 ;  uui  quarto  regi- 
aiino profectus  est  Hierosoiymam,  et  anno  sequenli  reversus,  invenit  Ethelstanum  aboatem.  Hic  vero 
lii  ce^ere,  sed  Withmannus  noluit,  et  elcgit  vitam  solitariam  apud  Nartheje,  ibique  vixit  plusquam 
i  aDnis.Eodem  tempore  idcm  Withmannus  (guod  ctiam  testatur  Molanus  in  Auctano  Usuardi  ad  hanc 
•r  scripdit  elaborate  Vitam  Yvonis,  episcopi  Persarum,  in  Anglia  sepulti  :  quam  postea  Goscelinus 
unras  el^antiorem  ah'quanto  reddidit.»  Priorem  illam  hactenusnon  sumus  assecuti :  posteriorem, 
«BmperYooscribitur,damu8,Maclovioarevercndodon)inoLeandro  i^richarto  Benedictinosubmissam» 
pmi  Gocelinusseu  Goscelinus^tunc  monachusRamesejen8is,hanc  Vitam  abbati  sno  Herberto,crcatoan. 
Moost annos quatuor facto episcopo Norwinccnsi :  cujus encomium  habetur in Monastico  Anglicano, 
OOS.  Goscelinusinprologoexplicat  cjusnam  a  dicto  Andrea  abbate,  primo  Vitae  auctore,  acceperit, 
neipse  ex  aliomm  relatione  addiderit.  Qu»  capite  quarto  hobentur,  sunt  ab  eodem  auctore  adyjuncta, 
hperBt  adhuc  Herbertus  episcopus  Norwicensis,  mortuusxxii  Juliian.  1119,  oumqueregnaretHenri'- 
imus,  rex  factus  an.  'flOi,  vita  functus  iii  Decembris  an.  4135. 

liam  Vitam  edidit  Joannes  Capgravius  in  Legenda  sanctorum  Angliae,  ex  qua  in  Appendicc  damus 
tla  intercessione  S.  Yvonis  patrata,  quae,  aut  saltem  aliqua  eorum,  videtur  Goscehnus  adjunxisse, 
Btri  apographi  scriptor  omisisse.  ReliquadcActis  Gapgravii  observamusinadnotatis.  Gelebrisetiam 
■loria  S.  Yvonis  Persa  apud  alios  scriptores  rerum  Anglicanarum  qui  post  Goscolinum  vixcrunt,ut 
lorentius  Wigomiensis, Willielmus Malmesburiensis,Henricus  Huntingaonensis,Matth(Eus  Westmo- 
ensis,  Joannes  Brompton,aIiique  ;  et  inter  recentiorcs,  Guilielmus  Gambdenus  supra  relatus,  Nico- 
ftrpsfeldius,  Michael  Alfordus  atque  alii.quorum  aliqui  in  subjunctis  adnotatis  referuntur.Denique 
ia  ejusdem  S.  Yvonis  celcbratur  in  ms.  Martyrologio,  a  nobis  Roma3  repcrto  inter  codices  antiquos 
kllempsii,  in  quo  ista  leguntur :  « In  Anglia  apud  Rameseiam  translatio  S.  Yvonis  archIepiscopi,cum 
soeiis  :  super  cijgus  sacras  reliquias  candidissima  pervolabat  columbaper  scptem  miIIiaria,quoad- 
tn  terram  sanctam  vehercntur.>»  In  Martyrologio  Richardi  WiIfordi,Anglice  Londini  an.l526excuso, 
bentur :  «  In  Anglia  festum  S.  Yvonis  archiepiscopi.  Hic  erat  oriundus  ex  Pcrside  et  regia  familia  : 
Bt  exantlatos  plnres  labores  venit  in  Angliam,  etnabitavit  inloco  Slepe,  nuncS.  Yvonis  dicto,prope 
tsdoniara,  octo  milliaribus  Ramcseia;  quo  per  revclationem  traaslatus,  magnis  claret  miracuiis. » 
Molanus  et  alii. 

9  tribus  sociis  eorumque  duplici  translationc,  agitur  infra  in  Actis,  quorum  ideo  memoriam  titulo 
mos.  Horum  unum  Romanus,  patricis  dignitatis,  senatoris  filius,  idco  patricius  num.Sappellatus, 
im  Perss  censentur;qui,  anSithiusneposetlntbius  cognatus  apud  Capgravium  recte  appellentur, 
oias:  ideo  solum  Ires  socios  nominamus.  Temnus  adventus  illorumarbitramur  fuissecircainitium 
fleplimi,  quo  Anglia  coepit  converti  ad  fidem  llhrisli :  etsic  possunt  circiter  cenlum  lustra  censeri 
anslationem  corporis,  licctsex  aut  octo  lustradesint.Gsterum  Yvonis  nomen  nequaquam  existimes 
aicum  esse,vel  ex  Perside  allatum  ;  sed  potius,  lateudi  facilius  causa,assumptum  inter  peregrinan- 
er  Kaliam  Galliamve,  fortassis  ex  aliquo  cum  patrio  nomine  afOnitate  vocis. 

INCIPIT  VITA 

PROLOGIS.                                A  nus  in  parvo  facilius  quam  inter  multa  quod  qus- 

ectori  Hereberto  frater   Goscelinus.  Qu«  de  ritur  inveniatur,  citiusque  breviori  via  quam  longo 

ati  Vvoni8referuntur,avenerabiIi  abbate  An-  ambitu   ad  terminum   perveniatur,  et  de  confeota 

slcbrata  noscuntur ;  qui  de  Anglia  ad  Domini-  mensula  qnam  de  horreo  paratius  edatur,  et  de  fon- 

rbem  Hierusalem  peregrinatus,  tam  arduam  ticulo  gratius  quam  de  fluvio  bibatur.  Nec  adeo  ta- 

exprcuit,  et  ei  credere  nullus  fldelis  dubitave-  men  de  copia  fecimus  inopiam,  ut  intellectus  queri 

iabatnrautem  in  Graeciaejusnomenetvitam  possit  condimento  huic  nostro  tenui  deesse,  quod 

multis  et  miraculis  haberi  clarissima,  ct  bono  illi  alteri  opimo  supcrfluit ;  sed  modus  servatus  est, 

Ihristigratiarumlongalatequenotissimaejus  quo  nec  avidior  nec   fastidiosior  oCfendatur.  Hsec 

■aBConia.  Abinventione  vero  ejus  revelationes  amabilietseternas  memoris  tuffi^honorificentissime 

ligia,  qus  hic  prscessor  scribit,  tam  oculis  abba,  in  sacratissimo  Patre  Yvone  condidimus,  qui 

[lam  fidelium  testimonio  comprobata,  adhuc  eumsuscepimusvenerandum  tuffisalutisprincipem 

mnium  fratrumRamesiensium  nonnullorum-  cum   principatu    Ramesiensi  :  quatenus  sicut  hio 

)rcnsium  cordibus,  memorabilius  quam  in  li-  ipsnm  honoriflcasti  et  coluisti,  ita  te  in  fine  assu- 

iwt  scrip^,  et  scriptis  luculeiUius  memorant  mat  in  gaudia  sute  lucis. 

prctcrmissa.  H«c  igitur  gratia  hu,jus  Patris  j.  GAPUT  PRIMUM 

ssimi.totiusqueConventus  hujus  charissimiet  Vila  sancti  Yvonis  episcopi. 

ibiJis  petitione,  paulo  brevjus  collagi  ;  quale-  2.  Doctor  (81)  apostolicus,  et  veri  solis  nuntius, 

Que  apod  Gapgravium,  dc  urbe  nativitatis,  scopatu  rcferuntur,  cum  Goscelino  omittimus,  ut 
m,  episcopatu  et  parentibus,  et  dein  archiopi-      non  salis  nobis  probata ;  ea  apud  illum,et  Alfordum 


83 


GOSCELINI  CANTDARIENSIS  MONACHI. 


Yvo  praesul  incJylus,  in  Perside^ut  oricntale  sidus, 
est  ortu8,finibus  occiduis  Britanniffi  a  Domino  desti- 
natus.  Reliquit  dulcem  patriam,utexsilium,conci- 
vis  supernarum  virtutum ;  et  peregrinus  Christi  in 
toto  mundo,ad aBlernum  tendebat  regnum.Quocun- 
que  devenit,  suis  radiis  refulsit ;  omnia  Evangelio 
Christi  seminiverbius  rcplevit ;  gentes  et  nationes 
documentis  ac  exemplis  atque  innumeris  miraculis 
ad  Salvatorem  traxit.  Post  magnam  Asiam,post  II- 
lyricum,  post  Romam  (82),  post  innumeras  urbes 
et  populos  transitos,  Gallias  penetravit ;  ibique  ni- 
hilominus  tantis  signis  coruscavit,  ut  ejus  coBlestem 
vitam  et  angelicam  doctrinam  mirificaBvirtutes  lo- 
qucrentur.  Cumque  eum  (83)  rex  Francorum  et  op- 
timates  regni  ac  populi,  tanquam  angelum  De],di- 
gnis  honoribus  retinere  tentarent ;  ille,  qui  parcnta- 
lem  mundi  gloriam  exsulando  fugerat,et  per  multas 
tribulationes  intrare  in  regnum  Deidecertabat,nuIIa 
gratia  terrena  retineri  poterat. 

3.  (84)  Omnibus  ergo  confirmatis  fide^transfreta- 
vit,cum  dignis  comitibus  suis  ac80ciis,in  candidam 
Albionem  Britannias;gentemque  candidam  paterna 
miscratus  pietatc,  tam  signis  quam  praidicatione, 
prout  Dominus  dedit,  idololatriae  absolvit  errore,  ac 
veriuacandidificavitbaptismate.Sequebaturquoque 
amantissimum  patrem  adoleseens  patriciae  dignita- 
tis,  vocatus  Patrlcius,  cujusdam  senatoris  filiu8,qui 
amore  Christi,  ipsum  per  S.  Yvonem  vocantis,  non 
solnm  dulcesnataleset  patrios  honorcs  postposuit, 
vcrum  ctiam  dcsponsatam  sibi  virgincm  cum  tota  spe 
SiBCuIi  intactam  descruit,duIciquemagistrotamcha- 
ritalc  quam  iuiitatione  inseparabilisadhacsit.Bcatus 
qui  intimi  illiiis  et  pectoralis  Christi  amici  Joannis 
assecutus  ost  exemplum 

4.  Dcindc  salulifer  advena  Yvoin  provinciam  Mer- 
ciorum  progredilur,  ad  oppidum  quod  Huntedun 
appellatur,etin  proxima  villa  quae  (85)  Slepe  voca- 
tur;  cum  se  intelligensaDomino  ad  certum  locum 
deductum,  multis  annis  perseveraverit  ad  vitae  ex- 
itum.IIicverotantaflagrantia  ccelestem  conversatio- 
nem  induit,  quasi  hinc  demum  coepisset,  et  quasi 
post  longam  sitim  fontem  petitum  reperisset.  Hic, 
inquam,  tam  sus  quam  omnium  saluti  jugiter  invi- 
gilando,  hicDominum  usquein  finem  exspectando, 
ardentibus  lucernis  virtutumcum  castitatis  baltheo, 
tandeni  venienti  et  pulsanti  aperuitcum  gaudio;et 

ad  an.  600  legi  possunt  :  Florentius  Wigorniensis 
maluit  ad  eumdem  annum  describere  hoc  initium 
Vilae,  a  Goscelino  propositum  :  quod  ctiam  postea 
insertum  est  apud  Capgravrum. 

(82)  Apud  hunc  sic  legitur  :  w  Cum  Romam  per- 
vcnisset  concilio  papae,  Britanniam  intravit.  » 

[bli)  Potuit  hic  luisse  Clolharius  secundus,  qni 
cccpit  regnare  an.  584,  factus  monarcha  an.  613, 
morluus  an.  QzS. 

(84)  Malniesburiensis  lib  iv  De  Gestis  pontificum 
Anglorum  pauf.  292  :  «  Yvo,  ait,  pertaesus  deliciarum 
quas  anipli&simus  episcopatus  administrrtbat,  reli- 
(juilclHni  suisomnia,peregrinationem  longissimam 
tribus  lantum  sociis  ajzgressus.  Mullorum  ergoun- 
iiorum  iler  permensus.  ctVusticum  8e,habitu  pan- 


A  Yvo  Domini  ivit  ad  Dominum,  qui  exivit  a  Pat 
venit  in  mundum,  ac  de  mundo  triumphato  rc' 
electorum  triumphum.Hicquoquein  pace  factu 
locus  ejus,  et  in  pace  sepultus  est :  ubi  quamvis 
tum  circiter  lustris  (ut  ex  sequenti  revelatione  ( 
putatur)  latuerit  notitiam  bominum,  nomen 
vivit  in  aeternum.  Quantus  vero  in  tota  viia,  cl 
tate,  benignitate^  pietate,  mansuctudine,humiJi 
modestia,  constantia,  patientia,  continentia,  c 
quela,  eleemosynis,  jejuniis,  vigiliis,  orationi 
praedicatione,  omnique  virtutum  jubare  claru* 
quanta  signa  vel  in  loco  quietis  susb  vel  ubivis 
tiumperpetraverit,fideliusquisinenarrabilecre 
quam  colligere  poterit.  Benedicat  terra  nostra 
minum,qui  tanquam  solem  ab  Oriente  in  Occi 

n  tem,  et  tanquam  angelum  pcr  medium  cocli  v* 
tem,  tam  luciferum  nostro  Occidenti  destinavi 
rentcm. 

CAPUT  II. 
Inventio  corporis  5.  Yvonts, 

5.  Dominoautemadtempusquidem  sustinen 
docente,  sed  sempiternaliter  infinitapraemiared 
te^ubi  tandem  post  tot  annos  placuit  coclestem  th< 
rum  absconditum  in  agro  propalare  homin: 
quem  haberent  pretiosum,  ac  de  sub  modio  li 
nam  ponere  super  candelabrum;rusticus  impi 
molitus  vomere  tcrram,  impegit  in  hoc  sacrc 
ctum  sarcophagum.  Continuo  attonitus  ct  sp 
cri  erectus,  boves  haerentes  revocat,  et  toto  nis 
cum  purgat.  At  ubi  humanum  sepulcrum  oculis 
sitjconsortesaratorcsadvocat.  Qui,  ablato  oper 

C  invcniunt  sacordotalis  xstimationis  vencrandi 
gnora.Capiuntur  astantis  calicis  splendore  radi 
quem  argenteum  rati,certatim  confringunt.Raj 
pontificalcs  fibulas,  vitreo  nitore  pcrspicuas, 
cum  sancto  corporeetipsis  fragmcntis  calicisde 
Ramesienses  hiereditavere.Advolat  monachus 
praepositus  villae,  cum  fabro  villico.Tunc  proxi 
Ednothus  ceieri  accersilur  nuntio,  etlotadilig( 
tam  bpcctabilis  Dei  famuli  membra  asportari  ir 
clesiam,  et  juxta  altare  collocari  fecit.  Plebsac 
rens  arrectis  animis  optabat,  ut  Dominus,  qui  1 
dedit  inveniri,  darct  etiam  quis  esset  agnosci. 

6.  Ut  ergo  claresccret  non  fortuito  casu,  scc 
vino  nutu  hanc  inventionem  factam,  nocte  su 
quente  ejusdcm  villa»  (87)  fabro,  innoxio  et  sim 

D 

noso,  videntibus  ementitus,Angliarti  tandcm  a* 
vlgavit:  delectatusque  admodum  i^otae  linguae 
barie,  quod  auasi  fatuus  ab  omnibus  rideretui 
lutosa  provincia  subi^titit ;  ibique  vitam  bm 
quanta  fuit,  exe^it.  » 

(85)  Harpsfeldius  saec.  xi,  cap.  22,  de  S.  Y^ 
ista  habet :  «  Pervenit  ad  quemdam  locum,  .^ 
Anglicc  appellatum  (quod  est,  si  interpretcre, 
milio)  prope  oppidum  Huntingdonense  et  mom 
rium  Uamesiense.  Loctiam  lociin  Christo  dorm 
ibideinque  sepultus  est.  » 

(80)  Ciipjjravio  pricpositus  appellatur  Elnotl 
scd  quia  abbalis  Ldnothi  tunc  evocati  ab  eono 
mentio,  videtur  nominum  facta  confusio. 

(87)  Eidcm  dicitur  «  faber  Ezi  vocatus.  » 


85 


VITA  S.  IVONIS  EPISCOPI. 


86 


viro  (qualibas  Dominus  ore  ad  os  loquitur,  et  sua  A 
credit  arcana,  et  sapientibuft  abscondila  revelat  par* 
vulis)  Yvogloriosussoporatoastitit,staturaprocera, 
facie  candida,  specie  vivida^oculorumacieflammea 
cum  pontificali  insula  et  virga,  atque  archiepisco- 
pali  cruce  praetensa;  attonitumque  hominem  visio- 
Qem  insueta  mulcet  vocemelliflua,atqueait:Quem 
modo  in  tali  loco  miraminirepertum,ipsesumYvo 
episcopus,  qui  hic  cum  beatis  sociis  hactenuslatui 
tumulatus.  Accede  mane,  et  metire  locum  octo  pe- 
dibus  a  dextro  latere  meimausolei,ctinvcnicstum- 
bam  unius  sancti  socii  mei  Alterquoqueconsepul- 
tus  non  longius  aberit  qua)renti,quimecumtrium- 
phant  in  gloria.  His  ergo  indiciis  certiflcatus,  sug- 
gere  ex  me  praeposito,  ut  ipse  nuntiet  abbati  Ed- 
notbo,  quatenus  me  cum  eisdem  sociis  meis  tran-  ^ 
sferat  ad  Ramesiensecoenobium.  >»  VerumdumhaBC 
prscepta  superna  homo  pauper  spiritu  formidat 
refcrre,  sequenti  nocte  increpata  ejus  negligentia, 
cadem  admonitus  est  auctoritate.  Tertia  nihiiomi- 
nus  nocte  adhuc  dubitanti,  ubi  prioribus  soporibus, 
praBceptor  idem  astitit ;  jamque  districtius  inobc- 
dientem  rcdarguit,  trementemque  et  signum  dari 
sibi  postulanlem,  episcopali  virga  pulsavit :  «  Et 
boc  signum,  inquit,  habebis,  quo  nequaquam  ca- 
rehis,  nisi  jussa  nuntiaveris.  » 

7.  Ex  his  evigilans,  itadoluiteolocoquoseictum 
scnserat,  ac  si  ferro  confossus  esset.  Qui,  ubi  manda- 
ta  cum  signo  doloris  retulit,  ipse  quid^m  convaluit: 
vcrura,ad  mnjorem  Sancti  declarationem,  idem  pra- 
positus  credere  noluit ;  el  rusticum,  vclut  phanta- 
smata  narrantem,  repulit.  «  Et  viles  quosque,  ait,  C 
cineres  cujuslibet  sutoris  transferre  et  celebrare  de- 
bemus  pro  sanctis?  »  Sic  refellentem  nocturnus 
somnus  corripit :  quem  sanctus  praesul,  austeriori 
modo    et  habilu  visus,  cum  districtione  excitavit : 

«  Surge,  inquit,  surge  quantocius.  Nam  ego  ille, 
quem  tu  sutorem  hesterno  die  subsannasti,  ocreas 
tibi  durabiies  paravi.  His  indueris,  his  domum  in 
memoriam  mei  equitabis.  »  Ad  haec  assurgcnte  et 
assidente  somniatore,  justus  castigator  ocreas  stri- 
ctissime  ejus  informit  cruribus.  Sicitaqueconcus- 
sus  evigilat,  jarpque  arctissiraus  dolor  totas  tibias 
a  j»cdibus  constrixerat,  nec  standinecprogrediendi 
facultas  er.it.  Equitabatadmonastcriumalienoges- 
tatorio;  ingressusque,  propria  (88)  poena  exordine 
nuntiat  omnia,  quae  per  alium  credere  noluerat :  tam-  n 
que  apgritudine  quam  voce  vcra  praedicat,  quse  ve- 
lut  phantasmata  refutaverat. 

8.  Tum  vero  abbas  Ednothus,  exhilaratus  tam 
insperato  ccelestis  thesauri  lucro,  et  ejus  tam  evi- 
dcnti  indicio,  devotissimasgratiasegitlargifluoDo- 
mino,  cum  magno  scilicet  totius  consortii  gaudio, 

(88)  Westmonastcriensis  ad  an.  ^OOI  hanc  poe- 
nam  ascribit  abbati,  eumq^ue  a  praeposito  non  dis- 
tinguens,  inquit :  «  Inventionem  cum  non  rcvercn- 
ter  acceptasset  abbas  Ramesiensis,  graviter  pnni- 
tus  est.  » 

(89)  S.  Oswaldus  vita  functus  est  anno  91)2,  die 
ultimo  Februariiy  ad  quem  diem  ejusActaillustra- 


quamquam  compaterentur  dispendiofraterno.  Tum- 
que  injungcns  omnibus  orationum  subsidia,  currit 
ad  revelata  Sancti  sociorumque  corpora,  in  ipsam 
ejus  viliam  Slepe,  octo  lcucis  Anglicis  a  Ramesia, 
et  tribus  ab  oppido  Huntendun  distantem,  Ousaa 
fluvio  imminentem.  Pigri  ei  crant  currcntes  equi, 
et  omnes  pennas  antevolabat  ipsius  desiderium. 
Occurrentibus  ergo  illi  primoribus,  et  plebe  laetitia 
indice  descenditinagrum,Sanctorum  thesaurariam: 
flectit  genua  cumcomitibusfratribus,  etadoratoDei 
adjutorio,  ipse  abbas  ferramcntum  fossorium  inva- 
dit :  eoque  ordine  nitens,  quo  sanctus  Yvo  docuerat, 
citius  quassitum  desiderium  reporit.  Deinde  ulterio- 
rem  spem  .percipicns,  utrosque  Sanctos,  vero  di- 
vini  praesulis  indicio,  cum  supradicto  sanctopatri- 
cio  comprehcndit ;  raptosque  inde  inecclesia,  cum 
ipso  beato  Yvone,  in  tempus  desccntioris  transla- 
tionis  composuit. 

9.  At  praBpositus,utdiutinumforetexemplumnon 
contemnendi  coelestia  ;  utque  diuturna  praedicaret 
debilitate,quem  praecipiLi  repudiaveratinndelitatc; 
quindecim  annis,  et  ad  ipsum  vitae  terminum,  in 
compedibus  ipsius  almi  Patris  debilis  permansit ; 
quod  tamen  illi  dilTusa  in  sanctis  Dei  gratia  fructum 
salutis  cumulavit.  Nam  septimo  die  ante  exitum, 
idemserenissimusconsolator,  splendidovultu  etha- 
bitu  ei  gratulanter  apparuit ;  cique  refoventissiraa 
voce  dixit:  •  Jam  tempus  instat  ut  verbera  quibus 
te  corripui,  in  remedium  tibi  transeant sospitatis ;  et 
pro  longa  nocte  incolatus,  laetissiraum  diem  possi- 
dcas  aetsrnae  felicitatis  :  septimoquippcabhincdie, 
ruodo  paratus  esto,  veniam  te  suscipereinnostram 
lucem  de  hoc  carnis  ergastulo.  »  Haec  ubi  ille  con- 
fratribusexposuitjObnixeprfBVcniensfaciemDomini 
in  confessione,  et  transiens  praidicto  die,  certissi- 
mos  omnes  reddidit  promissae  gratiae.  Utetiamres 
magis  innotcscat  ex  generis  claritudine,  is  eratar- 
ctissimo  atque  illustrissimo  Eboraci  praesule  (89) 
Oswaldo  nobili  avunculo ;  germano  qiioque  pollens, 
coenobiali  et  priori  aequivoco  (90)  Oswaldo,  ut  liber 
ejus  versificus  testis  est,  erudito  tam  dcvoteinDo- 
mino  ut  abstineret  oblato  pontificio.Hicitaqnema- 
nifestationis  ordo  sacratissimi  Yvonis  omnibusex- 
stat  praeclarus  :  quisquis  haec  minus  exposuerit, 
scriptor  copiosus  non  est. 

10.  Facta  est  autem  hffic  ejus  inventio  anno  Do- 
mini  millesimo  primo,  rcgnante  rege  Ethefredo, 
octavo  Kalend.  Maii  mense  Aprilis.  Aprilis  autem 
quasi  Aperilis  ab  aperiendo  appellatur,  cum  coelum 
in  aestivos  solesclariusaperitur,  etmundusinflores 
et  fetus  animatur ;  et  tunc  omnis  ager,  tuncomnis 
parturit  arbor  ;  tunc  frondent  silvae,  tunc  formisis- 
simus  annus,  tunc  vireta  floribus,etvolatiliacanti- 

vimus. 

(90)  S.  Edowardus  confessor  et  rex,  instinctu 
Oswaldi  monachi  nopotis  S.  Oswaldi,  varia  dedit 
Ecclesiae  Ramosicnsi  an.  1047,  uti  explicatur  in 
]M«m;«<iiico  Aiiglicano,  tonio  1,  pag.  240.  At  librum 
vcisilicuni  hic  citatum  non  rcpenri  dolenius. 


87 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


88 


bu8,  et  omnia  rerum  gaudia,  Christi  resupreclioni  A  sancti  martyris  (95)  Kehelmi  Winckelcumbe  praafe- 


et  paschalibus  dicbus  resultant :  tali  namque  tem- 
pore  decuit  haec  bealapignoraj^eperirijquafinajter- 
nam  gloriam  novo  cobIo  et  nova  terra  debent  resu- 
scitari. 

11.  Congrue  etiam  pro\ida  Dei  gratia,  tanto  lu- 
mine  declaralo,  ipso  fralrcs  eodem  dic  exhilaravit, 
quo  eos  jam  exactis  decem  annis  obitus  clarissimi 
ducis  (91)  Ethehvlni,  fundalorisRamcsiensiscojno- 
bii,  destifucrat;  qucm  hicvelpauciscommemorare 
ad  gratiam  ipsius  pcrlinet  Ecclcsia3.  Inter  cffitera 
ofilcia,  hoc monasterium, annuente beatissimoEbo- 
raci  pontiflce  OswaldOjCoopitetperfeuit;  praediorum- 
que  et  ornamentorum  opulentia,  ut  hactenus  claret, 
extulit,  monachorumquc  contubernium  instituit, 


cerat ;  filius  quoque  Edgari  s^iccesdor  Etbelredus 
CQcnobio  (96)  Gelesige  proposverat ;  quod  suggestione 
archiepiscopi  (97)  Sirici,  paterna  pietate  construo- 
tum  et  dicatum  monaohfs,  ordinaverat,  pro  sancti 
fratris  sui,  scilicct  Edwardi,  regali  martyrioetpro 
regni  muro.  Cum  hoc  ergo  egregio  eorisorle  Ger- 
mano  egregius  Pater  Ednothus,  oratione  et  absti- 
nenlia  praemissa,  rege  et  episcopis  faventibu»,  S. 
Yvonem  tranatnlit  in  Rameffienae  habitaculam.  Hi 
gemini  abbates,  velut  gemini  boves  Christi,  ferebant 
arcam  testamcnti  Dei,  S.  Yvonem  ftritistitem.  Ci^teri 
fratres  qui  convenerant,  reiiquos  sanctos  cum  ilk> 
repertos  evehcbant.  Ingens  turba  prodequitur,  rura 
et  oppida  huc  confluunt ;  vix  patentes  oamdi  eon- 


martyrum  quoque  gemellorum  (92)  Ethelredi  atque  |^  currentes  populos  admitlunt.  Preces  et  hymnilaa 


Ethelbricti  gcrmanorum  corporibus  illustravit :  jam- 
que  ad  altissimum  principcm  pulsante  la:iguore 
vocabatur.  Qui  a  B.  (93)  Elfcgo  tunc  prcesulc,  deinde 
martyre,  confessione  solutus,  oleo  unctus,  divina 
communione  rctectus,  fine  urgente  suppliciterorat 
astantes  septem  psalmos  decantare  poenitentiales. 
His  finitis  imponit  extrcmum  rsalterii  organum, 
iMudaie  D&mintm,  Ubi  veroultimumverbumhujus 
ultimi  hymni  canebBnt,  ipse  mente  et  oculis  coelo 
intentus  cum  eis  psallcbat,  ac  tertio  repetiit :  Omwis 
spiritus  laudet  Dominum.  Sicque  inhocverbo,  cruce 
Domini  se  consignans  dextera,  et  oculos  claudens 
sinistra,  spiritum  emisit  in  fide  Trinitatis  etmise- 
Picordia,  Fcpuliusqne  est  ineodemmonssterioquod 
aBdificavcrat  sanclo  Patri  Bencdicto  :  qui  sicut  illi 


disoni  aera  gratificant:coelumipsumBanotisfavere, 
sol  totis  radiis  adgaudere  videbatur,  adeo  dnlcici 
hora  et  dies  serena  illuxcrat. 

13.  Asserunt  etiam  plerique  fideles  quod  totoiii- 
nere  hujus  festivae  translationis,  colutnba  candidis- 
sima  supervolaverit  giebam  beatissimi  Yvonia,  tam 
contemplabili  multorum  miraculo,  ut  cam  ccelitns 
advcnisae  in  grati^m  Sancti  omnium  essetattestatio. 
Occurrit  cum  reliqua  plebe  Eamesiensis  caterva,  al- 
bis  candidata,  et  purpureis  ornatibns  redimita,  pr»- 
ferens  crucifera  Christi  vexrlla  et  anrata  Evangelia, 
et  splendida  sanctorum  scrinia,  et  candelabrorum 
lumina,  et  thuribulorum  incensa  tbymiamata^  et 
qnidquid  potuit  devotio  votiva.  Cantibus  etoymba- 
lis  et  tintinnabulis  totoresultatinsula:  resplendent 


mansionem  pra^paravit  in  tcrra,  itaab  ipsorecipicn-  C  i^.lvae  et  flii^uina.  Sic  angelis  desuperexsultantibus 


dus  credilur  in  suam  mansioncm  supernam,  inter 
monachorum  conporlia,  diccnte  Salvatorisclemen- 
tia  :  «  Qui  rccipit  juatum  in  noniine  justi,  mercndcm 
justi  accipict  (Mattli,  x,  51).  »  Hujuscrgo  trisLitiam 
funeris  iisdcm  Kalendis,  ut  dictum  est,  abstersit  il- 
luminatio  B.  Yvonis. 

CAPUT  III. 
Translalio  corporis  S,  Yvonis  Ramesiam, 
12.  Postquam  sanctissimum  corpus  beati  Patris 
Yvonis,divinituS^raemonstratum,divinaaspiratione 
pjacuit  Ramesiam  transferri ;  accersitus  famosissi- 
m[Usabbas(94)Germanus,  Floriacensisinstitutionis, 
qui  prajfato  Oswaldo  ArchipraBSuli  diu  adhseserat ; 
quem  indc  glorisissimus  rex  Edgarus  monasterio 


cum  humano  choro,  pretiosffi  margarite  votivo  in- 
feruntur  templo.  Tum  hymnum  Ambrosianum  dc- 
cantant  laudisone,  abbate  Edriotho  gratanter  inci- 
ptente,  Te  Dcum  laudamus,  subsequuntur  missalia 
Bolemnia,  et  dies  8.  Yvonistranslatioriequartaldus 
Junii  consecrata,  indicitur  perpetuo  cetebranda. 

14.  Cumque  aflatim  sollicitareritor,  qnonlam  loco 
decentii  s  eum  thesaurizarent ;  ipse  pervigil  sufTra- 
gator  Yvo,  noctu  visuscuidamfratridevoto,deman- 
dat  Patri  monasterii,  ut  eum  tali  loco  recondcrent, 
quo  cuique  ad  orationem  accessibilis  esset.  Sicque 
relatis  sacris  artibus,  ac  pretioso  panno  involutis, 
repositus  est  in  ascensu  presbyterii :  ubi  adhuc  cla- 
ret,  osculis  et  oculis  attrectabilis. Apparet  plane  cceli 


(91)  In  Vita  S.  Oswaldi  Ailwinus  dicitur  cap.  2,  ^     (95)  Colitur  S.  Kenelmus,  rex  Merciorum,  47  Ju- 


ubi  ejus  genealogiam  deduximus.  Donaria  ab  ipso 
huic  monastcrio  facta  expIicanturinMonasticoAn- 
glicano  pag.  234,  ei  pag.  239  lcgitur  «  donasse200 
hidas  terrtB.  » 

(92)  Coluntur  hi  martyrcs  \2  Octobris,  Ramesi® 
sepulti,  occisi  intra  annum  668. 

(93)  Elfegus  tunc  erat  episcopus  Wintoniensis, 
postea  archiepiscopus  Cantuariensis,  an.  1012  oc- 
cisus  19  Aprilis,  quo  die  Acta  ejus  illustravimus. 

(94)  Aimoinus  in  Vita  S.  Abbonis  abbatis  Floria- 
censis,  an.  1004intcrempti,  13Novembri8,  meminit 
hujus  Gormani  «  ex  sacro  Flori  acensi  assumpti 
monaslerio  ;  »  sed  perperam  ahbatem  Haniesaisis 
monaslcrii  Qiaimi :  forte  ob  hanc  translationeni  in 
errorem  adductus. 


lii,  de  quo  et  Winckelcumbe  monasteno  m  agro 
6locestronsi,consuIe  Monasticum  Anglicanum  pag. 
182  et  sqq. 

(96)  Cetesige  in  textue8t,astinmargine5^ptonta, 
Shastburie  in  agro  Dorsetensi  ;  et  ita  debere  esse, 
colligitur  ex  mox  indicato  Eduardo  rege  mart.vre, 
de  quo  et  dicto  monasterio  late  actum  est  ad  hujus 
Acta  XVI n  Martii. 

(97)  Siricius  dicitnr  sedisse  apud  Cantuarienses, 
ab  an.  989  ad  995»  qiio  tnmpore  regnabat  Ethelredus, 
scilicet  post  S.  Efiuardum  fratrem,  an.978o6cisum, 
usque  ad  annum  ^OIt);  ideo  Longievus diciufi,  hpui 
Huntingdonensem  De  Vitis  sanctorura  Angli»,  ubi 
sub  eo  corpus  revelatum  S.  Yvonis  ait. 


B9 


VTTA  S.  IVONIS  EPISCOPI. 


90 


civem,  non  hic  locum  ambire  eminentiorem,  sed 
tantum  hominum  qusrero  salutcm  :  nam  sanclis^ 
qui  terrena  contempserunt  adhuc  degentesin  terra, 
qui  nunc  inccelis  regnantibus  conferat  indma  mun- 
di  gloria  ? 

45.  Ulud  etiam  ad  anliquam  Patroni  nostri  noti- 
tiam  pertinere  videtur,quod  apud  villam  quaB  Hirst 
appellatur,pratum  Yvonis  dicitur.Ante  hscquoque 
tempora  in  Roma  vir  granda!vus,quemdam  ex  An- 
glla  ad  orationem  venientcm  aliocutus,ubi  Angliam 
esse  didicit,  percunctatur  atteutius,  utrum  villam 
qus  Slepe  dicitur  nosset :  quam  cum  se  optime 
Dosse  advena  respondissct,  haec  senior  prosccutus 
cst :  «  Grede,et  indubitanti  serva  memoria,quia  non 
longe  a  vado  propinqui  fluminis  elarissimti  Intent 
himinariRt  qnaj  suo  tempore  attoUentur  perspicua 
notitia.  »  Haec  Anglus  revcrsus  in  patriam  l«ta  fide 
▼ulgavit,qus  postea  revclata  nobis  hodictenus  veri« 
tas  probavit.Perduravit  etiam  ad  hsc  quidam  fide- 
lia  ciericu»,nomine  Durandtis^qui  sffipius  promisit, 
qum  fkcta  Tidemus. 

16.  Bis  ergo  rebus  jam  effectu  probalis,  abbas 
£dnothu8  voto  omnium  fratrumecclesiamcondidit, 
iD  honorem  et  raemoriam  B.  Yvonis,  in  eodem  sct- 
licet  loco  so«  tomfoiB  atque  inventionis  :  qus  ita  or- 
nat«  estvOt  ipsa  tomba  almiflua  dlmidium  infra  pa- 
rietem,  et  dimidium  extra  protendcret ;  quatenus 
adventantibos,  tam  obserata  janua  quam  aperta, 
aqoa gnitia  non  deesset.Mirabili  enim  Domino  cxis- 
tente  in  sanctie  8ai8,qoi  flnmina  educit  de  petra,ip- 
snm  (d8)  maosoleum  scatet  unda  dulciflua,et  hic  flu- 
minis  impetos  latificat  civltatem  Dei  in  populo  fideli. 
Beneqoippe  apparetin  sepulcrali  lapide,quod  de  in- 
timo  pieiatis  su«  ventre  flumina  quondam  fluxerunt 
aqo»  viTB  et  fons  scatens  in  vitam  «ternam,  qui 
docendo  et  succurendo  in  omnee  efi^ueerit  paternam 
venam.De  multis  itaque  hujus  aqus  remediis,mul- 
tisqoe  almiOci  Yvonis  signis  atque  revelationibus^ 
hie  sobnotamus  pauca juxta  prioris  scriptoris  cora- 
pertissima  oculis  vel  auribus  testimonia,qufle  et  H- 
delium  adhuc  perdurant  in  memoria(99)... 

CAMfT  IV. 

TraruUuio  sociorum  S.  Yvonis  ad  hujtu  ecclesiam  : 
Reli^uias  eorumdem^  regnante  rege  HenricOy  ad  ec- 
de^iam  InveMionis  tetehuntuf. 

17.  Apud  prasdium  quoque  quod  Hamcsicnsis  ec- 
clesiejorisest  Slepe  vocitatum,ubi  quondam  sancto- 

(UB)  Malmeeburiensis,  loco  sopra  Indicato,  bsc 
ita  describit :  «  Ex  ipsismausoleisinuoflisanfracti- 
bus  erupit  unda,bullis  uberrima  fugacibus.  Manat 
ad  bnnc  dicm  fbns  dulcis  potui,  accomodus  om- 

ttiomvaletudini.Necpotestnunoeroftstimari^nMum 
comprebendi  scripto,  muititudo  per  beatum  illum 
sanatonim ;  adeo  ut  nuUus  in  Anglia  sanctns  Yvone 
vel  exoratu  facilior  vel  effectu  erHcacinr.  Vidi  ego 
quod  dicam.  Monachus  quidam  morbo  intercutis 
aquae  languebat.  Jam  turgida  pelliB  in  altum  creve- 
rat :  jam  gravis  halitus  astantps  submovebat;  ipse 
sibiepotaturustotosamnes,  cxsicraturus  plena  do- 
liavidebatur.  Admonitus  in  somnis  ad  S.  Yvonem 
perrexit :  ibique  tertio  potata  aqua.undam  superflui 


A  rum  Yvonis  sociommqrte  cjjns  corpora,ip«in8S.Yvo- 
nis  gloriosa  revelatione  invcnta,  et  Ramesiam  cum 
digno  honore  a  fratribus  translata  sunt,crebra  diver- 
sorum  debilium  signis  sanitatum  divinitus  perpe* 
trantur.Quidam  etiam  ejusdem  villae  coloni,noctibu8 
multis,coruscs  lucis  radium,  ab  ipso  locousqucin 
Ramesiam  extensum,aliquando  in  ccelum  usque  di- 
rectum,  manifeste  se  vidisse  testantur.  Villa  autem 
illa  non  longe  a  Remesia,sed  quasi  septcm  milliboB 
passuum  disparatur. 

18.  Igitur  quorumdam  virorum  illustrium  hortatu 
atque  consultu,  fk*atribus  Ramesiensibus  placoit, 
trium  B.Yvonis  sociorum,inscparabiliterlateri  ejus 
olim  adhsrentium,  reliquias,in  tbeca  argentea  die- 
center  simul  reconditas,  ad  ejusdem  priedii  eccle- 

n  siam,  in  honore  eorum  constructam  referri;  ut  et 
ipsa  ecclcsia  ob  reverentiam  Sanctorum  honoratior 
atque  celebrior  haberetur,  et  apopnlis  undique  dif- 
fusis,pr8esentium  intorcessionc  patronorum^aniuen- 
tius  atquedevotius  frequentaretur^adjicientesetiam 
justum  videri,  ut  magister  majorem  locnm  trans- 
lationis,  discipiiii  vcro  minorem  locellum  inventlo- 
nis  sua  prassentia  honestarent.Verum,ne  temeraria 
praesumptione  divinae  dispositioni  contraire,et8anc- 
torum  excellentise  vel  venerationi  derogare  videren- 
tor,Yigiliisetorationibus  ac  triduano  jejunio  volon- 
tatem  eorum  hac  de  re  consnlere  deoreverunt.Quie 
dum  agerentur,puella  qufledam,a  sinistra  parte  ooN 
poris  sui  scmiparalytica,  in  somnis  accopit,  apud 
mcmoriam  beati  Yvonis  sociommque  ejus  se  esse 
Fanandam.  Quod  cum  illuc  advenisset,  et  aliquan- 

C  tisper  in  oi-aLione  pi-ocubuissot,somnii  sui  effectum 
in  conspectu  fratrum  consecuta  est.  Gujus  Judicio 
signi  Isetiores  et  fidentiores  effecti,  jejunii  et  ora- 
tionibus  peracti8,cum  laudibus  et  bymnis  atque  ho- 
nore  congruo  arcam  8anctam,CGelesti  manna  refer- 
tam,ad  pisfatam  ecclesiam  v  Idus Augusti  transta- 
lerunt;  deputatis  ibidem  fratribus,  quorum  vigilanti 
solertia  ccelestis  custodiretur  thesaurus,  atque  dl- 
vinum  ofHcium  die  noctuque  devote  perflceretur. 

19.  Ut  autem  divina  clementia  piam  actionem  et 
sinceram  devotionem  eorum  approbasse  se,et  san- 
ctorum  suorum  praecelsa  merita  quantnm  sibi  es- 
sent  accepta  evidentcr  ostenderet ;  qua  die  haec  age- 
bantur,tcr  quinos  diversis  infirmitatibus  debililatos 
homines  sanitati  restituit;  atque  exinde  in  eodem 

Q  loco,sanctorum  suorum  interventu,opemmiBericor- 
dise  suos  poscentibus  conferre  non  Jesistit. 

humoris  ore  reiecit.Deiumuit  venter,remorcuonmt 
crura  :  et  ne  plura,  totus  homo  in  sanitatem  revi- 
ruit :  tandemque  gloriatus  est  pro  tam  salubri  vo- 
mitu,se  aliquando  satiari  posse  de  potu.>»Haec  Mal* 
mesburien8is,Go8celino  aliquando  junior,et  an.l  142 
vita  functus. 

(99)  Haec  in  nostra  relatione  desunt ;  aliqua  in  Ap- 
pendice  ex  Capgravio  dantur.Sequentis  vero  capitis 
specialis  titulus  hic  habebatur.«  Ut  sacrae  reliquiae 
sociorum  S.Yvonis,  triduano  jcjunio  celebrato,  rc- 
gnante  rege  Henrico,  ad  ecclesiam  inventionis  eo- 
lum,  V  Idus  Augusti,  a  rratribus  Rameseiae,  reve- 
hebantur.»  Regnavit  autem  Henricus  1  ab  anno  1088 
adllOO. 


9( 


GOSCELINI  CANTUARIENSIS  MONACHI. 


92 


APPENDIX  MIRACULOKUM 

Ex  nova  Legenda  Angliso  Joannts  Capgravii. 


20.  Adolcscens  de  Venetia,  conBularis  dignitatis, 
diabolico  instinctu  sororom  gravidam  interfecit.Poe- 
nitentia  ductum  ferreis  nexibus  episcopus  alligat;a 
Bcapulis  ad  rencs  fcrro  constringit.venlromet  bra- 
cbia  ferro  accingit :  sicque  vinctus  mundi  per\'aga- 
tur  climata,  sancforum  poscendo  suffragia.  Apud 
S.  Dionysium  tandcm  dcvenicns,  vinculum  unum 
Sancti  prece  rumpitur  :  mareque  transiens,  et  ad 
tumbam  S.Yvonis  pervenien8,cum  Magnificat  in  Ves- 
peris  cantarctur ;  et  vcrsus  iste  :  Et  misericordia  ejus 
a  progenie  in  progenieSf  diceretur;  invisibili  virtute 
corripitur,  totus  a  tcrra  levatur,  terrasque  citius 
deponitur  :  rumpuntur  fcrri  ligamina.et  vinculaci- 
Uus  sunt  discussa.  Alii  quoquc  quatuor,  ferro  per 
episcopos  in  pocnitentia  astricti,ad  tumbam  S.Yvd- 
nis  a  vinculis  sunt  absoluti. 

21.  Mulicrem,propter  ca»cilatis  plagam  a  viro  de- 
relictam,  visu  reddito,  confortavit.  Adolescentem 
miracula  sancti  episcopi  deridentem,Sanctoque  de- 
trahentem,  curvatis  gcnibus  ct  rigidis,  usque  ad 
mortem  ad  ambulandum  reddidit  incptum.Monacho 
famulos  suos  in  ejus  fcsto  operibus  scrvilibus  in- 
sistere  cogcnti,  sanctoque  convitia  inferenti,  appa- 
ruit,  dicens  :  «  Tu,  nunquidmc  nosti?  »  lilcvero 
trcmens  respondit,  «  Non.  —  Ego  sum,inquit,Yvo, 
quem  nuper  te  nescire  dixisti,  et  fcstum  meum  co- 
lere  volcntes  prohibuisti ;  »  et  dedit  ei  zonam,  di- 
cens  :  «  Ista  zona  pra?cingere,et  mei  notitiam  amo- 
do  tene;  »  et  prsBcingens  eum,abiit.Expergefactus, 
quasi  ferreo  vinculo  arctissime  se  circumligatum 
sentit  :  interius  vitalium  incisione  torqucbatur  : 
exterius,  carnc  in  putrodinem  deflucnte,  venenosa 
tabe  et  inflatione  vexabatur.Tandem,  quod  in  San- 
ctum  deliquerat  lacrymabiliter  confitctur ;  tumbam- 
que  ejus  devote  visitans,8anitatem  rcportavit. 

22]  Gum  monachus  quidam,  normam  abborrens, 
aufugere  conatus  csset,spiritus  nequam  eum  inva- 
sit ;  et  circa  mediam  noctem,cum  jam  mclius  habere 
coepisset.duos  ad  se  tctros  homines  venirc  conspexit, 
qui  dicunt  ei  :  «  Quia  de  loco  isto  fugere  voluisti, 
te  ad  inferni  claustra  rapientes  deducemus.  »  Quo 
audilo,  concitus  surgit,  et  Kyrie  eleison  clamando, 
ad  monasterium  confugit,  in  domum  inOrmorum 
deducitur ;  et  apparcnte  sibi  S.  Yvone,  et  signum 
crucis  super  ipsum  faciente,  sanus  effectus  est.  Ex 
tumba  S.Yvonis,  aqua  perspicua,  visu  delectabilis, 
gustu  suavis,  sumentibus  salubris  erumpit ;  surdis 


A  auditum,cfficis  vi8um,desperatis et in  extremis  agen- 
tibus  conferens  sanitatem.Duo  leprosi,eadem  aqua 
perfusi,  sanantur ;  et  caeci  trcs  oculorum  luci  resti- 
tuuntur. 

23.  Puer  quidam,  a  dominis  suis  mercatoribus 
vicem  coquinx  sibi  deputatam  studiose  adimplcns, 
aquam  de  tumba  Sancti  hauriens,  olloi  imposuit,ct 
ignem  copiosnm  accendit :  carncs  tamen  discum- 
bentibus  apposits,  crudas  et  sanguine  plcnae  sunt 
repertdB.  Res  ut  erat  aperitur,  aqua  in  olla  omnino 
fngida  invenitur :  aqua  enim  S.  Yvonis,  sempcr  in 
eodem  statu  permanens;  nescit  occasum,  nec  ali- 
quando  patitur  cclipsim ;  et  si  quandoque  in  quan- 
titato  magna  avidius  sumatur,  sumenti  nunqnam 
malum  inducit,nec  bibentis  uterus  inflatur. 

B  24.  Mulier  qnsedam  in  tantum  juri  diaboli  fuit 
mancipata,ut  idem  malignus  cum  ca  in  specie  lepo- 
ris  frequentissime  coirct ;  ita  quod  in  ipso  coitu 
infelix  illa,quod  dictu  horrendum  est,fluxum  semi- 
nis  per  os,ad  majorem  sui  confusionem,  evomeret. 
Gonfessa  est  tandem  cum  lacrymis  priori  loci  de- 
licta  sua  :  et  ab  eo  vasculum  cum  aqua  S.  Yvonis 
accipiens,  et  de  Dei  misericordia  confidens,  videt 
dflemonem,insolita  forma  astantem,  sed  nullatenus 
accedere  praesumentem ;  comminantem  tamen  ct 
incrcpantem,quia  contra  sc  murum  aqueum  erigere 
voluisset.  Mulier  vero,  de  potestate  diaboli  erepta, 
nihil  confusionis  praeteritae  experta,  incolumis  et 
gaudens  ad  propria  remeavit. 

25.  Mulier  quaedam,  a  nativitate  caeca,8anctorum 
C  per  Angliam   circumquaque    terens   lim^na,  a  B. 

Thoma  martyre  rediens,  S.  Yvonis  petitura  suffra- 
gia,  villae  illius  prope  sitae  appropinquans  monti- 
culo,  fessa  residens,  paulisper  dormire  ccepit.  Gui 
duo  praeclari  viri  in  habitu  pontificali  (unus  itinere, 
quo  veneral,  veniens  :  alter,  via  qua  itura  crat)  as- 
tantes,duos  oculos  valde  lucentes  (ut  ei  videbatur) 
in  munibus  gestabant  :  quorum  unus  unum  quem 
tenebat  oculum,  alter  alternm  capiti  suo  adapta- 
bant.  Expergefacta  mulier  oculos  ee  pcrccpisse  ac 
visum,gavisa  est :  quod  autem  hoc  miraculum  beato 
martyri  Thomae  sanctoque  Yvoni  sit  ascribendum, 
nuIH  venit  in  dubium. 

26.  Viri  tres,  morbo  hydropico  inflati,aqua  San- 
D  cti  hujus  hausta,  sedato  tumore  sanitatem  repor- 

tarunt. 


93 


VITA  S.  WEREBURG^  VIRQINIS. 


94 


VITV  SANCTtE  WEREBUHGtE  VlllGlNLS 

REGIS  MERCIORUM  FILIiE 

AUCTORS  GOSGELINO 

(Apud  Bolland.  Februarii  tom.  I,  die  3,  pag.  384,  ex  ms.  Guilielmi  Cambdeni.) 


COMMENTARIUS  PRvEVlUS 


§  l.  5.  Werhurgx  progenies  regia.  Vita  conscripta.  A 
Tempus  prwfecturx  monasticx. 

\ .  Prognata  est  S.  Wereburga  patre  Wulfhero, 
Merciorura,Mertitepraneorum  Anglorum,  et  regno- 
rum  Australium  rege  Christianissimo.ejusque  piis- 
sima  conjuge  S.Ermenilda  regina,cui  sacer  cst  dies 
XXIII  Febr.  quo  cum  Actis  ejusdem  Ermenilriae  con- 
juQgemus  res  praeciare  a  Wuifliero  marito  gestas, 
unaque  regni  Merciorum  in  ejus  proavo  Crida,  seu 
Crcadda  fundati,aliarumque  annexarumdein  regio- 
nura  situm  conditiouesque  nec  non  variss  ex  eadem 
CridaB  et  Wulfheri  familia  succedentes  reges  :  in- 
guiremusque  quomodo  ab  aliis  S.Wereburga  unica 
S.  Ermenildae  proles  habeatur;  ct  tamcn  anonnul- 
lis  Ceonredus,  seu  Coenredus  rex  (quem  intcr  et 
Wulfherum  regnavit  S.  Ethelredus  hujus  frater) 
dicti  Wulfheri  filius  prodalur.Sed  vel  maxime  ibi- 
dem  expungemus  fabulosum  parricidium,  quo  a  vi- 
ris  etiam  in  antiquitate  historica  Anglo  Saxonum  n 
alias  erudilis,  creditur  Wulfherus,aut  acerrimus  a 
regni  exordio  Christianorum  hostis,autfu!dissimus 
a  fide  baptismoque  ante  suscepio  ad  idololatriam 
relapsus,  apostata,  proprios  iilios  in  odium  Chri- 
stianae  religionis  sua  ipse  manu  interemisse :  doee- 
bimus(|ue  SS.Wulfhadum  et  RuI*finum,quiob  fidem 
Cbristi  occisi  martyres  coluntur,  non  fuisse  fratres 
S.  Wereburgae,  a  dictis  Wulfhero  et  S.Ermenilda 
genitos.  Reliquam  S.  Wereburgae  slirpem  mater- 
nam  e  regibus  Cantiorum,  eisque  conjunctam  legi- 
timis  conjugiis  familiam  regiamet  Anglorum  orien- 
taliuin,et  Francorum  transmarinorum  infra  ad  Acta 
ipsa  explicamus.In  eisdum  refcrunturWeduna,na- 
tale  S.  Wereburgae  solum,  ejusque  miraculis  illu- 
stre  :  Eliense  monasterium,  ubi  vitam  monasticam 
primo  amplexa  est  :  Tricingham,  vulgo  Trentham, 
altcrum  monasterium  ejus  moilc  clarum;  ac  ter- 
tium  llamburgense,  uLi  ejus  corpus  conditum,  ac 
longo  tempore  divina  virtule  mansit  incorruptum.  « 

2.  Acta  S.  Wereburgae  damus  ex  antiquissimo  ^ 
codice  ms.ex  Anglia  a  Guilielmo  Cambdeno  ad  Ro- 
sweydum  misso.  Nomen  auctoris  non  apponitur : 
18  est^nostro  iudicio,  Goscelinus  ille,aut  Gotzeiinus 
qui,  teste  Malmesburiensi,I.iv  De  geslis  regum  An- 
glorum  c.l, «  innumeras  sanctorura  Vitas  stvloex- 
tulit,vel  informiter  editas  complius  emendavit,po8t 
Bedam  secundus  in  laudibus  sanctorum  AngliaB 
enarrandis  »  Floruit  is  circa  annnni  Chr.llOO,tt  S. 
Anselmo  archiepiscopo  Cantuariensi  aliisque  ob 
doctrinam  ac  pietatem  singularem  in  Angliam  evo- 
catus  e  Belgio,  ubi  ante  monachus  S.  BcHini  apud 
Audomaropolim  varias  sanctorum  Vitas  illustrarat 
easque  inter  eliam  stylo  cultiore  emendarat  Vitam 
S.  Amelbergae  virginis  :  quam  pencs  nos  ms.  habc- 
mus,  edituri  ad  10  Julii,  dicm  ejus  natalem.  Eam 
au^m  Vilam  dum  bic  c.6  suo  stylo  recusam  agno- 
acit;  et  hmus  sc  auctorem  esse  prodit.  Utraque 
praierea  Viia  eadem  ratione  suie  est  capitibus  pro- 


priisque  titulis  distincta.PraBterea  auam  ex  Catologo 
scriptorum  Britanniae  Molanus  ad  Usuardum  viii 
Julii,  et  hunc  secutus  Valerius  Andreas  in  Biblio- 
theca  Belcica  observant  a  Goscelino  scriptam  esse 
Vitam  S.  WiteburgaB  vir^inis,  eam  potius  suspica- 
mur  S.  Wereburgae  Virgmis  esse.cujus  illa  magna 
matertera  fuit,  scu  S.  Sexburgae  aviae  hujus  soror: 
quffi,  ut  infra  dicomus.  cum  S.  Wereburga  ob  no- 
minis  similitudinem  confunditur  :  quamvis,ut  plu- 
rimorum  SS.Vitam  conscripsit  Go8celinus,itaetiam 
utriusque  et  S.  Witeburgae  et  S.  Wereburgae  Acta 
exarasse  potuerit,cum  Ramcsiae  degeret  non  pro- 
cul  a  monasterio  Eliensi,  ubi  et  S.Wereburga  habi- 
tarat,  et  tum  requioscebat  corpus  S.  WiteburgaB, 
Derha  ex  comitatu  Norfolciae,  ubi  constructo  caeno- 
bio  vitam  monasticam  sanctae  egerat,  istuc  transla- 
tum;  appositumque  rcliquiis  sacris  duarum  soro- 
rum  S.  Ethcldrodac  et  Sexburgae,  hujusiue  filiae  S. 
Ermenildce.  Ut  denique  S.  Anselmus  Hugoni  co- 
miti,  de  quo  infra,auctnr  fuit  ut  ecclcsia  monaste- 
riunique  Ccstrcnse  S.  Wereburgae  darotur  mona- 
chis;  ita  Goscelinum,ut  hanc  S.  Wereburgae  Vitam 
conscriberct,  facile  potuit  inducere.  Compendium 
hujus  Vitac  habent  Joannes  Capgravus  in  Legenda 
sanctorum  Angliae  et  codex  ms.  coenobii  Rube» 
Valiis  prppe  Bruxellas,ipsis  verbis  Goscelini  reten- 
tis,ut  vcl  hinc  colligere  liceat,alia  ejusdem  Capgra- 
vii  compendia  saepe  ex  eodem  Goscelino  desumpta 
essc  :  quod  observamus  ad  Vitam  S.  ErmenifdaB 
mairis,et  S.  Laurentii  archiepiscopi  Dorovernensis 
11  Februarii,  ubi  plura  de  Goscelino  damus. 

3.  Partim  ex  eadem  Vita,  partim  aliundehaec  le- 
guntur  iii  Eliensi  Historia  ms.  «  Werburga  filia  S. 
Ermenildaj,  post  mortem  patris  sui,  intravit  mona- 
sterium  S.  Ktheldredas  apud  Ely,  sicut  legitur  in 
Vita  sua,  priusquam  mater  sua  idem  monasterium 
intravit:cujus  sanctitatem  cum  rex  Etbelredus  pa- 
truus  suus  coTnperissct,  eam  inde  ccpit,  et  princi- 
palummonasteriorumsanctimonialiumquein  regno 
suo  ei  tradidit.  Sponsa  igitur  Domini  Werburga, 
cum  quibusdam  Ecclesiis  praeessetjpost  dilectae  ge- 
nitricis  sua3obitum,jure  praelationis  etiam  monaste- 
rium  Elgae  suscepit.  Cum  ergo  omnium  familiae  et 
monasteriissibicreditis,praenimia  charitatfc  ardens, 
optaret  adesse,  et  econtranulli  tolerabile  yideretur 
sua  dulci  praesentia  carere,  elegit  cum  divina  pi  •€- 
scicntia  Ilehamburgae  monasterio  corpore  requie- 
scere.  Quamobrem  prajcepit  Hehamburgensi  fami- 
liffi,  ut,  ubicumque  migraret  ex  hac  luce,  ipsi  in- 
cunctantcr  venirent,  corpusque  ejus  ad  monaste- 
rium  suum  portarent...  Legitur  m  Anglico,  quod 
Sexbur^a  in  ecclesia  de  Scepeia,  quam  construxit, 
a  Theodoro  archiepiscopo  velamen  sanctitatis  acce- 
pit,ntqueil)idemfiliasuaErmenildasub  eanormam 
religionis,  spreto  regni  culmine,  postea  sumpsit  : 
quae,  dum  iter  apuu  Ely  paravisset,  filiam  suam 
Werburgam  pro  se  in  monasterio  ablati8sam,sicut 
diu  optaverat,  constituit.  »  Est  autem  Shepeia  in- 


95 


GOSCELINI  GANTUARIENSIS  MONACHI. 


M 


Bula  Gantu  orientalis,  in  qua  ob  monasterium  san- 
ctimonialium  tunc  exstructum,  vicus   etiamnum 
Minster  appellatur. 
4.  De  tempore  quo  aut  reliquis  monasteriis  prae- 

f^osita  fuerit,  aut  ex  hac  vita  mortali  ad  praemium 
aborum  suorum  abierit  nihil  uspiam  traditum  est. 
Monasterium  Eliensc  coepit  acdificare  S.Ethreldreda 
an.  673,vita  ct  regno  functus  est  Wulfherus  rex  an. 
675,  a  cujus  obitu  sub  S.  Etheldreda,  an.679  mor- 
tua,  sacrae  religionis  habitum  sumpsit  apud  Elien- 
ses,  quibus  secunda  abbatissa  tum  daia  est  S.Sex- 
burG;a  :  qnae  Malmesburiensi  1.  iv  De  pontificibus 
Anglorum,  dicitur  sub  religione  et  nomine  abbatiss» 
consenuisse.  Sed  tum  prorsus  vctula,  cujusex  filia 
neptis  S.  Wcreburga  jam  pridcm  vivo  patre  Wul- 
fhero  nubilis  sollicitantes  ad  matrimonium  procos 
repudiarat.  Hinc  Edowardus  Maihcu  in  suo  indice 
chronologico  ad  Trophaea  Anglicana  ordinis  Bene- 
dictini  bflftc  habet  an.  680.«  Eodem  temporeclaruit 
S.  Sexburga  regina  et  abbatissa.  Item  S.Ermenilda 
C^QS  fllia  regina,deinde  abbatissa;  »  quasi  non  diu 
supcrfuerit  S.  Sexburga,eique  tertia  apud  Elienscs 
-Bttccesserit  S.Ermenilaa  :  quod  nobis  magis  proba- 
tiir»quam  quod  legimus  apud  Wionem  in  notationi- 
bu8  ad  13  Feb.  S.  Ermenildam   factam  abbatis- 
Bam  anno  Christi  703,  quando  eam,  aut  etiam  ci- 
tiiis,  e  vivis  exccssisse  credimus.  Quo  autem  tem- 
pore  illa  ad  Elienses  migravit,  S.  Wereburgam  fi- 
nam  praefecisse  Shepeiano  in  Cantio  monaslerio  di- 
oenda  esset  si  Anglicano  monumento  ab  EUcnsibus 
citato  fidendum  est.Inde  csset  tum  apatruosuoS. 
Etheldro  Hege  evocata,  et  monasterii  sanctimonia- 
Hum  regni  sui  jure  abbatissaB  (uL  explicat  Wigor- 
Diensts  ad  annum  676)  praifecta  :  et  simul  a  morte 
B.  Ermenilda  matris  Ehensis  quarta  abbatisrsa  fa- 
cta.  Ab  eadem  S.  Wereburga  Wedunam,  Wulfhera 
patris  sui  regiam  sedem,in  monasterium  conversam 
e&ae  tradunt  post  Ramulphum  Cestrensem  Cambdc- 
IU18  in  Goritanis  ageiis  de  comitatu  Northamptoniae, 
Harsfeldius  saBCulo  7,c.23,et  Edovardus  Maiheu  in 
lao  de  S.  Wcreburgac  Vita  tractatu.  S.  Ethelredus 
r^icto  regno  monachus  factus  est  an.Christi  704, 
quo  tempore  S.  Wereburga  adhuc  supererat  :  ad 
qvam  vero  senectutem  pervenerit,quove  anno  deces 
aerit,  nusquam  legimus.Aliqui  S.  Ermenildam  ma- 
tvem  scribunt  ad  annum  7)0  supervixissc,   quod 
1108  de  filia  ejus  dicere  mallemus  :  si  tamen  diu- 
tins  non  superfuerit. 

§  II.  5.  Wereburgse  reliquisg  Cestriam  translata^  ejus 

publiea  veneratio, 

5.  Duplex  apud  Dritannos  Urbs-Legionum,  vulgo 
Caerleffian.aeix  Caerlianj  dicta  ab  hibernis  vel  stati- 
vis  legionum.  Altera  in  Britannia  u  apud  Silures, 
l9ca  priscisy  tum  Legio  ii  a  Ranulfo  Cestrensi  i.  i. 
Polychronioi,  c.  48,Demetias,  seu  Suthwalliae  ascri- 
pta;  in  eaque  illius  parte  ad  fluvium  Oscam  sita, 

3u«  eomitatu  Monemuthcnsi  circumscribitur.  Se- 
em  olim  archiepiscopalem  sub  primis  Britonibus 
Chrtstiaaifl  habuit,  inae  Landavam  ac  postea  Mc- 
neutam,  quam  S.  Bavidis  urbem  dicimus,  transla- 
tam.  Huius  Urbis-Legionum  cives  fuisse  SS.  Aaro- 
nem  et  Julium  in  Diocletiani  persecutione  martyrii 
palma  coronatos  tradit  libro  de  excidio  Britanniae 
GiLdas  Britannicorum  scriptorum  antiquissimus. 
Utrique  islic  a  Britonibus  ecclesiam  enxtam  esse 
docent  Giraldus  Cambrensis  I.iltinerarii  Cambrie, 
c.  5,  et  Galfridus  Moneniuthensis  l.ix  (list.Britan., 
e.  ^12,  de  quibus  agemus  ad  Kal.  Julias.  Altera  non 
roinus  clura  permansit  Urbs-Legionum,  Britannis 
(iaer-Legion^  Cj^r-Leon-Vaur,  Saxonibus  Lege-ces- 
ter,  vulgo  Anglis  Chester,  et  a  situ  Vestchester,  La- 
tine  Cestra  et  Ce5/r/a,comitatui  adjuncto  nomen  de- 
dit :  Romanis  creditur  Deva,  Deunana,  vcl  Divana 
diota,  a  Goniaviis  exculta,  et  provinciaB  Flaviss  Ge- 
sariensi  BSoripU  :  ftanulpbo,  qui  hic  suam  Histo- 
riam  elaboravit,  « tempore  Brilonum  caput  et  Me- 


A  tropolis  VenedotiaB  et  Nortwallias  habetur,  postea 
in  confinio  Anglorum  ad  conspectum  Cambriae  :  in- 
ter  duo  marina  brachia,sive  duo  flumina  Deo  et  Mo- 
see  sita.  »  Creditur  sub  initium  saeculi  septimi 
adhuc  a  Britonibus  detcnta  ejusque  episcopns  cum 
aliis  Britonibus  interfuisse  colloquio  cum  S.  Au- 
gustino  Dorovernensium  archiepiscopo  in'  iinibus 
Wicciarum  et  Saxonum  occidentalium  instituto,  de 
quo  agit  Beda  1.  ii,  c.  2,et  de  episcopis  Britonibns 
varia  aisputat  Usscriusde  Britannicarum  Ecclesia- 
rum  primordiis  c.  5.  Ranulphus  Ccstrcnsis  l.v.Po- 
lyohronici  c.  Id,tradit«  T.Wereburgam  Hamburgae 
sepultam  usque  ad  adventum  Danorum  jacuissc. 
TuiB  hiemantibusDanisapud  Rypemdon,fugetoque 
Rege  Merciorum  Burdredo  (quod  factum  esse  anno 
884  legimus  in  Ghronologia  Saxonica),  Humbur- 
genses  cives  sibi  timentes,cum  feretro  corpus  Vir- 
ginis  continente,  tunc  in  pulverem  re8olutaB,ad  Le- 

f;ecestriam,  quae  nunc  Gestria  dicitur,  tanquam  ad 
^  ocum  tutissimum  contra  stragem  barbaricam  con- 
fugerunt,  » 

6.  Volunt  interim  Gambdenus  et  Spedus,  ubi  de 
Gestria  agunt,  hanc  a  Danis  misero  deformatam  es- 
8e,8ed  praeclare  restauratam  ab  iEgclflelda  Mercio- 
rum  domina,  sorore  Eduardi  senioris  regis,qui  An- 
glis  imneravitab  an.  901  ad  925,sub  quo  iEc^elfleda 
cum  Etnerendo  marito  usque  ad  annum  912,  et  vi- 
dua  septem  dein  annis  Mercios  rexit.Snccessit  huic 
Eduardus  iEthelstanus,  a  cujus  tempore  in  urbe 
Gestria,  secundum  Ranulphum, «  usque  ad  adven- 
tum  Normannorum,  canonici  saBculares,collatis  vi- 
cissim  possessionibus,  ad  virginis  laudes   milita- 
runt;  at  secundum  Malmesburiensem  1.  iv.De  pon- 
tificibus   Anglorum,  ex  antiquo  sanctimonianiim 
monasterium  fuit,inter  quas  S.  Werburgam  cceli- 
batum  professam  plurimo  tcmporum  curriculo  bo- 
nis  emicuisse  virtutibus,   »  male  adjungit.  Anno 
Chr.  973  Gestria  Eadgarum  regcm  pompa  magni- 
p  fica  Iriumphantem  vidit ;  ouando  Regibus  Kynatho 
^*  Scotorum,  Malcomo  Cumbrorum,  et  Macco  pluri- 
marum  insularum,ct  subregulis  WalliaB  quinque  ad 
remos  locatis,  ipse  clavo  gubemaculi   arrepto,  a 
palatio  ad  monasterium  S.Joannisnavigavit ;  facta- 
que  oratione  ad  palatium  remeavit,ut  pluribus  nar- 
rant  Wieorniensis  aliique.  Successit  Eadgaro  fi- 
lius  S.  Eauardus,  dein  martjr,  et  post  alios  alter 
S.Eduardus  confessor;  de  priore  agemus  18  Martii 
posteriorem  celebravimus  5.  Jan.,  ubi  c.  7.  Vitae 
ejus,  »  comes  Lofricus  vidit  Ghristum  in  ara  con- 
8istentem,dextera  superregem  extentasignum  san- 
ctae  crucis  eum  benedicendo  depinxisse.  Hic  comes 
Leofricus,  et  uxor  nobilis   comitissa  Godiva,  Dei 
cultrix,  et  S.Maris  semper  virginis  amatrix  devo- 
ta,mona8terium  Conventri  a  fundamentis  constru- 
xerunt  :  Leonense  etiam  et  Winlaconense  coBno- 
bium,  S  Joannis  Baptistae  ac  S.  WcrburgaB  virginis 
monasteria  in  Leogecestra  sita,  et  ecclesiam   S. 
Marias  de  Stowe  pretiosis  ditaverunt  ornamentis. 
D  Wigornense  quoque  monasterium  terris,  et  Eoves- 
hammense  aeaificiis,ornamentis  varii8,terrisque  lo- 
cupIetaverunt.Decessit  Leofricus  in  bona  scnectute 
11  Kal.  Sept.  anno  1057,  »  ut  ad  eum  annum  refe- 
runt  Wigorniensis,  Hovedenus,  Westmonaterien- 
sis,Ce;trensis,  aliique.  Cambdedus  addit.  «  a  Leo- 
frico  ecclesiam  Cestriae  in  honorem  S.  WerbugaB 
positam  esse.  »  Sub  Guilielmo  conquaBstore  Petrus 
episcopus  sedem  suam  Licbfeldia  Gestriam,  ut  ob- 
scrvat  Malmesburiensis,  transtulit:  dein  teste  Wi- 
gorniensi,  an.  M02  Coventriam  relatam   Sunt  au- 
tem  Lichfeldia  et  Coventria  urbes  comitatus  Slaf- 
fordiensis  :  a  quibus  omnibus  sedibus  s«pe  poste- 
riores  episcopi  appellationem  sumunt.  Hic  Guiliel- 
mus  I  rcx  Hugoncm  Lupum  haereditarium   palati- 
num,  Cestria3  comitem  creavit,  cui  ex  haeredibus 
sez  Comites  ordine  successerunt.Hio  iHe  est  Atgo, 
per  quem  «  loco  sanctimanialium  mpoiiaBterium  Oe- 
strense  S  Werebums  monacfars  npletum  fhtase  » 


01 


VITA  S.  WEREBURGJE  mGINI&; 


98 


iradlt  MalmesburieflBHi  do  PoDtif^Dffl.Jib.iv,quo9  X 
tameD  «  mooacbos  reguIaresmavuUGcslrcDsissuc- 
cessisse  caDODibus  sa^cularibus^quos  pauoulos  ejo- 
ctos  focdo  et  paupere  victu  vitam  traDsigeutes  n 
Bcribit  etiam  MalmesburieDsis  lib.  ii.  De  Gestis  re- 
gum  Angl.,  c.  13,  ut  bi  tum  soli  fueriDt,  aut  sau- 
ctimoDialibus  additi  ad  diviDum  offlcium  deccDtius 
relebraDdum.CambdeDus  additc<ab  Hugoue  comite 
ec<;lesiam  S.  Wereburg»  restauratam  esse,  moua- 
chisque  auctore  S.  Aoselmo  coDcessam  :  »  quod 
factum  esse  aoDO  109:d  sub  rege  Guiliclmo  Ruso 
passim  omues  scribuut  cum  ADDalibusStoi  etMar- 
tyrologio  AuglicaDO  primse  editioDis.lD  cujus  poste- 
nore  editioue  tum  primo  ex  Hamburgeusi  ecclesia 
trHduntursolemDi  pompa  traDslata  Gestriam  ossaS. 
Werburgasye&atructaque  ab  Uugoue  ecclesiailli  di- 
cata  cum  mouasterio,  sede  dudc  Cathedrali  hoDO- 
rala:po8tquam  sacrs  reliquiffi  apud  HamburgeDses 
treceotos  ciroitcr  aDDOs  requievisseut,  quos  etiam 
Cestrensie  anuotarat :  quamvis  «  fugato  rege  Mer-  n 
ciorum  Burdrodo,»  ergo  aDn.884,  ut  supra  demoD- 
stravimus,  describat  corpus  ejus  Cestriam  transla- 
tum,ut  errore  quodam  aDiaDueosium  300  auDi  loco 
170  videaDtur  mtrusi ;  imo  uti  sub  Guilielmo  ii  ea 
translatio  dicitur  fucta,  ita  octogiuta  circiter  uDoi  * 
uUra  assignatos  trecentos  fuisscDt  elapsi  :  et  si 
eiiiem  Mai^tyrologio  credamus,  in  quo  sub  annum 
676  traditur  obiisse,eruDt  aoni  abejusobitu  plures 
quadriDgeDtis. 

7.Sub  finem  HistoritT  ms.mouasterii  PetroburgeD- 
sis  observatur, «  S.  Werburgam  in  Leggecestre  re- 
quiescere.  »  Rcferunt  eamdem  hoc  3  Febr.  prjeter 
Murtyrologium  Anglicanum,  Carthusiani  Colonien- 
ses  in  Auctario  Usuardi  his  verbis  :  «  Item  Were- 
burg£  vii^nis.  »  Ferrarius  in  Catalogo  generali  : 
«  In  Angiia  S.WetereburgjB  virgiDis;»  auam  iu  do- 
tis  Wereburgam  vocat.  MeDardus  iu  Martyrologio 
BenedictiDo  :  «  In  coeDobio  CcstrcDsi.S.  Werburgae 
virginis  et  abbatissflB^flliae  Vulferi  reffisMerciorum.» 
Edowardus  Maiheu  Id  Trophsis  beoedictiDorum  C 
ADglorum;  «  TriciDghamiffi,  vulgo  Treutam,  Id  co- 
mitatu  Staffordi»  S.  Wcrcburgs  virgiDis  et  abba- 
tisss,  spIeDdore  goDeris  et  saoctitate  vit®  clarissi- 
ms;  M  4|usque  Gesta  ex  variis  reccDset.  Ejusdem 
Vit«  compeodium  refert  hoc  die  Hierooymus  Por- 
tenis  io  Floribus  saoclorum  Angh'aB,  m  quibus 
etiam  vita  functa  dicitur  «  circa  annum  Domini 
676,»  quo  vitam  monasticam,patre  Wulfhero  aoDO 
prscedeote  mortuo,forte  auspicata.  Arooldus  Wiou 
eamdem  cum  S.  Witeburga,  magoa  matertera^ 
confuadit  et  celebrat  8  Julii.  «  lo  Aoglia,  ioquit  S. 
Witebur^»  vir^iois,  Wulferi  regis  Merciorum  filiffl 
et  saoctimoDiiuis  ElienBiSy  saoctitate  et  miraculis 
clar»,  »  additque  io  ootis  alias  dici  Wereburgam  ei 
Verehurgam,  atque  «  ab  Ermeoilda  matre  regioa 
oblatam  fuisse  Ueo  io  cceoobio  ElieosicircaaoDum 


Domioi  670.  »  Floriarum  ms.  19  Februarii  h»c  ha- 
bet :  «  In  Anglia  S.  Wicburg»  virgiDis:  »  ut  dubi- 
tari  possit  de  S.  Witburga  an  vero  Werburga  au- 
ctor  agat.Ao  dod  etiam  S.Wereburga  cum  S.Wul- 
burga  virgiae  ct  abbatissa  ab  aliquibusconfusaac- 
casiooem  dederit,  ut  hajc  filia  regis  crederetur,  el 
pater  ejus  S.  Ricbardus  AD^Iiae  rex  haberetur,  in- 
qniremus  7.  Febr.  ad  S.  Hichardi  Vitam,  et  'JS5 
Febr.  die  S.  Walburg»  oatali. 

8.  AguDt  deuique  de  S.  Wereburga  ForeDlms 
WigoroieDsis  ad  annum  675etWestraonasteriensis 
ad  o76  quibus  dicitur  «magnarum  virgo  virtutum, 
multa  Deo  cooperaote  miracula  patrasse,  quibus* 
dam  virgioum  Deodevotarummooasteriisprfflfectai 
cum  iis  regulariter  vivens,  illisque  in  omoihus  pie 
coDSuleos,  ad  vit«  flDem  vero  regi  Christo  mili- 
tasse ;  sicque  e  seeculo  migrans  ad  comptexum  et 
Duptias  spoDsi  coelestis  iotrassoApud  Malmeeba- 
rieosem  1.  ii  De  gestis  regum  Aoglorum,  c.  18, 
«  S.  ErmeDildaj  apud  Hely,et  prscipue  filia  Werc^ 
burgae  apud  civitutem  Legioncm  laudantur  merita^ 
extolluntur  miracula^cumqueomnibus  petitionitms 
sint  incunctanter  favorabiles,maxime  orationes  fe- 
minarum  et  puerorum  vicioo  etconliguoauxilii  pe- 
de  attingunt.»  Quie  fere  eadem  leguntur  upud  Vin- 
centium  Bcllovacensem  1.  xxv  Speculi  historialis, 
c.  32,  ct  Petrum  de  Natalibus  in  Catalogo,  I.  ii,  c. 
67.  Earum  virtutum  illustres  pr®cones  etiam  sunt 
Polyiiorus  Virgilius  lib.iv  Historis  AnglicaDs,Har- 
psfeidius  sajculo  v  i,  c.  23.  Andreas  du  Chesne  1. 
VI.  Historia)  Anglicanaj,  et  passim  alii. 

9.  Vita  seqnens  in  codice  ms.  his  capitibns  dis- 
tinguebatur  qu«  hic  prajposuisse  sunicit,  faota 
more  nostro  nova  divisione. 

Cap.  I.  Genealogia  S.  Wereburgae. 

II.  Conversatio  in  Elio  monasterio. 

III.  Conversatio  matris  sue  in  eodem  monas- 
terio. 

IV.  Prssponitur  monasteriis  sanctimonialium 
Werburga  a  patruo  suo  rege  >£thelredo. 
Idem  rex  hujus  sanctitatis  exemplo  fit  por- 
beatissimus  monachus. 

V.  Werburga  ut  mater  pia,  ita  fit  omnium  mi- 
nistra  pro  magistra. 

VI.  Volatilium  agmina  precepto  captivat  et  re- 
laxat. 

VII.  Humilitas  ejus.  Carnificem  retorta  in  t^r- 
gum  integrum  cervice  increpat,et  suppliccm 
reformat. 

VIII.  Transitus  ipsius  3  Nonas  Fcbruarii. 

IX.  Corpus  ejus  Triecengehamenses  custodien- 
tes  obdormiuDt :  et  Hamburgeoses  divioitus 
reseratis  foribus  auteruot. 

X.  Post  Dovem  aoDos  elevata,  ioveota  est  toto 
corpore  et  vestibus  ut  viveos  vernantissima. 


INCIPIT  VITA 


CAPUT  PRIMUM. 

Rlusiris  ex  quatuor  regiis  familiis  p^ogenies  S.  We^ 

reburgse. 

1.  Filia  regnm,  et  sponsa  Christi  deoentissima, 

virgo  WerbaigaiD  Castria  civitaterequiescit,merito- 

rvm  signis  gloriosa.CIara  est  in  tota  Anglia,et  pura 

sanctitate,  et  regia  dignitate,  et  virtutum  attesta- 

tionfi,  atqne  An^icarum  historiarum  eelebritate.  A 

(i^  8.  Bthdbertus  rex  abavus  vita  functus  an- 
Do  6io,  coMtiir  24.  Febroar.,  quo  die  de  ejus  ma« 
joritai  «gemas. 


D  primis  Anglorum  regibus  sublimiter  splendescit;  a 
rege  vero  Doroberniae,  quod  est  Cantuari»,  potain- 
tissimo  (100)  iEthelbrichto,  qui  primus  Angbimm 
regum  per  protodoctorem  suum  (101)  Auguslinum 
Christo  sacrari  meruit,  imo  a  quatuor  regnis  (tl- 
tum  et  sanctum  genus  tradit:quod  hic  sequenti  or- 
dine  exponi  dulce  videtur:  quo  Dei  gemmacharius 
appretietur,  et  quasi  de  prffiviis  sideribus  heee  ma- 

(101)  S.  AuguBtlnus  colitur  26  Maii,  cjus  «kmus 
et  m  arohiepiscopatu  successor  S.LQorentias  2Fa* 
bruwr. 


dd 


GOSCELINI  GANTUARIBNSiS  MONAGHI. 


iOO 


tutina  stella  clarius  spectetur.iElhelbrichtus  igitur 
ex  ( 102)  Berta  regina  filia  regis  Francorum  (103) 
Eadbaldum  cum  iEthelburga  filia  procreavit,  qucm 
sus  pietatis  et  regni  oplimum  haeredem  reliquit 
(104).  iEthelburga  vero  regina  post  proprii  rcgis 
Nordanhumbrorum  (105)  ^Eduini  interfectioncm, 
reversa  ad  fratrem  .Eadbaldum  in  villa  (106)  Lim- 
minga  monasterium  ffidificavit,in  quo  cum  (107)  S. 
iEadburga  requicscit;Eadbaidusquoqueex  aUerius 
(108)  rcgis  Franco^^um  fiiia  Emma  (109)  Eormre- 
dum  atquc  (110)  Ergombertum  principcs  sanctam- 
quo  virginera  (111)  Answytham,  quae  apud  (112) 
Folcanstam  deposila  vcncratur  propagavit.  Eorm- 
rcdo  autem  cx  iiiclyta  conjuge  Oslava  nati  sunt 
(113)  iEthelredus,  atque  iEthelbrichtus,  quos  inno- 
center  jugu'atos,  splendida  lucis  (114)  columna  de 
ccbIo  prodidit  Ghristi  martyres  :  quatuor  quoque 
sibi  filia)  sanctae  (115)  Domneva,  >^rmenberga,  /Er- 


A  menburga,  et  ^Ermengida,  velut  paradisiaci  fonlis 
quadrifida  emicuere  flumina.  Fratri  vcrocjus  Mr- 
gomberto  regi  (116)  Annae  regis  filia  (117)  Saxbur- 
ga,  soror  perpetuae  virginis  (118)  iEtheldretha»,  re- 
galiter  conjuncta  peperit  (119)iEgbrichtumac(120) 
Lotharium  reges  cceloque  dignas  (121)  Eormhil- 
dam  atque  (122)  Eorkengodam  re^*inas.  Eormhilda 
(123)  Wlfero  rrgi  Marciorum  (124),  Pendae  regis 
fiIio,tradita,spIcndidissimam  Werburgara,  cui  haec 
parcntalis  purpura  infloratur,  gencravit. 

2.  Beatissima  vero  matertcra  ejus  virgo  Eorken- 
goda  amorc  sacrae  religionisporegrinatatransmare 
requiescit,  ubi  se  a  Domino  susceptam  tamquam 
advenam  suam  multis  virtutibus  ostendit.At  bcata 
et  regia  (125)  Domncva  rcgio  Wlferi  germano  Mer- 

^  walc  conjugata,  ad  summae  Trinitatis  graliam  tri- 
plicem  virginitatis  protulit  lauream,  sanctissimas 
scilicet  sorores  (126)  Mildburgam,  Mildrydam,  et 


(102)  Berta,  S.  Gregorio  Adilberga,  filia  Chari-« 
berli  rogis  Parisiorum,  qui  S.  Wereburg»  atavus 
obiit  anno  570.  Chlotharius  I  tritaviis  562,  Chlo- 
doveus  I,  tritavi  pater,  509. 

(103)  Eadbaldus  proavus  regnavit  ab  onno  016 
ad  640,  qui,  teste  Beda  1.  ii,  c.6,  «  analhematizato 
omui  idololatriae  cultu,  »  in  quem  ab  obitu  patris 
relapsus  fuerat,  «  et  abdicato  connubio  non  legi- 
tirao,  »  quod  cum  noverca  contraxerat,  «  suscepit 
fidem  Christi,  et  baptizatus,  Ecclesisc  rebus,  quan- 
tum  valuit,  in  omnibus  consulere  ac  faverc  cura- 
vit.  »  De  obitu  ejus  agit  Beda  I.  iii,  c.  B. 

(104)  Colitur  S.Ethelburga  8  Seplemb.Bedae  I.  ii, 
cap.  9.  «  Edfilburga,  alio  nomine  Tate ;  suo  matri- 
monio  occasio  fuit  fidei  percipiendasgentiNorlhan- 
hymbrorum.wQuara  illi  epistolainraisit  Bonifacius  n 
V  papa,  refert  Beda  c.  ii.  ' 

(105)  S.  Edwinus,  primus  rex  Christianus  Nor- 
thumbrorum,  rognavit  annis  17,  occisus  an.  633, 
12  Octobris.  De  eo  agit  Beda  a.  c.  9,  paucis  inter- 
positis,  ad  c.  20. 

(106)  «  Rex  Eadbaldus  sorori  suae  Ethelburgae 
dedit  villara  Limming,  in  qua  ipsa  monastcrium 
construxit,  et  a  B.  Honorio  Archiopisc.  Canlua- 
riensi  velamine  consecrata.mater  plurimarum  Vir- 
ginum  et  viduarum  fuit.  >»  Ita  Capgravius  in  Vita 
S.  Honorii.  Est  autem  Lyming  Cambdeno  in  di- 
strictu  seu  latha  Shepwayensi,  prope  oppidum 
Etham,  non  procul  a  mari  et  portu  pubrensi. 

(107)  Eadburga,  sive  EdburgOy  Capgravio  in  po- 
pna  Vita  dicitur  filia  S.  Ethelherti,uihic  legendum 
sit  cutn  sorore  JEadburga  requiescit  :  quod  huic 
auctori  ma^is  congruit.  Sed  ca  Edburga  Capgravio 
cum  altcra  iuniore  confunditur,  quae  in  insula  Ta- 
neto  vixit  abbatissa  monasterii  S.  Mildredae,  cujus  r^ 
corpus  ea  transtulit  in  novam  ecclesiam.dedicatam  ^ 
a  Cuthberto  archiepiscopo.  quem  «  Nothelmo  xvi, 
Kalend.  Novemb.  anno  741  defuncto  »  successisse 
scribit  Wigorniensis  post  Chronologiam  Saxoni- 
cam. 

(108)  Quis  fuerit  hio  rex,  nusquam  legimus.  Em- 
ma  nubente  regnabat  monarcha  Francorum  Chlo- 
tarius  II,  cujus  fuerit  aut  filia,  autsoror  :  aut  cog- 
nata  a  regibus  Austrasiorum  aut  Burgundionum 
orta. 

(109)  Aliis  Ercomredus  et  Ermenredus,  in  Historia 
Pctroburgensi  ms.  sanctus  dicitur. 

(110)  ErcompertuR,  avus  S.  Werburgae,  regnavit 
ab  anno  640  ad  664.  Hic,  teste  Beda  1.  iii,  c.  8, 
idola  destrui  in  toto  regno  praecepit,  et  jejunium 
quadragesimale  observari* 

(111)  S.  Eanswida,  sive  Enswida  colitur  12  Sep- 
temb. 


(112)  «  Folhstonium,  inquit  Cambdenus  in  Can- 
tio,AngIo-Saxonibu8  religionisnomine  celebrefuit, 
a  monastcrio,quod  Eanswida  Eadbaldi  regisCantii 
filia  virginibus  consecravit;  nunc  viculus  est,  ejus- 
que  partem  maximam  abrasit  Oceanus, »  cui  adja- 
cet  prope  Dubrim  versus  occidentem. 

(113)  Coluntur  hi  fratres  Ethelredus  et  Ethel- 
brictns  17  Octobrir,quo  die  ad  monasterium  liam- 
sciac  translati  sunt  sub  rcge  Ethelredo. 

(114)  «  Radius  prolixae  immensajque  lucis  instar 
fla^rantis  tacis  per  sumraum  aulae  regiae  culmen,» 
ubi  sepulti  nocte  ipsa  erant,«usque  ad  coDlum  pro- 
tendcre  regi  visus  cst.  »  Vita  ins. 

(115)  In  eadcm  Vita  dicuntur  Dompnena,  Ermen- 
burga,  Ethcldritha  et  Emie7igitha  :  ex  his  Ermen- 
burga  colitur  19  Noxembris. 

(110)  Anna  alter  proavus,  rex  Anglorura  orien- 
talium,  occisus  an.  654.  Ex  deccssoribus  regibus 
fuit  S.  Sigbertus  martyr  patruelis  cjus,  cui  sacer 
est  17  Septemb.  Ipse  Anna  Bedae  lib.  iv  c.  29,  «  vir 
bene  religiosus,  ac  per  omnia  mente  et  opere  egre- 
gius,  »  in  Eliensi  Uistoria  ms.  etiam  sanclus  appel- 
latur. 

(117)  S.  Sexburga  avia  materna  colitnr  6  Julii  : 
hujus  etiam  sorores  S.  Withburga  et  Ethelbuga,  8 
et  7  Julii. 

(fl8)  S.Ethildritha,  Etheldreda,sive  FAheldrudis, 
primo  Tondberlo  principi,  tum  Egfrido  Nordhum- 
brorum  postea  regi  annis  \2  nupta,  virginitatern 
servavit.  Agit  de  ea  Beda  I.  iv,  c.  19  et  20.  Colitur 
23  Junii.  Incoepit  regnare  Egfridus  anno  670. 

(119)  Egbertus  avunculus  rcgnavit  in  Cantio  ab 
anno  664  ad  673. 

(120)  Lotharius,  alter  avunculus,  post  fratrem 
regnaWt  ad  annum  685. 

(121)  S.  Ermenilda  mater  colitur  ^3  Februar. 

(122)  Earcougota,  sive  Erkengotlia,  sub  matertera 
S.Ethelburga  abbatissa  vixit  in  monasterio  S.Farae 
dicecesis  Meldensis,  non  procul  ab  urbe  Parisio- 
rum  :  coluntur  S.  Earcongota  25  Febr.  et  S.  Ethel- 
burga  7  Julii.  Agit  de  iis  Beda  1.  iii,  c.  8. 

(123)  Wulferus  pater  regnavit  ab  anno  657. 

(124)  Regnavit  Penda  avas  paternus  ab  anno  626 
ad  655,  cui  tum  Peada  alter  lilius,  huic  Wulferus 
successit. 

(125)  Convenit  Vita  S.  Milburgas  apud  Capera- 
vium,  et  Vita  ms.  fratrum  S.  Etheldredi  et  Etnel- 
brecti.  Contra,  S.  Ermenbnrgam  MerwalaB,  seu 
Mervaldo,  nuptam  scribunt  Malmeburiensis  lib.  i. 
De  reg,  Angl.,  c.  4,  Wigorniensis  ad  annum  675, 
Westmonasteriensis  ad  annum  676. 

(126)  Coluntur  S.  Milburga  23  Februarii,  S.  Mil- 

dreda,0ett  MilthridQ  13  Julii,De  S.MUwida  egimua 


lOi 


VITA  S.  WERBBDRGiB  VIRGINIS. 


iOS 


Mildgylam,  qnm  distinctis  monastoriorum  suorum  A 

lapidibus  irradiant  patriam.  Naius  cst  ci  et  Merevin 

filius,  qui  ad  sanctos  innocenlcs  a  baptismate  ra- 

ptus  est  parvulus.  Almifluae  quoque  WerburgaBge- 

nerossitatem  ac  sanctimoniam  proxime  exomant 

sanctissims  amitaB  sua)  Pendse  regis  flliae  (127),  Ky- 

neburga,  et  Kynewida,  quas  cum  propinqua  sua 

beatissima  Tibba  (128)  Burgenscm  supcrni  janiforis 

Petri  illustrant  ccclesiam.  Suus  vero  gcnitor  prae- 

nominatus  ac  patrut  reges,  id  est,  Pcada  (129)  /Edel- 

rcdus,  ac  pr«edictu«Merwalapra?dictarumsororum 

fratres,  Cbristians  institutionis  non  solum  cultores, 

verum  eiiam  primi  atque  iniensissimi  fuerepropa- 

gatores :  et  sicutiEdelbrictusDoroberniflB,itaWlfe- 

rus  in  Merciis  Christianitatem  primus  dilatavi/.  Sic 

itaquc,  ut  praemisimus  cx  quatuor  rcgnis  ct  anti-  ^ 

quis  regibus  rosa  Christi  Werburga  florescit.  A 

principe  suscepts  fidei  iEdelbricbtoGantuariorum, 

a  Berta  vel   Emma  Francorum,  ab  Anna  rege,  et 

avia  Sexburga  Orientalium  Anglorum,  apatrevero 

luculentissima  facta  Merciorum.  Hsec  vero  ad  glo- 

riam  prsdicandae  virginis  praetitulantur,  ut  de  ra- 

dice  sancia  ramum  sanctum  deceat  sanciiiudo;  imo 

de  coniempta  rcgni  exccllentia  major  ascribatur 

claritudo.  Restat  nunc,  ut  explicemt/s  sanciam  ip- 

sius  conversationem,  ct  probabilcm  in  Domino  fi- 

ncm. 

CAPUT  II. 

Conversatio  S.  Wereburgse  in  Eliensi  monasterio ; 
prxfectura  vanorum  monasteriorum. 

3.  A  tenero  ergo  aevi  flore,  cum  formse  pulchri- 
iudo  insigniter  responderet  generositati  suae,  ca;pit  C 
spcciosa  facie  cum  speciosissima  mente  ad  illum 
qui  speciosus  est  forma  prae  filiis  hominum  (130) 
oontendere:  cujus  ut  inaestimabilem  dulcedinem  prae- 
gustare  potuit,  protinus  in  ejus  amorem  anhelo 
pectore  exarsit,  et,  ut  cervus  ad  fonies  aquarum, 
virginalis  anima  ejus  in  ipso  sitivit :  adeodulciset 
suavis  Spiritus  Domini  a  Paire  dilectionis  procedens 
illam  attraxit,  CGelcstes  concupiscentias  in  ejuscor- 
de  accendit,  terrenas  extinxit.  Illa  amore  perpetuae 
virginitatis  ad  sponsum  aeternae  integritatis  convo- 
lavit,  procos  et  amatores  regiflcos  angelica  pudici- 
tia  repulit,  imo  Christus  electam  sibi  inhabitans 
omnibus  appetitoribus  eripuit  Sanctissima  parens 
non  cessabat  assiduis  moniiis  irrigare  hortum  Do- 
miQi,et  plantare  in  eaimmarcescibiliagerminapa*  jx 
radisi,  et  accendere  lampadem  ejus  oleoetflamma 
cbaritatis  inextinguibili.  Ad  illam  enim  vitam  fla- 

i7  Januar,  ubi  multa  de  Merevinopuerodictasunt, 
de  regno  Men^aldi  agemus  23  Februarii. 

(127)  S.  Kineburga  etKineswida,aliisCAtne^ur^a 
et  Chineswida,  coluntur  6  Martii.  In  vita  S.  Tibba 
conjungitur  et  13  Decembris  obiisse  traditur. 

(128)  Corpora  harum  anno  1005  dicuntur  trans- 
laia  «  ad  monasterium  de  Biirgo  S.  Petri,  »  vulgo 
Petrohurgum,  exstructum  a  Wulfero,  et  fratibus 
et  hisce  sororibus.  De  eo  agims  ad  Vitam  S.  Er- 
menildae. 

(129)  S.  Ethelredus  colitur  4  Maii.  In  Appendice 
Wigor  niensis  alius  frater  acy  ungitur  Mercelmus,  ubi 


grantissimann  prolem  exercebat,  quamipsaadhuc 
sub  jugo  maritali  gemitibus  inenarrabiiibus  suspi- 
rabat.  Verum  altissima  Dei  providentia  benigne  dis- 
ponsans  omnia,  matrcm  cam  in  regno  siatuit  om- 
nium  inopum,  omnium  necessitudinum  refugium, 
simul  etiam  ut  piis  vesceribus  pignus  Deo  gigneret 
accepiissimum,  et  ampliorem  coronam  dilaiorum 
iandem  reciperet  desidcriorum.  Viluerant  divitiae 
tam  matri  quam  filiae  :  palaiium  habebani  pro  mo- 
nasterio:  aurum,  gemmae,  vestes  auro  textae,  et 
quidquid  fert  pompatica  mundi  jactantia,  onerosa 
sibi  magis  erant  quam  gloriosa  ;  ot,  si  forle  his  uti 
ad  icmpus  regia  compellcret  dignitas,  dolebant  se 
potius  vanitati  subjectas  tamquam  captiviias. 

4.  Al  vero  virginalis  B.  Werburgae  libertas,  mox 
ut  vajuit,  haec  vincula  exuit,  et  ad  (131)  Eligense 
monasterium  cum  officio  sublimium  parentum  hos- 
tia  Dei  commigravit :  ubi  primum  beata,  et  inteme- 
rata  matertcra  sua  (132)  yEtheldrcda,  ac  deinde  so- 
ror  ejusdem  virginis,  sua,  ut  praedictum  est,  avia, 
principabaiur  Sexburga.lllico  abjicitur  culius  ter- 
rcni  niioris,  induiiur  habitus  sacrae  religionis,  ve- 
siis  pulla  pro  ornamento  glorise,  velum  capitis  hu- 
milc  pro  regni  assumiiur  diademate.  Ita  praeclara 
virgo  certabat  fastum  mundi  calcare ;  mente  et 
convcrsaiione,  velut  hic  peregrina,  ad  supernam 
patriam  tendcre  ;  iota  animi  submissione  bumili- 
mam  Cbristi  exhibere  ancillam,  quam  ipso  exal- 
tare  dignaretur  in  sponsam.  Omnes  monasterii  fa- 
mulatus  aniicipabat :  omnibus  se  inferiorem  exhi- 
bebat :  crga  omnium  necessitates  vulneratae  chari- 
tatis  viscera  impendebat. 

5.  Jam  Deo  amabilis  pater  ejus  Wlferus,  multa- 
rum  ecclcsiarum  aediflcator,  Christianae  fidei  sum- 
mus  amator  ac  dilatator,  quippe  qui  etiam  subje- 
ctos  reges  (133) ;  datis  provinciis  in  mercedem,  ad 
Christi  cultum  attraxit,  septimo  decimo  imperii  sui 
anno  (134  de  temporali  regno  ad  perenne  trans 
ivit.  Tunc  beatissima  regina  Eormenilda  post  pios 
fletus  triumphans  se  soluiam  a  mundiali  caiena,  diu 
desideratam  conversalionem  arripuit,  etcum  beata 
niia  in  Eliensi  monasterio  jugum  Domini  suave 
subiit.  Hic  dcinceps  ianta  virtutum  flagrantia  in 
omni  sanciiiate  et  religione  vixitinfatigabilis,  utet 
virginibus  exempium  esset  castitatis  ac  totius  vir- 
tutis.  Coniendebant  alterutra  pietaie  mater  et  filia, 
quae  humilior,  quae  possit  esse  subjectior :  mater 
sibi  praeferebat  ejus,  quam  genuerat,  virginitatem; 
virgo  matris  auctoritatem  :  utrimque  et  vincere  et 

ctiam  Merewaldus^  hic  Merwala,  sanctus  habe- 
tur. 

(130)  Capgrav.  et  ms.  Rub.  val.  conscendere. 

(^31)  Eiige  Bedae  1.  iv,  cap.  19 ;  aliis  Elia  et  Eli^ 
olim  monasterium,  nunc  oppidum  in  insula  cocno- 
mine  ah  ang uillis  iuxia  Beaam  appellata,  ad  fluv. 
Grantum  in  comitatu  Cantabrigae  apud  orientales 
Anglos. 

(132)  Exstruxit  illud  monasterium  an«  675,  obiit 
an.  679. 

(133)  Haec  plene  illustramus  13  Febr, 

(134)  Anno  675. 


108 


GOSCBUN!  £AN.TUAJtIKNSIS  MONAGHI. 


iiM 


Tinci  gftudebani.  Nunc  aittem  in  eodem  coenobio  ad  A  <^una  autem  regio  patrimoiLioauQ,  cp^Ci  Q^  in  namr 


fialutiferam  ipsius  benignisBimfle  parentis  tumbam 
<H)nspicue  elucescit,  quibus  olementiee  visceribus  se 
in  cunctos  diffuderit,  dum  corporaliter  vixit ;  adeo 
jot  «sperti  ipsius  benefioia  audeant  fideliter  asse- 
rere  quod  nullus  credulus  petitor  frustretur  ejus 
ope. 

6.  Igitur  patruus  alraae  WerburgaB  rex  /^thelre- 
■dus,  qui  fratri  Wlfero  successerat,  cum  sancta 
mentetotius  sanctitalis  esset  benignissimus,  videns 
in  beata  nepte  divinam  prudentiam  ac  sanctimoniam 
:altius  resplcndcre^  qui  nimirum  virtutem  poterat 
ultragermanitatem  diligere,  tradidit  ei  monasterio- 
rum  sanctimoniaJium,  qu«e  in  suo  regno  pollebant, 
principatum.  Pulcbre  sane  superna  id  actum  est 
providentia,  ut  sacrce  institutionis,  cujus  perfecta 
erai  discipula,  in  salutem  multorum  dcccntissima 
foret  magistra. 

7.  Rex  vero  magis  ac  magis  cocpit  imperii  ts- 
dere,  dum  se  reputaret  inter  sacularia  negotia  quasi 
animal  accline  terra;,  illam  vero  columbinis  pennis 
meritorum  ad  ccBlum  volitare.  Et  quid  plura?Non 
quievit  «nstus  spiritus  sui,  donec  (135)  vigesimo  no- 
■no  regni  sui  anno  in  (136)  Bardeniensi  CGcnobiode 
rege  efficeretur  monachus,  qui  idem  jam  favore  su- 
perno  probatur  meritia  venerandus. 

8.  Dilectissima  autem  Dco  Werburga,  erga  sub- 
Jectos  itaeratmagistra.ut  potiusvidereturministra: 
«quabat,velmagissubjiciebatse  infimis;  malens,si 
liceret,  locum  extremitatis  quam  prailationis.  Por- 
iabat  omnes  quasi  Yiscera  8ua,.fovebat  ac  si  uterina 


B 


tuna  provincia,  jucundum  et  celeberrimum  a  gene- 
ralione  in  generationem  hoc  ejus  miraculum  asse- 
ritur  ab  ipsa  plcbc  tota. 

•iO.  Gum  in  ipsius  Weduns  mansione  morarctur 
regia  virgo,  agros  ejus  in  solito  infinita  aucarum 
(139)  indomitarum,  quas  gantas  vocant,  depopula- 
batur  multitudo.  Nuntiat  domesticas  ruricoia  hoc 
damnum  dominae  sus.  Tunc  illa  magnanimi  fide 
prfficepit  illi  ut  omncs  adduceret,  et  includerct^ 
more  scillioot  animalium,  qui  depascunt  alicnas.se- 
getes.  Vade,  inquit,  et  omnes  has  volupres  introduc 
huc.  Itabat  ille  altius  obstupescens,  an  garriret,  an 
deliraret  bsBC  jussio.  Quomodo  enim  suepectus  ad- 
vena  tot  yolatilia  ire  gressibus  in  vinoula  <rogeret, 
quibus  per  coelum  evadere  liceret?  Quomodo,  in- 
quit,  nd  primum  accessum  meum  in  s&thera  fugien- 
tes  huc  convertam?  Tunc  virgo  propositum  urgens : 
Vade,  ait,  quantocius,  et  ex  nostro  jussu  omnes 
adduc  in  custodiam  nostram.  llle  timens  vel  super- 
vacuum  dictum  divaB  pr«Bceptricis  negligere,  post 
omnes  vadit,  <iiccnsque  illis :  Ite,  ite  ad  dominam 
nostram  ;  omncs  ante  se,  ac  si  captiva  pecora,  agit. 
Nulla  avis  de  tanto  co^tu  pcnnam  levavit,  sed  quasi 
implumes  pulli  vel  alis  excisae  pedetentim  se  per- 
movebant,  pedestri  incessu  submissis  collis  velut 
pro  confusione  reatus  sui  adventabant :  sic  inlra 
curiamjudicissuaB  trepid«  et  suppressae  quasi  dam- 
natffi  se  coUegere,  ibique  (l40)retrudunturcaptivaB, 
vel  magis  servanturJndulgentiae. 

11.  Noctem  illam  filia  lucis,  uli  consueverat,  in 


pignora,  erudiebat  excmploattentiusquamimperio.  C  hymnis  coelestibus  ac  prccibus  perpetua  :  mane 


Totam  possederat  dilectio,  et  benignitas,  pax  et  hi- 
larltas.  Ad  indigentes  promptissima  illi  iargitas  :  ad 
afQictQS  compatientissima  erat  pietas:  adversaride- 
bat  patientia,  vincebat  (iducia,  calcabat  coelesti  Is- 
titia:  ad  usum  vero  divinse  sapientiae  accipiebat 
prospera,  abstinentiam  pro  deliciis,  vigilias pro (i 37) 
somno,labores  pro  voluptate,  lectiones  etorationes 
sacras  pro  epulis  habebat :  corpore  in  terris,  animo 
oonversabatur  in  ccelis. 

CAPUT  III. 

Obedienlia  anserum  silvestrium :  inobedientia  villici 

punita. 

^.  Sed  jam  forsitan  lectorem  lassamus,  dum  mi- 

racuia  suspendimus.  Majora  miraculis  sunt  merita. 


omncs  advenae  elatis  vocibus  concrepant  ad  doini- 
nam,  quasi  veniam  et  emigrandi  ppscentes  liccn- 
tiam.  At  illa,  ut  erat  erga  omnem  Dei  crcaturam 
benignissima,  abeolutas  jubet  dimitti,  interminans 
nd  ultra  auderent  in  hunc  locum  rcgredL  Unam 
autem  ex  eis  quidam  ministrorum  exiens  furto 
abstulerat,  et  occuluerat :  cumque  omnes  clatis 
pennis  in  «era  se  sustulissent,  seseque  circumspi- 
ciendo  requisissent,  damnum  contubemii  sui  una 
absente  (141)  percensent.  Extemplo  universus  exer- 
oitus  supra  domum  virginis  (142)  glomeratur,  in- 
gentu  strepitu  injuriam  collegii  sui  conqueritur  : 
coelum  undique  diifusis  copiis  obtegitur,  ut  quaai 
heec  voce  bumana  judicium  miscratricis  suae  implo- 


quibus  ipsa  eunt  miracula :  quia  possunt  esseper-  *^  rare  viderentur :  Quare,  domina,  cum  omnea  nos 
feota  merita  absque  signis,  signa  vero  nihil  sunt  relaxeverit  tua  clemcntia,  una  ex  nobis  tenetur  ca- 
absque  meritis.  At  vero  multis  mirabilibus  efful-  ptiva?  Etpotest  baec  iniquitaslatereindomosancjLa 
sisse  probatnr  dignissima  virgo,  et  in  Eliensi  cce-  tua,  et  fceda  rapacitas  valere  sub  tua  innocentia? 
nobio,  et  quocunque  degebat  loco.  In  (138)  We-      Egressaergo  divina  virgo  ad  murmurjbantaeplebis, 


^435)  Anno  704  coeperat  regnare  a  morte  Wulferi 
an.  675. 

(136)  Dardena,  BeardenUy  Peartaneau^  vulgo  Bar- 
dneoy  in  comitatu  Lincolniae,  ncc  procul  aburbead 
einistram  ripam  Withamae. 

(137)  Ms.  Cambdeni  solemniis. 

(138)  Weduna,  in  Itinerario  Antonini,  ut  oenset 
Cambaenus,  Danavennaf  vulgo  JFdttoiyadAusonam 


fluv.  qui  inde  NoKhametoniam  defluit,  caput  pro- 
vinciae  quae  hic  Hamtuna  dicitur. 

(139)  uapgr.  et  ms.  Rub.  val.  silvestrium   auca- 
rum,  id  est  anserum. 

(140)  Ibid.,  recluduntur. 

(141)  Ibid.,  perpendunt. 
(442)  Ibid.^  congregatur. 


105 


YITA  S.  WEREBDRGiE  VIRGINIS. 


106 


et  querimoDiamy  intellezit  causam,  acsi   prafatis  A  ^^o  Werburgam  quam  multis  nliis  signis  emicuis 


verbis  auditam;  grotinus  perscrutatum  (143)  fur* 
tum  reus  ipse  publicat,  receptamque  volucrem  sus 
genti  pia  conciliatrix  associat,  et  abire  simul  prs- 
dicta  conditione  mandat.  Quibus  nimirum  sic  ges- 
tiebat,  dicebat  benigno  animo  :  Benedicite,volucres 
CGeliy  Domino.  Nec  mora;  omnis  illaconcio  ita  avo<* 
lavit,  ut  nulla  bujus  generis  avicula  in  ipsa  terra 
alm»  Werburgs,  ut  famose  memoratur,  ultra  re- 
perta  sit.  Bene  ergo  illi  pecualis  creatura  pareLat 
qua  omnium  Creaton  tota  devotione  jugiter  obtem» 
perabat.  Tale  prorsus  miraculum  in  Vita  beatissi* 
me  virginia  Amelberge  (144),  quam  noslro  stylo  re~ 
cndimQa,  legitur,  quatenus  in  eodem  opere  eadem 
fides  otriusque,  licet  diverso  tempore  et  loco  exsti- 
terinty  oomprobetur. 

12.  Quanta  autem  humilitatis  fuerit,  quants 
etiam  apud  Deum  sublimitatis,  in  eodem  loco  We» 
dunensi  aiiis  conflrmatur  indiciis.  Erat  illi  armen- 
tarius,  vir  pis  conversationis,  et  quantum  licuit 
8ub  humana  servitute  sancts  vits,  qui  et  suis  locis 
fama  meritorum  perpetuatur  ac  recolitur  festi- 
?e  (4  ^.5)»  Alnotus  nomine.  Hunc  villicus  domin» 
cum  forte  laniaret  cruentissimo  verbere,  et  ille 
omniain  Dei  nomine  toleraret  mansuetissime,  alma 
rirginis  compassio  non  ferens  dolorem,  proruit  ad 
pedes  indignos  lanists,  damans  cum  prece,  et  in- 
crepatione  : «  Parce  pro  Dei  amore,  quare  excarni« 
ficas  hominem  innocentem,  apud  altissimum  In- 
spectorem  omnibus  nobis  (ut  credo)  acceptiorem.  m 
Camque  ille  vel  prs  furore  vel  prs  superbia  tar- 


se,  ct  CGclesti  boncficio  diversoa  sgros  ac  debiles 
curasse.  Potuit  etiam  divina  inspiratione  plura 
praescire  ac  praedicare,  diemque  ultimum,  quem 
semper  prs  oculis  habebat,  totaque  vigilantia  cum 
flammanti  lampade  eminus  observaverat,  jum  pro- 
ximum  ignorare  nequibat.  Cum  ergo  omni  fami- 
liffi,  et  monasteriis  sibi  creditis  prs  nimia  chari- 
tate  jugiter  optaret  adesse;  et  econtra  nulli  tolera- 
bile  videretur  sua  dulci  prssentia  carere ;  elegit 
tamen  divina  prcescientia  et  voluntate  Heamburgs 
(^49)  monasterio  requiescere  corpore,  qus  omni- 
bus  semper  reprssentaretur  mente.  Quamobrem 
praecepit  (150)  Heamburgensi  familise,  ut  ubicun- 
que  migraret  ex  hac  luce,  ipsi  incunctanter  veni- 
n  rent,  corpusque  ejus  ad  suum  monasterium  tran- 
sportarent  (150* 

14.  Venit  ergo  ccelicols  virgini  diu  desideratus 
finis  terrenorum  laborum,  ac  dolorum,  et  ingressus 
ccelestium  aeternorumque  gaudiorum  :  nox  immor- 
talitatis  processit,  et  dies  aeternitatis  illuxit  :  tene- 
brffi  transierunt,  et  lumen  verum  luxit,  ac  sol  Isti- 
tise  perennis  ortus  est  illi.  Gaudebat  beata  anima 
quasi  ad  epulas  invitata,  videlicet  de  exsilio  ad  pa* 
tnam,  de  carcere  ad  regnum,  de  morte  ad  vitam» 
de  captivitate  ad  triumphum,  de  tyrannide  sscul 
ad  illum,  quem  desiderabat,  sponsum  sempiterns 
glorise,  transitura.  Deposita  itaque  in  ccBnobio  quod 
Tricengeham  (152)  appellatur,  per  languorem  et 
mortem  carporis  ad  immortalia  solemnia  ab  ange- 
licis  choris  assumitur,  et  in  coelestem  curiam  su< 


dius  flecteretur,  continuo  dura  cervix  et  torva  fa'  ^  pernis  concentibus  triumphatur  :  cujus  depositio 
cies  supema  indignatione  in  terga  (146)  illi  reflec-      tertio  Nonas  Febr.  celebratur. 


titur.  Sio  demum,  quod  magis  debuerat,  ipse  ad 
pedes  domins  provolvitur,  et  voniam,  quam  in- 
sonti  negaveraty  suo  reatu  cum  lacrymis  depreca- 
tar  :  statimque  interveniente  virginis  clementia» 
in  pristinum  statum  reparatur.  Vir  autem  Domin^ 
memoratus  jacet  ad  Stowam  (U7)  una  legia  a 
Buccabrive,  quem  in  silva  anachoreticam  vitam 
ducentem  latrunculi  martyrizaverunt,  et  divina 
«gna  Deo  acceptabiiem,  uti  celebratur,  perdide- 
runt  (148). 

CAPUT  IV. 
5.  Verelmrgx  mars,lsepultura,  translatio. 


ib.  Corpus  sacrum  in  ecclesiam  defertur,  et  in 
medio  populi  Tricengehamensium  obseratis  dili- 
gentissime  januis  custoditur,  certantibua  nequid* 
quam  omnibus,  ut  Heamburgenses  excluderenturt 
et  per  suum  obsequium  vel  defensionem  prscep- 
tum  vatidics  virginis  vinceretur,  sacerque  thesaurus 
in  eodem  loco  perpetim  retineretur.  At  non  est  sa- 
pientia,  non  est  consilium  contra  Deum.  Dum  enim 
nocte  ipsa  attentius  vigilarent,subito  sopor  gravissi- 
mus  omnes  occupat.  Supervenit  iliico  copiosa  plebs 
Heamburgensium  cum  Dei  ministris;  extemplo 
omnia  ostia  monasterii,  cadentibus  in  terram  Bcris 
et  vectibus,  reserantur  illis.  Irruunt  ergo  omni  cu- 


13.  Prsterea  haud  dubium  est,  amantissimam  D  stodum  turba  somno  sepulta,  rapiunt  nullo  se  ad- 
(143)  Malmesbur.  De  gestis  pontiflcum  1.  iv,  ad* 


Jungit  novum  miraculum,  quo  vult «  aucam  •  illam 
u  a  rustico  comestam.  Jubet  er^o  S.  Wereburga  ossa 
recolligi  :  nec  mora;  signo  virgine»  munus  medi- 
cante,  cutis  et  caro  ossibus  superducta,  cutis  coepit 
plumescere,  donec  ales  animata,  saltu  primo  alacri, 
mox  volatu  se  libravit  in  stbera. »  Qus  minus 
probantur  :  et  Cambdenus  m  Northamptonia  ait 
«  miracula  ejus  in  fugandis  anseribus  credulos  scri- 
ptores  decantasse. » 

(144)  Golitur  40  Julii :  in  ejus  Vita  ma.  idem  mi- 
raeulum  narratur,  aves  gantSB  etiam  appellantur  : 
ona  a  pnero  officiali  subtraeta  et  abscondita  tradi- 
tnr,  et  postridie  quaai  ad  aliamm  preces  recepta. 

(145)  In  priore  editione  Martyrol.  Anglic.  refertur 

PatroIm  GLY. 


27  Febr.,  at  25  Novembr  in  posteriore. 

(146)  Ms.  Bambdeni,  integra;  uti  supra  in  titulo 
integrum;  melius  Capgr.  et  ms.  Rub.  val.^ 

(147)  Vulgo  Stow  et  Siowe  inter  Wedunam  et  Buc- 
cabrive,  aliis  Bugbrok,  Biabroock;  in  ms.  Ucca' 
brue, 

(U8)  Potius  prodiderunt. 

(149)  Vulgo  Handbury  in  Staflordia  australi. 

(150)  Gapg.  et  ms.  Rub.  val.  suis  omnibus. 

(151)  Ibid  : «  apud  Hambur^ense  monasterium 
corpus  suum  transferrent^  et  mcunctanter  sepeli- 

rent. » 

(152)  Tricingham  aliis,  vulgo  Trent-ham  in  comi- 
tatu  StafTordis,  non  procul  a  fonte  Trents,  posi- 
quam  ei  iUapeus  est  amnis  Lyma* 


107 


GOSCELINl  CANTDARIENSIS  MONACHI. 


108 


versae  partis  movente  glebam  (153)  virginis,  et  au-  A  norum  (155),  et  diem  malorum;  quando  justissima 


ferunt,  secumque  cum  ingenti  lastitia  et  gratiarum 
actione  laudisona  ad  Hcamburgense  monasterium 
confusis  rebellibus  deducunt. 

16.  Quis  itaque  pensare  sufficiat,  quanta  solem- 
nitate  ipsius  anima  suscepta  sit  Deo,  cujus  corpus 
ad  requiem  praeelectam  transferri  tanto  dedit  pro- 
digio  ?  In  hoc  ergo  sacro  loco  Dei  margarita  cum 
debita  reverentia  et  solemui  jubilo  tumulata,  plu- 
rimis  signorum  indiciis  se  probat  vivere  in  cojlesti 
regia  :  sanitas  segrotis,  lumen  caecis,  auditus  sur- 
dis,  sermo  iputis  restituitur  :  leprosi  mundatione, 
et  diversis  languoribus  oppressi  una  saluto  per- 
cepta  gratulantur.  Tot  itaque  post  mortem  suam 
vitae  reformat  quce  tam  sancte  vivebat. 


Dei  dispensatione  haec  patria  Anglorum  tradita  est 
gladiis  gentilium.  Tunc  demum  vitalis  gleba  voluit 
cedere  mortali  legi,  atque  resolvi,  ne  impiis  mani- 
bus  eam  contingerent  hostes,  miraculorum  Dei  in- 
creduli,  et  bcneficiorum  ingrati  (156).  Potuit  plane 
Dei  omnipotentia  et  in  die  malorum  dilectam  suam 
protegere,  sicut  servavit  plerosque  sanctos  hujus 
patridQ  ab  iniqua  contagione,  qui  adhuc  usque  jam 
post  quadragintos  amplius  annos  vernant  integro 
et  incorrupto  corpore,  et  poterunt  indubitantcr 
usque  in  fincm  pro  divino  arbitrio  perdurare.  Ve- 
rumenimvero  mirabilis  et  gloriosus  Deus  in  san- 
ctis  suis,  mira  et  inaestimabili  providentia  alios  in 
majorem  gloriam  resurrectionis  ad  tempus  resolvit, 


17.  Post  ha?c  etiam    inenarrabilis  Domini  gratia  ^  alios  porpetua  incorruptione  in  exemplum  promis- 

*  **1*-]*1*  *  A  *Jl.  ^^  *  *  A         _]  *  A  tt^       A.  1_*1***  < 


in  ipsa  carne  virginali  diutius  incorrupta  evidenter 
ostendere  est  dignata,  qualiter  sibi  placuerit  inte- 
merata  ipsius  pudicitia  cum  mente,  qua  Deum  vi- 
debat,  mundissima.  Post  novem  siquidem  annos 
ejus  sepulturffi,  suggerentibus  Heamburgensibus, 
placuit  regi  Ceolredo  (^54),  qui  tunc  regnabat 
Merciis,  quatenus  sacrosancta  ipsius  gleba  de  tu- 
mulo  elevaretur,  clamantibus  cunctis  indignum 
esse,  ut  tanta  lux  multorum  sub  modio  terrae  ab- 
sconderetur.  Ablato  ergo  operculo  speluncse,  cum 
putaretur  ab  omnibus  more  humanaj  conditionis 
tota  caro  defluxisse  et  tantum  nuda  ossa  supe- 
resse;  inventa  est  potius  virgo  integerrima  quasi 
in  dulci  stratu  obdormire,  vestes  nitidissimae  et 
sansB,  sicut  primitus   induta  erat,  omnino   appa- 


ruere;  facies  candida,  et  genae  roseae,  tanquam  in  G  sumpto. 


sionis  suae  custodit.  Tot  nobihssimi  martyres  et 
summi  sacerdotes  Domini  a  bestiis,  vel  avibus,  vel 
ignibus  sunt  consumpti.  «  Posuerunt,  inquit  Psal- 
mographus,  mortalia  servorum  tuorum,  Domine, 
escas  volatilibus  ccoli,  carnes  sanctorum  tuorum 
bestiis  terrae  {Psal.  Lxxviir,  2).  »  Quo  major  fuit 
ignominia,  eo  major  erit  gloria.  Summus  marty- 
rum  primicerius  Stephanus,dum  legitur  multa  signa 
in  vita  fecisse,  non  ibi  tamen  legitur  mortuos  su- 
scitasse.  Post  mortis  vero  triumphum  omniumque 
membrorum  resolutionom,  plerosque  mortuos  de- 
scribitur  vitae  reddidisse,  ut  a  mortis  injuria  major 
nasceretur  vitae  potcntia.  Magnae  itaque  gratias  Dei 
respectus  erat  in  B.  Werburgae  corpore  solido,  sed 
major  spes  aeternae  rcnovationis  restat  in  jam  con- 


primaevo  flore,  amoto  reverenter  velamine,  sunt 
visac.  Attollitur  clamor  gratiarum  in  ccElum,  tan- 
tasque  gratiae  admiratio  in  laudes  Domini  accendit 
frequentem  populum.  Assumitur  ergo  a  sacerdo- 
tibus  solemniter  adornatis,  cum  supplicibus  vo- 
tis  et  canoris  chorizantis  Ecclesiae  modulis.  Ex- 
plorantibus  adhuc  dilig^nti  sludio,  nulla  penitus 
in  ea  laesio,  nulla  reperta  est  corruptio.  Ita  demum 
reconditur  in  theca  sibi  compelenter  parata,  ubi 
conspicue  fideles  populos  illustrat  praeclara  lam- 
pade  sua. 

18.  Duravit  diutius  sub  angelica  custodia  hic  ho- 
nor  illaBsicorporis,usque  ad  tempora  scilicet  paga- 

(<53)  Alii  corpus. 

(154)  Ceolredus  S.  Ethelredi  filius,  Ceonredo  Ro- 
mae  an.  709  in  monachum  attonso,  rex  factus,  an. 
716  e  vivis  excessit,  Lichfeldiae  sepultus. 

(155)  Alii   Danorum,  Goeperunt   ni   Angliam   va- 
stare  ab  an.  832,  Beortulfum  regem  Merciorum  cum 
exercitu  an.  851   in    fugam    dederunt.  Mercii    sub 
Burrhcdo  rege  cura  Danis  exire  negantibus  foedus 
annis  868  et  872  pepigerunt:  et  rege  Burrhedo  an. 
874  Romam  profecto,  Thanus  quidam  regnum  ad- 
ministravit,  cujus  pars  an.877  rogi  Geolvulfo  con- 
cessa   est  :  sub  quo    regnum    Merciorum   omnino 
emarcuit.  Angloruradein  hcptarchiain  monarchiam 
ooalescente,  Eadwardus   rex  sub    initium    saeculi 
decimi  Mercios  liberavit,  constituto  Merciorum  co- 
mite  Etheredo  marito  iEgelfledae,  sub  qua  Cestriam 


19.  Celebrcmus  ergo  promptissima  devotione  sa- 
cratissimam  ipsius  festivitatem,  quia  omnis  ejus 
celebritas  ad  Christi  Domini  pertinet  honorem,qui 
ita  eam  condignis  meritis  fecit  celebrabilem ;  quam 
nimirum  nobis  providit  ante  se  interventricem ; 
qualQnus  pcr  dilectae  suae  venerationem,  suam  me- 
reamur  propitiationem,  qui  non  habemus  merito- 
rum  exsecutionem.  Tanto  quippe  benignius  illam 
exaudiet  orantem  pro  nobis,  quanto  accensiores 
fuerimus  in  ipsius  Deo  offerendis  praeconiis.  Annuat 
nobis  semper  memorandae  Werburgae  Coronator, 
quatenus  per  ejus  sancta  suffragia,  et  hic  profutura 
desideria  consequamur,  et  in  aeternum  beatae  visio 

jQ  tradi  restauratam  supra  diximus.  Demum  anno 
942  Eadmundus  rex  Merciam  invasit,  urbes  Lindi- 
colniam,  Snotingahamam,  Stanfordam,  Deorbejam, 
aliasque  occupavit,  totamque  Merciam  in  suam 
redegit  potestatem,  ut  his  fere  verbis  tradit  chrono- 
logus  Anglo-Saxo,  qui  eo  decimo  saeculo  scripsit. 
Dani  rediverunt  in  Angliam   anno  991,  ac  Mercias 

?rovincias  vastarunt,  potissimum  ab  anno  1010  ad 
0.6,  quo  Canutus  Danorum  rex  septentrionalem 
partem  Angliae  accepit,  anno  sequenti  totius  An- 
gliae  imperium  adeptus. 

(156)  Gapgr.  cum  S.  Rub.  Val.  ita  hic  Vitam  con- 
cludit  :«  Translataque  tunc  sunt  ossa  iliius  apud 
Cestriam,  ubi  usque  in  hodiernum  diem  requie- 
scunt,  meritisque  ejus  crebra  fiuQt  miracula.  » 


109  VITA  S.  EADGITiE.  110 

nis  ac  resarrectionis  sua^  consortia  mereamur.An-  A  ritu  Sancto  in  omnia  saecula  rcgnat  et  dominalur. 
auat,  inquam,  ipse  Salvator,  qui  cum  Patre  et  Spi-      Amcn. 


TITA  SANCTJ  EADGITJ 

SEU  EDITKLE 

EADGARI  ANGLORUM  REGIS  FILI^  ET  SANGTIMONIALIS  WILTONIENSIS 

AUCTORE  GOTSELINO 
(iMidit  MiBiix.  Acta  Sanctorum  Bened.,  t.  VI,  p.  336,  et  tomo  IX  Surii,  qui  stylum  nonnihil  mutavit.) 


OBSERVATIONES  PRiEVLE 

i.  Gotselinus  seu  Gcscelinus  monachus,  cujus  de  sancto  Augustino  Anglorum  apostolo  lucubrationem 
Bopra  retulimua,  inter  plurcs  alias  sanctorum  Vitas,  Acta  sanctae  Eadgaliiaj  virginis  scripsisse  dicitur  in 
CAtalogo  scriptorum  Britanniae,  et  apud  Wionem  et  Possevinum.  Hanc  non  dubito  essc  Eadgitham  seu 
Eigitham  Edithamvey  Eadgari  Anglorum  regis  filiam,  cujus  Vitam  stylo  nonnihil  mutatoSurius  in  lucem 
protalit.Eamdem  hic  exhibcmus,  ascribendo  loca  scu  testimonia  Wilielmi  Mahnosburiensis,qui  eamdem 
^rginem  laudavit  non  semel,  tum  in  lib.  n  Dc  rcgibus  An^loruai,  cap.  13,  tum  in  lib.  ii  De  pontilicibus 
Anglorum,  cap.  4.  Eamdem  celebrat  Harpsfeldius  in  Seculi  x  cap.  10,  praHcr  Joannem  Bromtonem,Mai- 
heuvium,  et  aiios  rerum  Anglicarum  scriptores. 

2.  Eadgitha  monasticum  professa  est  in  coenobio  Witunensi  apud  Occidentalcs  Saxones.«  Wituna,tcste 

Willelmo  Malmesburiensi  De  pontificibus  Anglorum,  lib.  ii,  cap.  4,  cstvicus  non  cxiguus  supra  Wilcflu- 
..        .     .        ,  t   ..  .         ...  .  ..         .  ..        ,        .  .    i^^^Q 

vixit 
,ma- 

ier  ejus  Wilfrith,quam  non  sanctimonialem,sicut'opinio  vulgaris  delegat  (a/.,  deiirat),sed  subito  timore 
re^s  suo  tantum  consilio  velatam  constat,abrepto  velo  regio  cubili  subactam.  Undc  ilie,  quod  feminam 
ittigissel^qus  vel  umbratice  sanctimonialis  fuisset,  a  sancto  Dunstano  redargutus,scptennem  exegit  pcB- 
nitentiam.  Ulaquoque  partu  explicito  voluptati  frcquentandai  non  inha?sit,  sed  doluit  potius  et  sprevit, 
ttnctaque  pro  vero  asseritur  et  creditur.»  Hanc  post  vim  sibi  a  rcge  illatara  W^iltoniai  monasticum  habi- 
tom  Buscepisse  legitur  in  Vita  sequenti. 

3.  De  Eadgiths  sanctitate  dubitare  non  sinit  nos  Willelmi  in  praelaudato  loco  testimonium.  «  Habetur 
ei^,  ait,  in  plurimis  locis  Angliae  festum  ejusvenerabiIe,quod  ncmo  impunctemerarepraesumat.»  Cnuto 
rcx  apud  Anglos  Danus,  quod  perjocum  sanctam  non  reverens,ejussepulcrum  reserarijusisset,vixmor- 
tftm  evasit,  ut  idem  auctor  ibidem  tradit  cum  VitsB  scriptore.  Ad  cjus  sepulcrum  Thcodcricus,  qui  ob  Na- 
talis  Domini  reli^onem  stupro  et  choreis  violatam  cum  aliis  ccelitus  punitus  fuerat,  ad  sancts  virginis 
tumulum  sanitati  restitutus  est.  Harpsfeldius  factum  fuse  commemorat  ex  Brunone  Tullensi  episcopo, 
qui  postea  summus  pontifex  Leo  I\  dictus  est. 

4.  Eodem  «vo  tres  aliae  Edithae  regicB  virgines  in  Anglia  vixisse  dicuntur  pr^ter  Editham  Ottonis  M. 
Qxorem  :  una  Ethelwlfi  regis  3lia,  Alfredi  regis  soror,quaj  sancta^  Modwcnnaj  abbatissoe  (dc  qua  in  sanctis 
prstermissis  Sacnli  IV)  tradita  est ;  altera  Editha,  Eadwardi  senioris  lilia,  ifi^thelstani  soror ;  tertia  Ed- 
mundi  regis  filia,  Eadgari  soror ;  omnes  sanctae,et  quidem  sanctimonialos  in  coenobio  Polleswortensi,quod 
JQxta  silvam  Ardenniam  in  Cestrensi  dioecesi  est.  Prima  laudatur  in  Actis  sanct<c  Osith<e  apud  Surium  die 
7  Octob.  et  sancts  Modvennae  abbatissse  Streneshalensis  apud  Gapgravium,qua2  Modwenna  PoUewortcnsi 
monasterio  a  se  condito  Editham,  Alfridi  regis  sororem,  praefecisse  pcrhibetur.  Locus  postea  dictus  est 
saneUe  Edithx  Pollesworth  seu  de  Pollesworda,  ut  fidem  faciunt  vetera  monumenta  in  Monastici  Anglicani 
tomo  I,  pag.  179.  Altera  Editha,  Eadwardi  lilia,  Sithrico  Northumbrorum  regi  ab  /Ethelstano  fratre  in 
conjugem  data,sed  ab  eodem  postmodum  repudiata,PoIleswortum  scccssit,ibique  rcliqnum  vita^  religiose 
exi^t,  testante  Matthaeo  Westmonasteriensi  ad  annum  925.  Tertia  est  Editha,  Eadmundi  rcgis  filia,Ead- 
gan  soror,  neptis  Edwardi  senioris,  cujus  filiam  fuisse  Editham  secundam  diximus.  Thomas  Maihcuvius 
ad  diem  15  Julii,ubidehis  tribus  simul  agit,  suspicatur  sccundam  ct  tcrtiam  non  esse  diversas,nec  aliam 
qtiam  Edwardi  senioris  filiam  :  nam  nuUam  Editham  Eadmundi  filiam,  Edgari  regis  sororem  inveniri. 
Verum  in  Vitae  sequentis  cap.  1  laudatur  Editha,  Edgari  regis  soror. 

5.  Hajus  tamen  difficultatis  solutio  non  ita  pendet  ex  scquenti  Vita,  ut  nullum  inde  dubium  relinqua- 
tar.  Nam  si  ejus  auctor  Gotselinus,  oui  ineunte  saeculo  xi  florebat,ex  ejus  scntentia  rem  certo  definire  non 
possumus  :  fuit  ie,  teste  Willelmo  Malmesbuqiensi  in  lib.  iv  De  regibus  Anglorum,  cap.  1,  «  Monachus 
de  Sancto  Bettino,  qui  cum  Hermanno  episcopo  Salisberiae  vcneratjnsignis  litterarum  et  cantuum  peritia. 
Is  multo  episcopatus  et  abbatias  perlustrans  tempore,  pra?clarae  scientiae  multis  locis  monumenta  dedit 
in  laudibus  sanctorum  Angliae  post  Bedam  secundus.ltf  usicas  porro  palmam  post  Obernum  adeptus.Deni- 
que  innumeras  sanctorum  recentium  Vitas  stylo  extulit  ;  veterum  vel  hostilitate  amissas,  vel  mformiter 
editas  comptius  renovavit.  Felix  lingua  quae  tot  sanctis  servierit ;  felix  pectus,  quod  tot  vocales  melodias 
emiserity  pnesertim  cum  in  ejus  conversatione  certaret  honestas  doctrinae.»  Hactenus  Willelmus. 


ill 


GOSGELINI  CANTUARIElNSIS  MONAGHI. 


413 


INCIPIT  VITA. 


1.  Edithss  parentes,  Monasticae  vitae  institutio  sub  A 
matre,  —  Beata  virgo  Editha  filia  fuit  Edgari  regis 
et  Wlftrudis^regii  ducis  rilis.Quam  quidem  Wlflru- 
dem  rex  sibi  perpetuo  regni  consortio  conjungere 
statuerat,  sed  illa  a  partu  absoluta  deinceps  conti- 
nenter  vivere  quam  illecebris  servire  maluit,Ghristi 
amore  eam  invitante.  Itaque  monacharum  habitum 
apud  Wiltoniam  e  manibus  sancti  Ethelwoldi  epis- 
copi  accepit,  exemplisque  et  virtutibus  proficiens, 
virginibus  mater  spiritalis  praefectaest.Porrobeata 
Editha  sub  matris  cura  relicta,tandem  rcge  asscn- 
tiente,in  eodem  monasterio  monasticam  vestem  in- 
duit.Eam  vero  mater  non  auro^non  monilibus,  non 
multivario  ornatu,sed  litterarum  ac  virtutum  splen. 
dore  instruxit.Inter  muha  autem  sanctorum  homi- 
num  exempla,qus  tum  in  codicibus  lectitabat,tum  n 
coram  intuebatur,aut  auditione  discebat,  cognato* 
nim  prffisertim  et  propinquorum  suorum  vehemen- 
iius  accendehatur  virgines  integritatis  palma  san- 
ctissimsB  amicae  suae  Edithae,  quae  Edgari  regis  et 
patris  ejus  germana  soror  orat^  et  in  monasterio 
Pollelwortensi  praevinciae  Werwici,  meritorum  si- 
gnis^peainde  ut  ipsa  Wiltoniae,  clrrebat. 

2.  Virtutes  ejus,  —  Sororibus  quidem  Martham, 
Ghristo  vero  se  Mariam  exhibebat,  erga  omnes 
officiosam  se  ministeriis  impendcndis  praebebat. 
Hospites  omnes  in  Christi  visceribus  complecteba- 
tur  :  ita  abstinentiae  dedita^ac  si  epulis  interesset ; 
itaad  epulas  accedens,  ut  afrugalitatis  studionon 
deflecteret.Terrenos  favores  prorsus  devitans,mor- 
bidis  ac  humana  ope  destitutis  sese  impendebat, 
liberisque  regiis  leprosos  anteferebat :  et  quanto  ^ 
quisque  videbatur  morbis  deformior.tanto  illa  pro- 
pensiori  animi  commiseratione  erga  illum  humanior 
et  ad  inserviendum  promptior  erat.  Recte  ea  dici 
poterat  caecorum  ocuius,  debilium  adminiculus,in- 
digentium  vestis  et  alimonia,  desolatorum  omnium 
Bolamen. 

3.  Cilidum  ac  vestes. — Cilicio  asperrimo  ad  nudam 
carnem  utebatur,interim  nitidis  vestibus  extrinse- 
cus  induta.Gumque  beatus  Ethelwoldus  quandoque 
vidisset  eam  ornatiori  habitu  ingredientem,  ait  ad 
eam  :  «  Non  hisyfilia  mea,indumentis  itur  ad  Christi 
thalamum^  nec  externo  cultu  corporis  delectatur 
sponsus  coelestis.»  lila  vero^interni  conscia  habita- 
toriSfita  respondit :  «  Grede  mihi,Pater,nequaquam 
deterior  mens,  Deo  aspirante,sub  hoc  tegmine,de-  J) 
get,quam  sub  pelle  caprina.Habeo  Dominum  meum, 
qui  non  tam  vestem  quam  mentem  attendit(^57).» 
Sensit  ergo  vir  Dei  in  virgine  gratiae  auctoritatem, 

(157)  Recte  hic  notat  Surius  id  ab  Editha  factum 
et  dictum,  ut  vestis  suae  interioris,  id  est  cilicii, 
asperitatem  dissimularet.  Willelmus  Malmesburien- 
ris  memorat  hoo  factum  tum  in  lib.  ii  De  regibuB 


nec  ausus  fuit  in  ea  contristare  summum  judicem 
Deum.  Laetabatur  potius  Dominum  in  sanctis  suis 
omnia  pro  sua  voluntate  moderari,puramquemen- 
tem  et  in  purpura  et  in  sacro  placere  Deo. 

4.  Crucis  amor.  Ahbattissx  dignitas  recusata.  Mors 
frairis  prsevisa. —  Ubicunque  Editha  ingrediebatur, 
crux  Christi  illi  comes  aderat :  crucem  in  fronte,in 
pectore,  in  itinere,omni  opere  suo  prsferebat.Gum 
aliquando  escas  suo  more  in  disco  efiferret,  in  sinu 
pauperis  condendas,  a  latere  pucr  accurrit  eleemo- 
synam  petens.Porrexit  ea  cum  solito  crucis  signo : 
mox  ille  puer  disparuit,  ita  ut  prorsus  ab  illa  non 
videretur.  Quindecim  annos  natam  pater  ejus  rez 
EdgarustribusmonialiummonasteriisWintoniensiy 
Berckingensi,  et  tertio  cuidam  abbatissam  praefe- 
cit :  sed  ea  ab  illa  domo,in  qua  Dep  servire  cceperati 
avelli  non  potuit.Efrecit  autem  ut  singulisillismo- 
nasteriis  spiritales  matres  tanquam  magis  idonea 
praeponerentur,  mallens  matri  subesse  quam  aliis 
praeesse,potiusque  timere  matrem  quam  aliis  impe« 
rare.  Defunclo  autem  patre  Edgaro,  et  succedente 
ei  filio  Edwardo  adhuc  infantulo,  in  somnis  vidit 
sancta  oculum  suum  dextrum  sibi  excidisse,  idque 
sororibus  referens  simulque  exponens  :  «  Videre, 
inquit,  mihi  videor  hanc  visionem  fratris  mei  Ed- 
wardi  portendere  casum.»  Nec  diu  postEdwardus, 
dum  cupitinvisere  fratrem  suumEthelredum^afiliia 
iniquitatis,  ut  in  ejus  historia  videre  licet,  occisus 
est.  Gumque  regni  proceres  virginem  sanctam  e 
monasterio  extrahere^et  in  paterno  solio,uti  plens- 
que  nationibus  feminae  dominantur,  collocare  vel- 
lent,  et  tandem  etiam  vim  intentarent,  adeo  illa 
non  assensit,  ut  facilius  saxa  in  plumbum  verti 
quam  virgo  Ghristi^  a  suo  proposito  et  Dei  servitio 
abduci  posse  videretur. 

5.  Edithx  mors  a  Dunstano  prsedicta.  —  Gum  au- 
tem  in  honorem  beati  Dionysii  ecclesiam  condidis- 
set,  et  sanctum  Dunstanum  (458)  ad  ejus  dedic^tio- 
nem  invitasset,  vidit  is  sanctus  pontifex  sacram 
virginem  crebro  pollicem  dextnim  extendere,  et  eo 
signum  crucis  pingere  in  fronte  sua.  Quo  ille  dele* 
ctatus,  apprehensa  dextra  manu  virginis  dixit : 
«  Nunquam  putrescat  hic  digitus.»  Paulo  post  inter 
missarum  solemnia  in  lacrymas  vir  saLnctissimua 
prorupity  rogantique  diacono  suo  cur  fleret,  suspi- 
rans,  et  ab  imo  pectore  trahens  vocem  :  «  Haec, 
inquit,  Deo  dilecta  anima,  haec  gemma  siderea,ad 
patriam  sanctorum  ab  illuvio  terrena  et  hac  aerum- 
nosa  vita  rapietur^neque  enim  flagitiosus  hic  mun- 
dus  tant»  lucis  praesentia  dignus  e8t,tertioetqua- 

Anglorum,  cap.  13,  tum  in  lib.  ii  De  pontificiboSi 
cap  4. 

(158)  Et  hoc  ipsum  refert  in  duobus  prflBmissis 
locis  Wil}e]mu8,quod  omittunt  Acta  Dnnetani. 

0 


VITA  8.  BADGITHiE. 


IU 


)mmo  abhinc  die  oooidet  nobis  heo  stella  lu-  A 
ta.Ecee  autem  ex  ergastulo  nostro  sanctorum 
la,  et  nos  in  tenebris  et  umbra  mortis  sede- 
Nos  prigros  senes  damnat  etas  imraatura, 
nobis  dormitantibus,  illa  caelos  penetrat.  » 
^diih^^  obUus  anno  984.—  Appropinquante  vero 
qaa  de  mundo  erat  migratura  ad  Dominum, 
sanctus  Dunstanus,  et  exhortationibus  atque 
>ii8  animam  ^us  communiens,acorporeexce- 
m  manibus  Domini  commendavit.Interim  so- 
isdam  trepida^e  Sanoti  Dionysii  ccclesia,  ubi 
&  virgo  obiityad  monasterium  currit.auditque 
)TO  tanquam  psallentium  magnam  frequen- 
[taqiie  bsrenti  ei  occurrit  quidam  eleganti  vul' 
habitu  insigni,aitque  ad  eam  :  «  Noli  huc  pro- 
iocedere,angeli  enim  sancti  Godam  puellam  (ita  n 
migori  gratia  eam  appellabat,quae  patria  voce 
cognominabatur)  hinc  secum  asportaturi  sunt 
udia  8empiterna,ut  cum  hac  melodia  coelestis 
itus  in  aulam  perpetu»  jucunditatis  ingredia- 
Kcque  anno  vicesimo  tertio  aetatis  8uaB,decimo 
Kalendas  Octobris,  migravit  ad  Ghristum, 
annum  Domini  nongentesimum  octogesimum 
Qm  :  sepelivitque  eam  heatus  Dunstanus  in 
lia  Sancti  Dionysii  quam  ipsa  exstruxerat. 
aatem  locum  prsesaga  mente  virgo  sancta  cre- 
inviserat,  dicens  :  «  Hic  locus  est  requietis 
»  enmque  assiduo  lacrymarum  imbre  irrigans. 
lo  autem  atrio  monasterii  xenodochium,in  quo 
fque  tredecim  pauperes  reficiuntur,  instituit. 
Apparitio  ejus.  Brithgxnae  baptismus.  —  Porro 
(imo  ab  obitu  suo  die,  upparuit  virgo  sancta  G 
i  mtd  Wlflrudi,  formosavalde  et  hilaris,atque 
ne  sicut  vestimento  amicta  et  splendida,dixit- 
lli  se  Regi  suo  bene  charam  in  gloria  sempi- 
:  Satanamque  ipsam  coram  illo  accusasse, 
iaetorum  apostolorum  patrociniis  se  contri- 
eaput  ejus,  et  cruce  Domini  Jesu  eum  se 
ravisse,  atque  ex  iilo  triumphasse.Eodemtri- 
10  die  nata  est  ex  illustrissimis  parentulis  in- 
Im,  de  qua  ante  ejus  obitum  rogata  beata  Edi- 
nt  eam  e  sacro  fonte  susciperet,  respondit  se 
tptnram,  quemadmodum  Domino  visum  foret. 
(um  ipsa  prius  nata  esset  ccielo,  quam  puella 
lo,  allata  est  puella  ad  ecclesiam,  et  sancto 
o  illam  baptizante,  et  cereum  ei  ofTerente  at- 
lieente  :  «  Accipe,  puella,Iampadom,cum  qua  q 
oas  ad  nuptias  Domini  :  »  subito  quasi  sancta 
la  ilfam  puellam  tenente  palmulam  tenerrimam 
gens,  cereum  suscepit  ac  tenuit.  Mox  vero 
tns  episcopus  Eifegus  intellexit  admirandum 
•se  divine  electionis  prffisagium,atque  parenti- 
puelle :  «  Hanc  infantulam  soli  Deo  desponsan- 
notriteyet  post  ablactationem,monasterio  eam 
te.»  Ea  puella  Brithgina  (459)  appellata  est,  et 


apud  Wilthoniam  postea  abbatissa  effecta,  in  san- 
ctitate  vitam  suam  finivit. 

8.  Edithse  corporis  elevatio.  —  Post  decessun) 
Banct®  Edithae  tredccim  elapsis  annis,  illa  beato 
Dunstano  archiepiscopo  apparuit,  dicens  :  «  Remi- 
niscens  Dominus  miserationum  suarum^assumpsit 
me,  placetquo  inelTabili  bonitati  illius  ut  apud  ho- 
mines  in  salutem  fldelium  ejus  honore  afficiar^cum 
ille  me  apud  angelicos  cives  in  ccelis  honorarit  Ito 
ergo  Wiltdniam,  divinaque  jussa  capessens,corpu8 
meum  e  terra  elevato.  Ne  dubites,nec  ullo  te  phan- 
tasmate  deludi  putes,  hoc  enim  veritatis  erit  si- 
gnum  quod  prster  offlcia  membrorum  quibus  in 
puellari  levitate  abusa  sum,  puta  oculorum,  ma- 
nuum,  pedum,  reliquum  corpus  mcum  uti  illiba- 
tum,  ita  et  incorruptum  invenies.  Libidinis  enim 
et  crapulae  expers  semper  fui.  Pollicem  quoque  dex- 
trse  manus,  quo  mihi  assidue  sancts  crucis  signum 
impressi,  lllaesum  videbis,  ut  appareat  clementia 
Domini  in  parte  servata,  et  paterna  castigatio  in 
parte  assumpta.  »  Dunstanus  ergo  cum  apud  Sa- 
rum  prope  Wiltoniam  pernoctaret,  per  visum  trans- 
fertur  in  ecclesiam  Wiltonis  usque  ad  tumulum 
sanct»  virginis  :  et  ecce  videt  angelica  claritate 
sanctum  Dionysium  altari  assistere,  ct  virginem 
Editham  luce  et  candore  conspicuam,dilectum  pa- 
tronum  hisce  oompellare  verbis  :  «  Sci8,Pater,quid 
de  me  divins  gratiae  placeat ;  tu  ergo  summi  consi- 
lii  interpres,  et  divina  voluntalis  legate,  huic  ad- 
venae,qua  fide  et  auctoritate  ipsum  huc  invitaverim, 
expone.  »  Sanctus  Dionysius  ait :  «  Animadverte, 
frater^  visionem  quam  nuper  vidisti,  veram  esse  de 
higus  dilect»  dominae  declaratione.Dignaestenim 
quam  terrigenae  venerentur,  quae  inter  ccelicolas 
mcruit  coronari ;  «Jignum  est  honore  hoc  corpus, 
hoc  templum  virginalis  pudicitis^  in  quo  amator 
virginitatis  regnavit  Dominus  Rex  giorifle.  E^'us 
etiam  Christo  gratissima  suffragia  mortalibus  sunt 
necessaria.  »  Ita  etgo  tertio  Nonas  Novembris  cor- 
pus  sanctum  e  terra  levatur,  et  omnia,  sicut  pr»- 
dictum  erat,  inveniuntur. 

9.  Monachus  quidam  Glasconiae^Edulfusnomine, 
collectam  temere  in  rugam  a  corpore  sancto  tuni- 
cam  praescidit,  simulque  sanctum  corpus  ferro 
percurtsit ;  confestim  sanguis  inde  copiosus,perinde 
ut  solet  ex  vena  incisa.prorupit,  atque  in  vestes  ct 
pavimentum  manavit.  Territus  frater  temerarius, 
ferrum  cum  sacra  rapina  proJicens,in  faciem  ruit, 
admissum  facious  lacrymis  expiare  contendit ;  sur- 
gens  inde  nuUum  prorsus  cruorem  vidit.  Itemque 
soror  quaedam,  ut  conata  est  de  vitta  sacri  capitis 
partem  abscindere,  miro  modo  impedita  est,  vitali 
capite  80  attollente,  et  temeraridm  minaci  indigna- 
tione  deterrente. 

10.  Clerici   Piclorum   in  capsa  circumferebant 


9)  i?rt<Una  vocaturabHarpslcIdioin  Saeculi  X,      commemorat  ex  Brunonc  Tullensi  Episcopo,  qui 
10,  ubi  Tbeoderici  cujusaam  curationem  ad      postea  Leo  papa  IX. 
i»  Edithe  tnmulum  sub  hac  abbatissa  factam 


115 


GOSGELTNI  GANTUARIENSIS  MONAGHI. 


116 


aanctum  confessorem  Juvium,atque  in  sanctae  vir-  A.  autem  respirans,  lajtuserubuit,suaBque  temeritatis 


ginis  ccenobio  honorificc  suscepti,  in  altari  beataj 
EdithaB  sacras  rcliquias  deposuerunt.  Cumque  inde 
recedere  vellent,  tanto  pondcre  reliquias  illse  altari 
inhaBsere,  ut  nulla  ratione  possent  amoveri.  Plorant 
igitur  advenae,ejuiant,vestes  scindunt,capillos  vel- 
licant;  tandem  re  desperata,receptis  duobus  milli- 
bus  solidorum  a  Wlftrude  abbatissa,  in  sua  tristes 
abiere. 

11.  Cnutonis  regis  cachinus  punitus.  Aldredi  in- 
vocatio.  —  Ganutus  rex  in  sacra  Pentecoste  apud 
Witoniam  inter  edendum  crebro  cachinnum  sustol- 
lens,nunquam  se  crediturum  aiebat  Editham  filiam 
rcgis  Edgari  sanctam  esse,cujus  pater  libidini  sem- 
per  ac  tyrannidi  addictus  fuisset.  Contradixit  au- 
tem  illi  Ednotus  archiepiscopus,  qui  tum  aderat, 
statimque  virginis  tumulum  aperuit.lllaverocingu- 
lotenus  se  erigens,  in  contumeliosum  regem  impe- 
tum  facere  visa  est.  Tum  ille  prae  metu  consterna- 
tus  animo,  humi  ceu   exanimis  corruit.  Tandem 

(160)  Ex  monacho  Wintoniensis  antistes,  idem- 
que  simul  Eboracensis,teste  Willelmo  in  lib.  iii  De 


B 


veniam  poscens,  sanctam  virginem  deinceps  in 
multo  honore  habuit  :  ortaque  quandoque  in  mari 
tempestate,  eam  invocavit,  et  serenitate  redditaad 
portum  optatum  appulit.  Aldredus  quoque  Ebora- 
censis  (160)  archiepiscopus,  in  mari  Adriatico  in 
magnum  conjectus  discrimen,  sanctam  virginem 
invocavit,  eaque  mox  visibiliter  ei  apparcns,  «  Ego 
sum,inquit,Editha,»  et  quam  primum  tranquillitas 
restituta  est. 

Prxdo  dat  pomas.  —  Usurpavorat  quidam  terram 
sanctaB  EdithaB,  et  morte  obrutus  sine  poBnitentia 
decesserat  e  vita.Paulo  post  autem  surgens  dixit : 
«  Succurrite,  amici,  subvenite,  omnes  fideles  Dei. 
Ecce  sancta;  EdithaB  indignatio  intolerabilis  ab  omni 
plaga  cceli  et  terraB  banc  infelicem  animam  excludit, 
suique  juris  invasorem  nusquam  consistere  permit- 
tit,  et  neque  in  hoc  corpore  durare,neque  mori  me 
sinit.  )>  Reddita  autem  terra  quam  abstulerat,  con- 
festim  animam  exspiravit. 

pontificibus  Anglorum.  Floruit  medio  ssbcuIo  ix. 


SANCTI  LAURENTII 

EPISCOPI  CANTUARIENSIS 

ELOGIIJM  HISTORIGLM 

(Mabill.,  Acta  Sanctorum  ord.  S.  Bened.  Ssbc*  II,  pag.  60.) 


-1.  Beda  et  Gotselinus  de  Laurentio  scripsere.  — 
FraBterVenerabilem  Bedam,S.Laurentii  Vitam  SBque 
ac  ejus  decessoris  Augustini  descripsit  Gotselinus 
monachus  Bertinianus,qui  in  Angliam  a  S.Anselmo 
Cantuariensi  antistite  evocatus,  Ramesias  primum, 
tum  Dorobernia)'habitavit,  ubi  varias  sanctorum 
scripsit  Vitas.Gotsclini  de  Laurentio  lucubrationem 
cum  reperire  non  licuerit,  juvat  quas  de  ipso  idem 
auctor  in  Historia  translationis  S.  Augustini,  cap. 
16,commemoravit  hic  inserere. 

Laurenti  facta  ex  Gotselino.  —  «  Quarta  tan- 
dem  die,  quas  est  quarta  feria,  quasi  expediti  ad 
beatissimos  contubernales  et  successores  suos  Lau- 
rentium  ac  Mcllitum  ad  ipsum  principem  (Augusti" 
num)  devehendos  accessere.  Laurentius  cum  ipso 
duce  Augustino  primus  venit,  cum  quo  et  diaboli 
aciem  primus  rupit,  primusque  ab  ipso  adhucvi- 
vonte  ordinatus  archipontifex,  ut  quondam  S.  Cle- 
mens  summo  Pctro  supcrstiti  successit.»  Et  infra : 
«  De  beato  Laurentio  dulce  esset  memorare  quo- 
modo  mortuum  suscitaveritjSuper  undas  maris  pe- 
dibus  cucurreril,ignc  dc  coelo  evocato  virtule  Eliae 
impios  conflagraverit^quomodo  fontcm  aridis  locis 


C  productum  in  perpetuum  rivum  efTuderit^qua  poena 
arceatur  omnis  feminarum  accessus  ab  ecclesia  qus 
ejus  apostolatui  exstructa  et  consecrata  est  in  Sco- 
tia,  ut  nuper  regina  Scotiac  inclyta  Margareta  cum 
oblationibus  aditum  tentare  ausa,  subito  sit  per- 
cussa  atque  rcpulsa,sed  clericorum  prece  restituta. 
Verum  hssc  loci  artitudine  exclusive  praBtermitto, 
alibi  Deo  aspirante  retexenda.» 

2.  Quara  hic  promittit  anctor  S.Laurentii  Vitam, 
edidit  sine  dubio,teste  Willelmo  Malmesburiensi  in 
lib.De  pontif.  Angl.  his  verbis  :  «  Huic  (Augustino) 
successit  Laurentius  annis  quinque,  ciyus  virtutes 
et  cffiterorum  fde  quibus  Beda  narrans  breviter  per- 
stringit  omnia,ta)dii  scilicet  ofifensam  veritus)  Got- 
sclinus  quidam  quantum  veterum  relatione  addis- 

rv  cere  potuit,scripsit,  miras  prorsus  et  praBdicandas 
adjiciens  quas  oculata  fide  perspexerat  virtutes.  » 
Hunc  Gotselini  de  Laurentio  fetum  legcrat  Molanus, 
qui  istius  fetus  exordium  refert  in  Add.  ad  Usuar- 
dum  2  Febr.  Dominis  charissimis  et  patemx,  etc. 
Gotsclinum  Joannes  Gapgravius  in  compendium  re- 
dcgit.  Sufficiunt  quae  ex  ipso  Gotselino  superius  de- 
libavimus. 


H7 


S.  LAURENTIl  ELOGIUM  HISTORICUM. 


118 


3.  LaurenUus  presbyter  et  manachus,  —  Dubitant 
DODDuUi  an  Laurentius  ex  Italia  cum  Augustino,  an 
ex  Gallia  in  Britanniam  ab  ipso  evocatus  profectus 
sit.  Dubitant  etiam  fueritne  monachus,  quem  Gre- 
gorius  passim  (Gr£G.,  lib.  ix,  epist.  b2,  55,  56)  et 
Beda  presbyterum  appellant.  De  primo  explorata 
videtur  esse  res,  tum  ex  Gotselino  supra  tum  ex 
ipso  facto  Augustini  qui «  archiepiscopus  genti  An- 
glonim  ordinatus,  »  inquit  Bcda  in  Hist.  lib.  i,  c. 
26,  n  misit  continuo  Romam  Laurentium  presbyte- 
rom  et  Petnim  monachum,  qui  B.  pontifici  Grego- 
rio  gentem  Anglorum  fldem  Ghristi  accepisse  ac  se 
episeopum  factum  esse  referrent ;  »  non  missurus 
profecto  nisi  quos  Roma  secum  adductog,  Gregorio 
Dotos  habebat.  Ex  quo  apparet  etiam  Laurentium 
monacbum  fuisse,  cum  nonnisi  «  monachos  timen- 
tes  Deum  (Beda  lib.  i,  c.  25)  »  ex  Italia  Gregorius  in 
Angllam  miserit.  Quoniam  vero  rariores  tum  erant 
in  monasteriis  presbyteri,  hos  presbyteros,  non  mo- 
nachos  appellare  solebant,  quo  nomine  Beda  pres- 
hyter  cclebrari  consuevit.  Adde  in  Ecclesia  Cantua- 
riensi  ab  Augustino  ad  longa  usque  tempora,  nul- 
los  antistites  nisi  monachos  preefuisse.  Bcdam  dn 
Laurentio  dicentem  audiamus. 

4.  Laurentius  successor  ab  Augustino  designatus, 
strenue  officium  exsequitur»  —  «  Successit  Augus- 
tino,  »  inquit  lib.  i,  cap.  4,  «  in  episcopatum  Lau- 
rentius  :  quem  ipse  idcirco  adhuc  vivens  ordinave- 
rat,  ne  se  defuncto  status  Ecclesiae  tam  rudis  vel  ad 
horam  pastore  destitutus  vacillare  incipcret.  In  quo 
ct  exemplam  sequebatur  primi  pastoris  Ecclesia?, 
hoc  est  beatissimi  apostolorum  principis  Petri,  qui, 
fundata  Roms  Ecclesia  Ghristi,  Glemcntem  sibi  ad- 
jutorem  evangelizandi  sitoul  et  successorcm  consc- 
crasse  perhibetur.  »  Hoc  et  Valerium  Hipponensera 
«  contra  morem  EcclesiaB  »  prajtitisso  in  magnura 
Augustitinum  Possidius  in  Augustini  Vita,  cap.  8,  au- 
ctor  est.  «  Laurentius  archiepiscopatusgradupoti- 
tus,  strenuissime  fundamenta  Ecclesiae  quae  nobili- 
ter  jacta  vidit,  augmentare  atque  ad  pcrfcctum  do- 
biti  culminis  et  crebra  voce  sanctae  exhortationis  et 
continuis  piae  operationibus  exemplis  provehere  cu- 
ravit.  Denique  non  solum  novae  quae  dc  angelis  erat 
collecta  Ecclesiae  curam  gerebat,  sed  et  veterum  Bri- 
taDniae  incolarum,  nec  non  et  Scotorum,  qui  Hiber 
niam  insulam  Britanniaeproximamincolunt,  popn- 
lis  pastoralem  impendere  curabat  sollicitudincm.  » 

5.  Scotos  ad  ritus  catholicos  adducere  conatur. 
Epistolam  ad  eos  scribU.  —  «  Siquidem  ubi  Scotto- 
rum  praefata  ip8oruDr*patria,quomodoetBrittonum 
in  ipsa  Britannia,  vitam  ac  professionem  minus  cc- 
clesiasticam  in  multis  esse  cognovit,  maxime  quod 
Pascb»  solemnitatem  non  suo  tempore  celebrarent, 
sed,  ut  supra  docuimus  {cap.  2),  a  quarta  decima 
luna  usque  ad  vicesimam  Dominicae  Resurrectionis 
diem  observandum  esse  putarent,  scipsit  cum  co- 
episcopis  suis  exhortatoriam  ad  eos  opistolain,  ob- 
eecrans  eos  et  contestans,  unitatcm  pacisetcatho- 
lice  observationis  cum  ea  qu»  toto  orbe  difTusa  est 


A  Christi  Ecclesia  tenere ;  cujus  videlicc  cpistolae  prin" 
cipium  hoc  est  :  «  Dominis  charissimis  fratribus, 
«  episcopis  vel  abbatibus  per  universam  Scotiam, 
«  Laurentius,  Mellitus  et  Juslus  episcopi,servi  ser- 
«  vorum  Dei.  Dum  nos  sedes  apostolica  more  suo, 
«  sicut  in  universo  orbe  terrarum,  in  his  occiduis 
«  partibus  ad  praedicandum  gentibus  paganis  diri- 
«  geret,  atque  in  hanc  insulam  quae  Britannia  nun- 
«  cupatur  contigit  introisse ;  antequam  cognoscere- 
«  mus,  credentes  quod  juxta  morem  universalis 
«  Ecclesiae  ingredcrentur,in  magna  reverentia  san- 
«  ctitatis  tam  Brittones  quam  Scotos  venerati  su- 
«  mus.  Sed  cognoscentes  Brittones,  Scottos  melio- 
«  res  putavimus.Scottos  vero  per  Daganum  episco- 
M  pum,  in  hanc  quam  superius  memoravimus  in- 

l>  «  sulam,  et  Columbanura  abbatem  in  Galliis  ve- 
«  nientem,  nihil  discrepare  a  Brittonibus  in  eorum 
«  conversatione  didicimus.Nam  Daganus  episcopus 
«  ad  nos  vcniens,  non  solum  cibum  nobiscum,sed 
«  nec  in  eodem  hospitio  quo  vescebamur,  sumere 
«  voluit.  » 

«  Misit  cnim  Laurentius  cura  coepiscopis  suis, 
etiam  Brittonum  sacerddtibns  littcras  suo  gradu 
condignas,  quibus  eos  in  unitate  catholica  confir- 
mare  sategit.  Sed  quantum  haec  agendo  profecerit 
adhuc  praesentia  tempora  dcclarcnt.  »  Reliquum 
epistolai  desideratur.Non  caruit  fructu  illa  epistola, 
uti  constat  ex  Vitae  S.  Laurentii  per  Gotselinum 
scriptae  fragraento,quod  Usserius  in  notis  ad  epist, 
7  Hibern.  sic  rcddit  :  «  S.  Tercnanus  archipontifex 
n  Hiberniae  ad  eura  transiit,  vir  tantae  sanctitatis  ut 
tres  mortuos  suscitasseperhibeatur.Qui  audiensB. 
Laurentiumde  Paschae  observatione  aliisque  aposto- 
licis  institutionibus  mutuo  convcntu  disputantem, 
dedit  manus  veritati,suosque  discipulos  indignantcs 
quod  tam  divinus  vir  tali  advenae  subjaceret,ad  ve- 
ritatis  lineam  suo  exemplo  cum  sua  gente  correxit,» 
id  est  arguit.Uaec  cnira  quaestio  agente  S.  Wilfrido 
anno  Christi  664  defmita  ac  pene  sopita  est.  Lege 
Bedae  Hist.  lib.  iii,  cap.  25  et  26. 

6.  Gregem  relicturus  a  B.  Petro  corripitur.  — 
«  Cura  vcro  Laurentius,  »  ait  Beda  cap.  6,  «  Melli- 
tura  Justumque  secuturus,  ac  Britanniam  essetre- 
licturus,  jussit  ipsa  sibi  nocte  in  ecclesia  beatorum 
apostolorum  Petri  et  Pauli,  de  qua  frequentcr  jam 
D  diximus,  stratum  parari;  in  quo  cum  post  multas 
preces  ac  lacrymas  ad  Deura  pro  statu  Ecclcsiae  fu- 
sas  ad  quiesccndum  raerabraposuissetatque  obdor- 
misset,  apparuit  ei  bcatissimus  apostolorum  prin- 
ccps.et  multo  illum  tempore  secrctae  noctis  flagellis 
acrioribus  afficiens,  sciscibibatur  apostolica  distri- 
ctione  quare  grcgem  quera  sibi  ipse  crcdiderat,  re- 
linqueret,  vel  cui  pastorura  oveS  Christi,  in  medio 
luporum  positas  fugiens  ipse  dimittcret.  An  mei, 
inquit,  oblitus  es  exempliy  qui  pro  parvulis  Christi^ 
qnos  inihi  in  indiriinn  sux  dilcclionis  commendave- 
raty  vinculn,  verbcra,  carccrcs,  afffictioncSy  ipsam 
postremo  tnorteniy  mortem  autem  crucis,  ab  infideli- 


'H9 


LUPI  PROTOSPATARII. 


430 


bus  et  inimieis  Christi,  ipse  cum  Christo  coronandus,  A 
pertuli  f 

7.  Ostensis  plagis  regem  ad  fidem  reducit,  —  «  His 
beati  Petri  flagellissimuletexhortatioDibusaniina- 
tus  famulus  Ghristi  Laurentius^moxmane  factove- 
nit  ad  regem  (scilicet  Eadbaldum),  et  retecto  vesti- 
mento,quantiB  esset  verberibus  laceratus^ei  osten- 
dit.  Qui  multum  miratus,  et  inquirens  quis  tanto 
viro  tales  ausus  esset  plagas  infligere,  ut  audivit, 
quia  eausa  suae  salutis  episcopus  ab  apostolo  Chri- 
8ti  tanta  esset  tormenta  plagasque  perpessus^exti- 
mait  multum,  atque  anathematizato  omni  idolola- 
tri»  eultQ,abdicato  connubio  nonlegitimo,8uscepit 
fidem  Gbristi,  et  baptizatus  Ecclesi»  rebus  quan- 
ium  valuit  in  omnibus  consulere  ac  favere  cura- 
vit.  » 

8.  Mellitum  et  Justum  e  Gallia  revocat.  —  «  Mi- 
slt  etiam  in  Galliam,  et  revocavit  Mellitum  et  Ju- 
tum,eosque  ad  euas  Ecclesias  libere  instituendas 
redire  praecepit.  Qui  post  annum  ex  quo  abierant 
reversi  sunt.  Et  Justus  quidem  ad  civitatem  Roflfl 
{Rochester)  cui  praefuerat  rediit:Mellitum  vero  Lon- 
donienses  episcopumreciperenoluerunt,  idololatris 
pontiflcibus  magis  servire  gaudentes.  Non  enim 
tanta  erat  ei  (Eadbaldo),  quanta  patri  ipsius,  regni 
potestaa,  ut  etiam  nolentibus  ac  contradicentibus 


B 


paganis  antistitem  su»  posset  Ecclesiffi  reddere.  Ve- 
nimtamen  ipse  cum  sua  genteexquoadDominum 
conversus  est,  divinis  se  studuit  mancipare  prsce- 
ptis.  Denique  et  in  monasterio  beatissimi  apostolo- 
rum  principis,  ecclesiam  sanct®  Dei  Genitricis  fe- 
cit,  quam  consecravit  archiepiscopus  Mellitus.  » 

9.  Idem  auctor  paulo  post  S.  Laurentii  obitum 
perstringit  his  verbis  :  «  Hoc  enim  regnante  rege 
beatus  archiepiscopus  Laurentius  regnum  cceleste 
conscenditf  atque  in  ecclesia  et  monasterio  S.  apo- 
stoli  Petri,  juxta  prsdecessorem  suum  Augustinum 
sepultus  est,  die  quarto  Nonarum  Februariarum, » 
nempe  anno  619,  uti  colligitur  ex  Beda  in  fine  higus 
capitis,  dnm  Mellitum  Laurentii  successorem  post 
regiminis  annos  quinque  afflrmat  obiisse  anno  6^, 
Laurentius  prope  S.  Augustinum  in  suburbana  S. 
Petri  basilica  sepultus,  tale  meruit  epitapbium,  si 
Harphsfeldio  credimus : 

Hic  sacraj  Laurenti,  sunt  signa  tui  monumenti. 

Tu  quoque  jocundus  Pater  antistesque  secundus. 

Pro  populo  Christi  scapulas  dorsumque  dedisti^ 

Artubus  hui !  laceris  multa  vibice  mederis. 
Vcrum  hi  versus  Leonini  posteriorem  longe  «ta- 
tem  sapiunt,  et  fortasse  ad  saecali  xi  fincm,  quando 
sacrum  ejus  corpus  una  cum  aliis  levatum  est,  re- 
ferendi  sunt. 


ANNO  DOMINI  MC. 


LUPUS  PROTOSPATARUS 


NOTITIA  fflSTORICA 

(MuRATORif   Rerum  Ital.  ScripL,  U  V,  p.  36,   ProoDm.   ad   Lupum   Protospatarium.) 


Hic  auctor,genere  Apulus,  in  cujus  regionis  re-  C 
bus  est  fere  totus,  Materensis  civis  nonnullis  repu- 
tatus  est,  ex  ilia  dicendi  forma  sibi  usurpata  in 
Chronico  ad  ann.  1093  persuasis,  Urbanus  papa  ve- 
nit  in  Materam.  Nescio  cur  hoc  eodem  argumento 
non  illum  fecerint  Antiocbenum,  qui  ad  an.  1098 
dicat:^ /im/mni  bellando  venerunt  usque  Antiochiam. 
At  Latinissime  dictum,  venire  pro  ire  tritum  est ; 
illud  minua,  c^uod  observavit  Salmasius  ad  Hadria- 
num  Spartiani,  r^dtre  pro  ire,  sicut  reddere  pro  tra^ 
dere.  Apud  prssentes  etiam  Italos  priora  ula  duo 
vocabuta  saepe  confundi  vel  puerinorunt.Aliiautem 
Lupum  crediderunt  Barensem,  quod  ille  simpliciter 
ac  quasi  antonomasticos  ad  an.  886  et  890  Barii  dy^ 
nastam  principem  vocal.\h  bis  minimedissentirem; 
in  rebus  enim  Barensibus  multus  est  Lupus.si  Ra- 
rii,  non  Beneventi  princeps  fuisset  Aio  ille  utrobi- 
quc  descriptus.  Erat  igitur,  diccs,  Beneventanus. 
Krit,  quibus  ea  argumentatio  probtttur ;  eritque 
etiam  genere  Grsscus,  quia  sxpe  grsecissat,  ac  Gras- 


eos  impense  se  ostendit  amare.  Mihi  autem  Apulus 
est ;  (]uam  gentem  diu  Graecis  variaaue  fortunaolim 
subditam  etcommistam,  pleraque  illorum  vocabula 
quotidiano  etiam  in  sermone  usurpasse,  ac  ut  fteri 
per  factionem  solet,  plerosque  Apulos  etiam  post 
sfficula  Grscorum  amorem  animo  servasse,  non  est 
diffitendum.  Verum  fueritnc  munere,  an  gente  di- 
ctus  Protospata ;  fueritque  ex  Grsci  protospatarii 
munerisnominegentiledeductum  sus  genti  nomen» 
comperti  nil  habeo.  Illud  novi,  in  antiquissimi  ope- 
ris  ]apidca  columna  apud  Brundusinm,  referonta 
Scipione  Ammirato,  uoi  de  lo^otheta  et  protonoia* 
rio,  insculptum  litteris  sequions  svi  haberi  hoc  epi- 
gramma :  Protospata  Lupus,  ni  inverso  ordine  le- 
gerdan  sit :  Lupvs  Protospala^  utpote  in  orbiculata 
sup€rficiedescriptum,in  qua  non  facile  dixeria  quid 
primum  quid  secundum.  Si  is  fuit  hic  noster,  certe 
vcl  |.atrla,  vel  incolatu,  aliave  occasione  Brundusi- 
nus  censendus  est.  Hsc  de  auctoris  genere ;  de 
ffitate  vide  ad  an.  1088. 


ISl  •  GHRONIGON.  ISS 


LUPI  PROTOSPATARII 

CHRON  CON 

AGcaSDUNT 

.     ANNALES  BAEENSES 

(Edidit  novissime  D.  Pertz,  Monumenta  Germaniss  historica^  Script.  tom.  V^  pag.  51.) 


ADMONITIO 

C)^Ii  deceBnovennales  in  Ecclesia  Baronsi  adnotationibus  aucti  compluribus  opusculis  inde  dedvatis 
originem  dederunt.  Habemus  enim  Annales  Barenses,  quos  ex  codice  \)  Vaticano  inter  Urbinates  n.983 
sienato  et  circa  annum  1490  scripto  ope  Nicolai  Aloysi®  descriptos  Muratorius  Antiouitatum,  t.I.  sub  ti- 
tulo  Chroaici  Barensis  {\)  primus  evu]gavit,nosqne  jam  opere  V.  Cl.  D.  Heyse  Ph.  aoctoris  cum  codice 
coUatos  multos  emendatiores  sistimus.  Qua  in  re  usi  sumus  praelorea  2)  C.  re^io  Matritensi  V.  83,mem- 
branaceo,  8«c.  xv,  qui  magnam  Annalium  nostrorum  partem  Chronico  Lupi  Protospatarii  illatum  in  lin- 
guam  Italam  convertit,  atque  ex  codice  vetustiore,  Urbinatis  fonte,  derivatus  est;  qui  quo  fato  Matritum 
perveaerit  si  nescitur,id  saltem  constat  eum  antea  in  Italia  descriptum  fuisse,prout  in  codice  Lupi  apud 
ducem  Andriae  olim  asservato  videtur  (2).  Complures  etiam  notitiae  in  3)  Chronico  quod  sub  ignoti  Ba- 
rensis  nomine  a  Peregrinio  primum  editum  est  emanarunt  (3) —  Uitimam  Annalium  partem  circa  annos 
1040-1043  adjectam  tuisse,  facile  credas. 

Annalibus  Darensibus  usus  est  etiam  auctor  Chronici  quod  sub  Lupi  Barensis  Protospats  nomineinde 
asaeculo  xvii  laudatur.  Ediderat  id  Antonius  Caracicolus  in  Chronologis  quatuorNeapolia.l626evulgatis, 
p.93,ex  apographo  codicis  Urbinatis  maJe  confecto,adhibita  versione  Itala  ducis  Andri»;  cinus  editionem 
Moratorius  (4),  Burmannus  (5),  Carusius  (6)  et  Pratillus  (7)  repetiverunt.  Auctor  quisque  fuerit  —  nam 
Lnpi  nomen  codicum  nuUns  profitetur  (S)— patria  BarensiSfCycfis  antiquis  et  Annahbus  supra  laudatis(9^ 
Q8U8,  exeunte  ssculo  xi,  fortasse  annis  1082-1090,  scripsisso  videtur,  nisi  etiam  annorum  ^091-1402 
historiam  ei  potius  quam  continuatori  cuidam  Materensi  attribuas.Fontibusautminusaccuratisususaot 
bonis  abusus  est,  siquidem  e.  g.  Ottonis  I  victoriam  de  Ungris  anno  945,Ottonis  II  pugnam  cum  Sarra- 
eenis  anno  981,  Ottonis  III  obitum  anno  1000  tribuit,  loco  Heinrici  III  Cononem  pro  Willelmo  1  Gon« 
^estore  Robertum  scribit.  Annum  nonnunquam  cum  Salernitanis  ab  Incarnatione  Domini  d.  25  Martii 
mchoat  (10). 

Novam  operis  recensionem  subsidiis  compluribns  in  rem  nostram  collatis  instituere  licuit,quoram  pri- 
mam  locum  obtinet. 

1)  C.  Vaticanus  inter  Urbinates  n.  983,  supra  laudatus,  circa  a.  1490  exaratus,  quem  in  usus  nostros 
cam  editis  contulit  cl.  Heyse  Ph.  D.  (11).  Aa  quem  proxime  accedit  versio  Itala  sive. 

la)  G.  Matritensis  V.  83,  membr.,  ssc.  xv,  a  beats  memoriae  F.  Heinrico  Knust  Hannoverano.  sodali 
nostro  naper  heu  I  pramaturo  fato  exstincto,  exscriptus,  quem  ex  Annalibus  Barensibus  interpolatum 
supra  monui.  Versionis  auctor  textum  nonnunquam  male  intellectum  in  universum  tamen  bene  expres* 
sit.In8cribitur  ita  :  IifGOMiNciA  il  libro  de  li  annau  db  li  oesti  fagti  in  Italia  ab  anno  Domini  Vlcmo  in 
FiNK  AD  Mno  Gmo  Hdo. 

2)  G.  Regius  Parisiensis  n.  6061,chart.,  in-8vo,  sso.  xvi  ineuntis,  in  compluribus  quidem  cum  codicd 
Urbinate  consentit,  in  aliis  tamen  una  cum  reliquis  ab  isto  recedit.  Gontuht  eum  cum  editis  Bethmanus 
noster. 

3)  C.  Musei  Burbonioi  Neapolitanus,  chart..  in-4«>,  s»c.  xvi  vel  xvii  ineuntis,  V.  F.  52  signatus,  cu|u8 
in  Annalibus  nostris  t.  V,  p.  157,  mentionem  feci,  jam  1822  a  memetipso  cum  editis  celiatus,  in  univer- 
lom  enm  superioribus  consentit;  et  cum  iis  a  corrupto. 

4)  Editorum  textu  recedit,  cujus  singula  vitia  repetere  nefas  duxi,  cum  omnibus  facile  ad  manus  sit. 
Adjeci  lectiones  paucas. 

5)  et  fSb).  Ghronici  sub  nomine  ignoti  Barensis  supra  laudati,cujus  auctor  nostrum  ante  oculos  habuit, 
aed  malia  addidit,  qus  utpote  a  re  nostra  aliena  et  librariorum  incuria  vitiata  omittenda  atatui. 

NOTiE. 

fi)  Reeasam  a  Pratillo  in  Hist.  prino.  Long.,  IV,  grinii  proBf. 

348  aeoq.  (9)  Cf.  a.  901,  924,  926,  927,  947,  994,  1002. 

(2)  V.  Per^^nium  in  praefatione  ad  Lupum.  1010,  1019,  1040,  1042,  4043. 

(3)  B.  g.  a.  1026,  1034,  1035,  1040,  1042.  (!0)  Anno  1067  cometam,  qui  a.d.  viii  Kal.  Maii 
,L\€^Q   f*.i  v  -y^,--  ^    1066  apparuit,  etinvasionem  Angliae,  anno  1099 

synodum  Barensem  tribuit. 
,     .  (H)  C.  Vatic.  reginae  ChristinaB  N.  378  est  recens 

(7)  Uist.  princ.  Lang.  IV,  17.  anographum  editionis  Carracciolii,  adyectis  lectio- 

(8)  De  Lapo  Protospatario  Brundusino  v.  Pere-     nJbus  oodicis  Urbinatis. 


123 


LUPI  PROTOSPATAHII. 


124 


Chronicon  breve  Northmannicum  annorum  1041-1085  a  Muratorio  in  SS.  t.  V,  p.  278-279  editum,  ma' 
zimam  partem  ex  Lupi  Annalibus  fluxit. 


ANNALES  BARENSES.  A 

Anno  605  obitus  sancti  Gregorii  papae.  Focas  re- 
gnavit  annis  8  *. 

782.  Hoc  anno  Carolus  rex  celebravit  sanctum 
pascha  in  Roma,  et  baptizatus  est  Pipinus,  filius 
ejus,  ab  Adriano  papa. 

902,  Hoc  anno  descendit  Habraam  rex  Saraceno- 
rum  in  Calabriara,  et  mortuua  est  in  Cosentia  in 
ecclesia  sancti  *  Pacratii  '. 

925.  Hoc  anno  Orie  (12)  capta  est  a  gente  Sara- 
cenorum  mense  Julio,  et  obitus  Eusebii  in  Clauso. 

928.  Hoc  anno  comprendit  Michael  *,  rex  Scla- 
vorum,civitatem  Sipontum  mense  Julio,die  sanct® 
Felicitatis  (13),  secunda  feria,  indictione  \b  (aw. 
926,  JuL  10). 


LUPUS  PROTOSPATARIUS. 

A  •  transitu  sancti  Gregoril  papae  anni  252,  anni 
Domini  855,  indictio  3. 

Anno  890  indictione  8.  Hoc  anno  '  comprehensa 
est  civitas  Barum  *  ab  imperatore  •, 

861  (17).  Mortuus  est  Michael  imperator,  et  sur- 
rexit  Basilins  parahenumeuus  *°[rilius  ejus  "jet  re- 
gnavit  ann.  21  ipse  solus,  et  anft^  9  *'  cum  filiis  ". 

866.  Intravit  Ludovicus  imperator  Beneventum. 

867.  Incensa  est  Matera  a  Ludovico  imperatore, 
et  idem  Ludovicus  imperator  intravit  civitatem 
Oriae  »» (12). 

868.  Exierunt  Agareni  a  Baro  civitate  per  Fran- 
cos,  tertio  die  intrante  mense  Februarii  *♦;  eodem- 
que  anno  comprensus  est  praedictus  Ludovicus  in 


929.  Hoc  anno  Tarentum  captum  est  a  gente  |>  Benivento  (18) 


Saracenorum  mense  Augusti,  in  solemnitate  sanc- 
tffl  Mariffi  (Aug,  ^5). 

949.  *.  Hoc  anno  intraverunt  Hungari  in  Italiam, 
et  venerunt  usque  ad  Idrontum,  et  fuit  interitus 
]boum  *].  Et  Placipodi  obsedit  Cupersanum. 

979.  Hic  inchoatum  est  monasterium  Barense 
sancti  Benedicti  a  domino  Iheronymo,  venerabili 
abbate. 

981.  Hoc  anno  fecerunt  bellum  Sipontini  et  As- 
culenses  in  Vado  Somilo. 

996.  Hoc  anno  obscfesa  est  Materies  (14)  tribus 
mensibus  currentibus  ab  iniqua  gente  Saraceno- 
rum;  et  in  quarto  mense,id  est  Decembri,  per  vim 
inde  eam  comprehenderunt ;  in  qua  qua^dam  femi- 
na  filium  suum  comedit. 


875.  Intraverunt  Grfleci  in  "  Baro  *•  mense  De- 
cembr.,  die  natalis  Domini,  feria  "  3  "  Gregorius 
stratico,  qui  et  Bajulus  dicebatur. 

880.  Exierunt  Agareni  de  Tarento  *«(19). 

884  **.  Surrexit  Aio  «*  princeps  "  mense  Octo- 

bris. 

885.  Mortuus  est  ^  Basilius  imperator,  et  cojpe- 
runt  regere  Leo  et  Alexander  **,filii  "  ^U8,anni26 
Boli,  et  ••  cum  oo  annis  9. 

886.  Facta  fuit  perditio  ^  in  Baro  mense  Junii, 
quando  '•  princeps  fecit  pralium  cum  stratico  Tra- 
pezi  *•  (20)  et  Graecis. 

890.  Obiit  Aio  princeps,  et  surrexit  Drsus  ^  fra- 

ter  ejus  ". 

891.  Intraverunt  Graeci  Beneventum  mense  Oc- 


1003.  Hoc  anno  obsessa  est  civitas  Bari  a  Saphi  C  tobris,  et  stratigo  Sabbatichi  ^  in  Siponto  mense 
apostata  atque  caiti  (15),  et  perseveravit  ipsa  obsi-      Junii. 


894.  Exierunt  Graeci  de  Benevento  in  mense  Aug. 
per  Francos. 
900.  Descendit  Melisiano  '•  stratigo  in  Apulia. 
901  *♦.  Descendit  Abrami  rex  Sarracenorum  in  Ca- 


dio  a  mense  Maio  usque  ad  ^O  Kal.  Octobr.  Et  li- 
berata  est  per  Petrum,  ducem  Venetiarum,  bon» 
memoriffi. 
iO\\,  Hoc  anno  rebellavit  Longobardia  (16)  cum 

VARF^  LECTIONES. 
*  in  ed.  addilur  :  A.  612  Domitianus  regnavit  annis  <5.  Quod  ad  annum  80  referendum  est,  et  notaf 
primi  cycli  majori  eidem  paginoi  inscriptas  fuisse  ostendit;  cf,  infra  a.  95^.  *  alia  manu  in  1.  itachael 
c.  ♦  In  ed.  a.  931  additur :  Hoc  anno  obiit  Ambrosius  Mediolanensis  antistes,  quae  a,  399  perttnere  cxj- 
clorum  duplicium  ratio  demonstrat,  ^  ita  supplendum  esse,  patet  ex  Lupo,  •  •  ex  Ann,  Marensibus  annorum 
605,  6^2,  782  annotationes  repetit,  "^  Uoc  modo  :  Auro  .  .  .  indictione  .  .  .  Hoc  anno,  etc.  cujusque  anrU 
notatio  incipit,  quod  ex  cyclis  decennovennalibus  ftuisse  videtur^  hic  tamen  omitti  placuit,  ban  5. 
»  Constantinopohtano  addunt  3.  4.  »o  paroscenumenus  1.  parast.  2  parascensu  3.  "  f.  e.  desunt  i.  i*, 
"  octo  1.  »«*  f.  suis  3.  4.  »  oriem  2.  »*  Septembris  3.  "  deest  3.  4.  »•  bari  3.  barum  4.  "  f .  3. 
deest  1.  "  III,  et  G.  3.  4.  *»  taranto  3.  **>  883.  \,  "  alo  cod,  omnes  semver.  «  prmceps  1.  ^  de^t 
1.  "  alexius  ^.  "  fiUus  1.  «•  et  c.  eo  a.  9.  desunt  V.  "  prodigio  2  —  4,  perditione  et  uccisione  '•. 
«  quod  3.  —  *»  st.  detrapegi  la.  ^  urso  3.  »>  ind.  4.  addU  1.  **  sabbathici  3.  »  mechtanus  3. 
902.  ind.  5.  la.  qui  haec  ex  Ann.  Bar.  habet. 

NOTiE. 

(12)  In  provincia  Hydruntina.  D  drenus  ib.,  II,  p.  221 ;  Zonaras  XVI,  2,  ed.  Par.  II, 

(13)  Dies  10  JuHi  a.  926  in  feriam  sccundam  in-      p. 
cidit. 

(14)  Matera  in  Basilicata,  haud  procul  Tarento. 

(15)  Militaris  oficii  nomen  apud  Sarracenos. 

(16)  Apuliae  pars  quas  Longobardis  olim  paruit, 
(17  A.  867. 
(18)  Cf.  Chron.  Salern.,  o.  107,  et  Simeon  ma- 

gister  de  Basilio  c.  20,  ed.  Bonn.,  p.  694  sqq. ;  Ce- 


170. 


(19)  Cf.  Theoph.  cont.  V,  66,  ed.  Bonn.,  p.  306 
(Cedrenus,  II,  p.  233.) 

(20)  KwvaTavctvo^  6  xfi^  TpaiciCT^?  Simeon,  00.  Bonn., 
p  701;  cf.  Georgius  mon.  ib.,p.852;  Theoph.cont.. 
VI,  c.  5,  ed.  Bonn.,  p.  356  (Cedrenus, II,  p.253).Cf. 
etiam  Erchemp.,  c.  76. 


125 


CHRONICON. 


126 


ANNALES  BARENSES.  A 

Mele  ad  ipsum  ^  Curcua  mense  Maio,9  die  intran- 
te.  Et  fecerunt  bellum  in  Betete  (21),  ubi  multi 
Barenses  ceciderunt.  Et  Ismaol  fecit  bellum  in 
Monte  Peluso  cum  ipsis  Graecis,  et  cecidit  illic  Pa- 
siano. 

1013.  Hoo  anno  obseasa  est  Bari  a  catepano  (22) 
BasiHo  cognomento  Sardonti,undecimo  die  astante 
mense  Aprilis,et  completis  diebus  sexaginta  unum 
fecit  pacem  cum  ipsis,  et  ipse  intravit  castellum 
BariyUbi  sedes  est  nunc  Grscorummagnatum  (23). 

1021.  Oic  fecit  proclium  Basilius  Vulcano  •*  cum 
Francis,  et  vicit  illos  in  civitate  Ganni. 

1027.  Hic  anno  descendit  Ispo  chitoniti  (24)  in 
Italiam  cum  exercHu  magno,  id  est  Russorum, 
Guandalorum,Turcorum«  Burgarorum,  Vlacborum,  p 
Macedonum  aliorumque,  ut  caperet  Siciliam  ^^.  Et 
Regium  restaurata  est  a  Vulcano  catepano.  Sed 
peccatis  praepedientibus,  mortuus  in  secundo  anno 
(25)  Basilius  imperator;  qui  omnes  frustra  reversi 
sunt  *. 

4035.  Hic  in  epiphania  Domini  obiit  Bisantius 
episcopus,  qui  fuit  piissimus  pater  orfanorum,  et 
fundator  sanct^e  ecclesiae  Barensis,  et  cunct®  urbis 
custos  ac  defensor,  atque  terribilis  et  sine  metu 
contra  omnes  GrsBcos.Et  electus  est  in  ipso  episco- 
patu  ab  omni  populo  Romualt  prothospatarius.  Et 
in  mense  Aprilis  vocavit  eum  ad  se  imperator  in 
exilium ;  et  quinto  Idus  intrante  Augusto  electus 
est  Nicolaus. 

1040.  Hic  nono  die  intrante  Januarii  obiit  Nichi- 
foniB,  qui  et  Dulcbiano,catepanus  in  civitate  Asco-  C 
lo.Et  quinto  die  intrante  mense  Maiioccisus^stMi- 
chacl  Criti  »•,  qui  vocatur  Kirosfacti,  sub  castello 
Mutulae  ab  ipsis  conteratis  ^  (26).  Et  septimo  die 
astante  venerunt  omnes  in  civitate  Bari  cum  Argi- 
ro,  filio  Meli.Tunc  ipse  Argiro  sauciavit  Munsondo 
*S  qui  erat  primus  inter  eos,  et  ligatis  manibus, 
misit  eum  in  carcere  cum  Jobanne  Stonense.  Et 
omnes  conterati  dispersi  sunt. 


LUPUS  PROTOSPATARIUS. 
labriam,  et  ivit  Gosentiam  civitatem,  et  percussus 
est  ictu  fulguris. 

9ii.  Complentus  ab  obitu  sancti  Martini  500  ** 
anni  *^. 

913.  Coronatur  est  Constantinus  imperator,niiu8 
prsefati  Leonis,  qui  regnavit  ann.  47. 

916.  Exierunt  Agareni  a  Garaliano  *♦,  et  sunt 
anni  750  quo  intraverunt  Langobardi  in  Italiam 
sub  Alboin  rege  eorum. 

919  ♦».  Explentur  octoginta  *«  anni,  ex  quo  Aga- 
reni  introierunt  in  Italiam  ". 

920.  Introierunt  Hungari,  id  est  Hunni  *•,  in  Itsr* 
liam  mense  Februarii. 

921.  Interiit  Ursileo  stratigo  in  praBlio  de  Asculo 
mense  Aprilis,  et  apprehendit  Nadulfus  *•  Apuleo 
w  (27). 

924  ^K  Capta  est  Oria  a  Sarracenis  mense  Julii, 
et  interfecerunt  cunctos  mares,  reliquos  vero  du- 
xerunt  in  Africam,  eos  venundantes. 

926.  Comprehendit  Michaei  Sclabus  Sipontum 
mense  Julii  ". 

927.  Fuit  excidium  Tarenti  "  patratum,  et  per- 
empti  sunt  omnes  viriliter  pugnando;  reliqui  vero 
deportati  sunt  in  Africam.  Factum  *♦  est  in  mense 
Augusti  in  festivitate  sanctae  Mariae. 

929.  Nandolfus  *'  et  Guaimari  ••  principes  intra- 
verunt  in  Apuliam  (28). 
936.  Venerunt  Hungari  in  Capuam. 

939.  Obscuratus  est  sol  et  apparuerunt  stell» 
mense  Julii  adstante  tertia  die,  feria  3,  hora  3, 
luna  29. 

940.  Intraverunt  Hungari  in  Italiam  mense  Apri- 
lia^  Et  in  ipso  anno  factum  est  praelium  in  Matera 
a  Graecis  cum  Langobardis  cum  stratigo  Imogala- 
pto  «"^  (29).  Et  necavit  "  Pao  »•  in  mari. 

942.  Obiit  ^  Nandolfus  "  princeps  decima  die 
astante  mensis  Aprilis. 
945.  Ccciderunt  Romanus  •*  (30)  et  ••  Ubo  (31) 


VARIyE  LECTIONES. 

•»  ipm  sum  1.  ••  uulano  1.  sed  v.  infra  a.  1027.  "  la  quale  presa,  Regio  fu  eic,  2.  »•  la  viffilia  de 
sancto  Martino.  Et  vivente  ello  renuntio  lo  imperio  a  Roraano  :  et  dedeli  per  moglie  Zohi  sua  Geliola.t;/'. 
Lupum  a.  1020.  ••  ita  corrigo ;  cati  1.  dc  Cato  2.  *o  eonterati  cive  rocti  e  vinti  2.  **  musando  2.  *• 
qumgenti  1.  V.  2.  quinque  3.  LI.  4.  *3  hssc  ilesuni  1*.  **  gariliano  2.  4.  carigliano  3.  **  916.  2.  4.  An- 
noque  eodem  3.  *»40  2.  4.  ♦' haec  desunt  1  a.  *•  hunnil  1.  *•  nandolfus  andulph.  3.  pandulphum 
4.  ••  apuleium  3.  •«  925.  !■  ex  Ann.  Barens.  "  junio  1.  "  zarenti  3.  •*  A.  Id  f.  2—4.  est  hoc  3.  •» 
nadolfu^  1.  nandulphus  3.  pandulphus  4.  ••  graimali  1.  grabiraele  *  guaymari  2.  ffuaymarius  4.  "^ 
imo  galacto  3.  ••  negavit  eum  p.  4.  »•  Laeo  3.  paholo  preselo  anegho  in  mare  1».  •"  obii  1.  •*  nadol- 
fus  1.  nadulfo  1*.  nandulpbus  3.  pandulphus  4.    •*  romano  sxpius  2.  romani  3.    •^  deest  3. 


NOTiE. 


(21)  Fortasse  Bitecto  propre  Barium.  Prat. 

(22)  I.  e.  capitaneo. 

(23)  A.  1071  Bari  a  Northmannis  capta  est. 

(24)  I.  e.  xotTwvCTTi^,  cubicularius. 

(25)  Obiit,  Basilius  anno  1025,  Constantinus  a. 

(26)  I.  e.  concivibus. 

(27)  1.  e.  Landulfu^  Apuliam.  Gedrenus,  II,  p.  355. 


D      (28)  Cf.  Chron.  Salern.,  c.  158. 

(29)  Fucritne  Graeci  hujus  ducis  nomen  ex  no- 
mine  ductura.  6}xoY4XaxTo?,  sive  dicas  agnomeo,quod 
valct  collactaneuSf  non  defmio.  Prat. 

(30)  Imp.  Graecorum  a.  944,  Dec.,depositus,  ob- 
iit  a.  948,  Jul. 

(31)  Hugo  rex  Italiae  a.  947. 


427 


LUPI  PROTOSPATARII. 


128 


ANNALES  BARGNSES.  A 

1041.  Hic  venit  a  Sicilia  in  Lombardia  ^^  Michael 
protospatarius  et  catepanus^qui  et  Dulkianojunior. 
lilense  Novembri  inlravit  in  Bari;qui  et  jussit  •*  in 
patibulo  furcs  appendi  quatuor  homines  ^  super 
murum  Bottontinum.Mense  Martio  decimo  septimo 
intrante  factum  est  proelium  NormannorumetGrffi- 
oorum  juxta  fluvium  Oulibentis  ^"^  (32).  Et  cecide- 
runt  ibi  multi  Russi  et  Obsequiani  *^(33).[pse  vero 
Dulkiano  cum  reliquo  exercitu,  qui  remanserat  ex 
jpso  proBliOyfugam  petieruntin  Montem  Pelosum(34). 
Deinde  collectis  niense  MaiiinunumomnibusGrad- 
cis  apud  Montem  Migorem  juxtafluentaAufidi^ini- 
liatum  est  proBlium  quarto  die  intrante,  ubi  perie- 
runt  plurimi  Natulichi  (35)  et  Obsequiani  **,Ru8si, 
Trachioi  (36),  Calabrici,  Longobardi,  Gapitinates.  «> 
Et  Angelus  presbyter  episcopusTrojanusatqueSte- 
phanus  Acherontinus  episcopus  ibi  interfecti  sunt. 
Nam  nempe,ut  dictum  est  ab  omnibus  quihsecno- 
verunt,aut  (37)  pluresquam  duo  '^miliaNormandi 
fuerunt ''*,GraBci  vero  ducem  et  octo  milia,  exceptis 
servitoribus.  Hinc  rediens  Michael  confusus  cum 
pauciSyrelictis  semivivis  pro  pavore  Normannorum 
servientium,  scripsit  ad  Siciliam,  et  venerunt  ipsi 
miseri  Macedones  et  Paulikani  et  Galabrenscs ;  et 
collectis  insimul  cum  reliquis  in  catuna  (38)  Mon- 
tis  Pilosi,  tunc  descendit  catepanus  filius  Budiano 
in  Apuliam;  Michael  rediit  ad  Siciliamjubente  im- 
peratore,  unde  venerat. 

1042  Hoc  anno  tertia  die  intrantemenseSeptem- 
bri  Grscorum  exercitus  descenderunt  ex  Monte  Pi- 
luso,  et  Normanni  ex  oastello  Siricolo ;  inter  duos  C 
montes  inierunt  conflictum  maximum,in  quo  omnes 
miseri  Macedones  ceciderunt,  et  pauci  de  reliquo 
remanserunt  exercitu.Ibi  quippo  Bugiano  vivus  ca- 
ptu8,  et  portatus  est  per  toiam  Apuliam  usque  Be- 
neventi  patriam.Nam,ut  aiuntveraciter  qui  in  ipso 
bello  inventi  sunt,  Normanni  septingenti,  et  Grsci 
decem  millia  fuerunt.Postmodum  peracto  bello  tertio 
Jam  dicto,inierunt  paotum  cum  ipsisFranchis  Ma- 


LUPDS  PROTOSPATARIUS. 
mense  Decembri,  et  perierunt  Ungari  a  rege  Otto- 
ne  "  (39). 

946.  Factum  est  homicidium  in  Baro  mense  De- 
cembris  ". 

947.  Introierunt  Ungari  in  Italiam,  et  perrexe- 
runt  usque  Idrontum.  Et  Platopodi  obsedit  civita- 
tem  Gupersani  ^^.  Fuit  eodem  anno  interitus  ^*  bo- 
vum  "^*  per  omnem  terram. 

950.  Obsiderunt  Grsci  Ascolum  "". 

951.  Malechiano  fecit  proelium  in  Galabria  cum 
Saracenis,  et  cecidit  "  (40). 

956.  (41)  Incensi  sunt  Marantius  Glemeri  ^*  et 
Excessula  '^  in  Baro. 

960.  Obiit  Constantinus  imperator,  qui  regnavit 
ann.  47,  et  surrexit  Romanus,  filiua  ejus.  Et  fuit 
proeelium  inter  Adralistum  et  IsmaeL 

961.  Insula  Gretes  comprensa  est  a  Grscis  sub 
Romano  Mense  Martii  (42),  et  "  Trabomen  •*  cap- 
ta  est  a  Sarracenis,  et  obscuratus  est  soL 

963.  Obiit  Romano  inperator,  et  elevatus  est  Ni- 
chiphorus,  qui  regnavit  ann.  7 ;  et  Otto  rex  intra- 
vit  Romam,  et  obscuratus  est  soL 

965.  Introivit  Manuyli  ^  patritius  in  Siciliam,ct 
mortuus  est  ibi  (43). 

966.  Introivit  Nichoforus  magister  •*  in  civitatem 
Bari,  et  sunt  anni  400  ex  quo  intraverunt  Lango- 
bardi  *•  in  Italiam, 

967.  Descondit  Otto  rex  et  aenex,  pater  Ottonis 
regis,  qui  pugnavit  cum  Bulchassino  rege  Sarra- 
cenorum  et  interfecit  eum  ••. 

969.  Introivit  Otto  rex  in  Apuliam  mense  Martii, 
et  obsedit  civitatem  Bari  *^et  in  alio  anno  intravit 
in  Calabriam  menso  Octobris,et  sol  obscuratus  est 
in  mense  Decembris  (44). 

970.  Occidit  Simischi  **  Nichiforum  imperaio- 
rem,  et  elevatus  est  ille* 

972.  Pugnavit  Atto  ••,  filius  Transamundi  ••  (45) 
marcise  •Scum  40  milibus  Sarracenorum.Caytua  •• 
eorum  Bucoboli  vocabatur;  et  vicit  Atto  ••  cum  60 


VARIiE  LEGTI0NE8. 


3.  4.  ■"  et  obtinuerunt  addunt  4  1*.  '•  3.  4.  addutU  :  Anno  955,  descendit  Marianus  patritius  in  Apu- 
liam.    "  demeri  2.  cremeri  !■  cleri  (clericus  ?)  3.  cleri  4.    ^  thessuia  1*.    •*  tertio  1.    •«  titabomen  3. 

4.  ctrabomen  l*.  ••  manuli  1.  manuelis  3.  manuyci  4.  ^^  deest  1.  •»  long.  1.  2.  ••  et  furonvi  morti 
qnaranta  milia  pagani  add,  !•  cf.  infra  a,  982.  «'  irritu  conatu  addunt  4.1*.  ••  simihi  1.  simichy  2.  si- 
mischi  3.  4.  ••  apto  1.  acto  2.  actho  3.  asto  4.  octo  1».  ••  transmundi  i.  1*.  •*  marase  1.  marcnisii  3. 
4.    ••  caycuB  2.    ••  asto  1  ?  4.  acto  2.  aotho  3.  octo  l*. 

NOT-fi. 
(32)  Videtur  ease  Aufiduminnuensrivus  Olivento  D  Prat. 


prope  Venusiam. 
(23)  Auxiliares  esse  videntur. 
f34)  Mons  Pilosus  ab  oriente  Venusia. 

(35)  I.  e.,  Anatolici ;  orientalea. 

[36)  I.  e.,  Thraces. 
0  I.  e.,  haud. 

(38)  Gatuna  adhuc  vulgariter  apud  Galabros 
Catajo,^  locuB  oavernosus  paiustris  et  subtus  mon- 
tem  aiiquem  situs,  in  qua  armenta  asservantur. 


360. 


(39)  A.  955. 

40)  Gf.  Gedrenus  II,  p.  358. 

[41)  Cf.  Theqph.  cont.  VI,  30,  p.  453. 

42)  Cf.  Leo  Diacon.  II,  6-8. 

43)  Gf.  Leo  Diao.  IV,  7,  8 ;  Cedrenus  II,  p.  353, 
(Zonaras  XVI,  24.) 

44)  A.  968,  d.  22.  Decemb. 

45)  Spoletani. 


129 


CHRONIGON. 


ANNALBS  BAHENSES.  A 

terfenses  et  Earenses,  dum  non  esset  qui  ex  ipso- 

rum  manibus  eos  eriperet.Deinde  mense  Februarii 

Normanni  et  cives  Barisani  elegerunt  Agiro,  qui  et 

Meli,  principem  et  seniorem  sibi.Mense  Aprilis  de- 

sccndit  Manicbi  in  Tarentum,  qui  et  magister,  et 

coadunavit  omnem  exercitum  Grscorum,  et  fecit 

suda  (46)  in  loco  qui  diciturTara.Tunc  scripsit  Ar- 

giri  in  Avcrsam  ad  ipsosNormandosetinMeliflam, 

et  omnes  vcnientes  quasi  '*  septem  milia  in  Mutu- 

lam.  Tanc  ipse  iniquus  Manicbi  una  cum  cuncto 

agmine  hostium  pavore  nimio  exterriti,nocte  fugien- 

tes  reclusi  sunt  in  Tarentum.AtipsiNormannicum 

starent  ante  portamterraneam,qusrentespugnam, 

etminimeesset  qui  eis  percunctaret.deprsdaverunt 

totam  terram  Orice,  et  sio  reversi  sunt  ad  sua.  -o 

Mense  quidem  Julio  miseri  Juvenatienses  (47),per- 

ftcto  fcedere  cum  ipsis  Grscis  manentibus  *' in  Tra- 

ne,  ips6  princeps  Argiro  circumdedit  eandemmise- 

ram  Juvenatiam  cum  Normannis  et  Barensibus ; 

et  co  (48)  flebilis  tertia  die  sus  obsessionis  pervim 

capta  est  et  expoliata  omni  suppellectili ;  ot  Grsci 

nec  non  interfecti  in  eadem  sunt.Populum  vero  ipse 

princeps  virorum  ac  mulierum  multaprsce  libera- 

vit  ex  Normannorom  manibus.  Postea  vero  dum 

Tranenses  non  acquiescerent  Baresanis  malum  in- 

gerere,  ultima  bebdomada  mensis  Junii  ipse  prin- 

ceps  cum  **  Normannis  et  Barensibus  obsederunt 

eam  triginta  sex  diebus.  Quam  proeliis  vel  aliis 

calamitatibus  angustiavit  eandem  fortiter.Nam  ta- 

lem  turrem  ex  strue  lignorum  ibidem  componere  ^ 

fecit,qualis  humanis  oculis  nusquam  visa  est  mo- 

demis  temporibus.  Sed  ipse  Agiro,  susceptis  im- 

perialibus  litteris  foederatis  et  patriciatus  an  cathe- 

panatus  ^  vel  vestati  (49)  honoribus,  jussit  argu- 

menta  incendL  Et  reversi  Bari,  ad  laudem  dedit  * 

sancto  imperatori  Constantino  Monomacho  cum 

8uis  concivibos.  Hactenus  facit  talia;nunc  ad  Ma- 

niachi  impietatem  reducamarticulum.Igiturremo- 

tis,  ut  dixero,  Normannis  ab  cjus  finibus,  conglo- 

bato  in  unum  exercitu,  mense  Junio  Maniachi  sub 

nocte  una  ad  Materiem  civitatem  profectus  est ; 

ubi  quantos  per  segetes  et  undecumque  homines 

capiat,  ante  coram  Materialis  oculis  plus  quam 

dacentem  occidi  feclt  impius.  Similiter  secunda  D 


LUPDS  PROTOSPATARIUS. 
milibus  ^  suis,  persequens  ^^  Agarenos  usque  Ta« 
rentum. 

973.  *®*  Obiit  Passarus  protbospatarius  "'. 

075.  Ismael  interfectus  est,  et  Zacharias  Botiin- 
tum  ^^  accepit. 

976.  Sarraceni  obsederunt  Gravinam  *<**,  et  obiit 
Simischi  ^^^  imperator,  qui  et  Joannes,et  cceperunt 
regnare  Basilius  *^  et  Gonstantinus  germani. 

977.  Incenderunt  Agareni  civitatem  Ori«  ^®',  et 
cunctum  vulgus  in  Siciliam  deduxerui^t. 

978  ^^.  Mortuus  est  Joannes  episcopus,  et  sur-i 
rexit  Pao  *^'  archiepiscopus  indict.  6. 

979.  Occidit  Porfirius  "<>  prothospatarius  An- 
dream  episcopum  Oretanum  **'  in  mense  An- 
gusti. 

981.  Fccit  prcBlium  Otto  rex  cum  Sarracenis  in 
Calabria  in  civitate  Columns  "'^et  mortui  sunt  ibi 
50  milia  paganorum  "^  cum  rege  eorum,  nomine 
Bullicassinus  "*. 

982.Tradita  est  Barus  in  manu  Calochiri  patritii, 
qui  et  Dalfina  "*,a  duobusfratribucSergioetTheo- 
philacto  cnse  Junii  11  die.  Et  Otto  rex  obiit 
Roms. 

983.Coniprehendit  prsdictus  Dalfina  '**  patritius 
civitatem  Asculum  **^  mense  Decembris. 

985.  Descendit  Romanus  patrilius  cum  filio  suo 
in  Apuliam. 

9S6.  Sarraceni  comprehenderunt  sanctam  Chi- 
riachi  ""  civitatem  (50),  et  dissipaverunt  Cala- 
briam  "•. 

937.  Occisus  est  Sergius  protbospatarius  a  Ba« 
rensibus  mense  Februarii  quintodecimo  die.  Et 
in  ipso  anno  mortuus  est  Andralistus  ^^  a  Nico« 
lao  Criti  mense  Augusti  die  15,  et  obscuratus  est 

80l. 

988.  Sarraceni  depopulaverunt  vicos  '"  Baren* 
ses,  et  viros  ac  mulieres  in  Siciliam  captivos  du- 
xerunt. 

989.Descendit  Joannes  patritius.qui  et  Ammiro- 
polus,et  occidit  Leonem  Cannatum  ^^  et  Nicolaum 
Critis  ***  et  Porfirium. 

990.  Occisus  est  ***  Bubali  et  Petrus  exubitus  «« 
(51)  mense  Martii* 

991 .  Fecit  bellum  Atto  ^^  comes  cum  Sarrace- 


VARyE  LECTIONES. 

•*  quas  1.  ••  ma^tibus  1.  ••  deesl  L  ^  cathepanus  1.  •*  d'd'  1.  ••  ita  \*  LX  1 — 4.  *••  prosequena 
i  ?  2  7  ^^  977.  1.  «Wprotospatha  2,  constanter.  *•»  butontem  2.  botritum  3.  *<>*  irrito  conatu  addunt  4. 
1*.  '••  simicbi  1.  simichy2.  *••  basulux  1.  »•'  horiae  \,  *••  totus  annus  deest  1*.  "•  paulus  5b.  **• 
profreus  2.  *"  horetanum  1,  oratanum  3.  "•  colupna  2.  columna  3.  cotruna  4.  "•  poenorum  2 — 4. 
"^  bullicassimus  2.  bulcassino  3.  bulcassimus  4.  horum  loco  1*  notain  a,  982.  Ann.  Barensium  refert,  ^^* 
delfinaS.  4.  "•  delphinus  francorum  c.  a.  3.  *"  ascoli  1.  "•  kyrathy  2.  chirachi  l*.  "•  totam  addit 
4.  *••  andraliscus  2.  *•*  vichi  cio  et  casali  <•.  *••  canutum  3.  *••  cretis  1.  *•♦  descendit  5.  *••  exsu* 
bitoB  2.    '••  apto  i.  achto  3.  octo  1*. 


NOTiE. 


(46)  Tallam,  castrum. 

(47i  Incolfi  civitatia  Giovenazzo. 

(48)  I.  e.v  ab  eo. 


(49)  Dignitas  quffidam  palatina. 

50)  S.  Ghiriaco. 

(51)  Excubitor,  munns  in  aula  Bysantina. 


131  LUPI  PROTOSPATARIl. 

ANNALES  BARENSES.  A  LUPUS  PROTOSPATARIUS. 


132 


nis  in  Tarcnto,  et  ibi  cedit  ille  cum  multia  Baren- 
sibu3. 

992.  Facta  est  fames  magna  per  omnem  **•  Ita- 
Uam  »*». 

993.  Defunctus  est  Pao  **°archiepi8Copu8,etChry 
sostomus  elevatus  est  "*. 

994.  Obsessa  est  Matera  a  gente  Sarracenorum 
tribus  mensibus,  et  in  quarto  mense  oomprehensa 
est  ab  eis. 

997.0cci8us  est  Marco  **'  Theodorus  ezubitus  "» 
in  civitate  Ori®  a  Smaragdo  "*  et  Petro  germanis. 

998.  Venit  Busitu  caitus  ^^*  cum  Smaragdo  praefato  in  Barum  mense  Octobris,  et  praefatus  Smarag- 
dus  eques  intravit  Barum  ^^  per  vim  a  porta  occidentali,  et  exiit  iterum  ;  tunc  Busitu  cognita  fraude 
discessit. 

999.  Descendit  Trachamoti  *'"'  catepanus  "8.139^  qui  et  Gregorius,  et  obsedit  civitatem  Gravinam,  et 
comprehendit  Theophilactum. 


protcctione  in  Monopolim  iniquus  facere  non  ti- 
muit. 

1043.  Hoc  anno  mense  Septembri  descendit  Tu- 
baochi  prothospatarius  et  Pardus  patricius  etNico- 
lau8  archiepiscopus  Idruntum  cum  Ghrysubulo  *" 
et  Simpatia»  Tunc  ipse  iniquus  Maniachi  pacifica 
fraude  eis  obviam  exiens,  statim  occidi  jussit  Par- 
dum  gladiOy  et  Tubachi  retrudi  in  custodia,  quem 
mense  Octobris  occidi  similiter  fecit. 


LUPUS  PROTOSPATARIUS. 


Anno  ^OOO.  ab  incarnatione  Domiai  indict.  iS. 
captus  est  praedictus  Smaragdus  **^  a  Trachamoti 
mense  Junii  \i,  die,  et  in  ipso  anno  obiit  rex  Otto 
***  in  Roma. 

1002.0bsedit  Sapi  caytus  Barum  astante  Maio  2. 
die  usque  ad  sanctum  Lucam  mensc  Octobris; 
tuncque  liberata  est  per  Petrum  ducem  Veneto- 
rum. 

1003.  Obsederunt  Sarraceni  Montera  Cavcosum 
**'  mense  Martii  ^*'. 

1005.  Rediit  Durachium  ***  in  manus  imperato- 
ris  per  Theodorum. 

1006.  Descendit  ***  Siphea  ***  catepanus  mense 
Julii. 

1007.  Defunctus  est  praefatus  catepanus  in  civi- 
tate  Bari  »". 

1008.  Descendit  Curcna  ***  patritius  in  mense 
Maii. 

1009.  Gecidit  maxima  nix,  ex  qna  siccaverunt 
arbores  oliv(B,  et  pisces  et  volatilia  mortua  sunt 
Et  in  mense  Maii  incepta  est  rebellib,  et  in  mense 
Augusti  comprehenderunt  Saraceni  **•  civitatcm 
Cosentiae  rupto  foedere  nomine  cayti  Sati  ^^, 

1010.  Obiit  Curcua,  et  descendit  Basilius  catepa- 
nus  Marsedonici  "*  mense  Martii ;  et  Sillictus  "* 
incendit  ipsos  homines  in  civitate  Trani  **'. 

1014.  Venit  Henricus*"  imperatorRomammenso 
Februarii,et  Cassanum  ^^^  inccnsum  in  mense  Au- 
gusti. 


B  1015.  Apparuit  stella  cometffi  mense  Februarii, 
et  Saraucl  rex  obiit,  et  regnavit  filius  ejus. 

1016.  Occisus  cst  ipse  filius  praefati  Samuelis  *"* 
a  suo  consobrino,  filio  Aronis,  et  regnavit  ipse.  Et 
civitas  Salerni  obsessa  est  a  Sarracenis  per  mare 
et  per  tcrram  *'"'. 

-1017.  Obiit  in  Bulruntio  Marsedonici  ^^  catepa- 
nus,  ct  in  mense  Novembrio  interfcctus  est  Leo, 
frater  Argiro.Et  in  hoc  anno  descendit  Turnichi  *" 
catepani  mense  Maii.Et  fecit  proelium  cum  Mele  *^ 
et  NormannisLeoPotiano  exubitus.Iteruminmense 
Junii  22.  die  proelium  fecit  pracfatus  Turnichi  *** 
catepani,  et  vicit  Melera  et  Normannos,  et  raortuus 
est  Patiano  ibi ;  ***  Condoleo  descendit  in  ipso 
anno. 

n  1018.  Descendit  Basilius  catepanus,  qui  et  Bu- 
gianus,  et  Ablanti  "'  patricius  mense  Decembris. 
Et  Ligorius  Topoterici  "*  fecit  prcelium  in  Trane, 
et  occisus  est  ibi  Joannatius  prothospatarius,  et 
Roraoald  **®  captus  est,  in  Constantinopolim  de- 
portatus  est. 

1019.  Fecit  proelium  supradictus  Bugiano  in 
mense  Octobris  cum  Francie  et  vicit.  Et  Mel  fugit 
cum  aliquantis  Francis  ad  Enerichum  imperato- 
rem. 

1020.  Descenderunt  Sarraceni  cum  Rayca  ***,  et 
obsederunt  Bisinianum  et  apprehenderunt  eara;  et 
mortuus  est  ipse  admira  ^^"^  ct  Melis  dux  Apuleae. 

1021.  Captus  est  Dactus  **'  et  intravit  in  civita- 


VARIiE  LECTIONES. 

^^  chyrisubulo  1.  *"  totam  3.  4.  "•  et  annonae  caritas  addunt  3.  4.  "^  pau  5.  "*  hsec  desunt  la. 
*"  nearco  2.  marcus  3.  marcho  4.  *^  excubitus  2—4.  *'*  smaralgdo  L  ^^"^  kaytus  2.  chaytus  3.  "*  in 
baro  2.  *"  trancmonti  3.  «*8-»»»  catapanus  csnstanter  2.  ^^  S.  in  tracamotto  3.  ***  opto  I.  ***  scaueo- 
suml.  ***  et  nihil  profecerunt  ad<iMn/ 4.  1«.  **♦  eraclius  1.  **•  descendi  4.  ***  xyphea  3.4.  *"baro2. 
**•  curcira  1»  **•  saraceni  constanter  1.  ubi  etiam  normani.  **°  nominati  1.  n.  c.  s.  desunt  3.  *"  marce- 
donico  1.  a.  mascedoniti  2.  raacedonia  3.  raesardoniti  5.  *"  silictus  1.  ***  trane  2.  "*  enrichus  2.  **• 
cassanus  incensa  2—4.  "•  re  de  Africa  addit  i*.  ""^  et  nihil  profecerunt  addunt  4.  U.  ""  marsedoniti 
2.  maaardoniti  3.  mesardoniti  4.  "•  turcini  e.^^mese  1.***  turniki  2.*"  et  c.d.i.i.a.  dwuwf  3.4.1. a.*"  ab- 
abanti  1.  ablautius  4.  **♦  tepoteriti  2 — 4.  "•  romoala  1.  la.  romoal  3.  *••  rahica  la.  *•'  ammira  4a. 
amira  2.  amitaS.    '••  dictus  1.  dattus  2.  4.  5i 


«33  CHRONICON.  134 

item  Bari  cquitatuB  in  asina  15.  mcnss  Junii.  A     ^^32.  Descendit  Hychiacon  *•*  ketoniti  *•«,  et  se- 

1022.  Venit   Enerich   imperator  in  Beneventum      cum  adduxit  ipsos  Anatolichi  *•*. 

mense  Martii,  et  obsedit  civitatem  Trojorum  **•.  1033.  Priraa  die  intrante   Maio   descendit  Con- 

1023.  Venit  Rayca  "^  cum  Jaffari  "*  criti  in  clvi-      stantinus  prothospatarius,qui  et  Opo  *•♦  vocabatur 
tate  Bari  in  mense  Junii,  et  obsedit  eam  uno  die;      (54),  catepani  Italiae» 

etamoti  exindecomprehenderuntPalagianum"'(52)  1034.  \\.  die  intranle  raense  Aprih*s  obiit  Roma* 

oppidum,  et  fabricatum  est  castellum  Mutulae  "'.  nus  imperator,  et  surrexit  Michael  imperator.  Et  *•• 

1024.  Factum  est  signum  magnumin  episcopatu  Argiro  Barensis  obiit  Constantinopoli. 
Acherontino  sub  praesule  secundo  Stephano  Mate-  4038.  Descendit  Michael  palricius  et  dux,  qui  et 
riensi  in  sancto  "*  die  pasch®  :  crucifixus  magnus  Sfrondili  *•*  vocabatur,  et  transfretavit  cum  Mania- 
argenteus  concussus  est  tribus  vicibus  capite,  bra-  chi  *•''  patricio  (55)  in  Sicilia. 

chiis  et  pedibus,  cunctis   hoc   aspicientibus.  Et  in  1039  "*.  In  mense  Februarii   descendit  Nichifo- 

hoc  anno  cecidit  nix  magna.  Et  in  hoc  anno  trans-  rus  *•*  catcpani,qui  et  Dulchiano  *^  dicebatur  (56). 

fretavit   Bugiano  in  Chorvatia  "•,  et  comprehendit  4040.   Praedictus   Dulchianus   excussit  conteraT 

ipsam  Patrocissam  "•  uxorem  Cismigi*'",^  direxit  tos  ***  201  de  Apulia,  et  praedicti  conterati  occide- 

illam  Constantinopolim.  Et  hoc  anno  mortuus  est  runt  Chirisfactira  *o' critiri  *»  imperator  *^  204  sub^ 

Enerich  "•  imperator,  et  surrexit  Conus  "•,  nepos  tus  Mutulam  et  Romano  Materiense  ^  mensB  Maii. 

ejus.  Eodemque  mense  obsedit  Argiro,  filius   Melis,  Ba- 

<02-.  Descendit  Oresti  (53)  chetoniti  "°  in  mense  rum  civitatem,  et  percussit  Musandum  «<>•,  et  ligavit 

Aprilis,  et  tunc  obiit  Barensis  *•*  episcopus  Joannes,  eum  vinculo  ^'^,  et  introivit  cum  eo  in  Baro.  Et  con- 

et  factus  est  Bisancius  archiepiscopus.  terati  dispersi  sunt. 

1029.  VenitEustachiuscum  filiisBasilisco"*et***  1041.  Descendit    Dulchiano  *^  a  Sicilia  ivitque 

Mandatora,  et  adduxit  honorem  catepani  ad  Chris-  Ascolum,  et  in  mense  Martii  Arduinus  Lombardus 

toforum  ;  etOrestes  praefatus  descenditin  Constan-  convocavit  Normannos  *^'  in    Apuliam   in  civitate 

tinopolim  cum  Bugiano.  Ethoc  acno  mortuusCon-  Malfise,  et   praedictus   Dulchianus   fecit  prcBlium 

stantinus  imperator  in  vigilia  sancti  Martini,  et  se  cum  Normannis  fere  "°  tribus  milibus,  et  cecide- 

vivente  imposuit  in  sede  sua  Roraano,  et  dedit  ei  runt  Graeci ;  et  mcnse   Maii    iterum  prceliati  sunt 

Qxorem  Zoi,  filiam  suam.  Tandem  Raycha  et  Zaf-  Normanni  feria  4.  •"  cum  Graecis,  et  fugit  Dulchia- 

fari  *•*  obsiderunt  castellum  *••  Obbianum ;  qui  Ob-  nus  in  Baro  (57). 

bianenses,  extraneos  tradentes,  pacificaverunt  cum  1042.  Venit   Exaugusto  •*•  (58)   fecitque  bellum 

ipsis,  Et  in  mense  Julii  *••  venit  Potho  *•"'  catepani,  cum  Normannis  •*•  3.  die  intranle  mense  Septem- 
fecitque  pugnam  cum  Raycha  *••  in  Baro.  Hoc  *••  C  bris,  et  comprehensus  est  ille  ibi  et  in  Melfia  depor- 

anno  obiit  Guamarius  princeps  Salerni.  tatus  est.  Et  in  mense  Decembris  obiit  Michail  im- 

1031.  In  mense  Junii  Sarraceni  comprehenderunt  perator,  et  •'*  elevatus  est  caesar  •*•  nepos  ejus  no- 

civitatem  Cassani;  ettertia  die  astante  mense  Julii  mine  Michail  imperator.  Et  in  mense  Febr.  factua 

fecit  prcelium  Potho  **°  cum  Sarracenis,  et  cecide-  estArgiroBarensisprincepsetdux  Italiae.Etinmense 

ront  Graeci.  Aprilis  descendit  Maniaki  •"  (59)  magistro  '"  Ta- 

VARIiE  LECTIONES. 
»««in  Capitinata  addit  4.  "<>  bayca  3.  "*  taffari  3.  safTari  4.  zaffari  ^a.  "« pelag.  3.  *'•  disu- 
tile  <a.  "♦  secundo  2.  "•  curbathia  2.  3.  4.  curbachia  la.  corbatia  5.  *''•  patricissa  5.  prin- 
cipissam  2?  4.  *"  cosmigi  2.  cormici  3.  cosmici  4.  cosmizi  5.  "•  anarich  1.  2.  henricus  3. 
aaalic  la.  *"^*  constantinus  3.  ^•^  chetonici  1.  ketoniti  2.  chetensi  3.  *°*  baronensis  i.  "'  ba- 
silicho  2.  "•  deest  1.  "*  zafari  2.  saffari  3.  4.  *••  deest  i,  "•  aghoslo  ^a.  "'  protho  la. 
.'*•  raicha    1.    *••   Hoc  —  Salerni    1.    alia   manu   in  marg.   2.     **°   prothocatapano   ^a.    *.•*   ykyaconi 

2.  ychiachon  3.  ichiacon  4.  ykraton  la.  "'  keconiti  i.  et  inserunl  ^.  2.  3.  4.  *••  anacolichi  1.  ana- 
colitiy  2.  anacoliky  la. anatholicii  3. HdBcb.ita  habet:  Descendit  Michail  protospata  criti  tu  bilu  ke  tu ypo- 
dromu,  et  adduxit  Anatoliki  epi  tu  Ykyacon  catp.  *•*  qui  ropo  i,  la.  *^*  et  Argiro  obiit  in  c.  in  marg. 
alia  manu  2.  desunt  3.  4.  cerigo  1.  "•  sfondili  5.  ""^  maraachi  i.  maniaky  2.  muniachi  3.  ^^  1038.  <a. 
*"  nikyforus  2.    ^  dulkyano  2.  constanter,    ^^  contractos  constanter  4.  '"  hyrifactora  2.  christophorum 

3.  Mtpta^Tfipa.    *»  critim  3.    '•*  imperatorem  2.  4.  imp.  3.    '"•  materiensem  2.  3.  4.    ^  musandrum 

4.  *"  ei  vincula  i,  •••  dulchia  i.  •<>•  deest  i,  2.  •*•  f.  t.  m.  desunt  2—4.  •'*  normanni  quadringenti 
i.  •*•  ex  augto  1.  2.  exagusto  3.  mense  aug.  4.  Exagusto  catapanus  fllius  Bugiano.  Iterum  fecit  5.  '^'  et 
cum  Atinolio  dux  eorum  de  Venebento  sub  monte  Pelusio  5.  '^^  et  e.  e.  c.  n.  e.  n.  M.  i.  desunt  \ .  la. 
•"  cesarus  2.    •*•  manniky  2.  maxiachi  3.    •"  magister  3,  4. 

NOT.E. 

(52)  Nunc  Palesciano.        *  D      (57)  Cedrenus  1.  1.,  p.  546. 

(53)  Cf.  Cedrenum,  II,  p.  479.  (58)  Graecum  patritium  qui  in  praelio  captus  est, 

(54)  Idem  ut  videtur  qui  Cedreno^  II,  p.  503  A^b>v      appellat  Boiannem  Cedrenus  II,  pag  546.  Sed  Guil- 
6Xrrd(t<v(K  ^fiTO^.  lelraus  Apulus,  lib.  i.,  et  Ostiensis,  lib  ii,  cap.  67, 

(55)  Cedreno,    II,    pag.    512.   rswpywK  icaTpixto?  6      Exaugustum,  cognoraine    ex   occasione,   forte,  iUi 
MzvtxxT^c  Cf.  ibid.,  p.  520,  522,  545  Zonoras  XVII,      iraposito.  Pereg. 

15.  (59)  Idera  qui  supra  a.  1038 ;  cf.  Cedrenum  1. 1.| 

(56)  Mtxart^X  «p«toaiw6«pCo?   6   Aox«iav(J?,   Cedreno,      p.  541,  545,  547. 
p.  545 ;  Michael  Dochianus  Guillelmo  Apulo  lib.  i. 


135 


LUPI  PROTOSPATARII. 


136 


rentuin  ^*,  etin  mense  Junii  deportavit  Monopolim 
civitatem,  abiitque  in  civitatem  Matheriem,  et  fecit 
ibi  grande  homicidium.  Et  in  mense  Septembris 
Guilelmus  *'*  electus  est  comes  a  Matera.  Et  hoc 
anno  depositus  est  prsBfatus  cflesar  ^^  Michail  ^*  a 
regnOi  cscatusque  etZoi  et  Theodorae  sororum  jus- 
Bione,  et  Gonstantinus  Monomachus  '*'  factus  est 
imperator.  Et  3  die  intrante  Julio  captum  est  Ju- 
venatium  (60)  ab  Argiro  duce ;  et  in  mense  Au- 
gusti  ivit  prsdictus  Argiro  ad  obsidendum  Tranem, 
seditque  super  eam  mense  uno. 

1043.  Reversum  est  Bau^um  ad  manusimpcratoris. 
Et  in  mense  Septembris  descendit  Pardus  (61)  pa« 
tricius  cum  multo  auro,  quem  Maniaki'*'  fecit  oc- 
cidi,  seque  **^  inipeiaiorem  ab  omnibus  appellari. 
Et  mense  Octobris  venit  Barum,  minimeque  ilium 
recepit.  In  mense  vero  Februarii  descendit  Theodo- 
rus  Canus  magister  et  cathepanus^etManiaki  prse- 
dictus  perrexit  Durachium  *"  (62). 

1044.  Guilelmus  **•,  filius  Tancredi'",  descendit 
cum  Guarimari  principe  in  Calabriam,  feceruntque 
ipsam  Slridulam  ^  castellum. 

1046.  Perrexit  Argiro  patriciusConstantinopolim, 
et  Palalinus  cathepanus,  qui  et  Eustasius  ^^,  revo- 
cavit  omnes  exiliatos  in  Barum  ;  perrexitque  Ta- 
rentum.  Et  8  die  intrante  ^  mense  Maii  commisit 
prselium  cum  Normannis,  et  ceciderunt  Graeci.  Et 
hoc  anno  venit  Conus  "'*  rex  Alemannorum  •*'  Ro- 
mam,  eo  quod  erant  ibi  tres  papse,  Silvester  in  ec- 
clesia  sancti  Petri,  in  Laterano  Gregorius,et  Bene- 
dictus  in  Tusculano;quibusejectis,  consecratusest 
Clemens  a  prsdicto  imperatore  ;  deinde  praedictus 
imperator  venit  Benevenlum.  Beneventani  vero  ad 
ejus  ii^juriam  absciderunt  strennas  *^  (63)  equi 
ejus.  Et  hoc  anno  obiit  Guilelmus^^^et  frater  ejua 
Drago  ^  factus  est  comes* 

1047.  Comprehensum  est  oppidum  Stira  *^  a  Gua- 
rangis  ^"^  in  mense  Octobris,  et  in  mense  Decem- 
bris  depopulaverunt  Liccem  *^,  et  in  mense  Junii 
supradictus  papa  Benedictus  per  pocuium  veneni 
occidit  papam  Clementem. 

1050.  Obiit  Zoi  imperatrix,  soror  TheodoraB, 
qu»  fuerunt  fili»  Constantini  imperatoris.  Zoi 
enim  habuit  viros  tres,  primum  Romanum  ^^  se- 


A  cundumMichail^^ytertiumConstantinum  Monoma* 
chum  '^^ ;  regnavit  cum  his  tribus  viris  annis  22. 
Post  Inortem  vero  praedicte  Zoi  regnavit  ^*  ipse 
Constantinus  imperator  cumTheodora,  suacognata, 
jam  annis  novem. 

1051  •**.  Descendit  Argiro  magister  ***  vesti  •**  et 
dux  Italis,  fllius  Melis,  in  mense  Martii  et  abiit  Ba- 
rum  ;  et  non  receperunt  illum  Adralistus  *^  et  Ro- 
moalduB  cum  Petro  ejus  germano.  Sed  non  post 
muitum  tempus  Barenses  receperunt  illum  sine  vo- 
luntate  Adralisti  et  aliorum ;  sed  Adralistus  fugiit. 
Romoaldus  vero  et  Petrus  fratres  ab  Argiro  sunt 
comprehensiy  ac  catenis  vincti  Constantinopolim 
deportati  sunt.  Hoc  anno  Drago  '^^  occisus  est  in 
monte  llari  a  suo  compatre  Concilio  '^^,  et  (rater 

|.  ejus  Umfreda  *^*  factus  est  comes. 

^053.  In  feria  6.  de  mense  Junii  Normanni  fece- 
runt  bellum  cum  Alamannis,  quos  papa  Leo  ^  con- 
duxerat,  et  vicerunt.  Et  hoc  anno  fuit  magna  fames. 

1054.  Obiit  Sico  prothospatarius  Materiensis  ^^. 

1055.  Obiit  Constantinus  imperator,  qui  et  Mo- 
nomachus  ***. 

1056.  Ccepit  regnare  praodicta  Theodora  augustay 
soror  Zoi  imperatricis.  Et  Umfreda  obiit,et  Rober- 
tus,  frater  ejus,  factus  est  dux.  Et  hoc  anno  obiit 
Petrus  archiepiscopus  Cosentinus. 

1057.  Morlua  est  Theodora  augusta,  et  Michail 
Bringa  ^^  factus  est  imperator. 

1058.  Trombi  patricius  fecit  occidere  Scribo- 
nes  •**  in  Cutroni  civitate. 

1059.  Mortuus  est   Michail   Bringa  "*,  ct  Isaki 
C  0  (64)  Comni  '^  tactus  est  imperator. 

1060.  Elevatus  est  imperator  Constantinus  o  ^^ 
Ducos  *". 

i06\.  Robertus  dux  cepit  civitatem  Acheronti- 
nam. 

4062.  Factus  est  papa  Alexander  Lucanus.  Et  in 
hocanno  intravit  Robertus  dux  in  civitatem  Oriemi 
et  iterum  apprehendit  Brundusium  et  ipsum  miriar- 
cham  •*•. 

4063.  Comprehensom  est  Tarentum  aNormannis. 
1064.  Comprehensa  est  Matera  a  Roberto  mense 

Aprilis. 
4065.  Robertua  dux  intravit  Siciliam,  et  interfecit 


VARI^  LECTIONES. 

•^*  tarenti  1.  •*•  guidelmus  4.  2.  guidelmo  4a.  gulielmus  3.  constanter,  ••^  cesarus  2.  ••' tto  1. 
•••  monachus  4.  monacho  la.  monomacho  2.  et  elevatus  est  C.  monomachis  in  imperium  3.  *•*  manachi 
i,s3spiu8,  ••'  sicque  ab.  1.  •**  dyrrhachium  2.  4.  deest  3.  •••  guidelmus  l.  2.  ■•' t.  de  siciiia 
d.  3.  •••  inedulam  3.  squillaci  4.  scridula  la.  •••  eustasium  4.  eustachius  3.  ••^  in  Trano  2.  4. 
••<  conradus  3.  •••  alman.  constanter  1.  •^  sercunas  4.  strcuuas  2.  frenos  3.  strenutas  4.  le  sercue  4a. 
•■*  guidelmus  4.  2.  4.  •'*  drogo  3.  la.  •^  scjTa  2.  4.  stita  3.  ••'^  garangis  1.  guaragnis  2.  •••  liticcm  3. 
litium  4.  •*•  romano  2.  •♦^  michaelem  2.  4.  •♦*  monachum  1.  •*•  jam  nono  anno  regnavit  imperator 
Constantinus  2.  3.  *^  1052  1.  •**  magnus  3.  •*•  vetri  3.  •**  adriiastrus,  adrilistus,  adrilastus  4, 
adralistus  magnus  (magister)  3.    •*'  drogus  3-  drogo  2.  4.    •*•  Con.   3.  deest  4.    •*•  umfredus  4.    ^  q. 

6repleo4.    •"  mantuensis  1.  la.    •*•  Inonachus  1 .    •**  brinza  4a.    •**  scribonem  2.  4.    •'•brinza4a. 
*  komni  2.  coni  3.    ^"^  deest  2.  4.    •*•  ducas  4*    •"•  ipsam  mariarcan  3. 


f60)  Giovenazzo. 

(61)  Gedrenus,  p.  548. 

(62)  Cl  Zonar.  XVII,  22. 


NOTiE. 

D     (63)  I.  e.  strepas. 
(64)  Articulus. 


137 


CHRONIGON. 


138 


V 

Agarenorum  multitudinem,  et  iulitobsides^exci-  A  mite.  Sed  Robertus  dux,  ojecto  Pelrono  ^^^,  intro- 


vitate  Panhormi. 

4066.  Lofredus  ••*  comes,  Hlius  Petronii,  voluit 
ire  in  Romaniam  cum  multa  gente,  scd  obstitit  illi 
quidam  ductor  Graecorum  nomine  Mambrita.  Et  hoc 
anno  princeps  Ricardus  intravit  tcrram  Campa- 
niffi  •",  obseditque  Ciperanum,  et  comprehendit 
eam,  et  devastando  usque  Romam  pervenit. 

4067.  In  mense  Maii  mortuus  est  Constantinus  o 
Ducos  imperator,  et  Michail,  (ilius  ejus,  suscepit 
imperiam.  Et  hoc  anno  apparuit  stella  cometis  ;  et 
comes  Normannus  Robertus  fecit  bellum  cum  Aral- 
do  ^  rege  Anglorum,  et  vicit  Robertus  •**,  qui  et 
factus  est  rez  super  gentem  Anglorum. 

4068.  In  16  die  mensis   Februarii   Robertus  dux 
ohseditcivitatcmnomineMontempillosura;  ubinihil  n 
proOciens,cum  paucis  abiit  Obianum,  et  cepit  eam» 
Et  ex  traditione  cujusdam  Gotifredi  intravit  ipse 
dux  in  prsfatam  civitatem  Montispillosi. 

1069.  In  mense  Septembris  prsefatus  dux  Rober- 
los***  obsedit  civitatem  Rari ;  et  Romano  Diogenis, 
qai  cuiD  praefato  Michail  privigno  suo  tenebat  impe- 
riam,  fraude  prsdicti  Michail  privigni  sui  apud 
quandam  civitatem  ArmeniaB  ^  (65)  comprehensus 
et  cscatus  est. 

1070.  Mense  Januarii  magnum  homicidium  factum 
est  in  civitate  Brundusii ;  nam  Normanni  volcntes 
eam  coroprehendere,  tenti  sunt  ex  eis  quadraginta 
cam  aliiseorum  ministris  quadraginta  tribus,  et  ^"^ 
capita  omnium  praedictorum  ad  imperatorem  depor- 
tata  sunt. 


ivit  in  ipsam  civitatera  in  purificatione  sanctffi  Ma- 
riflB. 

1076.  Comprehcnsus  est  quidam  nopos  Africani 
regis  a  Rogerio,  fratre  ducis  Robcrti  ^"^"^,  qui  prae- 
erat  Siciliffl,  cum  150  navibus  in  civitate  Mazaria 
'"'^.  Et  hoc  anno  dedit  prajfatus  dux  filiam  suam 
(66)  nurum  "^  imperatori  Conslantinopolis. 

1077.  Obsessa  est  civitas  Salerni  a  Roberto  duce 
Normannorum,  et  comprehensa  est  ab  eo. 

1078.  Obsessa  est  Neapolis  a  Ricardo  principe,et 
minime  comprebensa  ;  et  Robcrtus  dux  obsedit  Be- 
neventum,  scd  ejus  obsessio  dissipata  est  a  Rodulfo 
Pipino  comite.  Et  hoc  anno  obiit  praefatus  Ricardus 
princeps. 

1079.  Intravit  Petronus  in  Trahcm  ;  et  Barum  re- 
bellavit,  ejecto  exinde  praesidio  ducis.Et  Bajalardus, 
filius  Umfredae  '*^,  comprehendit  Ascolum.  Et  in  hoc 
anno  ejectus  est  imperator  praedictus  Michail  aregno, 
et  Botoniati  "*  quidam  factus  imperator,  qui  abstu- 
lit  praefato  Michail  uxorem,  ct  abusus  est  ea  (67). 
Hoc  anno  fuit  mortalitas  horainum  in  Matera. 

1080.  Inventum  est  corpus  beati  Canionis  in  Ache- 
runtia  *•*  ab  Arnaldo  archiepiscopo,  et  idem  archi- 
episcopus  construere  coepit  novum  episcopium,  id 
est  ecclesiam  sanctae  Dei  Matris  Mariaj.  Hoc  anno 
civitas  Bari  revcrsa  est  in  potestate  Roberii  ducis ; 
et  idem  dux  obsedit  civitatemTarenti,et  in  mense 
Aprilis  comprehendit  eam  ;  et  "^  iterum  obsedit 
Castellanetam  ***,  et  cepit  eam.  Et  hoc  anno  impe- 
rator  Michail  descendit  in  Apuliamyquaerendo  auxi- 


1071.  Robertus  dux  intravit  Brundusiapolim,  di-  C  lium  a  Roberto  duce  contra  Botaniati  *'*  (68).  Et  in 


missa  ante  Barum  obsidione  ;  nam  ipsc  dux  fecit 
fieri  pontem  in  mari,  quatenus'"  concluderet  por- 
tam  prsfaUe  urbis  Bari.  Hoc  etiam  anno  dolo  cu- 
jasdam  Argirichi  *^,  fllii  Joannaci,  occisus  est  Bi- 
santius  cognomento  Guirdeliku  "^^in  Baro.  Et  ^^  in 
15  die  mensis  Aprilis  cepit  Robertus  dux  civitatem 
Bari,  et  in  mense  Julii  dux  praedictus  transmeavit 
Adriatici  maris  pelagus  perrexitque  Siciiiamcum58 
navibus. 

1072.  Mense  Januarii  •"  die  10  introivit  Rober- 
tus  dux  in  Panhormum  civitatem  Siciliae. 

1073.  Intraverunt  primo  ^^  Normanni  in  Tra- 
nem  "*  in   octava  epiphaniae   cum  Petrono  *^*  co- 


mense  Julii  26  ***  die  ejusdem  mensis  mortuus  est 
Robertus  comes  eximius*'"',  et  ejectisunt  Normanni 
de  Matera  secundo  ;  et  coepit  regnare  Lofredus  co- 
mes,  filius  ejus,  pro  eo  in  Matera,in  vigilia  sanctae 
Mariae  mense  Augusti. 

1081.  Robertus  dux  intravit  Tricarim  mense  Oc- 
tobris.Et  in  mense  Aprilis  Archirici  perrexit  ad  Mi- 
chalam  regem  Sclavorum,dcditque  ejus  filio  suam 
filiam  uxorem,  et  Robcrtus  dux  cum  praefato  Mi- 
chaele  imperatore  perrexit  Idrontum ;  missisquean- 
tea  navibus  in  insula  Corifo  **•,  quae  apprehende- 
runt  eam,  ubi  et  ipse  post  **•  paululum  una  cum 
imperatore  transfretavit,posueruntquein  mense  Ju- 


VARLE  LECTIONES. 

*•  obsidionem  4.  la.  ••*  lofTredus  4.  •"  capitaniae  3.  '^  arnaldo  1.  la.  4.  "*  deest  2.  3.  ••*  deest 
2—4.  •••  arthemiae  1.  arthenie  2.  arteria  3  arctenia  la.  *•"'  reliqua  anni  desunt  1.  la.  "•  quantus  2. 
4.  eonantis  5  ■••  arzerizi  1.  argirigi  3.  '"^^  girdcliku  1.  guirdelithum  3.  guinderlichus  4.  guirdeliku  la. 
'^'  et— Bari  desunt  la.  •^'  junii  4.  •''  ples  (plures?)  1.  '"  Baro  la.  trane  2.  taranto  3.  trano  4.  '"'•  petro 
1.  *'•  patrono  1.  ^"^  deest  2.  3.  4.  "^^  marzaia3.  "^' uxorem  3.  **^  umfredi  1.  '•*  botamiti  1.  ••■ 
acberunta  1.  *••  et— eam  desunt  la.  ••*  castelanetam  1 .  "•  bocthamati  1.  "«J  XXVlI.  2.  *•"' conte 
magnanimo  et  eximio  la.    •••  corfu  1.    •••  prius  3. 

NOTif:. 


(65)  Apud  Zahram  Armeniae  urbcm  1071,  24  Aug. 
victus  est.  —  Cf.  etiam  Niceph.  Brienn.  I,  25.  Zo- 
nar.  XVIII,  14,  15. 

(66)  Helenam  sponaam  Constantino  Ducae.  Cf. 
Anno  Comnena  ed.  Par.  I,  pag.  23,  27,  28.  (Zona- 
m  XVIII,  17.) 

PATBOt.  GLY, 


(67)  Nicephorus  Brienn.  III,  24,  25 ;  Anna  Com- 
nena  ed.  Par.  III,  p.  73;  Zonaras  XVlII,  18,  19. 

(68)  Non  verum  fuisse  imperatorem  sed  mona- 
chura  qucmdam,qui  haec  finxerit,  tradit  Anna  Com- 
nena  1,  p.  28,  29 ;  Michael  patriarcha  Ephesinus 
ordinatus  obiit. 


143 


EPISTOLA  ENCYCLIGA. 


144 


omnes,  quos  ibi  invenerunt,  occiderunt.  Fcrtur  au- 
tem  occisa  esse  ibi  200  milia  horainum.  Et  tunc 
levaverunt  sibi  christiani  regem  Gotofredum,  qui 
fuerat  Suevorum  dux.  Et  de  mcnse  Julii  praedi- 
ctus  papa  Urbanus  obiit,  eteiectus^^^est  Paschalis 
papa. 

1100.  Mortuus  est  Gotofredue  prajdictus  ab  urso 
"^  egrediens  a  saltu  '"*,  quem  antea  "'  eum  '"'• 
fortiter  (eriens  '^*. 

1101.  Gomprehensa  est  Gsesarea  a  christianis  et 


A  ad  solum  usquc  peruncta.  Et  in  hoc  anno  de  mense 
Septembris  mortuus  est  Goffridus  comes,et  Alexiis 
'"*,  lilius  ejus,  intravit  Materiem,  et  superiora  '^* 
coeperunt  habitari  '^'  a  Montensibus  ''*.  Hoc  anno 
obiit  Arnaldus  archiepiscopus  Acherontinus,  et  Ro- 
gerius  comes  Sicili»  ^''^  in  mense  Junii  *'^ 

1102.  De  mense  Novembris  obiit  Stephanus  ab- 
bas  Materiensis,  et  Symeon  abbas  successit  ei.  Et 
in  mense  Maii  electus  est  Petrus  Acherontinus  ar« 
chiepiscopus  ***. 


VARLE  LECTIONES. 
»«»  eleuatus  3.    ^-lo  ursa  3.    ^ti  e.  ex  alto  1.    '^*  ante  1.    »'»ipse2?4.    «^*  fcrierat  2?  4.    »'»  alexander 


2.  4.  alexii  3.  ^"'^  super  ea  1.  superia  2.  supra  3.  vacat  4.  et  s.  c.  h.  a.  ra.  desunt  4*.  $patio  relicto. 
•"  habitare  1.  '"'^  a  montisibus  -1.  Amantensibus  3.  ^"^^  deest  i,  ^*^  iulii  4.  ^«i  Yxm^  3.  Finis  Lupi 
Protospatee  4. 


AKNQ  DOMINI  MC. 


EPISTOLA  ENCYCLICA 

MONACIIORUH  MAJORIS  MONilSTERII  TURONENSIS 

DE  MORTE  BERIVABDI  ABBATIS 

(Mabill.  Annal.  Bened.,  V,  668). 


In  Majori  Monasterio  ex  hac  turbulenta  vita  hoc  anno  (1100)  ad  ccelestem  requiem  migravit  piissimus 
abbas  Bcrnardus,  postquam  sacrum  hunc  locum  annis  amplius  quindecim  per  varias  turbas  rexisset, 
ejusque  regularem  disciplinam  et  libertatem  strcnue  conservasset.  Encyclicam  de  ejus  obitu  epistolam 
Bcripsere  de  more  Majoris  Monasterii  fratres,  in  qua  orbitatis  suae  intolerabilem  dolorem  testantur. 


Omnibus  Ecclesia;  Dei  ubicunque  diffusae  filiis  et 

niiabus,  Domini  servitio  dicatis  et  conservis  suis  et 

^  comparticipibus  spei,  quae  est  in  (Ihristo.  Majoris 

Monasterii  fratres  mutuae  charitatis  in  omnibus  bo- 

nis  participationem. 

Quoniam,  Apostolo  docente,  nos  omnes  qui  Do- 
minum  Je?um  confitemur,  si  fidem  nostram  male 
vivendo  non  mortificamus,  mcmbra  corporis  ejus, 
quod  est  Ecclesia,  esse  didicimus;  cum  autem  pati- 
tur  unum  membrum,  caetera  commembra  oportere 
compati,  eodem  insinuante,  non  ignoramus.  Vobis 
commembris  nostris,  ut  nobis  compatiamini,  sicut 
ratio  charitatis  exposcit,  orbitatis  nostraa  importa- 
bilem  passioncm  nuntiamus.  Orbati  sumus  etenim 
patie  nostro  Bemardo,  viro  admodum  venera- 
biii,  utpote  vcre,  quod  primum  est,  catholico, 
dulci,  sapionti,  pio,  et  ut  quid  dc  eo  sine  errore 
senlire  debeatis  breviler  pandamus,  actu  et  habitu 
verae  religionis  et  sanctitatis  reverendo.  Unde  ab- 
sque  dubitationis  hcesitalione  confidimus  quod  ei 
sit  praeclarus  quietis  locus  in  sanctorum  beatifica 
mansione  pra?paratus.  Sod  quoniaum  nullum  ita 
circoQspecte  vel   elimate  vivere  in  hujus  (crum- 


B  nosa  carnis  mortalitate,  cui  nihil  mundanae  con- 
tagionis  inhaeserit,  et  probatissimorum  sanctorum 
exemplis  et  divinae  Scripturae  testimoniis  cogno- 
vimus,  ei  aliquid  carneae  rubiginis,  quod  purga- 
toriis  paenalibus  sit  expiandum,  ex  parte  aliqua 
inhaesisse  formidamus.  Hinc  est  quod  petimus,  in 
quo  a  vobis  pioB  compassionis  adjutorium  postu* 
lamuSy  scilicet  ut  ne  forte  propter  aliquam  car- 
ncaK  fragilitatis  maculam  januam  debitae  quietis 
ad  tempus  purgationis  ei  contigerit  obfirmari,  vos 
orationum  vestrarum  clavibus  et  piarum  obla- 
tionum  impulsibus  impetretis  festinantius  aperiri. 
Rogamus  otiam  ut  pro  nobis  communem  omnium 
exorctis  Creatorem»  quatenus  ad  beneplacitum 
suum  vivere,  et  nos   regere   faciat   Patris  dcfun- 

p  cti  successorem.  Et  quoniam  pius  Pater  noster 
vir  sanctae  severitatis  fuit,  et  non  solum  verba 
pcccatricia,  sed  et  vana  et  scurrilia,  et  quaecun- 
que  modo  inutilia  exosa  habuit,  et  ab  auditu  suo, 
quantum  potuit,  rejecit ;  sanctitatem  vestram  pre- 
camur  ut  versum  najnias  et  derisiones,  quae  po- 
tius  quam  prosint  defuncto,  facienlibus  accu- 
mulaut    amnalionem,  ab  hao  churta  summovea- 


145 


BERNARDUS  TOLET.  •-  NOTITIA. 


146 


tis,    tantumque   simpliciter    locorum    vestrorum  A  Patro  et  Spiritu  sancto  udus  beatus  et  LeatiQcans 


nomina,  et  quid  pro  defuncto  Patre  nostro  et  pro 
Dobis  feceritis  adnotetls,  ut  quid  ctiam  nos  pro 
Tobis  debeamus  facere  cognoscamus,  sicque  pr.-e- 
ceptum  apostoli  Jacobi  complentes  :  Orate  pro 
invicem  tU  salveminit  ad  Salvatorem  nostrum  nos 
mutuis  orationibus  pertrahamus  Dominum  nos- 
trum  Jcsum  Ghristum,  qui  vivit  et  regnat  cum 


Deus  per  omnia  saecula  saeculorum   Amcn. 

Obiit  autem  hic  piissimus  Pater  noster  anno  ab 
Incarnatione  Domini  ^IOO,  indiclione  viii,  epacla 
VII,  concurrcnte  vii,  idibus  Aprilis,  in  ipsa  hebdo- 
mada  Paschas,  Sabbato  quod  est  in  Albis,  in  ipso 
diei  exortu,  tanquara  qui  de  tenebris  egrederetur 
ad  luuem. 


ANNO  DOHINI  MC. 

BMNO 

NOTIIFA  HISTORICA  IN  BRUNONEM 

(OuDiN.  Script.  Eccles.  II,  968.) 


Bruno  quidam  hoc  anno  1100  vel  1110  claruit,  g 
de  quo  plura  scirc  non  licuit.  Fuiissevideturaetatis 
ejasdcm  cum  Alulfo  sub  saeculi  xii  initium, quiambo 
Collectaneum  Paterianum  ex  opusculis  divi  Gre- 
gorii  in  libros  Scripturae  compositum,  iujuriatem- 
porum  perditum,  repararevoluerunt.  DeAlulfohaec 
habet  Hermannus  in  Historia  restaurationie  mona- 
iUrii  Sancti  Martini  Tornacensis  tomo  XllSpicilegiit 
nam.  38,  pag.  395  etsequentibus.  «  Is  primum  cle- 
ricus,   deinde  monachus  in  praefato   monaslerio, 
armarii  scu  cantoris  ofticium  47  annis  tenuit,  om- 
ncsque  libros  beati  Gregorii  saepius  relegens,  imi- 
tatus  Paterium,  universas  tam  Veteris  quam  Novi 
Testamenti  sententias  ab  eo  expositas  excerpens, 
tres  cxinde  codices  composuit,  et  quarlum  de  valde 
ntilibas  sententiis  superaddidit,  eisque  Gregorialis 
nomen  indidit.  »  Haeo  Hermannus  de  Alulfo,  qui  ^ 
Gregorialem   componens   ad   imilationem  Patcrii, 
ilUus  operis  jacturam,cuiprimaparstantumsuper- 
cssct,  resarcire  voluit.  Alter  autcm  qui  resarcien- 
ds  Paterii  jacturae  laborem  suum  contulit,   fuit 
ille  Bruno  de  quo  loquimur,  quicumCoUectancum 
Paterii  in  libros  Veteris  ac  Novi  Testamenti  ex  Gre- 
gorii  libris  conscriptum  et  injuria  temporis  perdi- 


tum  cerneret,  reparare  jacturam  eamdem  voluit. 
Unde  quia  operis  Pateriani  seu  Collectanei  in  libros 
Scripturae  potiores  pars  prima  tantum  superstes 
essct,  addidit  primcB  huic  Patorii  antiqui  parti,  par- 
tes  socundam  et  tertiam,  ipso  nomine  etiam  Paterii 
rciicto,  hic  Rruno  de  qno  loquimur  ;  unrlc  contingit 
ut  in  mss.  omnibus  bibliothecarum,  Patcrii  cre- 
dantur,  quia  illius  nomine  insigniuntur.  Spcctant 
tamen  hae  partes  sccunda  et  iertia  Paterii  ad  Bru- 
nonem,  vi  ex  epistola  Brunonis  ad  Wernerum 
quemdam  constat,  quam  Bcncdictini  monachi  edi- 
derunt  in  editione  ultima  Operum  tlivi  Gregorii 
papae  omnium,  Parisiis,  quatuor  in-folio  volumini- 
bus  anno  1705  facta,  tomo  IV,  partc  ii,  sub  praefa- 
tionis  finem,  quam  operi  Pateriano  a  se  edilo  pras- 
miserunt,  Ex  hac  igitur  epistola,  constat  Paterium 
quem  Benediclini  monachi  Galli  velutgenuinum  et 
inlegrum  produxerunf,  essc  mutilum,  ac  partem 
tantummodo  primam  ad  Paterium  pertinere  ;  par- 
tcs  autcm  secundam  et  tertiam  essc  h*ujus  Bruno- 
nis,  qui  anno  circiter  11 10  Paterium  deficientem 
supplevit,  illique  duas  parlcs  adjecit,  quae  tempo- 
rum  injuria  perierant. 


BRCiNOlNIS  GREGORIALE 

(Vide  Patrologise  tom,  LXXIXy  Opp.  sancli  Gregorii  Magni  tom,  F,  col.  681.) 


ANNO  DOHINI   MC. 


BEUNAUDLS  TOLEI ANUS 


NOTITIA  HISTORICA 

(Fabric,  Bibliotheca  meduB  et  infimx  Latinitatis,  1,  234.) 

Bemardus,archiepiscopus  Toletanus,  interfuit  conciliis  Legionensi,  Nrmaiisensi  et  Gerundensi  an.  1091, 
ipfe  et  4097.  Auctor  Scrmonum  qiia'iior  in  antiphinaiii  Salve,  niiijitia  mistrirordi^v,  editorum  intcrOpera 
S.  Bernardi  (UarasvaUensis. 


147 


MANBGALDI. 


BEnNARDT  SEHMONES 

(Vide  Opera  divi  Bemardi,  inter  Pairologiss  tomos  proxime  edendos.) 


ANNO  DOMIMI  MG. 


MANEGALDUS 


NOTITIA  HISTORICA  KT   UTTERARIA 

Fabric,  Biblioth.  med  et  inf.  Lat.  IV,  ^2 ) 


Manegaudus,  Manegaldus,  Manegoldus  de  quo 
Anonymus  Mellicensis  cap.  405.  Manegoldus  presby- 
ler,  inodernorum  magister  magistrorum,  sirenuus  as- 
sertor  veritatis  fuit,  a  qua  nec  promissis  nec  minis 
schismalici  regis  flecti  potuit,  Quin  imo  in  dissensione 
illa  quHJ  inter  Gregot  ium  VII  et  Ilenricum  IV  exorta 
fuitf  pro  tuenda  justitia  laboravit  usque  ad  vincula, 
Exstat  ad  eum  scripta  qu^dam  exhortatoria  Ivonis 
episcopi  Canwtensis  epLUola  (quadragesima  inter 
Tvonianas.)  Ilic  texlum  Isaiae  prophetx  paginalibus 
rlausulis  distinxit,  Super  MatlhoBum  vero  glossas 
continuas  scribit.  Scribit  quoque  super  Psallcrium, 
opus  prxstantissimum,  super  topazium  et  aurum 
ohryzum  preliosum,  Hujus  ut  videlur  opusculum 
pro  Gregorio  VII,  sod  jam  defuncto,  et  post  A.  1080, 
ante  A.  IIO^,  scriptum  advfrsusWolffclmarumOo- 
loniensem  edidit  laudatissimus  Muralorius  tomo 
(juarto  Anecdotorum  Lalinorum,  Patavii  1713,  4*> 
Qua3  autcm  contra  Epistolam  Wenerici  scipturum 
sc  promiltit,  nusquam  exstant.  IJaud  dubie  idem 
Mamgundus  est,  quem  Henricus  Gandavcnsis 
cap.  28,  ait  ingenii  sui  monumenta  in  expositione 
Psalmorum'cl  Epistotarum  Pauli  posleris  reliquisse, 
Huic  Mane^oldo  Teutoni  Iribui  a  nonnullia  Com- 
niontarios  in  Psalmos,  Coloniae  1536,  foL,  editos, 
Mirfpus  ex  Joan.  Molano  adnotavit,  quostamenRe- 
migii  Anlissioderensis  opiscopi  esse  communis  efet 
persuasio.  Verisimile  etiam  clarissimo  Muratorio 
visum  de  eodem  nienlioaem  fieri  in  Ptolemaei  Lu- 
censis  Annalibus  ad  A.  1690 :  Per  idem  tempus  flo- 
ruit  in  Teutonia  quidam  philosophus,  cui  nomen  Me- 
negaldus,  cujus  uxor  el  filia:  in  philosophia  fnerunt 
pennaximss,  Anonymus  apud  Andream  du  Chesne 
tom.  IV,  de  rebus  Francor.,  pag.  89 :  Hoc  tempore 

(1)  Acta  Sanctor.  tom.  III,  Februar.  pag.  52. 


A  tam  in  divina  quam  in  humana  philosophia  flot 
Lanfrancus  Cantuariomm  episcopus,  Giiidd 
baraus,  Maingaudus  Teutonicus,  bruno  R^ 
qui  postea  vitam  iuxit  eremiticath,  Fuit  bic  i 
ter  Manegoidus  dc  LutenbacJi  inler  primoa  9 
003  et  prspositus  canonicorum  regulariuid  1 
censium  in  Alsatia,  de  quo  Bertholous  Consti 
Bts  in  appendice  ad  Hermannura  Gontracil 
A.  1093  et  1098,  et  auctor  incertus  ad  A. 
apud  Urstium  tom.  II,  pag.  83.  Diversus 
duobus  ejusdem  temporis,  Man4!goldq  abbate  S 
gii  in  Suevia,  cTuem  a  monacliis  suis  occfs 
refert  idem  Bertnoldus  ad  A.  1100,  et  a  ittff 
Raitenburchensi  decanOy  cujus  librum  pro 
sione  Gregorii  VII  compositum  ipsoadhucvi 
tamcn  ab  ipso  non  approbaCum  memorat 
chus  prspositus  Reicnersbergensis  apucl  c 
Pczlum  tom.  II  Anecdotorum,  parte  11,  pai 
Confer   ejusdem    prolegomena  ad   illum   t 

Q  pag.  XXIX  sqq.  et  Diarium  eruditorum 
tom.  XV,  pag.  32  sqq.  (Opusculum  a  Mui 
edilum  longe  diversi  est  argumenti  ac  censi: 
Fabricius.  Totus  enim  in  co  est  ut  demc 
haud  ita  probanda  esse  veterum  pagahoranfi  1 
ut  omnia  indiscriminatim  admittantur,  cum 
in  eis  csse  evincat  qga^  dogmatibus  fidei  1 
adversahtar.  Hacc  contra  Wdlfelmum  usqiief 
23  disfputahtur';  'tum  vero  dublFus  tantuB 
capitibus  de  causa  Gregorii  Vll  ogitur,  qus 
cisse  se  in  prsfatione  operis  auctor  profit€ 
quod  sciret  Wolfclmum  dominum  papam  ( 
rium  pcHluto  ofe  laderasse  ;  ideo  ait :  aliquid 
adnectendum  duxi,  mansi.) 


L.  A.  MU^MtORn 

IN  OPUSCULUM  SUBSEQUENS  ADMONITIO 

{Anecdota  Latina  IV.  Patavii  4713.) 


Ex  codice  ms.  305,  lit.  S.  Ambrosianae  bibliothecaB  descriptum  est  hoc  dpusculum.  lljusauctorB 
tantum  ac  raagistrali  muncra  mihi  notus,  cffit«;ra  ignolus,  aeillonihilafferentibuBcelebrioribush 
litterariaBscriptoi:ibus.  Neque  porro  mihi  aut  satis  otii  ut  exqutram,  aut  satis  librdrum'at'Hir?dQllifcti'(ii 


149  OPUSC.  CONTRA.  WOLFELMUM.  iSO 

de  illo  et  de  Wolfelmo  Coloniensi  fortasse  ampliorem  notitiam.  Quod  memini  me  legere  olim,  in  clariss, 
Bnluzii  Miscellan.  tom.  IV  memoratur  Mnnegaudus  quidam,  qui  vixisse  et  scripsisse  nonnulla  videtur  cir- 
ciler  an.  i.h.  1150.  In  schedis  quoque  meis  mss.  reperio  brevem  cataiogum  librorum  nondum  editorura 
exhibitum  olim  eruditigsimo  Holstenio.Bibliolhecaj  poslca  Vaticanae  prt-cfecto,  ubi  hapc  habentur  :«  Metie- 
galdus  vel  Menengaldus,  Latinus  historieus  :  f/istoria  ecclesiaslica. Qu\  phirima  e  Trogo  Pompeio  et  Justi- 
no  quo^d  profana  transcripsisse  videtur.Initium  operis  hoc  cst  :  ./sstjriorum  requm  potentissimus  olim  fuit 
iiintu^qui  hcllum  finitimis  inferens  regibus^  etc.  Sequitur  adnotatio.  Lucas  Holstenius  :  lo  credo  che  sia  un 

Manigoldo auctor  nullius  judicii  nec  pretii,  quorum  centurios  reperiuntnr  passim  in  bibliolhecis  monaste- 

riorum^quatU  Petrus  Comestor,  Vin^cntius  Bellovacensis,aliique  ejus  farinw  consarcinatores,  qni  cum  nuUum 
suis  kistoriis  initium  reperire  possent,  ab  exordio  mnndi  repetebant,  ut  mali  poetx  Trojanum  bellum  qemino 
orditmtur  ab  ovo.  Forie  $ub  fimm  ad  particularem  alicujus  gentis  Historiam,  et  ad  sua  tcmpora  delabilur,  qu3S 
usui  esse  possent  ad  illorum  temporum  cognitionem  :  quod  de  proximo^  et  in  prxsenti  desperandum.  At  incer- 
tura  mihi  an  ista  ad  Manegaldura  sivo  Manegaudum  nostrum  aliqua  ex  parte  perlinoant. 

Ouo  taxnen  tempore  scriptorhic  flonicrit,conjeclura  assequi  non  dinicile  possumus.Ag^t  ille  de  celcber- 
rimis  Gregorii  VII  pontificis  maxirai  controversiis  cum  llenrico  IV  imporatore,  atquc  ila  a^il  ut  rem  non 
antiquam,  sed  recentcm,  et  litos  ante  paucos  annos  agitatas,non  obscure  innuat.  Garpit  onmi  cap.  22  in 
Wolfelno  ejusquesociis  contentiones  et  dissensiofies  quibus  vos  operarii  carnis  maxime  lotis  his  temporilus 
Huduistis.  Tum  cap.  seq.  apertius  de  his  agit,Grogorii  VII  causam  dotcnden3,.jtt|iic  intor  c*Btera  scribit: 
Ifon  defuerunt  eo  tempore  rnri  magni  et  religiosi,  quibus  iniquitas  tanta  non  placuit;  hodieque  supersunt  in 
eodem  r^^MO(Teutonico)^ wam  plurimi,  aui  miserante  Dco  nondum  Baal  genua  curvaverunt., ftic,,\nhai8uhd\i : 
Pudori  salt&n  vestro  sufficere  poterant  discreti  viri  in  circuitu  vestro  constituti,  ctc,  schisma  vestrum  libera 
detes^atiottc  impugnantes.Schismale  igitur  adhuc  scjuncti  crant  ab  apostolica  sede  Germani  lienrico  fa- 
ventes,  et  adhuc  nulla  fere  civitas,  ut  ipse  ait,  in  tota  Latiaitate  erat  quae  non  haberet  divisum  in  varia 
studia  populura,  his  pro  Grcgorii  Vll,  jara  vitafuncti,  mcmoria,  illis  vero  pro  Hcnrico  IV,ut  reor,  vivento 
pugnantibtis.Addit  insuper  Manegaudus  :  Vos  ad  irritandum  Altissimum,  et  augmentum  profanationiSf  in 
mcrificiis  vesiris  pro  Wiperto  tanquam  Patre  et  pontifice  animarum  vestrarum  divinam  clementiain  implora' 
tis.  Qusb  smnia  sua()ere  videntur  adhuc  in  vivis  fuisse  Guibertum  antipapara  eura  ha?c  scriberet  Manegau- 
dus.  Reliqua  le^antur  quae  idem  auctor  habet  copite  primo  et  postremn,  actandem,ni  fallor,  statu*».tur, 
eompositom  fuisse  opusculum  istud  ante  annura  Ch.millesimum  et  centesimum  primiim(quo  verisimilius 
cst  e  vivis  exoessisse  pseudopapam  Guibertumaut  saltcm  non  longc  ab  iis  trmporibns  In  eam  itaquo  son- 
teniiara  feror  non  alium  fuisse  opusculi  hujus  scriptorem  a  Manogaldo,cujnsmenlioneni  fortc  oslendi  in 
JlQDalibi&s  Ptolemaei  Lucensis,  pag.952,  tom.XXV  Biblioth.  Patr.  Ita  vero  scrit>it  historicus  illcad  annnra 
Christi  1090  :  «  Per  idem  tempus  floruit  in  Teutonia  quidam  philosophus,  cui  nomen  Mcncgaldus,  cujus 
uxor  et  liliae  in  philosophia  fuerunt  pcrmaxirare.  » 

Javablt  autem  hinc  dicere  cap.  4  rationem  cur  vetcres  Christiani  antipodas  negandos  sibi  censcrcnt. 
Nimirum  qui  eos  statuebant,  teilurem  excogitarunt  in  quatuor  habitabiles  partcs  divisam,  quarura  dus 
saltem  a  reliquis  prxcisc^e  ita  essent  causa  interposits  zona)  torri(lae,ut  nullura  hominura  inter  eascora- 
mercium  interc^dere  posset  :  quarc  his  positis  excidebat  certissiraura,  divinitusque  traditum  dogma  do 
bamani  gfneris  ex  Adamo  propagatione, et  de  annuntiando  Evangclio  per  totum  torranim  orbem.At  Co- 
lombus,  ac  oaBleri  Americae  Indiarumque  histralores  primi,  tum  elhnicorum  hypothesim,tura  Ghristiano- 
rom  metum  hac  de  re  omnera  sustulere.  Deinde  cap.  23  discas  histonam  rerum  geslarnm  aGregorio  Vli 
W>a  ekKubratara  fuisse  per  Salisburgensem  archiepiscopum,quera  Gcbbardum  sivc  (lebehardum  fuisse 
troitror,  in  Baronianis  Annalibus  memoratum.An  autem  llistoria  hncc  idcm  sit  ac  epistota  S.Gebhardi ar- 
ihiep.  Salisburg.  odHermannum  Metcnsem,  qusi  a  Tengnagelio  edicta  est  Ingolstadii  an.  1612  inter  Fetera 
Jhnummta  c&ntrasehismaticos ^eic.t  aliorum  erit  inquirere.  Iterum  habes  cap.  24  auctorem  epislolae  cu- 
josdam  dolosie  admodum  et  calumniosce  contra  Gregorium  VII  fuisse  Wiricum  Trevirensem  raagistrura, 
qui  Virduneosis  episcopi  personam  induiU  Tu  reliqua  ad  thcologiara  et  philosophiara  spectantia  per- 
pende. 

MAGISTRI  MANEGALDI 

OPUSCULUM 

CONTRA  WOLFELMUM  COLONIENSEM 


Cam  ntiper  in  hortis  Lutenbach  conveniremus,  A  divinis  litteris  eruditum,  innata  fcritate  et  studio 

et  moTC  scholarium  de  Scripturis,  quae  tunc  inter  contradicendi,  quae  nescire  velle  defendere,  aut  si 

manus  erant,  sermo  mihi  contra  te  oriretur,multa  ita  sentires  ut  dicebas,  planc  a  rationibus  sinceraB 

oratione  decursa  in  hoc  quasi  qoemdam  nodurain-  fidei  deviasse   Et  quia  contingcrc  solct  quosdara 

cidimuSy  et  trahere  coBpimuB  contentionis  funem,  strepitura  verborura  et  supcrficiera  narralionis   at- 

Dttu  pauca,  qu8B  tibi  displicerent,  philosopho8,at-  tenderc,  non  expenderc  sensum  mentemque  scri- 

que  Macrobium  Dc  soranio  Scipionis,  de  quo  tunc  bentis,velut  qui  sinc  gustu  et  ofloratu  radioera  qui- 

Terbom  erat,dixisse  contenderes ;  ego  e  contra  plu-  dem  rerum,sed  vim  saporis  et  odoris  sensu  perdito 

fima  fidei  et  saluti  nostrae  contraria  in  ipsis  me  in-  non  discernunt;  quosdam  vero  per  orationum  so- 

venisse  assererem;  ac  eo  usque  cursus  vcrborum  nnm  sonsuum  socrcta  rimari,  ct  sicut  frigida  exte- 

:pcolapfiii8  6Bt,jit:facileipatere  posset  aut  te  parum  riuo  seponunt  a  culicUs,ita  intcrius  bona  secernunt 


151 


MANEGALDI. 


isa 


amalis,  qu®  tanto  validius  reprobaut,  quauLo  in  A     Yirgine  natus  sit,  destructa  philosopJiorum  canse' 


bonis  fuerint  delectati ;  ideo  accessi  propius,  et 
per  te  ipsum  cognovi  morbum  tuum  :  obtestans 
utrum  iia  tibi  in  perccptione  illarum  sententiarum 
aoquiesceres  uteas  credentibus  non  intelligeres  csse 
damnosas,bic  satis  temerarie  respondens  subjecisti 
nescire  te  quidquam  in  eis,quod  multum  tuus  ani- 
mus  aspernaretur.  Itaque  multis  a  te  conviciis  la- 
cessitus furibundum  minantemque  reliqui.Propono 
ergo  aliquid  inde  ad  te  scribere,  ut  in  eorum  libris 
et  scnsibus  de  quorum  errore  dissimulas^manifeste 
cognoscas  bajreticam  pravitatem  contineri.  Simul 
etiam  arbitratus  sum  de  domnopapa  Gregorio^quem 
pollulo  ore  laceras,  aliquid  adnectendum,  ut  reco- 
gitcs  quia  amplioris  peccati  causa  solet  esse  praece- 
dens  peccatum. 

CAPITULATIO  SEQUENTIUM. 
CAP.  I.  Quod  non  omnes  philosophorum  sententix 

abjiciendtC  sint,  sed  illx,  in  quibus  decepti  sunt,  et 

decipiunt,  et  de  Pythagorx  sententia  dc  anima  val' 

de  detestanda. 
CAP.  II.  De  PlatonCj  et  cjus  involucris,  quihus  osten- 

dit  ex  quibus  constet  anitna,  et  quod  in  distantia 

penetret  corpus. 
CAP.  III.   De  diversis  sententiis  philosophorum   de 

anima, 
CAP.  IV.  Quod  in  mensurando  solem,  et  lunam,  et 

habitabiiibus  maculis  decepti  sint,  et  si  quis  inde 

Macrobio  crediderit^  in  fide  facile  periclitetur, 
CAP.  V.   Quod  secundum  Apostolum  talia  probanda 

sunt,  et  ad  sobrietittem  Christianx  regulx  rese* 

canda. 
CAP.  VI.  De  non  sana  eorum  conlesdone,  et  dj  casu 

Origenis,  qui  se  nimis  eorum  dogmatihus  affedt. 
CAP.  VII.  De  sancto  Spiritu,  et  ejussana  et  modera- 

ta  doctrina,  quod  superbos  deserat,  et  immundo  Spi- 

ritui  dissecandos  permittnt, 
CAP  VIII.   Quod  philosophi  patriarcharum  benedi- 

ctionibus  privali  nihil  digne  de  Trinitatis  mysterio 

scntirc  mcruerinl. 
CAP.  IX.  Quod  a  Spiritu  maligno  talia  orta  sinl,  et 

divisionis  auctor  idololatriam  multis  argumenlis  te-, 

xuerit. 
CAP.  X.  Quod  ipsi  sunt  jEgyptii  a  nobis  deprxdan- 

(iif  et  qmd  nobis  eloquiorum  thesauros  et  omatus 

paravcrint. 


B 


C 


quentia. 
CAP.  XV.  Quo  proventu  natus  sit. 
CAP.  XVI.  De  Deo  nato  quod  omnis  veritas  Scriptu- 

rarum  ab  eodem  aperta  sit^  et  de  suscitatipne  ani- 

marum,  et  doctrina  humilitatis. 
CAP.  XVII.  De  simplicitate  Petri  apos(bli,  et  merito 

fidei  sux. 
CAP.  XVIII.  De  duobus  sacramentis  regenerationis  et 

refectionis  ante  passionem  in  Coma  institutis. 
CAP.  XIX.  Quod  in  cruce  Jesu  Christi  sit  remissio 

peccatorum^  et  redemptio  omnium,  et  priorum  san- 

ctorum. 
CAP.  XX.  De  gloria  resurrectionis,  et  quod  discipuli, 

non  ad  philosophandum,  sed  ad  vitam  xtemam  an- 

nuntiandam  vocentur. 
CAP.  XXI.  De  adventu  Spiritus,  et  quid  in  eis  effece- 

rity  et  quod  in  prxsentibus  non  sit  perfectio,sed  m- 

choatio  beatitudinis. 
CAP.   XXII.  Quod  breviter  de  istis  dictum  sit,   ut 

ostendatur  quantum  periculum  sit  acquiescere  illo^ 

mm  scripturis,  qui  nihtl  de  eorpomm  resurrectuh 

ne  novemnt,  et  quod  eomm  definitio  destmcta  sit 

et  hoc  spiritus  cami  subditus  ncn  capit. 
GAP.  XXIII.  Quod  TetUonid  quidam  ab  obedientia, 

et  unitate  Romanx  Ecctesix  exciderint,  dicentes  se 

non  habere  pontificem  nisi  Cxsarem. 
CAP.  XXIV.  De  epistola  ab  eis  contra  sanctum  papam 

Gregorium  facta,  et  quod  d  epistotx  per  gratiam 

Dei  respondendum  sit. 

CAPUT  PRIMUM. 

Primum  discretionem  legentium  volumus  esse 
prsmonitamnosidnequaquamdephilisopbissusce- 
pisse,  ut  omnes  eorum  sententias  damnabiles  sen- 
tiamus,  quarum  quasdam  pro  sua  subtilitate  vix 
penctrare  sufflcimus,  quasdam  vero  a  sanctis  viris 
susceptas  non  ignoramus.Verum  temeritatcm  tuam 
velle  compescere,  qui  sic  eorum  subtilitatea  com- 
mendas,ut  multifarios  errores  figmentis  illis  impli- 
citos  non  altendas.Neque  enim  in  illis  usque  adeo 
primi  parentis  culpa  dotem  naturas  damnaverat, 
quin  secundum  humanas  rationes  quarumdam  re- 
rum  communitates.etdiscrepantias  diligenter  satis 
commodcque  distinguerent,  quantum  homo  de  se 
ipso  prsesumerc  poterat.Sed  quiasineSpiritu  illius 
erant,  qui  docet  omnem  veritatem^  cujus  sapientia 


CAP.  XI.  De  DeOj  quem  habemus  loquendi  materiam,  [)  attingtt  a  fine  usque  ad  finem  fortiter,  ac  disponit 


et  de  recta  confcssione,  et  creatione  angeiorum,  et 
hominum,  circa  quorum  casum  sententia  Domini 
misericorditer  lemperata  est. 

CAP.  XII.  De  prasceptis  obediemliy  quibus  homo  re* 
paratur  contemptos  nwndati,  qux  reparatio  muitis 
modis  designata  sit,  ita  ut  casus  priorum  patrum 
ad  designandam  magnitudinem  gratix  permissi 
sint,  sicut  David,  de  cujus  genere  Aurtor  venix  na- 
tus  est. 

CAP.  XIII.  De  prophetis  duos  advcntus  prxvidentibus, 
nc  desiderantibus. 

CAP.  XIV.   Quod  ordinatis  qux  oporiuit,  Deus  de 


cuncta  smviter,  neceesse  erat  sicut  homines,et  ideo 
mendaces,  eos  interdum  fines  veritatis  exccdere,et 
semcl  suscepto  patrocinio  falsitatis  per  varia  dece- 
ptionum  argumenta  raptari.  Inde  fuit  quod  Pytha- 
goras  inter  primos  duceshujus  traditionis  quibus- 
dam  utiliter  infentis  et  traditis»cum  tandem  ratio- 
nalis  animalis  scrutaretur  arcanum,  et  eam  natu- 
ram,  quai  sine  auctore  naturaB  male  sciri  potest, 
mortali  rationepersequietcomprehendere  niteretur, 
exinanitum  ejusingeniumadtantam  demum  bestia- 
liiateni  redacium  est,  ut  humanam  animam  perpC'- 
tua  ratione  donatam  aliquando  irrationabilem  fieri 


153 


OPUSC.  CONTttA  WOLPELMUM. 


154 


mentiretur.Eo  scilicct  modo  quo  a  simplicitate  sui 
dimota  voluutate  incorporandi  ad  haecinfimalabe- 
retur ;  qu«  quidem  si  in  primo  corpore  male  vive- 
ret  in  praesenti  saeculo.vel  aliquo  sasculorum  futu- 
rorum,  quorum  infinitam  seriem  promittebat,  cor- 
pus  deterius  sortiretur,etita  multiplicatis  sceleribus 
td  hoc  ultimum  deveniret,ut  qui  ante  fuerat  homo, 
ad  vivificandum  quodlibet  fcedissimnm  corpu8,hor- 
ribiii  carcere  truderetur.  Ecce  ad  quem  proventum 
^ublimis  meditatio  illa  evaserit  ({ualemque  necessi- 
tatem  secundum  stultitiam  cordis  sui  illi  creaturse, 
qu»  ad  imaginem,  et  similitudinem  Greatoris  om- 
nium  condita  est  indicere  non  expavit.  Dic,  quaeso, 
si  a  sententia  ista  non  dissides,  quid  honestas  spei 
concipere  potes,  quidve  de  illorum  beatudine  exs- 
pectas,  qui  in  perfecta  corporum  et  animarunj  re- 
surrectione  duplicem  stolam  recepturi  sunt,secun- 
dum  ea  quae  interim  oculus  videre  non  sufficit, 
nec  auris  audire,  quae  videlicet  in  abundantia  gra- 
tiaeet  gloriae  suae  praeparat  Oeus  diligentibus  se? 
Hoc  enim  sensu  philosophico  fit,  ut  tu  ot  cajleri 
complices  tui  in  regno  Teutonico  constituti,  qui  ab 
apostolica  sede,  et  obedientia  sancti  papae  Gregorii 
dissensiatis,  et  ob  innumera  flagitia  damnationis 
sententiam  excepistis,  a  praesenti  corpore  separati 
in  futurum  saeculum  corpus  turpius  subintretis, 
quod  cum  rursus  ferina  contagione  pollueritis  per 
infinitas  species  animandorum  corporum  praecipi- 
tati,ad  ultimum  in  viscerjbus  terrae  ac  sordidis  lo- 
cis  conciusi  «Bterna  salute  in  perpetuum  careatis. 

CAPUT  IL 
Verum  nec  in  tempore  illo  a  succedentibus  philo- 
iophis,qui  dignius  de  se  ipsis  senserunt,crudclitas 
(/.  credulitas)  ista  approbata  est,  sed  per  leviores 
insanias  temperata,inter  quos  Plalo  acutius  caeteris 
rerum  primordia  perscrutatus  compositionem  ani- 
m«  quibusdam  involucris  praegravavit,  et  ex  indi- 
vidua  et  dividua  essentia.nutura  eadem  et  diversa, 
eam  constare  affirmans,  sic  cojlestia,  et  terrestria 
corpora  per  ipsam  vivificari  commentatus  est,ut  ille 
vigor  perpetui  ignis  pro  natura  corporum  a  se  vivi- 
ficatonim  propriaevirtutis  dispendia  pateretur.Quod 
Macrobius  Ciceronem,  Virgilium  et  alios  Latinos 
pbilosophicae  disciplinae  sectatores  sensisse  testatur, 
sicut  manifestius  cognoscere  poterit  qui  tractatum 
«aua  De  somnio  Scipionis  videre  curabit.  Hic  itaque 
sicut  per  introductum  discipulum  suum  Timaium 
eommemorat,  ut  per  quaedam  quasi  delira.xenta  a 
numeris  tracta  consideratione  eamdcm  animam 
quodiibet  animatum  corpus  indistanter  penetrare 
et  vivificare  ostenderet,cum  de  heo  fabricante  ani- 
mam  loqueretur,  praedictarum  essentiarum  com- 
mistionem  fermentum  appellans ;  Primam,  inquit, 
ez  omni  fermento  partem  tulit,  hinc  sumpsit  duplam 
partem  prioris^  tertiam  vero  hemioliam  secundXy  et 
alia  qnaedam,  quae  pro  nibilo  ad  memoriam  reduce- 
remus,  quoniam  ipsa  suae  obscuritatis  insolcntia 
animum  auditoris  obtundunt.Si  quis  vero  ea  audire 
desiderat,  ab  eodem  Platone,  sive  a  Macrobio,  qui 


B 


A  easdem  tenebras  quodammodo  clucidandas  susce- 
pit,  haec  auimadvertere  poterit;  mirum  tamen  erit, 
si  non  audita  contemnat. 

CAPUT  IIL 
Habes  ibidem  coadunatos  Pythagoram,Platonem, 
Xenocratem,  Aristotelem,  Possedonium,  Hippocra- 
tem,  Heraclitum,  Zenonem,  Democritum,  alium, 
Ileraclitum,  Crisolaum,  Hypantum,  Anaximenem, 
Empedoclera,  Parmenidem,  Xenophontem,Boelem, 
atque  Epicurum,  quorum  plures  diversis  errorum 
spiritibus  devii,et  sensu  carnis  suae  inflati,tanquam 
per  quaedam  abrupta  dispertiti,  contra  se  dissonas 
et  controversas  sententias  inanimaesuaejudicioedi- 
derunt.Quorum  Plato,quod  ad  verum  satis  videtur 
accedere,animam  definivit  essentiam  se  moventem, 
aIiusnumerurasemoventem,aliusentelechiam,quod 
interprelantur  corporis  formam,  alius  harmoniam, 
alius  ideam,alius  exercitiura  quinque  sensuum,alius 
tenuem  spiritum.alius  lucem,  alius  stellaris  essen- 
tiae  scintillam,  alius  spiritum  concretum  corpori, 
alius  spiritum  insertum  atomis,  alius  de  quintacs- 
sentia,  alius  ignora,  alius  acrera,  alius  sanguinem, 
alius  ex  terra  et  igne,  alius  ex  terra  et  aqua,  alius 
ex  aere.et  igne  et  spiritu  mistamln  tam  variaigitur 
divisione  considera  si  te  unum  omnibus  san.o  sensu 
accommodare  possis,ac  si  consentire  potes  animam 
tuam  jure  sanguinem  nuncupari,  dic  rogo,quae  cce- 
lorura  regna  exspectes?  Hoc  enim  modo  tu  cons- 
tansjsanguis  etcaro,regnuraDei  possiderenonpotes. 

CAPUT  IV. 
Quod    aulcra   de   sphaera,   orbibus,   et   coelesti 

C  harraonia,  de  fallaci  mensura  solis  et  lunae,  et  or- 
bis  terrae,  de  quatuor  habitabilibus  maculis  in  cir- 
cuitu  terreni  puncti  secundum  fidem  tui  Macrobii 
constitulis,  et  de  antipodis,  seu  Antoecis  per  eas 
incommeabiliter  dispositis  affirmatur,  in  quantum 
periculura  talia  dicantur,  parum  mihi  attendisse 
videris.  Suscepto  enim  semel,  quatuorhabitationes 
hominum  esse,quorum  ad  seinvicem  nulla  penitus 
possit  esse  per  naturam  commeandi  licentia,  dic, 
age,  quomodo  verum  erit,  quod  sancta  et  aposto- 
lica  rationabiliter  confitelur  Ecclesia,  Salvatorem 
videlicet,  per  primos  Patres  ac  ipsis,  ut  ita  dicam, 
hujus  mundi  cunabulis  praesignatum  et  a  patriar- 
chis  et  prophetis  consequenter  multifarie  et  multis 
cvidentibus  raodis  praefiguratum,tandera  in  plenitu- 

D  dine  teraporis^inelfabilibus  humilitatis  et  charitatis 
suae  operibus  cognitum  ac  clarificatum,  in  salutem 
totius  humani  generis  advenisse,  si  t'ia  hominum 
genera  exceptasunt,quae  praedictus  Macrobius  prae- 
ter  hanc  habitabilem  quam  iocolimus  secundum 
zonarum  coeli  et  terrae  temperiem  possc  esse  persua- 
det,  ad  quae  tantae  salubritatis  notitia  pervenire  non 
potuit?  Ubi  est,  quod  ille  fidelis  quem  invenitDo- 
minus  virum  secundum  cor  suum,  in  spiritu  ve- 
ri^atis  claraat  :  Anle  conspecium  genlium  revelavit 
justilinm  suam  Deus.  Et  ibidera  :  Yidebunt  omnes 
fines  terrx  salulare  Dei  nostrij  si  aliqui  fines  terrae 
sunt  ab  hominibus,  inbabitati,  ad  quos.sonus  pro- 


IS8 


MANEGALDI. 


1S6 


phetarum   el  ftpostolofum  nostrorum  prohibente  A 
Aatura  per  inaccesslbiles  aquarum,  frigonim  calo- 
rumve  distantias  transire  nequivit? 

CAPUT  V. 
Equidem  legi  haec  tecum,  et,  ut  recordor,  fre- 
quenter  dicere  solcbam  haec  ita  debere  accipi,  ut 
dphera3  tantum  nolitia  haberetur,  non  ut  veritate 
inunita  crederentur,  quia  sccundum  Apostoli  prae- 
6eptum  omnia  probanda  sunt,  et  puro  mcntis  intui- 
tu  examinanda ;  quoniam  sicut  in  his  quse  sensibus 
subjecta  sunt,  ita  quoque  in  intellectualibus,  prae- 
sertim  in  scientiis,tam  multae  et  variae  species  sunt, 
ut  nisi  spiritus  pietatis  adsit,  cujus  regula  diriga- 
mur,  cor  hominis  pravum  et  inscrutabile  pronum 
sil  verisimili  rattone  seduci ;  et  nisi  sobrietate  qua- 
dain  intelligentia  refrenetur,  aliquando  in  altum  q 
felata  ipso  tandemlumoreinimmensum  crescente 
rumpetur,  quandoque  vero  sinistrorsum  nimis  ad 
ima  devergens  in  tenebras  fatuitatis  submergetur. 
Providebat  hoc  animus  Apostoli,  Spiritus  sancti 
gratia  ill-ustratus,  qui  inter  regulas  fidei  quas  nobis 
imitandas  prseflxit,  summopere  admonuit,  nonp/t^ 
sapere  quam  oportetj  sed  sapere  ad  sobrietatemy 
Proinde  cum  aliquid  menti  nostrae  occurrit  quod 
ipsa  8ui  sublimitate  atque  probabilitate  delectat, 
liabemus  quadraturam  Ghristianae  doctrinae,  quam 
inte1le6tis  et  cognitis  juxta  ponere  debemus,  et  si 
quid  de  meditationibus  nbstris  excesserit,  ad  nor- 
mam  illius  festinato  judicio  resecare.Itaet  damna- 
bilium  efrorum  periciilum  devitari,  et  philosopho- 
tain  peritia,  quae  tanqnam  «uperflua  quaedam  Im- 
mensitas  nostris  studiis  apta  est,commode  salubri-  X» 
ferque  poterit,famulari.Ut  autem  indissimulabiliter 
pemoscas  quam  perniciosum  siteorum imitari  fiderti 
quorum  ingenium  admiramur,aspice  quid  praeten- 
digit  ih  prima  parte  sui  philosophicaj  coufessionis 
assertio,  quam  ab  eisdem  sumptam  Macrobius  libro 
Biio  apponendam  curavit  his  verbis. 

CAPUT  VI. 
u  t)eUs,qni  prima  Causa  et  est,  et  vocatur,  unus 
omntum,quae  sunt,qu8eque  videntur  esse,  princeps 
et  origo  eM.  Hic  Deus  superabundante  majestatis 
fecunJiitate  de  se  mentem  creavit.  Haec  mens,  quae 
voO^  vocatut*,  qua  patrem  inscipit,  plenam  simulitu- 
dinem  servat  auctoris ;  anima  vero  de  se  ipsa  creat 
posteriora  respicienB.  Rursus  anima  voO<  patrem 
qua  intuetut*  induitur,  ac  paulatim  regrediente  re-  j) 
spectu  in  fkbricam  corporum  in  corporea  ipsa  de- 
generat.  » 'Nonne  si  horum  verborum  sensibus  ac- 
quieveris,  denuo  su&citare  videris  multos  errores 
qui  in  primo  statu  Ecciesi^  vigili  solertia  Patrum 
convicti  et  sufTocati  sunt?  Inter  quos  Arius  insequa- 
litatem  persbnarum  in  simplicttate  divinitatis  indu- 
cit.  IManichdeus  autem  partem  divinitatis  degenerem 
diabolum,etimdemque  malarum  creaturarum  con- 
ditoretn  afnrmat,quorumnefandaperversio  quantas 
strages  fidei  dederit,quantumqne  fructum  malitiae 
fecerit,  nullus  qui  ecclesiasticas  historias  legit, 
IgQdfat.  Gigus  phiiosoiihicffi  muscipuls  laqueum 


Origenes  magnus  vir  in  Ecclesia,  et  divrnorum  elo- 
quiorum  mirabilis  tractator,  tremendo  Dei  judicio 
evadere  non  meruit;  sed  cum  post  multos  tractatus, 
quos  utiliter  et  cxcellenter  ad  honorem  sanctae  Ec- 
clesifle  edidit,  ad  enodanda  demum  Cantica  acces- 
sisset,  asseruit,  Patrem  a  filio,  Filiumque  a  S.Spi^ 
ritu  non  videri.  Ouod  B.  Hieronymus  in  epistolis 
suis  significans,et  tanti  doctoris  casum  graviterin- 
gemiscena  :  Origencs,  inquit,  cum  in  aliis  cxtrros 
vicissety  in  Cantico  canttcorum  se  vicit,  Cujus  lauda- 
bile  ingenium  quandiu  charitate  duce  incaluit,et  ab 
apostolicae  doctrinae  lumine  non  reccssit,  per  dire- 
ctum  gradiens,  altitudinem  spiritualem  intcli«ctus 
salubriter  aliis  ministravit ;  obi  vero  profunditatem 
sapientiae  et  scientiae  Dei  incomprehensibilem,  et 
homini  per  se  fatuo  non  potestate,  sed  dignatione 
capabilem,  rrofanis  Graecorum  dogmatibns,  quibus 
se  fortassis  prius  nimis  aflPecerat,  commiscere  ten- 
lavit,  sicut  quando  de  resurrectione  tractans  soHdi- 
tatem  et  veritatem  resurgendorum  corporum  dene- 
gavit,  miseranda  humanae  fragrKtatis  sortc,  vir 
egregius  et  sublimis  considerationis.quasi  de  altis- 
sima  specula  lapsus  gravissime  corruit,exemplum- 
que  posteris  factus  est,cum  quanta  reverentia  et  ti- 
more  divini  consilii  celsitudo  et  profundrtas  myste* 
riorum  Dei  attingenda  sit,  et  ut  quisque  de  se  sciat 
quia  quanto  velocior  est  animae  suae  motus,  lanto 
paratior  iHi  casus  est,  nisi  cum  cautela  et  coelesti 
praesidio  moveatur.  Quod  Salvator  disoipulis  nidi- 
cat  cmn  ante  pbtestates  mnndi,  quamm  timorrc  vefl 
amore  de  Spiritu  sancto  fttciJe  labi  possent,prae  te- 
stimonio  fidei  sistendos  pr«munit.  Nolite  cogitare 
quomodo  aut  quid  loquamini ;  non  enim  vos  estis  qiii 
loquiminif  sed  Spiritus  Patris  vestri  qui  loquitur  in 
vohis, 

CAPUT  vir. 
Hic  esl  ille  Spiritus  qui  disciplin»  efTtigHfictum, 
quem  corpus  peccatis  snbditum  non  mcretur,  ^di 
unde  vult  recedit,et  sine  dtfficultate  loci  et  temporis 
quocunque  vult  venit,et  signaculum  siii  venicns  se- 
cum  affert :  quod  enim  suggerit,  rectum  et  pium 
est ;  quod  emittit,  robustum  et  sanum  ;  quod  ft^ucti- 
ficat,  suave  et  jucundum.  In  eo  enim  est  gratia  ve- 
ritatis,  per  ipsum  nobis  est  spes  Vitae  et  virtntis. 
Gum  habitaculum  infantium  ingreditur,  disertos 
reddit,et*cum  frigenti  et  tenebroso  cordi  supervenlt, 
vitiorum  sedem  puritatis  tribunarfBicit.  InpriBsen- 
tia  sua  nihil  fatuum  vel  inutile  esse  potest ;  nihil  di- 
ligit  singulareTel  di8Sonum,nil  immoderatum  amat; 
ipse  enim  inodus  et  imroensurabilis  mensura  est; 
omne  donum  ei  sufficiens  est,  quia  etsi  desiderio 
meo  parum  videtur  quod  mereor,in  plemtudinc  ta- 
men  corporis  Ecclesiae,quam  ipse  Deus  vivificat,to- 
tum  possidens  nulliusegestatisdetrimentoconfun- 
dor.  Hic  itaque  Spiritus  cum  meritem  de  se  praesu- 
mentem  cemit,  quia  amator  humilitatis  e8t,Buper- 
biae  locum  contemnit,  et  quia  ipse  unus  et  idem^sic 
gratiaium  suarum  dona  multiplicat,  ut  tamen  pcr 
distributionem  illam  unumsimplex  et  verum  iB80- 


157 


OPUSC.  CONTRA  WOLFELMUM. 


158 


labilis  charitatis  corpus  efnciat,  scissuras  et  scan- 
dala  detestans.  Quo  flt  ut  animam  sectionibus  va- 
cantem  Spiritus  immundus  invadat,  eamque  suis 
qualitatibus  et  potentiis  informatam  miserabiliter 
distrahat,  ct  per  varios  errorcs  discerptam  ad  per- 
ditionis  interitum  perducat. 

CAPUT  VIII. 

Hoc  contingit  his  de  quibusloquimur,quosprior 
ctas  gentilium  pbilosopbos  appellavit,quorum  pa- 
Ires  a  patriarcharum  Israelitici  populi  genere  pro- 
fluentes,  httreditariis  beoedictionibus  privati,  vera 
Domini  Dei  nostri  notitia  caruerunt,  eamderoque 
ignorantie  jacturam  iiliis  suis  reliquerunt,  donec 
semen  benedictum  venit,  cui  hsercditatio  gcntium 
debebatur.Interim  ergo  naturali  fame  torqueri  cce- 
pcrant,  et  sicut  qui  panem  in  caute,  seu  in  silioe 
anmm,  el  solem  in  cavernis  terrte  quserunt,  ita  in 
inquirenda  natura  rerum,et  cognoscenda  universa 
Ikbrics  mundi  subsistentia,  et  elementorum  con-^ 
eordi  discordia  alii  occupati,  alii  autem  in  causa- 
rum  proventibus  dignoscendis,  quos  indici  sibi  fa- 
lali  necessitate  per  concursum  planetarom  et  si- 
dcnim  opinati  sunt,his  quasideviis  disparali,circa 
summnm  bonnm  frustraconsumptismultisstudiis 
erraverunt.  Quod  si  inler  eos  exstiterunt  quos  pu- 
riorliberiorqueratiostimularetaliquidcsseinsisten- 
dum,quod  antiquius  et  melius  ipsa  creatura  foret, 
cujus  potentfa  totius  creationisuniversitas  ambire- 
'tur,cuju8  providentia  sub  certis  ponderibus  et  nu- 
Ineriscunctorum  existentium,  contingenterque  tran- 
seuntium  series  necteretur;tamen  cum  ad  iilud  lu- 
men  inaccessibfle,quod  omne  firmamentum  omnem- 
que  ccelorum  altitudinem  excedit,  perventum  est, 
ioefrabilis  Trinilatis  venerandam  adorandamque 
simplicitatem,  ejusdemque  simplicis  majestatistri- 
DDmroysteriumsentirenuIIatenusmeruerunt.  Unde 
factumestut  tria  sibi  principia  ponerent,artificem, 
forma8,et  materiam  intelligibilcm  esse,mundumin 
mente  divina  col]ocantes,qui  exemplum  hujus  sen- 
silis  secandum  numerorum  rationem  cuncta  quae 
sub  sensibus  casura  erant,in  se  intelligibiliter  con- 
Uneret ;  in  quibus  principiis  omnipotentiaB  Dei  de- 
rogabant,  nihil  ex  nihilo  fieri  sancientes.HeEC  sunt 
iD  qufbus  addiscendii  te  multam  operam  consum- 
psisse  g]orlaris,quse  tecumipse  legi  et  lecta  ex  ma- 
xima  sui  parte  reprobare  curavi.  Habebant  enim 
difYlcaItatisplurimum,utilitaUsilarum,8aluti8nihil. 
Gnm  tamlsn  cxperiiBndi  causa  qndrum  evaderentih- 
sectarer,  qua^  per  quosdam  fuiddruin  orbes  im- 
mensis  tractibus  invoIutum,quo  tatidem  vellentpO- 
'here  admirabar,nisi  quia  suspicabar  profecto  quod 
neqaaqtiam  veritatis  exitum  promittebant. 

CAPUT  IX. 

Talia  'sant  nimlrtim  illlus  semina  qui  per  super- 
biam  Decsuo  esse  similis  afrectavit,quicum  genti- 
lium  mebses  semel  sibi  permissas  invasit,Biiblimia 
promisit,  eduxit  in  altnm,  paravit  casum.  Nec  po- 
tuerunt  ad  cavendos  ejus  doloset  millenocendiar- 
les  mortalfum  corda  sunicefe,quia  intei-dum  indii- 


A  cendo  impietatem,  pietatis  spem  gerit,  laxat  Jum 
imperii,ut  fautores  sui  in  quamdam  partem  ati  vit** 
tutcm  se  erigant,in  altera  parteprcmit,DtfamiiTari 
sibi  foeditati  subjaceant,  et  protempore  suuminli- 
cit  eorum  bonum  niiserandoquo  nimis  commercio 
de  pretioso  alieno  vilitatemsusconfusioniscircum- 
tegit.Non  locorum  angustia),non  longitndo  tempo- 
ris  incentivorum  ejus  spiculis  renituntur.In  prom- 
ptu  sunt  ei  secreta  naturse,illam  solam  aroemsub- 
intrare  veretur  cui  pra^sidet  ille  Spiritusquidiligit 
sanctitatem.Hic  tam  potens  et  efficaXyCum  prostra- 
tam  et  jacentem  prfledictae generationis  massamcon* 
spiceret,CGepit  in  minas  quas  fecerat  debactohari,6t 
sicut  est  discissionis  actor,  animalem  liominemyitl 
varia  dogmata  et  contrariaa  secta8partitu8est.Inda 

A  Socratici,  Pythagorei>  Platontci;  et  ali»  innumeraB 
professiones  diversis  tramitibus  aberramnt,eterro*' 
res  suos  argutis  inventionibus  adjuverunt.  Profl* 
ciente  quoque  et  invalescente  diaboli  sominario^ 
subsecuta  est  poetamm  turba,  qui  tanquam  joou*- 
latores  (\d  nuptias  idololatri6BConcurrentcs,figmctt- 
tis  et  immodestis  laudibusanimasvanaseetanUum 
oblcctati  sunt ;  causa  enim  qusstus  ad  adnlandum 
et  malediccndum  parati  sceleratos  principesetvio*- 
lentos  prcdones  deificando,etinflatorum  verborurii 
tinnitu  et  sententiarum  ornatu,  nulla  veri  puritate 
munito,iuutili  memorifle  et  inani  glori»  serviendo, 
obscena  et  turpiaquibusdaminvolucrisadornamlnt, 
et  prout  natura  singulomm  viguit,aliicomoedi,  alii 
lyrici,  satyrici,  tragoedi  efTecti  multie  phantasmatf- 
bus  animas  peccantinm  seduxerant,  BimplioioroiB 

G  quoque,qui  honorem  suae  conditiohis  sub  proftmda 
nocte  ignorantiffi  non  intelligebant,  comparabtles, 
imo  dcteriores  jumentis  usque  ad  culturam  lapi- 
dum  et  turpitudinem  curavemnt. 

CAPUT  X. 
Isti  sunt  iEgyptii  quos  dispensatio  Dei  sanctis 
Ecclesiae  depnedandos  exposuit,quorum  spoliis  ftt- 
ciem  templi  Dominiadornamus,etnaturaledonum, 
quod  ipse  in  superbia  etabusione-addamnationem 
suam  detinuerunt,amatores  humilitatis  in  iisus  de- 
bitos  returserunt,  nihil  de  suis  juribus  praesumen- 
tes,  nil  ascribentes  sibi,  nec  quaerentes  qu«B  sua 
Bunt,  sed  gloria  regni  aeterni  annuntiantes,  sim- 
pliciter  prudentes,  et  pmdenter  8implices,armatu- 
ram  perfidiae  iu  cultu  fidei  transtulei*unt,  et  scien- 

I)  tiam  inflatam  et  mortuamspiritucbaritatis  anima- 
verunt.  Hi  sunt  de  quibus  ad  nos  dictum  est:  Ali 
labcraverunty  et  vos  in  labores  eorum  intraistis.  Om- 
nis  sapientia  quomm  in  altissimisqucestionumpn- 
teis  devorata  est,  in  quibus  fons  aqute  salientis  in 
vitam  aeternam  a  perscmtantibus  noninventusesl, 
sed  copiosflB  verborum  divitiae,  et  eloquioram  the- 
sauri  nobis,  quibus  scientia  salutib  in  remissione 
peccatomm  per  viscera  misericordiae-Deidonataest, 
com  modissime  praeparati  .Itaque  laqueos  et  sensuum 
fraudes,  quas  velut  aranea  tabescentes  et  interiora 
sua  exhaurientes  vane  conturbati  stultorum  imita- 
tioni  prfietexebant,tamquam  retiaciflumdiaboHper- 


189 


MANEGALDI. 


160 


rumpentes,  cadaver  idololatriaB  nudum  reliquimus,  A 
et  omatum  orationum  et  quarumdam  consuetudi- 
num,  quo  vasa  contumeiiae  longo  tempore  mortici- 
num  suum  celaverant,  Salvatori  et  Liberatori  ani- 
marum  nostrarum  obtulimus. 

CaPUT  XI. 
Materia  vero,circa  quam  supellectilemverborum 
expendimus,  idem  ille  nobis  est,  de  quo  nunquam 
satis  potest  esse  quod  dicitur,  Sapientia  videlicet 
Dei  Patris,  consubstantialis  et  coaeterna  illi  cum 
Spiritu  sancto,  unus  Deus  immortalis,  invisibilis, 
cujus  solius  bonori  et  gloriffi  cuncta  C(Blestia,terre- 
stria,  et  infera,  voluntaria  vel  invita  famulantur. 
Qui  cum  omnia  quspcunque  voluit,  fecit  in  ccbIo  et 
in  terra,  in  mari  et  in  omnibus  abyssis  circamisc- 
rabile  genus  humanum,  misericordi  prudentia  re-  |> 
flexit  justitiam  voluntatis,  et  cbaritate  temperavit 
fortitudinem  potestatis.Noo  in  aliqua  parte  suiali- 
quo  modo  degenerans,  sicut  insusa  philosophorum 
confessio  persuasit,  nunquam  deficit^nequc  recipit 
aliquid  essentialiter  quod  ipse  incipiatesse  etante 
non  fuerit ;  ubique  totus,  et  nullas  loci  angustias 
8ustinen8;semper  existens,sed  conditor  temporum, 
certus  librator  omnium  numerorum  et  ponderum. 
De  quo  tunc  recte  sapit  rationalis  homo,cum  perti- 
mendam  et  laudabilem  nimisipsiusmagniiudinem 
recognoscii.Gujus  sapientia  et  providentia  infatiga- 
biliter  et  sineerrorenonsolumelementorumdistin- 
ctionem,  sed  ex  elementis  constantium  rerum  cau- 
8a]e8  proventus  serie  admiranda  connectit.  Hic  est 
Dominus  noster,et  non  est  aliusad  ipsum^quicum 
ia  86  perfectus  foret,  nec  alieni  favoris  vel  laudis  C 
indigentiam  pateretur^secundum  beneplacitumvo- 
luntatis  sus  ccelum,  terram  et  universa  quae  coeli 
ambitu  continentur,Dominu8  universorum  denihilo 
condidit.  Inter  qu»  nil  «quale  quidcm  sibi,  scd  si- 
mile,  rationalem  angelum  creavit,  et  hominem,  ut 
et  incGelestibusinvisibiliDeoperinnumeraassisten- 
tium  spirituum  agmina  aeterna  laus  persolveretur, 
et  in  terris  ab  hominegratiarumnihilominusactio- 
nes  pro  facultate  transitoria  exhiberentur,  ct  ipsa 
laudum  exhibitio  pro  affectu  expensa  laudantium 
hoc  tantum  laudato  Dominogrataforet,quoadcon- 
sequendum  sternitatis  praemium  laudantibus  pro- 
fuisset.  Ab  assiduitate  ciyus  laudis  priorille  desti- 
tit,  qui  cunctis  sublimior  factus  erat ;  non  enim 
cogente  Gonditore,  sed  ipso  abundantia  sui  arbitrii  n 
abutente^et  in  superbia  efferente,  mentitus  est  sibi 
ip8i,immoderatam  rapinamaequalitatisDei  arripere 
concupiscens.Unde  quia  altissimo Creatoris consilio 
irrecuperabiliter  factus  est  casus  ejus,  coepit  uni- 
versitatem  creationis  circuire  quaerens  quemruinae 
suffi   asciret.  Prstermisit    legiones   angelicas,  de 
quarum  stabilitatedifQdebat;irrationabilem  creatu- 
'  ram  neglexit,  cujus  flnem  velocissimum  sentiebat. 
In  solum  hominem,  quem,  sive  starct  sive  labere- 
tur,fiBternitati  propagatum  videbat,  totius  maligni- 
tatis  suae  argumenta  contorsit,  totis  nisibus  in  eo 
contendens  imaginem  abolere  Factoris^ut  sui  simi- 


lis  cffectus  irrovocabiiis  damnationisjudlciomulta- 
retur.Persuasit  itaque,et  auditus  est ;  pugnavit,  et 
viciLEt  licet  pius  Dominus  figmento  suo  praeter  li- 
bertatem  arbitrii,quia  nonpeccarepoterai,cautelam 
contulisset  mandati ;  sciens  tamen  deceptibilem 
limum  aliunde  consilium  supcrbiendi  accepissc,ita 
circadeceptummiserum  severiiatissuae  senlentiam 
tempcravit.quatenus  et  ex  pr«cepto  suo  mortalita- 
tis  necessitas  solveretur,  et  tamen  infra  mortis  de- 
bitum  per  meritum  obedientiae  resurgendi  acquire- 
retur  facultas,quae  interim  animae  praestandaforet; 
finito  vero  praesentis  vitae  spatio,  corpori  et  animae 
pariter  restituenda. 

CAPUT  XIL 
Obediendi  itaquedocumenta  primispatribusante 
legem  praefixit^et  ut  res  magnas  compendio  transi- 
gamus,per  Melchisedech  sacrificium,per  Abraham 
circumcisionem  et  immolationem,  per  Jacob  tituli 
erectionem  in  figuram  summisacerdotiiveriquesa- 
crificii,  quae  per  Filium  suum  opportuno  tempore 
Ecclesiae  exhibendaerant,praDordinavit.Per  Moysen 
quoque  famulum  suum  praeceptisetlegalibus  insti- 
tutis  carnalem  populum  praegravavit^tantae  profun- 
ditatis  mysteriis,ut  in  illisomnibushumanaesalutis 
etadventussui  SapieniiaDeiPatrismultifariismodis 
sacramcnta  signaret,  et  illius  populi  actiones  veri- 
tatem  in  novissimis  temporibus  agendorum  mystica 
denuntiatione  concluderent.Nec  enim  aliud  insistit 
tota  tabernaculi  etholocaustorumdescriptioettem- 
pli  Domini  cultus^nisi  ut  praesentisEcclesiaestaius, 
et  futurae  figuretur.  Porro  quanta  cura  Deo  fuerit, 
hominom  exsuscitare  ad  sciendum  etintelligendum 
reparationis  suae  8acramentum,nonservientiscrea- 
turae  secreta  nmari  nec  animum  sterili  meditatione 
lassare,iniueri  licet  etiam  ex  casibus  virorumprio- 
ris  populi,  inter  quos  maxime  David  lapsumsancti 
nostri  altiori  intuitu  considerantes,magnum  gratiae 
revelandae  praeconium  continere  arbitrati  sunt,  nec 
sine  causa  vel  fidei,quaB  in  patriarchis  gloriose  re- 
fulsitjCommendatione  factum  esse  intelligunt,quod 
post  adulterii  crimen,  cui   nuUa  ex  legis  littera  re- 
missio  debebatur,  ad  exemplum  misericordiae  ser- 
vaius  est.  A  Domino  quippe,qui  non  impulsor,  sed 
ordinator  malorum  est,  salubriler  provideri  dece- 
bat.ut  qui  per  fidei  meritum  de  imoad  regnisubli- 
mitatem  pervenerat,per  libidinisculpamdesublimi 
dejiceretur  in  imum,  et  electus  Domini  specialis 
vicinae  gratiae  praedicator  experiretur  seinipso  quan- 
tum  indigeret  miserentis  Dei  auxilio  miser  homo. 
Qui  enim  de  carne  sua  peccavit,  fructum  carnis, 
Absalonem  scilieet,  persecutorem  sustinuit;  et  qui 
obediendo  Deo  gloriosus    exstiterat,  superbientis 
carnis  secutus  lasciviam  eo  usque  ignominiosus  fa- 
ctus  est,ut  servorum  lapidibus  impetitus,  et  laces- 
situs  maledictis,regalemdignitatem  fugitivus  amit- 
teret.  Verum   postquam  in  se  reversus  de  gravi 
inferno,  ad  quem  propinquaverat,  humiliatus  ad 
misericordiae  fontem,  de  quo  saepe  prius  potave- 
rat,  pudibundus  oculos  elevavit,  et  de  profundo 


161 


OPUSG.  CONTRA  WOLFELMUM. 


162 


cordis  clamavit  ad  mullitudinem  miserationum  Dei,  A 
qui  nullam  sibi  spem  per  legem  indultam  sentie- 
bat,  tanquam  signirer  subsequentis  Salvatoris  cfTc- 
ctus,  baustum  gratiae  pcccantibus  se  propinaturum 
promitilt  :  Docebo,  inquiens,  vias  tuas  iniquos,  ei 
impii  ad  te  convertentur,  ut  ex  eo  ad  vaticinium  Do- 
mini  veniens  ardentior  reus  fieret,  quo  de  legali 
severitate  redemptus,  nec  infamis  regno,  nec  vita 
privaretur  adulter.  Imo  tant®  dignitatis  privilegio 
rex  humilis  cumulatur,  ut  stupendo  divinac  digna- 
tionis  miraculo  confitentis  genus  abundantiu  fidei 
justificatum,  et  gratia  Spiritus  sancti,  qucm  idem 
propheta  ad  innovandaviscera  etcor  suum  sincero 
aiTectu  poposcerat,  emundatum,  aptum  fieret  mini- 
slrare  vii^nalem  illam  creaturam,quam  virga  Aa- 
ron  contrihulis  ejus  sine  terrena  fomento  florcns  ei  r^ 
fructincans  insolito  miraculo  designarat,  et  Isaias 
s^atim  evidenti  oraculo  praemonstaturus  erat,  Spi- 
ritu  operante  ineffabiliter  concepturam  totius  propi- 
tiationis  foTitem,et  totum  serviret  gratiaB,quod  de 
semine  pcenitentis  actor  indulgcntiae  nasceretur.  Hoc 
verbum  bonum,  hoc  opus  sanctum,  hoc  canticum 
Dovum  Cytharista,  qui  poenam  legis  evaserat,  tan- 
quam  jam  junctus  futuro  populo,  etquasi  ante  tha- 
limum  perpetuae  Virginis  saltans,  spirituali  jubilo 
pnecincbat :  Suscepimus,  DeuSy  misericordiam  tuam 
in  medio  templi  tui,  et  alia  plurima  qua;  magis  indi- 
care  videntur  plenum  gaudium  assecuti  quam  de- 
8  derantis  affectum. 

CAPUT  XIII. 
Nec  tempus  remissionis  tantum  sancti  prophctae 
praennntiare  contcnti  sunt,  sed  alternatim  ad  duos  C 
adventus  Filii  Dei  fideles  oculos  relorquentes,  indi- 
cant  humilitatis  unum,  alterum  sublimitatis,  pri- 
mum  mansuetudinis,  secundum  potestatis.  Et  quia 
humana  superbia  contemptui  habere  solet  quod  hu- 
mile  est,  cum  quanta  reverentia  prapcedens  suscipi 
debeat,ostenduQt  per  magnificeniiam  consequentis, 
ut  absqueomni  praejndicio,  qui  indulgentiae  tempus 
conlempserit,  terribilem  in  dic  irae  sententiam  me- 
reatur.  Hoc  evangelizans  Isaias,et  Jeremias  lamcn- 
tans,  prius  vocationem  gentium  et  compactos  parie- 
tes  in  uQum  angularem  lapidem  significant,  et  sub 
destructione  populi  et  Hierosolymitanae  urbis  com- 
munis  captivitatis  srumnas  deplorantes,  manentem 
eivitatem,  in  qua  nos  Dominum  majestatis  cum 
came  nostra  jam  sedentem  aspicimus,  inquirunt.  j) 
Haec  est  repromissionis  terra  et  regio  vivorum ;  non 
illa  in  qua  frequenter  cecidere  multa  millia,  et  in 
qua  prospiciebant  filios  et  nepotes  suos  violentia 
regum,  fame,  gladiis  et  aliis  mortis  generibus  pe- 
rituros,  sed  illa  de  qua  inter  alios  praedictus  David 
cUra  veritate  admiraturdicens  :  Quamdiljcta  taher- 
nacula  tua,  Domine  virtutum,  Et  beati  qui  habitant 
in  domo  tua,  Domine,  in  ssscula  ssrculorum  laudahunt 
te;  et  ad  quem  animam  suam  converti  hortatur, 
postquam  Dominus  benefecerit  ei,  quod  tunc  futu- 
mm  intelligit,  cum  eripietur  a  morte,  pedibus  a 
Upsu,  et  oculis  a  lacrymis  Hberatis.  Aspiciebant, 


inquam,et  in  obtentu  illius  summis  desideriis  su- 
spirabant  Verum  cum  vident  desertnm  mnndi  ple- 
num  amaritudinibus,  et  convallem  lacrymarum  in- 
terjectara,  in  terra  terrenae  repromissionis  positi, 
validiorem  et  meliorem  Moyscn  assiduis  gemitibus 
implorabant  clamantes  :  Veniy  Domine,  et  noli  tar^ 
dare;  excita  potentiam  tuam,  dominator  Deus,  Nec 
ante  venerabilis  ordo  illorum  Patrum  vocifcrari 
quievit,  donec  instante  naiivitate  Jesu  magni  ducis 
perurgentibus  gaudiis  exsultaret,  et  diceret  :  Ecce 
advenit  dominator  Deus,  et  reqnum  in  manu  ejus,  et 
potestas  et  imperHum.  II is  et  aliis  talibus  praepara- 
bant  mcntes  carnalium  ad  suscipiendum  Salvatoris 
humilem  ortum  veridici  praecursores,  certisque  si- 
gnis  et  potentiae  snae  indiciis  nascituri  in  salutem 
omnium  magnitudinem  notaverunt,  ne  perfidus 
Judffius,  et  vanus  gentilis  dissimularet  agnoscere, 
quem  tot  sibi  praesagiis  cerneret  indicatum.  Quo- 
rum  prophetarum  scripia  si  secundum  interiorem 
degustare  curaveris,  experieris  profeclo  summs 
demeniiae  fore  iia  insislere  mundanae  scientiae  stu- 
dinm,  ut  non  colatur  et  ametur  spiritalium  salubris 
profundilas  Scripturarum. 

CAPUT  XIV. 
Ordinatis  igitur  ct  decursis  omnibus  quae  ad  in- 
sinuandum  novi  hominis  ortum  figuraliter  opor- 
tcbat  praemitti,  secundum  praedestinationem  ante 
omnia  saecula  apud  miserieordis  Dei  consilium  ha- 
bitam,  in  plenitudinc  temporis  misit  Deus  Filium 
suum  in  terris  factum  ex  muliere^  factum  sub  lege^ 
ut  non  solum  cos  qui  sub  lege  erant  redimeret,  sed 
quia  neminem  perire  volebat,  neminem  a  salvatione 
excluderet.  Cum  autem  audis,  mwi7  DexiSy  non  in- 
telligas  majoritatem  miitentis,  nec  missi  mutatio- 
nem.quia  divinitas  non  recipit  vicissitudinem ;  sed 
accipe  bonam  Patrisvoluntatcm,et  piam  Filii  obcr- 
dientiam,  completam  per  consubstantialis  Spiritus 
cooperaiionem.  In  hujus  incarnationis  opere  si  de 
modo  quffiris,  nescio  quid  commode  dici  possit  quam 
quod  ex  inquirente  Virginc  et  archangelo  respon- 
dentc  percipitur,  videlicet  quod  superveniente  Spi- 
ritu,et  obumbrante  eam  virtute  Altissimi,  cum  vir^ 
ginea  carne  divinitas  uniretur,  tanta  efficieniia  san- 
ctitatiSjUt  Fiiius  Dei,  ante  omnia  tempora  Deus  de 
Deo  genitus,  de  Virgine  sub  tempore  nasceretur, 
credibiliter,  non  effabiliierfacius  caro,  non  confusa 
substantia  sed  Dci,ethominis,  unapersona.  Sicdo- 
cet  Vas  gratiae  postquam  squamae  perfidiae  ab  ejus 
oculis  ceciderunt,  qui  raptus  ad  tertium  ccelum  ea 
etiam  arcana  andivit  quae  homini  loqui  non  licct.Ut 
enim  indicarct  ex  naturali  et  insito  Patris  et  Filii 
simplicissimam  unitaiem,/brmamPalmFilium  ap- 
pellavii,  ubi  nihil  rapinaj  intervenit  propter  ejus- 
dem  majestatis  aequalitatem.  Nec  propicr  formam 
verbum,quod  iibi  significat  apud  homines,  aliquid 
a  formato  diversum  facias;  in  subjccta  sectione  ex- 
tendit  nos  prajdicator  vcritatis,et  perverbum  sensi- 
bilibus  commodaium  ad  sapiendum  ineffabile  Ver- 
bum  mortaUum  intellectum  traducit,ut  iide  capian* 


4(i1 


MANEGALDI. 


164 


tur,  quaa  verbo  humano  enarrari  non  possunt.  Qui  A  convenientiDeoperVirginemedito,utrum  ipseess^t 


ul  Incarnationis  mystcrium  ad  salutem  credentium 
aperiret,  consequenter  subjecit,  cxinanivit  semeti- 
J7<tan,et  ut  exinanitionis  verbum  circa  immutabilem 
deitatem  non  imminutiunis  vorbum,  sed  significati- 
vum  dignationis  advertores,circumspecte  subdidit, 
formam  servi  (u;«j»i^^.Utraque  igitur  nativitas  admi- 
rabilis  est.  In  utraque  humanae  inventionis  argumen- 
ta  deficiunt.  Prima  enim  propter  unitatemTrinitatis, 
angelorum  et  hominum  supergreditur  intellectum* 
aecunda  propter  insolitum  nasoendi  modum  totius 
.philosophicas  rationis  evacuat  lirmamentum.  Con- 
fitanti  namque  consequcntia  proponebant :  Si  pepe- 
pU,  cum  viro  concubit.  Verum  natus  est  puer  Ibr- 
tis,  angelus  consilii,  philosophus  castitatis,  et  per 


qui  ex  lege  et  prophetis  praenuntiatus  fuerat,  singu- 
laris  operutionis  privilegio  declaravit,  et  prius  lega- 
lem  circumcisionem  passus  est,  ut  praecedentis  te- 
stamenti  probaretur  non  destructor,  sed  actor,  et  ho- 
micida  Judseus  interficientem  litteram  persequens 
per  observatum  exterius  ad  interiorem  vitam  salu- 
briter  traheretur.  Quapropter  scriptum  sustinuit  ut 
exhiberet  sententiam,  complevit  litteram,  largitus 
est  spiritum,removit  figuram.aperuit  veritatem,  et 
sicut  in  Mediatore  duse  natursB  convenerant,  ita  in 
liberandis  hominibus  et  de  tenebris  ad  lucem  ra- 
piendis  quemdam  ordinem  conservavit,  dum  lex 
completur,  ut  ingeratur  gratia,  restituuntur  vitas 
mortui,ut  vivorum  animae  suscitentur,  ut  utrinque 


yenerandaip  de  perpetua  Virgine  nativitatem  praedi-  p  validissima  probatione  constaret  ex  subjectione  le- 


ctam  proposit*onem  cassavit,  cum  de  matro  natus 
^it  quae  virum  non  cognovit,  et  ideo  nulla  ratione 
cum  viro  concubuit. 

CAPUT  XV. 
Quo  autem  proventu  novum  istud  super  tcrram 
factum  sit,  redeamus  ad  magistrum  gcntium,  qui 
hujus  natalis  effoctum  ostendcns  :  Appamit,  inquit» 
gratia  Salvatoris  nostri  Dei  omnihus  hominibus,  eru- 
diens  nos,  ut  abnegantcs  impietatem  et  ssecularia  de- 
sideria,  sobrie  et  juste  vivamus  in  hoa  sxculo,  exspe- 
ctantes  beatem  spem  et  adventum  gloruB  tnagni  Dei. 
itaque  erudimur  in  novi  hominis  ortu,  ut  desideria 
iBsculi,qu2B  salva  pietateamari  non  possunt,  abne- 
jSeQ^u8,et  sicut  Patres  sancti  prioris  populi  sub  de- 
piderio  primi  adventus  anhelaverunt,  ita  nos,quibus 


gis  verus  et  justushomo,  exdoctrina  et  operationj9 
omnipotens  Sapientia  Deus.  Hanc  animarum  susci- 
tationem  trium  mortuorum  resurrectio  distincta  si- 
gniilcat,  quoniam  quaecunque  anima  peccatoruo;! 
morte  damnatur,aut  intus  adhuc  est  cum  archisy- 
nagogi  filia,  ut  tanquam  et  vicino  morti  tradita  vit® 
facile  reducatur,autconscientiae  bonae  portasegressa 
turbis  circumstantibus  mortua  deportatur,  aut  diu- 
turniori  morte  jam  fetida  clausa  sub  indurationis 
lapide  coarctatur,  Sed  accedente  omnipotente  me- 
dico  manus  puellae  tenetur,  ct  surgit;  adolcscentis 
loculustangitur,et  vocatus  mortuus  reviviscit :  prae- 
missis  compatientis  lacrymis  tumulatus  clamatur, 
et  prodit;  nullaque  est  passio  animae  penitus  mo- 
rientis,qu<B  mcdentis  Salvatoris  superat  facultatem^ 


jam  yeritas  de  terra  orta  e6t,sub  exspcclatione  se-  C  quia  ipse  est,  ^ut  propitiatur  omnibus  iniquitatibus 


cundi  gemamus,  patienter  beatam  gloriam  sustinen- 
ties.  Ante  adventum  gratiae  humanum  genus  soli 
yanitati  et  superbiae  vacans  male  securum  vivebat, 
praetor  paucos  Israelitas  qnibus  datum  fuerat  prae- 
^ontire  mysterium  regni  Dei.  Pro  qua  vero  Rex  hu- 
militatis  apparuitmagnasollicitudine  mansuetudi- 
pem  ejus  sequi  et  castitatem  amplecti  jubemur,  ut 
jugiter  cruci  ejus  affixi  membra  nostra,quae  sub  ve- 
teri  homine  immunditiae  servierant,  in  sanctificatio- 
f»m  immobilia  conservemus,  et  omni  superbiae  hu- 
miliationis  Dei  signum  tanquam  vexillum  victoriae 
Qpponamus.  Et,  licet  huic  signa  stultitia  gentilium, 
et  Judaei  perfldia  contradicat,  quae  inestimabilis  bo- 
gitatis  Dei  ignara  idcirco  tantum  ingrata  fit,  quiqi 


tuis^  qui  sanat  omnes  infirmitates  tuas,  qui  redimit 
etiam  de  interitu  vitam  tuam,  Ut  enim  velit,  propi- 
tiator  est;  ut  possit,  Dominus;  qui  potentia  sua  in 
suscitatis  mortuis  usus  est.  ut  quod  cernis  in  toto 
homine  factum,  in  parte  posse  fieri  non  desperesj 
idcirco  in  paucis  ut  antequam  tumuleris  acccleres. 
Nec  de  indignitate  vel  inflrmitate  sua  metuat  miser 
homo,quia  nullus  accedens  indignus  sanari  videtur 
Deo,  qni,  ut  omnes  accessum  habcant  ad  ipsum, 
dignatus  est  fieri  pauper  homo.  Haec  est  voluntas 
Patris,  haec  est  obedientia  Filii,  nt  in  assumpta 
carne  humilitatem  veram  et  spontaneam,  cujua 
specialis  doctor  advenerat,  edoceret,  bt  superbum 
hominem  ebrium  vanis  mundi,  et  inter  corruptelas 


Dimi8proptersefactusesthumiIiisDeus,nostamen,  n  concupiscentiarum   carnalium  delirantem,  ad   se 


qui  cium  Apostolo  audimus  quid  ipse  loquatur  in 
dobis^  lignum  vitae  superbiae  opponimus,  responden- 
^s  Judaeo  cum  eo  electo  ex  Judaeis  Paulo  :  Christtu 
factus  est  pronobis  obediens  usque  ad  mortenf  Crucis ; 
gentili  vero  de  inani  scientia  glorianti  :  Nihil  judi- 
camus  fws  scire  inter  vos^  nisi  Jesum,  et  hunc  cruci- 
fixum,  quoniam  propter  hoc  exaltavit  illum  Deus,  et 
dedit  iUi  nomen  quod  est  huper  omne  nomen,  ut  in 
namine  ipsius  omne  genu  flectatur ;  humilitatis  enim 
finis  exaltatio  est,  sicut  superbientis  casus. 

CAPUT  XVI. 
Inclii^aio  ibi^o  E^e  Judaeorum  et  geQtium,et  mpdo 


ipsum  reduceret.  Hoc  egit  nativitas  de  paupere  et 
humili  virgine,  hoc  angusti  praesepis  positio,  hoc 
circumcisionis  et  oblationis  legalis  perfunctio^  hoc 
susceptio  baptismi  a  Pr<ecursore,ctmaIigni  spiritus 
congressus,  atque  jejunii  sanctificatio,  et  postremo 
electio  diScip,uIorum,quae  ita  solo  respectu  humili- 
tatis,et  charitatis  facta  est,  ut  omnis  superbiendi 
occasio  de  discipulatu  suo  penitus  amputaretur^ 
cum  illi  praecipue  electi  sint,  qui  nequaquam  pos- 
sent  de  dignitatibus  relictis  sive  divitiis  aliquando 
gloriari.  In  quo  etiam  magna  eligentis  providentia 
cautum  est  ne  oonsortio  ejusdem  grati»  alios  prp- 


i65 


OPUSC.  CONTRA  WOLFELMUM. 


166 


pier  terrenoram  pauperiem  indignos  arbitrarentur,  A  Hoc  licet  ante  resurreotionem  immortale  tamen  et 


ia  quibus  de  humana  gloria  nibil  inventum  est  unde 
eligi  mererentur. 

CAPUT  XVIL 
Assumitur  praeterea  Simon  Barjona,  mansueti 
conventus  magister,qui  praerogativa  simplicitatis  et 
amoris  in  Christum  in  sublimem  illam  speculatio- 
nem  erectus,  non  carne  et  sanguine,  sed  Patre  lu- 
minum  revelante,  puram  de  Salvatore  confessionem 
et  universis  Odelibus  tenendam,  collegis  bssitanti- 
bus,  fedtlDa  responsione  deprompsit :  Tu  es  Christus 
fiUu4  Dei  vivi^  qui  in  hunc  mundum  venisli,  Pro- 
pterea  tam  perspicacis  fidei  soliditas  ab  ipso  Dei 
Filio  fundamentum  Ecclesias  facta  est»  super  quod 
totius  xdiflcii  structura  consurgeret,  et  ipsc  Petrus 
divino  testimonio  beatus  regni  CGelorum  clavigcra- 


incorruptibile,  potentia  divina  porrigitur,  ut  cum 
audis  Dominum  ad  ccclos  corporaliter  ascendisso, 
nonideoaestimes  fideles  suos  tanto  munere  delrau- 
dari ;  sed  licet  irrevocabiliter  sedeat  ad  dexteram 
Patris,  eadem  tamen  potentia  illud  idem  etiamnum 
accipit  in  altari  fidclis  quod  tunc  dcdit  discipulis 
cum  adhuc  inter  eos  appareret  mortalis.  Sicut  enim 
in  baptismo  Cbristo  consepeliris  in  mortem,  et  ba- 
plizantismanustanquamquaedaminstrumentaexte- 
rius  ministrant,medius  autem  stat^de  quo  dicitur: 
Hic  est  qui  baptizatf  quem  fidelis  videt,  infldelis 
ignorat,qui  efTectum  operatur  salutis;sicin  mensa 
Christi  ejusdem  non  figurativo,  sed  vero  corpore 
reflceris,  quantum  fide  capis  visibiiiter,  quantum 
adest  ilie  invisibilis   sacerdos   proposit®  creatur® 


tum  auscepit,  tanta  plcnitudine  potestatis,  ut  quod  D  mutator,atque  assumptor  tanta  cfTicacia  sanctiflca- 

ligaverity  ligatum,  et  quod  solverit,  solutum  sit  in 

codlis  pariter  et  in  terris.  Proinde  quia  revelationem 

illam  in  Petro  Pater  Peus  per  Spiritum  sanctum 

fecity  vis  solutionis,  et   coliata   potestas,   quae   ex 

merito  confessionis  descendit,  secundum   interio- 

rem  maxime  expendenda  est,  quam  experiri  non 

potest  nisi  qui  fidei  oculum   adbibebit,  quanquam 

ligationis    pccna   interdum  in  quibusdam,  sicut  in 

Anania  et  Saphira,  usque   ad  corporalem  quoque 

damnationem  proruperit.  Quocirca  si  raundo  corde 

credis,  absolveris ;  si  vero  ore  confiteris,  salvaris  : 

quia  corde  oreditur  ad  justitiam,  ore  fit  confessio 

ad  salutem,et  hoc  modo  aedificatussuper  fundamen- 

tum  apostolics  confessionis  justificaris,  et  justifica- 


tionis,  ut  sacerdote  verba  Domini,  quae  viva  et 
sanctificatoria  sunt,  proferente,  attendendum  etsu- 
mendum  sit,  tcste  B.  Ambrosio,  non  quod  natura 
formavit,  sed  quod  bcnedictio  conseravit. 

CAPUT  XIX. 
Quo  sacramento  cum  discipulis  celebrato  et  insti- 
tuto,  post  sermonem  mysttria  charitatis  et  unita- 
tis  capitis  et  corporis  insstimabili  dulcedine  con- 
tinentem,  sicut  S.  Joannis  evangelists  narratio 
indicat,  volcns  uti  potestatc  qua  susceperat  animam 
ad  deponendum  cam,ut  eamdemresumeret,inflrma 
quidem  carne,  sed  prompto  spiritu  processit  ad 
crucem,  ut  fuso  sanguine  testatoris  firmum  fleret 
testumentum.  De  cujus  sfanguinis   cfTusione,  quid 


tus  ex  fide  vivis.  Hujus  profecto  justiflcantis  fidei  C  salutis  contineat,quidve  ab  bis  quorum  redemptioni 


prsvius  est  apostolorum  princeps,  cui  primatum 
cceli  et  terrae  inter  coelectos  fidei  copia  contulit,hac 
eicellentia  dignitatis,  ut  gratiam  Domini  obtinere 
omnino  indignus  sit,  qui  clavigeri  hujus  obedien- 
tiam  non  custodit,  nec  regnum  Dei  intrare  permit- 
titur,cui  non  praestat  introitum  clavis  Petri;cujus 
enim  pecoatum  retinet,  retentum  cst,  et  cujus  di- 
mitlit,  dimissum.Uoc  coeleste  munus^et  spiritualis 
potentta,  quamvis  largiente  Redemptore  cunctis 
apostolis  data  sit,  specialius  tamen  in  illo  eminere 
videtur,  qui  et  de  amore  an  plus  aliisdiscipulis  dili^ 
geret.  s^epius  praetentatus  est,  et  peculiarius  de  sol- 
licitadine  ovium  pascendarum  admonitus. 

CAPUT  XVIII. 
Electis  autem  discipulis^  et  in  regnum  filiis  ado- 


fusus  est,  mcreatur,  hoc  sentiendum  est  quod  ad 
retribuendum  omnis  humanarum  actio  gratiarum 
inferior  sit.  Est  tamen  pia  pr^esumptio  Christiapi| 
ut  vitalem  mortem  pretium  redemptionis  suae  con- 
tinua  mcmoria  celcbret,et  intus  applaudens  Domino 
Deo  suo  tantum  beneficium  inconcussa  fldei  firmir 
tate  amplectatur,  recolens  pro  se  fuisse  mortuum 
quem  surrexisso  ex  virtute  Dei  et  in  Patris  dextera 
consedentem  omnis  creatura  rationalis  adorat.  Uu- 
milietur  ante  crucem  Domini  sui,  configens  timore 
illius  carnes  suas,  et si  forte  multitudine  criminum 
gravatur,  vel  angustia  temporis  ad  pendentem  la- 
tronem  elevet  oculos.  Sanguis  enlm  ille  sempcr  la* 
vat  nos  a  peccatis  nostris,  qui  nec  in  fundendo  B^b 
efTectu  salutis  vacavit,  dum  sub  ipsa  damnationis 


ptatis»  miraculorum  quoque  slgnis,  qua3  nunquam  ^  pcena  et  mortis  articulo  iniquitates  longo  tempore 


posset  facere  tantum  homo,  et  quse  operatricem 
Di\initalem  inesse  corporaliter  Filio  hominis  indis- 
simulabili  veritate  arguerent,  abundanter  exhibitis, 
cum  instaret  hora  ia  qua  ex  boc  mundo  transiret 
ad  Patrem»  suscept^  humilitutis  et  charitatis  pro- 
positum  aervaas,  ut  coharedibus  suis  certam  spcm 
hsreditatlfi  rellnqueret,  novum  in  se  ipso  condidit 
Testamentum*  sscundum  quod  vetus  homo  in  no- 
vam  creaturam  convertendus  ablueretur  per  lava- 
cnun  r^eneratioDiSy  postmodum  de  Christi  cor- 
pore  MfieeretuTf  quod  de  Vurgine  sumptum  erat. 


contractas  absolvit,  et  cui  praesens  vita  claudebatur 
ex  sceiere,  aperta  est  per  confessionls  meritum 
requies  ffiternitatis  ex  Gde.  Sanctificavit  etiam  tor- 
mentum  suum  Christus,  et  crux,  quse  ante  fuerat 
ignominia  damnatorum,  eo  faciente,  apud  quem 
blasphemantis  conscientis  horrendae  immunditis 
fiestimanturjacta  est  terror  immundorum  spirituum 
et  gloria  Salvatoris.  Hanc  quicunque  Jesum  sequ,i 
desiderat,  se  ipso  abnegato^  portabit,  qua  initiamjaj^ 
ad  vitam,  roboramur  ad  pugnam,  et  contra  mundi 
pericula  superbiam  calcaturi  prsferimusy  ut  in  qao 


1C7 


iMANEGALDI. 


magister  oblatus  est,  discipulus  muniatur.  Hoc  li-  A  fruerentur,  quod  hicintcrdumimmortalitatei 


bationis  suae  signum  cum  Dominus  ad  inferna  suos 
liberaturus  desccnderet,  elTractis  portis  mortis,  et 
tenebrarum  principe  debellato,  cognoverunt  vasa 
fldei,  antiqui  scilicet  sancti,  qui  sedebant  in  tene- 
bris  et  umbra  mortis,  exspectantes  ut  viam  pacis 
interclusam  sibi  per  mortificantem  Adam,  per  vivi- 
ficantem  reciperent;  quibusutique  ad  haereditatem 
percipiendam  quantum  ad  fidem  nihil  defucrat, 
quam  quod  nobis  de  praeterito  certum  est,  hoc  iilis 
spe  certa  de  futuro  constabat.  Sed  quos  prius  sub 
pacdagogo  positos  servile  jugum  legis  gravaverat, 
conclusi  sub  peccato  differebantur  a  regno,  donec 
Agnus  ille  verus  ievaretur  in  cruce,cujus  sanguine 
signatus  Israeliticus  popuius  liberaretur,  sub  quo 


catum  mortalibus  oculis  videre  non  possent. 
sui  ostensione  nec  sanctarum  feminarum  1 
refugit,sed  sive  contingendo,seu  convescendo 
suo  humilitatisDominus  usquein  diem  quat 
ptus  est,  familiarium  suorum  animos  loquei 
regno  Dei  ad  inquirendam  illam  patriam  inc 
in  qua  illi  masculus  et  femina,  mutato  q 
vitio,  scd  naturae  veritate  servata,  occursuri 
in  mcnsuram  aetatis  plenitudinis  su®.  Gujus 
hic  habemus  initium  per  ipsum,  in  quo  fact^ 
primitia)  resurgentium,  ettunc  perficieturin 
cum  cccperit  csse  corona  sanctorum.  Und 
rudes  adhuc  discipuli  ab  eodem  de  baptism 
ritus  audirent,  et  in  virtute  illius  temporale  rc 


Filio  tanquam  potentissimocunctorum  rege,seniorif^   Israel  restaurandum   putarcnt,  et  quaererenl 


et  juniori  populo  eadem  resurgendi  facultas  et  gra- 
tia  pra»staretur.  Quod  in  quibusdam  de  prioribus 
jam  contigisse,  Evangelii  testimonio  comprobatur, 
quando  creaturis  virtutem  morientisSalvatorisindi- 
cantibus,  sol  oh&curatus  esl,  et  petrx  scissx  sunty  et 
apertis  monimentis  multa  corpora  sanctorumf  qui 
dormierantt  surrexerunt,  et  venerunt  in  sanctam  civi- 
tatcm  Hierusalem,  et  apparuerunt  multis, 

CAPUT  XX. 
Glorificata  itaque  mortui  conturaelia  per  gloriam 
resurgentis,  tunc  demum  compleri  cocpit  quod  ad- 
huc  passibilis  dixerat :  Cum  exaltatus  fuero,  oninia 
trahnm  ad  me  quoniam  non  solum  priorcs  Patres, 
ut  diximus,  qui  adventum  primum  desideraverant, 
de  tenebris  evocati  sunt,  verum  etiam  gentes,  quae 


mine,  si  in  tempore  hoc  restitues  regnum  Israel 
est  vestrum,  inquit,  nosse  tempora,  vel  moment 
Poter  posuit  in  sua  potestate,  sed  accipietis  vi\ 
supervenientis  Spiritus  sanc'i  in  vos^  et  eritu 
testes  in  Hierusalem,  et  in  omni  Judxa,  et  l 
ria,  et  usque  ad  ullimum  terrx,  Non  enim  ci 
temporis  ad  dimeticndas  plagas  coeli  et  planel 
concursus  sive  motus  siderum  discernendo8,e 
mundanaBphilosophiaBstudium,quodtotumpci 
ca  peritura  expenditur,amatores  perennis  vit« 
bat,  sed  •fccipietis,  inquit,  supervenientem  Spi 
ad  testificandum  nomen  meum.  Tanquam  pai 
bus  spiritu  ct  mundi  contemploribus  diceret:  1 
inquirere  solis  anfractus,  vel  evagationem  1 
quibus  nimis  mundi  philosophi    studuerunt 


in  lacu  miseriaB  etprofundo  vitiorum  jacebant,mox  C  ignari  adhuc  quid  vobis  quaerere^ct  amare  ut 


post  adventum  Spiritus  lumen  fidei  susccpftrunt,ut 
apostolis  nuntiantibus  virtutes  ejus  qui  in  susci- 
tato  corpore  suo  evidentissime  declaraverat  quid 
futura  essent  fidelium  corpora,  firmiter  sperarentde 
se  ipsis,  quod  in  eadem  natura  prajcessisse  consta- 
bat.  Neque  enim  ob  aliud  Deus  Verbum  susceperat 
corpus  etanimam  nostram,nisi  ututrumqueunum- 
quodque  in  suo  tempore  suscitaret.  Quocirca  licet 
adhuc  mortali  homini  dominetur  priraaB  raaledictio- 
nid  sententia,  qua  mortis  debitura  solvit,  tamen 
animae  humanae  resurrectionera,  cui  propter  digni- 
tatem  sui  velocius  fuerat  succurrendum,  nulla  cun- 
ctatione  distulit  misericordia  Dei,sed  clementissime 
et  ante  legem,  et  sub  lege  per  fidem   Jesu  Christi, 


mum  sit,  exspectate  promissioncm  Patris,  quai 
distis  per  os  meum,  et  sedete  donec  indu^mini  v 
ex  alto,  Cum  enim  venerit  Spiritus  veritatis,  dt 
vos  omnem  veritatem,  et  quss  ventura  sunt  anni 
bit  vobis. 

CAPUT  XXI. 
Hanc  proraissionem  Christo  ad  coclos  illis  v 
tibus  clevato,  et  ad  Patris  dexteram   ultra  on 
sublimitatem  collocato,  post  complelionem  di( 
Pentecostes  accepere,  facto   repente  de  ccelo 
tanquam  spiritusveheraentis,opparentis  illisin 
cie  linguarum  et  ignis.  In   quibus   quid    efPei 
non  est  pusillanimitatis  nostrae  disserere,  sed 
ipse  et  nobis,  et  doceat  infantiam   nostram,  i 


quae  vita  est,  eleclorum  animas  suscitavit,  quibus  D  digna  sentire  et  eloqui  valeamus.  Quis  enim, 


vivificatis  nihil  damni  pateretur,  etsi  solverctur 
caro  credentium,  cum  apud  praedestinationem  ejus 
in  fine  saeculorum  procul  dubio  futura  esset  resur- 
rectio  mortuorum.  Cujus  resurrectionis  veritatem 
usque  adeo  nobis  certam  Dei  Filius  praeparavit,  ut 
corpus  incorruptibile  discipulis  contra  naturam  in- 
corruptibilium  palpabile  exhiberet,  et  gemino  docu- 
mento  dubitantibus  sese  videndum  et  non  viden- 
dum  praestabat,  ut  ex  aitero  dubii  munirentur  ad 
fidem,  ex  altero  desiderium  festinandi  ad  illam  vi- 
tam  coDciperent,  in  qua  oculis  mutatis  in  melius, 
Juoundissima  viaione  Dominici  oorporis  semper 


flumina  de  ventre  ejus  fluant  aquae  vivae,  conci 
sufficiat  qualiter  adveniens  Spiritus  sanctua 
baptizaverit,  et  purgata  totius  iniquitatis  rubif 
repleverit  omnium  virtutum  raunere,  ut  repent 
rent  fortes  ex  tiraidis,  ex  fatuis  prudentes,  ferve 
ex  tepidis,  ea  abundantia  pietatis,  ut  esset  illis 
unum,  et  anima  una,  charitate  Dei  diffusa  in  c< 
bus  eorura  per  divinitatem  ejusdem  Spiritus, 
copiose  datus  est  eis  ?  Tunc  enim  demum  opcn 
confirmato  in  illi8,veralibertate  donati,  volunl 
munera  fidelium  cordium  Christo  Domino  obl 
runt,  et  qui  prius  sicut  servi  timueranti  viviflo 


m 


OPUSC.  CONTRA  WOLFELMUM. 


170 


eo8  Spiritn,  magnalibus   Dei  edocti  in  conspectu 

malignantis  ooncilii  injunctum  resurrectionis  testi- 

monium  virtute  invincibili  reddiderunt.  Tunc  vere 

cceli  enarraverunt  gloriam  Dei,  et  firmamento  apo- 

stolico  opus  Spiritus  nuntiante,  vox  majestatis  de- 

Bertum  concutientis  intonuit  in  virtute  et  magnifl- 

centia.  Nec  fuere  diversitates  gentium  apud  quas 

Toces  eornm  non  intelligerentur,  ita  ut  divini  ignis 

incendio  scintillanie  in  omnem  terram  sonus  eorum 

exiret,  et  Spiritu  omnia  continente,  ac  idco  orbem 

replente  terrarum,  multis   etiam  nationibus  vocis 

scientia  traderetur.  Hic  dona  sm  dividens,  prout 

toluii,  alii$  genera  lingmrum  contulity  aliis  gratiam 

ionitaiufn,  quibusdam  discretionem  spirituum,  omni- 

bu8  in  Salvatorem  credentibus  peccatorum  remis- 

ffionem,  et  quod  bis  excellentius  est,  indeficientem 

Dei  et  proximi  dilectionem.  Inflammavit  linguas  do- 

eentium  et  auditorum  duritiem  emollivit.  Gomplevit 

loqnentium  ora,et  ad  capiendum  verbum  vitee  corda 

prevenit  discentium,  ut  esset  magisterium  sine  mo- 

ra,  disciplina  sine  difflcultate,  doctrins  salutaris 

verax  et  jucunda  perceptio.  Tunc   compleri  ccBpit 

iila  effosio  quam  per  Joel  Dominus  Deus  ante  prae-' 

dixerat  dieens  :  Effundam  de  Spiritu  meo  super  om- 

fiem  camemy  et  flliis  Judaeorum,  sanctis   videlicet 

apostolis,  vitam  futuram  propbetantibus.  Hinc  Syn- 

igoga  perdidit  cruorem  animalium,  illinc  gentilitas 

eolturam  idoIorum,qaoniam  Spiritus,  qui  per  lati- 

bola  prophetarum  signaverat  adventum  suum,emis- 

80S  a  Patre  et  Filio,  discusso  legis  velamento,  pro- 

eessit  in  poblicum,  ut  nova  creatione  facta  terr» 

faciem  renovaret,et  remotis  idololatrarum  sordibus 

disparatos  parietes  in  unam  domum  Domini  coad- 

anarei,  et  Ileretg^ns  sancta.populus  acquisitionis,eleC' 

km  genus,  regale  sacerdotium,  omnibus  vocatisin  ad- 

mirabile  lumen  Domini  J.  G.Hoc  Paraclito  suggeren- 

teomnia,  et  efBciente  per  apostolicam  manuum  im- 

positionem,sacrorum  ordinum  institutum  est  sacra- 

mentum,et  venerandi  concilii  pia  coIlatio.Quam  for- 

mam  sequentes  Patres  imitarentur,quatenus  eodem 

Spiritu  illostrati  subrepentes  haereses  devitarent,  et 

protemporumatque  locorum  ratione  sancirentregu- 

las  moderamine  mansueto.Hocipsoanimatitamapo- 

Bioli  quam  apostoliot  viri  constanter  caducorum  re- 

gnm  superaverunt  tormenta,  et  fide,verbis,moribu8 

Deum  in  se  gloriflcantes  robustiori  amoris  aestu  ex- 

QsiioneB  eorpomm  contempserunt^in  patientia  san- 

etas  animas  possidentes,  et  usque  ad  hujus  vit®  ex- 

itam  et  eoronam  mariyrii  thesaurum  fldei  in  vasis 

fietiiibus   conservantes.  Hvgus  inspiratio  est,  quod 

abiqoe  senUt  cathoUca  confessio   sacerdotum,  et 

qaiconque  de  incamato  Verbo,  sive  ad  aliorum  eru- 

ditionem,  seu  ad  sni  consolationem  sano  intellectu 

locoti  sont,  non  aliunde  quam  ab  illo  hauserunt ; 

Demo  enim  amai  Dominum  Jesnm  Ghristum  nisi  in 

Spiritn  sancto,  qni  adveniens  eleciorum  cordibus  in 

imorem  ooetemi  sibi  Verbi  accendit,  et  postulare 

6oefft6itgem>tibo8inenarrabilibns,et  cum  Psalmista 

gemere  :  Notum  fae  mihi,  Domine,  finem  meum,  et 

Patiol.  GLY. 


A.  numerum  dierum  meorum,  qui  est,  ut  sciam  quid  ad- 
huc  citra  mortisdebitum  commoranti  (/^5// miAt. Ad 
hunc  manentiumdierum  numerum  infinilum  tr.ins- 
ilire  quandoque  nos  facit  spiritus  pietatis,  et  un- 
ctione  sua,  qua  docet  de  omnibus,  suggerit,  ne 
totura  nos  comprehcndisse  arbitremiis,  sedpraisen- 
tibus  sacramentis  initiati,  cum  apostolo  in  ea  qufis 
ventura  suntextendamur  ad  braviura  supcrna;  voca- 
tionis  Dei,  memores  illius  haereditatis  in  qua  de 
manu  omnium  iniraicorum  invisibilium  seu  visibi- 
lium  liberati,  in  sanctitate  et  justitia  coram  ipso 
corporaliter  praesentati, omni  tempore  serviemus  ei. 
Sicut  enim  priora  significativa  sunt  praesentium,  ita 
ista  cffectiva  quidem  salutis  sunt,  sed  praesentatio 
futurorum  ;  spe  cnim  salvi  facti  sumus,  et  videmus 

P  nunc  per  speculum,  tunc  autem  tacie  ad  faciem  vi- 
suri  sumus,  cum  apparuerit  Christus  vita  nostra,et 
cceperit  apparere  quid  erimus. 

CAPUT  XXII. 

Breviter  longam  seriem  operum  Dei  attigimus,et 
subjecimus  conspeclui  tuoEcclesitB  status^ut  exinde 
judicares  quam  inconvenientes  in  plerisque  et  dis- 
son^  sint  CQ^lestis  institutioet  humanorumversutiaa 
figmentorum.  Quamvis  enim  in  morali  discretione 
praeter  ea  quae  ad  fidem  sanctificantem  cuncta  perti- 
nent,in  pluribus  philosophica)  rationes  a  catholico 
sensu  non  discrepent,sicutin  descriptione  virtutum, 
quas  politicas,  purgatorias  et  purgatas  appellant,et 
aliis  multis,  ex  quibus  ecclesiastici  rectorcs  et  gu- 
bernatores  divinaB  reipublicas   quaedam   sumpsere, 

C  tamen  cum  ad  corporura  nostrorura  disputationem 
ventum  est,  miserabiliter  desipuerunt,  statuentes 
sibi  perniciosas  sententias  quae  veniunt  contra  re- 
surrectionis  mysterium,  circa  quod  maxime  divitiae 
bonitatis  et  humiliationis  Dei  versantur,  quod  nimi- 
rum  nec  natura  duce  comprehendere,necinspirante 
Deo  cognoscere  meruerunt.  Corpus  naraque  ex  ele- 
mentis  compactum  arbitrantes,  quod  ipsius  ponde- 
rosura  erat  opinabanlur  in  terrara  incvitabili  ncces- 
sitate  redire,  ut  spiritu  ad  stelUira  coraparem 
redeunte,  singuiaexquibus  concretura  corpus  con- 
stitcrat,  in  matrices  cssentias  retcxerentur ;  unde 
nihil  aliud  corpus  quam  carcerem  et  sepulcrum  poe- 
nitentis  anirase  aestiraabant.  Proinde  quicunque  illa- 
rum  scripturarum  sensibus,  sicutveris,acquieverit, 

T\  quae  reparationem  corporura  in  aeterna  vita  impos- 
sibilem  esse  contendunt,  tanquara  verius  reputans 
quod  ab  ethnicis  sancitnra  sit,  orania  scilicet  pon- 
dera  suo  nutu  in  terram  ferri,  iste  absque  dubio 
hostis  est  sui  ipsius,  et  ingratus  eleraentorura  Au- 
ctori,  qui  omnia  quaecunque  voluit  fecit,  cui  pro 
certo  tam  facileestunura  in  suprcmo  locare,  quam 
facilefuitin  primacreatione  compugnans  chaos  ele- 
mentaria  distinctione  stabilire.  El  in  hoc,  ut  opinor, 
mecum  convenis,  quod  omnia  quae  vult  possit  Deus. 
Sed  fortassis  inquies :  Licet  cuncta  faciat  quaecun- 
que  velit,  nec  aliud  faciat,  et  aliud  velit,sed  ea  etiam 
velit  qu®  facit,  quia  voluntatem  ejus  nemo  compel- 

6 


171 


MANEGALDT. 


172 


lit,  philosophanti  tamen  in  dubio  manet  utrum  ipse 
voluerit  quod  eum  voluisse  et  fecisse  beata  simpli- 
citas  fidelium  credit.Hic  qusstionis  nodus  sicut  non 
credenti  difTicilis,  ita  facilis  est  credenti,  et  quan- 
tum  in  homine  est,  ut  existimo,  insolubilis,  nisi 
adsit  clavis  David,  qu»  claudit  et  nemo  aperit,  ape- 
rit  et  nemo  claudit.  Nobis  autem  boc  eolutum  est  in 
fideli  Abraham,  in  cujus  semine  etiam  credens  phi- 
losophus  benedicitur.in  columna  nubis  et  ignistem- 
pore  Moysi,  in  divisione  maris  Rubri,  et  ceeteris  a 
nobis  superius  comprehensis,  in  quibus  consueludo 
naturse  toties  victa  ost,  ut  jam  ipsa  de  se  natura 
parum  confidere  possit.Ad  ultimum  natus  est  homo 
Deus  de  perpetua  Virgine,  idemque  homo  sepultus 
resuscitatus  est  in  aeternum  cum  vero  corpore,  qui 
prius  in  argumentum  virtutis  suae  fetidum  cadaver 
Lazari  veraciter  restituerat  ^iorlali  vitae.  Mentitur 
ergo  philosophus  enuntians  omnem  hominem  esse 
animal  rationale  mortale^quiaChristus  resurgensex 
mortuis  jam  non  moritur,  mors  illi  ultra  non  domi- 
nabitur.  Ac  pro  hoc  quidam  homo  factus  est  animal 
immortale,  qui  salutare  dogma  imitatoribus  suis 
confert,  et  in  disputando  adjuvat,  quatenus  diabolo, 
qui  exstinctor  fidei  est,  etmembris  ejus  viriliterre- 
sistentes,  credant  et  clament  velociter  futurum  esse 
ut  collata  homini  immortalite,  qua  Deus  diCfere- 
bat  ab  eo,  removeat  mortalitatem,  qua  homo  miser 
recedebat  a  Deo,  et  sic  per  Christi  sapientiam  et 
gratiam  sub  una  definitione  conveniant,  quos  mor- 
talis  philosophus  per  infatuatam  prudentiam  trans- 
itoria  qualitate  dividebat.  Hoc  non  percipitur  post- 
quam  spiritus  subjectus  est  carni,  quoniam  cum 
caroadversusspiritumconcupiscat,si  spiritus  abne- 
gatis  fructibus  8uis,qui  sunt  sccuudum  Apostolum 
Galatas  cohortantem, charitas,  gaudium,  pax,fideSy 
continentia,  castitas,  et  alia  talia,  quae  cogenti  legi 
non  subjacent,  sub  dominio  carnis  transierit,  et  tur- 
pissimus  servus  lascivientis  domins  pressus  impe- 
rio,  sensualitatisjugum  portare  consueverit,statim 
longanimitate^  qua  mansura  bona  sustinentur,  ab- 
jecta,  implicatur  et  confunditur  operibus  carnis, 
qus  sunt  fornicatio,  immunditia^  avaritia,  quae  est 
idolorum  servitus,  sub  qua  idololatria  comprehen- 
ditur,  inobedientiae  sceIus,contentiones  etiam  etdis- 
sensiones,  quibus  vos  operarii  carnis  maxime  totis 
his  temporibus  studuistis,  quaiia  qui  agunt,regnum 
Dei  non  consequuntur  ;  sicque  privatus  gratia  Dei, 
quae  est  vita  seterna,  militat  slipendiis  peccatorum, 
quae  sunt  mortis  perpetuae  indeficientia  tormenta. 
Sicut  enim  carnem  spiritus  magisterio  virtutum  et 
sanctorum  exercitio  morum  ad  capessendam  immor- 
talithtis  stolam  erudire  et  promovere  debebat,  ita 
caro  eumdem  excscatum  et  praerocatum  demergit 
secum  ad  recipienda  prsemia  inferorum.  Hinc  deni- 
que  perit  fides,  quae  per  dilcctionem  operatur,forti8- 
simum  argumentum  futurorum  bonorum,et  succe- 
dit  perfidia,desperationis  creatrix,exstinctisque  ocu- 
lisrationis,  quibus  verum  honestum  etpurum  utile 
discemi  solet,  vivitur  in  servitute  sensuum,  ut  ap- 


A  petatur  quidquid  inhonestumetturpe  e8t,quidquid 
damnosum  ametur,et  homo  in  honorem  Dei  condi- 
tusjumentis  insipientibus  similis  redigitur  in  dede- 
cus  bestiale.  Sine  differentia  namque  de  vitio  iturin 
vitium,  ubi  etiam  peccati  causa  fit  praecedens  pec- 
catum,et  assidua  peccandi  delectatio  reprobum  sen- 
sum  in  profundum  pertrahit  peccatorum,  ut  jam 
nulla  videatur  sibi  posse  fieri  remissio  delictorum. 
Tunc  quod  omni  victima  potius  est,  obedientin  bo- 
num  contemnitur,ubi  nimirum  defunctotimore  Dei, 
soli  dominanti  libidini  obeditur. 

CAPUT  XXIIL 
Confusionis  tantae  baratrum,nisimcgorDeimi8e-' 
ricordia  perditioni  vestrae  subvenire  dignabitur,vo« 
bis  et  sibi  praeparasse  videntur,  non  qualescunque 

|.  personae,  sed  quos  archiepiscopos  et  episcopos  ap- 
pelIatis,quorumfurorintantumabundanteiniquita- 
te  desipuit,  ut  non  dubitarent  contemnere  salubres 
admonitiones  et  canonica  decreta  sancti  vi  ri ,  videlicet 
GregoriiVII,Romanae8edisepiscopi,etabrumpere8e 
a  visceribus  apostolicae  Ecclesiae,  universorum  ma- 
tris.Cum  enim  ab  eodem  Gregorio  pro  suis  criminibus 
*  canonicis  rationibus  urgerentur,et  vel  damnati  vel 
mctuentes  damnari  nullumsubprudentietinstanter 
agenti  viroimpietati  suae  evadendi  aditum  cernerent 
derelinqui,  involverunt  eadem  dnmnatione  regem 
suum  Henricum^  quem  sicut  actorem  haeresis  sus 
habuerant,  ita  et  defensorem  haberenUCrevit  rabies 
regni  Teutonici  in  immensum,et  ultra  modum  pec- 
cantes,  imitatores  Judaicae  perfidiae  facti  estis,  dum 
objicientibus  vobis  his  qui  de  parte  catholicorum 

C  stabant,  non  sic  agendum  esse  contra  magistrum 
totius  Ecclesiae,  summae  sedis  episcopum,  postha- 
bita  totius  divini  cultus  reverentia,  saepe  clamare 
non  erubuistis  :  Non  habemus  pontificem  nisi  Caesa- 
rem.  Ut  tamen  corpus  Satanae  suam  integritatem 
obtineret,  petiistis  virum  homicidam  donari  vobis, 
Wipertum  scilicet,  exarchiepiscopum  Ravennatem, 
quem  pro  certis  et  publicatis  sceleribus  prius  in 
plenaria  synodo,  eodem  Gregorio  pontifice  praesi- 
dente,Romana  Ecclesia  condemnaverat.  Discipulum 
vero  Jesu,  qui  in  hoc  se  totum  impendebat  ut  san- 
cta  Ecclesia  ad  debitum  honorem  et  necessariae  li- 
bertatis  statum  repararetur,  quantum  in  vobis  fuity 
expellendum  et  crucifigendum  votis  et  actionibus 
nefariis  postulastis.  Verum  quia  novit  Dominusqui 

Q  sunt  ejus,et  in  omni  gente  elegit  viros  acceptabiles 
sibi  qui  eum  timeant  et  operentur  justitiam,  non  de- 
fuerunt  eo  tempore  viri  magni  et  religiosi,  quibns 
iniquitas  tanta  non  placuit,  hodieque  supersunt  in 
eodem  regno  quamplurimi  qui  miserante  Deo  non* 
dum  Baal  genua  curvaverunt,  qui  praeciaras  digni- 
tates  pretiosiores  quam  salutem  suam  facere  ne« 
glexerunt,  sed  cuncta  quasi  stercora  reputantea,  ut 
Christum  lucrifacerent,  ad  apostolorum  principem 
et  successorem  ejus  Gregorium  se  pro  defensione 
fidei  contulerunt.  Contra  quem  quam  impie  etiam 
aecundum  leges  saeculi  aotum  sit  *  totius  quoque 
gestionem  negotii,  in  quo  decennio  et  eo  magis  in 


OPUSC.  CONTRA  WOLFELMUM. 


174 


sancti  papo  non  sine  gravi  quassatione  sanctsB  A 
»M9  laboratum  est,  ex  historia,  quae  viri  in  illas 
18  illnstris  et  apprime  in  eadem  re  pro  justitia 
lii»  Salseburgensis  archiepiscopi  esse  dicitur, 
ifestiiis  cognoscetur.  Ex  quo  magismirandum 
aper  imprudentia  tua  et  aliorum,  qui  in  causa 
isie  contra  rationes  fidei  tam  frequentes  et  ina- 
erborum  pugnas  facitis,  nescientes  penitus  quid 
unini  vel  de  quibus  afRrmetis.  Si  enim  Scri- 
9  sacnBy  quas  duritia  vestra  intelligere  non  me- 
y  minus  satisfaciant  vobis,  et  Salvatoris  verba 
liia  non  esse  discipulum  supra  magistrum  : 
tos  sancti  quoque  auctoritas,  qua  statutum  est 
aum  pontificem  a  nemine  judicandum,  et  prs- 
ooncordia  decretorum,  quas  non  solum  impiis 
Ims  vestri  judicii  gladium,  quo  patriarcham  ^ 
Aianitatis  jugulare  intenditis,  extorserunt,  sed 
Bositatem  vestram  jugo  obedicntiae  ipsius  mo- 
nniba-4  subdiderunt:  pudori  saltem  vestrosuf- 
)  poterant  discreti  viri  in  circuitu  vestro  con- 
;iy  eraditi  in  lege  Domini,  legales  quoque  prin- 

Deum  honorantes,  postremo  monachi,  ere- 
,  omninm  propositorum  religiosi,  schisma 
amliberadetestationeimpugnantes.Quodenim 
om  canonibus  objicitis,  vecordisimperitisest, 
ertim  abi  res  nulla  ambiguitate  implicita  est, 
ninaSy  ubi  volueritis,  vero  judicio  demonstre- 
abi  autem  velle  viribus,  ubi  judicia  manifesta 

iriolentorum  est  et  de  justitia  desperantium. 
imque  usque  in  hodiernum  diem  dus  civitates, 
im  ana  est  Ghristi,  altera  diaboli,  a  principio 
tii  hajus  insuiscivibusdistinct£mauserunt,ut  C 

fere  civitas  in  tota  Latinitate  sit  quae  non  ha- 
hojas  causae  oppositosdefensores,  quorumalii 
sangainario  Cain  in  spicis  coram  Deo  ofTerunt 
isexacerbationis,  alteri  cum  Abel  justo  in  sim- 
agno  innocentiam  veritatis.  Unde  est  etiam 
V08  ad  irritandum  Altissimum,  et  augmentum 
inalionis  in  sacrificiis  vestris  pro  Wiperto  tan- 
1  Patre  et  pontiflce  animarum  vestrarum  divi- 
clementiam  imploratis.  Nos  eumdem  hominem 
iicum,  qui  vivente  patre  et  domino  nostro  per 
Qtam  manum  facinorosi  et  excommunicati  regis 
iligandasobligationes  in  peccatissacratissimam 
m  apostolorum  usurpare  et  polluere  conatus  sit, 
Datisaimum  exsecramur.  In  quo  nihil  medium 
aot  vos,  si  verum  dicimus.  tanquam  qui  per-  n 
«issime  diabolum  pro  Christo  colunt,  indissi- 
ibili  condemnatione  teneri ;  aut  nos,  si  menti- 
,  lntolerabili  et  nimis  odiosa  super  innocentis 
ndicio  praesumptione  seduci.  Restat  itaque  ut, 
robato  quod  objicimus,  aut  furor  et  indignatio 
y/OB  perseverantes  corripiat,  aut  misericordia 
ioiat  pcBnitentes.  Sed,  ut  existamus,  nullus  ve- 
Bi  qni  ipsius  patrocinium  suscepistis,  adeo  at- 
r  frontis  erit  nt  quod  de  invasione  dicitur,  au- 
dilBteri,  cum  universus  pene  Romanus  orbis 
pelnti  diffamatis  et  publica  notitia  convictis  at- 
itar.  Cnm  igitar  protervitatem  vestram  in  hoo 


validissime  coarctari  sentatis,  insumitis  aliud  suf- 
fragium  evadendi,  sicut  furcs  deprehensi,  qui  per- 
negant  quidquid  sibi  nocilurum  praevident,  confin- 
gunt  autem  quidquid  putaverint  profuturum,  men- 
tientes  illum  nunquam  fuisse  papam,  quem  sancte 
et  religiose  in  gremio  ejusdem  Ecclesim  a  pucro 
educatum,  in  temporenecessitatisquandoingrucn- 
tibus  vitiis  virum  plenum  fide  et  Spiritu  sancto  ad 
suscitandos  canones  oportebat  assumi,  eadem  ca- 
tholica  mater  per  celebrem  electionem  eorum  om- 
nium  qui  pro  instantia  temporis  interesse  debue- 
runt  et  potuerunt,  praefecit  sibi  rectorem  et  guber- 
natoremomniuminChristo  regcnatorum.  Hunc  non 
solum  Gallicanae  Ecclesiae,  sed  Teutonicae  et  Hi- 
spanaB,  postremo  Graecae  et  Latinae  sine  Cdntradi- 
ctionecum  debita  venerationc  susceperunt,  et  usque 
in  praesentem  diem  se  tantum  pontiflcem  hahuisse 
non  sine  gratiarum  actione  reminiscuntur.  Talia 
eos  canones  docuerant.  Hoc  Spiritus,  qui  a  Patre 
procedit,  columbae  suae,  quae  sine  ruga  et  macula 
esse  cupit,  inviolabiliter  servandum  mandavit,  ut 
successores  illius,  qui  Barjona,  id  est  filius  columbas, 
a  Domino  dictus  est,  summipontificeshaberentur, 
in  quos  sicut  succedcnter  ejusdcm  aposloli  semel 
suscepta  potestas  transfundebatur,  ita  honor  eccle- 
sistici  culminis  et  aliorum  negotiorum  pondera  re- 
ferrentur,  necindandisjudiciisdeapostolicadigni- 
tate  quidquam  adimeret  vita  inferior  succedentis, 
ubi  per  catholicam  ordinationem  adessent  et  Spiri- 
tus  sancti  gratia  etPetrimerilapraesidentis.  Utrum 
autem  vos  eumdem  receperitisaliquandosummum 
pontificem,arguitpostprimamexcommunicationem 
satisfactio  regis  vestri  facta  in  Italia,  quando  rerum 
desperatione  compulsus  nullus  vobis  miseriae  exitus 
occurrebat  praeter  absolutionem  ipsius,  quem,  licet 
perfidis  mentibus  Pastorem  tamen  etDominum  co- 
gnovistis.  De  quibus  plura  scibere  omittimus,  cum 
in  praefati  viri  historia  de  his  omnibus  plene  luci- 
deque  digestum  sit. 

CAPUT  XXIV. 
Illud  vero  praetermittendum  nobis  nulla  ratione 
visum  est  quod  malignitas  vestra  confinxit  de  epi- 
stola  quadam  ad  corrumpendos  minus  intelligentes 
in  eumdem  sanctum  Gregorium  composita,  et  ad 
persuadendum,  etingerendum  scelus  vestrum  men- 
tibus  simplicium,  quasi  quod  agitis,  ex  aequitatis 
zelo  non  &i  odii  falsitate  procedat,  per  diversas 
partes  regni  directa,  ut  indiscreti  homines  qui  non 
recogitant  utrum  sit  sicut  dicitur,  sed  credunt  ita 
esse  quod  sic  scribitur,  adjuvent  partes  vestras,  et 
mendaciorum  quae  intenditis  horrore  permoti  inau- 
ditamcrudelitatemvestram  excusabilem  opinentur. 
In  qua  liquidum  est  recte  sapienti,  quod  vos  per 
quorum  ora  pater  mendacii  ex  propriis  locutus 
est,  ex  patre  diabolo  estis,  qui  in  veritate  non 
stetit,  scd  talia  de  Christo  Domini  et  beatorum  apo- 
stolorum  successore,  vos  dicere  et  scribere  com- 
pulit,  quae  nec  verisimile  est  in  quemlibet  ple- 
beium  hominem  cadere  potuisse.  Sed  quia  in  toto 


178 


PAULUS  S.  PETRI  CAnNOTENSIS  MONACHUS 


no 


malignantium  conventu,  in  quo  Treveris,  ut  au-  A 
divimus,  consilium  opprimendi  justi  habitum  est, 
nemo  illorum  qui  in  cathedris  pcstilentiae  sede- 
runt  idoueus  inventus  est  qui  sciret  ad  increpan- 
dum  innocentem  et  subvertendam  justitiam  verba 
componere,  et  ornute  detrahere  sermonibus  verita- 
tis,  injuncta  fertur  esse  hujus  negotii  cura  cuidam 
homini  grammatico  Wirrico,  Treverensi  magiatro, 
qui  sub  persona  Eliphat  Temanitis,  Virdunensis 
scilicet  episcopi,  fraudulentis  verbis  et  dolosa  per- 
cunctatione  augeret  dolorem  sancti  Job  in  sterqui- 
linio  mundans  tribulationis  sedentis,et  scaturientes 
vitiorum  vermes  de  corpore  Ecclesiae  radentis  com- 
passionis  manu  et  testaveritatis.Ille  verogramma- 
ticus  ad  exprobrandum  Deo  viventi  de  Phiiistaeorum 
coetu  electus^gaudens  suscepit  operam,atquemore  p 
scholarium  rhetorum,qui  in  suscepto  themate  non 
attendunt  quid  gestum  vel  non  gestum  sit,  sed  in 
fictis  causis  proeacuentes  linguas,  tantum  eloquun- 
tur  quantum  quilibet  vel  inferre  injuriam,  vel  ipse 
sustinere  potuerit,  fccit  epistolam  contumeliis  san- 
Ctae  EcclesiaB  redundantem,  cui  velocius  respondere 
deliberamus,  adjutorium  nobis  pra^stante  ipsius 
gratia,cujus  dono  scimus  discernere  quid  sit  super- 
bia  et  obedientia,  quid  turpitudo  et  castitas,  quid 
distet  a  falsitate  veritas,  et  angelus  Satanae,  cum 
transformat  se  in  angelum  lucis.  Ita  enim  intro- 
ductus  episcopus  in  verbis  illius  epistolse  amicum 
se  simulat,  ut  tamen  sub  habitu  inquirentis  totum 
inimicorum  virus  eflundat.  Qui  si  verus  amicus  fo- 
ret,  non  pateretur  sub  suo  nomine  sacrilegorum 
blasphemias  publicari,cum  facile  illi  esset,  si  cura-  C 


ret,  refellere  calumnias  objectorum.  Sed  optimus 
amicus  maluit  domini  et  magistri  sui  flcta  convicia 
decantare,  quam  ofTendere  impiorum  concessum  ; 
quae,  si  pie  saperet,  combureret  debitis  Qammis 
potius,  quam  susciperet  deleganda.  Et  praedictus 
quidem  Domini  scrvus  Gregorius  absconditus  in 
abscondito  faciei  Dei  a  conturbatione  vestra,  et 
protectus  in  tabernaculo  ejus  a  contradiotione  lin* 
guarum  vestrarum,  perfruitur  decore  domus  Dei, 
ctgus  honorem  et  libertatem  amavit,  praedicavit  et 
docuit  in  verbo  veritatis  et  virtute  Dei,  cum  pr«- 
decessore  suo  B.  Paulo  in  conspectu  hominum  in- 
cedens  armatus  justitia  per  infamiam  et  bonam 
famam,  ut  seductor  et  verax,quasi  morien8,et  ecce 
vivit,  ad  horam  contristatus,  semper  autem  amodo 
gaudens,et  locum  habitationis  gloriae  Dei  adeptus, 
inebriatus  ubertate  gratiae  ejus,  et  torrente  volu» 
ptatis  aeternae  potatur,  experiens  cum  fldeli  David 
quam  magna  multitudo  dulcedinis  tuae,  Domine, 
quam  abscondisti  timentibus   te.  Idooque   linguia 
vestris  adhuc   per  terram  serpentibus,  benedicit 
Dominum,  qui  miridcavit  misericordiam  suam  sibi 
in  civitate  munita  superna  scilicet  Hierusalem,  ad 
quam  stultitiae  et  maledicta  vestra  aspirare  non 
possunt,  quia  ibi  pra&sidet  veritas   Patris,  quae  de 
loco  sancto  suo  prodit  omnes  qui  loquuntur  men- 
dacium  ;  propugnatores  vero  aequitatis  et  defenso- 
res  Ghristianismi  sui  indubitanter  animat,  ut  con- 
fldant,  quia  ipse  vicit  mundum.  Quoniam  et  si  dif- 
fert,  non  deficit,  sed  praesens  auxilium  omnipoten- 
tiae  8ua3  semper  illis  communicat,  quibus  dicitur  : 
Ecce  ego  vobiscum  sum  in  consummalionem  sxctUu 


ANNO  DOmil'   MG. 


PACLUS 


S.  PETill  CARiNOTENSlS  MONAGHUS 


NOTITIA  HISTOmCA 

(Jluloirc  liU^aire  de  la  France^  t.  VIII,  p.  254.) 


Paul  6tait  moine  de  Saint-P6re  en  ValI6e  k  Char-  D 
tres  et  temoigne  y  avoir  v6cu  avec  Ardfaste,  ou 
Arefaste,  scigneur  normand,  homme  de  probit6,de 
bon  CDUi^eil  et  61oqucnt,que  Richard  II,ducdeNor- 
mandie.avait  souvcntemplov6dans  lesn6gociations, 
aupresdu  roi  de  France  eLd  autres  souverains.Nou8 
avons  par  \k  de  quoi  fixer  les  commencements  de 
Thistoire  de  nolre  anteur.  Co  fut  en  1022  qu'Are- 
faste  d6couvrit  cetto  esp6ce  de  manicheens  qui  sont 
devenus  fameux  dans  Thistoire  (M.,b.  An  l.  lv, 
n.  2);  et  apr6s  le  concile  d'Orleans,tenu  h  leur  su- 
iet,  il  se  retira  k  Tabbaye  de  Saint-Pere,  oClil  em- 
Irassa  la  profession  monastique,  et  vivaitencoreen 


1029  {ibid.,  1.  Lvi,  n.  56).  Paul  qui  y  «tait  d^JlL 
moine,  pouvait  par  cons^quent  6tre  q6  aprte  le9 
premi6res  ann6es  de  ce  xi«  si6cle,et  ne  mourut  que 
fort  longtemps  apres,  comme  on  le  verra  par  ia 
suitc. 

Cetait  un  homme  d'esprit,  de  m6rite,  fort  %iw* 
dieux,qui  se  fit  une  occupation  particuliere  deoeti* 
server  k  la  posterite  les  monuments  historlques 
qu'il  put  decouvrir,  avec  les  6v6ncments  de  son 
si^cle,  principalement  ceux  qui  re^rdaient  ^on  mo- 
nast6re  et  la  ville  de  Chartre9,qui6tait  peoMtreli 
lieu  de  ea  naissanoe.  Sa  candear,  aa  ainc^rM  e(  s^ 
bonnc  foi  lui  m6rit6rent  la  confiance  de  ses  abbte* 


NOTITIA  fflSTORICA. 


17g 


038  Tabb^  Landri  renvoya  &  Blois  porter  une  A  ^st  un  cariulaire  c61^bre,connu  de  plusieurs  savanU 


16  d'argent  k  un  nomm^  Rah^re,pour  Tengager 
IMater  des  pr6teniions  qu'il  avait  surlacha- 
royale  donnee  k  Saint-Pere.  II  avait  k  son  ser- 
m  valet  nomm^  Tescelin,  comme  on  Tapprend 
monument  de  ce  temps-l&,  ce  qui  ferait  croire 
lurait  6t6  quelquetemps  celierier  ou  procureur 
bbaje.  On  est  confirm6  dans  cette  pens^e  en 

3u  il  planta  des  bornes  pour  marquer  ies  li- 
u  lerritoire  de  ce  monast^re ;  magnis  lapi- 
a  Paulo  momicho  solo  in/ixiSy  ce  qui  se  fit  sous 
I  Landri  (Mab,  t^.  1.  lxii,  n.  83),  etparcons6- 
avant  l'ann6e  ^065,  qui  fut  le  termedelavie 
tabb6. 

ii  au  moins  vrai  que  Paul  remplit  pendant 
inrs  ann6es  les  fonctions  de  chancelier  ou  se- 
re  de  la  maison  de  Saint-Pere,ce  qu'on  expri- 
alors  par  le  terme  de  notaire.  On  en  a  la 
e  dans  plusieurs  chartes  qu'il  rapporte  lui- 


du  dernier  si^cle,  qui  y  ont  puis6  avec  fruit.  Tels 
sont  entre  autres  Sainte-Marthe,  dom  Hu^ues  Me- 
nard,  dom  dAcheri,  dom  Mabiiion,qui,en  le  citant, 
en  ont  un  peu  chang6  le  v^ritahle  titre,le  nommant 
Libcr  Aganonis,  ou  Haganonis,  et  quelcjuefois  Apo- 
theca,  parco  que  c'est  un  recueil  de  divers  monu- 
ments.  II  comprend  cent  trente-huitfeuilletsde  v6- 
lin  in-^",  d*une  6criture  du  xi«  si^cle ;  de  sorte  qu'il 
ne  paratt  pas  y  avoir  de  diliicult^  que  ce  ne  soit 
loridnal  de  rautenr.  II  n'y  en  a  point  non  plus 
auUf  n^apartienne  au  moine  Paul.  G  est  ce  c\m  est 
dej&  prouv6  en  partie  par  le  recit  de  son  histoire, 
et  qui  se  trouve  confirm^  par  un  autre  cartulaire 
que  Ton  conservo  aussi  h  Fabbaye  de  Saint-Pere,et 
qu'on  nomme  ordinaireraent  le  Cartulaire  d'Ar- 
gent.  L'auteur  de  celui-ci,  qui  vivait  environ  un 
siecle  apr^s,  transcrivant  un  morceau  du  preniier 


cartulaire,  rattribue  disertement  h  Paul,  par  Tins- 
i,  et  daiis  lesquelles  se  lisent  les'  traits  sui-  g  cription  suivante  qu'il  a  mise  en  tSte  :  Scriptum 
:  Scripsit  Paulus  inonachus;  Paulus  monachus      Pauli  monachi. 

"     ""     ■  ■  *'  Paul  commence  son  recueil  par  donnerune  id6e 

de  son  dessein.Il  avertit  que,  1  ayant  entrepris  k  la 
sollicitation  de  ses  fr6res,  il  se  proposc  d*y  recucil- 
lir  toutes  les  chartes  etprivil^ges  de  son  monast^re 

3uiavaient6chapp6auxincendie8etautresmalheurs 
es  temps,  et  quil  avait  pu  recouvrer,  afin  de  les 
conserver  k  la  posterit6,  et  quc  ceux  qui  y  auraient 


ti  Paulus  manachus  exstitit  notarius.  Lors- 
Sttait  absenty  et  qu'un  autre  tcnait  sa  place, 
ci  avait  soin  de  marquer  qu'il  Tavait  fait  par 
e  de  rabbe ;  par  exernple,  sous  rabbe  Lanari, 
^ul  ^taitlhomme  de  couriRnce  fRobertus  mona- 
\cripsit  hanc  chartom  jubente  Landrico  abbate, 
m  que  quand  Paul  6crivait  lui-m6me,  il  mar- 
aimplement  qu'il  le  te^isait  sous  tel  ou  tel  abb6. 
iecessortes  de  chartes  au  moins  dcpuis  1040 
.en  1077  inclusivement. 
il  conOrme  lui-m6me  par  plusiours  faits,qu'il 
cntrer  dans  son  ouvrage,  le  temps  oil  Von 
de  montrer  q^u'il  florissait.  En  efTet,  il  dit  ex- 
^meni  qu'il  vivait  sous  lepiscopat  d'Agobcrt, 
vcrs  <()oO,et  fait  mention  aes  6v6ques,ses  suc- 
ars,  Robert  et  Geoffroi.  11  rapporte  un  6vene- 
qui  arriva  en  1075,  et  auquel  il  eut  part  (Mab. 
LXiv,n.  2).L'ev6que  Robert,qui  etait  de  Tours, 
t  donner  k  Saint-P6re  pour  abbe  le  moine  Uu- 

aui  e^ait  accuse  de  suivrc  rheresie  de  Beren- 
ais  il  n'y  put  reussir,  ajoute  notre  6crivain, 
i  r^clamation  que  nous  y  ftines  de  vive  voix, 
forte  opposition  que  no>>s  y  apportames  :  nobis 
r  renitentibus,  ac  viva  vore  refutantibus.  II  u- 
ae  laissa  pas  cependant  de  porter  le  reste  de 
>urs  le  titre  d'aDb6,  quoiqne  Eustache,  dont 
fait  aussi  mention,ei3itet6substitu6k8a  ulace. 
tre  fait  qui  prouve  cc  qu'on  vient  d-6tabiir,  et 
Qontre  mie  notre  auteur  ne  v6cut  pas  au  del& 
:  siecle.  raul  nous  apprend  que  le  comte  Ro- 
donna  k  rabbaye  de  Saint-Pere  le  monasterc 
lint-Denys  de  Nogent,  et  qu'clle  en  jouit  jus- 
la  mort  du  comte,  c'est-ii-dire  jusqu'en  1079, 
LU  plus  tard,  4084.  Mais  qu'alors  Beatrix,  sa 
e,  6ta  ce  monast6re  k  Saint-P6re  pour  le  don- 
i  Cluny,  ce  qui  fut  un  sujct  de  contestations 
)  les  deux  abbayes,  qui  ne  fmirent  qu'au  com- 


inlerftt  y  trouvassent  rhistoire  de  rabbaye  dc  Saint- 
P6re.L'auteur  a  divise  son  ouvrage  en  deux  livres, 
au  premier  desquels  il  a  donne  le  titre  do  Liber  Aga- 
nonif  parce  qu*il  contient  ies  donaiions  faiies  sous 
l^piscopai  aAganon,  6v6que de Chartres.Et comme 
le  second  livre  comprcnd  celles  qui  oni  ete  faites 
sous  r6v6que  Rag3nfroi,restaurateur  du  monast6re, 
il  Ta  intitul6  Liber  Ragenfredi.  Mais  c'est  du  pre- 
micr  titre  que  le  cartulaire  a  pris  sa  denominaiion ; 
et  on  ne  le  nomme  d'ordinaire  que  Vetus  AganuSf 
d'oCi  Ton  a  fait  Liber  Aganonis,  comme  il  a  6i6  dit, 
ei  quil  se  lit  m6me kla  fm du  livrc.Ccpendani,mal- 
gr6  cet  ordre  ainsi  6tabli,  il  ne  laisse  pas  de  se  trou- 
ver,  dans  la  prcmicre  purtie,  une  charte  qui  appar- 
iient  a  lepiscopai  de  Ragenfroi :  de cjuoi  Vauteur  a 
soin  de  rendre  raison,on  disani  qu'il  1  a  rangee  dans 
la  premi6re  classe  parce  qu'elle  regarde  les  cha- 
nomes  qui  etaient  alors  etablis  k  Saint-P6re,et  que 
ceiie  classe  esi  desiin^e  k  ioutes  les  chartes  do 
ceiie  naturf»,  comme  la  scconde  i  celles  qui  concer- 
neni  les  moines. 

11  ne  faui  pas,  au  resie,  regarder  ce  cariulaire 
comme  une  compilaiion  s6che  ei  dcnuee  de  iraits 
hisioriqutjs,  auires  que  ccux  qui  se  trouveni  6pars, 
comme  noy6s  dans  les  charies  qui  lo  composeni  en 
partie.  L'auteur  a  6i6  aiientif  k  le  rendre  int6res- 
sani,  en  y  faisant  enirer  grand  nombre  d'6v6ne- 
menis  qui  s'6taient  pajss6s  en  son  si6cie,  ou  qui 
ravaient  m6me  pr6c6d6   et  qu'on  ne  irouve  pas 


ne 

^ ailleurs  pour  la  plupart.  Cest  ce  qu*il  nomme  di- 

cement  du  sidcfe  sulvant  par  un  accord  fait  D  gressions,  qui  ne  doivent  pas,  dit-il,  6tre  d68agr6a- 

5  elles,  dont  noire  ecrivain  ne  parle  poini,  quoi-      blcs  au  lecteur.  Bicn  loin  de  Ik,  on  lui  saii  tres-bon 

jn  dessein  rexigeftt,  s'il  n'eut  6crit  qu'aIors.      gr6  d'avoir  ainsi  interrompu  la  suiie  de  ses  pi6ces 

originales,  pour  varier  aussi  agr6ablement  son 
6cnt.8'il  avait  moins  craint  la  ialousie  de  cerlaines 
per8onnes,qui  en  tous  les  si6c1es  ne  traversent  que 
trop  souveni  les  louabics  entreprises  des  autres,et 
qu^il  eftt  un  peu  plus  pr6sum6  de  sa  capacii6,  il 
nous  auraii  donn6  une  histoire  en  forme  et  suivie. 
11  en  avait  d'abord  le  dcssein,  mais  il  futarr6t6par 
les  r6flexions  qu'6n  vicnt  de  marquer.  II  craignait 
si  fort  d'y  revenir,  qu'apres  avoir  d6crit  ceriains 
even^ments,  il  s'arr6le  aussitfti  par  la  conaid^ration 
qnil  pourrait  paraitre  passer  les  bornes  d'un  com- 
piluleiir,  et  faire  le  personnage  d'hisiorien. 

Toutes  ces  pr6caution8  n'ont  pas  emp6che  notro 
6crivain  de  nous  donner  une  histoire  abr6g6e  de  son 
monast6re,  suivant  co  qu'il  en  avait  appris  des 
anciens,  ou  lu  dans  les  monuments  qu^iis  avaient 


«on , 

1  on  trouve  dans  les  litres  du  pricur6  de  Leon- 
U  appartenant  alors  k  rabbayo  de  Saint  P6re, 
Q  iQS8  Ibert  d'Erigni  donna  k  ce  pricur6  les 
iSp  qu'il  fit  voir  au  moine  Paul  moni6  sur  un 
sier  blanc.  II  n'y  a  nulle  apparence  quc  Paul 
^ea  au  delk  de  cetie  6poque.  Qu'on  se  sou- 
■e  quMI  6tait  moine  avant  1029,  ei  que  d6s 
( il  gerait  lea  affaires  de  sa  maison.  Nous  nous 
mes  un  peu  arr6t6  k  son  hisioire,  parcc  que 
u'ici  elle  n'6tait  pas  connue,  et  que  reux  qiii 
mtrepris  d'en  parler,  nomm6[iicuL  rautcur  de 
iblioto^ae  Chartraine,  soni  tombes  dans  plu- 
nlkates  qu'U  aerait  inuiile  de  relever;  ce  que 
I  en  venona  de  dire  est  iir6  de  Tecrii  m6me  de 
e  tnteur. 
Qnique  oovrage  qui  nous  reste  du  moiue  Paul 


179 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACAI. 


180 


laiss^s&la  po8i6rit6.L'oDyvoit  rancienne  situation 
de  Tabbaye  hors  des  murs  de  la  ville,  un  6tat  de 
son  territoire  et  de  ses  bornes;  des  details  de  ses 
ruines  r6iter6es  par  les  Normands,  de  la  d^route  de 
ces  barbares  par  la  vertu  de  lasainte  chemise,qu'on 
monlre  encore  k  Chartre8,du  z6le  de  l*ev6que  Aga- 
non  pour  retablir  le  monast^re,  et  des  soins  de  Ra- 
genfroi  pour  le  dedommager  de  ce  que  P^vfique  Elie 
lui  avait  enleve.  On  y  trouve  de  mdme  plusieurs  au- 
tres  6v6ncment8  memorables  qui  concernent  Tab- 
baye  de  Saint-P()re.  Ce  qui  donne  un  nouveau  prix 
k  ce  morceau  dhistoire  est  la  description  que  l  au- 
teur  y  fait  de  la  ville  de  Chartres,  de  son  enceinte, 
de  ses  portes  et  de  la  plupart  de  ses  rues. 

Paul  ne  s'est  pas  borne  aux  6venements  domes  • 
tiques^il  a  6t6  encore  soigneux  de  nous  apprendre 
plusieurs  faits  qui  regardent  Thistoire  publique. 
Telle  est  la  d6couverte  des  h6r6tiques,  k  Toccasion 
desquels  fut  assembie  en  1022  leconciled'Orleans. 
L'auteur  de  la  Biblioth^que  Chartraine  n'avait  pas 
lu  cette  relation  dans  roriginal,pour  la  croire  dela 
faQon  d'Arefaste.  Mais  c'est  d*Arefaste,auteur  de  la 
d6couverte,  avec  qui  Paul  v6cutquclque  lemp8,que 
celui-ci  en  avait  appris  Thistoire,  et  c'e8t  a'apr68 
lui  qu'il  Ta  6crite  pour  la  posterit^.  Telle  ost  en- 
core  la  d6couverte  du  chef  de  saint  Romain,  qui  so 
fit  k  Brou  lorsqu'on  creusait  les  fondements  pour 
y  61ever  ujie  6glise  de  pierre,  h  la  place  d'une  autre 
qui  n'6tait  que  de  bois.  Telle  est  enfin,  sans  entrer 
dans  un  plus  ^rand  d6tail,  la  relation  abr6g6e  des 
miracles  de  saint  Sigismond,chanoinedeChartres, 

On  ne  doit  pas  omettre.pour  faire  connaltre  tout 
le  m6rite  de  ce  recueil,  que  Tauteur  est  attentif  k 
y  donner  les  choses  pour  ce  qu'elles  sont,  et  qu'il 
y  pousse  Pimpartialit^  jusqu'&  ne  pas  dissimuler  ies 
fautes  de  ses  fr^res.  II  doute  \k  oii  il  croit  qu'il  y  a 
raison  de  le  faire.  De  \k  ces  expressions  assez  fr6- 
quentes  :  lignore,  dit-il,  qu'elle  fut  Vissue  de  telle 


A  aventure,  seulement  je  sais.,.  Je  ne  c(mnais  pas  un 
tel  lieUy  mais  je  ne  doute  pas  auHl  exifte,  parce  que 
je  le  trouve  ainsi  6critA\  va  quefquefoisjusqu^k  mar- 
quer  la  premi^re  source  doil  il  a  appris  les  6venc- 
ments  dont  il  parle.  Par  exemple,  en  parlant  de  la 
d^couverte  du  chef  de  saint  Romain,  il  avertit  que 
ni  lui  ni  celui  qui  la  lui  avait  racont^e  n'en  avaient 
6te  t6moins,mais  que  ce  dernier  la  tenait  de  Tarchi- 
pr6tre  Agobert,  depuis  6v6que,  qui  s'y  6tait  trouv6 
pr6sent.D'autres  fois  il  revient  sur  ses  pas,lor8qu*il 
8'aperQoit  avoir  fait  quelque  ecart,et  ne  rougit  point 
de  r6tracter  ce  qu'il  avait  avanc6  contre  l'exacti- 
tude  des  faits. 

Cest  de  ce  recueil  que  dom  d'Acheri  a  tir6  Phis- 
toire  des  nouveaux  manicheens,  d^couverts  k  Or- 
16ans  au  commencoment  du  xi«  si6cle  [Spic^  t.  il, 
p.  670-676),histoire  qu'on  a  fait  entrer  depuisdans 
la  collection  g6nerale  des  Conciles  (Cofk:.t.IX,p.838- 
842),etqu'on  netrouve  point  ailleurs  aussi  detaill6e. 

n  Cest  k  la  m6me  source  que  les  auteurs  du  Gallia 

^  Christiana  (11,483-87;  IV,  720-24)  ont  puis6  tout  ce 
qu'ils  disent  de  plus  av6re  des  6v6^ues  de  Chartres 
et  des  abb6s  de  Saint-P^re  au  ix«  si6cle  et  aux  deux 
si6cles  suivants.  Cest  encore  de  louvrage  denotre 
6crivain  quc  dom  Mabillon  a  pris  tout  lo  fond  des 
61oges  des  v6n6rables  abb6s  Alev6e  et  Arnoul  (lfa6. 
Act,  t.  VII,  p.  279-285;  t.  VIII,  p.  315-319). 

L'abb6  Landri  (Mab.  An.,  1.  lxit,  n.  83)^sou8  qpl 
le  mcine  Paul  passa  la  plus  grande  partie  de  sa  vie, 
mourut  en  1065,  ou  selon  d'autre8  seulement  deux 
ans  plus  tardy  et  fut  enterr6  k  Saint-P6re.  On  lui 
dressa  une  6pitaphe  en  seize  vers  616giaques,  qui 
nous  a  6t6  conserv6e,  et  qui  est  un  peu  moms  plate 
que  les  autres  pi6ces  de  cette  esp6ce  du  m6me  8i6- 
cle.Nous  n'en  parlons  aprds  tout  aue  sur  ce  qu'il  y 
a  bien  de  rapparencc  qu'il  est  de  ia  faQon  de  Tau- 

n  ieur  du  Carlutaire. 


VETUS    AGANO 


(Edidit  domnus  Gu6raro,  Collection  des  Cartulaires  de  France,  tom.  I,  p.  i,  p,  1.  Tribus  partibus  constat 
Codex  diplomaticus  monasterii  S.  Petri,  quarum  primam  tantum,  quse  Paulum  monachum  auctorem 
agnoscit,  recudimus.) 

MONITUM 

Ex  Prolegomonis  D,  Gudrard  ad  Chartularium  S.  Petri  Camotensis,  p.  cclxvij. 


Le  recueil  6crit  par  le  moine  Paul  est  connu  sous 
le  nom  de  Vetus  Agano,  ou  de  Cartulaire  d'Aganon. 
Dans  sa  pr^face,  qu'il  appelle  epiioguSy  il  annonce 
avoir  donn6  le  nom  de  Uber  Hagani  k  son  premier 
livre,  qui  comprend  les  donations  faites  k  Tabbaye 
de  Saint-Pere  pendant  T^piscopat  dHaganus  ou  Aga- 
non,ev6que  de  Chartres ;  etle  nom  de  liber  Ragenfredi 
k  son  deuxieme  Iivre,parce  que  ce  fut  r6v6que  Rain- 
froi,successeurd'Aganon,qui  renditcette  abbayeflo- 
rissante  et  T^tablit  sur  des  fondemcnts  in^branla- 
blcs.Quant  aux  livres  suivants.il  n'en  est  pas  ques- 
tion,  et  c'est  nous  qui  les  avons  distingu^s  en  leur 
donnant  k  chacun  le  nom  de  Tabb^  sous  lequel  les 
actesqu'ilscontiennentont6t66crits.Toutefois,riOus 
avons  616  forc6  de  r^unlr  dans  le  livre  vii  les  actes 


D  qui  se  rapportent  au  temps  des  deuxabb6sLandri 
et  Hubert,  parce  que  ces  actes  se  m6Ient  les  nns 
dans  les  autres^sans  6gard  &rordrecbronologique. 
Ce  livre  contient  aussi  des  chartes  des  abb^s  Gisbert, 
Magenard,  Arnou  et  Eustache,  qui  appartiennent 
aux  livres  iv,  v,  vi  et  viii.  On  y  trouve  m6me  une 
charte  de  Tan  954,  dont  la  place  devrait  6tre  dans 
le  deuxi6me  livre.  De  plus,  nous  rencontrons  dans 
le  livre  d'Aganon  des  actes  qui  sont  rapport^s  au 
temps  de  Rainfroi,  son  successseur.Enfln,  quoique 
Tauteur  avertisse  qu'il  transcrira  seulement  les 
actes  des  huit  premi6res  anndes  de  Fabb^  Eustache, 
qui  flnissent  au  plus  tard  k  1087,  un  de  ces  actes 
est  dat6  de  Tan  1096,et  pr6c6de  des  chartes  de  date 
plus  r6cente ;  on  doit  dono  le  csnsiddrer  comme  ane 


181 


VETUS  AGANO. 


182 


additlon  faite  k  rouvrage.Ce  d^faut  d'ordre  chrono-  A     Arriv^  k  T^poque  de  Texpulsion  de  Tabb^  Hubert, 


logique  parmileschartesn^adaill.eurs  rienquidoive 
nous  Burprendre  :  dans  le  plus  grand  nombre  des 
eartulaires,  en  effet,  les  pidces  sont  class6es  moins 
d^apr^s  leurs  dates  que  d'apr6s  le  rang  des  person- 

nes  dont  elles  6manent,et  suivant  les  temps  ou  les 
licux  qu*elle8  concernent  (I). 

Rut  de  Vauteur  du  Cariulaire  d*Jganon, 
L*aut6ur,  comme  11  le  declare  dans  sa  preface, 
ne  consentit  k  publier, ^(ier^,  un  recueil  des  chartes 
de  Tabbaye  de  Saint-P6re,  conserv6es  en  original 
dans  les  archives  de  cette  abbaye,  que  eur  les  in- 
tances  r6it6r6es  et  pressantes  des  moines.  Son  in- 
suni3ance,dit-il,et  la  rusticit6  de  son  style  lui  con- 


il  avertit  que  Tabb^  Thierry  de  Venddme,  qui  le 
remplacamomentan6ment,n'alai8s6jusqu*kpr6sent 
qu'une  chartc  k  la  post6rit6,et  annonce  qu^apr^s 
Tavoir  transcrite  il  transcrira  de  m6me  celles  que 
firent  les  moines  pendant  le  temps  qu'ils  furent  sans 
abb6  (2), 

Quant  aux  chartes  du  temps  de  Tabb^  Arnou,  il 
n'a  Iranscrit  que  celles  qui  lui  paraissaient  avoir 
encore  quelque  ulilit6  pourrabbaye;  il  a  remplac6 
les  autres  par  une  relation  abr6g6e  des  maux  que 
cet  abb6  eut  k  soufTrir  dans  sa  vieillesse.  Enfln  il 
n'a  rapport6  de  Tabb^  Eustache,  comme  nous  Ta- 
vons  dit,que  les  actes  pass6s  pendant  les  huit  pre- 
mi^res   ann6es  de  son  administration.  Cest  d'un 


seillaient  plutdtdegarderle  silencequede  s*exposer 
lux  traits  empoisonn^s  des  envieux,  qui  se  plai-  n  ^crit  de  Fulbert,  depuis  6v6que  de  Chartres,  qu'il  a 
Bent  &  d^verser  le  bl&me  sur  les  actions  les  plus  tir^  rhistoire  de  la  nomination  de  Mag^nard  h.  la 
louables  des  gens  «le  bien.  Cest  donc  seulement      dignit6  d*abb6  de  Saint-P^re. 


pour  ob6ir  aux  religieux,  ses  fr^res,  et  non  par  un 
espnt  de  vanit6,  qu'il  8'est  d6cid6,  malgr6  lui,  & 
recuelllir  leurs  privileges  6chapp6s  k  Tincendie  du 
monast^re  (^078),  pour  en  former  un  petit  ouvrage 
facile  &  sauverdu  feu  et  des  autres  dangers  Torfuits, 
et  commode  &consulterpour]ad6cision  des  affaires 
da  couvent.ll  s'est  aussi  propos^  de  d6crire,autant 
qa'ii  en  aurait  le  loisir  et  le  pouvoir,  les  villages, 
les  terres  et  les  autres  lieux  donn6s  aux  frdres  pour 
leur  entret]en,af]n  qu'ils  eussent  de  leurs  biens  une 
connaissance  aussi  exacte  que  les  personnes  char- 
gees  de  les  faire  valoir.  Enfln,  11  lui  a  paru  conve- 
nable  de  rapporter,  tels  qu'ils  les  avaient  appris  de 


Parmi  les  veillards  qui  lui  ont  fourni  des  rensei- 
gnements  pour  son  ouvrage,il  nomme  le  moine  Ro- 
bert,  ancien  abb6  de  Saint-Maur-les-Foss^s,  qui 
rinstruisit  d'un  accord  pass6  entre  Eudes  n,comte 
de  Blois,  et  les  moines  de  Saint-P6re.  11  comme 
aussi  rarchiprfttre  Agobert,  devenu  plus  tard  ev6- 
que  de  Chartres,  qui  lui  raconta  comment  le  chef 
de  saiut  Romain  futapport6  de  Rome  au  ch&teau  de 
Brou. 

Outre  les  ravages  des  Normands,  la  destruction, 
puis  la  restauration  de  rabbaye  de  Saint-Pdre,  et 
en  g6n6ral  rhistoire  ancienne  de  cette  abbaye, 
rher^sie  des  nouveaux  manich^ens,  ainsi  que  les 


la  relation  et  des  ^crits  des  anciens,]es  faits  propres  ^  autres  ev6nements  qu'il  raconte  dans  son  ouvrage^ 
\  d^montrer  que  son  abbaye  mer.te,  par  son  illus- 
tration  comme  par  la  richesse  de  ses  ornements  et 
de  ses  autres  biens,  un  des  premiers  rangs  parmi 
les  plus  c616bres  abbayes  de  la  Gaule. 
Composition  de  Vouvrage, 
Aussi  Touvrage  du  moine  Paul,  au  lieu  d'6tre  un 
siinple  cartulaire,contient-il  k  la  fois  un  recueil  de 
chartes,  un  terrier  et  un  m61ange  de  r^cits.  II  a 
compos^  son  ouvrage  d'apr6s  les  documents  laisses 
par  les  anciens,comme  d'apr^s  la  relation  desvieil- 
lards  qu'il  a  consultes  et  la  connaissance  directe 
qo'iI  a  eue  des  6v6nements  de  son  temps.  La  plu- 
part  des  documents  dont  il  a  fait  usage  ^taient  gar- 
des  dans  les  archives  de  Tabbaye  de  Saint-P^re. 


il  fait  encore  connattre  plusieurs  particularit6s  re- 
latives  aux  comtes  de  Blois,  et  beaucoup  d'autre8 
relatives  aux  troubles  de  labbaye,  excit6s  par  les 
6v6ques  de  Chartres  Thierry,  Robert  et  Arrald.  Le 
premier  expulsa  de  rabbaye  une  partie  des  moines, 
qui  se  retirdrent  avec  leur  abb6  Arnou  ^  leur  t6te, 
dans  leur  terrc  de  Ju8icrs,Robert  tint  pendant  trois 
mois  le  monast^re  sous  rinterdit,  k  roccasion  d'un 
moine  de  Marmoutiers,sectateur  du  c61ebre  B6ren- 
ger,qu'il  voulut  en  vain  mettre  ^  la  t6te  du  monas- 
t^re.  Son  successeur  continua  de  maltraiter  les 
moines. 

II  rapporte,dans  les  descriptionsqu^il  fait  des  pos- 
8essionsdumona8t6re,plusieursd6tailsrelatifs&des 


Pour  la  description  des  anciens  biens  et  droits  de  D  ^v^i^^i^^i^^d  anciens,et  place  tres-souvent,k  la  suitc 


eette  abbaye,  il  s^est  servi  de  deux  volumes  ou 
tt\e3,rotuU  :  car,  pour  les  titres  originaux,il  n'a  pu 
les  ddcouvrir,  soit  qu'il8  aient  p6ri  de  v6tust^,  soit 
qa*ils  aient  6i&  br{il6s  par  le  feu  des  ennemis,  soit 
mftme  qu'ils  n'aient  pas  6i&  r^dig^s  faute  de  per- 
aonnes  capables  de  les  6crire.  II  a  copi6  toutes  les 
chartes  pass^s  sous  radministration  des  abb6s 
Wtberty  Gi8bert,Mag6nardy  Landrie  et  Hubert,quUI 
a  trouvdes  dans  les  archives. 

(i)  Paul  lui-m6me  dit  qu'il  a  mis  ensemble  les 
actes  concemant  la  terre  de  Jusiers. 
(2)  Dne  charte  de  1077  est  class^e  au  milieu  de 


des  chartes  qu'il  transcrit,  des  notes  explicatlves 
sur  ce  qu^elles  contiennent. 

Apres  avoir  6i6  forc6  d'interrompre  son  travail, 
par  les  desordres  qui  regnerent  dans  rabbaye  pen- 
dant  trois  ans,  et  que  suscitcrent  les  rivalites  in- 
domptables  de  personnes  depourvues  de  che.^s,  il 
reprit  la  plume,  aOn  qu  on  ne  dit  pas  de  lui  qu'il 
avait  commence  k  b&tir  et  qu'il  navait pu  achever. 
Manuscrits  du  Cartulaire  d*Aganon, 

U  a  dd  ecrirc  a  ta  fm  de  son  livre  larelation  des 

celles  qui  furent  r6dig6es  pcndant  la  vacance  du 
si^ge  abbatial. 


183 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


184 


6v6nements  recents  concernant son abbaye ;  mais  la  A  ^^  compte de  son  abbaye. D^apr^s la commission  que 


rautilation  que  les  manuscrits  ont  soufferte  nous  a 
prives  des  demiers  luits  de  son  travail.  II  n'existe 
de  son  ouvragequedeuxmanuscrits  anciens,appar- 
tenant  k  la  bibliothdque  de  la  ville  de  Chartres.  Ils 
Bont  du  xii«  si6cle  (3),  en  parchemin  et  de  format 
in-quarto.  L'un  est  moins  d6taill6  que  Tautre,  dont 
11  scmble  m6me  n'6tre  qu'une  cople  un  peu  abrdgee ; 
mais  on  y  trouve  des  parties  ou  des  passages  qui 
manquent  dans  celui-ci,  et  noLamment  le  huitidme 
livre  et  la  fin  du  septi^me  (4).Celui  qui  peut  pas- 
ser  pour  roriginal  des  deux  a  138  leuillets,la  copie 
en  a  110. 

Le  moine  Paul^  rMacteur  de  ce  Cartulaire, 
Le   moine   Paul,    Tauteur   m^me  du  livre   ou 


Tabbe  Landri  lui  donna,  il  fit  un  voyage  k  Blois, 
et  rerait,  dans  le  bourg  de  Vienne  sur  la  Loire,  k 
Raherius,  gendre  de  Berlhe^  une  sorame  de  40 
sous,  pour  prix  dun  arrangement  conclu  avec 
celui-ci  par  Tabb^  (5).  En  108S.il  se  rendit  dans  la 
terre  de  Liancourt,  et  Ik,  mont6  sur  un  palefroi 
blanc,  reconnut  lcs  terres  dont  la  dtme  venait  d'6tre 
c6d6e  aux  moines  par  le  chevalier  Ilbert  d*]£rigni. 
Ge  fut  aussi  lui  qui  planta  de  grandes  pierres  pour 
servir  de  bomes  &  des  terres  situ^es  au  couchant 
de  la  ville  de  ChartreE ,  Voil^  k  peu  pr6s  ce  qu'on 
sait  de  la  vie  de  rauteur,et  ce  que  nous  aurions  pu 
passer  sous  silence  sans  faire  tort  k  Thistoire,  si 
nous  avions  eu  quelque  chose  de  plus  remarquable 


Cartulaire   d'Aganon  (car  le  titre  du  premier  li-  t»  ^  mettre  k  la  place. 


vre  est  devenu  celui  de  tout  le  recueil)»est  souvent 
nomra^  dans  son  ouvrage.  Le  plus  ancien  acte  de 
date  certaine  od  il  figure  est  de  4060,  et  le  plus 
r^cent  de  1088.  Dans  les  deux  il  est  qualifi6  sim- 
plement  de  moine.  Un  autre,  pass6  en  1079  et 
1088,  lui  donne  le  titre  d'edituus;  un  autre,  de 
1086,celui  de  monachus  et  edituuSj  notarius  :  ce  qui 
nous  apprend  qu'il  etait,au  moins  dans  les  derniers 
temps,  concierge,  ou  plutAt  tr^sorier  de  Tabbaye 
de  Saint-P6re.  Dans  la  plupart  des  actes  qui  le 
mentionnent,  il  cst  d6sign6  corarae  le  notaire  ou 
redacteur  de  ces  actes  rafiracs.  Ainsi  donc,  parrai 
les  chartes  copi6es  par  lui,  il  y  en  avait  plusieurs 
dont  il  avait  lui-ra6rae  6crit  les  originaux.Lesnom- 
mes  Emutfus  Niger  et  TescelinuSy  qui  paraissent 
dans  lcs  actes  au  nombre  des  t6moins,avec  la  qua-  C 
lification  de  famulus  Pauli  monachi,  ^taient  appa- 
remraent  dcs  esp6ces  de  fr^res  lais  attach^s  k  son 
service. 

Le  recueil  de  Paul  t^raoigne  de  son  z^le  pour  les 
int^rdts  de  son  abbaye,  ct  du  soin  qu'il  rait  kfaire 
la  recherche  des  possessions  et  des  droits  qu'eile 
avait  ou  qu'elle  pouvait  pr6tendre.  II  eut  beaucoup 
k  souffrir  avec  les  autres  raoines  des  troubles  qui 
afflig^rent  le  couvent,  et  dont  il  ne  parle  qu'avec 
douleur. 

Cc  fut  peut-6tre  en  sa  qualit6  de  concicrge  ou 
trdsorier  qu'il  fut  charg6  de  plusieurs  affaires  pour 

(3)  Les  Ben6diclins  (Hist.  litt.,  t.  VIII,  p.  257) 
jugent  que  le  plus  ancien  des  deux,  celui  qui  a  138 


Qualitds  de  ses  icrits. 

Son  ouvrage,dansle8partiesqui  lui  appartiennent 
en  propre,  ne  se  distingue  ni  par  Tordre  des  raa- 
ti^res,  ni  par  la  liaison  des  id6es  ou  par  la  diction. 
Assez  souvent  la  phrase  est  obscure,  et  la  latinit^ 
manqueen  gen6raI,non-seuIeraent  d'el6gance,raais 
encore  de  correction.On  doit  toutefois  tenir  coropte 
de  la  barbarie  de  T&ge  od  il  florissait,  et  considcrer 
que  s'il  est  bien  au-dessous  des  ^crivains  tels  que 
les  cel^bres  ev^ques  de  Chartres  Fulbert  et  Yves, 
qui  v^curcnt  dans  le  m6me  sidcle,il  ^crivait  mieux 
que  la  plupart  des  auteurs  de  son  temps.Du  reste, 
il  fait  preuve  de  jugement,  de  candeur  et  de  bonne 
foi,  et  ne  d6guise  pas  mdme  les  faits  peu  aonora- 
bles  pour  ses  fr^res. 

Temps  ou  il  a  vdcu, 

II  est  d'ailleur8  impossible  de  fixer  T^poque  de  sa 
naissance  et  celle  de  sa  raort.  On  lit  dans  VHistoire 
littdraire  de  la  Prance  (6),qu'il  devait  6tre  fort  kg6  en 
1088,6tant  ne  vers  le  commencement  du  xi«.<>i^cle; 
mais  c'est  une  opinion  qui  manque  de  preuve,  et 
peut-6tre  aussi  de  vraisemblance.  De  ce  que  nous 
le  voyons  cette  ann^e  ra^rae  voyager  k  chevaI,nou8 
devons  supposer  qu'il  n'6tait  pas  alors  fort  avanc^ 
en  Age  (7). 

Orthographe  des  noms  de  tieux. 

II  est  inutile  d'avertir  que  nous  nous  sommes  fait 
une  loi  de  publier  les  textes  dans  toute  leur  inge- 

du  corate  Eude  11.  son  p^re  (Doyen,  I,  "ISQ).  Dono 
le  voyage  de  Paui,qui  n'a  gu^re  pu  se  faire  avant 


feuiilets,  remonte  au  xi*  siecle,  etgu^il  est  m^rae  le  rv  4038,  sest  fait  tr^s-probableraent  plusieurs  ann6es 

1  rautcur.Mais  j'ai  examinele      apr^s,  mais  au  plus  tard  en  1069. 


.  raanuscrit  original  de 
manuscrit,et  je  ne  le  crois  pas  aussi  ancicn,  s'il 
n*est  permis  de  donner  un  avis  diff6rentdu  leur.D. 
Muley  estirac  ce  ms.du  xii*,et  Tautredu  xiii«si^cle. 

(4)  On  trouvera  lib.  i,  cap.  6,  8,  des  paragraphes 
tires  du  socond  raanuscrit.  Ils  sont  enferraes  dans 
des  crochets 

(5)P.124.LesB6n6dictins,dansr^wf.  liU.,i.  VIII. 
p.  255,  supposent  que  c  voynge  de  Paul  se  fit  en 
i(KJ8;  inais  cette  date  est  fort  doutcuse,  attendu 
gue  la  chart6  qui  seule  nous  fait  connaltre  le  voyage 
ne  Panl  n'est  pas  dat^e.Seuleraent  elle  est  au  nora 
de  rabb6  Landri,  et  elle  designc  Thibault  fllll 
comrnc  elant  alors  le  comto  de  Gharlres.  Or,  Tabb^ 
Luiidri  n'cst  raortjquen  1069,et  Thibault  ne  devint 
comte  que  le  15  novembre  1037,  jour  de  la  mort 


(6)  T.  VIII,  p.  254.  Du  reste,  sauf  quelques  pe- 
tites  inexactitudes,  Tarticle  consacr^  par  les  Bene- 
dictins  au  moine  Panl  et  k  son  ouvrage  (p. 254-260) 
est  tr6s-bien  fait  et  digne  des  auteursde  VHisLlitU 

(7)De  ce  que  Paul  se  dit  contemporain  d'Ar6faste, 
p.  109,  et  de  ce  que  celui-ci  vivait  enoore  en  lO^ 
dans  Tabbayede  Saint-Pere,oii  il  avait  embrass^Ia 
vie  monastique,les  B6n6dictins  ont  conclu  que  Paul 
^tait  pareillement  moine  d^s  1029,  et  qu  ainsi  il 
pouvait  fitre  ne  au  commencement  du  xi*  si^ole. 
Mais  Arefaste  a  prolong6  sa  vie  beaucoup  plus  tard, 
puisqn'il  figure  au  nombre  des  temoins  dans  une 
chartc  de  l^bb6  Landri  (p.491),  r^dig^e  par  cons^ 
quent  entre  Tann^e  1033  et  Tann^e  4069,si  Ton  suit 
Ics  calculs  du  Galtia  christiana. 


185 


VBTnS  AGAMO. 


188 


DQit6^  on  pourrait  quelquefois  dire  dans  toute  ieur 
barbarie.  Nous  avons  suivi,  m^me  dans  la  repro- 
duction  des  noms  propres,la  variet6  d'orthographe 
donnee  par  les  manuscrits.  Mais  nous  devons  fairo 
observer,  k  l^gard  des  mots  villa,  villarey  curlis^ 
mons^  et  autres  semblables,  ^crits  isol<5ment,  quo 
nous  avons  pris  pour  r^gled'imprimer  par  une  ma- 
juscale  le  mot  qui  faisait  partie  inl6grante  du 
nom  :  tandis  que,  dans  les  cas  contraires  ou  dou- 
teux,  ie  mot  a  6t^  dcrit  par  une  minuscule. 


A  Ainsi  par  exemple,  nous  avons  6crit  Manus 
Villare,  Mainvilliera  ;  Fracta  Vallis,  Fr6t6val ;  Cmn- 
pus  Faunif  Champhol ;  Germinionis  Ki'//»,  Germi- 
gnonville,  parce  que  les  mots  Villarey  Vallis,  Cam- 
ptis,  Villa,  cntrent  dans  la  composition  du  nom. 
Au  contraire,  nous  avons  imprim^  Cruciacum  villa, 
Cruc6 ;  villa  LMii^  L6ri ;  Gesiaci  cella.  Jusiers, 
villa  Condatum,  Gond^ ;  Lupiniacus  viilay  etc, 
parce  quo  lcs  mots  villa  et  cella  sont  rest^s  hors 
du  nom. 


TITLLUS  AGANOMS 

IN  LIBRO  CARTARUM  SANCTI  PETRI 


(8) 


L  Opus  higus  libelli  ex  privilegiis  quae  in  nostri  B 
ccenobii  sacris  scriniis  invenire  potui,  a  fratribus 
icpissime  rogitatus.usque  nunc  distuliperordinem 
colljgendo  edere,  cum,  propter  ebitudinem  (9)  mei 
ingenii,  vel  rusticitatem  incuUi  scrmonis,  quod 
magis  esse  rcbar  utile  silentio  tcgere,  quara,  impe- 
rili  stili  officio  blatorando  innotis  (iO),ejus  nudita- 
tem  detegere,  tum  propter  invidentium  virosa  ver- 
boram  jacula  qui,  solito  more,  laude  digna  bono- 
rum  facta  virorum  semper  conrodendo  vituperant, 
idque  boni  quod  in  sua  conscientianon  agnoscunt, 
in  aliia  dum  viderint,  serpentini  sermonis  fuco 
obumbrare  fcgtinant,ut  rectorum  innocentia  laudi- 
bu8  miaime  extollatur  debitis.  Unde,  patientia  co- 
mita,  virtus  probitatis  pressa  iniquorum  sutelis, 
opinione  vulgi  videtur  jacere  in  imis,  instar  imbe-  p 
cUia.  Nunc  vero,  fratemo  imperio,  non  praesum- 
Uonis  aupercilio,privilegia  quae  ab  incendio  nostr» 
«eclett»  nostrarumque  edium  non  sine  periculo, 
sani  liberata,  ignorantis  stimulis  atque  caninis 
aubsannantium  postpositislatratibus,in  hoc  opuscu- 
lo,velutinparvo  cibuto,stolidi  sermonis  stilocollige* 
te  8tadui,ut  ab  incendio  seualiisfortuitis  faciliustu- 
iari  poBsint  periculi8,nec  non  si  quando,quod  sepe 
fit,aliqua  questio  de  conscriptis  monasterii  posses- 
iionibug  surrexerit,citiu8  legendo  inventa  solvatur. 
Malui  denique  fronte  rupta  vestris  obtemperare 
Joaaionibus  quam  non  obtemperando  deses  silere, 
tacena  timore  obloquentium  qui,simp1icium  studia 
pro  nichilo  ducentes,  ipsi  in  suis  voluptatibus  so- 
pienies,  ab  hominibus  sine  ullo  boni  opejis  effectu 
volant  Tideri  Bapientes.  ^ 

Decreri  etiam  villas  singulas,  vicos,  agros,  silvas 
et  catera  loca,  religiosorum  virorum  largitionc  in 
flloram  atipendiis  data,8i  forte  fuerit  datum  michi 
odam  irel  faealtas,  terminis  propriis  sive  arcitiniis 
diseidei^  ab  extranei8,ut  hi  qui  iotrra  paradisiacas 

(8)  IL  e.  :  Prologus  tn  librum  cui  titulus  Agano, 
im  eodice  chartarum  Sancti  Petri.  Summa  pagina 
ieriptam  esi  mana  reoentiore:  Liber  Aganonisvetus. 


sanctissimi  ovilis  mandras  spontaneo  voto  sunt  in- 
clusi,  mundo  quidem  mortui,  Dco  autem  viventea, 
carnis  desidcria  jugiter  niortificant,  bonis  moribua 
animas  suas  adornant,habeant  videlicetpra  mani- 
bus  noticiam  suarum  rerum  ad  instar  illorum  qui 
pra3vident  eas.Oportet  enim  omnesscire  resquibua 
victus  et  vestituseisadministratur,utsacrilegorum 
ambitio,qua)  litibus  ct  minissempersimpiicesviros, 
ut  ab  eis  aliquid  extorqueat,exterret,possintrepeI- 
lere.In  causis  quidem  plus  valetplurimorumquam 
unius  assertio.  Placuit  quoque  huic  inserere  pagi- 
nulffi  quod  locus  i8te,sicut  abantiquorumdictisvel 
scriptis  didiicimus,inter  regalesperGalliam  nobili* 
ter  fundatos,et  augustalibus  titulis,auro  vel  argen- 
to,  seu  ingcnti  omamentorum  copia  omnibuaque 
robus  mundanis  quibus  attoUitur  humana  fragili- 
tas,  comptus  et  prsclarus  extitit. 

Verum  quia  sspe  flt  ut  ubi  superhabundant  di- 
\ilis,  ibi,  socia  impunitate,  ingentes  exaggerantur 
culpjB,  quibus  miscri  homines  impliciti  largitorem 
rerum  ceca  mente  neglegunt,  et,  dum  in  peccati 
sumno  sopiuntur,hostcm  8ecuntur,pQBni8  plectendi 
perpetuis;  sepe  tamen  omnipotens  Deus  et  affligen- 
do  miseretur  peccatoribus,  et  miserando  afQigii 
filios  quos  recipit. 

Il.ltaque  memoratus  locus,non  longe  a  menibus 
Garnotinffi  urbis  normaliter  situs,  non  modico  mo- 
nachorum  ccetu  resplendebat,qui,in  Ghristiamore» 
carnis  vicia  mortiflcando  comprimebant ;  et  beato 
Petro  apostolo  famulans,  velut  Lucifer  tunc  omni- 
bus  virtutum  luce  radiabat.  Urbs  denique  supra 
memorata,populosa admodum  atqueopulentissima 
inter  Neustri®  urbes,  murorum  magnitudine,edif)- 
ciorum  quoque  pulcritudine,  vel  art^um  liberalium 
studiis,  habcbatur  famosissima. 

IIL  Quadam  vero  tempestate,  de  transmarinis 
partibus  cum  rostratis  navibus  gens  pagana  ebul- 

(9)  Ita  codd.  pro  hebetudinem. 

(10)  Ita  codd.^  ut  alibi,  pro  ignotis. 


187 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


188 


liens,  evaginato  suffi  nequitiffi  gladio,  totam  pene 
Neustriam  crudeliter  devastabat.  Nonnulla  quippe 
X  loca  Sinctorum  depopulans,  voracibus  tradebat 
flammis^civitates  vero  captas  solo  tcnus  evertebat, 
atqueCbristianosaut  insatiabili  fcrro  laniabat,  aut 
in  captivitate  duclos  sub  inrevocabilicorona  vende- 
bat.  Cujus  rabies  in  tantum  efferbuit,  ut  per  Se- 
quanam  fluvium  remigio  asccnderet,omniacircum- 
quaque  loca  depopulans,  ad  urbem  Carnotensem 
tandem  perveniens.  anelanti  pectore  cupiebatever- 
tere;  et,  omnia  quffi  in  circuitu  urbis  attingere 
potuit,  vastando  inhabitabilem  reddidit. 

IV.(!um  vero  urbs,  exigentibus  incolarum  meri- 
tis,per  multa  annorum  curricula,  tantis  afficeretur 
angustiis,  occisis  tandem  civibus,  opibus  sublatis 
atque  totis  viribus  fractis,  ex  improviso  etiam 
quadam  nocte  capitur.  Christiani  omnes  diversis 
mortibus  velut  pecudeslaniantur.Urbsquoque,quffi 
quondam  a  Julio  Cffisare  obsessa  decennio  perstitit 
inexpugnabilis  et  a  se  Romanasacies  Argolicasque 
pepulit  indefessa  phalanges(erat  enimexquadratis 
et  immanissimislapidibusconstructaaltisqueturri- 
bus  munita,  ac  iccirco  urbs  (ll)Lapidum  vocitata, 
aquffiductibus  jocunda,viis  subterraneislffitabunda, 
quibus  omnia  8ubportabantursibinecessaria),nunc 
ab  inopi  divinffi  virtutis  gente,Deo  permiltente,solo 
tenus  evertitur  et  ignibus  concrematur  (12).  Dei 
tamen  patientia,quffi  sicsuorum  corrigitproterviam 
ut  in  futuro  non  pereant,impii8simffi  gentiscrude- 
litatem  ad  propriaredirenonpermisitinultam.Nam 
Franci,  undecumque  conglobati  (13),  ad  stationem 
navium  pervenire  maturantes,  revertcntibus  illis 
oum  spoliis  multis,ad  rates  occurrunt,ilicoque  au- 
dacter  cum  eis  confligunt ;  quorum  primo  impetu 
ita  cesi  cadere  coBperunt,ut  in  adulta  hiemencmo- 
pum  folia,  flante  Borea,  solent  cadcre.  Videres  eos 
denique,prisca  ferocitate  deposila,  alios  quidem  ad 
necandum  sese  in  flumine,vocabulo  Diva,  prfficipi- 
tare,  alios  vero  inca?sum  ad  rates  confugere  et 
pedibus  equorum  miserabiliter  conculcari  gladiis- 
que  persequentium  confodiri ;  ita  ut  ex  illa  tanta 
multitudine  vix  pauci  evasisseinvenlrenturin  cap- 
tivitate  duoendi. 

V.Dux(14)  autem  eorum  Astingus  vocabatur,qui 
quantffi  ddositatis  vir  fuerit,ex  unare  abipsofacta 
assignare  curavimus  :  is  namque,  mare  navigans 
terrasque  plurimas  depopulans,  ad  Lunensem  per- 
vcnit  urbem  (15),qui  eam  undiqueperlustran8,cum 

(11)  A  :  urs.  —  B  :  ubrs  (sic). 

(12)  B  :  Dei  tamen  sapientia,  quas  sic  suorum  cor- 
rigit  proterviam  ut  in  futuro  non  pereant,  impiissi' 
morum  barbarorum  crudelitate  sopita,  reversis  fttai- 
tivis  et  reliquiis  populi  mundanam  pacem  reddiait, 
Qui  totam  urbis  subversionem  recdi^care  minime 
valcntes,  civitatis  angulum  adhuc  muro  circumdatum 
ad  abitandum  eligunt,  et  ex  murorum  ruderibus,  ad 
instar  muri,  sine  cemento,  posito  inibi  lapide  super 
lapidemf  sicut  usque  nunc  apparet,  se  munire  sata- 

gunt, 

(13)  Aliter  narrat  fugam  Hastingi  Aibericus  (ad 
ann.  904),  in  cujus  chronico,  minatur  Theobaldus 

'    Caroli  Grossi  imperatoris  proximum  impetum  Nor- 


A  valde  munitissimam  vidisset,  quadam  dolositate 
concepta,non  vi  set  strophoso  ludo  delegat  capere. 
Fingens  ergo  se  ffigrotare,  urbis  antistitem  ad  se 
accersiens,summissa  voce  petit^sesacribaptismatis 
unda  a  peccatis  ablui,et  eum  sibi  patrinumfieri.si 
ad  prffisens  emori;quamobrem  a  malis  quffifecerat 
intimo  corde  penitere  ac  toto  corde  ad  Christum 
converti,  Diabolo  et  ponpis  ejus  velle  se  abrenon- 
ciare,  quatinus  vel  in  morte  sanctum  lavacrum 
consecutus,  evadere  quivisset  pcenas  inferni.Cujus 
dictis  antistes,  actutum  credulus,  sine  mora  eum 
catezizans,instar  morientium  lavit  aqua  baptisma- 
tis  (16),  eumque  de  sacro  fonte  levavit  (17).  Ex  hac 
re  cives  cum  suo  prssule,  falsa  spe  securi,  cum 
barbaris  fedus  iniunt,urbis  portas  aperiunt,  rerum 

P  omnium  venalium  copiam  foris  intusque  emendi, 
velut  sociis  et  amicis  tribuunt.  Qui,  possibilitate 
nacta,tota  ebdomada  ostiatim  urbem  perlustrantet 
vicos  ante  sibi  innotos  efficiunt  notos.Octava  deni- 
que  die,  civibus  in  foro  intentis,  quaterni  vel  seni 
pauiatim  per  vicos  civitatis  barbari  se  ingerunt 
taciti,  portis  singulis  ponentes  custodiam,atque  in 
foro  plurimos  quasi  aliquid  mercaturos  remittunt. 
His  ita  patratis,  Astingus  in  feretro  armatus,  velut 
mortuus  collocatur,et,in  fficclesiaasuisdeportatus, 
patrino  suo  prffisuli  cum  simulato  fletu  exibetur,ut 
chistianorum  ex  hoc  seculo  decedentium  festinus 
ofTicium  perageret.  Qui  devote  humanitatiofficium 
peragens,  cum  in  sepulcro  ex  more  cadaver«mor- 
tuum,  ut  estimabatur,  deponi  juberet,  barbari  in- 
gentis  vocibus  clamarecGeperunt,maledictaperstre- 

C  punt,totaque  fficclesia  attonita  in  voces  simul  attol- 
litur.  Quid  plura  ?  llle  funestus  satelles,  de  lecto 
Bubito  exiliens,evaginato  gladiojacinus  conceptum 
satagit  peragere.Etprimoqnidemin  patrinumsuum 
antistitem,  qui,  ut  ejus  animam  factori  Deo  com- 
mendaret,infulatus  adstabat,ensem  levat,eumque, 
crudeli  crudeIior,capite  truncato,  martyrem  efficit. 
Cujus  milites  per  totam  quidem  fficclesiam,  multi-' 
modam  necem  peragentes,  nuUi  stati,  nulli  sexui 
parcentes,mortuorum  cadaveribu8,velut  manipulis 
spicarum  Sirius  ardens  agrum,ita  sitiens  sanguine 
gladius  eorum  cooperuit  pavimentum,  quod  etiam 
usque  in  atriis  sanguinis  rivo  manare  fecerunt. 
Quorum  voces  ut  eorum  complices  per  civitatem 
sparci  audierunt,  quoscumque  obviant  velut  oves 

T\  mactant,qui  totiushumanitatisatquepietatisobliti, 
senes  et  juvenes^conjugatas  etvirgine8,parvulo8  et 

manno  duci,  qui,  «  prffi  timore,  inquit  Albericus, 
vendita  Tbeobaldo  civitateCamotena,clam  discessit 
et  post  in  Francia  non  visus  est.»  Ille  autem  Tbeo- 
baldus,  Roberti  Fortis,  ducis  Franciffi,gener,filium 
habuit  Theobaldum  dictum  le  Tricheurfqul  primus 
habetur  Blesarum  et  Carnotum  comes. 

(14)  Hic,  cod.  B  plura  transposuit,  totam  de  Aa- 
tingo  narrationem  mfra  rejiciens,  non  sine  qua- 
dam  lectionis  varietate  et  omissione,  compendii 
causa,  ut  videtur. 

(15)  Anno  858,  ut  opinatur  D.  Muley. 

(16)  A  :  babtismatis. 

(17)  Addit  Dudo  Sancti  Quintini,  p.  64,  c,  comi* 
tem  cum  episcopo  fuisse  Astingo  patrinum. 


189 


YETUS  AGANO. 


190 


pendentes  ad  ubera,  iniquo  mucrone  perimerunt.  A 
Simili  modo  vagabundi  per  rostrum  (18),  ementes 
pariter  et  vendentes,  euntes  et  redeuntes,  crudeli 
ense  perfundunt  sanguine,  venali  \  quoque  quse  in 
rostro  reppererunt  ad  rates  exporlaverunt.  Qui  vero 
civitatem  pervaserant,  aurum  et  argenlum  varias- 
que  opes  in  ea  inventas  diripientes,  eamque  con- 
crcmantes,  itidem  ratibus  commendantes  abstule- 
runt,  citiusque  revcrtentes  ad  urbem,  muros  ejus 
evertentesfunditus,mortuorum  cadavera,  in  cineres 
redacta,  inter  rudera  reliquerunt  quasi  sepulta. 
Deinde,  positis  in  malorum  summitate  suparibus 
(19),  prora  naviam  versus  occidentem,  flante  africo, 
vertunt,  atque  more  piratarum  maris  semitas  pe- 
rambulantes,  insulas  locaque  maritima  populantes, 
inventam  gentem  ferro  trucidabant  (20).  g 

VI.  Verumenimvero  conditor  rerum,  qui  verbe- 
rando  suis  fldelibus  misereri  solet,  atque  iniquos 
tolerando  ad  inferni  claustra  exercet,  hujus  pha- 
langs  sceleris  enormitatem  diu  regnare  nolnit;  set 
pro  peccatis  justo  verbere  correptum  christianum 
populum  paulisper  respirare  voluit  et  iniquae  genlis 
malis  operibus  imponere  finem  decrevit,  suorum 
fidelium  sanguinem  vindicalurus  in  perpetuis  Hed- 
n«  (21)  flammivomis  ignibus.  Itaquc  cum  in  llnibus 
Armoricanorum  remigio  pervenisset,  aput  pontem 
DivaB  fluminis  aplicans,  laxa  corpora  recreare  a 
tanto  labore  sine  ullo  pavore  ccepit.  Tunc  a  Deo, 
quem  multi  mode  malis  exacerbaverat  operibu8,de- 
relicta,  terraB  marique  admodum  perosa,  a  Francis 
inibi  undique  circundata,  et,  sicut  supra  diximus,  ^ 
ita  est  gladiis  depasta,  ut  ex  tanta  multitudine  non  ^ 
legisse  me  memini  quempiam  evasisse,  neque  ali< 
qoem,  prsternnum,  in  captivitate  ductum  (22).  De 
quomm  sanguine  madidae  bibul®  arenae  per  undas 
801  fluminis,  quasi  pertesum  babentes,  ipsum  san- 
guincm  evomentes,  longo  ordine  mare  contiguum 
inmundo  cruore  inficiunt. 

Set  quia  calor  dicendi  me  compulit  digressionem 

(18)  Hic,  rostrum  pro  foro  videtur  usurpari,  nisi 
Eit  aliqua  vocis  corruptio. 

fl9)  Ita  cod.  pro  supjparis,  nempe  velis  navium. 

[tO)  Dolum  Astingi  Lunamque  urbem  ita  subrep- 
tani  fusius  narrat  prs  omnibus  Dudo  SanctiQuin- 
tini,  primo  operis  sui  de  moribus  et  actis  Normano- 
rum  capituIo(Ht5f.  Normann.  script.  antiq.  p,  63  sqq.) 
Qoem  sequitur  Guillelmus  Gemeticus,  cap.  ix  el  x 
{iind.  pag.  220,  c,  dJ,  addens  barbarum  ducem,  j) 
LuD«  esse  potitum,  aum  Romam  cepisse  putaret. 
Primam  Lune  expugnationis  mentionem  in  vetere 
chronico  incerti  auctoris,  sed  qui  monachus  Flo- 
nacensis  fuisse  videtur,  edito  ab  Andrea  Duchesnio, 
invenimus.  Tacet  de  dolo  Normanni,  nec  aliud  re- 
fert  de  urbe  Lunensi  quam  pauca  baec  verba  :«  Al- 
stagnus  a  Francorum  terra  per  Oceanum  pelagus 
Italiam  tcndens,  Lunae  portum  attigit  et  ipsam  ur- 
bcm  continuo  ccepit.  »  iflist.  Normann.  script.  antiq. 

S.  32,  B.)  Ibi  dux  Normannus  vocatur  Alstagnus;  a 
emetico  autem  Astingus.  At  in  Dudone  San.ti 
Quintini,  majore  varietate,  legitur  et  Anstinnus,  et 
Alsti^us,  tum  Adstignus,  Astelmus,  tum  saepius 
Anstignivs,  ut  noraen  ducis  istius  barbari,  de  quo 
nollum  reperimus  vesti^um  in  rerum  Italicarum 
seriptoribos  a  Muratono   collectis.  Ind3  fortasse 


facere,  jam  me  convertam  primum  iter  peragere, 
etquae  prima  invenire  potero  data  vel  possessa  sive 
a  clericis  hujus  supra  scriptae  aecclesiae,  sivomona- 
chis,  modcrno  tempore  a  venerabili  Ragenfredo  prae- 
sule  divino  nutu  constitutis,suntreddita,veI  ab  aliis 
religiosis  viris  pro  suarum  salute  animarum  largita, 
sicut  in  nostri  archisterii  scriptis  repperiri  potest, 
veri  calami  officio  transcribere  curabo. 

VII.  Prius  (23)  tamen  quod  assertione  veridica 
nostrorum  didici  seniorum  summatim  perstringere 
libuit,  qualiter  a  quodam  Elia  episcopo  (24)  a  pri- 
sca  nobilitatc  sive  maximo  honore  deciderit,  qui  au- 
ctoritate  regia,  quam  forte  emerat  pecuniis,  super- 
eam,  potcstate  indepta,  usurpare  cum  armis  non 
timuit,  in  ipsius  aecclesiae  liminibus  multo  cruore 
effuso  (25)  dum  monachi  priorem  statum  colerent 
atque  episcopum  abhorrerent.  Unde  factum  est  ut 
monachorum  plurimi  locum  Cui  se  devoverant  dese- 
rerent,et  in  Burgundiae  partibus  aput  beatum  Ger- 
manum  Autissioderensem  commorantes,  praesentis 
vitaecursum  ibidem  finierunt.  Praedictus  ergo  pras- 
sul,  nacta  occasione  praeciosa,  quab  ibi  repperitT)r- 
namenta  vasaque  diversa  aurea  vel  argentea,  quas 
concupivit,  absportavit  atque  distraxit,  terras  quo- 
que  sanctuarii  quas  religiosorum  virorum  munifi- 
centia  dederat,  in  quibus  extendere  manum  potuit, 
propriis  usibus  stipendiariis  mancipare  non  timuit, 
suisque  domesticis,  ausu  temerario,  in  beneficio  di- 
videre  praesumpsit.  Imbccillis  autem  turba  mona- 
chorum>  quae  ibi  remanserat,  nescio  quo  pergeret,  a 
praesule  parce  ac  inclementer  alebatur.  Interim  lo- 
cus  olim  celebris  atqueopinatissimus«paulatim  de- 
crescens,  pristina  quidem  dignitate  officioque  solito 
viduatus,  a  populo  nulla  veneratione  dignus  habe- 
batur. 

Post  non  multum  vero  temporis,  mortuo  episcopo 
Elia,  qui  hunc  locum  regalibus  titulis  insignitum, 
demonis  face  succensus,  ad  nihilum  duxit,  atque 
alterum  sanctimonialium  ccenobium  in  monte  Leu 

Normanniae  antiquae  recentior  historicus,Theodoru8 
Licquet,  vir  qui  Hotomagi  in  patria  sua  eruditus  et 
sagax  merita  sane  habebatur,  omnia  quae  vetera 
chronica  de  prisco  illo  barbarorum  septentriona- 
lium  duce  tradiderunt,  meras  fabulas  declarare  non 
timuit.  Conf.  Th.  Licquet,  Histoire  de  Normandie  de- 
puis  les  temps  les  plus  recuUs  jusqud  la  conquSte  de 
lAngleterre  en  1065,  t.  I,  p.  5»,  note  2. 

(21)  Leg.  Etna*. 

(22)  Quae  bic  narrat  Paulus  de  Hastingi  in  Car- 
notensem  pagum  invasione  et  de  Nortbmannorum 
ad  Divo  fiuvii  ostium  clade  inter  fabulas  ableganda. 

(23)  Hic  paragraphus  in  cod  B.  cum  levibus  va- 
rietalibus  fegitur  sicqre  incipit :  (^/t/er  autem  a 
prima  nobilitate  ataue  moximo  honore  praefatus  lo- 
cus  Sancti  Petri  aeciderit,  sicut  veridica  assertione 
seniomm  dedici  summatim  perstringere  curavi.  Fer- 
tur  ergo  a  quodamy  Helia  nomine,  qui  quadragesimus 
secundus  antistes  hujus  urbis  extitit,  auctoritate  re- 
gia^  ett*. 

(24)  Ab  anno  840  ad  annum  840.  D.  Muley. 

(25)  Cod.  B.  vro  dum  monachi,  etc.  habet  :  Introi- 
tum  suum  lufjuhrem  atque  initialem  exhibuit,  et  inex- 
tricabiles  dividuas  habitatoribus  injeeit.  Unde  factum 
est,  etc. 


i9i 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


m 


garum  non  longe  ab  urbeCarnotum  eleganter  situm  A 
solo  tenuB  destruxit,  hostilis  manus  civitatem  obsi- 
dione  cepit  et,  sicut  praemisimus,  igne  succendit  (26). 
Tunc  equidem  sapqe  dictus  locus  ab  hostibus  pro- 
phanatus,  ignibus  etiam  concrematur. 

VIII.  Pace  vero,  divipa  propiciatione,  rcddita,  a 
quodam  episcopo  (27)  divino  inslinctu,  parvo  licet 
scemate  redificatus  (28)  clericorum  officiis  cum 
modico  sensu  traditus  esse  perhibetur. 

IX.  Verumtamen,  civium  culpis  exigentibus,  a 
paganis  transmarinis  urbs  rursum  vastatur,  et  ipse 
iocus  funditus  destruitur,  et  usque  ad  tempus  Ha- 
ganonis,  gloriosi  praesulis,  ita  permansit.  Qui  cla- 
rus  gcneris  nobilitate  ac  humanarum  rerum  copiis 
habundans,  bonisque  virtutibus  emicans,  condoluit 
locumo]imquidemabhominibusvenerandum,nunc  g 
autem  admodum  neglectum  et  in  solitudine  reda- 
ctum.  Divinae  virtutis  zelo  suooensus,  accersiit  lapi- 
dum  cesores  atque  cementarios»  impensas  tribuit, 
magnopere  locum  ipsum  restaurare  (29)  jubens,  re- 
stauratumquepontificali  benedictione  sacraredecre- 
vit*  Clerinomiae  quoque  seriem  instituens,quaB  per- 
dia  pernoxque  laudes  Deo  debitas  inibi  redderet ; 
et  in  usus  necessarios  tribuens  ei  vineae  clausum 
terramque  contiguam,  quam  antecessores  ejus,  sa- 
crilego  voto,  sibi  subripuerant,  rura  quoque  qua9 
credidit  sufficere  clericorum  numero  perpctua  lar- 
gitione  condonavit.  Qui,.quandiu  vixit,  cordis  in- 
tuitu  sagire  voluit,  intentus  utilitatibus  atque  pro- 
voctibus  loci.  Quo  felici  obitu  (30)  ad  sa^ctorum 
oonsortiade  mundi  hujus  pelago  ab  angelis  transla-  p 
to,  in  episcopatu  et  venerabilis  Ragenfredus  succes- 
sit,qui  quanto  amore  looum  dilexerit  facile  sequenti 
opere  potedt  agnosci.  Nam  cjus  sagaci  ingenio  at- 
que  instanti  sucgestione,  clarus  genere  et  opere 
Alveus;  ejusdem  loci  abbas,  cum  canonicis  quibus 
praeesse  videbatur  artam  viam  ingredi  cupiens  qua 
tendltur  ad  Deum,  in  Floriacensi  coenobio  clerino* 
mias  seriem  religionis  habitu  exornans,  per  trienium 
normam  beati  Benedicti  sedula  intentione  per  obe* 
dientiae  bonum  didicit,  indeque,  revocante  sepe  me* 
morando  episcopo  Ragenfredo,  cum  suis  instructus 
regularibus  disciplinis,  ad  locum  proprium  rediit 
Carnotis,  secum  sumens  et  alios  duodecim  mona- 
cbos,  quos  ex  congregatione  supramemorati  coe- 
nobii  maluit  eligere,  ut  contra  hostem  antiquum 
velut  robustissimos  tyrones  in  novo  certamine  ha-  D 
beret  adjutorep.  Episcopus  ergo,  per  lotius  intcrsti- 
otum  triennii  quo  sein  sancta  religione  informave^ 
runt,  edes  ad  manendum,  claustrumque  monachis 
congruum  instanti  construxit  opere.  Quibus  cum 

(26)  Bod.  B  subjungit  :  Atque  chrisciani  diversis 
mortibus  velut  pectides  laniantur, 

(27)  B  :  A  successore  Helia^  pro  a  quodam  epi- 
scopo. 

(28)  B  :  Reedificatur  ecclesia,  clcricorumque  officiis 
cum  modico  censu  perhibetur  essc  tradita;  deinde 
meliorato  tempore,  monachilis  ordo  adibetur, 

(29)  Anno  eirciter  930.  D.  Muley. 

(30)  Anno  950.  D.  Muley. 


magno  gaudio  reoedtis,  atque  adnitente  totius  po- 
puli  consensu,  supra  memorato  Alveo  abbate  sa- 
crato,  victum  et  omnia  necessaria  lairgiter  eis  ac- 
commodavit,aecclesias  etiam  atquevillasquasante- 
cessores  sui  prava  usurpaverant  ambitione,  omni 
excluso  dubietatis  bithalapso  (31),  subtrahens  sibi, 
stipendiariis  usibus  jamjamque  redivivi  ordini  ala- 
criter  reddidit.  Viridiarium  quoque  quod  situm  erat 
juxta  coenobium  terramque  contiguam,  priscis  tcm- 
poribus,  ad  episcopis  male  retentam,  per  ingens 
quoddam  turibulum  argenteum  libena  contradidit. 
Quia  vero  tam  ab  Elia  quam  ab  aliis  post  eum 
episcopantibus  reddere  terras  nequivit  sine  quoli- 
bet  rccuperationis  respectu,  militibus  in  casamento 
datas,  XII  prebendas  in  msgori  scclesia  monacbis 
adtribuit  jure  perpetuo  possidendas,  anathematis 
jugulo  feriens  aliqua  dolositate  hqjus  largitionis 
donum  adnullare  volentes  vel  aliqua  exorbitatione 
minuere  machinantes.  Itaque  monacbos  in  summa 
pace  degentea  agmentando,  quandiu  vixit,  fovere 
non  destitit,  ammonitione  paterna  persepe  exortans, 
firmo  gressu  in  sancta  religione  persistere,  corre- 
ctionis  sarculo  desidum  vicia  evellere,  bonos  ut  in 
melius  proficerent  jugi  informare  pulogiis,  rudes  et 
inscios  sanctarum  Scripturarum  oraeulis  imbuere, 
ad  gaudia  uranicae  patriae  totis  praBcordiisannelare» 
Quo  felici  obitu  ab  hujus  mundi  fluctuantis  naufra* 
gio  ad  ccelestem  patriam  transmigrante  (32),  ejus 
gleba  oorporis  in  ccenobio  supra  memorato  ante  al- 
tare  beati  Petri  apostoli  cum  cboris  psallentium  si- 
mul  et  flentium  honore  dcbito  est  sepulta,  ad  ct^us 
levam  in  corpore  quiescit  Guantelmus»  venerandus 
antistes,  qui  proprio  interventu,  atque  ostensione 
interioris  tunicee  semper  Virginis  Mariae,  ab  obsi- 
dione  urbis  odiosas  Normannorum  abegit  phalan- 
ges.  Deinde  Fulbertus  praeBuI  (33)  memorandos, 
qui  quantae  fuerit  sapientiaB  jejus  agiographa  mixa 
dulcedine  flagrantia  legentibus  in^inuant.  Ad  dex- 
teram  vero,  Theodericus  epi8Copu8,cujus  Ambrosiffi 
opes  velut  torrens  affluentes,  praeclarum  opus  almaa 
matrisDomini  aulae  complentes,  peredias  quoque  at- 
que  bibesiae  (34)  inopum  jugiter  oviantes  (35),  aaoro 
dignum  praeconio  efficiunt. 

X.  Post  obitum  denique  sepe  memorandi  praesulis 
Ragenfredi,  episcopavit  (36)  frater  ejus  Arduinaa, 
locum  ejus  obtinens,  non  religionem;  qui  fastu  su- 
perbiae  tumidus  plus  equo  secularem  sequebatur  am- 
bitionem.Unde  factum  est  ut  monachos  exososha- 
beret,  ac  eorum  commodum  suum  fore  magnum  pu- 
taret  detrimentum.Quicquid  enim  monachorum  usi- 
bus  eximius  prasul  conccsaerat  oblucuvians  quasi 

(31)  Leg.  bithalasso. 

(32)  Anno  960. 

(33)  Anno  1007. 

(34)  Per^tal  edendi  aviditias;  bibesia  bibendi  avi- 
ditas,  ex  interpretatione  Domni  Muiey. 

(35)  Ita  codex,  fortasse  pro  obviantes^  quod  essot 
idem  ac  providentes, 

(36)  Anno  960. 


{93 


VETUS  AGANO. 


194 


sibi  Bubreptum  deplorabat.  In  tanta  itaque  cupidi-  A 
tate  exarsityUt  de  xii  prebendis  quas  frater  ejus,  ut 
pr«mi8iinus,dederat,medietatem  extorquendo  sub- 
ripere  non  timeret.  Cujus  sacrilegii  tramitem  non- 
nulli  succedentium  episcoporum  sequentes^propria 
profligantes,  aliena  cupientes,  occasiunculis  mona- 
chos  8ollicitantes,immissiones  ac  dolos  pretenden- 
tes,  ausu  sacrilego  auferre  dubitaverunt  minime ; 
plis8ima(37)  quaB  fidelium  dederat  largifl.ua  caritas, 
et  com  ipsorum  esso  deberent  defensores,  mentis 
eecitaie  correpti,  facti  sunt  tiranni  atque  expila- 
tores. 

XL  Ex  quibus  in  hoc  opusculo  litteris  annotare 
curavi  :  Rodbertum  Turonensem  qui,  ob  quendam 
M%ioris  Monasterii  monacbum,  Berengarii  sectam 
sequentam,  ut  a  veris  relatoribus  audivimus,qucm  ^ 
in  abbatis  Buggestu  obtrudere  non  valuit,  nobis 
agriter  (38)  renitentibus  ac  viva  voce  refutantibus, 
apostoiorum  sacrosanctum  altare,  contralegem  ca- 
nonicam,  celebratione  misterii  corporis  et  sangui- 
nis  Cbristi  tribus  mensibus  et  eo  amplius  carere 
fecit;  monacbos  quoque  auxilium  Dei  et  matris 
^us  exorantes  longe  fieri  ab  eo,  minarum  spirans 
palam  omnibus  prophano  ore  contestatus,  contra- 
dicente  scclesis  Romanae  legato,  pariterque  divi- 
nam  ofricium  eis  interdixit  ac  pnblice  in  principali 
scclesia  excommunicare  ausus  fuit.  Deinde  Brai- 
mensem  abatem  Arraldum,  cui  tanta  dolositas  ine- 
rat,  ut,  nisi  eam  lepos  sermonis  ejus  obumbraret, 
non  ipss  dolositatis  habitum  videretur  habere,  set 
eadem  dolositas  esse  putaretur.  Tantum  quippc  in 
eo  valuit,  ut  aurasise  (39)  cecitate,  bonorum  etiam  C 
oculos  veritatis  lumine  sermone  sacrilego  citissime 
earere  faceret.  Unde  crocotillo  (40),  tempore,  et 
abate  locum  privavit  et  obtimam  partem  monacho- 
ram  expulit,atque  quondam  monachum  abatem  ex 
improviso  fecit  et  quater  xx  libras  sibi  abstulit;  ac 
nisi  cito  inaudita  mortis  atrocitas  malis  suis  impo- 
suisset  finem,8ecundum  nomen  suum  omniamona- 
aierii  exteriora  et  interiora  abraderet ;  nam  dicebaf : 
aurum  vel  argentum  preciosaque  aecclesi®  ornamen* 
ia  fomenta  esse  monachissuperbiaeatqueincitamen- 
ia  lasctvise.  Pisces  quoque  monachos  vel  adipem  co- 
medere  aiebat  crudele  facinus,  eis  amnuens  nuda 
edere  olera  atque  sine  quolibet  edulio  suggerebat 
zyrophagos  (4i)  persistere,  cum  ipse  sibi  magnoe 
piaces  eioticaque  edulia  dari  juberet,  ventri  suo  n 
cafltrimargiam  (42)  semper  habens  vemaculam. 

XII.  Verum  quia  digressionem  a  ccnpto  tramite 
stili  ofllcio  satis  superque  fecisse  me  perpendo^  re- 
iro  cupiens  regredi^  fateor  me  ideo  id  egisse  quo- 

(37)  Hanc  vocem  plurima  interpretatur  D.  Muley. 
(3H)  Leg.  acriter. 

(39)  D.  Muley  legendum  putBt  aurarw?,quam  vo- 
cem  interpretatur  adulationis, 

(40)  CrocotiUuSf  Festo  exilis,  exiguus,  Crocotula 
vestis  genus  ad  usum  feminarum.  Plaut.  EpidicAl, 
U,  47. 

(41)  Pro  xeraphagos,  3Li\pofiyo\i^,  id  est  sicca  vel 
arida  edentes* 


niam  quffi  intexui  a  nostro  opere  minime  discre- 
pant,  nec  legentibus  debent  fieri  onerosa,  maxime 
cum  non  deluceratasempcressent.perobscuraobli- 
vionis  palla  cooperta.  Quaedam  tamen  cudimus  ii;i 
calco  operis  tam  recenter  facta,ut  etiam  non  igno- 
rct  puerilis  aelas,  set  quia  tam  insolenter  tamque 
atrociter  in  nobis  sunt  operata,ct  nos  ut  ut  ea  per- 
tulisse  dinoscimur,posteros  nostros  ignorare  nolui, 
ne  forte  minora  vel  8imilia,cum  perferre  temporis 
malicia  exegerit,  intolerabiliter  ferre  velint,  pr» 
oculos  habentes,  olim  nos  his  malis  fuisse  triennio 
et  eo  amplius  implicitos  offudis  (43)  quorumdam 
nostrorum,postea  quoque,repropiciante  Dei  gratia, 
liberatos  ac  rebus  prosperis  redditos.Tandem  quo- 
que  in  fincmsaliens  epilogi,Iectori  intimare  curavi 
quod  ea  quse  prirao  scripturus  sum  a  praesenti  usu 
admodumdiscrcparevidentur;  nam  rolli  conscripti 
ab  antiquis  et  in  armario  nostro  nunc  reperti,  ha- 
buisseminimeostenduntillius  temporisrusticoshas 
consuetudines  in  reditibus  quas  raoderni  rustici  in 
hoc  tempore  dinoscuntur  habere,  neque  habentvo- 
cabula  rerum  quaa  tnnc  sermo  habebat  vulgaris. 
Unde  interius,propria  luce  relicta.  mens  nimiaebi- 
tudine  concutitur,quod  per  se  nequeas  perpendere^ 
hi  usus  priscis  temporibus  monachorum  fuerint,an 
poslmodum  clericorum  temporibus,quos  praesulve- 
nerabilis  Hagano  in  loco  restaurato  instiluit,omni- 
potenti  Deo  famuIaturos.Verumquorumlibet  fuerint 
legentibus  investigandum  reIinquo,ne  forte  a  peri- 
tissirais  vcl  sapientibus  periphrastes  seu  alucinator 
insulo  sermone  inveniar.  Explicit. 

Item. 
Xll.  Quoniam  quidem  in  epilogo  praescripto  me- 
mini  me  scripsisse  canonicorum  famulatui  hunc 
locum  bis  esse  delegatum,  postquam  Hellffi  insa- 
tiabili  est  depravatum  ambitione  idcirco  Aimerici 
prffisulis  scriptum,  in  archivis  nostris  inventum^in 
testimonium  sumpsi,qui  multo  tempore  ante  vene- 
rabilem  Aganonem  extitisse  dinoscitur.Quem  etiam 
monasterium  solo  tenus  a  transmarinis  dirutum  ei 
ipsius  scriptis  et  eximii  Ragenfredi  ejus  successo- 
ris,  didicimus  pleniter  restaurasse  atque  canonicis 
cum  victualibus  stipendiariis  tradidisse*  Set  quia 
/Idelium  donaria,scriptorum  penuria,  illico  in  iem- 
pore  aut  non  sunt  scripta,  aut  si  sunt  scripta,  ne- 
glegentia  archiscriniorum,prffi  nimia  vetustate  suni 
aboleta ;  ideo  de  antiquis  cartis  nullam  prster  istam 
invenire  valui,quffi  subscriptainnuit  regia  dignitate 
privatum,  ac  propria  habitudine  exutum,  canoni- 
cis  hunc  locum  esse  traditum.  Sic  itaque  inoipii 
Aimerici  prffisulis  scriptum  (44)  :  «  Cum  christia* 

(42)  Pro  gastrimargia,  gallice  gourmandise. 

(43)  Ita  oodex ;  legendum  putat  D.MuIey  offuciis^ 
quod  interpretatur  fard,  fourberies,  tromperies, 
fraude. 

(44)  In  cod.  B.  idem  Aimerici  scriptum  (editum 
in  Gallia  Christiana.i.  Vlll,instr.,  col.  287)  his  sub- 
jungilur  verbis  :  Quod  sequitur  scripsum  Haimerici 
venerabilis  episcopi  ideo  in  executione  ejus  opei*is  po- 
sui  ut  prudens  lector  inteltigat  post  desolationem  au- 


115 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


196 


nissimus  atque  catholicus,  divse  moderationis  ope  A  Hberioris  obsequii  cultibus  Domino  valent  famu- 


sulTragante,  invictissimus  imperator  augustus  san- 
cta9   et  universalis   scclesis  statum  provectioris 
fastigii  dignitate  sublimare  cuperet,  ne  aliqua  sui 
habitus  parte  fuscare  videretur,  pari  voto  parique 
consensu  imperii  sui  obtimatum,  protulit  edictum 
ut  universa  canonicorum  claustra  in  regno  suo  con- 
sistentia,  absque  census  conditione  deinceps  abso- 
luta   permanerent,  quatinus,  absolutiva  libertate 
donata,sinceriorem  per  succedentia  tempora  divini 
cultus  Domino  valeat  exibere  militiam.Quod  etiam 
inclita  ejus  proles,  successor  videlicet  rex  Karo- 
bus  (45),patris  imitamina  sequens,sub  auctoritatis 
8UtB  prscepto  porpetim  observaudum  mandavit.Ego 
igiturinDci  nomine  Aimericus,nullis  praecedentibus 
stipendiorum  meritis,sed  sola  favcnte  divina  mise-  j. 
ratione,  humilis  Garnotensium  cpiscopus,  supradi- 
ctorum  pripcipum  sacrae  constitutionis  memores, 
compcrtum  esse  volumus  cunctis  matris  aecclesis 
sanctffi  Mariffi  fidelibus  nostrisquc.qualitcr  quidnm 
diaconus  et  canonicus  noster,  Frotgingus  nomine, 
ab  qjusdem  aecclesis  nobiliter  educatus  cunis,  ve- 
niens  in  presentiam  nostram^humiliter  postulavit  ut 
ex  sua  area  quam  quidam  presbiter  et   canonicus 
Sancti  Petri,  nomioe  Winemarus,  viam  universae 
carnis  abiens,ei  olim  noctitur  vendidi8se(46),nrmi- 
tatis  cartulam  exinde  faccre  et  roborare  nostro  no- 
mine  delegeremus.  Quod  quidem,  per  consensum 
canonicorum  et  fidelium  nostrorum^dignum  duxi- 
mus  faciendum.  Est  autem  ipsa  area  in  prospectu 
civitatis  Garnotis  infra  claustram  Sancti  Petri,  ad 


lari ;  censum  vero  nullum  cuipiam,sicut  supra  di- 
ctum  est,exinde  exsolvat,  nisi  illum  qui  ad  divinse 
servitutis  pertinere  videtur  militiam.Insuper  etiam 
ei  licentiam  damus  ut,salvo  pontificali  jure,vel  sic- 
utin  regali  continetur  prajcepto,cuicumque  conferri 
in  eadem  canonica  domino  militanti  libuerit  pote- 
statem  habeat  eandem  concedendi  aut  venundandi. 
HflBC  vero  cartula,  ut  per  succedentium  temporum 
curricula  inviolabilem  inconvulsamque  obtineatfir- 
mitatem,manu  propria  subter  eam  flrmavimus,  et 
canonicorum  nostrorum  propriis  manibus  roboran- 
dam  decrevimus.Data  est  anno  secundo  regni  Odo- 
nis  regis  (48)  feliciter.  Ingelgaldus,  sacerdos  indi- 
gnus,  scripsit.  » 

Silentio  tradita  corroboratorum  nomina  subscri- 
berem,  si  emolumentum  praesentibus  vel  futuris 
aliquod  scirem.Verum  quia  in  his  detrimentum  ne- 
que  emolumentumulLum  perpendo,ad  domni  Agani 
scripta  stilus  (49)  vertatur,  qui  locum  a  paganis 
destructum,  divina  opitulante  gratia,  decenter 
restaurans  clerimoniae  serieminibiOeomilitaturam 
subrogavitquadam  portiuncula  rerum  olim  loco  per- 
tinenlium  delegata,  quae  corporum  necessitatibus 
supplomenta  suggerent,  atque,  procul  expulsa  re- 
rum  exterorum(50)  soUicitudine,  clerns  libera  me- 
ditatione  divinis  insisteret  laudibus.  Unde  (51)  di- 
gnum  duximus  nt  de  membranulis  collectis  dorariis 
quae  vel  ipse  alii  devotissimi  viri  loco  contule- 
runl,  usque  ad  id  temporis  quo  venerabilis  Ragen- 
fredus  decentiori  statuatquereligiosioricultueum- 


meridianam  scilicet  plagam.habens  inlongum  per-  C  dem  locum  infastigiavit,  liber  Hagani   vocitetur; 


ticas  XXXVI,  et  in  uno  capite  perticas  viii  et  dex- 
trum  unum,  in  altero  vero  capite  perticas  xii  et 
dextrum  i.  Terminatur  autem  ab  uno  latere  et  una 
fronte  terra  fratrum  Sancti  Petri,  ab  altero  latere 
via  publica,et  una  fronte  exituo  (47)  in  claustrum. 
Infra  has  terminationcs  praefatam  aream,cum  vinea 
quae  eidem  areae  suporposita  esse  videtur,  perpetuo 
per  hujusmodi  cartulam  ei  habendam  concedimus  : 
ita  duntaxat  ut  juxta  memoratorum  principum 
decreta,  absque  census   exactione  eam   obtinens, 

ju$  loci  qu3S  cepit  fieri  sub  Helia  episcopo  bis  esse 
delegatum  clericis  el  tantumdetn  monachis,  Continet 
autem  hoc  modo  :  cum  christianissimus,  etc. 

(45)  Garolus  Calvus,  filius  Ludovici  imperaloris. 

(46)  Hic  superscriptum  reliquisse.  -. 

(47)  Fort.  leg.,  etaltera  fronte  exitu,  ^ 

(48)  Anno  889  vel  890. 

(49)  B  .  pennuta, 

(50)  Ita  cod. 

(51)  B  :  Unde  dignum  duxi  ad  finem  hujus  epilogt 
eartas  scribere  editas  ab  episcopis  Agano  videlicet  et 


in  quo  diiigens  lector  omnia  fere  inveniet  quee  in 
ipso  intersticio  duorum  eximiorum  praesulum  a  fi- 
delibus  collata  vel  concessa  esse  videntur. 

Sequentisvero  operis  agiographa  Ragenfredi  liber 
noncupetur,quia,propiciante  divina  clementia,eju8 
studio  geminis  provectibus  locus  cepit  provehi, 
a^que  per  omne  aevum  fundamentum  quod  jecit, 
quamvis  estuantesaloperhujus  mundi  pelagus  per- 
sepe  naufragium  perferat,  victrici  tamen  patientia 
invincibile  manebit  in  secula. 

Ragenfredo  atque  sancti  Carauni  abbbte  GradulfOj 
de  rebus  datis  vet  redditis  atque  concessis  Sancto 
Petro  ab  eis,  dum  adhnc  canonici  loco  desrrvirent. 
Deinde  res  possessas  ab  illis  quas  scriptas  repperi  in 
duobus  rotuliSj  atque  consuetudines  quas  ah  agricolis 
accipiebant,  qu3S  muttum  discrepant  a  consuetudini- 
bus  nostri  temporis,  Earum  denique  rerum  cartas^ 
vel  nomina  illorum  qui  eas  largiti  sunt  minime  inve- 
ni.  Utrum  autem  vetustate  abolitx  sunt,  aut  hostium 
igne  crematXj  aut  nunquam  scriptae,  scribarum  pe- 
nurittf  minime  scio. 


m 


VETDS  AGANO.  —  LIB.  I.  AGANUS. 


198 


LIBER  PBIMUS 


(52) 


SIVE 


HAGANI     PRiESULIS 

(Ab  anno  931  ad  annum  954,) 


CAPITULUM  L  A 

Scriptum  Agani  de  clauso  vinearum,  et  de  terra  non 
longe  a  monasterio  reddita, 

(Circa  a.  930.) 

•  §.  «  In  (53)  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 

sancti.  Divinorum  voluminum  eloquia  plena  oculis 

ante  et  retro  indicant  unicuique  prsterita  mala 

sollerter  cavere  et  bona  sibi  desiderabilius  prospi- 

cere.    Prerogativae   igitur   pontificalis   reverentiae, 

qus  in  specula  Domini  adornata  consistit,  oportu- 

num  valde  est  ut,  limpidius  speculandOyConaideret 

vias  «quitatis  et  per  eas  plebem  sibi  commissum 

ire  disponat,  depravata  corrigat,  dispersa  in  die 

nubis  et  caliginis  congreget,  subtracta  restauret, 

fracta  consolidet,  quae   atgecta  fuerant   reducat, 

fusciculos  deprimentes  solvat  et  omne  onus  secun-  n 

dum  justiciffi  normam  disrumpat.  His  ergo  divins 

commonitionis   incitamentis   admonilus  (54),  ego 

AganuSy  nullis  existentibus  meritis,  set  sola  Domi- 

ni  gratuita  pietate,  episcopus  Carnotensis  ecclesis, 

super  quodam  monasterio  nostro  pene  diruto,  in 

honore  sancti  Petri  dicato,  condoluimus,  quod  non 

longe  ab  ipsa  distatcivitate,illudqueafundamento 

rcsdiflcare  et  canonica  institutione  clericorum  cun- 

ctonim  graduum  inibi  Deo  servire,  sanctam  exer- 

cendo  religionem,  jussimus.  Tempore  si  quidem 

pacis  jam  olim  splendide  locus  ille  viguit,  in  cano- 

nicis  Deo  miiitantibus  et  in  exercitiis  bonorum  ope- 

rum  bene  decertantibus;  set  ingruentibus  pagano- 

rum   infestationibus  caeterisque  supervenientibus 

pressuriSfipsum  pene  desolatum  invenimus.  Nunc 

autem,  adjuvante  Dei  gratia,cupimus  pritinos  (55)  ^ 

religionis  renovare  usus,ut  ibi  laus  Dei  perhenniter 

celebretur  canonicali  autentico  in  psalmis,  ymmis 

et  canticis  8piritaIibus,pepetuaIirituobservandum. 

Interea  est  quaedam  terra  in  absitate  redacta,Sancti 

Petri  haut  procui  ab  ipso  monasterio,  ubi  clausus 

fructifera)  vineae  indominlcatus  quondam  fratrum 

ejusdem  ccenobii  extitit ;  set  a  nostrorum  quodam 

anlecessorum  alimoniae  eorum  subtractus  dominio- 

queepiscopali,inepta  cupiditate,detentus.Qui  etiam 

(52)  Cod.  IncipU  liber  Hagani. 

(53)  Chartae  jam  antea  editas  asterisco  distin- 
guuntur.  -—  Scrijptum  illud  Agani  episcopi  de  mo- 
nasterio  Sancti  Petri  reaedificato,  viaetur  paulo  an- 
tiquius  charta  capitis  sequentis  III,  data  Nonis 
Joniis  a.  9^ ;  ideoqne  circiter  ad  a.  930  referri 
possit.  D 


terminatur,  ab  uno  latere,  via  publica  ad  Sancti 
Martini  quae  ducit  monasterium ;  ab  alio  quoque, 
terra  de  eadem  potestate ;  ab  una  autem  fronte, 
terra  de  eadem  potestate  et  Sancti  Piati ;  ab  altera 
autem,  via  quae  ducit  ad  jam  dicti  Sancti  Petri  mo- 
nasterium.Ego  itaquc  Aganus  constitutus  antistes, 
cui  divinitus  judicii  statera  et  aequitatis  est  con- 
cessa,  una  cum  consensu  et  obsecratione  fidelium 
nostrorum,dantes  reddimus  juste  eandem  clausi  in- 
dominicati  terram.ut  habeant  secure,teneantabso- 
lute  possideantque  jugiter  eam  praelocuti  fratres 
Sancti  Pctri,in  propriis  usibus  stipendiariis^absque 
ulla  repetitionis  calumnia,  et  desuper  securi  edifi- 
cent.plantent  et  construant,Christi  juvamine,nulla 
refrangante  inquietudine.Dedimus  etiam  in  alio  loco 
similiter,  ipsis  quoque  canonicis,  terram  prope  ci- 
vitatem,  quae  incipit  a  loco  ubi  terminatur  terra 
Sancti  Aniani  usque  ad  portam  ejusdem  Sancti  Pe- 
tri  monasterii,  cum  ascensu  et  descensu  vaIlis,quaB 
terminatur  ab  uno  latere  via  publica,  a  civitate 
usque  ad  idem  monasterium  praetaxatum,  ut  de- 
super,  nullo  obsistente  repagulo,  aedificent  et 
extruant  et  quocunque  meliorare  modo  melius  po- 
tuerint,  Christo  adjuvante  atque  nostra  licentia, 
habeant  liberam  facultatem.  Si  quis  autem  nostro- 
rum  successorum,  quod  absit,  tam  malesanus  esse 
voluerit  ut  de  hujus  largitionis  nostrae  dono  subtra- 
here  quippiam  (56)  conatus  fuerit,  quandiu  in  hac 
voluerit  perslare  voluntate,  anathematis"  baculo 
percussus,  ab  omnipolenti  Deo  separatus,  Ananias 
et  Saphirae  morte  mulletur.  Haec  vero  cartula,  ut 
firmior  permaneat,manu  propriasubterfirmavimus, 
et  manibus  tani  clericorum  quam  fidelium  nostro- 
rum  manibus,roborandam  tradidimus.Actum  Car- 
notis,pubIice  in  domo  matris  aeccIesiae.Aganus,hu- 
milis  episcopus.  Graulfus,  subdiaconus.  Alcharius, 
presbiter.  Ganzo,  presbiter.  Suggerius,  canonicus. 
Lambertus,canonicus.Bernardus,presbi ter.  Giroar- 
dus,vicedominus.  Aymo,  Burchardus,  laici  (57).  — 
Alios  quoque  ponere  pertesum  fuit.  » 
§  2.  Set  hoc  quippe  inserere  dignum  duxi,  quod 

(54)  Superiora  Bdhuc  neglecta  fuerunt  ab  edito* 
ribus,  in  GalL  Christ..  t.  VlII,  instr.,  col.  288. 

'55)  Leg.  pristinos. 

|56)  Ita  cod.  pro  qnidpiam, 

[57)  Quae  sequuntur  omittit  codex  B,  qui  brevem 
hic  inserit  commemorationem  :  Felici  itaque  obitu 
ad  sanctorum  consortia  de  mundi  hujus  pelago  ab 


199 


PAULI  S.  PETRl  CARNOTENSIS  MONACHI. 


200 


tprrailla  quam  prsdictus  Aganus  prssul  dedit»nuuc 
usque  ad  terram  Sancti  Martini,  fidclium  donis  di- 
latata,  proceditur  (58).  Dividuntur  vero  a  quadam 
via,  quaa  descendit  a  regia  strata,  super  clausum 
nostrum  eunti  ad  vicum  Sancti  Martini,  usque  ad 
portam  nostri  vici,  ibique  terra  Sancti  Martini ;  ad 
dextram  intrantium  vicum,  usque  ad  Guestraudi 
puteum  (59)  inclavatur;  pergens,  sicut  ostendunt 
positi  lapides,  usque  ad  Auduram.  Terra  autem 
Sancti  Petri  transit  fluroen  usque  ad  Sancti  Launo- 
mari  terram,qu8e  tantummodo  vadit  usque  ad  viam 
publicam,  a  qua  iterum  incipit  Sancti  Petri  terra, 
jam  fructiferis  vineis  impleta,tenditurquefereusque 
ad  crucem  quse  est  in  atrio  sanctiBartoIonei.Hanc 
itaque  terram  tam  liberam  voluit  Sancto  Petro  in 
monachorum  usus  stipen^iarios  largiri  venerabilis 
prflesui  Ragenfredus,  ut  nullus  exactor  exinde  cen- 
sum  vel  decimam  exigendo,  monachis  ullam  in- 
quietudinem  faceret.  In  qua  etiam  prxsu1,cum  Ar- 
duino  fratre  suo,  fere  xiii  aripennos  vineae  planta- 
vit.  Alveus  (60)  quoque  abbas  factus  et  alii  mona- 
chi  sensim  totam  plantavere,  ut  in  toto  videntur 
esse  xxvii  agripenni  vineae.Terminatur  autem  ipsa 
terra  a  cruce  quam  pr8ediximus,via  quse  descendit 
ad  portam  Morardi,  aliaque  fronte,  terra  Sancti 
Launomari,  in  qua  fronte  inclavatur  quodam  loco 
usque  ad  Auduram.  Ad  mcridiem  clauditur  vineis 
plurimorum  hominum.  Ad  orientalem  plagam  ter- 
minatur  dnobus  agripennis  vineae,  quod  dedimus 
duobus  nostris  carpentaHis,  aliisque  vineis. 

Jamjamque  ad  terram  Burgi  vertatur  pennula, 
quae  iterum  incipit  a  via  quae  ad  portam  Morardi 
vadit  ab  Audura,  linquens  in  bivio  terram  filiorum 
Belial  (61),  nostris  semper  odiosam,  atque  db  ipsa 
porta  usque  ad  viam  quse  in  transverso  vadit  ad 
posticam  quae  Trievitulus  (62)  vocitatur,  indeque  a 
leva  redit  usque  ad  Auduram  ;  quae  flumen  transit 
per  pontem  Mergentis  pediculi  (63),vadit  juxta  flu- 
men  usque  ad  angiportum  quod  a  fluminc  pergit 
usque  Merdosam  viam  (64).  Via  quoque,  qu»  inci- 
pit  a  ponte  praescripto  et  vadit  usquead  posticium 
Fulcherii  Nivelonis,  dividit  terram  Sancti  Petri  a 
Sancti  Aniani  terra  Sanctique  Piati ;  qus  foro  per- 
gentibus  est  ad  dextram,  ad  laevam  vero  Sancti 
Petri,  videtur  fore  ab  Audura  flumine  usque  ad 
yiam  Sancti  Michahelis,  quse  pergit  ad  Sancti  Mar- 
tini  monasierium.  Ubi  vero  finiatur  non  est  repli- 

angelis  irmslato,  corpus  ejus  in  ccenobio  Sancti  Petri 
est  humatum.  In  quo  GantelmuSj  prxsul  venerabilis, 
in  corpore  requiescit;  eique  venerabilis  Bagenfredu^ 
friesul  successit,  qui  quanto  amore  locum  dilexerit 
sequefUi  opere  potest  agnosci. 
(58}  ita  cod.  Leg.  progrediiur, 

(59)  Puteus  Guestraudi  (sic  in  cod.),  gallice  le 
puits  Guestrand,  9iiu9  erat  in  parochia  Sancti  Brixii, 
via  des  Basbourgs,  jamque  Domni  Muley  tempore, 
saxi  fragmento  clausus. 

(60)  Hic  Alveus,  qui  temporibus  Eagenfredi  epi- 
scopi  ejusque  fratris  Arduini,  et  Geroardi  viceao- 
mini  Carnoteosis  vixit,  nempe  ad  annum  950, 
primus  est  abbas  Sanpetrinus  ciguB  nomen  a  co- 


A  candum  in  hao  parte,cum  sit  superius  dictom.  Set 
eamus  ad  portam  Benedicti  Glansoris  et  terram  quae 
est  ad  laevam  tntrantibus  vicum  ducamus  per  atrium 
Sancti  Hilani,  via  publica  qus  pergit  ad  portam 
Ginerosam  (65);  cumque  veneris  ad  angustamviam, 

"  qu!B  descendit  de  rostro  ac  cimeterio  Sancti  Aniani, 
juxta  Sancti  Piati  terram,  sicut  superius  diximus, 
et  superius  et  inferius  terra  Sancti  Petri  est  usque 
in  Audura,  infra  quoque  civit  tem  a  porta  quae  di- 
citur  Aquaria  (06)  usque  ad  portam  Ginerosam. 
Prisci  monaehi  ac  canonici  post  eos,  juxta  murum, 
sicut  via  dividebat^  ab  una  porta  pergens  ad  alte- 
ram  portam,  jure  hereditario  totam  possederunt 
terram ;  set  a  comite  in  civitate  introducto  facta 
turri,  ac  in  circuitu  vallis  censum  subripuit  alios- 

P  que  consuetudinarios  usus.  Tamen  comes,  pro  hac 
ipsa  re,  singulis  annis,  ad  occidentcdem  plagam, 
in  campo  Fabro,  unum  modium  vini  jussit  mona- 
chis  dari,  quamvis  possidentes  vineam  in  hoo  sint 
negligentes.Iterum  quoque  a  porta  Ginerosa,  terra 
Sancti  Hilarii  incipiebat  Pictavensis,  quae  fere  qua- 
dram  civitatis  obtinebat,  quam  terminabat  via 
pergens  per  mediam  civitatem  ad  turrem.  Itaque 
quidam  miles  hanc  terram  quodam  jure  posside- 
bat,  set  divino  amore  flagrans,  Sancto  Petro  eam 
concessit,  donans,  eo  videlicet  tenore,  ut  in  atrio 
Sancti  Pctri  monachi  in  honore  sancti  Hilarii  sc- 
clesiam  construerent,  quod  et  factum  est.Setterra 
ipsa  quam  acceperunt  a  militCy  vi  potentum  et 
inbecillitate  propria,  ita  est  ab  eis  posessa,  ut  vix 
sexta  pars  census  eis  reddatur  ab  incolis.  Dedit 

C  etiam  miles  de  quo  supra  diximus,  de  eadem  po* 
testate  Suncto  Petro  in  Manu  Villare  grandem 
amplitudinem  terrae  in  qua  monachi  in  honore 
sancti  Hilarii  secundam  secclesiam  aedificaverunt. 
Set  et  in  circuitu  urbis,tam  in  burgo  quam  extra 
burgum,  pluribus  in  locis  est  terra  Sancti  Petri  : 
ad  occidentalem  quidem  plagam  est  medietas  terrs 
Pendentis  Pediculi,  Sancto  Petro,  modemo  tem- 
pore,  concessa  pro  quodam  milite  facto  monacho, 
reddens  in  psollennitate  sancti  Mauricii  xii  num- 
mos,nam  ex  ejus  potestate  esse  videtur.Fulcherius 
denique,  de  cujus  beneflcio  erat,  xl  solidos  num- 
morum,  Gungerius  quoque,  qui  de  eo  tenebat,  xxx 
soIidos,ex  consensu  acceperunt ;  nos  vero  in  festivi- 
tate  sancti  Remigii  a  cultoribus  xxi  solidos  accipi- 

n  mus.De  ea  autem  quae  solo  tenus  est  tantum  spica- 

dice  servatum  est.  Ab  illo  igitur  incipit  abbatum 
series. 

(61)  Docet  D.  Muley  terram  filiorum  Belial  ab 
auctore  vocari  locum  situm  post  pontem  Sancti  Hi- 
larii,fluvium  inter  et  viam  portae  Af orardi  a  deltra, 
viam  autem  de  la  GrenouillSre  a  sinistra. 

(62)  Unde  nunc  via  nominata  Tireveau, 

(63)  Hodie  le  pont  Taillard. 

(64)  Postea  rue  aux  Fumiers, 

(65)  Hac  porta,  Gallice  j>orte  Cendreuse,  prope 
crucem  Belli  ioci,  olim  erat  introitus  civitatis. 

(66)  Portam  Aquariam  jampndem  destructam  in- 
ter  portas  Wiilelmi  ao  Morardi  sitam  fUisae  id^ 
docet  D.  Muley. 


201 


VETUS  AGANO.  — LIB.  I.  AGANUS. 


202 


rttin  tnanipiilds  sumhrius.  ferminatur  itaque  ipsa  A 
terra  dnabus  vira  publidis,  ad  dextram  pergentibus 
ad  boscnm,  ndn  solum  via,set  etiam  magnislapidi- 
bus  a  Paulo  monacho  (67)  solo  infixis.  Ad  orienta- 
lem  qaoque  pljgigam  terminatur  terris  cultis  et  in- 
cultis  de  potestate  Sancts  Mariae. 

Sequitur  Manus  Villare,cujus  maxima  pars  terriB 
dividitur  quadam  via  quae  meta  esse  videtur  terrae 
Sancti  Petri  terraeque  Sancti  Mauricii.Exunafronte 
terminatur  via  publlca  qu®  pergit  ad  portam  Perti- 
canam  ;  alia  fronte,  via  qua3  ducit  ad  portam  sancti 
Johannis  Valeias.  Ad  orientalem  plagam  colligit  do- 
mum  aurifabrorum ;  et  sic  per  sulcum  vinearum  in 
tranaver^m  non  longe  ab  aecclesia  Sancti  Hilarii 
pergit  ad  viatn  publicfam,  de  qua  nunc  superius 


diximus,  atque  ibi  terminatur  non  longe  a  quodam^ 


prelo. 


B 


Item  XXX  agripenni  vinearum  in  Luciaco  secun- 
fur,  qnaB,  una  fronte,terminantur  via  quac  ab  aeccle- 
sia  Luciaci  ad  aBCclesiam  Manu  Villaris  pergit ;  alia 
fronte,via  quae  ducit  ad  SeraS ;  tercia  quoque  fronte, 
via  qaae  terminat  Manum  Villare  terminat  et  ipsos. 
Frons  vero  quae  proslpfctt  ad  civitatem  aliis  vineis 
terminatur.  Pderunt  Iqiioque  dati  ad  plantandum 
monachis  ab  epidcopo  Ragenfredo,  remota  omni 
etaoiione  ab  eis. 

Ad  xneridiem  quidem  est  quaedam  aecclesia  inter 
Tineaa,  in  bonore  sancti  Leobini  constructa,  qilae 
olim  fuisae  abbatia  dinoscitur.  Quam  aecclesiam 
iDatrona  quaedimi,  Ermentrudis  nomine,  uxor  Ni- 
▼eloniiSy  voto  SaCncto  Petro  dimisit  moriens  pro 
anima  sua,  cum  terris  ac  decimis  pertinentibus  ad  C 
ipsam  aeccleisiam  ;  datis  viro  suo,  pro  consensu, 
moniiibns  suis  et  armilli^  aureis ;  erat  enim  aeccle- 
sih  ex  patrimonio  sUo.  Gum  vero  viam  universae 
earniis  abisset^  vir  ejtis,  petitione  conjugis  postpo- 
sita  atque  suae  promissionis  oblitus,  omnia  suis 
nsibos  t^tinere  itaaluit;  et,  quandiu  mundanis 
rebus  uti  potuit,  niinqnan^  rcsipuit.  Verum,  ciim 
ae  videret  ad  extrema  duci,  monachus  in  cce- 
lnobio  Sancti  Petri  effici  voluit ;  qtiod  autem  satius 
faoere  noluit,  eassa  petitibne  filjis  (68)  facere 
monuit.  Quo  mortuo,  iilius  ejus  Pagahus,  modico 
tempore,patri8  beneflcio  fuhgitiir ;  nam  cum  debel- 
kret  ctetrtim  quod  Vbcitatur  Fracta  Vallis,  patri  a 
Gansfrido  Martello  8ub1atum,in  ipso  castri  introitu, 
ab  hbstibus  gladiis  interimitUr.Pro  quo  frater  ejus  n 
Fuleberius,  jain  derichli,  mundanis  armis  prae- 
cinctnSySeenlarem  miliciatn  est  secutus.  Gui  vene- 
rabilis  abbas  Landricns^vota  matris  petitionemque 
patrts  replicans,impett*aVit  db  eo  aecclesiam  sancti 
Leobini  cum  quibusdahi  agripenhis  vinearum,  de 
quibus  habemus  censum  et  decimam.  Tunc  etiam 
censum  remiiit  vinearnm  beati  Siemundi,  decima 
•ola  retenta. 


de  quo  vide 


p.  225. 


(67)  Ipae.eat  hpjus  operis  auctori^c 
YHufaire  lUtirnirp  de  la  France,  t.  VlII, 
{6S)  Goite0tUni  ifetb  Itlid  siio. 
{69}  PDrtatn  knti^iidtii  (JuaB  so6^i.iavlaporte  Am- 

Patioi-  GLY. 


Adhuc  in  territorio  comiti8,non  longc  ab  aecclesia 
supra  memorata,  quasdam  vmeas  habcmus,  olim 
cuidam  in  beneficio  dalas,  postea  vero,  cogente  pe- 
nuria,  Bertae  comitissae,  eo  tenore,  nostro  assensu, 
venditas,  ut,  post  obitum  comitissas,  ab  omni  ex- 
actione  liberas,usibus  stipendiaris  propriis,cas  sine 
qualibet  protelatione  rehabeant  monachi,  quod 
postea  frater  comitissa;,  comes  Tedbaldus,  coram 
suis  fldelibus  amnuit. 

Nunc  ad  septentrionalem  plagam  vertatur  penna, 
in  qua  super  vallum,  non  longe  a  porta  Drocensi, 
tenet  in  benoficio  filius  Geraldi  negociatoris  de  san- 
clo  Petro  terram  reddcntem  solidosx  nummorum. 

In  vico  quoque  sancti  Andrea  in  dominicatu  san- 
ctus  Petrus  possidet  duos  solidos  nummorum  de 
censu,  non  longe  a  ponte  qui  respicit  ad  portam 
Ainboldi  (69).  A  qua  porta  non  longe  est  domus 
Johannis  cum  vinea  quae  solidos  tres  nummorum 
reddit. 

Quomodo  autem  campus  Fauni  terminetur,  suo 
loco  dicetur.  Nunc  vero  ad  ea  quae  capitnla  prae- 
singnant  redeamus. 

CAPITULUM  ir. 

De  agripenno  lerrx  ad  plantandum  vineam^a  canoni' 
cis  in  dauso  dominicalo  dato. 

(1  Octobr.  940.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  Nos 

canonici  ex  monasterio  sancti  Petri,quod  est  in  sub- 

urbio  Carnotis  civitatis,  divinis  laudibus  insisten- 

tes,  notum  fieri  volumus  cunctis  sanctae  Dei  aeccle- 

siae  fidelibus  praesentibus  scilicet  atque  futuris,quia 

veniens  quidam  homo,  nomine  Teodericus,  ante 

praesentiam  nostram,  suppliciter  postulavit  ut  sibi 

et  uxori  suae,  nomine  Dominicae,  filiae  neo  non  suas 

Gerois,unum  aripennum  terrae  sub  manu  firma  con- 

cederemus  ad  plantandam  inibi  vineam,  in  clauso 

dominicato  fratrum,  ab  usibus  eorum  multis  anno- 

rum  curriculis  abstracto,  nunc  vero,  sicut  ab  anti- 

quo  Juste  reddito,qui  prope  sancti  Michaelis  aeccle- 

siam  consistit.  Nos  vero,  ratam   ejus  petitionem 

considerantes,  quidquid  nobis  supplicavit  benigne 

assensimus  et  concessimus  praedicto  scilicet  Teode- 

rico,  uxorique  suae  Dominicae,  filiaeque  eorum  Ge- 

roisae,  eundem  terrae  aripennum  ad  plantandam  et 

construendam  inibi  vineam,  una  cum  consensu  et 

permissu  domni  Agani  praesulis,  qui  in  regimine 

videtur  habere  idem  ccEnobium ;  qui  etiam  termina- 

tur  ab  uno  latere,  terra  sancli  Piati,  et  alia  parte, 

terra  sancti  Petri ;  ab  una  fronte,  via  publica  quae 

ducit  ad  sancti  Martini  monasterium ;  alio  quoque 

latere  et  fronte,  terra  ipsius  clausi ;  eo  scilicet  ra« 

tionis  tenore  dedimus  illis,  ut  annuatim  festivitate 

Sancti  Petri,  quae  evenit  viii  kalendas  marcias,  cen- 

sualiter  solidumisolvere  studeantpartibus  fratrum. 

t)uod  si  ex  hoc  censu  tardi  aut  negligentes  extite- 

baud,  fuisse  prope  pontem  Sancti  Andreae,  postea 
du  Massacre,  inter  portas  Drocensem  et  GuiUelmi^ 
a  D.  Muley  discimus. 


203 


PAULI  S.  PETRI  GARNOTENSIS  MONACHI. 


204 


rint,  legalitcr  emcndenl  et  quod  tenere  videntur 
nullo  modo  perdant.  Dedimus  etiam  eis  licentiam 
dandi  vel  vendcndi.prout  oportunum  eis  fuerit  cui- 
cunque  voluerint,tantum  ut  venditiones  in  usus  fra- 
trum  veniant.  Haec  vero  cartula  ut  verius  credatur 
et  (irmius  per  cuncta  teneatur  tcmpora,  praedicti 
senioris  domni  Agani  prajsulis  manibus  roborandam 
popo3cimus,etnosexindemanupropriarirmavimus. 
Aganus,  Garnotentium  humilis  episcopus.  Alveus, 
humilis  presbiter  et  archiclavus.Joannes,presbiter. 
Majenfredus,presbiter.  Airmandus,  presbiter.  Ber- 
noardus  presbiter.Benedictus,pre8byter.  Odelricus, 
acolitus.  Lambertus,  acolitus.  Galcherius,  acolitus. 
Hardradus,  clericus.  Warengaudus,  clericus.  Data 
kalendis  Octohris,  anuo  v  regnante  rege  Ludovico. 
Aregarius,-  ad  vicem  Glementis,  scripsit.  » 

Quoquomodo  postea  ha3c  res  praescripta  abierit 
nescio ;  hoc  tamen  scio,  quia  domnus  abbas  Lan- 
dricus  hunc  aripennum  vineae,  dum  praeesset  loco 
Sancti  Petri,  aquodam  clerico,  Albuino  nomine, 
taxata  pecunia  emit.  Emit  etiam  alium  aripennum 
vinecB  infcrius  in  eodem  clauso  a  presbitero  Sancli 
Emani,  nomine  Dominico,  cujus  nomen  aripennus 
vineae  adhuc  retinet. 

GAPITULUM  ni. 
De  area  farinarii  Lupchiaci^dmbus  fratrihus  comessa, 

{5  jun.  93L) 

«  In  nomine  Dei  aeterni  et  salvatoris  nostri  Jhesu 
Ghristi.  Nos  fratres  ac  canonici  monasterii  Sancti 
Petri,quod  est  in  suburbio  Garnotis  civitatis,sacris 
laudibus  int^istenteSy  notum  esse  volumus  cunctis 
ipsius  monasterii  fidelibus  praesentibus  ac  futuris, 
quia  veniens  quidam  vir,  vocabulo  Adremarus,  no- 
stram  ante  pr8esentiam,humilitcr  dcprecans  ut  sibi 
et  fratri  suo  Ebboni,8uaeque  sorori  Eldesindi,quan- 
dam  aream,  super  fluvium  Audurae,  cum  farinario 
noviter  ab  ipso  constructo,  non  longe  a  villa  qua 
vocatur  Lupchiacus,per  manum  flrmam  ceusualiter 
ex  nostro  indominicato  concederemus,quod  quidem 
unanimes  assensum  praebentes,benigno  favore  as- 
sensimus ;  eandemque  aream  per  hanc  auctoritatem 
concessimus,  ut  desuper  Ormiter  edificent,  cons- 
truant  et  immelioraro  studeant ;  eo  pacto  ut  annis 
singulis,  in  festivitate  cathedrae  sancti  Petri,  quse 
evenit  viii  kalendas  martii,in  censum  canonicis  hu- 
jus  monasterii,Domino  famulantibus  incunctanter, 
solidos  III**  persolvant ;  et  si  ex  hoc  censu  in  sol- 
vendo  tardi  aut  negligentes  inventi  fuerint,  legali- 
ter  emendent  et  praefatum  molendinum  t^mpore  vi- 
tae  Buae  non  perdant ;  et  amplius  eis  in  censum  non 
requiratur,  nisi  quod  superius  continetur  insertum ; 
et  habeant  licentiam  venundandi  aut  condonandi 
cuicum  voluerintySalvo  jure  eccIesia8tico,sicut  mos 
pagi  est,  vel  sicut  in  arcbivo  hiyus  aecclesiae  conti- 
netur.Quatenus  vero  haec  manus  firma  inviolabilis 
per  diuturna  tcinpora  permaneat,  manibus  domni 
Agani  praesulis  senioris  nostri  corroborandam  ob- 
tulimus,et  nos  similiter  libenti  aaimo,nullo  contra 
dicent     subterfirmavimus. 


A  «  Actum  Gamotis  civitate,  in  domo  matris  aeccle- 
siae  publice.  Aganus,humili9  Carnotensiumepisco- 
pus.  Sanson,  presbitcr.  Aimo,  decanus.  Deotimus, 
presbiter.  Adelveus,  presbiter.  Frodgingus,  presbi- 
ter.  Gleotinus,  presbiter.  Aregarius,  Jevites.  Ardui- 
nuslevita.Ansoldus,subdiaconus.DataNonisJunii, 
anno  viii  rcgnante  Rodulfo,  serenissimo  rege.  Ra- 
genfredus,  humilis  levita,  ad  vicem  Glcmentis  prae- 
sbiteri  et  cancellarii,  scripsit.  > 

GAPITULUM  IV. 

he  Germinionis  Villa  canonicis  reddita  et  condonata 
ah  episcopo  Ragenfredo,  Jtem  in  eodem  duo  adjth 
centia  Plaiseni  yilla  et  Moirollum  Villare.  Item 
in  eodem  de  Ursi  yiUari  xcclesia,  In  eodem  de 
xcclesia  Immonis  Ville  cum  viii  mansis,  In  Gin- 
nonis  Villa  de  duohus  mansis.  De  Bodasi  xcclesia 
B     et  de  terra  infra  muros  civitatis, 

(Girca  a.  954.) 

«  Orthodoxorum  patrum  etfidelium  praecedentium 
maximeque  pontificum  cordibus  divina  gratia  salu- 
briter  inspiravit,  ab  exordio  nascentis  Ghristiane 
rcligionis,ut  sponsam  Ghristi,8acrosanctam  videli- 
cet  iEcclesiam,quam  idem  mediator  Dei  et hominum 
homo  Ghristus  Jhesu^,sibi  insolubili  glutino  copu- 
lavit,  per  diversaloca  terrarum  fundarent  et  de  re- 
bus  temporalibus  honestare  atque  sublimare  procu- 
rarent.Horum  igitur  exempla  pia,cum  catholicis  et 
religiosis  quibusque  in  commune  habeantur  agen- 
da  et  fideliter  imitanda  nobis  procul  dubio,eju8dem 
scilicet  sanctae  matris  y£cclesiae  provisoribus,  vigi- 
lantissima  sollicitudine  specialius  cstprocuranduoi, 

C  ob  venerationem  sponsi  illius,  agni  videlicet  imma- 
culati,eam,pro  scire  et  posse  no8tro,congruis  hono- 
ribus  decorare  et  rerum  competentium  utilitatibus 
ampliare.  Talibus  exemplis  patrum  informatus,  et 
salubrium  Scripturarum  documentis  excitatus,ego 
videlicet  Ragenfredus,  gratuita  Domini  clementia 
Garnotensis  aecelesiae  humilis  episcopu8,sanctorum 
loca  nostrae  aecclesia  civitatique  contigua,  malis 
ingruentibus  diruta,  reedificari  desiderantes,  ante 
reliqua  omnia  mohasterium  sancti  Petri,quod  tem- 
pore  praedecessoris  nostri  domni  Agani  reverendi 
praesulis,ip80  praecipiente,et  plurima  dona  ad  idem 
opus  peragendum  largiente,Alveo  quoque,ejusdem 
loci  praeposito,  in  omnibus  curam  agente,  restau- 
ratum  erat ;  in  pristini  honoris  statum  quo  antiqui- 

{)  tus  viguerat  reducere  deliberavimus,  et  commoda- 
tibus  rerum  temporalium  ac  stipendialium  canoni- 
cos  ibidem  Domino  sanctoque  apostolo suo  Petro  fa- 
mulantes  munerare  disposuimus,  penuriam  ab  eis 
aufcrre  ambientes  quam  pati  videbantur  in  necessi- 
tate  cotidiani  victus.  Quapropter  notum  esse  volu- 
mus  cunctis  successoribus  nostris  et  fidelibus  sanc- 
tae  Dei  /Ecclesiae  praesentibus  et  futuris,  qualiter 
quandam  terram  ex  nostro  indominicatu,  nomine 
Germinionis  Villam,ejusque  duo  a4jacentia,hoc  est, 
Pleseni  Villam  et  Moirollum  Villare  cum  suis  ter- 
minationibus,  in  pago  Dunensi  sitam,  jam  dicti 
monasterii  canonicis  tradimus  ac  donamus,  et  de 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  I.  AGANUS. 


206 


domiaio  in  eorum  ditionem  transfundimus,  A 
iliorum  stipendiariisdelegantes,  et  perpe- 
r  illis  babendam  decernentes.Donamusetiam 
id  eosdem  usus,  in  ipso  pago  eademque  pa- 
f  scclesiam  vills  qus  dicitur  Ursus  Villaris 
Bcimis  et  ceteris  redibitionibus  suis.  In  pago 
3  Carnotensi  concedimus  eisaliamsecclesiam 
I  qui  vocatur  Ymonis  Villa  cum  octo  mansis 
•a.  Item  in  eodem  pago^in  BedasLVilla,  red- 
cts  terciam  scclesiam  quampraBfatusAlveus 
monasterii  tenet,  eo  pacto  quo  quandiu  vi- 
un  teneat,post  obitum  quo:|ue  illius  in  usus 
1  8ine  contradictione  alicujus  calumniatoris 
rigatoris  redeat.  In  Ginnonis  quoque  Villa, 
Bm  pago  videlicet  Carnotensiy  donamus  eis 
lansos  de  terra.  Praeterea  ad  pcragendum  ^ 
nostri  desiderii  negotium,  perducere  cupi- 
mnino  in  memoriam  et  noticiam  omnium 
9orum  nostrorumreliquorumqueChristifide- 
ood  terramquand  im  quam  crebro  dicti  cano- 
t>i  reclamabaot,  asserentes  eam  a  suis  ante- 
bus,  priscis  temporibus  fuisse  possessam, 
qosque  malo  ordine  sibi  subtractam,eisdem 
k08,quatinus  ita  iliam  justeet  pleniter  possi- 
Teluti  illorum  praedecessores  eam  tenuisse 
um  testimoniis  comprobatur.  Ipsa  vero  ter- 
iaeet  infra  muros  Carnotis  nostrae  civitatis, 
K>rtam  Cinerosam,  terminata  uno  latere  vel 
¥ia  publica  quas  ducit  ad  supra  dictam  por- 
Itaro  vero  iatere  haeret  muro  civitatis ;  fronte 
leonda  terminatur  terra  sancts  Pictavensis 
Ia.Hsc  autem  omnia  praelibata,tam  in  terris  C 
in  supramemoratis  aecclesiis  earumque  deci- 
litque  reditibus,  sepe  fati  monasterii  fratri- 
namus  et  reddimus,  eo  pacto  ut  ab  odierna 
in  relicum  nullum  debitum  vel  servitium  cir- 
Bjnodis,  censibus  et  omni  genere  redibitio- 
ide  exigatur,nullaque  repetitio  ab  ulio  succe- 
m  fiat  ipsis  canonicis,  devote  nostri  ac  suc- 
un  nostrum  in  psalmis,  ymnis  et  canticis 
libos  memoriam  agentibus,  et  divinis  laudi- 
eriosdesudahtibus.Utautemhujusfactinostri 
itee  a  nostris  successoribus  aliisque  personis 
le  violetur,  omnimodis  interdicimus,  et  quod 
8  coadonatum  datum  quoque  ac  redditumest 
iUomodo  dirimatur,  eis  aoathematis  repagu- 
>ponere  satagimus.  Si  quis  ergo  temerarius  n 
ei  «cclesiasticarum  sanctionum  improbus 
€  dooationis  sive  redditionis  hujus  statuta 
apserit  et  ea  adnullari  nisusfuerit,quod  prse* 
lerit  evindicare  non  valeat,  sed  aeterna  dam- 
•neyCum  Dathan  et  Abiron,dampnatus  pcreat, 
liebolo  quoque  et  angelis  ejus  ultriccs  sccle- 
lammas  sine  fine  sustineat.  Quatinus  autem 
igina  validioris  firmitatis  anchora  roboretur, 


manu  propria  eam  subterfimavimus  et  venerabi- 
lium  episcoporum  manibus,  ceterorumquefidelium 
manibus  clericorum  roborandam  tradidimus.  Hil- 
demanus,  archiepiscopus  Senonensis.  Joseph,  ar- 
chiepiscopus  Turonorum.  Constantius,  cpiscopus 
Parisiorum.  Ragenfredus,  episcopus  Carnotorum 
(70).  » 

Terram  denique  quae  in  Ymonis  Villa  a  praefato 
episcopo  data  ac  reddita  fuit,  sicut  superius  praeli- 
bavimus,  non  pleniter  possidemus,  neque  terram 
civitatis  in  qua  turris  et  ceterae  aedes  comitis  sunt 
constructse;  pro  qua  comes,  turris  constructor,  de- 
dit  monachis  in  campo  Fabri  unum  modium  vini 
singuiis  annis  in  censum.  Sed  vineam  possidentes 
per  insolentiam  in  dando  negligentes  existunt,dum 
non  sit  judex  qui  sectetur  justiciam  ac  reprimat 
usurpatorum  violatiam(71)neque  habens  sequitatis 
bbram,  ulciscatur  sanctas  Ecclesiae  injuiiam  ;  epi- 
scopi  enim  desidiae  somno  sopiuntur,  superbiae 
visco  tumidi,  adulantium  vento  de  rectitudinis  via 
exorbitati,instar  mercenariorum,sanctarum  edium 
dctrimenta  villipondunt,  et,  ut  ait  papa  Gregorius, 
«  Lupum  venientem  fugiunt  non  mutando  locum, 
«  set  subtrahendo  solatium,  de  quiuus  dicitur  per 
«  prophetam  :  Ve  pastoribus  Israeij  qut  ex  adverso 
«  stare  nolueruntf  neque  se  ohposueiunt  murum  pro 
«  domo  Domini,  »  His  et  aliis  modo  sancta  iEcclc- 
sia  diatim  decrescens,  suis  viduatur  honoribus,  nec 
est  rex,  neque  princeps  qui  ei  condoleat  vel  qui 
ejus  singultibus  sivecotidianisfietibusquovisauxi- 
lio  respirare  concedat.  Quare  fiagiciosi  quique,im- 
punitate  freti,  Dei  cultoribus  invidentes,  de  eorum 
detrimentis  temporalia  sibi  lucra  comparant,doIis- 
que  colore  mendatii  compositis,  eorum  bona  usur^ 
pando  auferunt  et  quae  nequeunt,  insaciabili  avidi- 
tate  depopuIando,vastant.  Verum  quia  longum  est 
rememorare  omnia  mala  quae,  Satana  suggerente, 
nostra  secclesia  pertulit,de  multis  perpauca  subin- 
feram  :  sicut  de  ecclesia  Baliolis  Vitae  quam  Ra- 
dulfus  episcopus  de  dominio  monachorum  ad  suos 
usus  retorquens  cum  aliis  rebus,  beatum  Petrum 
apostolum  vilipendit  ofTendere.  Agobertus  quoque, 
nostra  tempestate  praesul  (72),  canonicis  assensum 
praebuit  usurpandi  non  modicampartemterraecam- 
pi  Fauni,versus  orientem;quam  antecessores  nostri 
sino  ulla  calumnia  et  nos  moderni  monachi  longo 
usu  possedimus.  Gauslinus  denique  de  Leugis^non 
longe  a  fluvio  Audurae  pertinaciter  sibi  retinetcen- 
sum  nobis  annuatim  reddendum,  de  quibusdam 
vineis  ab  episcopo  Hugone  sibi  relictis.  Herveus 
etiam  de  Gualardone  non  longe  a  suo  domicilio, 
quandam  terram  nostri  juris  usurpavit,  quae  uni 
bovi  dicitur  sufficere.  Set,  his  modo  relictis,ad  as- 
signandas  res  vertatur  pennula  quae  nobi^  divino 
nutu  manent  et  manebunt  in  secula. 


Conf.  hano  cbartam  cum  alia  ejusdem  Ra- 
di,  coL  219. 


(7\)  Leg.  violentiam. 
(72)    -  —     - 


Ab  an.  1052  ad  an.  1053. 


207 


,M 


PAULI  S.  PETRI  CAKNOTENSIS  MONACHI. 


208 


CAPITULUM  V. 

De  duodecim  ngripennis  vinearuma  veneiabili  Rogen- 
fredo  prxsule  canonicis  datis, 

(13  jun.  949.) 

t(  In  (73)  noniine  sanctac  et  individuae  Trinitatis. 
Si,Gonditori8  omnium  institutione,  ad  laborem  ho- 
mo  nascitur,  id  procul  dubio  sibi  est  elaborandum 
summoopere  unde  gemmium  valeat  assequi  com- 
modum;ita  quoque,prudenti  ratione,utrique  ratio- 
nabiliter  labori  debct  incombc.rc,  ut  per  ea  quas 
gesserit  laborando,beatitudinisnomen  ctpraemium 
consequatur,  sese  interius  exteriusque  pascendo, 
merito  dicatur  illi  illud  propheticum  :  Labores  ina* 
num  luarum  manducabis.  Bealus  es  et  bene  tibi  erit, 
Sed  etsi  proficientelabore^exterius  divitiaealfluunt. 


j^  terrenae  substantiae  viatico,  in  praesenti  liberius  a 
(75)  superna  tendatur  et  in  supra  dicta  Petri  apo- 
stolorum  principis  aeccIesiapleniusdivinaBservitutis 
expleantur  officia^nobisque  incoBlestibusreddantur 
inde  remunerationis  praemia  centuplicata.  Si  quis 
autem  successorum  nostrorum  vel  alia  aliqua  per- 
sona  hanc  donationis  paginam  violare  praesumpse- 
rit,  iram  Dei  incurrat,  b^atus  Petrus  ei  contrarius 
fiat,  et  inimicus  cum  ceteris  apo&tolis  omnibus ; 
coelestis  regni  ovile  ingredi  non  mereatur,  cujus 
claves  ipse  tenere,  Domino  largiente,  dinoscitur, 
Cf)lumniatoristemeritaspGcnitusfrusteretur,pr£sen8 
quoquei  auctoritas  inviolabilis  mansura  roboretur. 
Quatenus  vero  haec  pagina  validius  firmitatis  obti- 
neatrobur,manibu8  propriis  eamsubterfirmavimus. 


non  apponendum  est  cor,  quoniam  in  adquirendis  ^  et  canonicis  nostrae  aecclesiae  scu  fratribusjamdicti 

__  J  •  L  1.11  J  i.  11**1.J  i.-)*!-.  J  Jl  !.••  1*  •/*Jl*li«  A*  l»  JM       *%M 


mundanis  rebustollendaestsolllcitudoetadibendus 
labor.  Qui  ergo  utriusque  boni  verusdesideratesse 
possessor  non  bonorum  temporalium  amore  est 
astringendus,  ne  non  dominus  fieri  videatur,  set 
servus,quia,  terrenorum  amore  astrictus,  non  pos- 
set  set  possidetur  ;  neque  etiam  qua;  temporaliter 
adquirimus  carni  nostroe,  sed  potius  animai  nostrae 
dare  debemus  (74),cum,  sicut  scriptum  esitredem- 
ptio  animce  viri  substantia  est  ejus,  Hujusce  modi 
igituratque  aliissanctarumScripturarumdocumeh- 
tis  instructus,  ac  superni  amoris  igne  succensus 
ego  Ragenfredus,  sanctaj  Mariaj  matris  aecclesiae 
humilis  episcopus,  notum  esse  volumus  cunctis 
sanctae  Dei  iEcclesiae  fidelibus  praesentibus  atque 
venturis,  nostris  quoque  successoribus,  qualiter 
quendam  vinea;  clausum,  proprio  sumptu  et  la-  C 
bore  a  nobis  plantatum  atque  constructum,  pro 
remedio  anim®  nostraj,  seu  absolulione  parentum 
nostrorum  a  peccatis  aput  Deum  obtinenda,  ca- 
nonicis  monasterii  Sancti  Petri,  quod  situm  est 
in  suburbio  Carnotinae  civitatis,  usu  stipendario 
perpetualiter  habendum  tradimus,  ac  donamus. 
Ad  confirmandam  etiam  istius  donationis  cau- 
sam,  dignum  duximus,  ex  praedicta  vinea  cartam 
fieri  jam  dictis  canonicis,cum  assensu  ac  depreca- 
tione  Graulfi,  qui  abbatiam  Sancti  Garauni  tenere 
cernitur  per  auctoritatem  nostrae  largilionis.  Est 
autem  ipsa  vinea  prope  cimiterium  ipsius  videlicet 
Sancti  Garauni  ad  aquilonaiem  plagam  ipsius  loci. 
habens  in  totum  aripennos  xii  ct  dimiJium.dimen- 


monasterii  ac  reliquis  fidelibus  nostris  roborandam 

decrevimus.  Rangenfredus,Camotum  praesul,hujus 

donationis  paginam  lecit  ac  roboravit.  Graulfus, 

abbas.  Waracco,  presbiter.  Bernardus,  presbiter. 

Ragenbaldus,  presbiter.  Arduinus,  levita.  Alcarius, 

levita.  Aimericus,  levita.  Malbertus,  levita.  Ebroi- 

nus,   lcvita.   Wido,   levita.    Ardradus,    presbiter. 

Isaac,  presbiter.  Ardradus,  levita.  Lambertus,sub- 

diaconus.  Gauslinus,  subdiaconus.  Humbertus,cle- 

ricus.   Heirveus,  clericus.  Dodo,  clericus.  Actum 

Carnotis  civitatis  in  domo  matris  aecclesiae.  Data 

idus  junii  anno  xiii  regnante  Ludovico  rege  felioi- 

ter.  » 

CAPITULUM  VL 

Item  de  eadem  re  scriptum  Graulfi  abbatis,  in  mO" 
nasterio  sancti  Petri  monachis  jam  positis. 

(Ann.  949.) 

«  In  Christi  nomine.Graulfu8,qui  abbatiam  San- 
cti  Carauni,  quae  est  in  suburbio  Carnotis  tenere 
videmur,notum  esse  volumuscunctissuccessoribas 
nostris  et  reliquis  Christi  fidelibus,  qualiter  quas- 
dam  vineas,  a  Ragenfredo  episcopo  et  fratre  suo 
Arduino  nocnon  et  ab  Alveo  abbate  plantatas,  et 
monasterio  Sancti  Petri,quod  situm  estinsuburbio 
Carnotensi,  donatas  atque  relictas,  monachis  ejus- 
dem  loci,cum  consensu  fidelium  sanctae  MariaeGar- 
notensium  matris  aecclesiae,  iibenter  concedimus. 
Sunt  autem  ipsae  vineae  in  tribus  locis  constituts 
clausus  unus  videlicet  ex  xii^*»  aripennis  et  dimi- 
dio,  juxta  monasterium  Sancti  Carauni,  quem  de- 


sos  singillatim  perticis  quinquagenis.  Terminatur  n  derunt  Rangenfreduset  Arduinus,et  imwaripennes 


etiam  duobus  lateribus  terra  ejusdem  potestatis  ; 
duabus  quoque  frontibus,  viis  publicis.  Infra  has 
igitur  terminationes  praefatam  vineam  ita  eis,  sepe 
dicto  abbate  Graulfo  deprecante,  concessimus,  ut 
desuper  securi  edificent  et  bene  construant,  ha- 
beantque  licentiam  vendendi  vel  dandi  eandem  vi- 
neam  quicumque  voluerint.  Hoc  denique  donum 
ideo  etialm,  tota  animi  devotione,  procuravimus, 
quatinus  a  praescriptis  canonicis,  habundante  illis 


ac  duae  partes  quinti  aripennis,  non  longe  a  loco 
qui  appellatur  Ad  crucem  sancti  Carauni.Termina- 
tur  autem  jam  dictuscIaususduobuslateribus,ipsa 
potcstate ;  duabus  frontibus,  viis  publicis.  Quatuor 
vero  aripennes  quos  dedit  Alveus  terminantur  uno 
latere,  ipsa  terra;aItero  latere,  terra  fratrum  Sanc- 
ti  Carauni ;  una  fronte,via  quae  duoit  ad  civitatem ; 
altera  quoque  fronte,  terra  Sancti  Martini.  Ille 
etiam  duae  partes  unius  aripenni  terminantur  uno 


(73)  Charta  maxima  sui  parte  \ailgata  in  Galt, 
ChrUt,,  t.  VIII,  instr.,  col.  289. 


(74).Ita,  sed  postea  correctum  habemus, 
(75)  Leg.  orf. 


VBTUS  AGANO.  — LIB.  I.  AGANUS. 


2i0 


e*  terra  Sanctffi  Maris  ;  altero,  potestate  fra-  A  quorum  custosde  duobus  melioribus  singulisannis 


I  Sancti  Carauni ;  duabus  vcro  frontibus,  viis 
icis.  Infra  has  itaque  terminationcs,  prsfatas 
18  concedimus  perpetualiter  tenendas,  ut  desu* 
lecari  edincent,  et  habcant  licentiamr  vendendi 
andi  eas  cuicunque  voIuerint.Quatinusautem 
ila  h«c  Grmior  sit,  manibus  propriis  eam  (ir- 
mas,  et  canonicis  Sancts  Maris  atque  Sancti 
aiii  roborandam  obtulimus.  Actum  Garnotis 
ioe.  Signum  Graulfi,  abbatis.  Sugerii,  docani. 
iniy  archiclavi.  Marini,  presbiteri.  Alcarii, 
literi.  Teodorici,  presbiteri.  Algeri,  presbiteri. 
irtiy  presbiteri.  Odberti,  presbiteri.  Leobini, 
literi.  Girardi,  diaconi.  Evrardi,  diaconi.  Ade- 
,  diaconi. » 


G  modios  mixtse  annonsB  solvedat  fratribus,  duosque 
frumenti  et  xii«»ni  avenae,  ad  cervisiam  faciendam  ; 
anguillas  c,  porcos  crassos  iiii<>^  gallinas  vi  cum 
ovis,  omni  mensebis  eulogias  ;  rcliqui  duo  farinarii 
prsebendas  fratrum  molebant  et  llgna  comparabant 
ad  panem  coquendum. 

3.  De  Dodasi  Villa.  In  Bodasi  Villa  erat  casa  do- 
minica  cum  horreo  et  horto,  cincta  moderno  tem- 
pore  ab  Ursonc  monacho  muro  ncvo,  juxta  quem 
ad  orientalem  plagam  est  vinese  clausus,  v  conti- 
nens  aripennos.  Est  et  aecclesia  beati  Laurentii 
martyris,  lapide  cementoquc  constructa.  Eadera 
villa  inter  iiuor  loca,  habcbat  de  terra  bonuaria 
xvcim,    agricolas  v  :    Teogrinum,   Ragenbaldum, 


(76)  denique  quas  scriptas  inveni  et  ad  ca-  w  Frodoardum,  Teotradum,  Riculfum.  Faciebat  quis- 


pertinere  videbantur,  deinde  res  quae  ad 
leria  scclesis  et  ad  victum  editui  delegat» 
,  et  qus  postea  ab  episcopis  additae  sunt, 
)  Tidelicet  atque  Ragenfredo,  monachi  modo 
kqaam  possident.  Nam  quaedam  loca  scripta 
[  quorum  nunc  nomina  ita  sunt  abolita  et  in- 
ui  ab  hominibus  peoitus  ignorentur,  nedum 
aiur.  Sunt  quae  sciuntur  et  tamen  non  haben- 
ieat  in  Veruo  terra  Odulfi,  quam  promisit 
tl  Ragenfi^us  post  mortem  OdulQ  haberi,  et 
Qfondrevilla  cum  brogilo  et  pratis,  quibus  ca- 
identur,  et  sicut  in  Imonis  Villa  ubi  sunt  dati 
Dansi,  set  minime  possidentur.  Sunt  etiam 
MMsidentur  et  possessa  sunt  ab  antiquis,  de 
s   noticia  litterarum   periit,  sicut  de  Bosco 


que  rigam,  ad  hibernam  ii^  perticas,  ad  tramissem 
perticam  i  et  dimidiam,  in  corvedam  tantundem. 
Pro  qua  aratura  dabat  quisque  modios  frumenti 
n**,  ad  hostem  solidum  i,  caplim  dics  xv"™  facie- 
bat,  etcarridium  (78),  manuum  opera  sibi  injuncta. 
Requisitam  avenae,  modium  i,  solvebat,  et  pullos 
tres  cum  ovis.  Solus  RicuHus  prb  riga  (79)  et  cor- 
veda  iiu'r  frumenti  modios  dabat,  ud  hostem  soli- 
dos  ii*«,  pullos  VI,  requisitam  avenae  modios  ii<>* ; 
faciebat  caplim.  Erat  quoque  mansus  unus  et  dicni- 
dius  ibi  absolutus. 

4.  De  Domani  Villa  et  de  Moris  Villa  qux  juxta 
Bodasem  esse  videntur,  In  Domani  Villa  unus  erat 
mansus  quem  Frogaudus  illo  in  tempore  tenebat, 
unde  faciebat  perticas  iiir»'  ad  hibernam,  pro  cor- 


in  territorio  Dunensi,  et  sicut  de  terra  Sancti  C  veda  tantumdem.  Pro  ipsa  aratura  dabat  frumenti 


Pictavensis>  quae  est  intra  civitatem  Carnotis, 
quidam  miles,  quodam  jurepossidens,sancto 
Garaotensi  eo  tenore  concessit,  ut  in  atrio 
iPetriaeccIesiam  in  honore  sancti  Hilarii  con- 
reht ;  quod  et  factum  est,  set  vi  potentum  et 
im  in  ea  babitantium  detinetur  census  de  ea- 
terra,  ut  vix  sexta  pars  reddatur.  Dedit  etiam 
iOB  miles  Sancto  Petro,  de  prsedicta  potcstate, 
inu  Viilare  grandem  amplitudinem  terrae  pro 
Qonacbi  in  bonore  sancti  Hilarii  secundam 
riam  ediilcaverunt.  ~  Jam  nunc  expletis  cartis 
ins  canonicorum,  currendum  ad  cartas  et  ad 
idivivi  ordinis,  monachorum  scilicet  qui  sub 
ab'li  Ragenfredo  episcopo  reformati  sunt  in 
bio  Saocti  Petri.) 

CAPITULUM  VIL 
h»  fratrum  manasterii  SanctiPetri  Camotensis, 
De  vineis  juxta  vineam  episcopnlem,  Priscis 
oribus,  quia  raro  habebatur  Carnotis  usus  vi- 
un,  juxta  vineam  episcopalem  fratres  habebant 
nunodo  tres  aripennos  vineae,  sibi  datos  a  quo- 
Bernoino  nomine  (77). 
De  quatuor  farinariis.  Erant  eis  iiu'^''  farinarii, 

)  Quae  uncis  inclusa  solo  in  codice  B  leguntur. 
)  Addit  cod.  B :  de  quihus  si  cart.ii,i  iuvaiissnn^ 
fre  non  pi^isset. 
l)  Idem  videtur  ac  carrigium. 


modios  iiii^^  ad  bostem  iiii'^  solidos,  octo  denarios 
pro  multone,  pro  pastione  frumenti  modium  i,  ordei 
modium  i,  de  lignis  carra  ii^.CIaudit  circa  curtem, 
vel  de  fossato  perticaui  i.  Facit  manuum  opera ; 
solvebat  ccetxx  scintulos,  pullos  tres  vestitos  (80), 
requisitam  avenae  modium  i,  faciebat  caplim  ;  vi- 
nericiadc  carro  dimidio.  In  Moris  Villa  simili  modo 
reddebant  agricolae  Balduinus,  Vintharius,  Areha- 
rius,  Fulcherius,  Adalgrimus. 

5.  De  Cavannis.  In  Cavannis  Villa  erant  hi  agri- 
colae:  Teodradus,  Winebertus,  Amalbertus,  Godul- 
bertus,  Archenarius,  Godefredus,  Beneventus,  Ma- 
dalgaudus,.  Beraldus,  UiIdeboIdu^,Sadnus,  Petrus, 
Guaningus,   Raduinus,    Adalcarius,    Ricbrannus, 

j)  Odoenus,  Electeus,  Ingeraldus,  Bornardus,  Guine- 
bertus,  qui  omnes  solvebant  sicut  ceteri  supra 
scripti. 

6.  De  Cipedo.  In  Cipedo  agricolae  erant  :  Adelar- 
dus,  Erchenarius,  Petrus,  Agifredus,  Guineboldus, 
Angenbertus,  Gandremarus,  Bernegarius,  Goduir- 
leus,  Huncbertus ;  solvebant  sicut  supra  scripti. 
Hsecvilla  modemo  tempore  translata  est  a  monacho 
Ursone  in  loco  qui  vocatur  Nova  Villa,  nam  vicaria 

(79)  Deinde  superscriplum  i  aratura. 

(80)  Pullus  veslitus,  cui  nempe,  opinor  (Ducangio 
hic  silcnte),  ova,  numero  plerumque  quinario,  ad- 
junguntur. 


211 


PA  LI  S.  PETRI  GARNOTENSIS  MONACHI. 


212 


eam  graviter  affligebat.  Est   autem  sita  non  longe  A  de  quibus  periit  litterarum  noticia,  aut  negligrntia 


a  Bodasi  Villa,  ad  orientalum  plagam. 

7.  De  Comonis  Villa,  In  Comonis  Villa  Albuinus, 
qui  tenebat  de  terra  bunuaria  v,  solvebat  iii  mo- 
dios  frumenti  etalios  usus,  sicut  supra  dictum  est. 
Rdnaldus  tanlumdem  ;  Adalveus  vi  bunuaria  de 
terra,  et  dabat  iiii  frumenti  (81)  modios,  et  alios 
usus;  Gindbertus  similiter. 

8.  De  Moenis  Villa.  In  Moenis  Vilia  habitabant  iii 
Erembertus,  Benedictus,  Amaltrudis  ;  et  solvebant 
II  frumenti  modios  et  reliqua  sicut  supra. 

9.  De  Abbonis  Villa,  In  Abbonis  Villa  scura  do- 
minica  erat ;  de  terra  inter  diversa  loca  bonuaria 
XV.  Ignoro  bonuaria  quid  sint ;  set,  sicut  didici  in 
hac  villa,  habetur  terra  aratorum   novem.   Miror. 


oblivioni  tradidit,  ea  quidem  scribere  floccipendi. 
Tantummodo  de  quibus  litterarum  series  certum 
me  reddidit,  vel  semper  a  substitutis  clericis  sunt 
possessa,pro  modulo  tenui  ingenii  mei  membranis 
inserere  sfudui^  ne  forte  lector  hunc  locum  aut 
fuisse  inopem  censu,  fallaci  sestimet  opinione.  Lo- 
cus  denique  qui  Boscus  Medius  nuncupatur  et  cin- 
gitur  a  septentrionali  parte  saltu  non  modico,atqu6 
ab  australi  parte  rivulo  Eder®,  somper  habuisse 
fertur  ab  his  qui  hunc  locum  noscuntur  tenuisse. 
Tenuerunt  etiam  in  territorio  Vilcasini  Genet  Vill» 
terciam  partem,  quam  regina  sanctissima,  nomine 
Baltildis,in  tribuspartibus  divisam,  unam  quidem, 
pro  gloria  sternae  vits  adipiscenda,  huic  scclesi® 


quoquc  quod,  usu  dissociabili  ab  aliis  supra  scri-  n  beati  Petri  apostolorum  principis   contulit;  aliam 

i*  *  1***1  11  1*  «  «1  1*  ^^  £*%  a  '  *  1*  1  %fA.*        T%  *         * 


ptis,  in  reditibus  reddendis  erant  agricolae  hujus 
villae  numero  xxxiu  :  Bertegaudus,  Leobinus,  Gar- 
nuinus,  Godulgarius  cum  Dadone,  Rainaldus,  Leo- 
tardus,  Radfulsus,  Johannes,  Sigaldus,Godobaldus, 
Gualterius,  Rainarius,  Adalmarus,  EIectrudis,Gau- 
rembertus,  Guido,  Christianus,  Adoardus,  Reme- 
dius,  Guillelmus,  Watraldus.  Singulis  solidum  i. 
solvebant.  Municarius  iii  solidos ;  Agedardus  et  Ra- 
doardus  solidum  i  et  dimidium.  Similiter  Godoar- 
dus.  Benedictus  solidos  ii ;  Raincarius  ct  Benedi- 
ctus  denarios  vin ;  Godovertus  solidum  i  et  dena- 
rios  iiii",  Goduinus  viii  denarios ;  Natalis,  Aloinus, 
Raduinus,  vi  denarios.  Decima  hujus  villae  nostra 
est,  quamvis  ad  aliam  aecclesiam  pergant,  non  ha- 
bentes  propriam. 


quoqueGemmeticensiseccIesia;  almse  MatrisDomini, 
atque  terciam  beati  Remigii,  Remorum  archicpi- 
scopi,  basilicoe  usibus  fratrum  stipendiariis  delcga- 
vit.  Pars  vero  beato  Petro  data,  a  Guiberto  abbate 
quondam  improvide  cuidam  militi  et  duobus  here- 
dibus  suis  in  manu  firma  concessa  esse  dinoscitur. 
De  qua,  singulis  annis^v  solidi  nummorumconsuete 
reddebantur.  Set,  illis  de  hoc  seculo  decedentibus, 
ex  genere  eorum  quaedam  matrona,  nomine  Addela, 
viribus  potestateque  subnixa,  per  vim  eam  tenere 
usque  ad  senectam  non  timuit;  donec  obligata  longo 
excommunicationis  vinculo,  gehennse  ignis  timore, 
cum  cirographo,  omni  annuente  parentela,  beato 
Petro  redderet.  Quam  cum  aecclesia^  jure  heredita- 
rio,  fere  quinquennio  possideret,  surrexit   quidam 


iO.  De  Ahildulfi.  Villa.  In   Ahildulfi  Villa,  quam  C  milcs,  Gaubertus  nomine  (82),  habens  neptam  prae- 


nescio  ubi  sit,  ruricolae  vero  erant :  Teodoaldus, 
Municharius,  Adalgandus,  Adalguinus,  qui  singuli 
solidum  i  solvebant ;  Frodegis  vero  solidos  ii*".  Hi 
omnes  habebant  de  terra  bonuaria  tria,  et  facie- 
bant  corvedas  diesque  vi  in  blado.  Dabat  iii  pullos 
cum  ovis ;  requisitam  avenae  medietatem  modiis,  et 
denarium  i.  In  loco  qui  vocatur  Absa,  tria  tantum 
erant  hospicia  :  quem  locum  penitus  ignoro  ;  set, 
quia  scriptum  reperio,  ideo  fuisse  non  dubito. 

H.  De  Buxeto.  In  loco  hoc,  quo  caremus  modo, 
qnem  etiam  ignoro,  erat  saltus  fratribus,  ad  sa- 
ginandum  quingenlos  porcos  ;  de  terra  dominica 
tria  bonuaria  de  prato  inter  duo  loca,  unde  exhi- 
bant  III*  carra  feni.  Agricolae  :  Teodardus,  Bernar- 


dictae  matronae,  ab  usu  servorum  Dei  retorsit,  suis- 
que  usibus  impune  mancipare  non  timuit.  Non  so- 
lum  haec,  set  et  alia  plurima  ab  usibus  nostris  in 
aliorum  usibus  transierunt :  sicut  Gundre  Villacum 
oc(o  mansis,  brogilo  et  patris  omnibusque  appendi- 
ciis  ;  quam  quidam  abbas  hujus  locicuidam  puero, 
qucm  de  sacro  fonte  susceperat,in  aucmentumde- 
dit ;  cujus  genealogia  usque  ad  hanc  diem,  invitis 
fratribus,  tenere  videtur.  l^  Normannia  denique, 
juxta  mare,  Tedis  Villam  Robertus  comes  Sancto 
Petro  abstulit  et  cuidam  militi  tradidit.Sublata  sunt 
nobis  in  eadem  patria  et  alia  plura^  tam  in  aeccle- 
siis  quain  in  piscatoriis,  quae  dedit  memorandus 
comes  Richardus,  quae  aecclesiam  Sanctae  Trinitatis 


dus,  Teodbaldus,  Mammenus,  Adalgis.Hi  faciebant  D  regaliter  sublimavit  et  in  Periculo  maris  montem 


rigam  ad  hibernam  perticas  iii,  ad  tramissem  tan- 
tumdem,  et  corvedam.  Solvebant  solidum  i  et  dena- 
rium,  Caplim  omni  anno  ;  carrada  una  et  carri- 
gium  ;  pullos  tres  cum  ovis.  Rada  vero  solidum  i, 
Teotardus  iiii*^  denarios.  Leotrannus  tantundem. 
Pro  riga  hibernatica  solidum  i  et  dimidium.  In 
monte  Cenoso  mansi  duo  et  terra  arabili. 

12.  Haec  omnia  quae  proposui  et  alia  loca  plurima 
ab  antiquis  monachis  sunt  possessa  et  habita,  sed 


Sancti  Michaelis  regulariter,  datissumptibus,  ordi- 
navit.  Cujus  bonitas  in  evum  laudem  adquirens, 
aeterne  vitae  gloriam  cum  omnibus  sanctis  feliciter 
adquisivit. 

CAPITULLM  VIII. 

Secunlur  res  editui  Sancti  Petri, 

1.  De  farinario  prope   urbem.   Edituo  aecclesiie 

hujus  farinarius  unus  prope   urbem,  ad  majorem 

mensuram,  singulis  annis  reddebat  xxx   modios 


(81)  Cod.  dabat  frumentHnulfrumenti. 

(82)  Post  Gaubertus  nomtne  cod.  B  addit,  de  Calido  Monte. 


213 


VBTUS  AGANO.  -  UB.  I.  AGANUS. 


214 


annonffi,  tritici  modium  i,  anguillas  xxx,  porcum  A 
unum  aut  pro  porco  v  solidos  ;  unoquoque  mense 
fogatias  ii  et  sextarium  vini,  pullos  iii  cum  ovis. 

2.  De  Giaco,  Ibi  erat  pratellum  de  quo  collige- 
bantur  ii«  carra  feni.  AgricolaB  1111«'  :  Elisardus, 
Acculfus,  Gualbertus  et  Salomon,  qui  v  solidos  cum 
eulogiis  in  missa  sancti  Petri  reddebant  xv<^  dies 
tempore  messis ;  requisitam  avense,  sextarios  xv  ; 
et  y  denarios. 

3.  De  Cortrone,  Hujus  loci  babitatores  erant  : 
Walterius,  Aclardus  et  Aclulfus  ;  solvebant  in  censu 
solidos  iiii*'  et  denariosviii*».  Eorum  quisque,  tem- 
pore  messis,  faciebat  dies  xii«'™  aut  redimebat  de- 
narios  vi ;  solvebat  pullos  iiu»'  cum  ovis ;  donabat 
requisitum  iiii**  denario  (83). 

4.  De  gereni  Yillare.  Habebantur  de  terra,  in 
dominicatu,  juxta  estimationem,  bonuaria  xxx^, 
de  silvula  bunuaria  iiiio*' ;  agricolee  AdeIuIfus,God6- 
neus  et  Ilernes,  solvebant  in  censu  solidos  11 ;  da- 
bat  quisque  pullos  iiii«r  vestitos  per  focos  ;  dona- 
bat  requistum  avenae  modium  Pu»,  ad  mensuram 
venalem,  et  denarios  ir«. 

5.  De  Tilido,  Quintinus  et  Adalbertus  ibi  habitan- 
tes,  in  censu  solvebant  solidos  im^^^.Quisque  eorum 
solvebat  pullos  ii<**  vestitos,  dabat  requistum  avenae 
modium  dimidium,  ad  venalem  mensuram,el  iiii°", 
denarios. 

6.  De  Pincionis  Villa,  Adrevertus,  ibi  habitans 
solvebat  in  censu  solidos  ii<**,  dabat  requistum  et 
denarios  ii»*. 

7.  De  MonticeHis.  Unus  farinarius   solvebat,  sin- 
gulis    annis,   xv««  solidos ;  Gislarius  et  Guauzel-  C 
mus  tres   solidos  solvebant  in  censu  ;  et  qusedam 
vineola  quam  tenebat  Hildegildis,  solidum  unum. 

8.  De  Haireni  Villa.  Electeus  et  Ercatringa,  agri- 
colae,  ia  censu  solvebant  solidos  ii»"  et  denarios  ii** 
et  ii^  pullos  cum  ovis. 

9.  De  Seresii  Villa.  Erat  ibi  de  terra  arabili  unde 
exibant  vui  denarii. 

10.  De  terra  qux  est  in  Berqvu  (84).  De  terra  quae 
est  in  eodem  loco  ii«  denarii  exiebant. 

H.  De  terra  quse  est  in  Duahus  Casis,  Est  ibi  de 
terra  arabili  unde  vi  denarii  exiebant. 

<2.  De  Wadriaco,  Ibidem  erat  unus  mansus  qui  v 
solidos  in  censu  reddebat.  De  quo  manso  proclama- 
bant  canonici  ejusdem  aecclesise,  quod  illis  Wcnilo 
concanonicus  eorum,  pro  animae  suae  remedio,  re-  n 
liquisset  moriens.  Est  etiam  ibi  mancellus  unus 
qui  solvebat  solidum  unum. 

13.  De  Cintriaco.  Erat  ibi  terra  arabilis  solvens 
VIII  denanos. 

\k,  De  Felcherolis  Villa,  Erat  ibi  mansus  unus 
quem  quidam,  Lanto  nomine,  Sancto  Petro  dedit; 
unde  filius  ejus  Hermarus  duos  soiidos,  singulis  an- 
nis,  in  censu  solvebat. 

15.  De  Mitanis  Villare.  Ecclesia   Sanctse   Mariae 


Magdalense  in  honore  fundata,  ibidempertincbatad 
luminaria  flecclesiae  Sancti  Petri,  et  ejusdem  aeccle- 
siae  presbiter  solvebat,  unoquoque  anno,  iii  soli- 
dos.  In  eodem  villa  Capitiarius  habebat  de  terra 
arabili  bonuaria  11. 

16.  De  Walardone.  Juxta  eandera  villam  terra 
est  Sancti  Petri,  quae  unum  solidum  solebat  red- 
dero  ;  nunc  vero  Hervcus,  ejus  loci  dominus,  suis 
viribus  confidens,  Dei  timorc  postposito,  neque 
solitum  solidum  ncque  ullam  consuetudinem  vult 
reddere. 

i7.  De  Nido  Corbino.  Ibi  de  quadam  terra  ara- 
bili  exibant  ad  lumen  ecclesiae  denarii  viiit»,  ad 
opus  fratrum  denarii  mi". 

18.  De  Joiri  Villa.  Ibi  mansellus  unus,  quem 
tenebat  Adalbertus,  solvebat  solidos  tres,  quem 
fratres  reclamabant,  sicut  et  illum  de  Wadriaco. 

19.  De  benc/icio  Wineinari  canonici.  Beneficium 
quod  vivens  Winemarus  tenuit  canonicus,  moriens- 
queSanctoPetro  reliquit  ad  lumiuaria  concinnenda, 
concessum  ea  tempestate  fuit.  De  quo  beneficio 
juxta  atrium  Sancti  Petri  crant  vii  areae,  solven- 
tes  solidos  vii ;  quorum  incolarum  nomina  paginae 
addere  operosum  fuit,  pracfsertim  cum  ulilitatis  nil 
attulisset,  neque  per  eorum  vocabula  filii  vel  nepo- 
tes  quivisscnt  agnosci.  Juxta  dominicum  vivarium 
ex  eodem  beneficio  erant  duo  aripenni  et  dimidius 
vineae  cum  praetello  sibi  juncto,  unde  v  solidi  exire 
solebant.  De  eodem  quoque  beneficio  ante  portam 
fratrum,  supra  fluviam  Audurae,  erat  aripennus 
unus  solvcns  solidum  unum.  Possidebantur  alio  in 
loco,  ad  ipsum  lumen  altaris  pcrtinentcs,  duo  ari- 
penni  obtimae  vineae. 

20.  De  Capaticis.  Isti  omnes  subscripti,  de  capi- 
tibus  propriis  reddebant  unusquisque  1111°'  dena- 
rios:  Banegildis,  Ansgundis,  Christianus,  Flodega- 
rius,  Saxenildis,  Rainburgis,  Lanbertus,  Gode- 
nildis,  Dominica,  Frotlandus,  Acchildis,  Isentru- 
dis,  Berta,  Bertranna,  Bertingus,  Dominicus,  Er- 
menaldus  et  soror  ejus,  Widlegis,  Aintrudis,  Do- 
minicus,  Agenardus,  Wandalgis,  Lambertus,  Leo- 
doardus,  Anstrudis,  Landrada,  Anstrudis,  Bracca, 
Savera. 

21.  Quae  huc  usque  novis  paginis  curavi  intexere, 
ex  canonicorum  hujus  loci  cartis  nimium  perve- 
tustis  accepi,  in  quibus  etiam  usum  fructuarium 
clericis,  singulis  annis,  ab  agricolis  reddendum 
repporiens,  posterorum  noticiaj  assignarc  volui,ut, 
discrepante  qualitate  vel  quantitate  cjus  ab  istius 
tomporis  usu,  prudcns  Icctor  animadvertat  jam- 
jamque  senio  fessam  tcllus  torpesccre,  dum  sibi 
credita  sepe  numero  scmina,  inani  spe  delusos, 
reddendo  parca  manu,  metentcs  decipiat.  Villas 
quoquc  et  rura  quas  ab  ipsis  canonicis,  litterarum 
testimoniis,  semper  visa  sunt  possideri  adnotare 
maluijUt  frigutientiumlinguasobstupescere  faciam; 


(83)  God.  B.  Requisitam  aven^et  iiii  denarios  ;  et  sic  inferius, 

(84)  Sic. 


243 


PAULI  S.  PBTRI  CARN0TENSI8  MONACpi. 


16^ 


quorum  alii  insanis  vocibus  Bodasem  Villam  cjus'  A»  beneilQi.um  facile  fleximus.    Supplicc^mus  autem , 


que  adjacentia  ex  episcoporum   donariis,  alii  quo- 
quc  ex  comitum  largitjonibus  fuisse   proclamando 
affirmant ;  sct  falluntur,  nam  episcopi  fere  omncs, 
sequentes  Heliam  qui  temorario  ausu  et  insatiabili 
vesania  locum  primus  pervasit,  et,  sine  bonitatis 
respectu,  ejecta  religione,  nudavit,  ejusdem  morbo 
laboraverunt,  atque  praBter  paucos,   ceca   inten- 
tione,  quaB   potuere  suis   usibus   retorsere.   Inler 
quos   Gislevertus   pra^s  j1   munificus   emicuit,  qui 
cernens  in  saupe  mcmorato  Sancti  Petri  coBnobio 
modicum   numerum  monachorum,  qui  cx  rebus 
angustis  quse  ab  ipso  llclia  reiicta  sibi  fuerant  et 
a  paganorum   frequenti  infestatione   depopulata, 
vix  naturae  necessitatem   explere  valebant,  bono 


ojnnes  successores  nostros,  ut  quod  benigne  a  nobia , 
actum  est  ipsorum  quoque  benivolentia  conservetur» 
ut  iu  divina  retributione  munincentiffi  nostrs  fiant 
parlicipes.  »  Archiepiscopi  Senonensis  npmen  ve- 
tustate  exoletum  in  scHptum  dimisimus.  «  Gisle- 
bertus,  humilis  Carnotensium  epi^copus,  huic  de- 
creto  a  nobis  facto  subscripsi.Uildegarius,Meldeii- 
sis  aecclesiffi  praesul.  iflneas,  Parisii  episcopus. 
Folchichus,  indignus  episcopus  August®  Tricorum. 
Cristianus,  Autisiodorensia  indig:nu8  episcopuSi^. 
egrapsi  (85).  Aius,  Aur^^ianensium  epiacqpus.  Iq 
h&i  nomine  ego  Lupus,  abbas  Ferrariensis  mona- 
sterii  (86).  »  Hsec  autem  carta  ideo  est  in  fine  libri 
conscripta,  quia  in  quodam   pitaciplo  coopertura 


ususconsilio,  depellerestuduit,  autaliquatenusillo-  ^  sero  fuit  inventa 


rum  paupertatem  temperare  ;  infra  comprehensa 
contulit,  ut  libentius  Domino  famularentur,ac  devo- 
tiores  existerent.  Ad  thesaurum  ipsius  loci  et  ad 
luminaria  ipsius  aecclesise,  sicut  inveni  in  carta  ab 
ipso  scripta,  delegavit  mansum  unum  prope  mo- 
nasterio  in  ipso  vico,  in  Maslaico  mansa  duo,  in 
Calnaco  mansa  tria,  in  Campiniaco  vinese  aripennes 
III,  juxta  aecclesiam  vineae  duas  partes  aripennis  ; 
similiter  et  aliis  in  locis  x  aripennes  vineae  terras- 
que  arabiles.Set  quia  diu  est  quod  a  cultu  discesse- 
runt  et  ab  hominibus  deserta  esse  noscuntur,  no- 
mina  eorum  adnotare  litteris  frivolum  esse  duxi- 
mus.  Ad  annum  diem  pcragendum  quorumdam 
parentum  suorum,  in  Maslaco  duo  mansa,  in  aliis 
locis  vm  aripennes  vineae;  ad  cameram,  in  quodaii 


22.  Post  exitum  denique  Gisleverti  praesuli^, 
pngani  transmarini,  cum  multa  classe  venientes, 
pene  totam  Europam  flammis  atquo  prsedis  ferro- 
quecrudeli  depopulando  vastaverunt;  nam  Lunen- 
sem  urbem,  ut  retro  aifatim  scripsi,  dolo  capien- 
tes,  cruento  ense  utrumque  sexum  pereinerunt^ 
indeque,  subversa  urbe,  levato  artemone  ACTrico- 
que  flante,  redeuntes  Aquitanorum  regionem  atque 
Pictavorum  juxta  mare  adjacentem,  praedis  et  ini- 
qua  caede  depopulantes,  intra  partes  Neustrifle  navi- 
gantes,  in  portum  fluminisDivae  applicuerunt.  Jam- 
que  securi,  relictis  ibi  navibus  et  variis  praedarum 
manubiis,  ad  hanc  urbem  pernici  cursu  pervene^, 
Noctu  dcnique,  circumdata  urbe  et  civibus  ex 
improviso  obsessis,  barbari   per  moenia  ab  hosti- 


loco  mansa  xwv^  et  dimidium,  in  Parido  mansum  C  bus  persepe  diruta  ac  per  portas  irruentes,obvianr 


unum  et  dimidium,  in  alio  loco  mansa  duo,  in 
Planca  mansum  unum,  in  Campiniaco  vineae  ari- 
pennum  unum  et  vineam  unam  juxta  murum  ;  ad 
doraum  infirmorum,  in  vico  mansum  unum  et  mo- 
lendinura  unum,  in  Campiniaco  vineae  aripennem 
unum,  in  alio  loco  vineae  aripennes  quatuor,  super 
Aurosam  hospitiola  tria ;  ad  hospitale,in  Saliniaco 
mansumunum,inGuarennovineaearipennumunum 
et  de  terra  arabili  anzingas  xv,  in  Gerillas  quic- 
quid  habuit;  ad  cellarium,  vineae  aripennes  treset 
dimidium ;  ad  hortum,  mansum  dimidium ;  in 
Maslaco  unum  hospitiolum.  Ad  finem  vero  cartae, 
haec  erant  scripta  :  «  Haec,  inquit,  praeter  illa  quae 
habeban,  largiti  sumus  fratribus  opem  postulanti- 


tes  sibi,  sine  difl^erentia,  ferro  necaverunt,  atque^ 
intra  matrem  aecclesiam,  non  modicam  plebem  cum 
suo  cpiscopo,  nomine  Frodboldo,  canonioisque  ffio- 
clesiae  et  monachis  qui  ad  eandem  aecclesiam  oonT 
fugerant,  cruentis  gladiis  velut  oves  mactaverunt, 
urbeque  depopulata  aique  succensa,  laeti  et  ala- 
cres,  uti  suae  libidinis  compotes,  dum  ad  rates  re- 
lictas  arbitrantur  cum  magnis  copiis  redire,  inter- 
venicnte  beata  Dei  genitrice  Maria,  quam  parvi 
penderant  oITcndere,  per  os  janitoria  inferi  ad  in- 
clementembarathrum  unadie,meritamorte,  descen- 
derunt;  nam  Franci,  antequam  adratessuaa  potuia- 
sent  pervenire,  congressi  sunt  cum  eia,  et  opitu-r 
lante  Deo  victoria  tx  eis  potiti,  p^r  campos  cada- 


bus  ;  et  ut  ea  securius  nostris  futurjsque  tempori-  n  vera  eorum   trucidata  avibua  et  feria   corrodenda 
bus  possiderent,  subscriptione   propria  roboravi.      reliquerunt  (87). 


mus,  fratresquc  et  coepiscopos  nostros,  ut  idem  fa- 
cere  dignarentur  obsecrantes,  adidempraestandum 

(85)  Pro  fYP»'^»-  Desingulari  signo  hujus  episcopi 
graecissantis,  vide  Mabillonium  De  re  diplomal,  l. 
VI,  tab.  57. 

(86)  Ob  aetatem  qua  vixerunt  subscriptores  vide- 
tur  charla  circiter  ad  a.  860  referenda. 

(87)  De  ea  victoria  Francorum  uberius  codex  B  : 
Nam  Franci  undecumque  cumglohatiy  antequam 
barhari  ad  relictas  naves  adtingere  potuissent,  con- 
gressi  sunt  cum  eis,  ct^  Deo  pra*suley  victoria  ex  eis 
potiti,  sicut  usque  hodie  aparety  per  cumpos  trucidata 
eorum  corpora  avibus  et  feris  corrodenda  relique- 


23.  (Operae  (88)  precium  duxi  huic  orationi  inse- 
rere  obsidionem  factam  tempore  Gancelini  praesu- 

runt.  Populu^  deniqu^  qui  effugere  potuit  gladium 
barharorum,  ad  concrematam  urbem  regreditur, 
atque  collegit  busta  crematorum^  et  in  puleo  quodam, 
intra  ipsam  decclesiam  sito,  projecit ;  uhde  ipse  puteus 
Locus  Fortis  a  civibus  usque  kodie  vocitatur,  ubi  jugi- 
ter  meritis  eorum  quorum  ibi  cineres  pr^stolantur 
cum  Christo  resurgere  atque  in  casli^  cum  eo  regnare^ 
•  ipso  cooperante,  multa  fiunt  mirabilia, 

(  8)  Hanc  de  Rollone  digressionem,  (|uam  uncia 
inclusimus,  solum  dat  co.d^  B,  codice.  ^  rec^n- 
tior. 


917 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  I.  AGANDS. 


218 


lisy  cii m  propier-  Dovi tatem  temporis,  tum  propter  A 
memorandum  miraculum  quod  in  ca  patrare  digna- 
tus  est  Dominus  Jhesus  Christus,  interventu  ejus- 
dem  genitricis  beats  Virginis  Maris.  Nam  transma* 
rini  pagani,  quibus  dux  praeerat  Rollo,  mare  trans- 
meantes  in  Neustriae  partibus,  maximam  terraj 
partem  virtute  belli  invadentes,  septem  civitates 
Jam  obtinuerant :  a  quorum  vocabulo  eadem  terra 
sortita  est  nomen.  Ipsi  enim  a  flatu  Norici  (89). 
Normanni  vocantur  :  a  quo  nomine  Normannia 
vocitatur.  Viscoitaque  insaciabili  avaritiae  laboran- 
tes,  per  Sequanam  fhivium  navigantes,  Parisiacam 
arbeni  obtinera  ambiunt.  Qni  cum  desidua  obsi- 
dioiie  et  armorum  exercitione,  incassum  laborare 
cemerent»  proras  navium  retro  vertentes,  obsidio- 
nem  liquerunt.  Ilaque  animi  sui  ambitionem  ad  p 
arbem  Garnotensem  toto  nisu  verterunt.  Ad  quam 
per  Sequanam  remis  currentes,  in  Givaldi  fossa 
aplicuemnt.  Ibi  denique  navibus  relictis,  praepeti 
carsu,  ad  urt>em  veniunt,  eamque  in  circuitu  obsi- 
dione  vallant.  Verumenimvero  praBfatus  praesul  ven- 
turam  obsidionem  divino  relatu  praenoscens,  Picta-> 
vensem  comitem  venire  sibi  in  auxilium  mandat, 
duGemque.Burgundiae  atque  duos  potentissimos 
Francie  comiteSyquiydie  constituto  a  praesule,  parl 
Toto  cum  exercitu  maximo  parati,  Ghristiano  popu^ 
iQ.auxiliom  ferre  adsunt  Cumque  pagani  viribus 
et  armis  conGdentes  admodum  insistereut,  et  civi- 
tatem  capere  festinarent,  pontifex,  die  qua  noverat 
Bupra.dictos  comites  sibi  venire  in  auxilium,  valde 
dilaculo  jubet  omnessuos  armis  muniri  et  ad  por- 
taa  ventum  ire.  Trahens  itaque  interiorem  tuni-  C 
eam  Dei  genitricis  Mariae  super  portam  quae  Nova 
vocatur»  obtotibus  paganorum  obtulit  portasque 
nthia  apeniit,  et  Christianos  fldenter  praeliare  ju* 
beL  Tunc  Ghristiani,  ab  omnipotente  Deo  viribus 
sumptis.  fortiter  pugnant  Pagani  vero  a  Deo  desti- 
tuti,  omnium  membrorum  viribus  perditis,  ex  una 
parte  a  civibus  mactantur,  et  ab  alia  parto  a  super- 
venienti  exercitu  velot  agri  foeni  stemuntur.  Ex 
quibus  tanta  cedes  fuit,  ut  mortuorum  cadaveribus 
aqoa  fluminis  excluderetur,  atque  omnes  pariter, 
ipsa  die  ultrici,  gladio  stemerentur,  nisi  ultimi  cum 


suo  duce,  praesidio  fugae,  metis  mortis  carerc  po- 
tuissent.  Unde  factum  est  ut,  jam  sero  facto,  in 
monte  Leugarum  devenircnt,  ibi  castrametati  sunt 
atque  de  coriis  animalium  (90)  se  undique  muniunt. 
Christiani  vero  eos  insequentes,  montem  vallant^  ut 
proxima  die  fugientes  aggrediant.  Quem  (91)  vi- 
dentes  pagani  pafevacti,  machinantur  quomodo  a 
periculo  mortis  se  salvare  possent.  Elegerunt  deni- 
que  tres  viros  fortissimos  qui  latenter  exirent  de 
castris,  longeque  positi  a  castris  canerent  tubis. 
Qui  cum  abisscnt  et  tubis  canerent,  Christiani 
audientes  veriti  sunt  ne  pagani  complices  illomm 
venirent  in  auxilium.  Tunc  &e  colligentes  in  una 
parte,  expectabant  eventum  rei.  Pagani  autem  vi- 
dentes  locum  fugiendi,  paulatim  silenter  exeunt  a 
castris,  impedimenta  omnia  derelinquentes;  veloci 
cursu  ad  suas  naves  redeunt^  indeque  ad  propria. 
Memorespue  suae  confusionis  atque  detrimenti, 
nequaquam  ultra  addiderunt  rcverti  ad  urbem  Car** 
notensem. 

His  ita  omissis,  ad  domni  Agani  praesulis  scripta 
vertatur  pennula,  qui  locum  a  paganis  destru- 
ctum,  divina  opitulante  Gratia,  decenter  restau- 
rans,  clerinomiae  seriem  inibi  Deo  militaturanr 
subrogavit,  quadam  portiuncula  remm  olim  loco 
per1;inentium  delegata,  quae  corpomm  necessitatt- 
bus  supplementa  suggereret,  atque  procul  expulsa 
rerum  exterorum  solHoitudine,  clerus  libera  medi- 
tatione  divinis  insisteret  laudibus.  Unde  dignum 
duxi  ad  flnem  hujus  epilogi  cartas  scribere  editas 
ab  episcopis  Agano  videlicet  et  Hagenfredo  atque  • 
sancti  Garauni  abbate  Gradulfo,  de  rebus  datis  vel 
redditis  atque  concessis  sancto  Petro  ab  eis,  dum 
adhuc  canonici  locodeservirent.Deinderes  posses- 
sas  ab  illis  quas  scriptas^repperi  in  duobus  rotulid, 
atque  consuetudines  quas  ab  agrtcolis  accipiebant, 
quae  multum  discrepant  a  consuetudinibus  nostr! 
temporis.  Earum  denique  rerum  cartas,  vel  nomina 
illorum  qui  eas  largiti  sunt  minime  inveni.  Utmra 
autem  vetustate  abolitae  sunt,  aut  hostium  ignecro^ 
matae,  aut  nunquam  scriptae,  scribarum  penuria, 
minime  scio. 


(89)  Pro  norihi^  q.  e.  septentrio. 

(90)  Cod.  mimalium. 


(91)  Ita  cod.  pro  guod,  mendose,  ut  videtur,  etiam 
in  hoc  infimae  latinitatis  stylo. 


ExpUcit  liber  Haganonis  prxsulis. 


S19 


PAULI  S.  PETRI  CAHNOTENSIS  MONACHI. 


220 


LIBER  SECDNDUS 


SIVE 


RAGKNFREDI    PR^SULIS 

(Ab  anno  954  ad  annum  960.) 


B 


INCIPIT  PILEFATIO   LIBRl  RAGBNFREDI.  A 

In  sequenii  opusculo  videor  viderc  solurnmodo  ad 
scribendum  sufficere  episcoporum  atque  abbatum 
scripta  singulorum  singula,  ut  quibus  gradibus  lo- 
cus  iste  paulatim  inoIeverit,quantaquesolIertiaejus 
utilitatibus  quisque  eorum  insudaverit,  facile  pru- 
dens  indagator  agnoscat  legendo.  Quod  autem  ea 
qu®  in  priori  scripto  domni  Ragenfrcdi  prssulis, 
sine  capitulis,  reddita  vel  concessa  esse  invenerit, 
ideo  actitatum  est  quia  in  primo  opere  capitulatim 
eadem  sunt  scripta  ab  ipso  prssule  semel  canoni- 
nicis  similiter  reddita  vel  concessa. 

EXPUGIT  PRiEFATIO  UBRI  RAGBNFREDI 

De  rebus  qua$  dedit  vel  reddidit  Ragenfredus  epi- 

seopus  sancto  Petro. 
(Girca  a.  954.) 
*  «  In  (92)  nomine  sanct®  et  individuae  Trinitatis. 
Ragenfredus,  nullis  extantibus  meritis,sanct8e  sedi 
Carnotin»  sublimatus  antistes.  Quotienscumque 
prascedontium  patrum  ad  medium  deducunturexem- 
pla,8anis  mentibus  incitamentosuntvirtutum,infor- 
matio  melioris  vitae,  inolTensa  progressio  viae  manda- 
torum  Dei.  Divina  autem  quia  sunt  pleraque  ratio- 
nis  incapubilia  ammirationis,  nonnunquam  subeunt 
contemplativa.  Unde  ego  Hagenfredus  vocatus  epi- 
scopus,  cum  a  sscularium  negociorum  tumultibus, 
quibus  plus  necessitate  quam  voto  implicitus  teneor, 
paululum  animum  expedissem,  totum  me  intra  me 
colligens,  ccepi  in  ammirationem  habere  beneficia 
miserationis  divinflB  erga  salutem  stirpis  bumans; 
quemadmodum  quos  diligit  vulnerando,  medicabili 
dextra  medetur,  et  paterno  percutiendo  affectu,  sa-  C 
lutis  ao  sanitatis  prospera  subministrat.  Cujus  cle- 
mentiflB  magnitudo,  licet  ubique  terrarum  se  di- 
gnanter  impendat,  ut  michi  tamen  videtur,  prae 
reliquis,  nostrflB  sedis  diocesim  susedilectionis  amo- 
re  dignam  duxit,dum,  exigente  filiornm  suorum  pec- 
caminum  mole,  ita  eam  verbere  disciplinabilis  cor- 
rectionis  submisit,  et  efferam  gentem  paganorum 
quaquaversum  cfledibus,  incendiis,dcpopuIationibu8 
debacharisinealiqua  retractatione  permiserit.  Nul- 
lus  honor  impendebatur  locis,voraci  eos  indifferen-  ' 
ter  flamma  lambente,  nulli  dignitati,  aetati  vel  sexui 
accedebant  remedia  parcendi,  gladio  impiissimflB 


crudelitatis  universa  metente.  Tunc  omnia  hujus 
episcopii  destructa  sunt  igne,  monasteria  consum- 
pta,  flecclesiae  pene  omnes  funde  tenus  (93)  dirutae.  Si 
qua  vero  eorum  cvasere  manus^domesticae  oppres- 
sionis  tam  privatorum  quam  potentum  senserunt 
detrimenta.  Tandem  prospicicns  de  excelso  propi- 
tiatio  superna,  indoluit  afQictorum  lacrimis  et  ge- 
mebundis  miserorum  querelis,  sicque,  ccelis  misc- 
ricordiffi  rorem  stillantibus  obsidioni  pene  protritfle 
urbis,  divina  se  subveniendo,  indulsit,  dum  post  illo- 
rum  bellorum  validissimam  opprcssionem  diu  op- 
tatae  pacis  gaudia  arridere  concessit.  Interea  non 
multo  post,  Agano,vir  illustris,  higus  aecclesifle  su- 
blimitatis  indeptus  pontificatu,  totam  animi  inten- 
tionem  in  redificandis  monasteriis  restruendisque 
flBCclesiis  dirigere  sategit. 

«  Erat  in  suburbio  jam  dictfle  urbis  Camotis  cele- 
bre  a  priscis  temporibus  monasterium  in  honore 
principis  apostolorum  dicatum,  regularibus  discipli 
nis  assuetum,  set,  prflemissa  vastatione,  neglectum, 
vixdum  in  parvula  ecclesia  in  canonica  institutione 
transductum,cui,  nostris  temporibus,  praeerat  vene- 
rabiiis  vir  Alveus,  quamvis  sub  scemate  canonici 
amator  et  cultor  religionis,  qui  persflepe  cum  prflB- 
fato  pontifice  tractare  ccepit  qualiter  quod  animo 
deliberabat,  opere  ad  effectum  perduceret.  Quod 
superna  annuente  Gratia  et  antistis  favorabili  acce- 
dente  in  hoc  suadela,  sui  compos  effectus  est  voti. 
Prfleparatis  siquidem  impensis,  non  parvae  jecitfun- 
damenta  fabricae,  et,  procedcnte  temporis  spacio, 
superposuit  basilicam  quantitatis  amplse,  pulcritu- 
dinis  operosas,  sicut  in  praesenti  facile  est  cemere,  ili- 
coque  auctoritate  pontificali  canouicorum  servitia 
inibi  delegavit.  His  ita  se  habentibus,  ultimo  voca- 
tionis  suae  diem  prflesule  sortito,  ego  Hagenfredus, 
quamvis  nullius  meriti  paflerogativo,  in  hujus  cathe- 
drffi  fastigiatus  sum  solio ;  quo  intronizatus,  vigili 
meditatione  coepi  animo  conferre,  si  quid  acceptum 
oculis  divflB  majestatis  valerem  offerre,  et  quod 
proficuum  foret  remedio  animsB  meae.  Ad  quod^reor, 
non  se  difficulter  obtulit  materiei  prflebitio ;  namque 
pervidens  prflemissi  Sancti  Petri  flBCclesiae  clericos 
proclive  se  agentes,  et,  relicta  spiritalis  militifle 
exercitia,  mente  et  actu  sectari  terrea  et  caduca,  et 


(92)  Hanc  chartam  habes  editam,  sed  non  sine         (93)  Sic   duo   codices  ;   sed   legendum ,   fuudo 
omissione  in  Gall.  Christ.,  t.  VIII,  instr.,  col.  289,      tenus. 
291.  D 


221 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  II.  RAGENFREDUS. 


m 


jamqne  dictu  committere  nefana,cum  consultu  bp-  A 
nae  memoriaB  praBnominati  Alvei,  abbatem  ccenobii 
Sancti  Benedicti  Vulfaldum  accersivi,  in  quo,salvo 
discretionis  bono,  artius  et  perfectius  reiigionis 
censura  valere  praedicabatur  ab  omnibus.  Quo  ad- 
ventantecum  quibusdam  ejusdemordinis  comitibus 
una  cum  eo,  in  antiquitatis  monastic®  observan- 
tiam  sspe  dictum  reformavimus  locum. 

i<  Quibus  monachis,  ne  incusandaB  egestatis  pe- 
nuria  subiret  occasio  evagandi  foras  quscumque 
eidem  loco  a  praedecessorum  nostrorum  aliorumque 
iDvasionibus  injuste  videbantur  subtracta,  tam  ex 
beneficiis  militaribus  quam  ex  nostro  indominicato, 
ut  se  temporis  optulit  ratio  reddere  studuimus ; 
qaaoquam,  vita  comite,  si  facultas  subpeditaverit 
pluriora  reddere  michi  animus  suggerit,  quorum  t% 
quaedam  huic  pontiflcali  privilegio,  quaedam  aliis 
inserere  ratum  duximus. 

tt  Reddimus  itaque  eis  terram  quandam  a  suis 
antecessoribus,  priscis  temporibus,  possessam,  po- 
stea  malo  ordine  subtractara,quatenus  illam  plcni- 
ter  possideant  veluti  illorum  praBdecessores  eam 
tenuisse,  multorum  testimonio,  comprobatur.  Ipsa 
vero  terra  conjacet  infra  et  extra  muros  Carnotis 
civitatis,  juxta  portam  Cinerosam ;  terminatur  vero 
ipsa  terra  uno  latere,  via  quae  est  exitus  civitatis, 
altero  vero  latere  terminatur  terra  Sancti  Petri 
Pictavensis  et  Sancti  Aniani  :  set  terra  Sancti  Petri 
Pictavensis  terminatur  infra  muros  civitatis,  terra 
vero  Sancti  Aniani  infra  et  extra.  Una  fronte  termi- 
natur  terra  Sancti  Petri  Carnotensis  via  quae  du- 
cit  per  medium  civitatis  usque  ad  murum ;  altera  C 
fronte,  via  foris  portam  quae  vadit  ad  ipsum  mona- 
steriam.  Commutavimus  etiam,  pro  terra  quam  ha- 
bebant  in  loco  Belmontus,  alodum  Oidolonis,  juxta 
supra  terminatam  terram  in  ipsa  civitate,  ante  por- 
tam  claustri  Sancti  Petri,  in  via  quae  vulgo  dicitur 
Merdosa;  tantum  eis  restituimus  de  terra,  unde 
exeunt  solidi  decem  et  octo,non  longe  a  fossa  Algisi, 
vinearum  aripennos  viii ;  terram  vero  ad  plantan- 
dum,  juxta  sestimationem,  bonuaria  octo.  In  ipso 
situ  coenobii  dedimus  eishortum  cum  xv  aripennis 
vinearum,et  non  longe  a  Luceiaco  campum  vacuum 
ad  plantandum  xxx  aripennos.  Facta  est  autem 
commutatio  inter  canonicos  Sanctae  Mariae  et  mo« 
nachos  Sancti  Petri :  ex  ecclesiis  ipsorum  dederunt 
nempe  canonici  Sanctae  Mariae  aecclesiam  Ursi  Vii-  j) 
laris  cum  uno  aripenno  de  terra  ad  ipsam  seccle- 
siam  peKinentem,  et  acc^.perunt  in  Cenlriaco  aec- 
clesiam  e  contra  cum  dote.  Dedimus  etiam  ex  po- 
testate  Sanct»  Mariae,  in  praBdicta  parrcechia  Ursi 
VlUaris,  Germinionis  Villam  in  pago  Dunensi, 
com  xzx  mansis  cultis  et  incultis.  In  pago  quoque 
Camotensi  dedimus  aeccISsiam  quaB  dicitub  Immonis 
Villacum  novem  mansisetdimidio;  aBCclesiam  quo- 
que  de  Alona  dedimus  cum  tribus  mansis  et  dimidio 
ad  eam  pertinentes;  item  capellam  Sancti  Victoris 
in  villa  qusB  dicitur  Vernus  cum  molendino  uno,et 
post  obitum  Odulfi  totam  villam ;  item  capellam  in 


Mitani  Villare.  Has  omnes  aecclesias  reddimus,  eis 
concedentes  decimas,  et  remittentes  synodum  et 
circadas ;  simul  etiam  et  de  aecclesia  in  Bodasi  Villa, 
quam  ipsi  omni  tempore  tenuerunt,  ita  ut  neque  a 
nobis  neque  a  successoribus  nostris  eis  umquam 
ullo  modo  requiratur.  Reddimusetiam  illisinpago 
Carnotino,  in  villa  quaB  dicitur  Britiniacus,man80B 
de  terra  viii  cum  mansuris  terris  quoque  cultis  et 
incultis;  in  Campchiaco  mansum  unum  cum  man* 
8uris,terris  quoque  cultis  et  incultis;  in  Gosentiaco 
mansum  unum ;  in  Emprani  Villa  et  Concreciis  quo- 
quid  ex  ipsa  potestate  haberi  dinoscitur;  inSancta 
Maria,  super  stratam  mansum  unum;  inSpotmeri 
Villa  mansum  unum ;  in  Magnerias  mansos  tres  et 
dimidium;  in  Gondri  Villa  mansos  viii  cum  brogilo 
et  pratis;  in  Cepido  mansum  unum;  in  Fontinido 
mansum  unum,  cum  duobus  aripennis  de  pratoin 
Villeta  conjacentibus;  in  Levesi  Villa  unum  man- 
sum ;  in  Wadreio  quartarium  unum ;  in  Teuvasio 
mansum  unum ;  in  Vallis  mansum  unum,  cum  pra- 
tis,  aripenuis  scilicet  novem ;  in  monte  Otrico  mo- 
lendinum  unum,cum  aripennis  de  prato  decem;  in 
Mandri  Villa  mansum  unum;  in  Lotdreio  mansum 
unum,cum  molendino  uno ;  in  Bertoni  Villare  quar- 
tarium  unum;  in  Saxna  Villa,in  eodem  pago,man- 
sos  de  terra  duos;  in  pago  Stampense,  in  villaquae 
dicitur  Malaredus,mansum  unum ;  in  Dunensi  pago, 
in  villa  quse  vocatur  Alpedagnus,  aecclesiam  unam 
cum  omni  terra  quae  conjacet  ibi  ex  ipsa  potestate. 
De  cetero,sub  pontificali  excommunicatione  aucto- 
rabili  et  anathematis  condempnatione  inevitabili, 
interminamus  tam  praesentibus  quam  cunctis  insu- 
per  venturis  seculis  futuris,ut  nemo  antistitum,cle- 
ricorum  seu  laicorum  nulIus,eosinomni  molestetur 
negocio,  non  in  exigendo  decimas  et  circadas,  quas 
alii  paratas  nominant,  non  in  terrarum  invasione 
nulla  secularis  dignitatis  ambitio,  ejus  potestatis, 
homines  distringere  praesumat,  non  thelonea,  non 
freda  extorquere,  non  quaslibet  vel  minimas  sibi 
suorumque  servientium  inrogareinjurias;  quin  po- 
tius,remota  inquietudine  soIIicitudinis,tranquillam 
in  Dei  servitio  et  in  monachico  proposito  ducant 
vitam,  memores,  omni  tempore,  nostri  nobisque 
commissae  aecclesiae  inter  suorum  tam  privatarum 
quam  et  communium  vota  orationum.  Quod  si  quis 
his  episcopalibus  decretis  obviare  praesumpserit  aut 
irrita  facere,  aeternaB  maledictionis  confodiatur  ja- 
culis  et  cum  Juda  proditore,Anna  et  Caipha,atque 
Pilato  et,  capite  eorum  diabolo,  per.  olvat  poenas 
perpetuae  dampnationis,  gehennalibus  deputandus 
flammis,nisi  resipuerit  et  ab  hac  intentione  animum 
revocaverit.  Ut  autem  hujus  privilegii  auctoritas 
inconvulsam  perpetualiter  obtineatfirmitatem,tam 
nostraquam  coepiscoporum  manibus  subterroboran- 
dam  decrevimus.  Actum  Carnotis  civitate,  publice. 
Ragenfredus,Carnotis  civitatispraBsul^higus  aucto- 
ritatis  paginam  firmavit  ac  roboravit.  Hildemannus, 
archiepiscopus  Senonensis.  Graulfus,  abbas  sancti 
Carauni.  Arduinus,  archiclavus.  Teoderious,  pre- 


223 


PAULI  S.  PETRI  CARTONENSIS  MONACftl. 


2«- 


flnter.  Arcarius,  presbyter.  Adelandus,  presbiter. 
Gauazo,  diaoonus.  Ar.iradus  subdecanus.  Radulfus, 
presbiter.  Bemardus,  presbiter.  Gerardus,  diaco- 
TLUB^  Lambertus,  canonicus,  Aymo,  Walleranus, 
Burcbardos,  militss  subscripti  inantea,  postca  (ir- 
maverunt.  Joseph,  archiepiscopus  Turonorura.Con- 
stantiuSyPariseorum  episcopus.  Gunhardus,Ebroicffi 
episcopus.MainarduSyCinomannicaeepiscopus.Mab- 
bO)PauIinani  Britanniae  episcopus.  Nordoardus,Re- 
denensTum  eprsoopus.  Tedbaldus  comes  (94).  Ilugo 
archiepiscopuSfiUius  Tedbaldi  comitis.  Odocomes. 
HugQ^  duKjPrancis.  ILugo  (95),  fllius  ejus.  Ledgar* 
difl  ^95)  comitissa.:  —  Seqnenti  tempore  :  Odo,  epi- 
scopuB  f  Carjiotensium.  Otiho,  comes  Burgundis. 
SuggeriuB,  decanus.  » 

Postobitum.denrque  clarissimi  viri  Ragenfredi 
pr«^ulift.(97>y  qut  ^iunc  locum  pio  afTectu  in  antiquo 
gradu  desudavit  ponere,  atque  in  sancta  religione 
sluduit  innormare,  frater  ejus  Arduinus  in  episco- 
patu  successit;  set,  sicut  praediximus,neque  locum 
coiuiifOeque  locupletare  voluit;  set  qusedam  quaea 

(94^TedbaIdu8  I,  cognomine  le  trickeur,  illiuff 
Tedbaldi  ooji-urbem  Camotensem  ab  Hastingo  emis- 
se  fertur  nlius,  obiit  anno  97S,  cum  sseculum  fere 
ihtegrum  vita  sua  adsequasset^  unde  etiam  dictus 
lev&ux^. 


A  fratre  suo  largita  fuerant^  subtrahere  udh  tftouft' 
Unde  de  eo  quod  pagini  (96)  inserarii'  niclirJ  aliutf' 
habens  praeterquod  inscrui,nisi  solumopuslamen- 
tabile  quod  priscorum  relatione  didici  :  obstriisunl 
videlicet  sibi  episcopatus  aditum,  qnem  ut  faceret ' 
pervium,  abbatiam  Saneti  Martini  de  pbtestate  epi- 
scoporum  ejecit,  comitumquc  habendarti  in  perp6- 
tuo  tradidit  potestati. 

Itaque,  eo  reliclo,  cum  Aremberto  qu6m,  post 
beali  Alvei  excessum,  patrem  congregali6oi  pr^fe- 
cit,  ad  venerabilem  Widbertum  transeuhiluih  est; 
quem  Vulfaldus  praesul  abbatem  sacravit;  qut  quan* 
tse  doctrinalis  scientiae  vir  ruerit,beatiEhiahi  pasAti'^ 
quam  decenti  stilo  composuit  "declarat;  quahtffiqui&'^ 
religionis  extiterit,  plurimorum  fidelium^  ddhkrtd/ 

|v-quae  cartis  inferius  scriptis  sunt  adhotata,' d^hidh- 
strant  :  multi  enim  ejus*  sanctilatem  aghogcientes 
ejusque  sapientiae  sale  verborum  copia  coriditi,ter- 
renas  divitias  viIipendente8,pro  regni  celestis  aditu 
commutabant. 

(95)  Hugo  Capito,  Hugonis  Magni  filius. 

(96)  Tedbaldi  I  uxore. 

(97)  Gbiit  circa  a.  960. 
(78)  Leg.  paginis  vel  paginaB, 


LIBER  TERTItlS 


(99) 


SIVB 


WIDBERTl    ABBATIS 

(Ab  anno  965  ad  annum  circiter  980.) 


CAPITULUM  PRIMUM.  C 

De  eeelesia  sancti  Georgii  sancto  Petro  data (\00), 

(Anno  (965;) 
«  AuxiliJEinte  (101)  Christo  domino  et  salvatore 
nostro,  Walt^rius  (402),  comes  Dorcassini  comita- 
tuB.  Ndtuin  edse  volumus  omnibus  sanctae  Dei  aec- 
cTesis  fidelibus  tam  presentibus  quamque  futuris, 
quia  adiit  nodtram  prssentiam  nobiiis  vassallus 
Ttodfredus,  postulans  ut  assensum  ei  praeberemUs 
superquandam  secclesiam  beneficii  ipsiu8,videlicet 
in  honore  sancti  Georgii  conseoratam,  quam  ipse 
ti*ftdere  disj^ebat  monasterio  Sancti  Petri  Carno- 
tensis  ubi  praeesse  videtur  Guibertus  (103),  humilis 
abbas.Siquideim  eandem  aecclesiam  expetierunt  ab 
eo  monacM  sancti  Petri  omnes  in  commune  tradi 

(99]  Sequetitiumlibrorumdesuntincodicenumeri  j) 
et  nomina;  qu»  adjecimus  ex  indicibus  capituifl 
cuique  novo  abbati  rursusincipientium.  Inde,  post 
duos  primos  libros  Aganoniet  Kagenfredo  episcopis 
ab  auctore  dicatos,  sequentibus  sex  (sicut  ab  ipso 
auctore  clare  dividuntur)  abbatum  nomina  impo- 
nenda  jputavimus. 

(100)  Apocryphum  sine  dubio  diploma.  !<>  Hic 
comes Walterus  prsdium  donat  non  sui,sed  Richar- 
di  dominii;  2p  post  comitem  subscribit  Richardus, 
vassalli  instar ;  3«'  nunquam  Richardus  dux  audiit, 
aed  tnarchio  NartmafHnonmiXLi  videre  est  in  diplo- 
matibus  Lotharii  regis  et  Joannis  xiii  papae. 


sibi  donatione  perpetua,tali  ratione  et  convenientia 
quali  inter  eos  deliberatum.  Considerans  igitur 
salubrem  ejus  petitionem,ejusvoluntati  libentrasime 
annui,  maxime  propter  animas  me»  remedium  pa- 
reritumque  meorum  et  praedecessoris  mei  Landrici 
(104)  comitis;  quod  simili  de  causa  confirmavit 
se  idem  facere  Teodfredus,  pro  obtentu  venie  suo> 
rum  parentumque  peocatorum,  Ad  cavendam  autem 
(quod  minime  credimus)subsequentium  inimicorum 
calumniam,  causa  recognitionis,  singulis  annis, 
missa  sancti  Remigii  qu®  evenit  Kalendis  octobris, 
trium  solidorum  pensionem  solvere  eis  statuimus. 
Quod  si  quis  contra  hano  donationis  traditionem 
venire  temptaverit,  aut  aliquam  calumniam  ullo 
umquam  tempore  inferre  voluerit,  lECcIesiastica 

(\0i)  k  :  Attxiante. 

(102)  Walterius  I,  comes  Dorcassinus  et  Velcassi- 
nus,  comitis  Walerani  filius,  S.  Dionvsii  advocatiis, 
cujus  ante  hanc  chartam  hulla  meimo  e^t  in  histo- 
ria,a1ia  deinde  largitus  diversis  monasterii8,vivebat 
adhuo  anno  987. 

(103)  Vide  Hist.  litt.  Oalli«,  t.  VI.  p.  406-421  iin 
GuiBERTO  abbate.  .    . 

(104)  Landricus  ille,  comes  Dorcassititis,  pater 
eratEvae,  Walterii  I  uxbrid,  ex  qoa  Walterius  comi- 
tatum  Dorcassinura  tenebat,  cum  ex  patre  (^mes 
Velcassinus,  ex  matre  autem  BldegatNie  Ambianen- 
sis  jam  esset. 


2i5 


YETUS  AGANO.  —  LIB.  UI.  WIDBCRTUS. 


226 


.dampn.etur  lEiuctoritata,  et  episcopali  percutiatur 
excommunicjBLtipnis  anathemate;  nohis  autem  no- 
fitri^qpe  successoribus,  socio  fisco  coactus^v  libras 
aari.oocti.emendando  persolvat;  monachis  aiitem 
nullo.umquam  temporeusque  in  finem  seculi  nichil 
aliud  exin^e  rj^quiratur,  nisi  quod  supra  scriptum 
est.ltaque  ut  hs  notitialcs  litters  stabilem  et  incon- 
vulsam  obtiQeantnrmitatem,tammanu  nostraquam 
Richar^iducia.in  cujus  comitatu  esse  videtur,quam 
etiain  noibilium  laicorum  subter  roborare  decrevi- 
mps.  ,Actum  Ebroico  comitatu,  publice.  Signum 
.Walterii  .CQmiUs,  l^ujus  cartulae  auctoris.  S.  Teo- 
dfroi^i  jppilitis.  S.  Ricl^rdi  ducis. —  Anno  ab  Incar- 
naiione^Dpmini  DCCGC"  IX"  V.  indictione  viii% 
regnante  Glothario  rege  anno  xi.  Scripta  est  hsc 
donatio  a  levita  Germano.  » 

GAPITULUM  U. 

De  commutdtione  terrarum  inter  monaehos  Sancti 

Petri  et  Ingelerium. 

(8  Mart.  967.) 

((  In  nomine  Domini  et  Salvatpris  nostri  Jcsu 
Christi.Piacuit  atque  convenit  interraonachos  San- 
cli  Petri  Garno.tensis  ccenobii.quibus  prseesse  vide- 
tur  Wilbertus  abbas,et  quendamvirumnomine  In- 
gelerium,ut  terras  sua^  commulare  deberent;  quod 
et  ita  fecerunt.  Dederunt  itaque  in  primis  monachi 
jam  dicto  Ingelerio  in  Piei  Viila,et  in  Sirci  ViUa,et 
Adorlei  Villa,  et  Atellei  Villa,  et  Abassinei  Villa, 
quicquid  ibl.visj  suiit  habuisse.E  contra  dedit  Inge- 
lerius  monachis  ^anoti  Petri  villam  Leptem  Modio- 
los  nuncups^tam,  cum  silvis  et  campis  et  omnibu^ 
ad  eaixi  pe.rtip.entibuj9.  Termiujatur  ipsa  tcrra,  ex 
una  parta,  terra  Sa^^.Qts  Maris;  ex  altera,  terra 
S«^cti  MaFtini;  .t^rtii»  part^,  terraipsius  Sancti  Pe- 
iri;  jqMarta  parte,  terrfii  Tet^aris.  Ea  ratione  haec 
£ommutatip  factaeatutfib  bpdicrna  die  unaquseque 
pars  de  jam  dictis  f^ciat  quicquid  voluerit,  et  ut 
ipsa  cpmmutatio  flr^na^t  st^tbilis  permaneat,placuit 
e3d|ide  hanc  cartao^  licri^tprppriismanibuscorro- 
boi^ri.  Aptum  Cfirnpti?,  publice.  SignumWiberti 
abbatia.  S.  Herim^uni  decani.  S.  Gisberti.  S.  Nor- 
boidi.  S.  Oeri^a^L  S.  Warengaudi.S  Eberti.  S.Du- 
raadif  S.  Alvej.  S.  Qd.Qni^  3.  Bcrnardi.S.Aimonis. 
S.  FpJcuipf.  S^  T^dberti^  monachorum. 

«  Data  Viii  Idu3  Ma.i^U>  anno  tertio  decimo  re- 

■    •  i         .    .  ...»  r"ii.i., 

gnaate  rege  Lptbario. 
ff^  Waldricus  i^Qthari^s,  rpgatus,  scripsit.  i» 

GAPITULUM  IIL 

Be  area  4uorum  motendinorum  Falsix  db  Ardrado 
cqnonico  eeBs^atit^  empta. 

(12  Maii  768.) 

«  (|66)  In  Christi  nopaine,  Eirveus,  qui  abbatiam 
W^cti  Carauqi  per  largitionem  domui  Odonjs  epi- 
scopi  tenere  videmur.  NotumessevoluQ^us  cunctis 
SQocessoribasnoBtrisetreliquisChristianislidelibus 


A  qualiter  cuidam  canonico  Sanct®  Mari»,  nomine 
Ardrado,  et  duodus  fratribus  suis  Benedicto  atque 

Magenfredo,quandamareamduorummolendinornm 
cum  ipsis  molendinis  ab  Albario  suoavunculc  cjn- 
structis,consentiente  seniore  nostro  Odone.perma- 
num  firmam  censualitcrconcedimus.Est  autem  ipsa 
area  in  pago  Carnotino,super  fluvium  Auduram,4n 
Iqco  qui  dicitur  Faliza,cum  uno  manso  de  terra,qui 
conjacet  in  valle  sancti  Carauni  et  in  alio  loco  qui 
dicitur  a  Lupo  Vulto.  Hanc  itaque  aream,cum  mo- 
lcndinis  et  praediclo  manso  de  terra,  ita  ei«adjcen- 
sum  concedimus.ut  desuper  securi  edificent  et,an- 
nis  singulis,  in  festivitato  sancti  Carauni,  qu®  est 
V  Kalendas  Junii,  in  censum  solidos  x  pcrsolvant, 
Si  de  hoc  negligentes  extitcrint,legaliter  emendent, 
j.  et  molendinos  et  terram  non  perdant ;  set  habeant 
liccntiam  vendcndi  vel  dandi  cuicumque  volueriot, 
ita  ut  venditiones  et  census  ad  seniorem  perveniant, 
eisque  amplius  non  requiraturin  censum,nisi  qupd 
superius  cst  insertum.  Quatinus  autem  haec  carta 
firmior  sit,manu  propriaeam  firmavimus  et  seniori 
nostro  ejusque  fidelibus  roborandam  obtulimus. 

«Actum  Carnote.Signum  Odonis,praBsulis.S.Sug- 
gerii,decani.S.Eirvei,qui  hanc  cartam  fieri  jusit.  S. 
Alchcrii,  presbiteri.  S.  Otbatdi,  presbiteri.S.Evrardi 
presbiteri.S.  Widonis,  levitae.S.  Teduini,  levita.  S. 
Johannis,  levitae.  S.  Rogorii.  S.  Dolionis,   mnjoris. 

«  Data  iiii  Idus  Mai,anno  xiui  regni  Clotharii  i^e- 
gis.  Grimuinus  scripsit,  ad  vicem  Suggerii  » 

CAPITULUM  iV. 

Uem  qmlitcr  eadem  area  ad  monachos  JSancti  Petri 

C  devenerit, 

(27  Jun.  971.) 
wfn  Christi  nomine,Odo  gratia  Dei  Camotensium 
humilis  episcopus.Notum  esse  volumuscunctis  suc- 
cessoribus  nostris  et  reliquis  Ghristi  fldelibus,qua- 
liter  cuidam  canonico  Sanctae  Mari»  et  nogtro,  no- 
mine  Rodbreto,  quandam  aream  duorum  molendi- 
norum,  pertinentem  ad  abatiam  Sancti  Caurauni, 
cum  ipsis  molendinis  quoa  de  Adrado,  proprio 
sumptu,comparavit,per  manum  firmam  censualiter 
ooncedimus.Est  autem  ipsa  area  in  pago  Carnotino 
super  fluvium  Auduram,in  loco  qui  dicitnr  Faliza, 
cum  uno  manso  de  terra,qui  conjacet  in  valle  Saneti 
Caurauni,  et  in  Dorulfo  Monte,  et  in  alio  loco  qui 
dicitur  Lupo  Vultus.  Hanc  itaque  aream,  cum  mo- 

j)  lendinis  et  prajdicta  terra,  ita  praefato  Rodberto  ad 
censum  concedimus^ut  desuper  securusedifioetat, 
annis  singulis,  missa  sancti  Carauni,in  censum  qo- 
lidosxpersolvat.Si  de  hoc  negligens  fueritjegaliter 
emendet  et  aream  non  perdat,  set  quandiu  vii^erit 
teneat;  post  obitum  quoque  suum  eosdem  molendi- 
nos  fratribus  et  monachis  Sancti  Petri  deralinquat, 
ut  pro  sua  anima  et  matris  suas  Ermentrudis  Deum 
jugiter  exorent  et  seniori  ejusdem  abbati«,  sicut 
supra  dictum  est«so)idQS  x  persolyant.QuaUnus  au- 
t^  hcc  carta  firmiQr,»t^manu  propria  ei^n  firipa- 


(tO^  H«6  eaita  deetf  io  ood»  B. 


227 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHL 


228 


viiiiuset  fidelibus  nostris  roborandam  obtulimus.  A  extinguitur. Sit  illius  perditio  cum  Juda  proditore; 


Signum  Odonis,  Carnotensium^praesulis.  S.  Sugge- 

rii,  decani,  S.  Evrardi,  presbiteri.  S.  Rogerii,  levi- 

taB.  S.  Ardradi.  S.  Teduini.  Actum  Carnote,  publi- 

ce.Data  v  Kalendas  Julii,  anno  xvii  regni  Clotharii 

regis.  » 

CAPITULUM  V. 

Dc  terra  vineoli  quam  dedit  Odo  prmsuljuxta  brogttam 
episcopatem,  el  de  Ptacentiaco  Villare, 

(5  Febr.  974^ 

*  «  Venerabilis  et  Deo  amabilis  Odo.pontifex  aec- 

clesis  Carnotensis,dum  in  convenlu  nobilium  cleri- 

corum  et  laicorum  consedisset,    ccepit,   prudenti 

ralione  et  canonica  auctoritate,  tractare  de  stalu 

commissae  sibi  saiicta;  8ecclesiae,et  ministros  quibus 

fficciesiarum  commissarum  a  se  cura  transfusa  fuc- 

rat,  sagaci  adhortatione  monere,  ut  in  sibi  com-  B  • 

mi8sis8ecclesiis,diligentissimis  invigilarcntexcubiis 

et  sanctae  religionis  cultum  inereprehensibili  fun- 

ctione  excqucrentur.Cumque  et  alia  multa  profluo 

sermocinaretur  eloquio,tandem  ventum  est  ad  ccn- 

nobium  Sancti  Petri,  situm  in  suburbio  Carnotinas 

urbis Jam  olim  a  monastica  institutione,quibusdam 

ex  causis,  depravatum  et  canonicali  sub  regimine 

redactum,  set  nuperrime  ab  antecessoribus  suis 

pr«BSulibus  pristinum  monasticae  religionisreforma- 

tum  esse  gradum.Qui  et  eidem  loco,  prout  tempus 

dictavit  et  ut  possibilitas  se  obtulit,  in  stipendiis 

monachorum  undeadhucsustentantur,in  elemosina 

obtulerunt ;  essetque  eorum  deliberatio  impendere 

pluriora,  nisi  subtracti  fuissent  funere  mortis  in- 

vidse.  Cumque  haec  et  nonnulia  alia  erga  eundem  p 

locum  beneficia  ab  eisdem  antecessoribus  exhibita, 

auribus  sancti  antistitis  promulgata  essent,ille^  eo- 

rum  exemplis  incitatus,quin  potius  divins  pietatis 

gratia  tactus,  respondit  narrantibus,  non  minori 

aifectu  jam  pridem  circa  idem  CGenobium  se  te- 

neri  desiderio,  seque  alia  ex  parte  ad  efficientiam 

perduxisse,  nisi  quse  omnibus  notae  sunt^officientes 

sibi  emersissent  causse.  Intca  ut  hsec  deliberationis 

voluntas  omnibus  ex  parte  nota  fieret,  dedit  ad 

eumdem  locum  terram  vinealem  xx  solidorum,quae 

est  proxima  civitati  Carnotinae,  sitam  ad  septem- 

trionalem  plagam,juxta  brogilum  episcopalem.Ter- 

minatur,  ex  una  parte,  terra  de  eadem  potestate, 

altcra  parte,  terra  canonicorum ;  tercia  parte^  terra 


sentiat  dampnationem  cum  Dathan  et  Abiron  quos 
viventes  terra  absorbuit;  perseveret  super  enm  illa 
perpetualis  divinae  ultionis  indignatio  qaa  dampna- 
buntur  illi  quibus  dicetur  in  judicio.  DiscediUy  ma- 
ledicti,  in  ignem  detemum  qui  paratus  est  diabolo  el 
angetis  6f;w5.Amen.Ut  autemhajcdonatioperpetuam 
et  i  nconvulsam  obtincat  firmitatem  ,tam  manu  d  omni 
episcopi,  quam  totius  ajcclesiae  subter  roborari  ex 
animo  dignum  visum  est,Odo,Carnotensi8  aecclesis 
prssul,  firmavit.  Suggerius,  decanus.  Salico,  ypo- 
decanus.  Suggerius,  claviger.  Lambertus,  archidia- 
conus.Rodulfus,praecentor.Wido,  archidiaconus.  Al- 
carius,prdepo8itus.Alto  praepositus.  Bernardus,pr8e- 
positus.Erembertus,archidiaconus.Hilduinu8,sube- 
dituus.Waracco,presbiter.Ardradu8,presbiter.Ebro- 
inus,presbiter.  Isaac,  presbiter.  Wenilo,  presbiter. 
Humbertus,  levita.Winemandus,levita.HiIdegarius, 
levita.  Eirveus,  levita.Johanne8,levita.Teudo,Ievita. 
Gauzbertus,  miles.  Fulcarius.  Romaldus.Ucbertus. 
Hugo.  Albcrtus.  Salo.  Gilduinus.  Grimvinus,  indi- 
gnus  saccrdos,  scripsit.  Data  Nonis  Februarii,anno 
XX  Hlotarii  regis  (107).  » 

(108)  Videat  prudens  lector  ubi  sit  terra  vinealis 
quam  juxta  brogilum  suum  dedit  Odo  prsesul;  quia 
nec  terra  a  quoquam  nostrorum  scitur,  ncc  brogi- 
lus  alte  noscitur,  nisi  qui  videtur  fuisse  juxta  Ba- 
liolem  villam. 

CAPITULUM  VI. 
De  ccclesiii  Baliolis  vitlx  vendita  Geraldo  canonico. 

(Ante  a.  977.) 
«  In  nomineDomini,  Odo,  Carnotensium^humilis 
episcopus.  Notum  esse  volumus  omnibus  Christi 
fidelibus  qualiter  veniensquidam  canonicus  noster» 
nomine  Geraldus,ad  nostram  prse8entiam,depreca- 
vit  ut  sibi  ac  uni  haeredi  ecclebiam  ex  villa  nostra 
quse  appellatur  Baliolus,  in  honore  sancti  Stephani 
dicatam,  in  Carnotensi  pago  sitam,  per  litteras  fir- 
mitatis  concedere  dignaremur.  Nos  itaque  petitioni 
ejus  assensum  dantes,cum  communi  consilio  et  vo- 
luntate  fidelium  nostrorum  clericorum  sive  laico- 
rum,  concedimus  eis  jam  dictam  scclesiam,ita  nt, 
Deo  praesidente,  noslris  futurisque  temporibus  sic 
eam  possideant,  regant  atque  disponant,velut  in  ea 
per  omnesgradus  ordinati  forent,nullu8que  eos  in- 
quietare  ac  inde  removere  prflesumat,ni8i(quod  ab- 


Sancti  Mauncu ;  quarta  vero  parte,  terra  (106)  via       .^,    .        -x    j    •        •  x       -l  ^-  * 

...  ,     ..^  ,    ....     ^  -,  j^i    1-  n  8it)a  tramite  deviaverint  veritatis;  verumtamen  se- 

publica  quae  ducit  ad  civitatem.  Dedit  etiam  quan-  U      '  *    •a  *  i'u  i 

^         ...^,  X  X      -x       •    T5  1  •  •      r»i         cundum  canonicam  auctoritatem  eam  libera  potes- 

dam  villulam  ex  toto  sitam  m  Belsia,  nomine  Pla- 


scentiacum  Villarem,  ut  omni  tempore  utrumque 
possideant:tantum  ut  ipsius  memoriam  habeant  in 
8uis  sacris  orationibus.Si  quis  autem  hanc  donatio- 
nem  irritam  facere  voluerit  aut  adnul1are,perpetua 
excommunicationis  detrimenta  tam  ab  ipso  quam  ab 
coepiscopis  ipsius  incurrat,  sociatus  diabolo  et  an- 
gelis  eju8,et  eum  his  qui  mittendi  suntin  stagnum 
ignis  ffiterni,  ubi  vermis  non  moritur  et  ignis  non 

(i06)  Expun^enda,  ut  videtur,  vox  terra. 
(407)  Puolicis  Juris  facta  est    charta  in   CalL 
OhrUt.,  t.  VIII,  instr.,  col.  Z9Z. 


potet 
tate  regant  atque  disponant,  annisque  singulis,  in 
festivitate  sanctse  Maria)»qu®est  vildusSeptembris 
in  censum  solidos  v  persolvant  eisque  amplius  non 
requiratur  in  censum,  nisi  quod  superius  est  inser- 
tum.Et  ut  hjBc  auctoritas  firma  permaneat,  manu 
propria  eam  firmavimus  et  fidelibus  nostris  robo- 
randam  tradidimus.  Actum  Carnote,  in  seclesia 
Sanctas  Maris.  » 

(408)  Deest  hsec  notula  in  codiee  B.  ubi  tantum 
legitur  :  Hanc  danatianem  postea  sibi  ext/orsit  Bodut^ 
sprxiul. 


229 


VBTUS  AGANO.  —  LIB.  III.  WIDBERTUS. 


230 


CAPITULUM  VII.  A  episcopo  datasApo8tolo,8uis  usibus  usurpare  non 

Item  de  eadem  ecdesia  qualiter  ad  Sanclim  Petrum     timuit. 


devenent  (109). 
(Febr.  977.) 

«<  Neminem  ortodoxae  fidei  et  CatholicBB  professio- 
nislatcreusquequaquecredimus  quanta  excellentia 
tam  in  prssenti  quaii  in  futuro  polleant  qui,  pro 
nomine  Christi,  ex  propriis  facultatibus  aliquam 
largitatem  sanctis  et  fidelibus  ejus  hilari  animo 
prasbent,cum  Dominus  dicat :  Facitevobis  amicos  de 
mammona  iniquitatis,  et  iterum  :  bate  et  dabitur  vo- 
bis.  His  et  caeteris  documentis  bene  instructae,  et 
Spiritus  Sancti  flamine  interius  illuminatffi,  ego  Go- 
deleva  el  compar  mea  tam  ajtate  quam  gratia,  no- 
mine  Clementia,  quandam  scclesiam  quam  taxato 


CAPITULUM  VIII. 

De  Greseico  (111)  regali  sede^  et  de  Fontinido,  ct  de 
Limaio,  datis  Sancto  Petvo  a  nobiiissima  Letgarde 
comitissa, 

(5  Febr.  978.) 

*  <(  Mirabiliter  (112)  laudabilis  et  laudabiliter  sem- 
permirabilis  providadispensatioConditoris  nostri, 
a  primordialis  cxordio  mundi,  qui  redemptis  sui 
sanguinis  precio,  et,  sacri  baptismatis  ablutione, 
originali  mundatis  crimine,  praevidens  et  praesciens 
post  ista  omnia  nec  unius  diei  spatio  a  qualicunque 
peccato  quempiam  vivere  immunem,  nec  human® 
corruptionis  labem  posse  evadere,  contulit  multa 
animae  salutis  remedia,quibus  non  solum  vitiorum 


precio  a  quodam  canonico  dicto  Geraldo,  cum  con-  B  curantur  morbida,  set  etiam  beat®  immortalitatis 


sensu  eximii  pontificis  domni  Odonis  Camotinae  ci- 

vitatis,  emimus,  sancto  Petro  apostolorum  principi, 

pro  absolutione  peccaminum  nostrorum,  quam  ilii 

Deus  tam  in  terris  quam  et  in  ccbIIs  merito  conces- 

sit;  ct  pro  remedio  animarum  nostrarum,donamus 

et  Jatum  esse  volumus,  a  prsescnti  die  et  in  omni 

tempore.  Vocatur  autem  prsefata  aecclesia  Baliolus, 

in  honore  sancti  Stephani  dicata,in  Carnotensi  pago 

sita,  ut  monachi  Domino  et  sancto  Petro  sub  regu- 

lari  tramite  inibi  famulantes  teneant  atque  possi- 

deant.  Eo  autem  tenore  praefatus  prsesul  pia  devo- 

tione  concessit,  ut  memoria  illius,  tam  in  orationi- 

bus  quam  in  missarum  psollenniis  perpetuo  celebre- 

tur,  et  ut  omnibus  annis  in  censum  persolvant  de- 


adquiruntur  gaudia;  inter  quae,elemosinarum  plu- 
rimum  valet  largitas,  cui  non  solum  plurimorum 
patrum  astipulatur  auctoritas,  set  etiam  ipsius  voce 
Domini  laudatur  beata  dicentis  :  Dimittite  et  dimitte- 
miniyCt  qiuecumque  feceritis  uni  ex  minimis  meis,mi- 
chiexibebitis.Sui^GT  hisetiam  quidam  sapiensdicit: 
Bedemptio  animx  viri^proprix  divitia:  ejus ;  eiiWwd, : 
Date  elemosinam,  et  omnia  munda  sunt  vobis;  et 
multa  his  similiainveniunturin  dando  elemosinam 
ad  hortationem  praecipua,  in  quibus  longum  est  ire 
per  singula.  Talibus  instructa  exhortationibus  prae- 
cedentium  Patrum  non  improbanda  devotio,utpote 
filii  ecclesiae  multis  praediorum  suorum  reditibus 
eandem   dotaverunt  ecclesiam,  et  multa  ei  contu- 


narios  xii,  absque  synodo  et  circada.  Si  quis  vero  q  lerunt,  variis  necessitatibus  protutura,  quibus  per 

quadrifidum  decoratur  orbem  et  rerum  opulentia 
dilatatur,  gaudet  et  exultat.  Horum  ego  Ledgardis 
(113)  exempla  secuta,  instinctu  divino  ammonita, 
proposui  in  cordis  mei  8ecretario,quatinus  deprae- 
diorum  meorum  possessionibus  hereditariam  fa- 
cerem  sanctam  Dei  ecclesiam.  Verum,  quia  beato 
Petro  apostolo  specialiter  coUata  est  potestas  sol- 
vendi  atque  ligandi  a  Domino,  ut  quodcumque  sol- 
verit  et  ligaverit  iu  terris,  solutum  et  ligatum  sit 
statim  in  ccelis,  nullum  melius  censui  michi  consu- 
lendum  et  propeccatis  meis,aput  eum  quemtanto 
diiexit  amore,  misericorditer  intercedendum.  Ergo 
tam  pro  meis  criminibus  veniam  impetrandis  quam 
pro  nobilissimi  senioris  mei  atque  gloriosi  comitis 
Tedbaldi,ut  utriusque  Dominus  indulgere  dignetur 

J-r     Amm«ii>m     rvAA/tot/M*tim     l*Am  iaai/M>«  Anrt       /t/M>«aAn4«  AM^irtiia 


successorum  ejns  contrahanc  donationem,avaritiae 
aestu  succensus,  venire  temptaverit  et  irritam  fa- 
cere,  salvo  gradu  pontificali,  Deo  ct  sancto  Petro 
rationem  reddat  in  extremi  judicii  die  pro  tanta 
prxsumptlone.  Et  ut  haec  donatio  firma  permaneat, 
eam  subterfirmavimus  et  fidelibusejusdemaecclesiae 
nostrs,tam  clericis  quam  Iaicis,roborandam  obtuli- 
mus.  Actum  Carnote,  publice.  Odo,  gratia  Dei  Car- 
notensis  pr8esul,propria  manu  firmavi.  Odo  comes. 
Suggerius,archiclavus.  Rodulfus,  praecentor,  Salico, 
subdecanus.  Atto,  praepositus.  Wido,  praepositus. 
Alc^ius,  praepositus.  Vitalis.  Teudo.  Romoldus. 
Rodbertus;  et  alii.  Data  in  mense  februarii,  anno 
XXIII  regni  Hlotharii  regis.  Grimvinus,  levita,  scri- 
psit.  » 


(110)  Quandiu  vixit  vir  iste  venerabilis,  praesul  ^  omnium  peccatorum  remissionem,  consentientibus 


Odo,  firmiter  monachi  possederunt  praefatam  eccle- 
siam,  quam  sibi  religiose  sanctimoniales  feminas 
emerant;  verum,  ubi  exivit  ex  hac  vita,  Rodulfus 
praesul  loco  ejus  subrogatus,  avariciae  aestu  succen- 
sus,  et  ecclesiam  et  res  ceteras,  quas  repperit  ab 

(109)  R  :  i)«  xcclesia  Baliolis  vilUe,  quam  Bodul- 
fus  prasMul  Sancto  Petro  abstulit. 

(1 10)  Quae  sequuntur  desunt  in  codice  B. 
(111  A,  in  inaice  Giseico.  B.  Jesiaco. 

(142)  EjLstat,  nonnullis  pretermissis,  in  GalL 
ChrisL,  t.  H.  instr.,  col.  7,  apudque  Ph.Labbe,  Al^ 
liance  chronoL,  1. 1,  p.  579. 


omni  honore  dignissimis,  archipraesule  scilicet  Hu- 
gone  et  excellentissimo  comite  Odone,  filiis  meis, 
cedo  ad  locum  Sancti  Petri  Camotensis  aecolesiam 
in  honore  apostolorum  principis  clavigerique  regni 
ccelorum,  Petri,  consecratam,  in  loco  qui  dicitur 

(113)  Heirberti,  comitis  Tricassini,  filia,  primis 
nuptiis  Guillelmum  Longa  Spata  dictum,  Norman- 
niae  ducem,  secundis  vero  Tedbaldum  le  TricheuT^ 
comitem  Carnotensem,  maritos  habuit.  Inter  prin- 
cipes  qui  pietate  monasterium  Sanpetrinum  dita- 
verunt  facile  primum  locum  obtinet  haso  oomi'- 
tissa. 


esi 


PATJLI  S.  'PETRI  CARNOTENSIS  MON^ACfll. 


132 


vi)l.,'aritQr  Gizei,  cum  Yilla  eodem  vocabQlo  dicta  A 
Gizei,  cum  mansis  xvi,  cum  terris  cultis  ct  incultis, 
hospiciis,  pratis»  vineis^aquis  aquarumque  decursi- 
bus;  in  aiio  quoque  loco  quandam  potestatem,  vo- 
eobtdo  Fontenedum,  cum  ecclesia  in  eadem  pote- 
state  posita,  cum  masingilis  (114)  et  vineis^etcum 
omni  integritate  ad  ipsum  pertinente;  et  item  in 
alio  loeo,  in  villa  qus,  lingua  rustica,  nomina- 
turLimais,  quantumcumque  ad  me  videtilr  perti- 
nere.  Sunt  autem  pr»ratse  res  in  pago  Velcasino 
'super  flavium  Sequan®.  Haec  omnia,  ut  praescri- 
iptum  est,  trado  et  traditum  essc  volo  in  perpetuas 
istemitates.  Si  quis  vero  contra  hanc  donationem 
Dostram  (quod  absit)  venire  aut  eam  infrin- 
gere  temptaverit,  aut  aliquam  inferre  calumniam; 
Dei  omnipotentis  indignationem  inrecuperabilitery  p 
nisi  cito  resipuerit,  incurrat  et  (eternaliter  inferna- 
iibus  detmdatur  eruciatibus,  ubi  vermis  qui  nun- 
quam  moritur  ejus  conrodat  carnes,  et  ignis  qui 
Bvnquam  extinguitur  ejus  semper  pascatur  crucia- 
tibus.  Ut  autem  haec  donatio  inviolabiicm  obtincat 
firmitatem)  manibus  propriis  eam  firmavimus,  et 
>fidelium  nostrorum  manibus  roborandam  decrevi- 
mus.  In  caloe  quoque  hujus  scripturae  intimare 
volui  quia,  sicut  pro  anima  mea  omnia  proefata 
Christo  et  beato  Petro  apostolo  monachis  famu- 
lantibuB,  in  eorum  usibus,  concessi,  ita  pro  ani- 
ma  patris  mei  Hdrberti,  Trecassini  comitis  qui 
miohi  praefatas  res  in  hereditatem  dedit  atque  con- 
cessit. 

«  Odo  comos.  Hugo,  sanctse  Biturigensis  seccle- 
fliffi  archiepiscopus.  Odo,  Gamotensis  prsesul.  Led-  G 
gtrdis  comitissa,  qaae  hsec  largita  est.  Emma  comi- 
iissa  Pictavae  uri)i8.  Landricus.  Hilgaudus.  Sugge- 
riue.  Rotrocus.  Arduinus.  Ucbertus.  Fulcherius. 
Teudo.  Widgerius.  E^mbertus.  Hugo  de  Aloia, 
Oelduinus.  Avesgaudus.  Isaac. 

«  Huic  maternae  donationi  iccirdo  ego  l1ugo,pri- 
morum  pnmus  archipraesul,  et  Odo  comes  ditissi- 
mus,  assensam  praebuimus,  ut  cotidie,  exceptis 
feriatis  diebus,psalmus  nobis  a  fratribus  praenomi- 
nati  loci,  Inclinaj  Domine,  aurem  imm,  decantetur 
ei  memoria  nostri  assidue  flat  in  ofllciis  matutina- 
libus,  quandin  superstites  vixerimns;  post  exces- 
8um  vero  nostrorum  anniversaria  dies  nostrorum 
offioiosisBime  cum  antiphonis  et  responsoriis,  in- 
terpositis  lectionibus  consuetudinariis  et  missarum  q 
psollempniis,  celebretur.  Adsit  etiam  pro  nobis  la- 
borantibus  fratribus  oopiosus  in  ciboet  potu  eadem 
di0  apparatus.  Et  hoc  memoriale  nostrum  nulia 
oblivione  deleatur,  dum  duo  fratres  supervixerint 
in  generatione  generationum,  ante  Deum  et  san- 
ctum  Petrnm,  ejusdem  loci  custodem  et  protec- 
torem  continuum.  Data  nonis  februarii  die,  re- 
gnanie  Lothario  rege,  anno  xxiv,  propiciante  Do- 
miao.  » 


GAl^lTULUM  iX. 
De  alodo  in  Probata  Filla  a  sanctimonialibus  empto. 

(16  Aug.  979.) 

«  Ego  in  Dei  nomine  Ledgardis,  devotissima  at- 
que  fidelissima  famularum  Dei.  Notum  sit  omnibus 
orthodoxae  et  catholicae  aecclesiae  fideIibu8,quod  ego 
ipsa  et  quaedam  alia  Deo  sacrata,  nomine  Godeleia, 
michi  tam  corpore  quam  anima  conjunCta,  qucn- 
dum  alodum,  conventione  habita,  emimus  a  quo- 
dam  viro,  nomine  Othberto,  totum  et  ad  integrum, 
quidquid  jure  hereditario  tam  ab  avis  quam  attaVis 
illi  derelictum  atque  dimissum  est^in  viJla  quae  com- 
muni  vocabulo  Probata  Villa  dicitur,  taxato  prout 
oportunum  fuit  precio,  in  comitatu  scilicet  Garao- 
tensi ;  ea  ratione  ut  ab  ejusdem  persona  et  jure  in 
nostram^  ab  hodierna  die  et  in  reliquum  aevi  termi- 
num,  transeat  dominationem  atque  potestatem.Est 
autem  haec  emptio  tali  tenore  et  devotione  habita,ut, 
quandiu  superstites  fucrimus,  in  nostrae  voluntatis 
dispositione  maneat;  post  depositionem  vero  nos- 
tram,  iu  potestatc  ct  dominio  Sancti  Petri,  in  sub- 
urbio  Garnotis  constituti,  et  fratrum  inibi  Deo  fa- 
mulantium,  cum  omni  integritate  et  absque  ulla 
opposita  persona  hdc  caiumnianti,  transeat  atque 
dirivetur.  Hanc  autem  cartam,  ut  flrmior  veriorque 
credatur,manu  propriamanibusquefldelium  sanctae 
Dei  aecclesiae  roborari  fecimus.  Actum  Garnotis,  pu* 
blice.Odo  comes.  Gonamus  comes  Britanniae.  Lan- 
dricus.  Arduinus.  Rodbertus.  Erchembaldus  cleri- 
cus.  Teduinus.Data  xv  Kalendas  Septembris,  anno 
XXV  regni  Glotharii  regis.  » 

GAPITULUM  X. 

De  VI  aripennis  vinese  heaii  Sigemundi  presbiteri. 

(Feb.  981.) 

«  In  (115)  nomine  Gunctipotentis.  Fulcheriu8,qui 
abbatiam  Sancti  Leobini,  quae  est  in  suburblo  Gar- 
notis,  per  largitionem  senioris  nnei  Odonis  comitis 
tenere  videor,  notum  esse  volo  cunctis  successoribus 
mcis  qualiter  aripennos  vi  et  amplius  de  vinea,  ex 
potestate  supriadicti  Sancti  Leobini,Sigemundo  pre- 
8biterio,cum  duobus  monachi  Sancti  Petri,Petro  et 
Durando,per  manufirman  censualiterconcessimus. 
Terminatur  ex  duabus  partibus  de  ipsa  potestate,et 
de  aliis  partibus  viis  publicis.  Per  hanc  vero  cogni- 
tionem  ita  eis  ad  censum  concedimus,  ut  hanc  ter* 
ram  firmiter  teneant  et  possideant,et  annis  singulis 
in  festivitate  sancti  Leobini,qu8e  est  septimo  decimo 
kalendas  octobris,  in  censum  solidos  iii  denarios  v 
persolvant ;  et  si  de  hoc  negligentes  fuerint,  legali- 
ter  emendent,  et  vineam  non  perdant;  set  habeant 
licentiam  vendendi  vel  dandi  cuicumque  voluerint, 
ita  ut  venditiones  et  census  ad  seniorem  veniant.Ut 
autem  haec  carta  firmior  sit,  manu  propria  eam  fir- 
mavi,et  seniori  meo  ejusque  fldelibus  roborandam 
obtuli.  Actum  Garnotis,  publice.  Odo  oomes.  Fiil- 
chcrius  abbas.  Vivianus.  Rodbertus.  Teudo.  Evrar- 


(ii4  MassingeiMm  idem  videtur  ao  Masffmilwn,  de  quo  yide  Dii  Qftnge,  Glossdr.  in  voee. 
(iiS)  Extat  in  Gall.  Chrut.,  t.  Vni^  inst.,  col»29d. 


m 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  III.  WIDBERTUS. 


231 


dos^  Odp.  Data  in  m^SLse  Februario,  anno  xxvii  re-  A  vinum  venundaretur.  Qui  gaudio  repleti  ad  domum 


gni  Clotbarii  regia.  » 

Hic  beatissimus  vir  Siemundus  (116),  in  prescri- 
pta  manufirma,  seoum  duos  monachos  Sancti  Petri 
ideo  ponere  voluit,  ut,  ai  forte  mors  eum  praBveniret 
antequam  votum  almiflui  sui  desiderii  complere  po- 
taissety  saltem  quamdiu  superstites  isti  fuissent  vi- 
neam  Sanctus  Petrus  possideret.  Set  quia  Deus  pia 
vota  sibi  placentium  semper  respicit,  et  ut  digna 
mercede  remuneret  ad  effectum  pertrait  (117),  vir 
magniflcua,  antequam  migraret  a  seculo,  sicut  in 
8«qiientibu8  patet,  peregit  ut  beatus  apostolus  de 
eadem  vinea  perpetuus  fieret  heres.  Quantse  vero 
boiutatiB  vir  ftierit,  quantsque  sanctitatis  vita  ejus 
CQBetis  adoraata  virtutibus,  tam  in  clero  quam  in 


viri  sancti  praepetes  currunt,  ausuque  temerario 
cellarium  intrant,  atque  ex  vino  utres  omncs  im- 
plere  accelerant,  et  impletos  ad  curiam  reportant. 
lutereavir  Doi  ab  aecclesia  regreditur.Cumque  ad- 
huc  pincernarum  magister  in  cellario  cura  quibus- 
dam  adesset,  hominem  Dei  illic  intrantem  subsan- 
nando  interrogans  infit  :  «  Domine,  dic  michijstud 
vinum  utrum  valde  sit  obtimum,  an  non?  »  Cui  vir 
beatus  blando  sermone  respondens  dixit:«  Frater, 
in  promptu  illud  habes;  noncsttibi  necesse  ut  per 
alium  discau  quod,  te  magistro,  quam  cito  potea 
experiri. »  Qui  cum  sibi  sciphum  quo  biberet  dari 
requircret,  ait  ad  eum  rursum  vir  beatus  :«  Nequa- 
quam,  in  alio  vase  melius  illud  invenies  quam  in 


popnlo,  clarius  luoe  cunctis  innotuit.  Fuitenim  fide  n  illo  in  quo  trahitur.»  Cumque  ille  miser  cantarum 


igneus,  aermoDe  jocundus,  castitate  egregius,  humi- 
Utate  prscipuus,  consilio  providus,  elemosinis  lar- 
gna,  lectioni  intentu8,orationi  assiduus,  omni  hone- 
state  momm  prsclarus.  De  cujus  miraculis  qu» 
fiTens  in  corpore  edidit,vel  quae  a  veris  didici  rela- 
toribns,  in  boc  opusculo  intexere  curavi,  no  in  fu- 
turo  de  talento  micbi  credito  et  in  secreto  posito  a 
Domino  reprehendar  quasi  piger  et  iniquus  scrrus. 
Verum,  ne  notarii  metas  videar  transgredi  atque 
bisioricorum  latam  ingrediarviam,duo  tantum  de 
eodem  beato  sacerdote  miracula  dicam. 

Qaadam  denique  die^  dum  ex  more  in  aecclesia 
iims  matris  Domini  adesset  cum  clero,  et  incept» 
tuasiB  finem  prcstolaretur,  echonomus  ejus  ibi  ac- 
currens,  silentio  ei  nonciavit  privat®  familias  victum 


ad  os  ut  biberet  posuissct,  ita  statim  a  morbo  para- 
lisy  est  percussus,  ut  spumans  ad  terram  caderet, 
et  omnium  membrorum  penitus  officio  careret.  Qui 
illico  armigerorum  manibus  in  curia  delatus,  a  mi- 
litibus  circumvallatur  et  a  multis  plangitur.  Deindo 
cbmiti  nonciatur.Qui  cum  didicisset  rem  quare  hoc 
ei  accidisset,  accersiri  fecit  beatum  Siemundum. 
Qui  cum  venisset,  pro  injuria  ei  facta  jussit  comes 
eorum  oculos  erui  qui  violeiitcr  do  domo  ipsius  vi- 
num  absportaverant,  idque  in  domum  confestim  re- 
portari.  €umque  vir  beatus  comitis  animum  vidis- 
set  admodum  bile  succensum,  non  prius  ab  eo  di- 
scessit  donec  comitem  verbis  almifluis  ab  ira  re- 
vocaret,  et  reos  a  pcena  liberaret,  et  vinum  ut  co- 
mes   biberet   munere   charitatis   obtinei^et,  atque 


Qoa  solum  in  apotecis  suis  defecisse,  sed  quid  indi-  C  ipsum  pincernam  paralisi  percussum  fusa  oratione 


gentibus  largiretur  pcenitus  non  haberi.  Nam  mos 
beati  viri  in  omni  vita  sua  extitit  ut  a  domo  ejus 
Bnmquam  pauper  vacuus  rediret.  Cumque,  expleto 
ex  integro  opere  Dei,  ante  altare  Dei  genitricis 
Maria,  flexis  genibus,  parumper  tacitus  Dominum 
exoraret,  muniens  se  crucis  signo  atque  surgens  ab 
eratione,  domum  rediit.  Qui,  accercito  echonomo, 
« Vade,  inquit,  aperi  micbi  omnes  domus  apothe- 
eas. »  Qum  nt  aperts  sunt  atque  ab  eo  signo  crucis 
ngnaia,  illico,  Greatoris  nutu,  ita  fuerunt  plen® 
iavent»  quasi  a  praesenti  autunto  (118)  fuissent 
implete,  statimque  convocans  echonomum,  «  Noli, 
inquit,  ^sae  in  dando  soUicitus  :  timentibus  enim 
Qflom  nichn  4oest;  set  largiter  qu»  gratis  Dominus 


pristinaB  sanitati  redderet.  His  ita  patratis,  ab  om- 
nibus  magnis  attollitur  laudibus;  pennulaque  mea, 
parum  ab  ordine  disgbessa,  ut  in  eo  redeat  scal- 
pello  comitur. 

CAPITULUM  XI. 

De  VI  agripennis  vinex  supradictis  a  Siemundo  canO' 

nico  Sancto  Petro  datis, 

« In  nomine  Gunctipotentis.  Fulcherius,  qui  ab- 
batiam  Sancti  Leobini,  qua;  est  sub  urbe  CarnotiSy 
per  largitionem  senioris  mei  Odonis  comitis  tenere 
videor,  notum  esse  volumus  cunctis  successoribus 
nostris  praesentibus  et  futuris,  quia  agripennos  vi 


■obis  pecoatoribus  Ijargiri  dignatus  est,  manibus  n  vineae  et  amplius  Siemundo  presbitero  atque  cano- 


panperom  repone.  Non  enim  h®c  deficient  donec, 
novo  anno  redeunte,  novis  supervenientibus,  vetera 
piaqicies.»  In  quo  facto  illius  propheta  non  impar 
tsse  Tidetor,  qui  lechitum  olei  ac  pugillum  farin» 
pra^ixit  non  minui,doneo  infunderet  Dominus  suam 
benedictionem  super  terram  (419).  Denuo  comes  ci- 
fitatis  Odo,  bnge  kteque  fkmosissimus,  dum  qua- 
dam  vice  esset  pransurus  et  a  pincernisper  opidum 
obtimum  vinum  sibi  quereretur,  didicerunt  a  qui- 
busdam  quod  in  cellario  beatiSiemundi  bonorarium 

(116)  A  :  sic. 
(UTJItacodd. 

Patbol.  GLY. 


nico,  et  post  cxcessum  ejus  Sancto  Petro  Carno- 
tensi  et  monachis  ejus,  per  manufirmam  censuali- 
ter  concedimus.  Terminantur  autem  ex  dnabus  par- 
tibus  terra  dc  ipsa  potestate,  de  duabus  aliis  par^ 
tibus  viis  pubiicis.  Per  hanc  vero  cognitionem  ita  ad 
censum  eis  concedimus,  ut  hanc  terram  usque  ad 
crucem  firmiter  teneant  et  perpetuo  possideant,  an- 
nisque  singulis  in  fcstivitate  sancti  Leobini,  quse  est 
XVII  kalendasOctobris,  rectoriejusdem  terrae  solido 
lu  denarios  v  incunctanter  persolvant ;  et  si  ex  boo 

(118)  B  :  autumno. 

119)  Reg.,  1.  III,  c,  XVIII,  §§  12,  14,  16. 

8 


335 


PAULI  S.  PETRI  CAHNOTENSIS  MONACHI. 


236 


negligcntcsextiterint^emcndent  lcgalitcr,ct  vineam  A 
non  pcrdant,  sct  habeant  liccntiam  vcndendi  vel 
dandi  cuicunque  voluerint.  l't  autem  haec  carta 
firmior  sit,  manu  propria  eam  firmavi,  et  seniori 
meo  Odoni  comiti  ojusque  fidelibus  roborandam 
obtuli.  Actum  Carnotis  publice. 

«  Odo  comes.  Fulcherius  abbas.  Viviiinus  (qui 
postea  factus  monachus  dedit  Pomeretam  cum  ap- 
penditiis  suis,terris  cultis  et  incultis,  cum  brogilis^ 
arbutis  ct  frutectis;  dedit  etiam  in  Lavis  Villa  quic- 
quid  ibi  habere  videbatur;  et  quicquid  dedit  omni 
mala  consuctudine  carere  videbatur.  liarduinus.) 
Teduinus.  Alcharius.  Ebrardus.  Gauslinus.  llod- 
bertus.  » 

Censum  supradicUe  vineae,  viveute  Landrico  ab- 
bate,  Sancto  Petro  remisit  Fulchcrius,  Nivelonis  ^. 
fiiius,  pro  incolumitate  propria  atque  animabus 
parentum  suorum,  cum  (ecclesia  Sancti  Lcobini  ac 
quadam  terra  juxta  cimiterium  ipsius  aecclcsiae!,  x 
quoque  solidos  nummorum  in  psoiennitate  beati 
Leobini. 

CAPITULUM  XH. 

De  commutatione  facta  inter  canonicos  Sanctx  MaricV 
Camotensis  xcclesix  et  monachos  Sancti  Petriy  in 
suburbio  ejusdem  civitatis  ad  australem  ptayam 
constructi, 

(Antc  a  986.) 

In  Dei  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti  nomine, 
qui  est  unus  potentialitcr  et  trinus  personaliter.  Fa- 
cta  est  commutatio  inter  canonicos  Sancts  Mariae 
Carnotensis  aecclesiae  et  monachos  Sancti  Petri,  in  p 
suburbio  cjusdem  civitatis  ad  australem  plagam, 
olim  multa  elegantia  ac  nobilitate  nec  minus  modo 
quantum  ad  praesens  aevun^  attinet,  constrncti.  De- 
derunt  sane  prcfati  canonici  sanctaevirginisMariae  ad 
eundem  locum  Moris  Villam  et  quicquid  in  Subri- 
tana  et  in  Uni  Villa  videntur  habere,  aequo  ct  prompto 
animo,  prout  decet  sanctos  consultum  ire  venerabi- 
libus  et  Deo  dignis  moribus  Econtra  vero,  mutua  vi- 
cissitudine,  reccperunt  a  nobis  monachis,  videlicet 
Sancti  Petn,  in  sua  ditione,  totum  quod  in  Ginone 
Villa  et  Petripcrtusa  a  priscis  lemporibus  videba- 
mur  possidere.  Harum  autem  situs  villarum  in  pago 
Carnotensi  esse  dinoscitur.  Quod  ea  ratione  atquc 
intentione  noverint  tam  prcsentes  qnam  superven- 
turi  fideles  sancte  dei  aecclcsiae  factum,  ut  inviola- 
bilis  et  semper  beneficia  caritatis  custodia  conser-  D 
vetur  inter  utrumque  ordincm,  prout  tempus  et  res, 
Deo  provisore,  diclavcrit.  Ut  autem  haec  inconvul- 
sam  obtineat  firmitatem,  manibus  clericorum  obtu- 
limus  cxamussim  roborandam. 

«  Odo  praesul.  Su.^^gerius  decamus.  Salicoypodeca- 
nus.  Lanbertus  archidiftconus.  Rodulfus  praepositus. 
Atto  praepositus.  Ilumbcrtus  lcvit.i.  Aimo  subdiaco- 
nus.  Hilduinus,  levita.  Isaac  saccrdos.  Warnerius  le- 
vita.  Guido  archidiaconus.  Gau2bertus  levita.  Adel- 
mus  decanus  jul.  (120).Morandus  levita.  Erbertus 

m)  Sic. 


subdiaconus.  Arcmbertus  subdiaconus.  Suggerius 

claviger.  Ailbcrtus  subdiaconus.  Romoidus  subdia- 

conus.  Gauzbcrtus  miles, » 

CAPITULUM  XIII. 

De  alodo  dato  Sancto  Petr^  a  Lamberto  in  villa  prisco 
nomine  iwcitata  Guadresigia, 

(Anle  a  986.) 

«  Posthabitis  aliquantulum  mordacibus  hiyussae- 
culi  curis,in  quibus  laetatur  caro,spiritus  contrista- 
tur,  tactus  quodam  spiramine  intrinsecus,ego  Lam- 
bertus,  audicns  dcficiam  voccm  dicentem  :  Facite 
vobis  amicos  de  mammona  iniquitatiSy  ei  Date  et  dabi- 
tur  vobis;  volens  omnimodis  aliquam  partem  habere 
cum  his  qui  hoc  prreccptum  Domini,  corde  perfecto 
et  obtimo,  adimplcre  studuerunt,  cogitavi  et  voto 
meliori  statim  me  obligavi  de  rebus  meis  quu8  in 
hoc  praesenti  saeculo  videor  possidere,  aliquid  pro 
amore  et  respectu  omnipotcntis  Dci  conferre  loco 
Sancti  Petri  et  servis  ejusdcm  inibi,  sub  Icvi  jugo 
Domini  et  sub  regulari  professione  sancti  Benedicti 
commorantibus,  quibus  praeesse  videtur  vencrabilis 
abbas  Widbertus,  absque  ulla  dilatione,  ne  fortuito 
casu  subripiente  mortis  articulo^reus  inveniarhigus 
impcrfectaE.  voluntatis.  Ab  odierna  ergo  die  et  dein- 
ceps,  pro  remedio  animae  meae  et  uxoris  filiorumque 
meorum  in  succedentibus  generationibus,  trado  et 
traditum  essc  volo,  cedo  et  cessum  sine  ulla  calu- 
mnia  esse  cupio,  praefato  loco,  alcdum  quendam, 
totum  ad  integrum,situm  in  villa  prisco  nomine  vo- 
citata  Guadresigia,ut  habeant,teneant  ct  possideant 
omni  tempore  seculi;  conventione  facta  ut,  dum 
vixero,teneam  et  singuiis  annis  missa  sancti  Petri, 
quae  est  tercio  Kalendas  Julii,  in  censum  persolvam 
xu  denarios;  post  discessioncm  vero  et  corporis 
mei  depositioncm,  sicut  haec  praesens  scriptura  te- 
statur,  quo  animae  meae  mox  subvcniat  et  occurrere 
dignetur  primus  et  pius  pastor  aecclesise  Petrus, 
cum  omni  melioratione  et  integritate  ad  prefatum 
ccenobium  revcrtatur.  Hoc  igitur  omnibus  ortho- 
doxae  et  apostolicae  fidci  cultoribus  notum  csse  volo. 
Si  quis  vero  contra  hanc  donationem  venire  quodam 
ausu  tamptaverit,  maledictionem  Judae  apostatc  et 
traditoris  Domini  in  corde  et  corpore  ilico  perci- 
piat.  Hanc  ergo  donationem  manu  obtimi  comitis  et 
senioris  mei  Odonis  manibusque  fidelium  ejus  robo* 
rare  cum  manu  mea  decrcvi.  Actum  publiceCamo- 
tis.  Odo  comes.  Rotrocus.  Arduinus.  Teduinus.  Al- 
charius.  Gauslinus.  Lambertus,  qui  hanc  donatio- 
nem  fecit.  » 

Set  utrum  habeamus  an  non,vel  si  modo  alio 

nomine  vocitetur,  relicto  priori  nomine,  vel  ubi  sit 

fundus  iste,  penitus  ignoramus. 

CAPITULUM  XIV. 

De  xcclesia  Ermenteriarum,  et  de  otnni  terra  quam 
emerant  monachi  Sancti  Petri  ab  Archinutfo  quo- 
dam  milite, 

(Ante  a  986.) 

« In  nomine  Domini  et  salvatoris  nostri  Jhesu  Chri- 


237 


VETDS  AQANO.  —  LIB.  III.  WIDBERTUS. 


238 


B 


sit.Comes  Walterius^nolum  esse  volumus  omnibus  ^ 
tam  praesentibus  quam  futuris,  quia  adierunt  pre- 
eentiam  nostram  monachiSanctiPetriGarnotensis, 
ut  eis  ex  nostra  parte  concederetur  quatinusliceret 
eiscomparareecclesiamexbeneficioArchinuinndelis 
nostri,  decujusestbeneflcionomineErmenteriffi,  si- 
mulcumomnibusineademvillaetejusdemArchinuI- 
n  beneficiopertinentibus.Quod,eo  consentiente  simul 
et  precantCylibentianimo  annuimus.Terminatur  au- 
tem  ipsa  terra  ex  uno  laterc  fluvio  Arva;,  altero 
latere  via  publica,unafrontefluvioIovuIgarinomine 
Berio  vocitato,quarta  fronte  dividitur  ipsa  tcrra  ab 
ilia  quae  continetur  ab  Evroldo  Villare.  Infra  has 
terminationes,  totutn  quod  ibi  continetur  concedi- 
muSjteiTas  tam  cultasquam  incultas,tameam  qus 
videtar  esse  silva,pro  precio  quod  intcr  Archinul- 
fum  et  monacbos  complacuit ;  ea  ratione  ut  annis 
singulis  in  festivitate  sancti  Martini,qu(B  estiii  idus 
DuvembriSy  dent  monachi  Archinulfo,  ct  post  ejus 
obitam  suis  heredibus,  solidos  duos  pro  caritate  et 
custodia  loci ;  et  nulla  omnino  alia  res  ab  cis  re- 
quiratur^atque  scclesiam  omnemque  terram  quam 
diximu8Jurcperpetuo,sine  ullacalomnia,  possideant 
ac  teneant  nunquamque  ammittant;  alteram  autem 
scclesiae,  qus  in  vicino  est,  Roheria  dicta,  pro 
animaemeaeremedioet  uxoris  mes  Ev2b  voIuntarisB, 
ipsis  conccssimus.  Etiamque  Archinulfus^  qui  in 
eadem  ascclesia  partem  habebat,cumriIiosuoRosce- 
Iiao.cxemplam  nostrum  secutus,  eodem  tenore  si- 
militerfacit.  Utautem  hec  traditionesomnitempore 
firme  el  aiabiles  permaneant,secundum  petitionem 
moaachorum»  conscriptionis  cartam  eis  fecimus,et  G 
manu  nostra  ao  fidelium  nostrorum  subterfirmare 
curavimus.Si  quis  igitur  has  donationes  irritas  fa- 
cere  voluerit,  aut  aliquo  modo  destruere^  aut  plus 
aliquid  qaam  supra  posoimus  requirere,aut  aliqua 
prava  consaetudine  habitatores  gravare,  iram  Dei 
omnipotentis  incurrat,  et  cum  Dathan  et  Abiron 
atqoe  Juda  traditore  et  ipso  Antichristo  et  angeiis 
ejos  infernalem  dampnationem  in  flammam  ignis 
etemi  perpetuaiiter  incurrat. 

«  Actum  Drocis,  publice. 

«  Walterius  comes.  Eva  comitissa.  Erchenulfus 
et  EoscelinuB,  filius  ejus,  qui  venditores  et  datores 
faerunt  prsfatarum  rerum.  Albertus.  Baldricus. 
Urso.  Marcuardus.  Salico.  Hadebrandus.  Gosfre- 
dos.  Nanterus.  Anseius.  Rainardus  presbiter.  An-  j> 
fredus.  Erenbertus.  Haimo.  Gislebertus.  Hubertus. 
Hogo.  Emmo.  Magenardus.  Hilgaldus.  Evrardus. 
Alo.  Hugo.  9 

CAPITULUM  XV. 

De  terra  juxta  Buxedulo,  data  ab  Arduino  milite 
manachis  Sancti  Petri,  ad  censum, 

(Ante  a.  986.) 

Ego  in  Dei  nomine  Odo,Camotensium  comes,  no- 
tumesse  volomus  omnibus  tam  prsesentibus  quam 


futuris,quiaadiitpraBsentiamnoslramvirnobilisAr- 
duinus,  fidelis  noster,  manifcstans  nobis  qualiter 
venientes  monachi  sancti  Petri  Carnotensis,qiilLus 
prajcsse  vidotur  abbas  Wibertus,  petcntes  sibi  ut 
eis  quandam  terram  ex  beneficio  suo  ad  censum 
concederet.Quorum  peiitionem  rationubilem  consi- 
derans,  cum  consensu  ipsius  Arduini  et  aliorum 
fidelium,tam  ciericorum  quam  laicorum,assensum 
dedi ;  eo  tenore  ut  omnibus  annis  fcstivitate  sancte 
Marie;  quae  est  viii  decimo  kalendas  Septembris, 
solvant  vel  ipsi  aut  illi  qui  ipsum  beneflcium  te- 
nuerint  in  censum,  solidum  unum.  Qui  si  dc  hoc 
censu  tardi  cxtiterint  aut  ncgligcntes,  lege  cmcn- 
dent  sua,  et  propterea  praedictam  terram  non  per- 
dant ;  sed  habeant,  o^diflcent  atquc  possideant  per 
cunctasuccedentiatcmporasine  uUius  contradictio- 
ne.EstautemipsaterrainpagoDunensi,  superquan- 
damaquamquae  noncupaturEdera,  proxima  villulaj 
vocabulo  BuxiduIo.Habet  vero  ipsa  terra  in  longum 
perticas  ducentas,  in  traRsversura  quinquaginta,ct 
terminatur  tribus  partibus  tcrra  Sancti  Petri  Car- 
notensis  cocnobii,  quarta  parte  supradictus  fluvio- 
lus(12i).Et  ut  hacc  donatio  flrmaet  stabilis  perma- 
neat,eis  has  litteras  fieri  decrevimus,et  manu  mea 
et  aliorum  tam  clericorum  quam  laicorum  corrobo- 
rari  dignum  duximus.Actum  Carnotis,pubIice.Odo 
comcs.Arduinus  miles,hujus  terraB  largitoris  (122). 
Suggerius  archiclavus.  Fulchorius.  Tcduinus.  Ar- 
chebaldus.  Aldricus  praepositus.  Stephanus  vica- 
rius.  » 

CAPITULUM  XVI. 

De  alodo  in  Erminulfi  Villa  majori  monachis  Sancti 
Petri  vendito  a  quodam  nomine  Ueldeberto. 

(Ante  a.  986.) 

«  In  Christi  nomine,convenit  inter  me  Heldeber- 
tum  et  monachos  Sancti  Petri  Carnotensis,  quibus 
praeesse  videtur  Wibertus  abbas,  ut  eis  alodum  ju- 
ris  mei  vendere  deberem  quod  ex  successione  pa- 
rentum  michi  contigerat  :  quod  et  feci  cum  consi- 
lio  parentum  vel  amicorum  meorum.  Est  autem 
situm  in  Erminulfi  Villa  majore ;  et  terminaturuno 
latere  terra  Corbonis,  altero  latere  alodo  parentum 
meorum,  una  fronte  via  publica  et  altero  fronte 
terra  Sancti  Mauricii.  Accepi  autem  in  venditione 
solidos  quinque ;  et  tradidi  eis  ipsam  terram  per- 
petualiter,  ut  quicquid  ex  ea,  a  die  praesenti^facere 
voluerint,  sine  ulla  contrarietate,  firmissimam  po- 
testatem  habeant ;  eamque  sub  auctoritate  cartaa 
ipsis  tradidi,  manuque  propria  eam  firmavi,  stipu- 
latione  subnixa.  Si  quis  autem  contra  hanc  vendi- 
tionem  vel  traditionem  venire  vel  calumniam  in- 
ferre  temptaverit,  inferimus  ei  multam  auri  libram 
unam ;  ac  praesens  venditio  omni  tempore  rata 
permaneat.  Actum  Carnotis  publice.  Signum  Hel- 
deberti  venditoris.  S.  Salomonis.  S.  Amalberti.  S, 
Theoduin.  » 


(121)  Ita  duo  codd.  casu  nominativo. 


(122)  Sio, 


m 


PAULI  S.  PETRI  GARNOTENSIS  MONACBfl. 
CAPITULUM  XVIL  A  CAPITULUM  XVIII, 


240 


De  terris  reddttis  mon^chis  Sancti  Petri  a  prxsale 

Odone. 

(Ante  a.  986.) 

«  In  (123)  Christi  nomine,  OdoCarnotcnsisecclc- 
siffi  cathedra  sublimatus,  notum  esse  volumus  filiis 
sanctaB  nostras  aecclesiaj  tam  presentibus  quam  fu- 
turis,  quia  adiit  praesentiam  nostram  turba  mona- 
chorum,cuiprfleessevideturWibertushumilisabba8, 
in  subiirbio  ejusdem  urbis  posita,ut  eis  videbatur, 
qu®dam  a  nostra  mansuetudine  exposcens  rationa- 
bilia.  Reclamabant  enim  ipsi  monachi,  in  proximo 
dictsB  civitati8,quasdam  terras  nostro  episcopio  in- 
termixtas,  qu^s  eis  reddendas  a  nostra  reiigione 


De  toco  qui  Aurion,  vulgo  vero  Evrony  dato  Sancto 
Petri  in  subjectione  atque  abbatibus  Camotensis 
camobii, 

(Anno  985.) 

«Munditerminumomniumquequaeipsiuscompa- 
gine  continenturevanescentemimmineretransitura 
continuatio  multipHcium  attestatur  signorum.  Ne- 
mini  itaque  diiTerendum  seu  procrastinandum;  ne- 
mini  dum  vacat,  de  propri»  salutis  acceleranda 
conversione  dissimulandum,  immo  de  inolitabeni- 
gnitate  Conditoris  nostri  miserabillterdiffidendum. 
Quocirca  universalis  accclcsiae  Dei  presens  utiqu^ 
necne  futura  per  succedentis  a;vi  perpctuitatemper- 
penderit  milicia  qualitervel  quibusfacultatibusegd 


summopere  deposcebant.  Set  nos  praecedentium  p  indignus  Rodbertus,  perlascivis  actibus  aditroduTri 
hujus  sedis  episcoporum  sequentes,pro  posse^vesti-      implicitus,  pro  adeptione  culparum  seu  adeptronc 


gia,  qui  eundem  locum  sublimare  et,  prout  possi- 
bile  fuit,po8sessionibusditaremaluerunt,non  solum 
quae  in  calamnia  erantrestitueredeliberavimus,set 
etiam  quae  ex  nostro  ibi  contigua  erant  indulgere 
censuimus;quae  et  illis  stipendia  fierent,  et  pro  no- 
bis  on^nique  statu  nostraeaecclesiaecotidianaoratio- 
num  ab  ipsis  impenderetur  merces.Terraautemde 
qua  loquimur,  pars  quaedam  conjacet  in  viila  quse 
dicitur  Manus  Villaris,et  terminaturexduabuspar- 
tibus  terra  Sanctae  Mariae  de  rebus  fratrum  dictab 
sedis,  uno  latere  terra  episcopii  et  fratrum,  altero 
latere  via  quae  ducit  ad  Amiliacum  villam. 

«  Concessimus  etiam  eis  inaltero  locoquidicitur 
Campus  Folii8,quae  sub  nostra  dicionepartim  vide- 


praemiorum,  intra  locum  in  honore  pcrpetuae  Vir- 
ginis  ac  praecelsae  Dei  genitricis  dedicatumpn  Cino- 
mannico  pagositum,qui  dicitur  Aurion,vulgotameti 
noncupante  Evron,  quem  cx  beneficio  senioris  mei 
comitis  Odonis,  cum  aliis  multo  amplioribus,  tc^ 
nere  videor,  ut  ab  antiquiori  fuerat,  monasteriunot 
inibi  Deo,  magistrantepatre  Benedicto,  servientium, 
deliberando,  pro  viribus,  propicia  divinitate,  de^u- 
daverim.  Dum  haec  igitur  mecum  soUicita  mente 
deliberando  pcrvolvercm,  revolvendo  deliberafefti, 
iatque  id  ipsumelficijuxtaviresproprietatisirapossi- 
bilcforedecerncrem,monasteriumbcatorumaposta- 
lorum  Petri  et  Pauli,insuburbanaCamotinaBurbi8, 
speculativae  vitae  institutis  divinitus  innormatiim, 


bamur  habere.Quae  etiam  terra  terrainatur  uiiola-  C  opcre  pretium  duxi  festine  ac  suppliciter  «xpcfcii- 


tere  via  publica,  altero  lateire  usque  ad  concessam 
precariain  quam  Herveus  tenet,  una  fronte  terra 
Sancti  Piati  et  de  potestate  episcopali,allera  fronte 
prope  vallem  quae  dicitur  Sancti  Caurauni.Haec  igi- 
tur  omnia  sicut  premissa  sunt,  nostra  auctoritate 
et  consensu  aecclcsiae  nostrae,tam  clericorum  quam 
ldicorum,eis  conccdimus,et  ut  perpetuam  obtineat 
stabilitatem  unanimiter  decrevimus;  et  ut  inviolato 
robore  conscrventur,  subscriptione  manus  propriae 
omniumque  fid  eiium  nostrorum  adnotatione  correxi- 
mus.Si  quis  autem  contra  hocbeneficientiaenostrae 
donum  se  obponere  voluerit,  aut  eum  infringere 
temptaverit,  perpetua;  maledictionis  confodiatur 
anathemate,  partemque  cum  his   habeat,  aeternis 


dum ;  cjusdemque  archisterii,  qui  tiinc  praeeriBit, 
magis  tamen  proderat, 'abbati  et  provisori,  domnd 
utique  Wiberto  venerabili,  ipsius  quoque  fratribuii 
ibidem  alacriter  agonizando,  Deo  non  sibi  viventi- 
bus,mei  animi  diutinum  atque  votivum  exintimo  pk' 
tefeci  desiderium.Complacuit  ergoaeterno  ct  incotn- 
mutabili  omnipotentis  Domini  nostri  Jhesu  Christf 
consilio  dominum  meum,utique  Odonem,srmul  <ium. 
sua  matre  Ledgarde,  pariterque  dominam  meam 
Bertam,  ipsins  aeque  conjugem,  huic  voluntati  Vel 
deliberationi  meae  favorabiliter  consentiendo,  con- 
currere;eosdcmquc  etiam  mecum  praefati  lociHau- 
rion  oratorium,  jam  praescripto  xenodochio  (124), 
sumrai   privilegii  apostolorum   perhenni  ditione; 


detrusus  incendiis,  qui  dixerunt  Domino  Deo  :  Re^  n  gubjugasseetsubjugandoconcessisse^eonvenitqao- 


cede  a  nobis,  scientiam  virarum  tuarum  nolumus, 
Signum  Odonis  praesulis  S.Suggerii  decani.  S.  Hu- 
gonis  archiepiscopi.  S.  Fulconis.  S.  Fuicherii. 
S.  Helgaldi.  S.  Giraldi.  S.  Widonis.  S.  Aimerici. 
S.  Rodulfi.  S.  Attonis.  S.  Alchorii.  S.  Wigerii. 
S.  Gelduini.  S.  Aremberti.  S.Hilduini.S.Johannis. 
S.  Herivei.  S.  Adam.  S.  Ardradi.  S.  Lamberti. 
S.  Bernardi.  S.  Dodsnis.  S.  Fulconis.  S.  Odilardi. 
S  Romaldi.  S.  Alonis.  S.  Ysaac.  S.  Vulgisi.  » 


que  jara  praedictura  beataemeraoriae  abbatem  exsur^ 
monachos  contuberniales,  juxta  professionis  suaJ 
normara,  ad  faraulandum  Deo  ejusque  inlibatae  ac 
perpetuae  genitrici  devotiu8  assistendum,  adibito 
comrauni  consilio  fratrura,  direxisse.  Ego  autem, 
in  recuperatione  ipsius  loci  sive  in  alimonia  seu  in 
vestiariis  fratrum,vel  susceptionehospitura,seu  qui- 
buslibetnecessitatibusexplendis,  proutpotui,  eidem 
monasterioinpraesentiarum  restittii  t*estittrendiqu» 


(123)  Vulgata  in  Gall,  an5/.,t.VlIl,in8t.,col.293. 

(124)  XenodocMum.  A. 


m 


VETUS  AGANO.  —  LlB.  IV.  GISBERTUS. 


ij» 


votum  teDeo,  .tenebo  et  tenui.  Quo  abbate  intra  gre- 
jniuai  placidas  regionis  recepto,  ipsius  nichilhomi- 
nus  successorem,  domnum  videlicet  et  imitabilis 
vita  Gisbertum  abbatem,  supplex  ac  devotus  suppli- 
.cator  expetii,  ut  unum  ex  suis  monachum  benedi- 
cando  in  praBdicto  oratoriolo  abbatem  substitueret. 
Quod  primo  quidem  abnuit,  tandem  aliquando  mei 
etiam  domni  meisque  commilitonum  quoquc  meo- 
jupa  precibus,uterat  benivolus  atque  exorabilis,  de- 
victuSy  as^entiendoquod  suppliciter  exoraveram,be- 
nighe  supplevit;  ea  scilicet  domni  mei,  me  depre- 
cante,  promulgata  conditione,  regii  insuper  consen- 
SQsapcedenteimmunitateconformidabilipontificum 
intermiuatione,  decreto  quoque  tam  a^cclesiastica- 
j«m  q^am  secularium  potestatum,  una  cum  totius 
plebia  seito,  ut  sepe  dictusHaurion  locus  pro  traden- 
dis  ben^ictionibus,  vel  substituendis  abbatibus,  in 
patastate  praefati  archisterii  suppremi  apicis  aposto- 
Jorom,  ejusdem  loci  provisoris^  perpetualiter  per- 
maneat,  quippe  a  quo  suae  recuperationis  seu  instau- 
jalloniB  summam  habet  et  principium.  Sepe  scripti 
atiqae  Haurion  coenobioli  abbatem  Carnotensium 
,pater,  quem  secundum  decrevit,  subrogando 
«ubsiituat,  accedente  in  unum  suorum  utriusque 
loci,  fratrum  consensu  simul  cum  electione  ejusdem 
ioceHi  defensoris  vel  advocatiy  si  quidem  Dei  zelum 
sapuerit ;  ipse  autem  ordinatus  in  praiscntia  sui  ordi- 
aatoris  vel  patris,  non  prioratus  vel  (equalitatis  seu 
panlitatislocum,setjuniorisetdiscipulihumilitatem 
aJ^ndat,pmnemqueeidemsubjectioncm,secundum 
iaftitutionem  sancti  Benedicti,  vicino  obdBdientifB 
pedeexlbeat;psu^t,inquam,jubcnti,oLtemperetim- 
peraati.  Siej^o  tergiversatorautimpugnatorcupiens 
exi^re  (quod  absitl)  diaboli  eirectusimitator,de  collo 
t^  JDgum  debits  subjectionis  procaciter  excutere 
y«1\;ierit,excommunicetur.Quod  si  adhuc  improbus  in 
puaperstiterit  pcrtinacia,  deponatur,  eidemque  alius 
Sifbn^eiur,  praclaris  atque  victricibus  obcedientis 
.melius  instructus.  Ipse  vero  aut  cujuslibet 


B 


A.  ordinis,  sexus  vel  dignitatis,  quicumque  hujus  secu* 
ritatis  evulsor  vel  effractor  persistere  praesumpserit, 
in  praesenti  quidem  cum  Giezi,  mercatore  fraudis, 
participationem  adeptus,  aBternalitcr  autem  cum 
Dathan  etAbirontencbrosis  caliginibusmancipatus, 
tunc  veniam  conscquatur  quando  consecuturus  est 
diabolus.Obsecroitaqueclementiamregumomnium- 
que  in  Christo  dignitatum^  ut,  si  subsequenti  aeyo 
(quod  absit,  quod  utique,  ut  creditur,  aberit)  aliquia 
abba  in  Carnotensi  cccnobio  emerserit,  qui  supra 
Bcriptum  Haurion  monasteriolum,  existentesine  Deo 
cupiditatc,  quoe  sua  sunt,  non  quos  Jhesu  Christi, 
querens,  desolare  voluerit,  nuUum  in  prosecutione 
obtineat  effectum,  et  sepius  dictum  atabiliter  perma- 
neat  csBnobioIum.  Ut  autem  hujus  securitatis  causa 
perpetualiter  consistat  inconvulsa,  suggillata  pceni- 
tustotius  fraudis  vei  calumpniae  controversia,  domno 
meo  obtuli,  duci  quoque  ceterisque  in  Christo  pro- 
ceribus,  corroborandam ;  placuitque  atque  convenit 
tandem  in  utroque  loco  uno  tenoreeademquehabi- 
tudine  conscriptam  contineri.  Signum  Hugonisdu- 
cis.  S.  Odonis  comitis.  S.  Hugonis,  santae  (125) 
Bituricensis  archipraesulis.  S.  Letgardis  comitissae. 
S.  Bertae  comitissae.  S.  Gauzfridi  vicecomitis. 
S.  Ilugonis  de  villa  Aloyae.  S.  Huberti.  Avesgaudi. 
S.  Fulcherii.  S.  Landrici.  S.  Helgaudi.  S.  Rodberti, 
qui  hanc  conscriptionem  fleri  jussit.  S.  Suggerii, 
S.  Rotroci.  S.  Harduini.  S.  Teudonis.  S.  Gilduini. 
S.  Isaac.  » 

Quantas  invenire  potui  cartas,  sub  tempore  Wi- 
berti  abbatis  scriptas,  in  hoc  opusculoperordinem 
scripsi ;  nunc  autem  aggrediar  scribcre  eas  quae 
michi  videntur  eUitae  Gisberti  abbatis  sub  tempore. 
(Hoc  autem  volo  scire  legentem,  quod  vir  beatus 
Wiberlus  moriens  jussit  corpus  suum  poni  in  com- 
muni  poliandro,  dicens  quod  intra  aecclesiam  dum 
ponuntur  corpora  peccatorum,  augentur  in  inferno 
poenae  animarum  eorum.) 


(125)  Suppl.  Ecclesix, 


LIBER  QUARTUS 


SIVB 


GISBERTI   ABBATIS 

(Ab  anno  984  ad  annum  circiter  1001.) 


CAPITULUM  1.  B  rius,  propicia  divinitate  rex.  Sicut  de  tabernaculi 

De  privilegio  a  rege  Cloihario  firmato  gloriae  Dei  decore  in  praestnti  saeculo  cogitantibus, 

(Anno  985.)  in  domo  aeternitatis  ipsius  vitae  rcseratur  aditus,  ita 

«In  (126)  nomine  sanctae  et  individuae  Trinita-      ejusdera  pervasoribus  procul  dubio  in  inferni  bara- 

tis,  Patris  videlicet,  Filii  et  Spiritus  sancti.  Clotha-      tru  pcrpetuae  mortis  patebit  ingrcssus  ;  huic  spci 

(126)  Publici  juris  facta  est  haec  charta  in  GalL  Christ.,  t.  Vlll,  instr.,  coi.  294. 


943 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


344 


fideliter  inconbendo  invisibili  veritate  gaudemus, 
huic  inherendo  firmamur.  Quapropter  universalis 
Dei  aecclcsiae  omnium  fidelium  nostrorumque,  tam 
prajsentium  quam  succedenti  sseculo  futurorum, 
noverit  pia  sagacitas  quia  fideles  nostri  regni, 
Odo  scilicct  Carnotensium  praBsul,  atque  illustris- 
simus  comes  fidclis  nostcr  ac  inter  alios  magis  di- 
lectus  Odo,  cum  sua  sequo  conjuge  Berta  (^27)  nepte 
utique  nostra  dulcissima,  magnificentiae  nostrae  ge- 
nua  suppliciter  adierunt,  accedente  quoque  etiam 
in  hoc  incliti  ducis  fidelis  nostri  Ugonis  favorabiU 
obsecratione,  ut  quoddam  monasterium  quod  in 
suburbio  praenotataB  videlicet  CarnotinaB  civitatis  in 
honore  beatissimorum  duodeni  apicis  principum 
Petri  et  Pauli,  Deo  propicio,  constat  nobiliter  fun- 
datum,  non  minimo  grege  ibidem  opinabiliter  redo- 
lente  monachorum,  contempiativaB  vitaB  institutione 
probabiliter  retractantium,  nostraB  serenitatisaliquo 
munere  sublimius  dignaremur  decorare.  Est  enim 
egregium  decus,  eritque,  Christo  favente,  in  secu- 
lorum  progenics,  ipsius  monasterii  celsitudo  semper 
in  tripudio,  gloria  monachorum  in  triumpho,  et 
exultatio  plebis  spiritali  in  jubilo,  quod  (128)  (prae 
dicti  fideles  nostri  serenitatis  nostrae  fundamine 
perpetualiter  cupiunt  stabiliri.  Nostrae  siquidem 
altitudinis  exorabilitatem  prece  et  voto  supplici 
adhierunt,  principaliter  tamen  ac  prajcipue  circa 
dscorem  domus  Dei  mirabiliter  ardentissimo  amore 
divinitus  inspirati.  Memorati  fidclis  nostri  ac  di- 
lecti  comilis  Odonis,  in  cujus  oppido  praelibatum 
disnoscitur  esse  co^nobium,  ipsius  quoque  jam  di- 
ctae  conjugis  Berlas,  neptis  noslraB,  supplicia  vota 
benigne  favore  extiterunt,  quatinus  ob  nostrum  et 
suum  ibidem  memoriale  aetcrnum  scpedicli  sepius- 
que  diccndi  archisterii  claustrum,  cum  omni  inte- 
gritate  suorum  apenditiorum,  eorum  scilicct  quae  in 
jure  beneficiorum  aut  comitatuum)  praefati  fidelis 
nostri  comitis  Odonis  sive  propc,  sive  longe,  in 
ejusdem  monasterii  possessione  pertinere  seu  res- 
picere  videntur,  vcl  fidelium  devotione  futuro  tem- 
pore  ibidem  confcretur,  nostraB  soliditatis  processu 
quasimuroctquodamantemuraliab  omniexactione 
quam  terrcna  justicia  videtur  exigere^  liberum 
redderetur  et  immuno.  Igitur  de  Dei  causa  atque 
ejusdem  loci  revcrentia  pie  pertractantes,  per  de- 
precationem  praBfatorum  fidelium  nostrorum,  ma- 
xime  tamen  supplicibus  votis  consensu  pariterque 
benigno  superius  nominati  fidelis  nostri  Odonis  co- 
mitis  necne  ipsius  pra^fatae  conjugis,  quorum,  ut 
dictum  cst,supplicitor  invigilanti  sollercia  praeseus 
nostraj  auctoritatis  supradicto  monasterio  confertur 
anchora,  ex  raorc  regins  celsitudinis  decrevimus 
atque  constituimus  prasnotatum  oratorii  locum,  cum 

(127)  Odo  I,  Carnotensis  comes,  uxorem  duxit 
Beriam,  Conradi  regis  Arelatum  filiam,  quaB,  post 
mortem  Odonis,  anno  995,  nupsit  Roberto,  regi, 
Hugonis  C.arjitonis  filio. 

(^2S)  Uncis  inclusa  sumpsimus  ex  apographo 
douini  Muley,  qui  addidit  etiamin  ipsius  oodicisA 
margine  :  «  Uauteur  a  pass6  ici  plusieurs  lignes  que 


A  cunctis  finibus  rerum  in  universis  comitatibus  sive 
beneficiis  sepe  memorati  fidelis  nostri  Odonis  comi- 
tis  sibi  adjacentium,  universaliter  ab  omni  respectu 
judicum,  ordine  mundi  decurrente  inviolabili  soli- 
ditate,  solutum  et  illibatum  permanere ;  ea  si  qui- 
dem  ratione  ut,  ab  hodierna  die  et  deinceps,  remota 
omnium  potestate,  nullo  aditu,  nullo  tempore,  ali- 
quis  principum  aecclesiasticorum  aut  secularium 
pontificum,  ducum,  comitum,  vicariorum  vel  quo- 
rumlibet  diversi  generis  officialium,  in  claustro 
praedicti  monasterii,  aut  in  cunctis  rebus, juxta quod 
superius  decretum  est,  ipsi  adjacentibus,  aliquas 
impetrat  exactioncs,  id  est,  neque  bannum,  neque 
districtum,  aut  quicquid  in  aliquo  terrensB  justiciaB 
titulo  dici  potest ;  videatque  pia  ac  provida  sollici- 

P  tudine  tum  aBcclcsiastica  tum  secularis  celsitudo 
praBsentis  ac  futuraB  generationis,  ut  id  quod  pro 
Salvatoris  exobtabili  amore,  pro  scelerum  integer- 
rima  ademptione,  pro  beatae  spei  perhenni  percep- 
tione,  apostolis  summi  apicis  concedimus^  caste  et 
inviolabiliter,  suggillatis  penitus  calumniis  totius 
perfidae  conceptionis,  conservet  in  perpetuum  et 
roborante  bonitate  defendat  in  evum.  Quoniam  qui- 
dem  tunc  servi  Dei  attentius  et  liberius  vacabunt : 
orationibus  si  non  inquietabuntur  corda  eorum 
querimoniis  forensibus.  Ut  autem  in  Dei  nomine 
hoc  edictum  auctoritatis  nostraB  in  saeculorum  suc- 
cessione  validiori  innitatur  vigore,  manu  propria 
ipsum  substipulavimus  et  anuli  nostri  sigillatione 
informari  atque  nobiiilari  imperavimus,  —  Anno 
Incarnationis  Dominicae  dcccclxxxvii  (129),  anno 

C  XXXI  regnante  domno  Lothario  gloriosissimo  rege, 
Actum  Compendio  palatio.  Ego  Arnulfus,  notarius 
ad  vicem  domni  Adalberonis  archiepiscopi  et  summi 
cancellarii,  recognovi.  S.  Odonis  comitis.  S.  Gil- 
duini.  S.  Fulcherii.  S.  Alcherii.  S,  Teudonis.  S. 
Huberti  et  filii  ejus  Huberti.  S.  Odonis.  S.  Hugonis. 
S.  Rainaldi.  S.  Erchembaldi.  S.  Gilonis.  S.  Gua^- 
celini.  S.  Adraldi.  S.  Hervei.  S.  Haimonis.  S.  Nive- 
lonis.  S.  Rodberti.  » 

CAPITULUM  II. 

De  Pamercda  ct  Lovis  Villa  datis  a  Viviano,  fralri 

Fulcherii, 

(Anno  988.) 

a  Singularis  necnec  praecipua  et  divinae  miseri- 

cordiae  causa,  quia  benignitati  Salvatoris  Domini 

n  Dei  nostri,eadignationis  ratione,  humanaB  fragilitati 

natur®  placuit  providendo  consulere  et  consulendo 

providere  ut  in  divinis  voluminibus  et  sanis  oma- 

menta  et  egrotis  congrua  dispensaverit  remedia. 

Cum  enim   non  sit  possibile  qucmlibet  hominum 

corruptionis  suaB  labem  efTugere,  immunemque  pec- 

cati  in  hac  corruptela  vivere,  providit  pius  et  mi- 

fai  insiries  dans  tna  copie  de  1774,  ayant  Voriginal 
devant  les  yeux.  »  Quibus  oniissis  pariter  in  codice 
B,  constat  (ut  sspc  alibi)  codicem  illum  ex  codice 
A  fuisse  descriptum. 

(129)  Emendandum  985,  cum  auctoribus  Gallias 
ChristianXj  t.  VIII,  instr.,  col.  295. 


MS 


VETUS  AGANO.  — LIB.  IV*  GISBERTUS. 


246 


sericors  quasdam  occasiones  seu  oportunitates  qui- 
bus,  ipsius  propiciatione,  nostra  facile  valeamus 
peccata  redimere.  E  quibus  omnibus  illa  duo  sua- 
vius  redolent  medicamina  egrotanti  anime  specia- 
lius  familiaria,  de  quibus  ipsius  Veritatis  vox  sic 
iDtoDuit  beata  :  DimiUite  et  dimitlelur  vobis.  Hujus 
igitur  tam  prsclarae  pollicitationis  veritatem  obc- 
dienter  accipiens,  zclo  domus  Dei  exardescens,  in- 
finiia  fldelium  devotio  laude  et  imitatione  dignis- 
sima,  utpote  filii  ecclesiae  ampiissima  prsediorum 
guorum  largitione  eam  ditaverunt,  pluribusque 
proprietatis  sus  eam  sublimaverunt,  quibus  in  hoc 
temporum  cursu  cx  fide  vivens  illam  stabilitatem 
stems  sedis  per  patientiam  cxpectans,  omnia 
flancta  et  justaDeoque  amabiiia  plenissimc  dispen- 
sat,  variis  usibus  profutura.  Exultant  crgo  jam  spe 
preatantioris  gloriae  in  semetipsis  impletum  illud 
apostoli  :  HHarem  datorem  diligit  Deus;  illud  ctiam 
viri  sapientis  :  Redetnptio  animx  viri  divitix  ill\us; 
et,  Qui  dat  pauperibus  nunquam  cgebit,  Illud  quoque 
dominicum  :  Verumptamen  date  clemosinxim,  et  ecce 
mnia  munda  sunt  vobis;  et,  Sicut  aqua  extinguit 
ignem,  ita  elemosina  eztinguit  peccatum;  ct,  Qui  fe- 
cerit  uni  ex  minimis  meiSy  michi  facit;  aliaque  piae 
adortationis  exemplaria  dc  quibus  innumeris  per- 
strinximus  perpauca  compcndii  causa.  Unde  et  ego 
Vivianus  tanta  beneficia  tamque  prseclara  piissimi 
Conditoris  medicamina  totis  nisibus  michimet  in- 
dulgeri  cupien3,eorum  quos  praelibavimus  exempla 
8ecutus,deliberando  in  corde  meo  proposui  acpro* 
ponendo  deliberavi  exfacultate  proediorum  meoruni 
sanctam  aecclesiam  michi  heredcm  substituere^fideli 
devotione,  Christi  propicia  di\initate.  Verum  quia 
beaii  Petrus  et  Paulus,  merito  glorise  germani  in 
arce  sanctitatis,  asci  specialius  refulgere  splendi- 
diusque  prae  ceteris  creduntur  cnitcscere,  ipsis 
me  cx  animo  commisi  atque  sub  eorum  protectione 
me  totum  contuli,  quia  noc  potioris  potentiae  in 
criminum  absolutione,  neque  clementioris  animae 
ad  placandum  iram  divinae  justiticB  potui  invenire. 
Quapropter  pro  meorum  redemptione  peccaminum 
necne  utriusque  parentis  rcquie,  patris  scilicct  et 
matrls,cedo  ad  locum  beatissimorum  summi  apicis 
apostolorum  Petri  et  Pauli  Carnotensis  cccnobii, 
favore  adhibito  atque  consensu  fratrismci  Fulchc- 
rii  fidclium  quoque  nostrorum,  quandam  proprie- 
tatis  meae  villam,  Pomerariam  vocitatam,  in  pago 
Camotensi  sitam,  cum  terris  arabilibus  cultis  ct 
incultis,  silvis  quoque  et  pascuis,  omnem  rem  quae 
ibidem  meae  esse  dinascitur  dominationis,  rem  uti- 
qae  tam  exquisitam  quam  cxquirendam  ad  predi- 
ctum  alodum,  scilicet  Pomerariam,  aspicientem  vcl 
periinentem.  Trado  etiam  ad  praefatum  locum  in 
Drocensi  territorio  omnem  rem  portionis  mcae  in 
Levoz  Villa  quicquid  ibi  videatur  mea  possessio  esse 
seu  dominatio,  ea  scilicet  ratione  ut,  ab  hodicrna 

(I3(>)  Odo  primus,  comes  Blesensis,  filins  Thco- 
baidi  le  Tricheur  (anno  978-995). 
(131)  Hanc  chartam  ante  annum  1002  poncnda 


A  die  et  deinceps,monachi  qui  ih  praedicto  monasterio 
Deo  servierlnt  praelibatam  terram  teneant  atque 
possideant  ct  quicquid  ex  ea  faccre  voluerint  in 
omnibus  liberrimam,  propicio  Christo,  habeant 
facultatem.  Si  quis  vero  contra  hanc  donationis 
cartulam  insurgere  aut  ei  calumniam  inferre  vo- 
luerit,  regio  morbo  percussus,  luminum  cecitate 
multatus,  et  praBsentem  vitam  miserrimo  exitu  ce- 
lerrime  fmiat,  ctsempiternam  dampnationem  cum 
Zabulo  subeat,  ubi,  igneis  constrictus  catenis,  aeter- 
naliter  ingemiscat,  vermis  quoque  nunquam  mo- 
riens  ipsius  carnes  conrodat,et  ignis  qui  ncscitex- 
tingui  pabulum  et  esca  perhenniter  existat.  Ut  au- 
tem  hujus  traditionis  noLicio  porhcnni  in  Christo 
nitatur  anchora,  pro  mois  culpis  redimendis  necne 

y.  pro  patris  mei  Fulchcrii,  seu  matris  mcas  Anstru- 
dis,  vei  fratris  mei  Rodulfi,  jam  defunctorum,  re- 
quie,  proque  fratris  mci  Fulchcrii  incolumitate  et 
aeterna  remuneratione,propria  manu  cam  substipu- 
lavi  aliorumque  virorum  nobilium  manibus  ac  no- 
taminibus  corroborandam  obtuli.  Signum  Odonis 
Carnotensium  praesulis.  S.  Rodulll  decani.  S.  Salo- 
monis  ipodccani.  S.  GcroMi  archidiaconi.  S.  Odonis 
comitis.  S.  Bcrtae  comitissae.  S.  Fulcherii  fratris 
Viviani,  qui  hanc  donalioneni  fecit.  S.  Geiduini. 
S.  Teduini.  S.  Erchenoldi.  S.  Alonis.  S.  Alberti. 
S.  Rotroci.  S.  Balduini  clerici.  S.  Rodberti.  S.  Teu- 
donis.  S.  Einiardi.  S.Arduini.  S.  Atthonis.  S.  Gradulfi. 
S.  Segenfredi.  dcccclixxviii  anno  Incarnationis  do- 
minicae.  Actum  Carnotis  publice,  in  pracsentia 
domni  Odonis  pracsulis  necne  generosissimi  Odonis 

C  (139)  patricii,  corumque  fidelium  divcrsi  ordiniset 
aetatis.  » 

GAPITULUM  I!I. 

De  Don  Villa  data  a  Fulclierio  signifcro. 

(Anie  a.  1002.) 

«  Regalis(131)auctoritaset  lcgumjura  assensum 

prebent  ut  qnieumquc  alicui  casae  Dei  pro  remedio 

animae  suae  aliquidde  rcbus  suis  delegare  voluerit, 

traditionem  ei  publice  facere  procuret.  Idcirco  reco- 

lens  ego  Fulcherius  me  in  conspectu  Dei  oculorum 

et  sancLorum  ejus  multas  ofibnsioncs  exercuisse, 

causa  redimcndac  animae  moae  ac  conjugis  meae  sive 

filiorum  moorum  ac  parentum  mcorum,  trado  et 

conccdo  potcsLali  Sancti  Pctri  Carnotonsis,  ad  sti- 

pendium  monachorum  quibus  praeesse  videtur  Gis- 

n  bcrtus  abbas,  alodum  qucm  michi  videtur  habere 
in  villa  quac  dicitur  Bon  Vilhi,  intus  vcl  foris,  ita  ut 
ab  hodierna  die  quicquid  cxindo  facerc  voluerint 
libcram  faciendi  potestatcm  habeant.  Si  quis  autcm 
aut  cgo  ipsc,  aut  aliquis  parentum  meorum,  vel 
alia  aliqua  subinlroducta  pcrsona  hanc  traditionis 
meac  donationem  infringere  vel  litem  inibi  deser- 
vientibus  monachis  inferrc  voluerit,  primo  maledi- 
ctionisoi  excommunicationis  anathemate  perfodia- 
tur,  et  insuper,  publica  potestate  coactus,  quinqua- 

dcmonstral  nonnn  Gi."5l)crti  abbalis, qui  obiit  anno 
lOOi. 


S47 


PAULl  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACffll. 


248 


ginta  libras  anri  persolvat.  Ut  autem  hasc  traditio  A.  Tum,  quia  be&to  Petro  apostolo  specialiter  conlata 


firmiori  ratione  roboretur,  eam  manji  propria  sub- 
signavi  cum  stipulatione  subnixa.  » 

CAPITULUM  IV. 

De  terra  data  in  villa  auw  Thevas  dicitur  a  Botroco 

de  Nogiomo. 

(Ante  a.  996.) 

«  In  Dei  nomine,  Rotrocus  seculari  miliciaB  dedi- 

tus  et  Odonis  comitis  fidclitati  devotu8,notumesse 

volo  omnibus,  tam  praesentibus  quam  futuris,quia 

petiit  michi  Gisbertus  abbas  sancti  Petri  Carnoten- 

sis  coenobii  et  cuncta  congregatio  sibi  commissa, 

ut  eidem  loco  concederem  terram  de  fiecclesia  San- 

cti  Hilarii,quaB  est  in  Thevas,pertinentem  ad  abba- 

tiam  Sancti  Martini.  Est  autem  ipsa  terra  subtus 


est  potestas  solvendi  atque  ligandi,  nnllum  melius 
censui  michi  consulendum  et  pro  peccatis  meis 
aput  eum  quem  tanto  dilexit  amore  misericorditer 
intcrcedendum.  Ergo,  tam  pro  meis  criminibus 
veniam  impetrandis  quam  pro  senioris  mei  Wale- 
ranni,  ut  utrisqueDominus  indulgeredigneturpec- 
catorum  remissionem^consentiente  Walterio  comite 
filio  meo,  cedo  ad  locum  Sancti  Petri  Camotensis 
alodum  juris  mei,  quem  senior  meus  supra  nomi- 
natus,  secundum  legem  salicam  et  secundiim  con- 
suetudinem  qua  viri  proprias  uxores  dotant,  michi 
in  propriam  concessit,  nomine  Quntherii  Villa,  et 
de  dominatione  mea  in  dominationem  monaeliorum 
ibidem  servientium  perpetualiter  transfundo  atque 


montem  ejusdem  villulac,  excludens  aquam.  Itaque  ^  transcribo.  Suut  autem  mansi  viii^  habens  tinus- 


amnui  petitioni  oorum,  eo  tamen  pacto  ut  annis 
singulis  in  festivitate  suncti  Rcmigii,quae  est  kalen- 
dis  Octohris,  in  censum  solvant  denarios  xii.  Quod 
si  dc  hoc  negligentes  extiterint,  legaliter  emendent 
et  praedictam  terram  non  perdant.  Ut  vero  haec 
cartula  obtineat  firmitatem  senioris  mei  Odonis  et 
omnium  obtimatum  ejus,roborandam  obtuli.Actum 
Garnotis  civitatis,  publice.  » 

CAPITULUM  V. 

De  Gunherii  (^32)  Villa  data  a  comitissa 

Eldegarde. 

(Ante  a.  987.) 

«  Laudanda  (133)  et   nimium    preedicanda  est 

ineffabilis  misericordia  Gonditoris  nostri  qui,  re- 

demptis  precio  sui  sanguinis  et  unda  sacri  bapti- 

smatis  originali  crimine  mundatis,  praevidens  et  C 

prsBsciens  post  ista  omnia^  nec  unius  diei  spacium 

a  qualicumque  peccato  vivere  immunem  nechuma- 

nae  corruptionis  labem  posse  quemquam  evadere, 

contulit  multa  animaj  salutis   remcdia  quibua  non 

solnm  viciorum  curantur  ,morbida,  set  etiam  in- 

mortalitatis  adquiruntur  gaudia.  Inter  quae  elemo- 

sinarum  plurimum  valet  largitas,  cui  non  solum 

plurimorum   patrum   astipulatur    auctoritas,   set 

etiam  ipsius  Domini  voce  laudatur  beata  dicentis  : 

Dimittite  et  dimittemini,  et  quxcumque  feceritis  uni 

ex minimiSj  michi exibebitis,  Super  his  etiam  quidam 

sapiens  dicit  :  Redemptio  animx  viri,proprix  divitix 

ejuSj  et   illud  :  Date  clemosinayn,  et  omnia  munda 

sunt  vobis, EimuMa  his  similia  inveniuntur  in  dando 


quisque  bonuarios  xx.  Si  quis  vero  contra  hant 
dpnationem  (quod  absit)  venire  aut  eam  infringere 
temptaverit,  aut  aliquam  infcrre  calumniam,  Dei 
omnipotentis  indignationem  inrecuperabiliter,  nisi 
cito  resipuerit,  offendat;  et  aeternaliter  infernalibus 
detrudatur  cruciatibus,  ubi  vermis,  qui  nunquam 
moritur,  eorum  conrodat  carnes,  et  ignis,  qui  nun- 
quam  extinguitur,  eorum  semper  pascatur  cmcia- 
tibus.  Ut  autem  haec  donatio  inviolabilem  obtineat 
firmitatem,  domni  Hugonis  Francorum  ducis,  et 
nobilium  virorum  sibi  adsidentium  manibus  corro- 
borare  congruum  duxi,  stipulatione  subnixa.Actum 
Pcntis  Isera  castro,  publice.  S.  Hugonis  ducis. 
S.  Walterii  comitis.  » 

CAPITULUM  VI. 
De  Vileta  data  a  Teduino  milite, 
(Anno  984.) 
«  Gratuita  benignitatis  Christi  clementia,  omne 
hominum  genus  ad  cognitionem  sui  venire  deside- 
rans,  eorum  corda  diversis  atque  impenetrabilibus 
tangere  consuevit  modis,  modo  videlicet  ad  horam 
eis  prospera  multa  tribuendo,nunc  vero  eorum  pro- 
speritatem  in  diversa  mutando.  Altcra  enim  parte, 
coeli  sumus;  altera,  terrae  :  in  quantum  terreni  ter- 
rena  agimus,  in  quantum  coelestes  ccelestia  mente 
contempIamus.Set,heu  I  pro  dolor!  gravati  nequitiis 
peccatorum  et  luto  fecis,  obliviscimur  patrifB'qua 
sine  fine  tendcre  debuimus;  et,in  hac  incolatus  nostri 
peregrinatione,  iniquitatem  semper  super  iniquita- 
tem  adjiciendo,praestolamur  finem  mortalitatismale 


elemosinam  adhortationum    praecipua,  in   quibus  n  vivendo.Hoc  terrore  ego  Teduinus  corpore  et  corde 


longum  est  ire  per  singula.  Talibus  instructa  exor- 
tationibus  preccdentium  patrum  non  improbanda 
devotio  utpote  filii  aecclesiae  multis  praediorum  sno- 
rum  reditibus  eandem  dotaverunt  aecclesiam  et 
multa  ei  contulerurit  variis  necessitatibus  profutu- 
ra,quibus  per  quadripertitum  decoratur  orbem  et 
rerum  opulentia  dilatatur,  gaudet  et  exultat.  Hofum 
ego  Eldegardis  exempla  secuta  proposui  in  corde 
meo  qualiter  de  praediorum  meorum  possessionibus 
hereditariam  faccrem  sanctam  Dei  ecclesiam.  Ve- 

(132)  Ita   codd.;  inferius  autem  Guntherii-villay 
hodie,  Gondreville, 


tactus,  destinavi  animo,  ex  rebus  quae  me  contin- 
gunt  ex  jure  materno,  pro  remedio  patris  mei  Ade- 
lardi  et  matris  mcaeEldegardiSjetmeorum  parentum 
remissione,  quoddam  alodum^  vocifatum  Vileta,  et 
aliud,  alio  in  loco,  nuncupatum  Duplex  Curtis,  et 
quidquid  ad  eadem  pertinent,  cum  silvis,  pratis;  et 
quicquid  usque  hodie  visus  sum  inibi  habere  que- 
situm  et  inexquisitumy  beato  Petro  Carnotensis 
coenobii,in  quo  venerabilis  abbas  Gisbertus  videtur 
preesse,  cum  consensu   parentum  mcorum,  faeta 

(133)  Annum  981  huic  chart^e  assignant  AnMdes 
Benedictini,  t.  IV,  p.  3. 


«9 


VETDS  AGANO.  —  LfB.  IV.  GfSBBRTDS. 


2S0 


sollennfter  donatione,  publice  tradere.Ea  tamenra-  A 
tione  ut,  quandiu  ego  superstes  fuero,  in  mea  ma- 
neant  dominatione,  et  omni  anno,  missa  sancti 
Petri,  pro  recognitione,  xiie»™  denarios  jam  dictis 
monachis  non  neglegam  solvere  ;  post  obitum  vero 
meum,  absque  ulla  contradictione,  cum  omni  me- 
lioratione,  jam  dicti  monachi  teneant  atque  possi- 
deant.  Est  autem  in  pago  Wastiniensi  supradicta 
largitio  mea,  non  longe  a  Soisiaco  castro.  Contra 
quam  si  qiife  quicquam  inferre  prsesumpserit,  in 
primis  ira  omnipotentis  Dei  incurrat,  et  maledi- 
ctioni  perpettt»  subjaceat;  insuper  cui  litem  inferre 
presumpBerit,  coat^tus  publice,  libram  auri  cogatur 
solvere,  et  sua  petitio  nullum  obtineat  effectum. 
H«c  autem  carta,  ut  firmior  veriorque  credatur, 
mann  mea  sabterfirmavi,  et  roanibus  seniorum  et  |^ 
amicorum  meorum  roborandam  tradidi.Actum  pu- 
blice»  CarnotiL  civitate.  S.  Augonis,  archiepiscopi 
Bitarigensis  ipcclesia).  S«  Odonis  comitis.  S.  Gau- 
sfridi,  comitis  Wastiniensis.  S.  Eodulfi  militis. 
S.  Adelardiy  patris  Teduini.  S.  Teduini,  avunculi 
Teduini.  S.Humbaldi,ejusdem  Teduini  avunculi. » 

CAPITULUM  VII. 
De  pratis  de  Teuvas  datis  ab  Amaldo  milite, 

(Ante  a.  996.} 

«In  Dei  nominc.Arduinu8,seculari  miliciae  dedi- 
tus,  et  Odoni  comiti  fidelitati  devotus.  Notum  sit 
omnibu8,tam  praesentibus  quam  futuris,quiaadiit 
prssentiam  meam  abbas  Sancti  Petri  Carnotensis 
c(Bnobii,nomine  Gisbertus^  cum  quibusdam  fratri- 
bus,  expostulans  concedit  sibi  et  ad  ipsum  locum 
supradictum  pratos  omnes  et  aquam,  qu®  habere  C 
videtur  quidam  fidelis  meus^  nomine  Arnoldus^  in 
viUaqos  dicitur  Teubas,  ex  potestale  scilicet  Sancti 
Martini.  Ccguspetitionem  rationabilemconsiderans, 
v(4untati  eorum  assensum  prsbui ;  eo  tamen  pacto, 
ut  omnibus  annis,  festivitate  sancti  Remigii,  qus 
est  kalendis  Octobris,  illi  qui  beneflcium  tenuerit 
solvant  in  censum  solidos  duos.  Quod  si  de  hoc  ne- 
gtigentes  extiterint,  legaliter  emendent,  et  quod  con- 
cessum  est  non  perdant.  Ut  autem  bsec  auctoritas 
flrmiter  habeatur,  manu  mea  et  senioriss  mei  Odonis 
eomitis  atque  suorum  fidelium  manumissione  corro- 
berandam  tradidi.  Actum  psollenniter  Carnotis,  in 
atee.  S.  Oodonis  comitis.  S.  Arduini.  S.Arnaldi,de 
cujus  beneficio  largitio  praefata  extitit. » 

Reticendum  vero  minime  est  qood  census  inscri-  ]) 
ptH8  aaperiuspoateaaauocessoribasArnaldi  ex  in- 
tegro  Sancto  Petro  remissus  est,  sicut  ot  allii  quam- 


plnres  qui  in  cartis  ab  antiquis  positi  snnt^  et  se- 
quenti  tempore  a  successoribus  eorum,  quibusolim 
Bolvebatur,  pro  praemio  vitae  eeternse^  salubri  consi- 
lio,  eos  commutaverunt. 

CAPITULUM  Vril. 

De  Haimone  duabus  sororibus  ejus  liberlati  donatis, 
ac  de  duobus  agripennis  terrx  ab  eis  datis 

(An.  1000-1001.) 

«•In  nomine  sanclae  etindividuae  Trinitatis.  Gis- 
bertuSjDei  miserlcordia,Carnotensis  coenibii  abbas, 
Notum  esse  volumus  cunctis  sancts  Dei  secclesiffi 
fidelibus,  quod  quidam  homo  nostrae  ditioni  snbdi- 
tus,  nomine  Haimo,  ad  nos  venerit,  supplioiter  po- 
stulans  ut,  accipientes  ab  illo  quoddam  prsdium 
quod  habebat  in  villa  quae  vocatur  Pinus,  sibi  et 
duabus  sororibus  suis,  quarum  una  Ermengardis, 
altera  Rosceh'na  dicebatur,  cum  suis  infantibus, 
censum  capitis  proprii  remittentes,  libertate  dona- 
remus.  Cui  pra;dio  quia  a  quibusdam  suis  parentibus 
imponebatur  ca1unnia,qualiter  in  suam  partem  ve- 
nerit  libere  dimissus  ab  ipsis  benigne,  ipsoque  tra- 
dente.  nos  coepissemus  possidere,  prssenti  cartulas 
mandarestuduimus.PredictusHaimo,  quianatusde 
patre  ingenuo  et  matre  orta  ex  nostra  familia,  par- 
tem  hereditatis,  quam  ei  pater  dimiserat^  reciama- 
bant.  Tandem,  ipso  rogante,  ad  hoc  sunt  adducti, 
ut,  si  tradito  praedio,  posset  fieri  libertus,  ex  parte 
illorum  amplius  querela  non  iieret.  Accepimus  ergo 
in  supradicto  vico  duos  aripennos  terr8e,et  in  alterp 
loco  unum;  concedentesprsedictohominiet  duabus 
sororibus,  cum  suis  infantibus,  libertatem,  sic  fir- 
miter,  ut  ab  hac  die  sil  absolutus  ab  omni  servili 
lege  censusque  redditione,  tam  ipse  quam  sorores, 
cum  propriis  infantibus.  Et  ut  ne  quis  maledicus 
contra  hoc  usurpare  praesumat,  nomina  fratrum  no- 
strotrum  inculcare  fecimus.  S.  Gisberti  abbatis. 
S.  Herberti,  abbatis  Latiniaccnsis.  S.  Durandi  de- 
cani.  S.  Arnulfi.  S.  Giviani.  S.  Mainardi.  S.  Her- 
berti.  S,  Bernardi.  S.  Reringerii.  S.  Walterii, 
S.  Gualdri.  S,  Richerii.  S,  Marcuini.  S.  Rodberti, 
Actum  monasterio  Sacti  Petri,  in  urbe  Carnotis, 
regnante  rege  Rodberto  anno  v.  Alyeus,  monachus 
scripsit.  » 

Cartas  sub  abbate  Gisberto  facta8,quantas  in  no- 
stris  scriniis  invenire  potui,  scriptitare  non  renui. 
Nunc  quoque  ad  eas  quae  Magenardi  abbatis  tem- 
pore  sunt  adeptae,  pennulae  cursus  pervenire  tem- 
ptat. 


2S1 


PADLI  S.  PETRI  CMNOTBNSIS  MONACHI. 


282 


LIBER  QUINTUS 


SIYB 


MAGENARDI   ABBATIS 

(Ab  anno  1001  ad  annum  1023.) 


CAPITULUM  I. 

De  secclesia  de  Rescolio  data  Sanclo  Petro  a  comite 

Richardo. 

(Ante  a.  1024.) 

«Universorum  conditorDeusmirabiliis  est  insuis 
operibus,  dum  ex  aliis  alia,  ex  minoribus  scilicet 
portat(154)m9jora.Gujusrei  sinceram  consideratio- 
uem  intus  faciendo,  et  in  boc  ipsi  grates  debemus 
nou  minimas,  et  in  illo,  corde,  voce,  opere,  quam 
maximas,  quod  non  solum,  ut  praslibavimus,  ex 
temporalibus  fovet  perpetua  ;  verum  etiam  ea,  ra- 
tionabiliter  dispensando,  miscricorditer  provehit  ad- 
fletema.  Ad  hujus  itaque  perfecti  et  tam  obtabilis 
gaudii  fidem  firmandam,intercetera  quas  mortali- 
bus  spem  sanct»  ffitemitatis  ingerunt,  ipsa  ait  Veri- 
tas  per  semetipsam  :  Facite  vobis  amicos  de  mam' 
mona  iniquitatis,  ut,  cum  defeceritis,  recipiant  vos 
in  aetema  tabemacula,  Quod  dono  sentiens  ejus, 
ejusdem  nutu,  Normannorum  comesego  Richardus, 
inter  cetera  quse,  eo  inspirante,  ei  ex  suo  reddidi, 
quandam  scclesiam  in  ipsius  nomine  monachis 
Sancti    Petri  Garnotensis    coonobii  dedi,  qu®  in 
Ebroicensi  comitatu  est  sita,  in  villa  qnse  est  ex  no- 
mine  Rescolium  dicta.  Hoc  autem,hujus  rei  gratia, 
credidi  istis  apicibus^  ut  dapsiiibus  in  exemplum  et 
testimonium  sit  rapacibus.  Quod  si  quis  contradi- 
ctionemdationifecerit  suprascriptffi,quandiu  in  hac 
permanserit  intentione,humanaet  divina  multetur 
maledictione.  S.  Richardi  comitis.  S.  Rodberti  ar- 
chiprflBSulis  (135).  S.  Gunnoridis  comitissae.  S.  Ri- 
chardi,  filii  comitis.  S.  Rodberti,  filii  comitis.  S. 
Unfridi  (136).  » 

Supradictus  viculus,  a  rebus  colligendis,  Resoo- 
lius  olim  quidem  dicebatur:ibi  enim  res  fisci  colli- 
gebantur  vel  congrebabantur.  In  quo,  non  longe  ab 
Arva  flumine,  propter  quandam  fontem,  quaedam 
flecclesiola  lignea  sita  eratin  honoresancti  Remigii. 
Defluente  vero  tempore,  et  viculus  cum  scclesia 
bellis  assiduis  ad  nichilumpenededucitur,ettunc, 
annuente  comite  Richardo,  parrocia  ipsa  unita  est 
Sancti  Georgi  parrochise,  cujus  aecclesia  non  longe 
aberat ;  et  altare  Sancti  Remigii  in  ala  istius  aeccle- 


A  siae  a  monachis  translatum  est,ubi  permansit(137), 
donec  a  modernis  monachis  mcgor  cemento  et  lapide 
est  cdificata. 

GAPITULUM  II. 

De  ecclesia  Wadonis  Curtis  data  Sancto  Petro 

a  Rajenario, 

(Ante  a.  1024.) 

«  In  nomine  sancts  et  individuae  Trinitatis.  Ego 
Ricardus,Normannorum  dux.  Notum  volo  esse,  tam 
praesentibus  quam  futuris,  quia  adiit  praesentiam 
meam  fldeiis  meus,  nomine  Rcyenarius,  cum  con- 
sensu  suffi  conjugis,  Wandelburgis  vocabulo,humi- 
literpetens  ut,  proremedio  animae  meae,  aecclesiam 
in  comitatu  Ebroico,cui  nomenest  WadonisGurtis, 
seu  pro  filii  sui  anima,  cujus  vocabulum  fuit  Rod- 

B  bertus,  vel  pro  abolendis  suis  peccatis,  monachis 
Sancti  Petri  csenobii  Garnotensis  concederem.  Qui, 
Jttstam  petitionem  tanti  viri  considerans,  assensum 
prebui,  insuper  sanctiens  ut,  ab  hodie  in  subse- 
quenti  generatione,  nullus  suomm,  vel  quommlibet 
aliorum, jus  dominationis  seu  violentiam  cujuslibet 
inruptionis,  hujus  firmitudinis  nostr®  compactio- 
nem,  temeraria  procacitate,  inrogare  conetur.  Ut 
autem  haec  cartula  in  Dei  nomine  firmiori  innitatur 
vigore,  manu  propria  subcripsi,  fidelibus  quoque 
meis  ad  corroborandum  tradidi. 

«  R.  Richardi  comitis.  S.  Rodberti  archiepiscopi. 
S.  Herberti  episcopi.  S.  Teoderici  abbatis.  S.  Rod- 
berticlerici.  S.  Rajenarii,qui  hanc  donationem  fecit. 
S.  Hunfridi  de  Vetulabus.  » 

p  Utrum  illius  temporis  monachi  possederint  vel 
habuerintpraefatam  8eccIesiam,penitusignoro ;  nam 
neque  eam  habuisse  ab  antiquis  monachis  audivi, 
nequea  moderais  mentionem  aliquamfieriumquam 
audivi. 

GAPITULUM  Iir. 

De  Blidun  Villare  a  Teduino  milite  Sancto  Petro 

dato. 

(Ante  a.  996.) 

«  (138)  In  Dei  nomine.  Ego  Teduinus  cum  uxore 
mea,  nomine  Adalais,  recognoscentes  nos  multas 
oflensionesexercuisseanteoculosDomini  et  sancto- 


S134)  Verba,  vel  perpetraty  superscripta  sunt  in 
[ice  A. 

(135)  Richardi  comitis  frater  archipraesul  Rotho- 
-magensis. 

(136)  God.  B  addit :  de  Vetulabus. 


(137)  B  :  Donec  modemo  tempore  a  monacho  no^ 
mine  Huberto  major  (jemento  et  tapide  est  edificata, 

(<38)  Haec  charta  referenda,  ut  videtur,  vel  ante 
|\  a.  996,  vel  ad  ipsum  a.  996,  quo  vita  functus  est 
Odo. 


383 


VETCS  AGANO.  —  LIB.  V.  MAGENARDDS. 


254 


nim  ejas,ob  remedium  nostrorum  peccaminum  seu 
parentum,  a  quibus  ea  jure  tenemus,  tradimus  et 
concedimus  potestati  Sancti  Petri  Camotensis  cob- 
nobii  alodum,  nomine  Blidun  Villare  (139),  simul 
cum  broilo ;  ibi  insuper  quicquid  habere  videmur 
jure  hereditatis  :  ita  ut,  post  obitum  alterius  no- 
Btnim,  monachis  supradicti  co&nobii,  ibidem  Deo 
de8ervientibus,jure  perpetuo  ad  possidendum  suc- 
cedat,  nullusque  eis  inquietudinem  faciat  filiorum 
Tel  parentum.  Quod  si  aliquis  fecerit,  maledictione 
perpetua  dampnetur,  et  insuper  coactus  potestate 
quinqu&ginta  libras  auri  persolvat.  Ut  autem  hasc 
carta  inconvulsa  in  posterum  permaneat,  ex  con- 
sensu  comitis  ejusdemque  comitatus  nobilium,pro- 
priis  nominibus  eam  substipulavimus.S.Odonis  co- 
miiis.  S.  Berts  comitiss®.  S.  Teduini  militis,  qui 
banc  donationem  fecit.S.  Gerardi,  filii  ejus.S.  Ada- 
lais  conjugis,  cum  duabus  filiabus  eorum.  S.  Ful- 
cherii  militis.  S.  Arduini.  S.  Gelduini.  S.  Rodberti. 
S.  Rodulfi  clerici.  » 

CAPITULUM  IV. 

De  alodo  Scluscllarum  dalo  a  Gausfrido  et  Joscelino 

filio. 

(Ante  a.  1024.) 

«  Quoniam  permanet  scriptum  atque  sancitum  in 

dccretis  veterum,si  quis  nobilium  laicorum  aliquam 

ecclesiam  vel  aliquod  monasterium  de  propriis  he- 

reditatibus  honoraverit,vel  donationem  fecerit,nul- 

latenus  nec  a  filio  nec  ab  aliquo  successore  repe- 

tere  (140) ;  idcirco  ego  Joscelinus,  Gausfridi  filius, 

notum  esse  cupio  omnibu8,tam  praescntibus  quam 

fnturis,  qualiter  et  qua  ratione  pro  his  qus  a  patre 

meo  dimissa  sunt  atquc  tradita  Sancto  Petro  Carno- 

tensis  ccenobii,  post  mortem  ipsius,  adierim  dom- 

num  abbatem  Majenardum  et  omnem  ipsius  loci 

congregationem.  Pater  siquidem  meus  Gausfridus, 

ob  remedium  suorum  peccaminum,alodum,nomine 

Exclusellas,  in  comitatu  Dorcasino,  Sancto  Petro 

delegavit,8uper  fluvium  Audurae^me  puero  et  matre 

vivente.Ego  autem  ipsum  alodum  expetii,non  ideo 

ot  velim  retrahere  ab  ipso  venerabili  loco  cui  est 

traditus,  nec  ui  aliqua  fraude  possideam,  set  eo  te- 

nore  et  tali  conventione,  ut,  quamdiu  vixero,  iio^ 

solidos  in  censum  persolvam,  statuto  termino,  de- 

bitnmque  servitium  persolvam ;  nec  umquam  michi 

liceat  nec  vendere,  nec  tradere  alicui,  nec  filio,nec 

alicui  meorum  propinquorum;  set  semper,dum  fla- 

tum  emisero^in  mea  manu  meoque  dominio  habea- 

tor.  Post  finem  vero  meas  vit«,  ut  major  memoria 

sit  patris  et  partem  valeam  habere  in  ipsius  bene- 

factOy  non  modo  illud  quod  pater  donavit^  quod 

Bunc  teneo,  dono  domni  abbatis  M^jenardi  et  alio- 

'  (139)  B  :  Blumvillare. 

(140)  Sic. 

(441)  Odo  II,  comes  Garnotensis,  priorem  uxorem 
dnxerat  Mahildem,  anno  4005;  alteram  autem 
Francis  Ermengardem,  Roberti  I,  Arvernensis  co- 
mitis,  filiam,  anno  4020. 

(142)  In_  GaU.  Christ.,  t.  VIII,  col.  1220,  Mage- 


A  rum  seniorum,set  omnia  cum  his  quffi  in  ipso  sunt, 
scilicet  molendinis,  terris  cultis  et  incultis,  pratis, 
silvis,  ad  eundem  locum,  a  quo  aoccpi,  deveniant 
in  usus  servorum  Christi.Ut  autem  absque  calum- 
nia  ulla  vel  contradictione  hoc  fiat,litteris  mandare 
studui ;  ob  hoc  maximc  ne  aliquis  meorum  succe- 
dentium,  nec  etiam  fiHus,  si  aliquis  michi  fuerit, 
sibi  vindicet.  Seniori  quoque  meo  Odoni,  comiti 
inclito,  proceribusque  suis,  trado  corroborandum. 
ut  sequens  in  evum  firmum  et  inconvulsum  perma- 
neat  quod  insertum  est.S.  Odonis  comitis.S.Bertae, 
matris  suaB.  S.  Agnetis,  filiffi  ipsius.  S.  Walterii 
comitis.  S.  Gausfridi  militis.  S.  Hervei  vicecomitis. 
S.  Rodulfi.  S.  Gausberti.  S.  Alberti.  S.  Wascelini. 
S.  Sulii.  S.  Joscelini,  qui  hanc  cartulam  firmari 

|v  instituit.  S.  Gausfridi,  militis  sui. 

CAPITULUM  V. 

Convenlio  comitis  Odonis  de  Bosco  Medio. 

(Ante  a.  1024.) 

«  Notum  sit,  cum  presentibus  tum  futuris,  de 
quadam  conventione  qus  facta  est  inter  comitem 
Odonem  (141)  et  monachos  Sancti  Petri.  Habent 
enira  prajdicti  monachi  quandam  terram,  in  comi- 
tatu  Dunensi,quae  vocatur  Boscus  Medius,  de  cigus 
quadam  parte  contentio  erat  inter  homines  ejus- 
dem  comitis  et  homines  Sancti  Petri,quae  etiam  sa- 
cramcntis  et  judiciis  inter  eosdem  est  partita.  De 
ea  vero  parte  quae  ad  coniitem  Odonem  pertinuit, 
praefatus  comes,  pro  animae  suae  remedio,  habuit 
conventionem  crga  Magenardum  abbatem  et  mo- 

C  nachos  ejusdem  loci,  ut  eis  illam  redderet;ea 
scilicet  ratione,  ut  eam  praedictus  comes  tantum  in 
vita  sua  tcncret,  et  monachi  unum  colonum  in 
vestituram ;  post  mortem  vero  praefati  comitis  ad 
eundcm  locum  terra  praedicta  remaneret.Et  ut  haec 
conventio  firma  inter  eos  fieret,  hoc  scriptum 
comes  fieri  jussit ;  et  ut  in  perpetuum  ratum  et 
firmum  permanoret,  manibus  suis  illud  roboravit, 
et  manibus  fidelium  suorum  roborandum  tradidit. 
S.  Odonis  comitis.  S.  Ermengardis  (14^),  uxoris 
ejus.  S.  Bertae  reginae.  S.  Agnetis.  S.  Ivonis.  S. 
Rainoldi  vicedomini.  S.  Nivelonis.  S.  Wascelini. 
S.  Landrici  largi.  S.  Gilonis.  S.  Tedbaldi  laici. 
S.  Odonis.  S.  Gausbcrti.  S.  Siebodi.  S.  Walterii, 
S.  Tedbaldi  clerici.  » 

0  Haec  conventio  secuta  minime  fuit ;  nam,  gladio 
Lothariorum  interfectus,  non  valuit  sequi  conven- 
tionem,nec  filii  ejus  in  propriis  usibus  terram  pre- 
fatam  nequaquam  habuisse  noscuntur.Milites  quo- 
que  qui  eam  possident  asserunt  eandem  terram, 
cum  saltu  adiacente,datam  esseWalteriodeAlogia 

nardus  abbas  coi^jicitur  obiisse  a.  1013,  sed  ex 
^ubscriptione  Ermengardis  comitiss8B,itemque  inde 
quod  Adrefastus,post  concilium  a.  4022  Aurelianis 
habili  m,  superstite  tunc  Magenardo  abbate,in  mo- 
nasterium  Sancti  Petri  secessit,  videtur  hi^gusce 
abbatis  regimen  usque  ad  a.  1023  producendum. 


m 


PAiHi  S.  PBTRI  CARNOTENSIS  MONA€HI. 


m 


abrOdoDe  comiie,  in  pr«lio  Pontis  Levigati  (443)  ^ 
ubi  male  pugnavit  contra  Fulconem  (444),Andega- 
vezksem  comitem.  Utrum  vero  verum  dicant,  an 
non/^rtuB  non  sum;  tamen  scio  quia  colonus,qui 
Bicut.superiuSydatus  est  a  comite  monachis  invcs- 
.tlturam,  sub  potestate  eorum  usque  in  pra^sentem 
diem  permanet.  Terminatur  denique  ipsa  terra  de 
qua  loquor,ab  orientali  plaga,  saltu  magno,  quem 
quantum  arcus.sagittam  potest  jacere  tantum  pos* 
^idere  videmui^,  cum  illis  qui  participantar  nobis- 
cum  eanicm  tciiam ;  et  ab  occidcntali  quidem  pia- 
gaydivjditur  quadam  viaysubquaviausqueadaquam 
vociUtam  Ederam  tota  terra,  ab  antiquis  tempori- 
bu^,  mcnachorum  potestati  subdita,  et  usque  ad 
{oAtem  nominatum  Meidlai,  de  quo  mulier  aurire 
nullo  modo  valet  inulta  (nam  fertur  qucdam  temere  » 
ausisse  stalimqueiumen  amisisse) ;  ex  altera  parte,  ^ 
terra  Buxeduli,quae  a  modernis  monachis  etiam  et 
ipsa  potestati  eorum  Jure  emptionis,  subposita  esse 
noscitur.  Verumenimvero  de  supradicta  conven- 
tione,  id  quod  domni  Rodberti,  nostri  monachi  at- 
que  Fossatensiscenobii  quondam  abbatis,reiatione 
persepe  audivi,  silere  nequeo;  quia,  dum  cordis 
caminus  indignationis  igne  valde  succenditnr^  ne- 
eesse  est  aliquo  aditu  ignis  fumum,  ut  ad  alta  evo- 
let,  egredi.  Unde  ipse  quod  ab  eodem  viro  audisse 
me  memini  palam  proferam.  Rcferebat  namque 
q^ia  tunc  teiBporis  monachi  quandam  villam  habe- 
bant,  non  longe  a  castro  quod  Provinus  vocitatur, 
•tipsa  Ouuiz'nominatur;  quam  statim,  in  prsfata 
conventione,  Magenardus  abbas  cum  omnibus  fra- 
icjbus  comiti  dedenint,ut  partem  ipsius  terr»  quam  C 
9upra  diximus»po8t  comitis  mortem,reliquas  terrs, 
qa®-  propria  erat  jure  hereditario,  adjunctam,  pos- 
9ideront.  In  quo,  pro  incertis  cetera  relinquentes 
morea-canis  sunt  secuti  carnis  oiTam  ore  tenentis, 
Qtyus  aviditastaataesse  cemitur,ul,flumini8  aquam 
tvaasmeans,  dum  viderit  umbram  carnis  in  fundo 
Quoainis,  bia^ti  ore  currens  ad  umbram  nonquam 
^Wiendaip,  oiTam  perdidit,  undis  currentibus,  fu- 
gieaiem. 

GAPITULUM  VI. 
De  Temeriis  et  Grosso  Testiculo  Sancto  Petro  datis. 

(Ante  a.  1024?) 

«  In  Christi  nomine,  Ego  Ermentrudis,  Erchem- 
baldi  primum,pQBteaveroJBernardi  coDJunX|Botum  j^ 
esse  volo  0«Actffi  Dei  «eolesi»  fldelibus,  universis 
pr«B8QaUbu8  atque  fnturis,  qualiter  alodos  meos, 
quos  hababam  in  Garnoiensi  pago,  juxta  Pomeria- 
tam,Saiicti  Petri  moaaohoffum  terram,eidemSancto 
Petro^Carnoieiisi  videlicet  OQBnobio,trad^  et  perpe- 
tualiter  habendos  transfundo,  per  deprecationem 
Hunveri  miiiitis  mei,pro  anima  Solionis  Olii  mei,et 
BeFnanli.mei  8eniori8^et.mea.Sunt  itaque  alodi  de 
quibos  eBtsepmo  juxta  Pomeriatam>Sancti  Petri  ter- 

(143).Ciommifl8um  eet.id  prolium  Ponte  Leyieato 
(Pantlevoi  en  Touraine)  pridie  nonas  Juliianni40i6. 


ram  monachorum  •:  nomen  uni  Tesnerias^  et  alieri, 

sibi  contiguo,nefarium  iiomen,tamea  vu1gp,Gro86UB 

Testiculus.  Terminatur  autem  ex  una  fronte,  terra 

Sancti  Petri,videlicet  supradicta  Pomeriata;  altera 

vero,  Sancti  Martini  Carnotensis  ;  tercia  si  quidem 

parte,  Sigenfredi  hominis   Fulcherii ;  quarta  vero 

fronte,  terra  ftliorum  Guaszonis.  Infra  has  itaque 

terminationes,  alodos  Sancto   Petro  concedo,  ca 

conventione,  ut  anni8.singuli8,in  festivitate  Sancti 

Mauricii,dups  solidos  denariorum  de  censu  persol- 

vant  supradicto  Unvero^vel  lllis  ad  quos  beaeOcium 

devenerit.  Si  vero  negligenies  fuerint  in  solvexido, 

legalitcr  emendcnt,etquod  damus  noo  perdant;  sei 

desupcr  securi  edifkent^et  in  perpetuum  po^deant. 

Ut  autem  b^  noticLa  sit-flrmior  in  secula,  manu 

mea  corroboravi,miHtumque  meorum  manibuseor- 

roborandam   tradidi.  S.  Ermentrudis.  S.  Ermen- 

trudis,  neptis  ejus.S.  Unveri.S.ErmaByUxorisejus. 

S.  Raherii,  filii  ejua.  S.  Arembugis,  (llie  Qj^s.  S. 

Adelais,  filis  ejus.  S.  Ebrardi,  nepotis  eju8.(S.'Hu- 

gonis.  S.  Odonis.  S.  Giroldi.  S.  Drogonis.  S.  Os- 

mundi.  S.  Bernardi.S.  Teudpnis,  illii  Unveri.S.So 

lionis.  S.  Rorigonis.  S.  G^rardi.  S.  Rainerii.  S.Ro- 

gerii.  S.  Guidonis.  S.  Berionis.  S.  Germundi.  » 

Gensus  iste  inscriptus  constat  esse  concessus, 

quia  modo  minime  datur  ueque  a  quoquam  requi- 

ritur. 

CAPITULUM  VII. 
De  Jerani  Villare  per  precariam  dato  Gradulfo  mi- 
litif  et  de  Paluiaco  in    recompensatione  ob   eo 
dato. 

(Ante  a.  1024.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  Pa- 

tris  videlicet,  Filii,  et  Spiriius  Sancti.  Fulberius, 

gratia  Dei,Carnoten8ium  episcopu8,et  abbas  Sancti 

Petri  monasierii  Magenardus,  et  co^igrcgaiio  fra- 

trum.Kotum  esse  volumus  saixeia  Dei  ecclesLaB  Ade» 

Ubus  universis,  prssentibus  atque  fuiuris,  qualiier 

antonpstram  praBsentiam  veniens  miles  iquidam^ 

nomino  Gradulfus,humiliter  expeiiiivUt  de  quadam 

terra  .nostri  praedicti  monasterii  pj?ecar\am  s^bi  (a- 

ceremus,  et  ipse,  pro .  recompeu^aiione,  quendam 

alodum  suumdelegareijioBtris.usibns ;  ea  vi^elic^t 

raiione,^  ut,,quandiu  viyereni  ipse  ci  uxor  e^s,iH>- 

mine  Oda,  in  ci\)U8  doie  est  pra^dicius  alo^ua^  ui- 

rumque  ienerent;  popi  decessum  vero  eoir^m,  iit- 

rumquo  frairibua  remaneret.  Cujua  pQiiiionibuaii- 

beater  adquievimus,.per.assensum  Odonis  cpmi^s, 

in  cujus comltatu suni uirasque  ierrae dequibus e^t 

sermo.Nostra.8iquidem  ierra,  quam  per  prepariam 

poscit  habere,in  Garnoiensi  comitatu  ppsiia^yoi^aiur 

Gerani  Villare ;  eiille  alpdus  q^iQm  r^i&0Q\p^s9Lt|lA 

Qrocasensu  {{fiS)  comitaiu,.super  .t(i(n^  ^i^^ifiy 

positus,  nominatur  Palisiacus.  Nostram  iiaque  ter- 

ram  Jerani  Villare,  eo  ienore.Qrf^duIfo.^upfa^fx^i- 

nato  per  precariam  concedimus,  ut,  quanfiin Jp^ 

advixerii  ei  priBdiGia  ejus  Oda  u:(or^  uirumque 

(144)  Cognomine  Nerra. 
..(i4|^)Si0vP:;*i>rwt;*t. 


^l 


VfiWS  AGANO.  —  Lt^.  V  MAeENARDtS. 


is» 


letifektil;  post  ddfc^ssum  verb  ebnwri,  ^tferra  qiram  A  pt^prra  cum  sigtio  crucie  eara  subterflrmavimus, 


damds,  et  alodu^  jam  notninatus,  quieta  et  solida  ad 
nsTis  fratrum  p^i^niatit.  Placuititerum  ut  h»c  nos- 
tra  conveniio  in  dnabus  cartis  scriberetur,  quarum 
nnam  praedictus  miles  haberet,  altera  vero  nobiscum 
rcmaneret.  Et  ut  haec  noticia  permaneat  firma, 
nostra  nomina  assignavinfius  et  comitis  Odonis, 
eonrittqVie  qui  huic  negotJib  maxime  interfuerunt 
nominasubnotaVimus.  S.  Fiiiberti  episcopi.  S.  Odo- 
Dis  eomitis.  S.  Magenard!  abbatis.  S.  Durtodi  de- 
eani.  S.  Arhulfi.  S,  Marcuim.  S.  Richerii.  S.  He- 
ringerii  S.  Waidrici.  Lbtaldi.  S.  Cristophori* 
S.  Ganiberti.  S.  Guinefredi.  S.  Olberti.S.  Huberti. 
S.  Rodbcrti,  ct  ceterorum.  » 
Post  mbrtem  quidem  Gradulfi  et  uxorlsejus  Odas, 


fidelibus  quoque  nostris  roborandam  obtulimus. 
[S.  Odonis  comitis.  Leilgardis  comittssac.  Rotroci. 
Gelduini.  Rotberti.  Hugonis.  Landricilargi.  AlLcrti, 
Gilonis.  Nivelonis.]  » 

Scriptis(^46)  autem,  quasreppcri,  cartissub  tettt- 
pore  Magenardi  abbatis  editis,  ejus  introitum,  a 
domno  Fulberto,  postea  prssule,  scriptum,  huib 
operi  inscrere  curavi,  ut  omnibus  pateat  non  solum 
simplices,  set  etiam  peritissimos  viros,  persepeca- 
ducorum  bonorum  ambitione  decipi. 

Abbate  (U7)  Sancti  Petri  gravitcr  egrotante,  set 
adhuc  mentis  et  sermonis  compote,  MagenaTdii^ 
monachus,  ante  michi  non  mediocriter  carus,  noctu 
sese  dc  clanstro  subripuit,  et  ad  Tedbaldnmcomi- 


de  sapradtctis  terris  multa  mala  perpessi  sunt  mo-  p  tem,  qui  Blesis  tunc  morabatur,  abatia  petendse 


michi  a  parentibus  praedictorum,  dicentibus  jure 
sibi  conotpetcre  quod  parentes  eorum  ante  se  vrsi 
sunt  tenere.  Unde  monaehi,  infinitam  pecouniam 
dantes,  tandetn,  Deo  opitulante,  in  suis  usibus 
retorserutit. 

CAPITULUM  VIII. 

De  Agneis  Filla, 

(Ante  a.  m4.) 

De  Agneis  Villa  litteras,  preter  subscriptas,  in 

scriniis  nostris  invenire  non  potui:  unde,  utcon- 

jicio,  aliae  mihime  factae  fuerunt;  set,  pcr  has,  illi 

quibns  terra  excambiata   fuit   a  comite   Odone, 

donum  Sancto  Petro  et  nionachis  fecerunt,  et  itt 

tcstimonio  tcrr«  dat«  usque  in  prftsentem  diem 

^nt  servats.  Litterffiautem  hujus  modi  sunt: 


gratia,  properavit.  Comes  illum  pos  tridie  remisit 
ad  nos  cum  legatis,  qui  denonciarent  recipienfdunl 
magnifice,  sicut  abatem,  canonicis  etmonachis.  At 
nobis  fere  omnibus  ea  res  aequae  nova  et  horribilia 
fuit.  Respondimus  itaque  longe  aliter  nobis  videri; 
nec  enira  legitime  fieri  abatem,  ncc  debere  recipl, 
qui  abatiam  alterius,  ipso  vivente,  per  ambilioncm 
petit;  qui  a  fratribus  non  eligitur  oi  super  illos  ni- 
titur  dominari ;  postremo  qui  noster  neque  mona- 
chus  sit  neque  clericus,  et  plures  haboat  testefi^ 
curialiter  agltandi  quara  monastice  vivendi.  HfBC 
illenon  gratanter  accipiens.  ad  comitem  redequitat, 
Iramque  juvenis  adversus  nos  vehementer  inflam- 
mat ;  set,  die  quinto  postquam  suum  ambitum  publi- 
cavtt.  praedictus  abbas  suam  egritudinem  morte  H- 


if  In  noinitie  sancts  et  individuai  Trinitatis.  Odo,  G  mitat.  Conveniunt  ad  capitulum  nostri  monachi  et 


Camotensium  cdines.  Notum  namque  volumus  esse 
omnibftxs  sanct^  Dei  eeclesias  fideiibus.  nostrisque 
Sticcessorlbus,  pnesehtibus  atque  fdturis,  quia 
qufdam  dericus,  vocabulo  Ledbertus,  cum  fVatre 
stio  Heriberto,  nostram  ante  praesentiam  postulavit, 
Qt  iHis  qdemdam  alodum,  pro  sua  hereditate  quam 
babebani  in  pago  Senonico,concambiassem,firmi-^ 
latcmqtieHttcraruftisibi  corroborari  fecissem.  Quod 
qaidem  et  feci.  Est  aiitein  prsfatus  alodus  in  pago 
Dunensi,  in  loco  qui  vocatur  Agneis  Villa,  et  perti- 
nent  ad  ipsum  duae  olchsB  cum  puteo ;  alioque  in  loco 
campi  duo,  de  terra  arabiti  agripenni  duo;etin 
tercio  loco,  ad  puteum  Sichardi  agripennum  unum; 
in  quarto  loco^  qui  vocatur  Budelea,  agripennum 


quidam  canonici,  quos  ratio  postulabat  admitti.  lii- 
terrogavimus  an  aliqui  fratrum  incepto  Magenardi 
favebant.Negantsinguli,  negantomnes.  Dc^revinius 
quosdam  eorum  esse  mittendos  ad  comitem,  nobiti 
videlicet  designatum  episcopum,  ut  patris  Gisberli 
obitum  nonciarent,  et  alterius  eligendi  regularem 
precarentur  licentiam.  Quibus  missis,  ecce  alii  duo^ 
Vivianus  scilicet  et  Durandus,  alter  inlitteratus. 
alterlitterarum  malesanusinterpreir,  ambopraeposi- 
ti,  simulantes,  causa  communis  commodi,  ad  obe- 
dientias  suas  se  velle  exire,  ac  nt  aliorsum  perge- 
rent  sibi  interdicente  decano  monasterii,  Magenar- 
dura  tamcn  secuti  sunt ;  cui  ceptam  presuraptionem 
occulte  persuaeeratit,  et  Blesis,  in  presentia  dorani 


unum.  Terminatur  praefatus  alodus  6x  lina  parte,  n  Tedbaldi,  ipsura  Magenardura  a  fratribus  peti  et 


alodo  Ragenardi;  ex  altera,  Ugonis;  a  tercia,  via 
publica;  a  quarta^  terra  Sancti  Florentini.  Dediraus 
etiam  jam  dictis  personis  vendendi  vel  dandi  eum 
cuicumque  voluerint.  Si  quis  vero,  quod  minirae 
venturum  crediraus,  qui  contra  hanc  auctoritatera 
insnrgere  voluerit  aut  infringere,  irara  incurrat 
D^^  6t  qiiod  repetierit  non  evincat,  set,  Judiciaria 
potastiBriie  coactuftv  Hbram  auri  cui  lit^m  ihtulerit 
soivfU.  QctatiaoB  ^lem  hete  carta  firmior  «it,  manu 


eligi  perfide  raentiti  sunt.  Horura  suflragio  Isetus, 
coraes  statim  eura  baculo  pastorali  publice  donat. 
Quo  audito,  fratres  qui  in  claustro  reraanserant, 
contra  hanc  fraudulentiara  zelo  divinae  legis  accinc- 
ti,  libcllura  reprobationis  fecerunt  atque  subscrip- 
serunt  hujusraodi : 

«  SciatomnisaeccIesiaquiaMagenardura  nostrum 
abbatera  fieri  non  eligimus,  non  iaudamus,  non  vo- 
luraus,  non  consentdmus.  8etreprobamus,refutamus 


(146)  Deest  bic  epilqgus  in  cod.  B. 

(147)  Hoc  scriptum  Fulberti  exstat  apud  Bbuqtret,  fl^.  ies  Hist.  tie  Ptancey  t.  X,  p.  444. 


359 


PAULI  &.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


260 


et  ornnino  contradicimus,  non  videlicet  de  coBnobio  A  fortiiudo,  non  comparet  pietas  Mariini.  Tu  quoque 


Sancti  Petri  quorum  nomina  subacripia  sunt.  Du- 
randus  decanus.  Genesius.  Isembertus.  Alveus.  Ri- 
cberius.  Herbertus.  Benedictus.  Rodbertus.  Evrar- 
dus.  Arnulfus.  Marcuinus.  Warinus.  Walterius. 
Guarnerius.  Beringerius.  Waldricus.  Bernardus.  » 
Isti  itaque  omnes  sua  nomina  aut  subscripserunt 
aut  subscribi  jusserunt,  me  vidente.  Die  proxima. 
comes  Tedbaldus  redit;  set  in  monasteriumrecipi 
caim  prooeasione  praemandat.  Monachi  respondent 
ne  libeBter  I106  ageN».  &l  prssumptorcm  illum  non 
adduxerit  sccum.  Ille  deana  iratua  ipso  tamen  die 
sustinuit,  set  in  sequenti,  cum  strepittt  cominan- 
tium,  in  Sancti  Petri  monasterium  suum  MageBjor^ 
dum  obtrusit.  Ad  cujus  violentum  ingrossum  sancti 


dercliquisti  nos,  sancte  pater  Hilari,  qui  olim  unita- 
tem  fficclesias  Spiritus  Sancti  gladio  tuebaris.  0 
derelicta!  0  mestal  0  desolata  Galliarum  ecclesia! 
Qu®  jam  erit  spes  salutis  ulterioris?  Ubi  amplius 
anima  Christiani  afflicta  respirabit?  Hoc  namque 
solum  vel  maxime  nos  confortare  videbatur,  quod 
si  contingeret  ruinas  maenium  tuorum  resarcire  non 
posse,  liceret  saltem  ad  firmum  adhuc  capitolium 
vits  monasticse  confugere.Quodetiamsifuribusin- 
reptare  aut  impune  quibuslibet  ambitiosis  invadcre 
licet,  prodolor!  funditus  cecidisti.  Unde  jam  adie 
revertens,  venerande  pator^  quem  ego  credo  et  video 
adjutorem  a  Domino  nobis  esse  provisum,  cum 
domno  meo  tuoque  fideli  Rodulfo,  deprecor  et  ob- 


fratres,  contaminari  ipsius  communicationc  timen-  p  testor  per  ea  quae  tibi  daia  sunt  sapientis  sancia 

-  •  •  T\       •        •  1        A       1  *  • •  •  ^^     %  •  _         £  ^       1  J  *  Ji  •  ^^  •  A       A  •  " 


tes,  sanciuario  Domini  salutaio  cum  lacrimis,  exie- 
runt,atque,aliudrefugiumncscientes,adliminaprin- 
cipalis  «ecclcsis  confugerunt ;  ibi  quoque  ulroque 
pasiore  deseris  oves  mestis  sese  vocibus  consolantur. 
Set  recipit  eos  sancta  maler  Domini,  soliia  pieiate. 
Recipit  Rodulfus  decanus,  dulci  benignitaie.  Inde 
transierunt  ad  cccnobium  sancti  patris  Hcrberti, 
'cijgus  dives  cariias,  de  paupere  censu.  qusque  po- 
test  illisnecessaria  subministrat  Ceierum  ilie  frater 
cujus  importunitaie  depulsi  sunt,  ab  Hcrviso  quo- 
dam,  utaiunt,  Britannicae  regionis  episcopo,  quarto 
nonas  Februarii,  abbas  simulaius  est  in  suburbio 
Garnotensi,  absenteclero,  indignante  populo,  legaio 
archiprssulis  palam  contradicente  ne  id  fleret,  re- 
clamantibus  etiam  quibusdam  monachis  qui  in  loco 


karismata,  per  dulcedinem  fraternae  caritatis,  si 
quid  potes,  impugna  Itostes  Domini,  fratres  allisos 
refove,  nec  perire  sinas,  inopim  solacii  tui,  proqui- 
bus  credis  essc  fusum  sanguinenl  Qiristi. 

Intcrca,  orationis  graiia,  comes  Romam  perrexit 
(M8),  et,  inde  rediens,  in  itinere  peregrinus  obiit, 
aique  veicuHs  deporiatus  Carnoiis,  in  capiiulo  San* 
cti  Peiri,ad  pedes  fratris  suiTeodcrici,cum  maguo 
netu,collocatur.  Deinde  Rodulfo  decano  a  Rodberto 
rege  in  cpiscopaiu  sublimato,  amaritudinis  zelus, 
comitis  timore  paulo  anie  sopitus,  vehcmenter  in 
Magenardum  abbaiem  inflammatur  aique  in  tantum 
progreditur  ui,  baculo  pastorali  aucloritatis  manu 
extorto,  in  domo  episcopi  per  dies  aliquot  commo- 
rari  fecerint.  Postquam  vero  instantem  in  orationi- 


remanserant,  vero  vultu^  viva  voce  aique  regulari  G  bus  per  noctem  in  vigiliis,  luculentum  in  sermoni- 


auctoritate.  Set  et  nunc  ille  primas  in  abatise  sug- 
gestu  secuiari  poteniia  freius^  de  peractd  vicioria 
gloriosus,  in  auciores  ejus,  abbates,  episcopos  atque 
ipsumpapamambiiiendo,  ne  quid  gravius  siaiuaiur 
in  illum  modis  omnibus  eiaborat.  Jacet  interim  victa 
confusaque  fratrum  expulsorum  humilitas,  nec  est 
praesul  in  Galliis,  ccgus  visccra  tangai  afTectio  pie- 
tatis  aut  zelus  sacrae  legis  inflammet,  ut  consurgat 
adfrangendos  impetus  herrorum,ad  relevandasspes 
dolore  tabescentium.  Defuncia  eienim  est  Dionisii 

(448)  Anno  1004. 


bus,  polleniem  in  liiteris,  eum  animadvcrterunt. 
postposita  lite^  et  pasioralem  baculum  et  abbatiae 
suggesium,gratanii  animo,  reddiderunt.  Qui,  quan- 
diu  vitalis  flatus  ei  comes  fuit,  pio  amore  oves  sibi 
commissas  duplici  victu  affatim  pavit.Quo  mortuo, 
antequam  mairi  reddereiur,  Arnulfus  edituus  a 
Fulberio  episcopo  loco  ejus  subrogatur.  Ad  cartas 
ergo  suo  tempore  patratas  nostra  veridica  vertatur 
pennula,  ut  capitulatim  conglobatas  siudiosus  in- 
dagator  cito  quod  voluerit  invenire  valeat. 


LIBER  SEXTDS 


SIYB 


ARNULFI    ABBATIS 

(Ab  anno  4023  ad  annum  1033.) 


GAPITDLUM  L  D  doiio  Christi^  meo  tempore,  constitutus,  ego  Odol- 

De  guerpo  Ursi  Villaris  ecclesiae,  ricus,  Aurelianorum  episcopus^  notum   fieri  volo 

(Ante  a.  10*28.)  contemporalibus  atque  successoribus  meis  modam 

*  (c  (149)  Sub  sierno  regimine  summoque  sacer-      et  finem  causae  quse  in  hac  castula  scripta  est.Mona- 

(149)  Ezstat  bnc  obarta  in  GaU.  ChrUt.,  t.  VIII,  instr.,  col.  491. 


261 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VI.  ARNULPDS- 


262 


chi  Sancti  Peiri  GarnoteQsis  coBnobii  possidebant,  A 
ex  longo  tempore.  quandam  decclesiam  in  pago 
Dunensi,  in  loco  qui  dicitur  Ursi  Villaris.  Quidam 
vero  casatus  noster,  nomine  Hilduinus.  cum  suis 
propinquis,intendebat  eis  calumniam  de  ipsa  eccle- 
sia,  dicens  eam  ad  casamentum  nostrum  et  ad 
Buum  beneficium  pertinere.  Addebat  etiam  tempo- 
ribus  antecessorum  meorumse  satisagitassecalum- 
niam  i9tam,setjusticiamminimeconsequi  potuisse. 
Convenimus  ergo  domnum  Fulbertum,  episcopum 
Gamotensem,  et  Arnulfum,  Sancti  Petri  abbatem, 
Qt  de  ista  causadarent  nobisaudientise  loeomi  quod 
et  iecenint  semel  in  eadem  villa  qum  dicitur  Ursi 
Villoris,  et  iterum  in'villa  qiuB  dicitur  Castanetus. 
Discussa  itaque  ex  fxbraqne  parte  controversia,  inve- 
nimus  partem  monacborum  ita  scriptura  et  testibus  p 
etlonga  vestitura  suflultam,  ut  nulla  Ghristianorum 
lege  posset  supradicta  aecclesia  ab  eorum  posses- 
sione  auferri.  Unde  contra  jus  atque  fas  contendere 
Dolentes,  ego  videlicet  Odolricus  episcopus,  et  frater 
meus  IsembarduSi  ei  predictus  Hilduinus,  cum  filiis 
et  ceteris  propinquis  suis^  extoto  gurpivimus  ince- 
ptam  calumniam  monachis  Sancti  Petri,  annuentes 
ut  solide  et  quite  possideant  ecclesiam  suam  Ursi 
Villaris  in  perpetuum,  sicut  justum  esse  comperi- 
mus.  Inlerdixi  etiam,  episcopali  &uctoritate  uiichi 
a  Deo  tradita,  ne  quis  successorum  noslrorum  prae- 
dictos  monachos  Sancti  Petri,  perhujusmodi  sacri- 
legam  calumniam^  uiterius  inquietet.  Quod  scilicet 
interdictum  si  quis  temerarius  violare  praesumpse- 
rit,  sacrilegium  prsesumptionis  sus  legaiiieremen- 
det,  et  punitus  dt>  incepto  desistat.  Quod  si  perti-  C 
naciier  odioss  calumpniae  inherere  maluerit,   illo 
quo  Deus  iratusincorrigibilesdampnatanathemate 
feriatur.  Fiat,  fiat.  Nos  vero  qui  calumniam  supra- 
dictam  gurpivimus,  nomina  nostra  nostrorumque 
fidelium  qui prssentes  aderant,  in  praesenti  cartula, 
memoris  causa,    fecimus   adnotari.   S.  Odolrici, 
Aurelianensis  episcopi.  S.   Fulberti,  CarnotensiSy 
episcopi.   S.  Alberti  abbatis.  S.   Isenbardi  laici. 
S,  Efredi  clerici.  S.  Salonis  clerici.  S.  Bovonis, 
decani  Sancti  Martini  Turonensis  S.  Tescclini  cle- 
rici.  S.  Tedoini  clerici,  fllii  Alberici.  S.  Hilduini 
Uici.   Hilduini,   fiiii   ejus.  8.  Odolrici.  filii  ejus. 
8.    Pontelini,   nepotis   ejus.   S.    Godefredi    laici. 
S.  Adroldi  vicecomitis.  S.  Frederici  fr.  laici  S.  Hu- 
gonis  Radoardi.  S.  Gualoi  laici.  n 

GAPITULUM  II. 
De  rebus  quas  Richardus  comes  S(mto  Pelro  dedit. 

(Ante  a  1028.) 
«  (450)  In  nominesancts  et  individu»  Trinitatis. 
Ego  Richardus^  Normannorum  comes  humillimus. 
Dum,  catholic»  religionis  scripturam  audiens  per 
verba  ammonitionis  exponi,higus  transitorise  perpe- 
tualisque,  scilicet  secularis  et  ccelestis,  conditionem 
adquisitionis  mecumtacitus  reputarem,qu(B  harum 
prsstentior  fimiorque  consisteret ;  tuno,  per  divinflB 

(150)  Vulgata  a  MabiU,  Sxc.  Bcntdict.  VI,  part.  I, 
p.282« 


illustrationem  gratisB,  istie  ffuctuationis  motionemt 
illic  vero  stationis  vocationem  esse  percepi.  Deinde, 
simili  ratione,  in  propatulo  constitit  non  humanae 
set  potius  divinse  esse  concessionis  me  tants  impe- 
riosiiatis  dominio  sublimari,  nec  ob  aliud  nisi  ad 
sanctaB  matris  aecclesise  defensionem  et  constituens 
dam  juris  publici  normalitateni.  His  ita  per  rationis 
indagationem  cognitis,  vcritus  sumne  iliadenuigiitf 
licum  :  Omnis  arbor  qux  mm  fadtfrwBtmmrbmumt 
excidalxar  et  in  ignem  mittatur^  michi  infructuoso 
deputaretur,  si  non  per  bonorum  emolumentorum 
fructificationem  coelestis  adquisitionis  consecutor 
fieri  meruissem,  nec  sanctffi  ecclesiffi  congregatio- 
nem,  probitatis  exemplo^  ad  meliora  revocarem.Ac 
memor  illius  quod  dicitur  :  Habentes  donationes 
seeundum  gratiam  qux  data  est  vobis,  possessionis 
michi  divinitus  concessae  Deo  portionem  dare  de- 
crevi,  quia  qui  in  Christo  thesaurizat  non  ignorat 
cui  congregabit  ea.  Quapropter  cunctis  Ghristi 
fidelibus  innotescat  qualiteregosupradictus  Richar- 
dus,  pro  animae  parentnmque  meorum  remedio, 
tradidi  Sancto  Petro  Carnotensis  coenobii  et  mona- 
chis  ibidem  servieotibus  quandam  hopitalitatis 
receptionem,  cum  terra  ceterisque  suppellectilibus, 
in  viila  Lereti,  in  comitatu  Constantini,  dicto  Tech- 
villam,  cum  ecciesia  et  molendinis,  omnibusque 
appenditiis,  ritu  videlicet  consuetudinario  in  pristi- 
norum  loco  decretotum  perpetuaiiter  existendo  ;  et 
in  comitatu  Lesuin  piscatoriam  in  fluvio  Tolca,  per 
sabati  vesperum  et  diem  dominicum  integrum  ;  in 
Sequana  vero,  cum  dierum  noctiumque  continua- 
tione,  a  summo  sabati  diluculo  usque  ad  eumdem 
feris  secundae  terminum,  traclus  octo  mearum  sa- 
ginarum,  duarum  scilicet  in  portu  Danes  et  quatuor 
in  portu  Guellebod,  duarum  in  fossa  Heiluini ;  et  ut 
in  omnibus  mercimoniis  ubivis  locorum  meae  pote- 
statis  agendis  nichil  telonei  persolvant,  pro  Ghristi 
amore,  perpetualiter  perdonavi.  In  villa  quoque 
Cadoni,8upra  memorati  coenobii  monachis  quandam 
mansionem  cum  omnibus  intrinsecus  et  extrinsecus 
appenditiis  tradidi,  eo  rationis  tenore,  ut  ex  illis 
ceterisque  rebus  praetitulatis,  absque  omnis  cen* 
tradictionis  molestia,  liberam  habeant  potestatem 
retinendi.  S.  Hichardi  comitis.  S.  Gonnor  comitissa. 
S.  Richardi,filii  ejus  comitis.  S.  Rodberti,  comitis 
ujusdem  filii.  S.  Willelmi,  filii  ejusdem.  Rolderici 
clerici.  S.  Rodberti  archiepiscopi.  S.  Uerberti  epi- 
scopi  S.  Teoderici,  abbatis  S.  Hunfridi.  » 

GAPITULUM  ni. 

De  rebus  quas  dedit  Arefastus  moachus  Sancto 

Petro. 
(Ante  a.  ^028.) 
«  In  nomioe  Domini.  Ego  Arefastus  notum  esse 
volo  omnibus  Ghristianis^  quiares  hereditatis  mem 
Sancto  PetroconcedoCamotensicGenobio,pro  salute 
mea  et  antecessorummeorum  nec  non  et  pro  salute 
comitis  Richardi  (151)  et  matris  suos  Gonnoridis  et 

(\5i)  Hic  agiiur  de  comite  Ricbardo  II|  qui  vita 
funotus  estanDO  4027. 


269 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONAGHI. 


264 


filiorum  utpiuaque,  qttoram  consilio  et  favore  id 
facio.  Sunt  autem  ipsa  res  iapago  Constantinensi, 
provineiffl  Normanni»,  per  loca  divisffi,  quarum 
nomina  subscripta  videntur.  In  villa  scilicet  quae 
Tocatur  Hams,  sextam  partem  de  omnibus  reditibus 
quffl  de  illa  exeunt,videlicet  de  fflcclesiis,et  de  silva, 
et  de  plano,  et  de  marisco,  excepto  molendino  et 
exclusa  quam  fecit  Rogerius  fieri.  Set  tamen  in 
molendino  illo.  qua  hora  voluerint  fratres,  quibus 
haac  concedo,  molere  poterunt,  absque  respectu,  si 
dominica  annona  illius  inventa  non  fucrit  cujus  est 
molendinus,  nuUumindeemolumentum  reddentes. 
Concedo  etiam  in  aqua  ejusdem  vill®,  cui  nomen 
est  Uldra  (152),  duas  piscarias  ;  et  in  eadem  villa 
manentes  trcs  milites  conccdo  cum  beneflciis  suis, 
qui  sic  vocantur,  Rollo  et  Angoth  et  Unbeina,  ut 
iade  persolvant  liberum  servitium.  Concedo  etiam 
de  Torgis  Villa  terciam  partcm,  hospitibus  exceptis 
duobus,  Suedan  et  Anschetil  nigro,  cum  illorum 
duabus  salinis,  quos  meo  nepoti  Bosolino  concessi 
ut  de  hoc  persolvat  liberale  servitium  Sancto  Pctro 
Ceterorum  hospitum  salinse,  cum  masuris  suis,qua8 
habent  in  illa  tertia  parte  de  Torgis  Villa,  Sancti 
Petri  sint.  Et  unam  piscatoriam  in  mari  Sancto 
Petro  concedo,  et  unum  melendinum  in  ea  villa 
quffl  dicitur  Barna  Villa.  Si  quis  autcm  supradicti 
cmnobii,  vel  abbas  vel  minister,  aliquid  hujus  do- 
nationis  vel  totum  seu  vindideritsivedederit,Sancto 
Petro,  cm  ego  dono  et  ille  tollit,  rationem  reddere 
cogatur.  Amen.  » 

Sciendum  vero  est  tam  prffisentibus  quam  futuris» 
quoniam  nos  contemporanei  Arefasti  illos  tres  mi- 
lites  quos  dicit  esse  ad  sorviendum  nobis  in  Ham 
Villa,  nec  habuimus  nec  novimus,  prspter  unum 
solum,  Rogerium  nomine,  qui,  ut  reory  septem 
achras  terr%  in  bene6cio  ex  monachis  possidet. 
Boselinus  quoqne  nepos  ejus,  quem  benenovimus, 
in  Turgis  Villa,  hoc  quod  a  nobis  tenere  videbatur 
ei  a  patruo  suo  datum  fuerat,  latrociniis  et  aliis 
nequitiis  ita  fuit  obnoxius,  ut  totum  illud  beneii- 
eium  nobis  relinqueret  et  in  quodam  croto,  juxta 
peribolum  quod  edificavit  venerabilis  Landricua 
abbas  in  circuitu  coonobii,  cum  omni  domo  sua^ 
monachorum  prebenda,  non  parvo  vixit  tempore. 

Rursum  (353)  quod  duxi  dignum  memorisB  tra* 
dendum  de  praefato  viro,  scilicet  Arefasto,quomodo 
in  Aurelianaurfoe,divina  ope  euique  ingeniisalubri 
acumine,  hereticam  pravitatem  latenter  pullulan- 
tem,  jamjamque  per  Galliarum  provincias  nefandi 
hfflrroris  venena  exitialia  propinantem,  non  solum 
deprebenderit,  sed  etiam  omnino  compresserit.Erat 
enim  de  genere  comitum  Normannorum,  eloquio 
nitidus,  consilio  providus,  bonis  moribus  comptus, 
ac  iccirco  legationis  offlcio,  tam  aput  Francorum 
regem  quam  aput  proceres,  notissimus  extitit.  Hic 
in  domno  sua  quendam  clericum  habuisse  dicitur, 

ii&H)  F^Ha^se  VOrm.  ut^i^ieit  D.  Miiley. 
il5d)  Deesthffic  narratio  de  manicfasis  i&  oodice 
B.  Edita  dst  In  Script.  Franc,  t.  X,  p.  536. 


A  nomine Herbertum,  qui , lectionisgraHa,  Aurelianam 
urbem  adire  decrcTerat,  Verum  dum  veritatis  aur 
ctoros  querere  satageret,  ceco  itinere  in  totius  he* 
resis  baratro  dilabitur.Nam  ea  tempestate  in  eadem 
civitate  duo  clerici  Stephanus  et  Lisoius  (154)  aput 
omnes  sapientia  cIari,sanctitateacreligione  magni 
ficif  eleemosinis  largi,  opinione  habebantur  vulgi. 
Eosdem  memortitus  expetiit  clericus  et,  parvo  tem* 
poris  intersticio,  docilis  discipulus,  cum  divini 
verbi  dulcedine,abeisdebriatur  mortifero  ne^uiti» 
austu.Qui  dementia  et  herrore  diabolico  inretitusi 
totius  divinitatis  expers,sapientiffl  arcem  conscen- 
disse  se  credidit.  Qui  patriam  repedans,  dominum 
suum,  quem  singulari  affectu  diligebat,  subtilitate 
verborum  in  herroris  viam  sensim  ammonendoy 

l>  secum  adtrahere  cupiebat,  testificans  Aurelianaisa 
urbem,prffi  ceteris  urbitus,  coruscare  luce  sapientis 
atque  sanctitatis  lampade.  In  cujus  verbis  domus 
ejus,  intellectuali  auditu,ipsum  animodvertit  avia 
justiciffl  devium,  et  cito  comiti  Richardo  causam 
innotuit,  atque  rogavit  ut  Rodberto  regi,  litteris, 
pestem  in  regno  ejus  adhuc  latitantem,  antequam 
propagaretur,  patefaceret,  et  ut  rex  cidem  Arefasto, 
ad  expellendam  eam^  oportunum  auxilium  non  dene- 
garet.  Itaque  rex,  insperata  re  attonitus,  mandavH 
ut  idcm  vir^cum  clerico  suo,ad  Aurelianam  urhem 
cito  gressum  dirigeret,  pollicens  omnimodis  in  hac 
re  suum  auxilium.  Cumqum,  jubente  rege,  iter 
ageret,  Carnotis  devenit,  Fulbertum  venu*abilem 
antistitem  super  hac  re  consulturus,  qui  forte  tunc 
aberat;  nam  Romam,  gratia   orationis,  abierat. 

C  Tunc  causam  sui  itineris  cuidam  sapienti  clerico, 
Ebrardo  nomine,Carnotensis  SBCcIesix  sacriscrinio, 
innotuit,  flagitans  sui  consilii  opem,  qualiter  stare 
deberet  in  aeie,  et  quibus  armis  se  muniret  contrfi 
multimodas  artes  diabolio»  fraudis,  Qui,  sapienti 
U8U8  consilio,eum  perdocuitutcotidie,primomane 
Omnipotentis  opem  quaesiturus  eecelesiam  devotuB 
adiret,  orationi  incomberet,  atque  sacrossancta  com- 
munione  corporis  et  sanguinis  Christi  ee  munirety 
deindefidenterad  audiendum  hereticampravitatem. 
signaculosanctaa  crucis  protectus,  pergeret,  nichil 
horum  qus  ab  eisaudiretcontradiceret;  set,  simu- 
lato  discipuli  vultu,  omnia  tacitus  in  pectoris  ddmi- 
cilio  conferret. 
Igitur  Aurelianis  deveniens,  uti  edoctus  fuerat, 

D  cotidie  sacra  communione  acsnpplioi  oratloneratt- 
nitus,  ad  eorum  doctrinam  veniens,  ad  instar  rudis 
discipuli,ultimus,intra  domum  herroneorum,  ulti- 
mus  adsidebatur.Cumqueprimum  divinorum  volu- 
mlnumexemplis  eum  et  quibusdam  rerum  similitu- 
dinibus  informarent^  atque,  more  perfecti  disoipuliy 
subdita  aure  intcntum  viderent,  inter  alias  simiii- 
tudines  silvestri  arboris  similitudinemeiproferunt. 
u  Tractanduses,inquiunt,anobisutarbor  silvestris 
qui  translatusin  viridiario,  tandiu  aquisperfunditur 

(454)  Sive  Lisomi,  oum  titrckmque  loctionem  pr»^ 
ferant  Utteres. 


265 


VETUS  AGANO.  -  LIB.  VI.  ARNULFUS. 


266 


donec  humo  radicetur;  dehino  spinis  ot  robus  A 
superfluis  emundatur,  ut  postmodum  tcrre  tcnus 
truncatus  sarculo,  meliori  inseratur  ramusculo,qui 
postmodum  fertilis  sit  mellifluo  pomo.  Itaque  tu, 
simili  modo  translatus  de  iniquo  sseculo  in  nostro 
stncto  collegio,aquis  perfundcris  sapienti»,  donec 
ink>rmGris,  et  gladio  verbi  Dei  viciorum  spinie 
carere  valeaa,  ac,  insulsa  doctrina  ui  pectoris  ab 
antro  exclusa.  noctram  doctrinam  a  sancto  Spiritu 
traditam  mentis  puritate  possis  excipore.  »  At  ille 
de  omni  verbo  quod  preFerebantsemperDeo  gratias 
referebat;  uade  rati  sunt  eum  conversum  esse  in 
eoram  herrorem,  Jamjamque  su»  nequitisB  senti- 
nam,  verbis  divinorum  librorum  antca  coopertam, 
securi  aperiunt^dicentesChristumde  Virgine  Maria 
Don  esse  natum,neque  pro  hominibus  passum,nec  «> 
^'ere  in  sepulchro  positum,  nec  a  mortuis  resur- 
reiisse ;  addentes  in  baptismo  non  csse  ullam  sce- 
lerum  ablutioncm,neque  saeramentum  corporis  et 
sanguinis  Christi  in  consecratione  sacerdotis.  Sanc- 
tos  martyree  atque  confessores  implorare  pro  nicbilo 
ducebant.Cumque  hfficetaliaexecranda  perdiditet 
miserrimi  hominea  a  fetido  pectore  cvomerent, 
Are&stus  sic  ad  eos  dixisse  fertur  :  u  Si  in  his  qus 
eDumerastis  salus  hominum  quse  speratur  nulla,ut 
dicitis,  esse  potest,  a  vobis  obnixe  rogo,  michi 
aperiri  in  quibus  sperari  poterit,ne  meus  animus  in 
dabio  positus  cito  cadat  in  desperationis  ruinam. 
-*  Procul  dubio,  frater,  inquiunt,  in  Caribdi  falsoe 
opinioais  actenus  cum  indoctis  jacuisti;  nuncvero 
erectus  in  culmine  totius  veritatis,  integrae  mentis 
ocuioB  ad  lumen  vere  fidei  aperire  ccepisti.  Pande-  C 
mus  tibi  salutis  hostium,quo  ingressus,  per  impo- 
sitionem  videlicet  manuum  nostrarum,  ab  omni 
peccati  labe  maadaberis,atque  sancti  Spiritus  dono 
K(deberis,qui  scripturarum  omniumprofunditatem 
ae  veram  divinitatem,  absque  scrupulo,  te  docebit. 
Deiade  coelesti  cibo  pastus,interna  societate  recrea- 
tos,  videbis  persepe  nobiscum  visiones  angelicas, 
quanim  solatio  fultus,cum  eis,quovis  locorum,sine 
mora  vei  diflicultate,  cum  volueris,  ire  poteris, 
nichilque  tibi  deerit,quia  Deus  omnium  tibi  comes 
aamquam  deerit,  in  qua  sapienti®  thcsauri  atque 
divitiarum  consistunt.  » 

laterea  rex  et  Constantia  regina,sicut  vir  memo- 
ralas  maadaveFat,  ad  urbem  Aurelianam,cum  epi- 
scoporum  coUegio,  venientes,  die  scquenti,  iilo  q 
ipso  suggerente,omnis  illa  nequissima  congrcgatio 
simui  perofllciaiesregiosdedomoubierant  congre- 
gati  sunt  abstracti,  et  in  scclesiam  Sanct^e  Crucis 
ante  regem  atqueepiscoporumacclericorumcoetum 
adducti.Set,  antequam  ad  conflictum  veniamus,de 
cibo  illo  qui  celoestis  ab  illis  dicebatur,  quali  arte 
conQciet>atur,ae8cieatibus  demonstrare  curabo. 

Congregabantur  siquidem  certis  noctibus  in  domo 
denominata,8inguli  lucemas  tenentes  in  manibus, 
et,ad  instar  letanis,demonum  nominadeclamabant^ 
donec  subito  demonem  in  similitudine  cujuslibet 
bestiole  inter  eos  viderent  descendere.  Qui  statim 

PatboIm  CLY» 


ut  visibilis  illa  videbatur  visio,  omnibus  extinctis 
luminaribus,quamprimum  quisque  poterat,  mulie* 
rem  quae  ad  manum  sibi  veniebat,  ad  abutondum 
irripicbat,  sine  peccuti  respectu,  et  utrum  mater 
aut  soror  aut  monacha  habaretur,pro  sanctitate  ac 
religione  ejus  concubitus  ab  illis  estimabatur.  Ex 
quo  spurcissirao  concubitu  infansgeneratu8,octava 
die,in  medio  eoruiu  copioso  igno  accenso,piabatur 
per  igncm,more  nntiquorum  paganorum.et  sio  in 
igne  cremabatur.Cujus  cinis  tanta  veneratione  col- 
ligcbatur  atque  custodiebatur,utchriBtiana  religio- 
sitas  corpus  Christi  custodiri  solet^segris  dandum  de 
hoc  seculo  cxituris  ad  viaticum.  Inerat  enim  tanta 
vis  diabolicse  fraudis  in  ipso  cinere,  ut  quicumque 
de  praefata  heresi  imbutus  fuisset  et  de  eodem 
cincre,  quamvis  sumendo  parum  praelibavisset,  vix 
unquam  posteado  oadem  heresi  gressum  mentis  ad 
viam  veritatis  dirigere  valeret.  De  qua  re  parum 
dixisse  sufOciat,  ut  Christicolse  caveant  se  ab  hoo 
nefario  opere,non  ut  studeant  sectando  immitari. 
Verum  quia  digrcssionem  fecisse  videor,ad  eadam 
modo  quae  dimisi  vertatur  oratio,ac  succincto  cursu 
infidelium  crudelitas,  transcurrendo  peragatur,  ne 
prolixior  controversiae  sermocinatio  fastidium  gene- 
ret  delicato  lectori. 

Igitur,ut  dictum  cst  iliis  introductis  ante  regem 
et  episcoporum  conventum,  prior  Arefastus  regom 
allocutus  est  dicens  :  «  Domine,  mi  rex  miles  sum 
Richardi,  tui  fidelissimi  comitis   Normanniae,   et 
immeritus  teneor  vinctus  et  catenatus  ante  te.  )• 
Cui  rex  ita  respondit  :  «  Gausam  tui  adventus  cito 
nobis  indica,  ut,  ea  agnita,  aut  reus  in  vinculis 
tenearis,aut  innoxius,  a  vinculis  solutus,  dimitta- 
ris.  »  Ad  haec  illc  respondit  : «  Audita,  sapientia  et 
religione  horum  qui  vincti  adstant  mecum  ante  te, 
ad  hanc  urbem  venire  volui  ut  inde,exemplo  bono- 
rum  operum  atque  doctrina  eorum,  melioratus  re- 
direm.  Hacc  quidem  causa  cst  pro  qua  de  patria 
mca  exire  volui  et  hanc  urbem  petii.Quod  si  reatu 
aliquo  pro  hoc  operc  teneor,  praesules  tibi  assis- 
tentes  videant  etjudicent.  »  Tunc  praesules  dixe- 
runt  :  0  Si  sapientae  ac  religionis  modum  quemab 
his  didicisti  nobis  proferas,  nostro  judicio  facile 
dinoscetur.  »  At  ille  ait  :«  Eegia  majcstasetvestra 
auctoritas  eis  jubeat  ut  quae  me  docuerunt  ea  ipsi 
coram  vobis  dicant,  quatinus  audita  a  vobis,  aut 
digna  laude  habeantur,  aut  indigna  oblivioni  tra- 
dantur.M  Quibus  rex  atque  antistites  cum  juberent 
ut  suae  fidei  normam  rcferendo  patefaccrent,  totius 
vcritatis  inimici,  alia  pro  aliia  dicentes,  intra  suae 
haeresis  foeditatcm  nullo  aditu  introire  volebant ;  set 
ut  serpens  quanto  plus  in  manibus  stringitur,tanto 
amplius  clabilur,  ita  et  isti,  quo  amplius  conclude- 
bantur  veritatis  sermone,  tanto  magis  labiliores 
videbantur  cffugisse.  Tunc  Arefastus  vidcns  quod 
redimerent  tempus,et  sermonum  clipeo  festinarent 
obnubllare  suae  fidei  herrorem,  ad  eos  est  con- 
versus,  dicens  :  «  Veritatis  magistros^non  herrorisi 
vos  habere  putavi;  dum  constanter  illam  michi  do- 

9 


267 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


268 


ctrinam.quam  salutiferam  evangelizabatiS|Vidcrem  A  nam  multifaria  elaborarent  omnes,  ut  illos  a  suo 


vos  docere,  atque  po11icebamini,pro  p^enis  inferen- 
dis  et  etiam  pro  morte  tolleranda,  nunquam  eam 
esse  a  vobis  denegandam.  Nunc  vero,  oblita  flde 
quam  promisistis,  ut  video,  timore  mortis,ab  illa 
doctrina  longe  vultis  neri,mcque  adhuc  rudem  dis- 
cipulum  in  periculo  mortis  dimittere  parvipcndilis. 
Unde  regio^  jussioni  parendum  est^  etoboedire  tan- 
torum  prssulum  auctoritati  oportet,  ut  in  his  quds 
a  vobis  didici^si  qua  sunt  christians  religioni  con- 
traria,  istorum  judicio  cognita,  quse  sequenda  sunt 
et  qusB  respuenda  agnoscam.Docuistis  equidem  me 
nullam  in  baptismopromereriveniampeccatorum, 
neque  Cbristum  de  Virgine  esse  natum,neque  pro 
hominibus  passum,  neque  vere  sepultum,  neque  a 
mortuis  resurrexisse,  neque  panem  et  vinum  quod  «^ 
super  altare,  nianibus  sacerdotum,  sancti  Spiritus 
operatione,  effici  videtur  sacramentum,  converti 
posse  in  corpore  et  sanguine  Christi.»Gumque  hsec 
Arefastus  viva  voce  perorasset,GuarinuSy  Belvacen- 
sis  praBSul,  interrogavit  Stephanum  et  LisoIum,qui 
hujus  herroris  videbantur  esse  magistri,8i  ita  sen- 
tircnt  etcrederent  quae  abArefasto  erant  memorata. 
At  illi,cum  diabolo  in  inferno  jam  mansionem  para- 
tam  habentes,  vera  esse  memorata,el  ita  se  sentire 
accredere  constanter  assuerunt.Quibuscum  prassul 
diceret  voluisse  Christum  nasci  de  Virgine,  quia 
potuit,et  pro  nostra  selute  pati  in  humanitate,  ut, 
tercia  die,  devicta  morte,  resurgeret  in  sua  deitate, 
nosque  doceret  esse  ressurecturos  in  reformatione; 
viperino  ore  responderunt  dicentes  :  « *  Nos  neque 


herrore  revocarent,  et  ipsi,  fcrro  duriores,  minime 
resipiscerent, jussi  sunt  singuli  sacris  vestibus  indui 
in  suo  ordine,statimque  ab  antistibus  a  proprio  ho- 
nore  sunt  depositi,  et,  rege  jubente,  Gonstantia  re- 
gina  ante  valvas  basilic®  stetit,ne  populus  eos  intra 
secclesiam  interflceret;  et  sic  de  gremio  sancts 
fficclcsiae  ejecti  sunt.  Qui  cum  ejicerentur,  regina 
Stephani,  sui  olim  confessoris,  cum  baculo,  quem 
manu  gestabat,  oculum  eruit.Deinde  extra  civitatis 
educti  muros,  in  quodam  tuguriolo.  copioso  igne 
accenso,  praeter  unum  clericum  atque  unam  mona- 
cham,  cum  nefario  pulvere,  de  quo  supra  diximus, 
cremati  sunt.  Glericus  enim  et  monacha  nutu  divi- 
no  resipuerunt. 

GAPITULUM  IV. 

De  xcclesia  de  Fontinido,  quam  fecit  liberam 
Rodbertus  archiprxsul, 

(Anno  1033). 

*  «  (456)  Dco  et  Domino  nostro  Jhesu  Ghristo 

praesidente.Decernimus,  ego  Rodbertus,  gratia  Dei 

Rotomagi  archipraesul,  etcoepiscopi  nostri  Herber- 

tus  Lisivae  civitatis»  Rodbertus  Gonstantiae,  Radbo- 

dus  Saxiae,  Hugo  civitatis  Ebroicae;  decernimus,in- 

quam,  atque  sanccimus,  ut  aecclesia  de  Fontinido, 

pro  amore  et  honore  sancti  Petri,apostoIorum  prin- 

cipis  et  magistri  nostri,  ab  hac  die  in  perpetuum  ab 

omni  sit  inquietudine  tam  episeopi  quam  archidia- 

coni  remota;  eodem  modo  quo  et  Gesiaci   cella 

Sancti  Petri  Carnotensis  CGenobii  cum  illa  aecclesia 

est  subjecta,  ab  omni,  inquam,  respectu  et  inquie* 


interfuimus^  neque  haec  vera  esse  credere  possu-  C  tudine  permaneat  secura,  tribus  his   solummodo 


mus.»At  (155)  hasc  praesul  eos  inquit  interrogans : 
«  Garnales  parentes  habuisse  creditis,  an  non?  » 
Cumque  se  credere  assererent,  prsesul  respondit  : 
«  Si  ex  parentibus  vos  esse  procreatos  creditis,cum 
non  eratis,  ante  saecula  Deum  de  Deo  genitum  sine 
matre,  in  fine  temporisy  sancti  Spiritus  obumbra- 
tione,  de  Virgine  natum,  cur  credere  respuitis?  » 
At  illi  dixerunt  :  «  Quod  natura  denegat,  semper  a 
creatore  discrepat.  »  Quibns  praesul  respondit,  di- 
cens  :  «  Antequam  quicquam  fieret  per  naturam^ 
non  creditis  pcr  Filium  Deum  Patrem  fecisseomnia 
ex  nichilo  ?  »  Gui  alienati  a  fide  dixerunt  :  «  Ista 
illis  narrare  potes,  qui  terrena  sapiunt  atque  cre- 
dunt  ficta  carnalium  hominum,scripta  in  membra- 


exceptis  :  videlicet,  ipsius  aecclesiae  reconciliatione, 
olei  et  sacri  chrismatis  perceptione,et  poenitentium 
reconciliatione.  Quae  omnia,  sicut  opus  fuerit  ab 
episcopo  cujus  est  diocesis  postulentur,et  ab  eodem 
gratis  et  absque  ulla  praemii  postulatione  vel  da- 
tione,  propter  honorem  Sancti  Petri,  conferantur, 
ut  ct  nos  et  successores  nostros  ab  omni  jugo  pec- 
cati  dignetur  absolvere  supradicti  magistri  nostri 
potestas  et  misericordia.  Et  ut  haec  noticia  incon- 
cussa  permaneat,manibusnostriseamroboravimus, 
signo  quoque  et  nominibus  corroboravimus,et  Gua- 
scelino  archidiacono,cui  sub  me  proprius  intererat 
consignandam  et  confirmandam  et  aliis  clericis  et 
laicis  nostris  proposuimus.Si  quis  vero  antichristus 


nulis  animalium  ;  nobisautem  qui  legem  scriptam  ])  hoc  pietatis  opus,  quod  in  Dei  nomine  cudimus, 


habemus  in  interiori  homine  a  Spiritu  saneto,  et 
nichil  aliud  sapimus.nisi  quod  a  Deo,omnium  con- 
ditore,  didicimns,incassum  superflua  et  a  Diviuitate 
devia  profers.  Iccirco  verbis  finem  impone,  ac  de 
nobis  quidquid  velis  facito.  Jam  regem  nostrum  in 
CGBlcstibus  regnantem  videmus,  qui  ad  immortales 
triumphos  dextera  sua  nos  sublevat^  dans  superna 
gaudia.  • 
Gumque  ab  hora  diei  prima  usque  ad  horam  no- 


attaminare  temptaverit,  ex  ore  veri  Ghristi  et  nos- 
trorum  omnium,quos  vocare  dignatus  cst  Ghristia- 
nos  suos,anathemati8  gladio  juguletur.Hanc  autem 
sugillationem  vel,  ut  ita  dicam^  sigillationem  sin- 
guli  singulorum  nominibus  coepiscoporum  subscribi 
decernimus.  Rodbertus  archipraesul,  qui  hoc  opus 
pictatis  incoepit  et  perfecit.  Rodbertus  Gonstantiae. 
Rodbertus  Lisivae.  Radbodus  Saxias.  Hugo  Ebroas. 
Maingisus  Abrincarum.  Willelmus,  Richardue.Ro- 


(155)  Sic,  pro  ad. 

(156)  Edit,  in   Gall.  Ckris.,  t.  VlII,  instr.,  col.  297. 


269 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VI.  ARNDLPUS. 


970 


dulfus.  Hugo.  Wascelinus  archidiaconus  HenricuSi  A 
abbas  Sancti  Audoeni.  Balduinus  archidiaconus. 
Heinricus,presbiteretdecanus.  Rodulfus  capellanus. 
HerluinuSy  ievita  etcanonicus.  Gorbucio.  Willelmus. 
Paschanus  capellanus.  Rodulfus  de  Sancto  Sanc- 
sone.  Atto,  levita  et  capellanus.  Odo'  prspositus. 
OdOy  levita  et  capellanus.  Osmundus  Tudeborti. 
Rogerius,  filius  Hunfridi.  Lescelinus.  Guimundus 
parvns.  Rogerius,filiusOdonis  praepositideNoiomo. 
Albertus  hostiarius.  Rodulfus,  filius  Osberti.  » 

CAPITULUM  v; 
De  recumpensatione  Amulfi,  abbatis. 
(Anno  4033.) 
(c  (457)  In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Ghristi. 
Ego  frater  Amulfus,  Sancti  Petri  Garnotensis  coeno- 
bii,  licet  indignus,  abbas,  cum  fratribus  michi  com-  p 
missis.  Notum  esse  volo  nostris  successoribus,  quia 
pro  caritate  et  multa  bcnignitate  quam  nostro  loco 
et  nobis  inpendit,  propter  honorem  Sancti  Petri, 
amplectendae  memoriae  archiprssul  Rotomagi  dom* 
nus  Rodbertus,  de  «cclesia  nostri  siquidem  coeno- 
bii,  de  qua  omnem  violentiam  archidiaconi  et  suc- 
cessonim  ejus  removit  in  perpetuum,  sicut  in  ar- 
chivo  nostro  continetur,  scriptum  quod  quidem  ipse 
frequenter  nominandus  archiprassul  dbmnus  Rod- 
bertus  coram  se  scribi  fecit  et  nobis  servandum 
perpetuo  contulit;  pro  hac,  inquani,  benigna  cari- 
tate,  notum  esse  volumus,  quia  gratanter  constitui- 
mus  atque  sanccimus,  ut,  pro  anima  ejus,  ab  hac 
die  in  stemum,  unus  pauper  quotidie  pedes  lave- 
tur,  reHciatur,  vivus  procuretur,  mortuus  sepelia- 
tur;  oportunis  diebus  psalmus  in  conventu  plenario  C 
pro  eo  cantetur:  Exaudiat  te  DominuSj  in  die ;  per 
singulas  ebdomadas  missa  pro  eo  specialiter  cele- 
bretor,  cum  plenario  conventu.  Multa  enim  alia 
prster  hsc  beneficia  nobis  largitus  est,  qus  omnia 
sibi  recampenset  manu  benignissima  qui  vivit  et 
regnat  unus  Deus  in  Trinitate  perfecta.  Et  ut  haeo 
reconpensatio  firma  permaneat  in  secula,  manibus 
nostris  et  nominibus  conflrmavimus,  et  in  nostro 
aureo  textu  sancti  Evangelii,  ad  inviolabile  testimo- 
nium,  posteris  nostris  scribi  mandavimus.  Arnulfus 
abbas.  Ebrardus  monachus.  Beringarius  decanus. 
Richerius  monachus.  Marchuinus  monachus.  Gaus- 
bertus  monachus.  RodbeKus  monachus.  Hubertus 
monachas.Letaldusmonachus.Rogeriusmonachus. 
Gninefredus  monachus.  Berardus  monachus.  »         n 

CAPITULUM  VI. 

De  alodo  Calidi  Montis  (158). 

(Circa  a.  4020.) 

«  (159)  In  nomine  sancts  et  individus  Trinita- 

tis,    Patris  et  Filii  et  Spiritus   sancti.  Catholicae 

vereque  matris  aecclesiae  populis  in  christicolis  laus 

semper  viget,  vigeatque  perhenne.  Hoc  autem  di- 

gnissimum  justum  quoqueextat,  quoniam  est  mater 

nostra,  Ghristi  vero  Domini  nostri  sponsa,  quam 

(157)  Hancchartam  habeseditam  in  Gall.  Ghrist.. 
t  VlII,  inst.,  col.  298. 
(458)  B:  De  alodo  Belli  MonHs. 


adquisivit  suo  cruore  precioso:  in  ea  enim  rena- 
scimur  per  baptlsmatis  lavachrum,  ac  in  ea  re- 
surgimus  a  morte  animae  per  penitentiaeluctum,  et 
post  vitse  terminum  nostra  tumulantur  cadavera  in 
ejus  atrium.  Hanc  Ghristus  supra  fidem  quam  con- 
fessus  estfidelissimus  Petrus  fundavit,dumDomino 
dixit:  Tues  ChristuSy  Filius  Dei  vivi,  Fundamentum 
enim  aliud  nemo  potest  ponere,  prster  id  quod  po- 
situm  ost,  quod  est  Christus  Jhesus.  Sunt  vero 
beati  qui  catholice  vivendo  habitant  ibi,  ut  David 
cecinit :  Beati  qui  habitant  in  domo  tua^  Domine ! 
in  secuta  seculorum  laudabunt  te.  His  aliisque  dictis 
quampluribus^sanctorum  dictis  ac  sacrs  Scriptur» 
mysteriis  edocta  et  ammonita,  ego  Hildegardis, 
vicecomitissa  Castridunis,  do  sanctissimo  Petro 
Carnotensis  coenobii  alodum  meum  de  Bello  Monte^ 
cum  terris  cultis  et  incultis^  et  silvis  piscatoriisque 
ibidem  pertinentibus,  assentiente  ct  annuente  fllio 
meo  Hugone,  archiepiscopo  Turonorum,  videlicet 
eo  tenore  quo,  post  exitum  meum,  sepeliar  in 
claustrum  monachorum,  ut  semper  transeuntes  su- 
per  meum  tumulum  orent  pro  me  jugiter.  Hoc  vi- 
derunt  et  annuerunt  Castridunenses  proceres,  qui 
sunt  scripti  subter.  Si  quis  vero  ex  progenie  mea 
aut  alius  invasor,  stimulis  vel  sagiltis  exsagittatus 
diabolicis,  vim  fecerit  monachis,  et  eiemosinam, 
quam  Sancto  Petro  dedi,  qnocumque  modo  abstu- 
lerit,  dampnatione  dampnatusperpetua^pereat  cum 
Dathan  et  Abiron  et  Anna  et  Caipha ;  auctoritateque 
filii  mei  archiprffisulis  Hugonisanathematizatus  per- 
maneat.  Hugo  archipraesul.  Gausfridi,  nepotis  ejus. 
Huberti.Godescalci,  filii  ejus.  Huberti,  thesaurarii. 
Ginomannensis.  Radulfi,  legis  docti.  Fulcadi.  Ga* 
thonis.  Odonid  Brunelli.  Huberti  Brunelli.  Helgaudi, 
filii  archiepiscopi.  Helgaudi  Nigri.  Gradulfl.  Fir- 
mati  canonici.  Frederici.  Hugonis  vicarii.  Bernardi 
de  Buslo.  Junanigui,  jussuarchiepiscopiyhas  litteras 
fecit. » 

CAPITULUM  VII. 
De  exclusatio  molendinorum  Aneti. 
(Ante  a.  1034.) 
«  In  nomine  sanctae  et  individuse  Trinitatis,  Pa- 
tris  videlicet  et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Ego  miles 
Urso,  filius  Germundi  de  Aisiaco  notum  esse  volu- 
mus  omnibusChristianis  praesentibus  atque  futuris, 
quiamedietatemdeexclusatio  molendinorum  Sancti 
Petri  Camotensis  coenobii,  qui  sunt  ad  Anetum, 
quam  meus  avus  dederat  Sancto  Petro  et  mei  ante- 
cessores  auctorizaverunt,  et  ego  per  malum  consi- 
lium  calumniabar,  ab  hac  die,  Sancto  Pctro  quie- 
tum  dimitto,  ut  et  ego  partem  habeam  in  elemosi- 
nam  meorum  antecessorum.  Et  ut  haec  noticiaper- 
maneat  firma,  vos  seniores  de  Castello  Ebriaco,  in 
quorum  prssentia  hoc  facio,  testes  estis  Sancto 
Petro,  quia  ego  manu  mea  illam  firmavi,  et  ad  quos 
pertinebat   coroborandam    proposui.    S.    Ursonis, 

(159)   Publici  juris    facta  est  eharta  in   GalL 
Christ.,  t.  VIII,  instr.,  col.  295. 


m 


PAULI  S.  PETRI  GARN0TEN8IS  MONACHI. 


272 


filii  Germundi,  qui  hauc  cartam  fleri  jussit.  Ger-  A  decimani  a  cocis,  seu  a  piscatoribus,  super  ripam 


mundi  vicecomitis.  Hugoois,  praepositi  clerici.  Ger- 
vini.  Aitardi,  fratis  Germundi,  qui  banc  cartam 
fecit.  Odonis,  filii  Ascelini  Bordeti,  Hugonis,  fra- 
trisejuB.  Bodonis.  Odonis,  filii  Ragenadi.  Borgereti. 
Guillelmi,  fllii  Guascelini,  rccto  nomino  Achardi.  » 

CAPITULUM  VIII. 

De  terra  data  in  villa  qux  dicitur  Pinus, 

(Ante  a.  1034.) 

«  (n  Cbristi  nomine.  Ego  miles  Guarinus  de  ca- 

stro  DrocaSv  filius  Alberici,  militis  Hagenoldi  vice- 

domini,  notum  essa  volo  omnibus  Cbristianis  prs- 

sentibus  atque  futuris,  qualiter  Sancto  Petro  Car- 

notensi  ccenobio,  cui  venerabilis  abbas  Arnulfus 

preesty  pro  anima  mea  vei  parentum  meorum,  dono 


Sequanae,  supradicti  monachi  reciperent,  non  edere 
neque  Carnotis  fralribus  mittere  gratum  esse  dure- 
bant ;  set,  publice  eorum  precium  ab  emptoribus 
accipientes,  in  suis  conferebant  crumenis.  Ex  quo 
opcre  ab  omni  plebe  urbis  Osi  aput  comitem  fama 
pervolat,  a  quo  etiam,  propler  hunc  avaricite  mor- 
bum,  jussi  suot  a  loco  egredi.  Abbas  vero,  dum 
vixit,  nuUo  modo  tramitem  regulae  a  quoquam  pas- 
susestdeviari;  set.  ipso  praovio,  omnes  magistram 
scquebantur  regulam,  et  operibus  variis  diatim 
affluebant  in  Domino.  Unde  diabolus,  invidens  sem- 
per  felicissimis  actibus,  per  quosdam  eorum,  quo- 
rum  levc  erat  ingenium,  persepe  inmeritas  actitabat 
beato  et  simplici  viro  injurias.  Set  quia  longum  est 


alodum  roeunj  in  pago  Drocassino  ad  villam  qus  ^  ire  per  pinguias,  unam  earum  palam  ficri  volui 

.  T\*  A. /V)       *  A.  J      J  l-  J     "^  •        V  •  •  •        • •  •  - 


vocatur  Pinus,  quantum  sufHcit  ad  duos  bovcs  ad 
omnes  sationes  ;  ea  ratione  ut  quandiu  vixcro  te- 
neam  illam  terram,  et  investituram  habeat  Sanctus 
Pelrus  et  campi  partem  et  decimam  de  me  sicut  de 
uno  extraneo.  Et  ut  hsBC  noticia  ait  Ormior  pcr  om- 
nia,  meis  manibus  istam  cartam  posui  super  altare 
Sancli  Petri,  videntibus  his  quorum  nomina  sub- 
0oripta  Bunt  et  aliis  quamplurimis.  Et  postea  Dro- 
oas,  videntibus  et  annucntibus  mcis  scnioribus  Ri- 
boldo  et  Ansoldo,  et  contribulibus  meis  qui  ad- 
orant,  feoi  legere:  et  monachum  Sancti  Pctri  misi  in 
alodum»  vice  Sancti  Petri,  et  illc  me  foras,  sicut  est 
ooneuetudo» 

In  supradicta  villa,  post  multa  curricula  anno- 
rum,  quidam  monacbus  Sancti  Pctri,  Hildegarius 


quam   ei  humani  generis  inimicus  congessit  per 
Walterium,  monasterii  decanum,  qui,  quamvis  in 
etudiis  apcclesiasticis  honorabilis  haberetur,  tamen 
in  exteris  rebus  cor  facile  sequebatur.  Hic  cum 
fautoribus  suis  aput  Teodoricum,  tunc  temporis 
antisbitem,  egit  nt  a  monasterio  pellerentur  reli- 
giosi  et  obtimi  monachi,  Ebrardus  scih'cet,  abbas 
Britogili  castri,  qui  tunc  aderat  ibi,  ac  certis  ex 
causis  eo  tempore  abbatiam  suam  reliquerat;  Gui- 
nefredus,  Durandus,  Arefastus  atque  Ernaldus.  Hii 
denique  regulae  vigorem  cum  abbate  maxime  fovere 
volebant,  et  eorum  consilio  ubi  ubi  opus  erat  abbas 
utebatur.  Cum  ad  hoc  denique  ventum  esset,  epi- 
scopus  cum^magna  clericorum  et  laicorum  caterva, 
ad  monasterium  venit,  et,  ante  beati  Petri  apostoli 


nomine,  ab  agnoolis  illius  emit  non  modicam  par-  C  sedens  altare,  aurea  vasa  aecclesiae  atque  argentea 


iem  terrs.  Guaszo  quoque  ille  famosissimus  areas 
tiomorum  et  curtillos  villae^  pecunia  data,  emit  ab 
eis,  penuria  victus,  deditque  Sancto  Petro,  pro  sa- 
hite  animaa  suae,  et  agricolas  aput  Sanctum  Geor- 
gium  abitare  fecit. 

(160)  Expletis  denique  cartis  scribendo  quas  novi 
esse  profuturas,  illas  esse  relinquendas  existimavi 
in  quibus  rememorando  nulla  utilitas  ad  pres^ns 
putatur.  Verum  de  bcato  viro,  scilicet  abbate  Ar- 
nulfo,  sub  cigus  diebus  praefatas  cartas  novimus 
fore  factas,  cudere  dignum  duxi  mala  quae  a  dome- 
fiticis  in  senectute  sua  passus  est.  Fuit  enim  a  puero 
monacus  et  adplcne  monialibus  studiis  eruditus,  pu- 
dice  agens  adolescentiam  suam,  bonisque  operibus 


necnon  et  alia  ornamenta  in  ceris  conscribit  jussit, 

deinde    praefatos   monachos   a   monasterio    abire 

praecepit.  Abbas  quoque,  pii  pastoris  sequens  ve- 

Btigia,  testabatur  quia,  si  illos  ejiceret,  sese  cum 

eis  profecturum  omnemque  eorum  laborem  perla- 

turum  ;  episcopus  vero,  ejus  verba  parvipendens, 

domum  suam  rediit.  Abbas  ergo,  die  octavo,  cum 

praedictis  monachis  a  monasterio  egressus,  ab  omni 

plebecumfletibusprosequitur,  et,  non  parva  equitate 

fretus,  in  Gosiacam  cellam  se  recepit ;  ibique  com- 

morans  per  tres  menses,  per  Odonem  comitem, 

postmodum  redions  in  abbatiam  suara,  cum  honore 

debito  est  receptus;  in  qua  ferepertriennium  postea 

feliciter  vivens,  sencx  et  plenus  dierum,  laborum 


quotidie  exornans,  meruitpostMagenardum  abba-  n  suorum  mercedom  aChristoDominoreciperemeiuit 


tem  a  domno  Fulberto  prtBSule  sacrari  et  in  regi- 
mine  abbatiae  subrogari.  Gujus  vita  et  innocentia  ea 
tempcstate  eo  rutilabat,  ut  ab  Odone,  palatino  co- 
mite,  admodum  diligeretur,  atque  Richardi  Nor- 
manniae  comitis  confessor  fieret,  cujus  sepe  honori- 
flcentiis  frucbatur.  Tnter  quas  aecclesiam  sanctorum 
Gervasii  et  Protasii,  cum  appenditiis  suis,  ei  dedit, 
Set  insatiabili  avaricia  quorumdam  monachorum 
qaos  ibi  posucrat  postea  pcrdidit.  Est  enim  ipsa 
9cclesia  non  longe  a  moenibus  Rotomagi  urbis  sita. 
Cumque  singulis  diebus  in  quoquina  comitispiscium 
(160)  Deest  haec  narratio  in  codice  B. 


sine  fine  mansuram.  Cumque  humum  foderent  intra 
basilicam  beatri  Petri  apostoli,  videlicet  ante  altare 
martyris  Laurentii,  ad  levam  quidem  Rodberti  filii 
comitis  Richardi,  nullum  habentes  sarchopbagum^ 
invcntus  est  ibi  unus,  utopinor,  a  Deo  paratus, 
mirae  pulchritudinis,  ac  si  eo  die  a  latomis  fuissot 
politus  atque  beati  viri  glebae  aptatus.  Ibi  menbra 
iJIius  posita  rcquiescunt  secura  de  resurrectionis 
gloria.  Tercia  vero  die  postquam  obiit,  in  visione 
domno  Ebrardo  abbate,jaminabbatia  sua  regresso, 
apparuit,  dicens  ad  eum :  «  Frater  dilectissime)  ab 


273 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRICDS  ET  HUBERTDS. 


274 


hujus  mundi  turbiaibus  me  erutum  scias.nuncque  A 
felici  requie  perfrui;  set  hos  quibus  fui  in  odium 
non  diu  esse  gavisuros.»  Quod  et  factum  est :  nam 
illorum  pars  in  eodem  anno  ab  hac  vita  decessit,  ct 
quos  mundus  vivos  detinuit,  temporum  vicissitudo 
perturbata  inclementcr  ac  duriter  semper  eos 
tractavit. 

Verumenimvero,quoniam  de  beati  vita  vir!  parum 
elucidavi,  jam  stilus  vertendus  est  ad  cartas  qua 
faciae  sunt  sub  abbate  Landrico  (161),  successore 
scilicet  praefati  abbatis  Arnulfl.  Qui  quantum  invigi- 

(101  (  Huno  locum  librarius  in  cod.  B  adulteravit 
adscripsitque  ad  calcem  libri  Landrici  abbatis; 
prsterea  mutavit  abbate  Landrico  in  abbate  Huberto; 


laverit  ut  locus  sibi  commissus  per  locorum  aue* 
menta  suo  in  tempore  cresceret,mulliplex  cartarum 
numerus  oslendet,nisi  obstet  mutatatemporrs  vicia- 
Bitudo,quse  ingrata  et  abbatem  a  loco  pepulit,et  nos 
omnes  perturbavit ;  et  quosdam,  certis  ex  causis 
ejectop,  monasterium  intronizans,  nobis  invisa  su- 
per  exaltavit.  Set  quia  equanimiter  toleranda  est, 
licet  lemtim  et  tortuoso  itinere,  utpote  longe  posi* 
tus  et  ab  idiotis  eas  inordinaterecipiens,pro  posse 
meo  scribere  curabo. 


ac  inter  nisi  et  obstet  addidit  sub  Arraldo  epi- 
scopo. 


LIBER  SEPTIMDS 


81TB 


LAINDIUCI  ET  HUBERTI  ABBATUM 

(Ab  anno  1033  ad  annum  1069;  ~  ab  anno  1069  ad  annum  1079  (161  *). 


CAPITULUM  I. 

De  Regia   Capella. 

(Ante  a.  1070.) 

u  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Ego 

LandricuSy  abbas  Sancti  Petri  Carnotensis.etomnis 

congregatio  michi  commis£a.Notum  esse  volumus 

presentibusatque  futuris,quia  adivimus  presentiam 

domnae  Bert®  matronae  et  filiorum  ejus,  Walterii 

clerici,  Hervei,  Hugonis,  Tedbaldi.  Sigebodi,Engu- 

cia;  deprecantes  ut,  pro  redemptione  animo)  sua) 

et  fUiorum  flliarumque  suarum,  terram  do  Regia 

Capella,  qus  proxima  est  terrs  nostrs  de  Bosco 

Medio,  nobis  concederet,  cum  scclesia  et  duabus 

areis  molendlnorum   omnibusquo   rebus  qus  ibi 

pertinent.  Qu®  libentissime  cum  filiis  et  filiabus 

8i]isannuit,eaconventione,  ut  domiio  nostro  comiti 

Tedbaldo,  ex  cujus  beneficio  esse  videtur,  annuere 

lacerent,et  ex  omnibus  calumniis  quae  inibi  oriren- 

rentur  liberam  facerent.  Quod  ita  factum  est,  vi- 

deatibus  his  quorum  nomina  subscripta  sunt.  Et 

eoncessit  itafieri  domnus  nostcrcomes  Tedbaldus, 

pro  salute  anims  sus  ac  sui  patris,  et  manu  pro- 

pria  nominibusque  suorum  fidelium  has  littcrulas 

corroboravit.  S.  comifis  Tedbaldi.  S.  Gilduini  vice- 

oomitis.  S.  Hugonis  vicedomni.  S.  Hervei  viceco- 

mitis.  S.  Ivonis  clerici.  S,  Fulcherii,  filii  Gradulfi. 

8.  Ilberti,  filii  Nivelonis.  S.  Alberti,  abbatis  Sancti 

Martini.  S.  Richerii,   abbatis   Sancti   Launomari. 

8.  Vigerii  de  Castaneto.  S.  Willelmi.  S.  Warini. 

8.  Herbcrti  clerici  de  Imonis  Villa.   S.  Hermuini 

majoris   de  Bosco  Medio.  S.    Bemerii  preebiteri. 

(161*)  In  uno  libro  collegimus  charlas,horum  tom- 
poribus  abbatum  datas,  quae  in  Codd.,  ordine  tur- 
bato,  confuss  referuntur. 


B  S.  Gualterii  de  Bodacis  Villa.  S.  Hubertl,  privigni 
Adventi.  S.  Giraldi  coci.  S.  Morardi.  8.  Uugolini 
servientis.  » 

CAPITULUM  II. 

De  ultare  Capellss  hegise. 

(Ante  a.  1048.) 

*  «  (162)  Si  pietatis  ac  religionis  constat  esse  ad 

laudem,  et  gloriam  summi  etaeterni  Hegis,  scclesiis 

in  honore  martyrum  seu  eliam  confessorum  cons- 

titutis  a  fidelibus,  honorificentias  exhibere;  quanto 

magis  his  quae  in  memoria  illius  sunt  stabilit», 

super  quem    catholica  fundata  est   aecclesia,  cui 

etiam  a  superno   Conditore,  commissis   coBlorum 

clavibus,  ligandi  atque  solvendi  pontificium  constat 

esse  traditum.  Unde,  pro  aeternae  felicitatis  adquisi- 

n  tione,  quam  ipsius  interventioneapostolorum  prin- 
cipis  aput  animarum  liberatorem  speramus  facilius 
adipisci,  altare,  quod  situm  est  in  ecclesia  qu« 
Capella  Regia  vocatur,  concedo  (163)  Camotensl 
aBOclesiae  in  praefati  apostoli  memoria  constitut«,ad 
stipendia  monachorum  inibi  Deo  militantium;  ca 
conditione  ut,  ab  hodierna  die  ei  per  succedentia 
tempora,  ab  omni  conditione  et  comparatione,  a 
sinodali  circada,  ab  omni  debito  vel  parata,  abso- 
luta  pcrmaneat ;  ita  ut  nonquam  nos,  neque  succes- 
sores  nostri,  ab  ipsa  Capella  Regali  horum  aliquid 
umquam  requirere  vel  recipere  vel  repetere  praesu- 
mat.Et  ut  nostrae  liberalitatis  muniflcentia  omnibus 
sanctro  matris  yEcclesiie  fldelibus  esset  nota,summo 
studio  et  diligentia  exarari  praecipimus;  quatinus 
quod  manu  propria,  signo  crucis  impresso,  statui- 


D 


(10 i>  Vulgat.  in  Galt.  Christ.,  t.  VlII,  instr.,  col. 
298. 
(163)  B  :  Ego  Theodericus  presul  cancedo... 


275 


PAUU  S.  PETRl  CARNOTENSIS  MONACHI. 


276 


mus  esse  ratum,per  curricula  succedentium  tempo-  A  ^^^o  etiam  eidem  loco  bannum  Bermerii  Villffi^quem 


rum  maneat  inconvulsum.  Et  si  quis  hujus  elemo- 

sinae  porciunculam   temptaverit    esse   violandam 

(quod  absitl),iram  Dei  incurrat,  atque  nostra  nos- 

trorumque  omnium  auctoritate  convictus  abscedat, 

et  pro  illicita  prssumptione,  venturi  in  fine  secu- 

lorum  judici  sententia  perpetuo  anathemate  se  per- 

fossum  atque  in  inferno  inferiori  retrusum  sine 

fine  doleat. 

cc  Teodoricus  praesul^qui  dedit  hanc  donationem. 

Arnulfus  pr^centor.  Agobertus  succentor.FuIcherius 

archidiaconus.  Hildegarius  subdecanus.  Hugo  prs- 

positus.  Guiddo  Rubeus.  Rodbertus.IBernerius.  In- 

gelrannus.  » 

CAPITULUM  III. 

De  calumnia  ejusdem  CapellselBegiss, 

f  Ante  a.  1070.) 

«  Notum  esse  volumus  omnibus  christicolis,tam 

presentibus   quam   futuria^  ego   Landricus  abbas 

omnisque  fratrum  nostrorum  congregatio,  quoniam 

Capellam  Regiam,  quam,  sicut,  superius  scripts 

litteraB  ostendunt,  a  Berta  matrona  et  filiis  acfilia- 

bus  suis.probata  peccunia,emeramus,  postca  gener 

ejus  Raherius,  conjunx  videlicet  Enguciae,  calum- 

niabatur.  Pro  qua  re  convenientes  eum  Carnotis 

ante  comitem  Tedbaldum^et  ipso  comite  atque  ob- 

timatibus  ejusnobis  suggerentibus.spopondimusei 

XL  solidos  nummorum  Garnotorum,  ut  ipse  calum- 

nlam,   quam   faciebat  ante  comitem,  dimitteret. 

Quod  et  libenter  egit.  Nos  quoque  postea,  per  Pau- 

lum  monachum^misimus  ei  solidos  nummorum  xl, 


Redono  ctiam  et  alias  consuetudines  ad  me  perti- 
nentes,  si  forte  ibi  unquam  fuisse  memorantur; 
atque  nunc,  v  idus  julii,  savinae  ramusculo  donum 
supcr  altare  sancti  Petri  apostoIi,publice,pro  salute 
mea,  malui  ponere.  Et  ut  haec  cartula  inconvulsa 
permaneat,  meo  nomine  nominibusque  fidelium 
meorum  corroborari  jussi,  ut,  si  fort^  aliquando 
quislibet  huic  mes  largitioni  contraire  tamptaverit, 
ii  ex  adverso  stent  et  eum  commotum  et  OQnfusum 
abire  sine  effectu  cogant.  Odo,  palatinus  comes. 
Sansgualo  senescallus.  Hugo  de  Melius.  Hilduinus 
de  Ramerud.  Hugo  Tronellus.  Fulco  vicccomes. 
Rugo  de  Versalliis.  iLgelgerius  de  Islaris.  » 

CAPITULUM  V. 
Q  De  redditione  Villulx. 

(Ante  a.  106^ .) 

*  «  (164)  In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Ghristi* 
Ego  Landricus,  ccBnobii  Sancti  Petri  Carnotensis 
abbas,  cum  fratribus  michi  commissis.  Notum  esse 
volumus,  tam  praesentibus  quam  futuris  saactae  Dei 
aeccIesiaecultoribu9,quoniam  adii  praesentiam  Gausf 
fridi,  Andegavorum  comitis,  cognomine  Martelli, 
aput  eum  querimoniam  faciens  de  ejus  nepote  Gau- 
frido,  territorii  scilicet  Guastinensis  comite,  qui 
terram  quaeVilluIa  dicitur,quondam  a  Teduino  mi- 
lite  sancto  Petro  datam,  suo  cuidam  militi  injuste 
dederat,  et  sancto  Petro  usurpando  tulerat.  Quod 
audiens  praefatus  comes,  id  egre  tulit,  et  rem  non 
recte  actam   corrigens,  illico   praedictam   terram 


quos  ei  tradidit  Blesis  castro.  in  vico  Viana  super  C  ^^^^^  ^^*7  reddidit,  et  has  litteras  nomine  pro. 


Ligeris  ripam;  et  intra  castrum,  ante  aecclesiam 
Matris  Domini,  publice  calumniam  missam  fecit, 
una  cum  uxore  sua  Engucia,  et  unico  filio  nomine 
Rainaldo,  nec  non  et  filiabus  duabus,Bertasciiicet 
ac  Adelina;  ibique  has  litteras  jussit  fleri,  et  eas 
manu  proqria  manibusque  omnium  suorum  corro- 
borari  voluit,  coram  convicaneis  et  contribulibue 
suis.  Raimundo  de  Viana.  Theoderico  de  Sancto 
Briccio.  Gausfrido,  fllio  Archembaldi.  Pila  de  Lupo. 
Rainaldo  de  Calido  Monte.  Herveo.  Burchardo.  Hai- 
meriQo  decano.  Huberto,  filio  Gislardi.  Gunterio, 
filio  Andreae.  Herberto.  filio  Teduini.  Rodberto  cle- 
rico.  Huberto.  Bernardo.  Ernulfo  Nigro,  famujo 
Pauli  (monachi^  qui  hanc  cartam  scripsit).  » 

CAPITULUM  IV. 

De  banno  Bermerii  Yillx, 

(Ante  a.  1038.) 

I  Domino  Jhesu  Ghristo  rerum  conditore  presi- 

dente.  Ego  Odo,gratia  Dei,  palatinus  comes,paren- 

tum  meorum  munificentiam  atque  benignitatem  se- 

quens,  quam  erga  locum  Sancti  Petri  Garnotensis 

habuisse  plurima  locorum  et  maxima  donaria,  quae 

eidem  loco  contulerunt,  tcstantur,  omnibus  sanctae 

Dci  aecclesiae  filiis,  tam  praesentibus  quam  futuris, 

notum   esse   volo,  quia,  inter  alia  beneficia  quae 

contuli,  una  cum  consensu  meorum  fldelium,  con- 


prio  nominibusque  primatum  suorum  corroborari 
jussit.  GausfriduSy  Andegavorum  comes.  BarthoIo« 
meus,  archiepiscopus  Turonorum.  Johannes  de 
Cainone  castro,  frater  archiepiscopi.  Ivo  Mala  Co- 
rona.  Teodericus,  fllius  Unbergae.  Rainaldus  de 
Castello  Gunterii.  Richardus  de  Castello  Landonis. 
Guidbertus.  Godefridus,  filius  Ansgardis.  Radulfus 
de  Malli  Villa.  Ex  nostris  :  Gausfridus  Bicotus. 
Gilduinus  major.  Landricus  major.  Walterius  cle- 
ricus.  » 

CAPITULUM  VI. 

De  vicaria  Ermenteriarum  vilke. 

(Ante  a.  1070.) 

« In  nomineDomininostri  JhesuChristiconditoris 

p.  omnium  rerum.  Ego  Landricus,gratia  Dei  abbas  cce- 

nobii  Sancti  Petri  Carnotensis,  atque  omnes  fratres 

quibus  preesse  videor,notum  fore  volumus  omnibus 

fidelibus^  tam   praesentis  quam  futuri  aevi,  quod, 

postquam  ab  antecessoribus  nostris  Ermenteriarum 

villa,  tunc  inhabitabilis,  cum  aecclesia,  de  quodam 

militc^  Roscelini   patre,  sicut  in    sirchivis   nostris 

habetur  scriptum,omni  consuetudine  libera,  praeter 

duos  solidos  nummorum  do  custodia  et  psLsnadium. 

fuit  empta;  set  idem  Roscelinus,  irreverenti  et  in- 

frunito  animo  victus^  post  venditionem,  vicariam 

ejusdem  villae  usurpare  non  erubuit.  Qui  tandem 


(164)  Vulgat.  in  GalL  Christ.,  t.  VIII,  instr.,  col.  302. 


m 


VETUS  A6AN0.  -  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUBERTUS. 


278 


moriendo  resip^ens^pro  anim»  suse  remed]0,cum  A 
assensu  domussu»,  Sancto  Petro  reddidit.  Gujus 
filius  Teudo  poitea,  pravo  consilio  suorum,eandem 
vicariam  per  scaum  campanae  scclesiae  rursum  in- 
vasit.  Verum  iAtaen,  a  Warino  monacho,  precibus 
maltis  exoratis,acceptis  inde  solidis  nummorum  x, 
ipsam  vicarian,  quam  injusle  invaserat,  gurpivit, 
habens  secuii  Hugonem  de  Manselaria  et  Walte- 
rium  Ghristailum  de  Senunchiis.Deinde  hujus  Teu- 
doQis  domiras  Albertus,Ribaldi  fllius.quadam  occa- 
sione  accepti,  pnefatos  duos  solidos  nummorum 
cum  pasnadiii  et  ipsam  vicariam  suis  usibus  man- 
cipavit.  Qui,  cim  per  plusculos  annos  tenuisset, 
sancto  Peiro  aposto^o  banc  ipsam  vicariam,  pro 
animae  sus  sdutejure  perpetuo  possidendam^red- 
didit,ac  duos  prsdictos  solidos,  cum  pasnadio  suo,  p 
coidam  Odeii  Isnardo  de  Mori  Villare  condonavit. 
Hajus  rei  ^estes  sunt :  Guado,  llugo  Drocensis,Iler- 
bertus  d«  Burseriis.  Dodo  senescallus.  » 

loferius  dicemus  de  rebus  qus  additae  sunt  loco 
nostro  a  viio  nobilissimo,  Alberto  nomine. 

CAPITULUM  VII. 

De  rebtu  datis  et  aecclesia  data  Sancto  Petro  ab  Al- 
berio,  per  conseruum  regis  et  apicibus, 

'    (Antea.  1061.) 

*  M  (i65)  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinita- 

tis.  Ego  Henricus  gratia  Dei  Francorum  rex.  Cum 

regalis  solium  dignitatis  multiplex  virtutum  cultus 

exomet,liberaIitas  tamen  et  munificentia  inter  has 

precipunm  locum  tenet,quarum  elTectua  multorum 

necessitatibus  condescendat  et  justorum  petitioni- 

bus  satisfaciatNotum  sit  ergo  omnibus  sancts  ma-  C 

tris  scclesiae  ndelihua  et  nostris,  tam  presentibus 

quam  et  futuris,quod  qnidam  meus  fideliSjAlbertus 

Domineyfilias  scilicet  RibaIdi,uobilis8imi  viri^nostrae 

Berenitatis  adiit  presentiam,rogans  et  obnixe  poslu- 

lans,  ut,  regali  pietate  nostrae  muniflcentiae  aurem 

assentando,  suis  precibus  inclinare  dignaremur; 

quatenus  quod,Deo  inspirante^  maturabat  implere, 

nostrae    liberalitatis  assensu,  ad  effecVuin   ducere 

quiviaset  :  videlicet  ut  quandam  aecclesiasn,  quam 

pater  ejus,fidelis  noster  Ribaldus,  in  honor«  bQati 

Germani  Altissioderensis  episcopi,  cementarioruhi 

opere,  in  Bruerolensi  vico,  pro  salute  animffl  su® 

constnixerat,regia  quidem  voluntate,liceret  ei  dare 

beato  Petro,  apostolorum  principi,etmonachis  sibi 

famulantibus  in  ccenobio  quod  situm  est  non  longe  j) 

a  moenibus  Camotin»  urbis;  atque  ex  rebus  quas  . 

cx  nostro  beneficio  possidere  videbatur,  praefatam 

eodesiam,  tam  ipse  quam  ejus  fidcles,  pro  Dei 

amore,  nostra  favorabili  clementia  locupletare  libe- 

raiiter  quivissent.  Cujus  justam  ac  Deo  acceptam 

petitionem  judicantes,  cum  episcopo  Agoberto  in 

cnjus  diocesi  aecclesia  eadem  est,nccnon  et  obtima- 

Ubua  nostris  qui  nobiscum  prasenles  aderant,  di- 

gnumduximus,pro  oostra  salute  et  integritate  regni 

nostri,  asseosum  praebere  intentioni  sub.  Damus 

itaque  ei  licentiam,ut  et  memoratam  aBcclesiam,ex 

(l65)Edit.in  Gall.  Christ., i.Vlli,  instr.,  col,  301. 


nostro  beneficio  quod  possides,  amplificet ;  et  quid- 
quid  ei  conferre  et  annuere  voluerit,  ita  sit  libe- 
rum  atque  ab  omni  judiciaria  potestate  solutum ; 
ut  idem  fidelis  noster  Albertus,  actenus  a  nobis 
tenuit  liberum  atque  solutum^  quatinus  monachi 
ibidem  Deo  famulantes,  sine  ulla  inquietudine 
cujuslibet  sccularis  bominis,  noctes  diesque  ora- 
tionibus  insistentcs  aliisque  bonis  operibus  vaccan- 
tes,  quietam  agant  vitam.  Placuit  ergo  serenitati 
nostrffi,  auctoritate  regia,  interdicere  ne  quis 
unquam,per  succedentia  tempora,huic  nostrae  mu- 
nificentiae  operi  quod  cudimus,  aliqua  temeritate, 
praesumat  contraire;  neque  dc  rebus  quas  Jam  de- 
dit  vel  daturus  esl  praefatae  aecclesiae  fidelis  noster 
Aibertus,  sive  alii  homines,  nec  in  magno  nec  in 
parvo  minuere  audeat ;  neque  hujus  aecclesiae  homi- 
nes  corvedis  premat ;  neque  banno,  neque  teloneo, 
neque  vicaria,  neque  exactione  qualibet  gravet,  aut 
sollicitet;  set  liberi  ab  omni  consuetudine  secula- 
rium  hominum,securi  ac  liberi  inhabitent  et  mona- 
chis  praefatae  aecclesiae  serviant,et  sua  debita  persol- 
vant.  Quod  si  quis  presumptor  aut  insanus  contra 
hanc  auctoritatem  nostram  temere  quicquam  agere 
prcsumserit,  quinquaginta  libras  persolvat  auri,et 
ejus  inefficax  remaneat  conatus.Placuit  ctiam  nos- 
trae  pietati  huic  operi  addere  atque  cartam  subs- 
cribere,  factam  Jussione  fidelis  nostri  Alberti,  de 
rebus  quas  ipse  Jam  dedit  prefatae  aecclesiae  ct  quas 
post  mortem  corporis  relinquere  decrevit,  necnon 
et  cetera  dona  quae  suo  assensu  fidoles  ejus  largiti 
sunt,  ut,  in  calce  ipsius  nostro  nomine  nominibus- 
que  primatum  nostrorum  atque  regiae  dignitatis 
sigillo  corroborata,  rata  et  inviolata  in  aeternum 
permaneant. 

«  Ad  occasum  cuncta  ruitura  secu1aria,et  e  cou' 

trario  coelestia  aelernaliler  mansura,divinorum  vo- 

luminum  testatur  scriptura.Precipit  ergo  fidelibus, 

Christi  cruore  redempti8,ut,dandoviliora,adipiscan- 

tur  nobiliora.Undc  cgo  AIbertus,nobilissimi  Ribaldi 

filius,cupiensccelestium  naccisciconsortium  favonte 

mea  carissima  conJuge^Adelaisa  nomine,pro  anima- 

bus   nostris  parentumque  nostrorum,  liberam  ab 

omni  calumnia  universorum  hominum  aecclesiam  de 

Bruerolensi  vico,quam  pater  meus  in  honore  sancti 

(xcrmani  episcopi  construxit,cumatrioetsdpultura 

ac  decima  ipsius  aeeclesiae,  quae  in  manu  mea  esse 

vHetur,Sancto  Petro  ccenobii  Carnotensis  concedo; 

ut  n^nachi  ipsius  ccenobii,  ab  hac  die  in  antea, 

eandexa  ae<;clesiam  habeant,  teneant  et  in  aeternum 

possidea^it.  Mlare  quoque  ejusdem  aecclesiae,  quod 

ab  episcopo  Girnotensi  semper  in  fevo  tenueram, 

huic  laegitioni  m^e  domnus  meus  Agobertus  episco- 

pus,  una  cum  assetQu  canonicorum  qui  cum  ipso 

erant  Drocis,  in  ujriaregis,  addidit,petitione  Lan- 

drici  abbatis  et  nos..a  flexus.  Item,  censum  ipsius 

vici  cum  decima  me*.ati  concedo,  et  quiequid  ex 

omni  genere  olerum,  sc.  pomorum,  potest  accipi 

jure  mercati,necnon  et  pUtHujn  salis  qui  colligitur 


379 


PAULI  S.  PETRI  GARNOTBNSIS  MONACHI 


^ 


ab  unoquoque  saliaario.  Item^  duas  partes  furni  in  A  confugerit^ininferno  trususpcBnas  iiat  perpetuas. 


ipso  vico,priEter  quem  alter  minime  sit  in  tota  villa. 
Item^post  capitium  ipsiusaecclcsiae^duosagripennos 
terrae  et  pratos,quos  sub  ipso  vico  habuisse  videor, 
concedo,  terraraque  Walterii  Costati,  quam  tenuit 
dum  prffipositus  fuit.  Concedo  et  lucum  qui  adjacet. 
Terram  quoquc  qua3*^ichi  colitur,  cum  luco  adja- 
centi,cum  hunc  iniquum  seculum  vivus  relinquero, 
aut  mortuus  corpore  dimisero,  habendo  possideant 
et  possidendo  colant  monachi  supradicti  ccenobii, 
commorantes  ibi  ot  pro  nobis  omnibus  in  prtefata 
aecclesia  deprecantes.  In  bosco  dcnique,  qui  dicitur 
Sancti  Rcmigii,  singulis  annis  amnuo  monachis  pa- 
snadium  suorura  porcorum,  unumque  agripenna- 
rium,  ubi  subulci  monachorum,  cum  porcis  suis 


S.  RadulO  comitis.S.Walterii  comits,filii  Radulfi. 
S.  Hugonis  comitis.  S.  Alberti,  qui  hanc  largitio- 
nem  fecit.  S.  Teudonis,  fratris  Albe^ti.  S.  Guarini, 
fratris  ejusdem.  S.  Frederici.  S.  Bdduini.  S.  Si- 
monis.  S.  Agoberti  episcopi.  S.  IJug>nis  decani. 
S.  Guillelmi  prsepositi.  S.  Sigonis.  S.Ascelini.  S. 
Gencelini  decani.  » 

Post  mortem  autem  Henrici  regis,  secundo  anno 
regni  sui,  Phiiippus  rex,  cum  regina  natre  sua, 
Drocis,  in  sua  camera,  hanccartam,donno  Alberto 
exorante,  manu  propria  firmavit  manbusque  suo  • 
rum  corroborandam  tradidit.  «BaIduirus,Flandren- 
sis  comes.  Simon,RadulQ  comitis  filits.  Tedbaldus 
de  Monle  Morentiae.Hugo  butillarius.Adelarduscu- 


dormituri,reditum  habeant  domesticum.Do  caetero  p  bicularius.  Ingerranus,  pedagogus  regii.  Hugo  Du- 
omnibus  meis  tribuo  licentiam,ut,ex  rebusquasex      »-'-"-   t^   ^i     •      «   ^  _ 
meo  beneficio  videntur  habere,  pro  animabus  suis, 
pr(Bfatam  aecclesiam  ditent  atque  exornent,siout  jam 
fecit  Walterius  (166),prenomine  Palardus,  qui  me- 


dietatem  terrae  Buirmiaci,pro  anima  sua,in  stipen- 
diis  monachorum  concessit ;  post  mortem  vero  alte- 
ram  partem  terrae  quam  vivens  retinet,  alteri  parti 
codem  modo  adjicitjsicutalio  in  loco  habetur  scri- 
ptum.  Item,  Rodbertus  de  Fossatis  terram  unius 
aratri  inFontanis  conces8it.ltem,Hersindis  quaedam 
vidua  Sancto  Petro  et  Sancto  Germano,  in  loco  qui 
dicitur  Juris  Vena,terram  quam  ex  nostro  beneficio 
tenebat,  cum  medietate  aecclcsiaB  Cruciaci  villae  et 
casatis  omnibus  quos  ibi  ex  me  habebat,pro  reme- 
dio  animae  susb,  tribuit,  addens  se  prebendae  mona- 


blellus.  Rodbertus  Rufus.  » 

CAPITULUM  VIII. 
De  terra  Gualterii  Costati. 

(Ante  a.  1080.) 

«  In  nomine  Domini  Jhesu,  condito.'is  omnium 
rerura.  Notum  esse  volumus,  ego  HuAertus  abbas, 
successor,Landr:ci  abbatis,omnesque  monachi  San- 
cti  Petri  coenobii  Carnotensis,  omnibus  christianis, 
tam  prcBsentibus  quam  futuris,  quia  quandam  ter- 
ram,  quam  dederat  venerabiiis  Albertus  Sancto  Pe- 
tro  et  Sancto  Germano  de  BrueroIi8,quae  olim  qui- 
dem  data  fuisse  dinoscitur  cuidam  viro  Walterio, 
praenomine  Costato,dum  praepositus  fuit,atque  ite- 
rum  data  est  Ricbardo  praeposito ;  set,sicutdiximu8, 


chorum.  Emptiones  quoque  et  commutationes  vel  C  a  domno  AIberto,apostolo  Petro  et  sancto  Germano 


commercia  monachi  quae  focerunt  vel  facturi  sunt 
amnuo.Similiter  monachis  Sancti  Petri  concedo  li- 
berum  transitum  per  totam  meam  terram,ut  nulla 
umquam  consuetudo  ab  eis  rcquiratur  de  piscibus, 
de  coriis,  seu  de  omnibus  rebus  quae  monachorum 
esse  ostendentur.  Possem  et  alia  addere  quae  mei 
fideles  loco  prsdicto  contulerunt;  set,  quia  alias 
scriptum  est,  et  finem  verbis  facere  et  corroboraro 
banc  cartam  sigillo  domni  mei  regis,cum  nominibus 
obtimatum  suorum,festino,hocsolum  in  finehujus 
operis  omnibus  notum  fieri  volo,  quod,  sicut  egoa 
domno  meo  rege  libere  tenui  actenus,  ita  a  mona- 
chis  libere  teneantur  ea  quaB,pro  salute  animae  meae» 
ac  animarum  parentum  meorum,  dedi,  et  quae  alii 


data.Quandiu  vixit,  de  eadem  terra  siluerunt  utri- 
que  et  Richardus  praepositus  et  heres  Walterii  Cos- 
tati ;  cum  vero  obisset  domnus  Albertus,  surrexit 
ipsius  Walterii  filius.Oiiinebertus  nomine,et  calum- 
niabatur  terram  ip8«m,quaB  erat  cum  luco  adjacenti 
in  prospectu  p^efdti  vici ;  diuque  luctans  in  hac  re, 
tandem  a  nobis,pro  ipsa  terra,  pecuniam,quantum 
taxavimus  ip  invicem,id  estXX  solidosnummorum 
accepit,  e*  guerpum  supor  altare  publice  po8uii,Go- 
ram  tcp^ibus  in  fine  subscriptis.  Deiude  Riohardas 
praep^situs^successor  Walterii,calumniam  intuiit ; 
cuietiamdatisVI[solidisnummorum,ipsam  calum- 
ninm  gnerpire  fecimus,  coram  omnibus  his  :  Rod- 
berto,quondam  abbate  ccenobii  Fossatensis ;  Gaus- 


contulerunt  simili  modo,  pro  animabus  suis  :  ut^  D  ^^^^^  Guiscardo,  monacho,qui  Vllsolidos  tradidit; 


monachis  (167),  nequo  ab  hominibus  tcrra)  eo»^m 
aliqua  consuetudo  a  nullo  homine  requimtu/t  non 
vicaria,  non  bannum,  non  oorveda,  no.'i  expeditio ; 
set,  sicut  superius  dictum  est,  mo^Jachi  orationi 
insistant,  et  homines  eorum  monschis  solis  sua  de- 
bita  solvant.  Si  quis  autem  her/<^"'"  meorum  aut 
aliorum  hominum  huicopericonl^adicere  voluerit, 
cum  Anna  ot  Caipha, Anania  et  F^phira  et  Juda  tra- 
ditore,  nisi  resipuerit  et  ad  sa*8^*^ctionis  remedium 

(166)  De  qua  conoession' Walterii  vide  inferius, 
cap.  XIV,  coL  284. 

(167)  Voces  a  monacf^  cancellataj  in  cod.  A, 


Rodberto  praeposito^Hugone  de  Famis,  Bemardo  de 
Lameri  Villa,  Ingenulfo,  Richerio  pistore,  Emuifo, 
Winiundo  puero,Rodbcrto  muInario,Huberto.,Rod- 
berto  Canarno,Adelclmo  et  aliis  quampluribus.Has 
autem  litteras  qui  contraire  voluerit,  aut  terram 
ipsam  reclamare  volnerit,  G  solidos  nummoram  ju- 
dici  persolvat,  et  nisus  ejus  inefflcax  remaneat ;  et, 
nisi  resipuerit.in  baratro  infcrni  cum  diabolo  trusus 
ardeat  sine  fine.  » 

omissaB  sunt  in  cod.  B,ubi  loco  eorum^  quod  sequi- 
tur  legitur  monachorum. 


m 


VETDS  AGANO.  —  LIB.  VIT.  LANDRICUS  BT  HUBERTUS. 


282 


CAPITULUM  IX. 
De  ierra  empla  a  Warino  monacho. 
(Ante  a.  1070.) 
«  lo  nomine  Jhesu  Christi  Domini  nostri.  Nolum 
esse  volumus  omnibus  chrislianaB  fidei,  tam  prujsen- 
tibus  quam  futuris,  cgo  Landricus  abbas,omnesqu3 
monachi  cacnobii  Sancti  Petri    Carnotensis,  quod 
quidam    nonachus    noster,  Warinus  nomine,  non 
longe  a  vico  Bruerolis,  cum  asscnsu  nobiI!ssimi  viri 
Alberti,  quandam  terram  emit  cum  luco  adjaccntia 
quodam  bomine,Mascelino  nomine,  filio  scilicet  Gc- 
raldi  de  Rest ;  pro  qua  trcs  libras  nummorum  prse- 
fato  Mascclino,  una  cum  consensu  domni  sui  Ilcr- 
berti,  de  cujus  beneficio  eadem  terra  erat.  Assen- 
8um  etiam    praebuit   Hildeburgis,  cor.jux  ojusdcm 
Herberti,  necnon  et  filii  eorum,  Horveus  vidclicot 
atquc  Hugo.  Pro  quo  assensu  eidcm  Herberto  dcdi- 
mus  XX  solidos  nuramorum,  et  ejus  conjugi  supra 
memoratas  X  solidos  ;  filiis  vero  dedimus   congrua 
dona.  Deinde  Carnotis  omnes  una  simul  venientes, 
donum  prsfat®  terraB  publice  super  altare   sancti 
Petri  posuerunt,  ac  in  nostris  orationibus  ibidem 
eos  collegimus.  Has  aulem  littcras  ideo  fieri  volui- 
mus,  ut,  si  quis  aliquando  huic  dono  contraire  vo- 
luerit,    excommunicationis    gladio   percussus,  et 
testimonioconvictuseorumquorumnominasubscri- 
psimus,  sine  effectu  cum  verecnndia  discedat.  Dom- 
nusAlbertuSyCujusIargitionisinitiumpIurimasubse- 
cuntur  dona.  Herbertus  dc  Burseriis.  Rodbertus  de 
Fofisatis.  Rainerius  Finemundus.Richardus  praepo- 
sitas.  Sulpicius.  Gualterius  do  Ungena.Itcm,Gual- 


A  loci  amicissimus   praefatus  Albertus,  libentissime 
amnuit  ea  scilicet  ratione,  ut,  post  mortem  mulie- 
ris,  pars  relempta  ab  ea,  cum  omnibus  militibusad 
ipsum  fiscura  pcrtinentibus,  et  mcdietas  «cclesie 
Cruciaci  villae  quam  tenebat,  ad  Sanctum  Petrum 
rediret.  Quo  facto,  post  mortem  amborum,  abbatis 
scilicctLandriciacsepius  nominandi  domni  Alberti, 
praedicta  matrona,  incurabili  morbo  percussa,  pr«- 
sentiam  nostram  adiit,  et  medietatem  Cruciaci  vill© 
fficclesiaj,  quam  tenebat  perpctuo  jure,  beato  Petro 
apostolo,  et  cetera  quffl    praemisimus  contradidit ; 
co  videlicet  tenore,  ut  viva  procuraretur,  mortua  a 
nobis  scpeliretur,et  anima  ejus  ac  unicae  fiIi»,Alpes 
nomine,  et  conjugis  Gauslini,  necnon  et  omnium 
parentum  suorum  animae,  perapostoIumPetrumet 
orationum   nostrarum   suffragia,  ab  omni  vinculo 
peccatorum  absolutae,  januam  intrare   mererentur 
aeternae  vitae.  Huic   autem   largitioni,  ipsa  interve- 
niente,  assensum    praebuit  supraraemorata  Alpes, 
filia  ipsius,  cum  conjugc  Gauslino  et  nepotibusSi- 
raone  et  Radulfo,  quorum  sorores  Emmelina,  Eva 
et  Elisabcth  subscripsenmt,  et  aput  Sanctum  CIo- 
doaldum,  cum  matro,  hanc  cartam  roboraverunt. 
Si  quis  vcro  huic  dono  aliquando  contraire  voluerit, 
judici  prius  C  libras  persolvat  auri,  et,  nisi  resi- 
puerit,  cum  his  qui  Dominum  cruci  fixerunt,  in  in- 
ferno  lapsus  penas  luat  perpetuas.  Acta  est  cartula 
Carnotis,  viii  kalendas  octobris,  et  publice   super 
altare  beati  Petri  apostoli  positaaGausIinoviro  AI- 
pes,  atque  crucis  signo  ab  eodem  corroborata.Cum 
quo  fuerunt :  Albericus,clericus  de  Medanta  castro, 


B 


terius  Pungens   asinum.    Haimericus.   Rodbertus  C  et  Nivardus,  filiusHugonis.Nobiscum  vero  fuerunt: 

Ernulfus  Niger,  Rainaldus  agaso,  Gilduinis  major, 
Stephanus  Galoius,  Fulchardus,  Frodo,  Adventius, 
Tescclinus,  Lcodcgarius,  Girardus,  Rainaldu8,Lau- 
rentius,itemLaurentiu8.AputSanctumCIodoaIdum, 

ubi  Alpes,  uxor  Gauslini  hanc  cartam,  cum  filiis 
filiabusque,  firmavit,  fuerunt  hi :  Ogerius,  decanus 
Sancti  Chlodoaldi ;  Teudo,0thgerius,RaduIfU8;Al- 
bertus,  filius  Ingenulfi,  Ernulfus  ;  Gunheriu8,filiu8 
Ernaldi  de  Vallo.  Hanc  quoquc  cartam  firmaverunt 
filii  Waszonis,  Hugo  videlicet,  domni  Alberti  heres, 
et  Guaszp,frater  ejus.  In  fine  quoque  nomina  eorum 
placuit  ponere,  de  quorum  beneficio  prar.scripta  lar- 
gitia  de3cendit,utct  pro  ipsis  jugitcr  oretur:Main- 


Uiscbinas.  Guinebertus.  Te8celinus,famulus  Pauli 
monacbi.  Radulfus,  famulus  Guarini  monachi.  » 

CAPITULUM  X. 

A?  eccUsix  Cruciad  medietate,  et  terra  data  ab  Her* 
side  matrona  Sancto  Petro, 

(Ante  a.  4080.) 

tt  In  nomine  sanctae  et  individuo}  Trinitatis,Patri8 

et  Filii   et   Spiritus   sancti.  Ego  Hubertus,  nullis 

extantibus   meritis,  abbas,  omnisque   congrcgatio 

monachorum  coenobii  Sancti  Petri  Carnotensis.  No- 

tum  esse  volumus,  tam  prssentibus  quam  futuris, 

sanctA  Dei  aecclesiae   fidelibus,  quoniam  quo^dam 

mulier,  Hersindis  nomine,  jam  mortuo  suo  viro,  et 

orbata  filiis^diucommorans  in  territorio  Dorcasini 


g 


gotus,  vir  Hersindis,  qu®  hoc  donum  dedit ;  Inge- 
castri,  in  loco  scilicet  qui  vocatur  Cruciacus  ;  dnm  q  nulfus,  cujus  filium  jam  praemisimus,  Albertum 
ex  more   militari  servire  cogeretur,  pro  beneficio      nominc.  » 


qaod  tenebat  de  domno  Alberto,  filio  videlicet  Ri- 
baldi  olarissimi  viri  ;  ejusque  servicii  mole,  ut  fra- 
gilis  muIier,admodum  gravaretur,  salubre  proposi- 
tnm  eligens,  domni  Landrici  abbatis,  antecessoris 
mei,  pneeentiam  adiit,  obnixe  petens  ut  sua  prece 
obUneret  aput  domnum  suum  prdsdictum  Albcrtum, 
qoatinu8,pro  animasua  et  pro  animabus  pareutum 
suonim,  daretur  sibi  facultcis  dimittendi  terrs  sus 
medietatem  Sancto  Petro  propiis  usibus  altera  me- 
dietate  retenta  sine  servitio  dum  adviveret.  Quam 
iem,mt  erat  Uberalissimus  ao  Deo  devotus  nostrique 


CAPITULUM  XI. 

De  molendino  Malse  Poence, 

(Ante  a.  1070.) 

«  In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi.  Notum 

esse  volumus  omnibus  Christi  aecclesi»  fidelibus,tam 

presentibus  quam    futuris,  ego  Landricus  abbas, 

monachique  ccenobii  Sancti  Petri  Camotensis,  quod, 

cum  accclesia  de  Bruerolis  a  nobilissimo  viroAlberto 

nobis  fuisset  concessa,visum  est  nobis  profuturum 

es  e,   tsub  ipsa  fflcclesia  stagnum  construeremus. 

Quod  cum  minime  potmt  fieri,  nisi  foret  empta  area 


987 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


2&8 


assensum  domni  Hugonis^nepotisviriclarlssimi  Al-  A 
berti,a  praedicto  clerico,  absque  ullius  hominis  ca- 
lumnia,  emerunt  etiam  et  alteram  medietatem  ; 
dantcs  ei  primum  Vllsolidos  nummorum,dcinde  V 
solidos,rursumquo  III  solidos ;  sepiusque  ad  eos  re- 
deunti  dcderunt  ei  munuscula  sibi  ipsis  nccessaria. 
Testes  hujus  rei  subscriplos  lector  videre  potest. 
Balduinum  presbiterum  Wulterium  de  Unhena.Bal- 
dricum  BucclIum.Rodbertum  Mischinum.Guimun- 
dum  et  Sulpicinm.fratrp.s.Osmundum.Stephanum. 
Morardum.U.jh^.  Jum  praepositum.Rodbertum  car- 
peniarium. 

«  In  hac  quoque  carta  etiam  omnibus  .fidelibus 
notum  esse  volumus,  quod  a  praedicto  Gausfrido 
monacho  unus  agripennua  terrae  est  emptus  de  quo- 
dam  milite,nomine  Rodberto,  datis,  pro  eo,  XXXla  n 
Bolidis  nummorum.  Quem  agripennum  Bardulfus, 
filius  Bertranni,  postea  calumniatus  est  pro  suo. 
Proin  convenernnt  supcr  terram  domnus  Hugo  cum 
suis  fidelibus  atque  domnus  Gislebertus  de  Tegu- 
lariis,  et  certa  ratione  invenerunt  non  esse  verum 
quod  Bardulfus  asserebat.Tuno  ipsi  domni  omnes- 
<Juo  alii  milites  supradictum  agripennum  terrae 
sancto  Petro  et  sancto  Germano,  pari  assensu,am- 
nuerunt.  Set  quia  omnes  pariter  tana  parvi  quam 
magni  deipso  vico  aCferunt,  testium  nomina  subs- 
cribere  superfluum  duxi,  cum  etiam  assensum  ibi 
praebuerit  Guarinus  de  Islo^cui  propius  ipsa  teri-u- 
la  intererat.In  quo  etiam  loco  Milesindis  matrona, 
ounjunx  quondam  Gualdini  militis  jam  defuncti, 
pro  anima  sui  senioris  et  sua,  juxta  terram  nos- 
tram,  quam  emit  Warinus  monachus,  dedit  por-  C 
tlunculam  suae  terra,  exorata  a  monacho  Guaus- 
f1*ido;  quffiterminatetterramsuperiusdictam,quam 
emit  idem  Gausfridus  a  Rodherto  milite ;  superius 
quoque  terminatur  via  quae  vadit  ad  saltum,  per 
mediam  terram  nostram. 

«  Volumus  denique  ab  omnibus  sciri,  quod  qui- 
dam  miles,  nomine  Hugo  et  Famis,pro  salute  sua, 
ultra  stagnum,  dedit  sancto  Petro,  inter  duas  vias, 
parliculam  suae  terrae  adherentem  ipsi  stagno,  ut 
Fuptum  videlicet  violentia  aquae  scmper  reficiatur, 
nullo  unquam  contradicente.  Qui  cum  gladio  Nor- 
mannorum  interemptus  fuisset,  pro  ipsius  anima 
Conjunx  ejus,  Hildeburgis  nomine,  cum  assensu 
suorum  ftdelium,  dedit  sancto  Petro  etsancto  Ger- 
mano  quandam  terram  saxosam  et  incultam,  inter  j) 
viam  quae  ducit  ad  Fontanas  villam,  et  viam  quae^ 
dacit  ad  villam  Matonis  Villaris;  quae  a  rupe   in 
transvcrso  incipit,  quae  sila  est  juxta  crucem  Osan- 
nse,  et  descendit  inter  duas  vias,  nsqua  ad  id  loci 
ubi  conjunctae  viam  unamfaciunt.Ad  cujus  divisio- 
nem  atque  ostensionem  plurimi  de  vico  fuerunt, 
inter  quos  Horbertus  praepositus,  Richardus,  Rod- 
bertus  mischinus,  Humbaldus  miles  Rodbertus  et 
Albertus.  » 


(169)  Vide  bano  alleram  ohartam,  cap.  6,  lib.vii. 


CAPITULDM  XIX. 
De  vicaria  Ermenleriarum 
(Ante  a.  4080.) 
«  Omnipotens  Deus,  inter  alia  salutis  monita, 
ortatur  nos  dare  ut  accipiamue,  scilicet  terrena,  ut 
recipiamus  ccelestia  ;  iterumque,dare  elemosinam 
et  omniam  nobis esse munda.lccirco  in illius  nomine 
qui  talia  monet,  Ego  Ilodulfus,  pro  salute  animae 
meaeet  remissione  peccatorummeorumetconjungis 
meae,  et  filiorum  meorum.  Teudonis  et  Ingenulfi, 
seu  parentum  vel  successorum  meorum,  concedo 
Sancto  Petro  Carnotensi  et  monachis  ibidem  ser- 
vientibus  vicariam  et  commendaticiam  quam  habeo 
in  terram  ipsorum,  scilicet  in  villa  quae  dicitur  Er- 
menterias.  Et  ut  ista  conoessio  in  perpeiuum  per- 
maneat,  coram  testibus  has  litteras  corroboravi,et 
uxor  mea  seu  filii  praenominati.  Quod  si  aliquis, 
flamma  cupiditatisaccensuSypraefatam  elemosinam 
delere  temptaverit,  de  libro  vit«  in  perpetuum  de- 
leatur. 

u  S.  Rodulfi,  qui  hoc  praeceptum  fieri  jussit.  S. 
Teudonis  et  S.  Ingenulfi,  filiorum  ejus.S.  Ageverti 
archipresbiteri.  S.  Erurdi.  S.  Hervei.  S.  Odae.  uxo- 
ris  Ragenoldi  vicedomni.  S.  Huncboldi.  x> 

Miraris,  lector,  quod  alteram  cartam  (169),  de 
eadem  vicaria,  retro  actam  inveneris,  quod  impos- 
sibilitas  hanc  habendi  fecit.  Verum  illam  alteram, 
quae  prior  scripta  invenitur,  sicut  a  vero  relatore 
didici,  ita  edidi.In  hocvero  discrepat  prior  ab  ista, 
quod  in  ea  pervasorem  vicariae  Roscelinum  nomi- 
nat;  in  hac  autem  lladulfumiquod  idcirco  forte  ac- 
cidit,  quia  binomius  fuit,et  usu  quidem  semper  est 
Roscelinus  ore  vulgi  vocitatus,et  in  lavachro  bapti- 
smatis  a  patrinis  Radulli  nomen  estimpositum.Ve- 
rum,  quoquo  modo  sit,  banc,  sicuti  scriptam  in* 
vcni,  ita  subscribere  volui,  ne  tedium  vel  pigrioia 
mea  fratribus  inccommodum  aliquod  obiciat. 

CAPITULUM  XX. 
Dc  ascclesia   Nontiliaci, 
(Ante  a.  1070.) 
«Neminem  orthodoxae  fidei  catholioae  professionis 
latere  usquequaquam  credjmus,quanta  exoellentia, 
tam  in  praesenti  quem  in  futuro,  polleant  qui,  pro 
nomine  Christi,  ex  propriis  facultatibus  aliquafii 
largitatem  sanctis  ac  fldelibus  ejus,  hilari  anixkio 
prebent.  Oum  enim  non  sit  possibile  quemHbet  ho- 
minum  corruptionis  suaslabem  effugere,imnannem* 
que  peccati  in  hac  comiptela  vivere,providit  pius  et 
misericors  quasdam  ocoasiones,  seu  oportttnitatea 
quibus  facile  nostra  valeamds  peccata  redimere. 
E  quibus  omnibus  illa  duo  suavius  redolenl  medlca* 
mina,  egrotanti  animae  famitiaria,  de  quibus  ipeius 
veritatis  vox  sic  intonat  beata  :  Date  ei  daHtur  Ihh 
bis;  et  jterum  :  Facite  vobis  amieos  de  fTMitifn^ti 
iniquitaiis ;  et  illud  :  Dale  elemosifiam  et  eece  cmnia 
munda  sunt  vobis;  et  :  Sicut  oqua  extinguil  ignemyita 
elemosina  peccatum,  Unde  et  ego  Bemardue  miles 
de  castro  Ebroico,tanta  adortamina  scriptm»  divi- 


m 


VETUS  AGANO.  —  Lin.  VIL  LANDRICUS  ET  HUBERTUS. 


290 


B 


D£  mente  considerans,  una  cum  consensu  senioris  A 
mei  Rodberti  filiique  ipsius  Rodberti,  ex  cujus  be- 
Deficio  est,  cedo  ad  locum  Sancli  Petri  Carnotcnsis, 
et  mooachis  ibidem  Dco  famulantibuf ,  quandam 
scciesianiy  cum  omni  decima  quas  in  meo  domini- 
catu  erat.  Est  autem  ipsa  (ccclesia  in  prospectu 
Ebroici  castri^  in  vilJa  quae  Nantiliacus  vocatur ;  est- 
que  sacrata  in  honore  clavigeri  Petri.  Do  itidem 
liceutiam  meie  militibu8,ut,  si  concedere  voluerint 
ejcdecimis  quas  ex  me  tcnent,  eidem  loco  dent  sine 
ullocontradictu.  Et  ut  boc  donum  firmum  esset, 
gravi  iQeommodo  tactus,  ab  abbate  Landrico  babi- 
tam  moaaohilem  ibidem  suscepi.  Si  quis  vero  (quod 
tbsit!)dial>oli  instinctu,  hoc  nostras  parvitatis  do- 
Dum  infriiigere  tcmptaverit,  iram  Dei  incurrat;  bea- 
tos  Potrus  illi  contrarius  fiat  ct  inimicus,  cum  ce- 
teris  apostolis  omnibus;  ovile  Chrlsti  intrare  non 
mereatur  cujus  ille  claves  a  summo  pastore  acce- 
pisse  crcditur.  Testes  hujus  rei  sunt  ii  quos  subscri. 
psiffliis.  Rodbertus  miles,  cum  AJbereda  uxore,  ct 
Rodberto  filio  suo,et  Hildeburge  uxore.  Rodbertus 
moQacbus  et  Richardus,  fralres.  Gualterius  prcsbi- 
ter. Urricus  clericus.  Berna^-dus  frater.  Radulfus  et 
Richardus,  fratres,cum  sorore  Emma.  Isnardus.  Ra- 
dulfus  Pinguis  Lingua.  Girardus.  Tiberius.  Dc  ho- 
mlDibus  Sancii  Petri :  Arnulfus,  Rainaldus,  Gualte- 
rius,Giraldus.  De  monachis:Odo,StraboGervasius, 
Uerbertus  presbiter,  Arnulfus  Rufus.  » 

CAPITULUM  XXL 
De  quadam  terra  in  Capella  Regia. 
(Ante  a.  4070.) 
•  In  Christi  nomine,  Ego  Gualterius,  privignus  C 
An^oti,  et  mater  mea  Pieitrudis,  volumns  notum 
fieri  tam  prssentibus  quam  futuris,  quod  abbas 
LaodricuB  monasterii  Sancti  Petri  Carnotensis  se- 
pisfiime  meam  prssentiam  adivit,  deprecans  quati- 
Dus  quandam  terram,  qus  est  aput  Capellam  Re- 
giam,sancto  Petro  tribuerem.Quod  priusquidem  fa- 
cere  nolui,  set,  ipso  persistente  in  prece,  acccpta  pcc- 
cunia  ab  eo,  ipsam  terram  sancto  Petro  dedi,  an- 
Duente  meo  soniore  Huberto,  ex  cujus  beneficio  ip- 
sam  terram  tenueram.  Census  terrae  llll"''  denarii 
solvendi  kalendis  septembris,  in  m^tivitate  sancta^ 
Mari».  Et  ut  htec  cartula  ilrma  permaneat,  mea 
manu  signum  crucis  impressi.  Si  quis  vero,  aut  ego 
aut  heredes  mei,  seu  ulia  opposita  persona,  contra 
hanc  cartulam  venire  aut  eam  infringere  conatus  n 
fuerity  una  cum  cogente  fisoo^  auri  solidos  C  com- 
ponat,  et  quod  repetit  vindicare  non  valeat;  set 
pfssens  cartula  omni  tempore  firma  permaneat  et 
inconvulsa,  constipulatione  subnixa.  S.  Ervei.  S. 
Bernaldi.  S.  Huberti,  filii  Magnonis.  S.  Iluncberti 
Firmitatis.  S.  Emulfi,  filii  Ansgoti.  S.  Ingelbaldi. 
S.  Lanrentii.  S.  Martini.  S.  Rainaldi.  S,  Giraldi.  » 

CAPITULUM  XXII. 

De  terra  Brogili  Amari. 

(Ante  a.  ^080.) 

«  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.Ego 

Rodbertus,  GuiQelmi  flliue,  et  mea  uxor,  nomine 


Adelina,cognitura  volumus  fore  preeentibus  et  futu- 
ris,quia  adiit  nos  quidam  Sancti  Petri  Camotensis 
coDnobii  monachus,  nomine  Guarinus,  deprecans 
nos,ut  sibi  terram,  C  videlicet  aripennos,  quam  in 
dominicatu  nostro,  in  Brogilo  Amari,  tenere  vide- 
bamur,  Suncto  Petro  censualiler  concederemus. 
Quod  benivolft  concessimus  ad  ccn8um,ut  depreca- 
tus  est,  ob  remedium  animarum  gcnitoris  et  geni- 
tricis  meae  et  nostrarum.  Et  concessimus  terram  ip- 
sam  ad  victum  fratrum  in  loco  Sancti  Petri  Carno- 
tcnsis  manentium,  ita  ut  a  modo  perpetualiter  ipsam 
teneant,ct  sccure  in  ea  ediflcent,  absque  uUo  debito 
et  reddilione,  exceptis  tribus  solidis^  quos  de  censu 
solvant  in  nativitate  sancti  Johannis  Baptistae  :  et 
si  negligentes  ex  boc  fuerint  legaliter  emendent  et 
terram  rctineant.  Ut  autem  haec  donatio  firma  in 
seculum  permaneat,  hanc  cartulam  manibus  pro- 
priis  firmavimus,  et  simul  omnes  mei  homines  ex 
hoc  testes  exijitcntos.  Quara  donationera  si  quis  fal- 
sare  voluerit,  iibram  auri  componat,  et,  nisi  resi- 
puerit,  dampnatus  pereat.  S.  Rodberti,  largitoris 
hujus  doni.  S.  Adelin/B.  S.  Willelmi  de  Plancis,  S. 
Ernaidi,  filii  Ansgui.  S.  Osbcrti  de  Orgulio,  S.  Lan- 
cclini,  (iiii  Willeimi.  S.  Rodberti,  filii  Aszonis.  S. 
Fulberti,  filii  Bertranni.S.Hubciini,  hominis  nostri. 
S.  Hcrherti,  fratris  Morini  de  Curba  Villa.  » 

CAPITULUM  XXIIL 
Dc  cecclesia  Plancarum. 
(Ante  a.  1067.) 
«  In  noraine  sanctae  et  individuffi  Trinitalis,  Pa- 
tris  et  Filii  et  Spiritus  sancti,  amen.  Universorum 
conditor  Dominus  Jhesus  Christus,qui  a  DeoPatre 
missus  in  mundura,utquae  perditaerantrestauraret 
et  restaurata  conservaret,  vivens  incarnatus  ex 
seraper  Virgine  Maria  in  nobis,  docuit  nos  ea  quffl 
ad  utilitatera  aniraarura  nostrarura  forent  profieua. 
Inter  quae  raonuit  nos  dare  pro  se  ex  his  quae  possi- 
deraus,quatinus  centuplicatain  futuro  recipiamue. 
Deinde  per  apostolura  suura,  inter  alia,  raonet  qua- 
tinus  oreraus  pro  inviccra,ut  salveraur.  His  aliisque 
quaraplurirais  pulsi  suasionibus,  ac  raoniti  allocu- 
tionibus,  ego  Guidraundus  et  raea  uxor  Eraraa,cum 
nostraprole,  ut  raoles  pccca^iinum  nostrorum,alIe 
viaretur,  et  pro  nobis  diatim  orantes  non  deforent, 
corde  bcnigno  promptaque  voluntate,  locellum  san- 
ctce  Mariae  de  Plancis  concediraus  sancto  Petro  ex 
Carnotcnsi  ccenobio,  cura  deciraa  qu(e  ad  locum 
pertinet,  et  suburbio  et  teloneo  et  fera;  eam  scilicet 
partera  quae  ad  rae  pertinet :  et  unura  farinarium, 
cum  triLus  leugis  aquae  ad  piscandum,  id  est,  in 
Rislo  et  in  Moira  et  in  Itone ;  et  unara  piscatoriam 
in  Terciaco,  ct  decimara  ex  aliis  piseatoriis  et  de 
exclusis  quae  ibi  sunt  pertinentes  ad  me.  Do  etiam 
de  pratis  tres  aripennos  ante  ecclesiam,et  de  terra 
culta,quantum  duabus  carrucis  sufficit.  De  Molinis 
videlicet  mco  castro,  deciraara  raercati  totius  anni 
concedo,  et  de  orani  tributo  pertinenti  ad  ipsum 
castrura.  Loculura  quoque  praefatum  ita  adornent 
monachi  Sancti  Petri  et  edificenty  uti  suum  pro- 


291 


PAULI  S.  PETW  CARNOTENSIS  MONAGHI. 


292 


prium,  ut  in  hoc  et  super  hoc  glorificetur  Deus  per  A  nius  :  set  et,pro  assensu,  Gauscelino  Pagani  domno, 


ipsos.HsBC  vero  donatio  loci  ut  flrma  in  perpetuum 
pcrmaneat,manibus  propriis  hanc  cartam  corrobo- 
ravimus,  ego  et  uxor  mea  et  filii  nostri ;  et  domno 
meo  Guillelmo  comiti,  ex  cujus  beneflcio  tenere 
videor,  roborandam  tradidi,  episcopoque  nostro 
Ivoni.et  omnibus  convicaneis  et  obtimatibus  meis, 
qui  subscripti  sunt  :  idcirco  ut  si  aliquando,  insti- 
gante  diabolo,aliquis  successorum(quod  absit!}hanc 
donationem  et  concessionem  nostram  infrlngere  cu- 
pierit,  corroboratores  subscripti  testes  et  defensores 
sint,  vice  [sancti  Petri,  apostolorum  principis.  Si 
quis  autem  banc  donationem  infringere  temptave- 
rit,  nisi  resipuerit,  dampnatus  pereat  in  aeternum, 
S.  Guillelmicomilis(l70).  S.Guillelmi,  fllii  Osberti, 


XX  »>  solidos  nummorum,  et  ejus  tres  solidos  dedi- 
mus;WilIelmo  denique,domno  utrorumque,Girardi 
scilicet  et  Pagani,propter  consuetudincs  quas  vide- 
batur  habere  in  ipsis  terris  quas  remisit,  XXX««  so- 
lidos,  et  uxori  ejus  Alberedae  solidos  V  dedimus. 
Quiadfuerunt  et  viderunt  et  audierunt,nolati  sub- 
Bcripti  sunt.Guillelmus  presbyter.Guiddo  presbiter. 
Guauscelinus,f]lius  Hicuardi.Hodbertus  Lupeculus. 
Fnlco  de  Tedis  Villa.  Hugo  de  Cbira.  Herimannus, 
fllius  Hugonis  Tronelli.  Ebrardus  de  Rugia.  Gual- 
terius  de  Asperis.  Paganus  prsepositus.  Richardus, 
famulus  Girardi  et  Warini.  Willelmus.famulusmO" 
nachorum.  Actum  Plancis,  publice,  vivente  Willel- 
mo,invictissimo  Normannorum  duce,Anglorumque 


S.  Guimundi,'quijhanc  donationem  fecit.S.Emm®,  |>  rege;  in  Francia  vero   regnante  serenissimo  regc 


nxoris  ejus  S.  Rodulfi,  filii  ejus.  S.  Rodberti,  fllii 
ejus.  S.  Antonii,  fllii  ejus.  S.  Guimundi,  filii  ejus. 
S.  Hugonis,  filii  ejus.  S.  Alanni,  fllii  ejus.  S.  Guil- 
lelmi,  filii  ejus.  S.  Toresgaudi,  filii  ejus.S.Guillel- 
mi  de  Plancis.  S.  Fulberti  clerici.  S.  Radulfl  capel- 
lani.  S.  Guillelmi  telonearii.  S.  FuIberLi,  filii  Ber- 
tranni.  S.  Guiddonis  clerici.  » 

CAPITULUM  XXIV. 
De  terra  Gerardi  Capri  et  Pagani  praspositi, 

(Anno  1077.) 
«  {M\)  Cum  cunctos  mortales  insatiabili  gutture 
mors  inrevocabilis  semper  devoret,  ad  exempla  ta- 
men  humanae  propagationis  utillimum  fore  decrevit 
priscorum  industria,  non  solum  memoriae  postero- 
rum  pia  facta  virorum  fidelium,verum  etiam  litteris 


Philippo;  indictione  xv.  Paulus  monachus  extitit 
notarius.  » 

Sunt  et  alia  dona,supradicto  locello  pertinentia, 
quaB  inscripta,scriptornm  penuria,  habentur :  sicut 
(Bcclesia  marlyris  Laurentii,  quse  data  est  prsdicto 
loco  ab  Odone  Rufo.  Est  autem  haec  «ecclesia  ultra 
fluviolum  qui  currit  ante  secclesiam  Sancts  Mariae^ 
sub  edibus  monachorum. 

CAPITULUM  XXV. 
De  cecclesia  Sancti  nomani,  data  sub  Braiai  castro, 

(Ante  a.  1070.) 

«  In  nomino  sanctae  Trinitatis  et  unicae  Deitatis, 
Patris  scilicct  etFilii  etSpiritus  sancti.Notumesse 
volumus,  quod,  communi  consilio  et  pari  affectu, 
ego  Airardus  de  Buslo  et  Landricus  de  Toriello, 


mandarepaginulis:quatenusmensipsorum,plurima  C  cum   devotissimis    nostris   coequalibus  opidanis, 


peragrans,  pro  praesentibus  praeterita  obliviscens, 
non  tantum  quae  se  vidisse  meminit,  set  ca  quae  a 
principio  facta  relegens,  tanquam  ea  quae  viderit 
noscat.  Unde  ego  Gausfridus,  Sancti  Petri  Carno- 
tensis  monachus,  totius  congregationis  assensu, 
atque  Huberti  abbatis  praeceptione,  super  his  rebus 
quae  habere  videntur  in  Normanniae  partibus  custos 
et  provisor  factus,  omnibus,  tam  praesentibus  quam 
futuris,  sancti  Dei  aecclesiae  fldelibus,  notum  esse 
volo,quod  quidam  vir,nomine  Girardus,  praenomine 
Caper,  pro  animae  suae  redemptione,  necnon  et  pa- 
rentum  8uorum,sanctae  Mariae  de  Planciset  sancto 
Petro  apostolo,  cujus  cella  csse  videtur  ipsa  sancta 
Maria,  cum  consensu  matris  suae  Emmelinae  seu 


Gausfridum  cummilitonem  convenimus,utloculum, 
in  quo  aecclesia  in  honore  sancti  Romani  martyris 
habebatur.  Sancti  Petri  cccnobio  Carnotensi,  pro 
remedio  suae  suorumque  animarum,concederet;et 
quia  non  longe  a  castello  Braiao  distat,  set  tunc 
temporis  et  vilis  et  incultus  aput  nos  estimabatur, 
quanquam  in  conspectu  divinae  majestatis  praeclara 
sanctitate  creditur,  praefatus  miles  nostris  precibus 
annuit,  consillis  paruit,  de  suo  ibi  dedit,  et  sicab- 
bati  Landrico  totum  commisit,quatinus  in  tantum 
celebris  haberelur  in  quantum  prius  despicabilis 
putabatur.  Qui  abbas  quinquaginta  solidos  nummo- 
rum,  sponte  sua,  militi,  et  bonitatis  gratia,  dedit. 
Unde  quod  divino  instinctu  fecimus,  domno  nostro 


fratrum  suorum  Guarini  et  Huberti,  gratuita  boni-  jj  Gausfredo  et  Mahildi  domnae  nostrae  verbis  muns- 


tate,  quandam  terram,  non  longe  a  terra  sanctae 
Mariae,  concessit,donumque,  per  Guarinum  fratrem 
suum,  super  altare  sanctae  Mariae  misit,  impeditus 
quodam  bello  ad  hoc  peragendum.Cui  facto  assen- 
serunt  Guillelmus  de  Molinis  castro  et  uxor  ejus  Al- 
bereda.  Insero  ctiam  huic  paginae  terram  Pagani, 
quam  dedit  sanctae  Mariae,  pro  undecim  libris  num- 
morum,  quas  debebat  nobis  de  teloneo  supradicti 
castri.  Quam  terram  ipse  Paganus  inguadiaverat 
pro  viginti  solidis  nummorum,quos  etiam  reddidi- 

|170J  Guillelmus  Conquestor. 

[^1;  Hanc  chartam  retulimus  ad  a,  1077,  cigus 


travimus.Qui  devotissime  laudaverunt,  et  ditare  de 
suis  facultatibus  locum  promiserunt;  atque  licen- 
tiam  dederunt,  ut  quicumque  ex  proprio  jure  quid 
vellet  ibidem  Deo  et  sanctis,pro  meliore  recompen- 
satione,  largiri,  libera  sibi  facultas  permitteretur, 
Quocirca  hujus  rei  gestae  castulam  hanc  fieri  postu- 
lavimus,  quatenus,  subscriptis  testium  nominibus, 
ipsa  testis  et  index  veri  semper  flrma  habeatur. 
Quod  si  quispiam  huic  contradicere  praesumpserit, 
et,quantulumcumque(quod  absit!)  donationis  istius 

est  indictio  xv,  quique  incidit  in  tempora  Philippi 
Guillemique  regum,  ac  Uuberti  abbatis. 


293 


VBTDS  AGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUBERTDS. 


294 


B 


rescindere  seurepetere  quoquomodo  conatus  fuerit,  A 
non  ei  consentiatur;setsub  anathemateconstitutus 
centum  libras  auriprincipi  terraBpersolvat.Nomina 
testium.  Gausfredus  domnus,  cujus  assensu  actum 
est  hoc.  Mahildis,  ejus  conjunx.  Willelmus,  lilius 
ejuB.  Airardus  de  Bulso.  Bernardus,  frater  ejus. 
Landricu8deToriello,Willelmuspraepositus.  Odo  de 
Domicilio. Gausfridus. Guarinus.Giusfridus.  Raiar- 
duB  qui  hanc  donationem  fecit.  Rainaldus  foresta- 
rius.  » 

Sunt  (172)  et  alia  dona  data^  qu®,  per  negligen- 
tiam  sive  scriptorum  penuriam,  inscripta  adhuc 
permanent.Quia  vero  locus  et  ocium  scribendi  tem- 
pus  congruum  prsbet  prsetereundum  non  estimo 
qualiter  beati  Romani  martyris  caput  ad  praefatum 
locumsitaRomanaurbe  delatum  et  ibidem  colloca- 
tum,diuque  abhominibus incognitum.Set,postquam 
moderno  tempore,  sicut  superius  diximus,  sub  po- 
testate  Landreci  abbatis  locus  prsdictus  meliorari 
coepit,  atque  a  populo,  gratia  orationis,  frequenter 
repeti,  monachi  ibi  commorantes,  oratorium  illud 
ligneum  in  meliorem  stalum  construere  volentes, 
terram  foedere  cc£perunt,ut  majoris  oratorii  funda- 
menta  cemento  et  lapide  stabilire  potuissent.  Set, 
priusquam  Romani  martyris  capitisinventionem  cx- 
plicem,  exordiendum  est  qualiter  et  qua  occasione 
sanctus  martyr  ibi,  per  quendam  Britonem,  caput 
propriumdeferri  voluerit.Fuit  olim  quidamlocuples 
homo  in  hac  citeriori  Britannia,nobilibusnatalibus 
procreatuSy  qui,  divina  propiciatione,christianitatis 
titulo  insignitus,in  baptismatis  lavacropompisdia- 
boli  abrenonciatis,  sancti  Spiritus  illustratione,  ab  C 
omni  piaculorum sorde  mundatus,Paulinusestvoci- 
tatus.  Qui  cum  zelo  deifici  amoris  estuaret,  preme- 
ditabat  fieri  quovis  suorumprediorumaecclesiamin 
honore  cujuspiam  martyris,  si  forte  possetaliunde 
adipisci  reliquias  illius  ipsius  martyris.Cumquesu- 
per  bac  re  hereret  animo,  a  multis  audivit  urbem 
Romanam,  prae  ceteris  urbibus,  innumerabilem 
martyrum  corporibus  fore  decoratam.  Illuc,  sine 
mora,  unum  ex  fidelibus  sui;?,  nomine  Maupum, 
christianissimum  et  simplicem  virum^misit,utquo- 
vis  modo  cujuslibet  martyris  somata  inde  transferret. 
Qui  cum  Romam  venisset^tria  per  anni  temporaibi 
conversatus,  nulli  secretum  sui  pectoris  patefecit, 
neque  solum  per  se  desiderium  domni  sui  explere 
quivit.  Cnmque  intra  se  anxiari  cepisset,etsumtus  n 
pecuniarum  jam  pene  defecisset,dumqueiteradpa- 
triam  repetere  maturaret,  hospes  ejus  animadver- 
lens  animum  ipsius  insolito  egrotum^causam  egro- 
tationis  diligenter  inquirit,et  inventam  amicse  con- 
solationis  medicamine  fovit,  atque  omne  auxilii 
robur,  ut  amico  hospiti,  impendit.  Qui  a  quodam 
archimandrita  beati  Romani  martyris  emens  actu- 
tum  venerabile  caput,caute  inpsistarchiaperegrini 
hospitis  sacrosanctum  thesaurum,  sindone  munda 
involutum,  cum  apicibus  posuit,  pacisque  osculo 
dato,citato  gressu  eum  ab  urbe  Romam  exire  prae- 
cepii«  Comque,  Dei  nutu  et  prospero  itinere,  ad 

ii72)  Qu9  seqauatur  absunt  «t  cod.  B» 


Braiaum  vicum  deveniret,  Osanam  fluvium  trans- 
siens,  egritudine  corporis  ibidem  detemptus,  Deo 
disponente,  glebam  corporis,  cum  thesauro  quod 
detulerat,  juxta  parietem  secclesiae,  quae  tunc  ibi 
aderat,  cum  defunctus  esset,a  christianis  cumma- 
nentibus  exorando  poni  prsecepit.  Itaque  thesaurus 
et  tam  incomparabile  munus  a  Deo  collatum,  per 
multorum  annorum  tempora  iabentia,  hominibus 
incognitum  mansit :  donec,  propiciante  divina  cle- 
mentia^a  monacbis  supradictis  officia  divinae  servi- 
tutis  inibi  complercntur,  et  ab  omni  plebe  locus 
ipse  cclebris  haberctur,  atque,  aucmentando  paula- 
tim,longc  lateque  volans  fama  diffunderetur.Tunc, 
opitulante  plebe,  majora  jacientcs  secclesiae  funda- 
mina,  insperatum  thcsaurum  repperiunt,  corpus 
quidem  preefati  peregrini,  et,  juxta  ejus  corpus, 
psistarchiam  ipsius  illesam^  caput  supra  memorati 
martyris  continentem.  Quam  quidam  homo  inme- 
ritus  cum  a  terra  temere  voluisset  levare,  praesun  - 
tionis  suae  poenam  statim  ultione  divina  merito  re- 
cepit ;  nam  infclix,  antequam  manu  tangeret  id  ad 
quod  extenderat,  oculorum  iumine  caruit.  Quo  fa- 
cto,loco  illius  hominesin  unocuneoconglobati,cum 
religiosis  personis,  ac  honore  debito  laudes  conci- 
neutes,  tecam  illam,  cum  sacris  reliquiis  sinedifii- 
cultate  levantes  invenerunt,martyris  caput  etapices 
inconvulsas,  beati  Romani  martyris  esse  caput  de- 
monstrantes.Quod  cum  a  terra  levaretur,  odor  sua- 
vissimus  tantus  adfuit,  ut  omnes  qui  aderant  se 
sentire  crederent  odoramina  redolenlis  Paradisi. 
Intcr  hsc  denique  martyris  virtus  non  defuit,nam 
prsedictum  hominem  lumine  orbatum,  ille  qui  ce- 
cum  a  nativitate  non  dedignatusestilluminare,ipse 
hunc,meritisRomanimartyris,adlaudemetgloriam 
nominis  ejus  clariori  lumine  illuminavit.  His  ego, 
vel  ipse  qui  michi  hoc  retulit,  non  interfui :  set,  ut 
afrirmabat,Agobertus,  archipresbiter et  postmodum 
prtGSul  Garnotinae  urbis,  interfuit,  a  quo  et  ipse  hoo 
didicit.  Nuncquoquead  sequentiavertaturpennula. 

CAPITULUM  XXVL 

De  ceeclesia  Buxeti  in  PerticOf  data  ab  Isnardo  milite 
Sancto  Petro  Camotensi, 

(Ante  a.  1080.) 

«  Conditor  atqueSalvator  nosterDominus  Jhesus 
Cbristus  qui  omnes  hominos  vult  salvos  (ieri  et  ad 
agnitionem  veritatis  venire,  oratur  nos  pie  ac  mi- 
sericorditer  dicens  :  Honora  Dominum  de  trn  5u6- 
stantia ;  itemque  :  Date  elemosinam  et  omnia  sunl 
vobis  mun£(a. Idcirco,  ego  Hisnardus,  unus  Ghristia- 
norum  ejus  fllius  Sulpicii,  volens  obaudire  voci 
ejusdem  piissimi  Dominimei  JhesuChristi,concedo 
soncto  PetrOjCceli  clavigero,ad  ccenobiumejus,  quod 
situm  est  in  suburbio  Carnotensi,aecclesiam  meam 
quae  est  in  Buxido,  cum  atrio,  ob  remedium  patris 
ct  matris  mese  et  antecessorum  meorum  et  senio- 
rum;  annuente  Teudone  aeniore  meo,  fllio  Bosonis, 
qui  eam  tenet  ex  beneficio  regis.Do  etiain  terram  j  uxta 
aecclesiamyquantum  arare  potest  una  carruca.  Ego 


m 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONAGHI. 


296 


vcro  in  dominicalu  non  teneo  omnes  decimas,  set  A  deferrent  ;^eo  tenore  ut  ab  illo  die  in  fleternum, 


\a  fisco  tenent  moi  honiines  plurimas,  quibus  con- 
cessi,  ut^quisquis^sancto  Petrodare  voluerit,  ex  mea 
parte  licenliam  habeat.  Dono  etiam  pastum  omnibus 
porcis  monachorum  Sancti  Petri  cccnobii  Garno- 
tensis,  in  mea  silva,  sine  pasnatico.  Item  do  deci- 
mam  unius  molcndini  quod  silum  est  in  Alneto;et 
do  decimam  denariorum  quos  accipio  de  pastu 
porcorum;  et  dono  decimam  nummorum  mercati 
Morti  Villare.  Et  ut  haec  mea  donatio  firmissima 
permancat,domno  meo  Teudoni,cx  cujus  bencficio 
teneo,^corroborandam  tradidi,  filiusque  meus  His- 
nardus  et  filiae  nica;  utraeque,  cum  matre  sua  Al- 
bereda,  haeo  omnla  quae  dcdi  consentiendo  annue- 
runt,el  annuendo  consentiuut,  et  manibus  propriis 


monachi  nostri  loci  tertiam  partem  Gausberti  Villa6 
possiderent,  cxceptis  mililibus,  quicquid  videlicet 
ipse  possederat  in  domibus,^in  terris,  in  pratla,  in 
aquis,  in  aecclesia,  in  bobus.Impetrata  quoque  ab- 
solutione,  ct,  ex  more  sanctee  religionis,  inter  pri- 
matos  civitatis  corpore  8epulto,nomen  ejusmemo- 
riale  fecimus,  et  faciemus  diebus  omnibus,  cum 
Cucteris  quorum  bcneficiis  vita  nostra  sustentatur, 
Auctorizavit  autem  hoc  donum  gloriosus  comes 
scpe  nominandus  VVil]elmus,pro  ccelestisvitaiprae- 
mio,  in  villa  quae  vulgo  dicitur  Curtis  Dominicus^ 
non  longe  a  castro^Drocis,coram  ootimatibus  suis, 
quorum  nomina  sunthaec:Willelmus,filiusOsberti; 
Walterius  Gifradus,  Fulco  de  A:no,  Hubertus  de 


has  litteras  corrobaverunt ;  et  ex  hoc  testes  sunt  j^  Rigia,  Rodbertus  Bcrtrannus,  Willelmus  Marmio 

•••1  •  •  t  •■•  1     Ol  •  "  J  ^"^     T\        •  1   J  TA  1 1  ¥^  S        1  *•  T^      ^       1_  _S  TT 


isti  homines  qui  subscripli  sunt.Si  quisveroadver- 
sarius,  aut  Dei  inimicus,  aut  infidelis  vel  falsus 
christianus,  hanc  meam  donationcm  calumniatus 
fuerit,in  thesauros  regis  centum  librasauricoactus 
ponat,  ct  perpetuo  anathemate  cjus  damnetur 
anima,  et  cum  Dathan  et  Abiron  omuino  pcrcat. 
8.  Teudonis,  ex  cujus  beneficio  est.  S.  Isnardi,  qui 
hanc  donationem  fecit.  S.  Albcredaj,  u.xoris  ejus. 
S.  isnardi,filii  ejus.S.Columbae.filiae  ejus.S.Arem- 
burgis.  S.  Roduerti  Rufi.  Hugu  de  Mor  Villarc.Bal- 
dricua.  Mascelinus  de  Curba  Villa.  Gausfridus  de 
Longa  Luna.  Guarinus  de  Puteo.ArroldusdcCroto. 
Richardus  frater.  Rodulfus  de  Calloet.  Ex  nostris  : 
Bernardus,  filius  Vulmari ;  Albertus,  Frodo,  Ste- 
phanus  Gualoius,  Ernulfus  Rufus;  Rainaldusfilius 
ejus  ;  Fulchardus  ;  Tescelinus,  filius  Hildegarii ;  C 
Arnulfus  Niger,  Giraldus  cocus.  » 

CAPITULUM  XXVII. 
De  terra  Gau$berti  Villw. 

(29  aug.  1060.) 

«In  nomine  sanctae  etindividuae  Trinitatis.Notum 
essevolumusomnibusChristifidelibus,  tampraesen- 
tibusquamfuturis,  egoLandricus,  gratiaDci  abbas, 
omnisque  conventus  monachorum  Sancti  Petri  cceno- 
biiCarnotensis,  qualiter  nostro  loco  data  fueritterra 
quampossiderevidemurinGausbertiVilla,aquodam 
militeetclarogenere,Richardo  nomine,vel  qualiter 
concessa  sit  a  nobilissimo  comite  NormannisWil- 
lelmo,8eu  afratribus  supradicti  militis,Willelmo  sci  - 


Rainaldus  Darsellus,  Radulfus  Falchemandus,Hun- 
fridus,  Turoldus  ;  Willelmus,  Corbucionis  filius ; 
Bencelinus  de  Scoht,  Ilaberius  et  Wilelmus  de 
Vernonc;  Hugo,  filius  Gerelmi.  Auctorizaverunt  ct 
fratres  dcfuncti,  coram  omnibus  his  supradictis, 
Willelmus  scilicet  atqueBaiduinus,  ut  et  ipsi  cum 
fratre  suo  in  recumpensationeparticipesessemerc- 
rcntur.De  nostris  adfuerunt:Bcrnardus,filius  Vul- 
mari;W^arinus  cocus,  Walterius  major,  Oydeleriue 
stabuIarius.Si  quis  hanc  carlulam  contradicerevo- 
luerit,  perpetuo  anathematis  jugulo  feriatur,  et, 
frustratus  voluntate,  tres  libras  auri  persolvat  ju- 
dici.  Concessa  est  et  roborata  haec  denacio  pridie 
nonas  Augusti,  die  qua  mortuus  est  Hainricus  rez 
Francia;  (et  scripta  a  Paulo  monacho).  » 

CAPITULUM  XXVIIf. 
De  Raimberto  servo  et  Frodburga. 

(Antea.  1061.) 

«  In  Dei  nomine.EgoOdo,filius  comitisManassae, 
annuente  fratre  meo  Hugone  ac  sorore  nostra  Eu- 
stachid,  notum  esse  praesenti  populo  et  futuro,  me 
scilicet  dedisse  Carnotensi  monasterio  Sancti  Petri 
ac  Jociacensi  celiae  praedicti  monasterii,  ex  nostra 
familiaservum,  nomine  Raimbertum,  et  ancillam, 
vocabulo  Frodburgam ;  fratrcm  videlicet  ac  soro- 
rem,  cum  filiis  et  filiabus  eorum,pro  salute  patris 
nostri  animae  et  matris  nostrae.  Huic  crgo  dono  si 
quis  nostrorum  heredum  aliquando  contrariusesse 
voluerit,  cum  Juda  traditore  et  cum  his  qui  Domi- 


licetatqucBalduino.  Inannoigitur  quo  finitum  esse  [)  num  crucifixerunt,  a  beato  Pctro,  cui  a  Domino 


intestinum  bellum  dinoscitur,quod  inter  regemHain- 
ricum  et  Willelmum  comitemdiuduravcrat,supra- 
dictus  miles  Richardus  a  comite,  cum  aliis  Nor- 
mannis,missus  fuerat,custodiendigratia  Tedmarum 
castrum  :  quod  castrum  cum  habitatoribus  suis 
tunc  anathematum  erat.  Qui  dum  ibidem  esset,in- 
firmitate  corporis,qua  et  mortuus  est,  tactus,  dili- 
genter  animae  suae  dctrimentum  timens,  Nigcllo 
quodam  ad  se  vocato,qui  sororem  suaminconjugio 
habcbat,  seu  aliis  amicis,  petivit  ut  quidam  mona- 
chus  noster  Gausfridus,  qui  tunc  fortc  aderat,  ad 
episcopum  civitatis  currcret,seque,  tam  ipse  quam 
alii  absolvi  facerent  et  ad  coenobium  sepeliendum 


Jhesu  Chisto  coUatacst  ligandi  et  solvendi  potestas, 
anathematizatus  ac  extra  portas  Paradisi  exclusus, 
diabolo  tradatur  in  infcrioribus  fiammis,omnitem- 
pore  cruciandus.Precor  igitur  omnes  quibanc  lar- 
gitionis  nostrae  legerint  vel  audierint8cripturam,ut 
Dei  pietatem,  pro  patre  nostro  Manasse  et  pro  no- 
stra  matre  Constantia,  seu  pro  nobismet  ipsis  ex- 
orare  studeant.quatenus,  postmundi  hujuscursum. 
per  sanctum  Petrum  apostolum,  cui  supradictum 
contulimusdonum,omnipotensDominusaBternaBvit© 
nobisaperiat  januam.  Hanc  autem  cartuleim  semper 
inviolatam  fore  cupientes,V  idus  Augusti,in  palatio 
Meleduni  castri,praB8ente  domno  nostro  rege  Bain* 


297 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  YII.  LANDRIGUS  BT  HDBERTDS. 


298 


rico  manlbus  propriis  corroboravimus. manibusque  A     Hic  looulus  praBmemoratus  primum  acomite  Wil- 


plurimorum  ibi  astantium  corroborandam  tradidi- 
mus.Subscripsimus  iterum  et  nostranominayfucien- 
tes  signum  salutiferfB  crucis  et  ponentes  nomina  te- 
stium  utrarum  partium.  S.  Odonis  comitis,  qui  hano 
donationem  fecit.S.Hugonis  comitis,  fratris  Odonis 
S.  Eustachis^sororis  amborum  comitum.Secuntur 
testes :  Gualterius  comcs,  Droco  de  Conflante,  Gua- 
leraonus  de  Parisio,  Teduinus  vicecomes,  Oidelar- 
dud  ;  Hugo,  filius  Richardi  de  Bistisiaco  ;  Guaszo 
de  Piseiaco ;  Uugo,  Qlius  Liperici ;  Rodbertns  Bu- 
dicus^Pulcuinus;  Balduinus,  archicapellanusregis; 
Guiscelinus  et  Richardus,  capellani ;  Albertus,pree- 
poaituB  Jociaci  cells  ;  Rodbertus  de  Fraxino,  Hul- 
gerins  Qiigor.  Johannes  cubicularius  dictavit  hanc 


lelmo  datus  quidam  monacho  BonffivallensiyBerin- 
gario  nomine,dinoscitur  esse  ;  set  abbas  consccra- 
tus,  bellorum  frequentiam  atque  loui  paupertatem 
cotidie  crescentem  diu  ferro  non  valens,  sponte  ad 
suumcGonobiumestrevcrsus,  ubi  posteasuamtrans- 
egit  vitam.  Post  mortem  vors  Wiilelmi  comitis  et 
Rodberti  fllii  eyus,quem  securi  inimici  €(Jus  in  car- 
cerc  positum  interfccerunt,  Ivo,  frater  Willelmi, 
in  konore  succedens,  abbatem  Landricum  rogans 
expctiit,  ut  locum  prcefatum  Sancto  Petro  perpe- 
tuo  habendum  susciperet  ct  monachos  suos  illuc 
dirigeret,ibidem  militaturos.  Ciyus  petitioni  abbas 
obsequens,  misit  quosdam  de  suis,  qui  locum  fere 
per  triennium  tenuerunt.|Accidit  autem  ut  quidam 


cartulam.Droco,archidiaconu8  Vilcasini.  Qui  vero,  ^  juveai8,nomineSolo,monachus,Deodatusalavacro 


diaboli  instinctu,  huic  rei  contrairo  voluerit^  flsco 
regis  persolvat  centum  Jibras  colati  auri,  et  cona- 
tu8  ejus  sine  efTectu  permaneat.  >» 

CAPITULUM  XXIX. 

De  cella  SancUe  Gausburgis. 

(Ante  a.  1061.) 

tt  In  gremio  sancts  matris  fficclesias  cum  fldes 

principatum  teneat,  misericordia,  qus  grece  dicitur 

elemosina,  cum  ex  fonte  caritatis  proccdat,  inter 

viriutes  csteras  non  habetur  ultima.Qu»  quidem, 

dom  minimis  Cristi  distribuitur,  remissio  peccato- 

nim  adipi8citur,regnumcGBlorum  operantibus  eam 

apentur^  unde  est  illud  :  Benefacit  anima:  sux  vir 

miserieorSp  et  plura  his  similia.Salvator  etenim  no- 

ster,  universitatis  Dominus,  cum   ipse  sit  potens, 


sacro  vocitatus,  ibidem,  ut  ferebatur,  quedam  ncfa- 
ria  actitabat,  ct,zabuli  instinctu^migora  adhucfla- 
gitia  moliretur  agere;  ad  ejus  complicibua  denuda- 
tu8  est ;  et,  prssidio  fugs  elapsus,  in  Britanniam 
se  suscipiens,  suorum  operum  pedorem  nobis  gran- 
dem  reiinquens,  nos  aiienavit  a  loco,  et  locum  a 
nobis. 

CAPITULUM  XXX. 

De  ecclesia  sancti  Dionisii  Nogioni, 

(A.  circit.  1078.) 

«  In  (174)  grcmio  sanctcB  matris  aecclesiffi  cumfi- 
des  principatum  teneat,  misericordia,  qu»  greoe 
dicitur  elemosina,  cum  ex  fonte  caritatis  procedat, 
intor  virtutes  ceteras  non  habetur  ultima.  Qus  qui- 


potenlcs  non  abicit,  quoniam  neminem  vult  (173)  C  dem,  dum  minimis  Christi  distribuitur,  remissio 


perire,  set  ad  agnitionem  veritatis  venire  et  per  fru- 
clus  honorum  operum  omnes  fldeles  vocat  ad  se  ; 
qui  etiam,  in  Evangelio,  mundi  amatores  terret : 
OmniSf  ioquit  arhor  qux  non  facit  fructum  bonum 
excideiurf  et  in  ignem  mittetur ;  et  plura  his  similia 
que  Qon  sunt  huic  stilo  credita.  Unde  ego  Ivo,  cas- 
sibus  mundans  conversationis  inretitusprsomni- 
bus,  peccatorum  pondere  preasus,  verumtamen  de 
multitudinemiserioordiarumDomini  prssumo  indi- 
gnus  opus  bonum  et  quod  creditur  laudabile;  locel- 
Inm  Sanct»  Gauburgis,  in  territorio  Bdismensi 
aitum,  cum  omnibus  ad  ipsum  locum  rebus  perti'- 
oeotibas,  SanctoPetroGarnotensicommitto  etdono, 
quatinuB  ibidem  militaturus  Deo  monasticus  ordo 


peccatorum  adipiscitur,  regnum  caelorum  operan« 
tibus  eam  aperitur.  Unde  est  illud:  Benefacitaninm 
sux  vir  misericors ;  et  plura  his  similia.  Salvator  et- 
enim  noster,  universitatis  Dominus,  cum  ipse  sit 
potens,  potentes  non  abicit,  quoniam  neminem  pe- 
rire  (175),  set  ad  agnitionem  vcnire  veritatis,  et  per 
fructus  bonorum  operum  omnesfldeles  vocat  ad  se; 
qui  etiam,  in  Evangelio,  mundi  amatores  terret : 
Omnis,  inquit,  ar6or  quce  ncn  facil  fructum  bonum 
excidetur,et  in  ignem  mittetur;  et  plura  his  simiiia^ 
que  non  sunt  huic  stilo  credita.  Unde  ego  Rotrocus, 
cassibus  mundans  conversationis  inretitu8,militiGB 
armis  accinctus,  pras  omnibus  peccatorum  pondere 
pressus,  verumtamen  de  multitudine  miscricordia- 


babeatur.Ut  autem  hoc  donum  stabile  ctinconvul-  Q  rum  Domini  prssumo  indignusopusbonnm  etquod 


8umpermaneatvoloomnibus,tam  presentibus  quam 
et  futuriSy  per  succedentia  tempora,  notum  esse, 
domno  meo  Hainrico  regi,  ex  cujus  benedicio  est, 
me  corroborandum  tradidisse.  Si  quis  vero,diabo- 
lice  pravitatis  instinctu,  huic  facto  (quod  absit !) 
contrariusextiterit,  iram  Dei  incurrat ;  beatus  Petrus 
iili  contrarius  fiat  etinimicus,  cum  ceteris  omnibus; 
et  propria  prssumptione  confusus,  mille  libras  auri 
regi  Francorum,  ob  temeratem  injurie,  persol- 
TaU  » 

(173)  Sic,  et  Buperius,  ciq[>.26. 

(174)  Hano  chartam  habea  editam  in  Gall,  Christ.^ 

Vknau  CLY. 


creditur  laudabilius ;  monasterinm  scilicet,  quod 
meus  genitor  Qausfredus  in  honore  sancti  Dionisii 
construere  coepit,in  territorio  non  longe  distantea 
castello  Nogiomo  dicto,  cupio  amplius  adomare  et 
magniflcaro.VenerandsquippememorisabbasLan- 
dricus  me  adicus  obnixe  rogavit,  quatinus  eundem 
monasterium  Sancto  Petro  Carnotensi,  ob  mei 
memoriam  et  uxoris  flliorumque  meorum,  et  pro 
anima  supradicti  genitoris  mei  et  matris  mcs,  do- 
narem.  Quod  ego  libentissime  annui,  ut  idem  pastor 

L  VIII,  instr.,  col.  304. 
(175)  Omissum  vultt 

10 


399 


PAULt  S.  MTRI  CARNOTENSIS  MoNACHt. 


300 


et  princcps  michi  et  animabus  eorum  succurrere  A  signo  crucis  eara  roboravi,etfilio  meo  robora  dam 


dignetur,  aperiens  nobis  portas  regnicoeleslis^quas, 
a  domino  potestatc  accepta,omnibus  fidelibusape- 
rit.Ut  autemhoc  stabileetinconvulsum  permaneat, 
volo  omnibus;  tam  praesentibus  quam  et  futuris,  per 
succedentia  tempora,|ndelibusnotum  essc.manibus 
omnium  fidelium  meorum  me  corroborandum  tra- 
didisse.  Si  quis  voro,  diabolicae  pravitatis  instinctu^ 
huic  facto  (quod  absit  *)  contrarius  extiterit,  ana- 
thema  sit^  in  infernoque  inferiori  retrusus,  ubi 
vermis,  qui  nonquam  moritur,  ejus  corrodat  carnes ; 
et  ignis,  qui  nonqnam  extinguitur,  semper  ejus 
pascatur  cruciatibus. 

Iste  locus,  quandiu  vixit  comes  Rotrocus,  per 
plusculos  annos  a  nostris  monachis  est  possessus. 


proposui.  S.  Stephani  comitis.  S.  Gausfridi  de  Ca« 
lido  Monte.  S.  Widionis  de  Breina.  S.  Hainrici  da- 
piferi.  S.  Widonis  de  Monte  Leodorico.S.  Alcherii, 
filii  Guauslini.  S.  Hugonis,  filii  Tedbaldi.  » 

CAPITULUM  XXXII.. 

Donatio  collibertorum  a  vicecomite  Ebrardo. 

(Ante  a.  1070.) 

«  In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi,  filii 

Dei  summi.  Ego  Ebrardus,  Garnotensium  viceco- 

mes  (176),  notum  esse  volo  prsesentibus  atque  fu- 

turis,  quod    adierunt    meam  prssentiam  Sancti 

Petri  Carnotcnsis  monachi,  deprecantes,  ut  pro  re- 

medio  anims  meffi,  dimitterem  calumpniam  quam 

immiseram  in  filiis  Girberti,  mei  scrvi,  de  Ymonis 


donec  ab  uxore  Gausfridi,  nomine  Beatrici,  jussi  p  Villa,  qui  ex  ancilla  Sancti  Petri  Carnotensis  nati 
sunt  egredi;  occasione  nacta,quod  domnusHuber-      sunt.  Quod  et  feci,accipiens  ab  eis  centum  solidos 


tus,  quondam  nostri  loci  abbas,  officio  abbatis  non 
potcrat  uti;  cuivivens  Rotrocus  perabbatem  Eusta- 
chium  fficclesi®  regimendederat,virgaquepastorali 
donaverat;  et  moriens^quicquid  in  auro  et  argento, 
vino  et  triiico,  possederat,  in  usus  monachorum 
totum  reliquit.  Quo  mortuo,  filii  ejus  omnem  triti- 
cum  et  vinum  mutuantes,inimicum  habentes  fene- 
ratorem,si  puando  requircret  quod  mutuoprestite- 
rat ;  Beatrix  quoque,  uxor  majoris  filii,intra  arcem 
suam  aurum  et  argentum  habens,  se  sibi  propin- 
quiorem  estimans,  prcter  calicem  unum  quem  fe- 
cerat  aurcum,  nichil  omnino  voluit  reddere.  Dnm 
vero  persepe  a  supradicto  procuratore  loci  verbis 
acriter  moneretur,  ut  elemosinam  mortui  redderet. 


nummorum  et  unciam  auri ;  et  concessit  Sancto 
Petro  Carnotensi  et  monachis  famulantibusibidem, 
absque  calumpnia,  ipsos  filios  Girberti  et  Beringe- 
rium,  cognatum  eorum,  cum  exore  et  filiis  et  filia- 
bus  suis,  et  progenie  ipsius  Gisberti^qui  infra  ter- 
minos  Imonis  Villee  degit,pro  remcdio  anim®  me«, 
etparentum  meorum,uxorisque  mes  Hunberg»  et 
filiorum  meorum ;  quatinus  ab  hodiema  die  et  dein- 
ceps  serviant  monachis,  absque  ullo  contradictu  et 
calumpnia.  Quod  si  quis  hanc  cartulam  et  donatio- 
nem  dampnare  voluerit,  dampnatus  pereat  in  eter- 
num.  S.  Ebrardi  vicecomitis^qui  hanc  donationem 
fecit.  S.  Ebrardl,  filii  ejus.  S,  Hugonis  filii  ejus. 
S.  Huncbergae,  uxoris  ejus.  S.  Odonis,filii  Guazro- 


ad  terras  emendas  et  edes  contruendas,  ih  fanta  C  nis.  S.  Guarini,filii  Guarini  de  Turre.S.  Gualterii, 


ira  exarsit,  ut  et  monachos  nostros  a  loco  pelleret, 
et  Clunienses  monachos  inibi  poneret.  Qui  semel 
anathematis  pulsi  mucrone,  rursum  redicrunt,Allo- 
brogum  inediam  fugientes  quoquo  gentium ;  more 
girovagorum  arida  ac  maria  transmeant,  ut  inve- 
niant  escas. 

CAPITULUM  XXXI. 
Donatio  quorumdam  colUbertoruma  comite  Tedbaldo. 

(Ante  a.  1080.) 
«  Quicumque  sibi  obligatum  hominem,  propter 
amorem  Dei,  a  debito  relaxat  servitio,  pra?mium 
sibi  ab  eo  confidat,sinc  dubio,retribuiinfuturum; 
dicente  ipso  per  prophetam  :  Dimitte  eos  qui  cuu" 
fracti  sunt  liberoSj  et  omne  honus  disrumpe.  Tunc  in- 


filii  Loscelini  de  Curte  Eutismo.  S.  Gunterii,  filii 
Haimonis.  S.  Guidonis  Apostoli,  et  Gausberti,  fra- 
tris  ejus.  Ex  nostra  parte  :  Arnulftis  Bigolus ;  Ste- 
phanus,  Dodonis  filius ;  Gausfridus  Tosardus,  Te- 
duinus  mcyor,  Hubertus  Bovardus,  Gualteriolus  de 
Monasterio.  Rodbertus  monacbus  hanc  cartulam 
scripsit,  jubente  Landrico  abbate.  » 

CAPILULUM  XXXIII. 

Agnitio  de  terra  Rodberti  Comei. 

(A.  1028-1037.) 

«  Agnitio  qualiter  terra,  quam  abbas  Magenardus 

dedit  Rodberto  Corneo,  revocata  est  ad  victum  fVa- 

trum.  Dum  Rodbertus  Corneus  mortuus  fuit,  vo- 

luerunt  monachi  ipsam  terram  recipere ;  set  uxor 


vocabis  et  Dominus  exaudiet,  clamabis  et  dicet :  Ecce  n  ejusjudicium  portare  fecit,quoniam  ea  conventione 


adsum.  Quapropter  ego  comes  Tedbaldus,  in  Dei 
nomine^  pro  remedio  animae  mesB,  quosdam  servos 
mei  juris,  natos  ex  servis  meis  ancillisque  Sancti 
Petri  Carnotensis,cum  uno  servo  meo  libero,trado 
monachis  ipsius  loci,  ut,  ab  hac  die,  servilium  de- 
bitum  persolvant.  Ea  denique  conventione  hoc  an- 
nuo,  ut  omni  temporc,  exceptis  feriatis  diebus,  in 
pleno  conventu,  michi  psalmus  post  laitaniam  ab 
eisdem  fratribvs  decantetur.Et  uthujus  donationis 
carta  sit  omni  tempore  firma,  ego  ipse  manu  mea 


8U0  data  fuit  seniori,ut  ipsa,  quandiu  viveret,eam 
possideret.  Quam  feminam  quidam  miles,  Sulio  no- 
nuue,  in  conjugio  accepit;  qui  muitis  vicibus,  ser- 
vitium  abbati  Arnulfo  obtulit.Quod  servitium  sem- 
per  abbas  sprevit  et  nonquam  recepit.  Quo  Sulione 
vivcnte  cum  supradicta  femina,  filiii  Rodberti  jam 
dicti  mortui  fuerunt.  Post  morlem  vero  feminaey 
reclamaverunt  ipsam  terram  nepotes  ejusdem  Rod- 
berti ;  set  monachi  fortiter  restiterunt  eis.  Tunc 
veneruntutique  in  curiam  Odonis  comitis  et  episcopi 


(176)  Hic  vicecomes  ^Ebrardus,  cum  cruce  ignatorum  exercitu  in  Terram  Sanctam  profectas,  inten- 
fectua  est  in  Antiochena  obsidione,  u.  1097. 


301 


VETDS  AGANO.  —  LIB.  VIL  LANDRICUS  ET  HDBERTDS. 


302 


Teodericl,  et  ibidem  factnm  est  placitum.  AfHrma- 
bantque-nepotcs  Rodberti,  quoniam  ea  conventione 
jndicium  femina  portare  feccrat,  ut,  post  mortem 
ejusdem  femins,  beredes  Rodberti  ipsara  terram 
in  fisco  de  abbate  tenerent.  Ad  boccontradicendum 
satis  babuimus  testes.  Tunc  Odo  comes  judicavit 
campum  fieri,  scilicet  ex  boc  quod  illi  dicebant  be- 
redes  Rodberti  in  judicium,  quod  femina  Rodberti 
fecit  portare,  fuisse  missos.  Testis  vero  Sancti  Pe- 
tri  dicebat  non,  nisi  solummodo  feminam.  Tuno 
Rodbertas,  unus  ex  jam  dicti  nepotibus,  dedit  co- 
miti  guadium.  Teodericus  vero,  horao  Sancti  Petri, 
qui  jam  major  fuit^  similiter  suum  guadium  comiti 
dedit  ad  contradicendum.  Postea  vero^  remanente 
campo,  concordia  sic  facta  fuit.  Abbas  Landricus, 
episcopoTeoderico  rogante,  quadragintasolidos  ipsi 
Rodbertoet  Sancelino,  fratriejus,dedit,  et  duosari- 
pennosvineae  remisit,  quos  Rodbertus  Corneus  San- 
cto  Petro  dedit,*dum  ab  abate  Magonardo  ipsam  ter- 
ram  recepit.  Ipsi  vero  fratres  Rodbertus  et  Sancio 
gaerpiveruntterram,et  fidejnssores  dederunt  seipsos 
et  duos  homines  suos.  Gilduinum  et  Emalricum,  ut, 
si  quando  ab  aliquo,  ex  parte  eorum^  ipsa  terra  ca- 
lampniaretur,  ipsi  liberam  eam  redderent,  et  totam 
calumpniam  in  curiam  comitis  eraderent.  Haeccon- 
cordia  in  episcopi  curia  facta  fuit ;  et  interfuerunt 
multi,  ex  quibus  quidam  bic  subscri pti  sun t :  Nivelo, 
Albertus  de  Gualardone'  Rogerius  Podardus,  Haimo 
Barbatus,  Girogius  clericus,  Herbertus  Garnotensis. 
Emoetris:  Dodo,  Herbrannus,  Adventus,  Teduinus, 
Lamberins,  Labaddon ;  Gausfredus,  filiaster  Os- 
berti.  » 

CAPITULUM  XXXIV. 
Donaiio  cansuehtdiiium  burgi  a  Gilduino  vicecomite. 

(29April.  4046.) 
«  Quoniam  certum  est  eternaque  lege  positum, 
Qt  nichil  contetgenitum,eanctiscongruitchrisciani 
Dominis  in  boc  fortunae  salo  positis,  non  credere 
fagacibus  bonis ;  pensandum  est  nobis  itaque  ut, 
digno  fructu  pcenitentis  pariter  et  elemosine,  me- 
reamur  gaudium  sine  fine,  rapiente  nos  sero  die. 
Hiyns  rei  gratia,  ego  quidem  Gilduinus,  vicecomes 
Carnoiins  urbis,  uxorque  propria,  nomine  Emme- 
lina,  unacumfiliisnostrisdulcissimis,  sancto  Fetro 
apostolorum  principi,  consuetudines  scilicet  sui  su- 
barbiiy  qu9  nostri  suntjnris,  gratanterconcedimus, 
ut  monachi  devote  ei  servientes  in  ccenobio  quod  si- 
tam  est  jaxta  prcfatam  urbem,  jus  babeant  orandi 
pro  salute  nostra,  et  singulis  annis,  post  mortem 
camis  singulorum  anniversaria  celebrent.  Tribui- 
mos  etiamunum  fumillum,  excepto  censu,  ab  omni 
consuetudine  liberum,  et  ortulum  arborum  Isetissi- 
mum.  Hanc  antem  cartulam  firmavimus  borum  te- 
stimonioquorum  nominasubscripsimus,  signo  cru- 
cis  eam  corroborantes.  Gilduinns  vicecomes,  qui 
hanc  donationem  iecit.  Harduinus  vicecomes,  filius 
ejus.  Elisabetb,  uxor  ejusdem.  Joannes  medicus. 
Guiszo  medicus.  Girbertus  presbiter.  Goscelinus 
presbitery  Rodbertus  de  Yilla  Pali.  Herbrannus  de 


A  Transgrandi  Ponte.  Rodnlfbs  Mascolus.  Guarinus, 
princeps  cocorum  vicecomitis.  Durandus,  pinccrna 
comitis.  Teduinus,  major  Sancti  Petri.  Ernulfus. 
Durandus  cellerarius.  Hugolinus  cocus,  Tedbaldus 
Boldardus.  Ericus  puer.  III  kalendas  mai boc  auctum 
est,  regnante  invictissimo  rege  Henrico;  secundo 
anno  post  bellum  quo  captus  est  Tedbaldus.  comes 
palatinus,  a  comite  Andegavensi,  Gausfrido  Mar- 
tello.  » 

CAPITULUM  XXXV 

Emptio  terrcR  Gualterii  et  Guamerii,, 

(Ante  a.  1070.) 

«  In  nominesanctffi  et  individuae  Trinitatis,  Patris 

et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Ego  Landricus,  gratia 

Dei,  abbas  ccenobii  Sancti  Petri  Carnotensis,  quod 

P  dccenter  et  honorifice,  non  longe  ab  ipsius  civitatis 
porta  quffl  vocatur  jCinerosa,  priscis  temporibus 
situm  est ;  in  quo  non  modica  monachorum  con- 
gregatio,  secundum  regulam  sancti  Benedicti  ao 
aliorum  prscedentium  patrum  exempla,  pie  vivens 
in  hymnis  et  canticis  spiritalibus,  intimo  cordis 
afTectu  pervigil,  ceterarumque  virtutum  claris  ador- 
nata  insignibus;  perdia  et  pernox  tendit  ire,  Petro 
praesule,  per  hujus  mundi  numquam  quietum  pela- 
gus,  ad  stemaB  patriae  portum  semper  amcBnum; 
Christum  quoque  sedula  prece  exorat  pro  cuncto 
populo  catholico,  specialiter  vero  pro  his  quorum 
beneficiorum  atque  largitionum  juvamine,  in  hoc 
fragili  carnis  gurgustio,  dum  vivit,  sustentatur. 
Cum  bac,  inquam*^  ego  praedictus  abbas  notum  fore 
volumus  cunctisfidelibus,  tam  presentis  quam  ven- 

C  turi  evi,  quod  quidam  monachus  noster,  Warinus 
nomine,  nostrae  cigusdam  cellae  provisor,  in  finibus 
Normanniaein  honore  Dei  genitricis  Mariae  constru- 
ctae,  in  villa  quae  vulgo  Plancas  vocatur,  a  quodam 
presbitero,  nomine  Fulberto,  jure  perpetuae  emit 
emptionis  terram,  videlicet  Gualterii  de  Vico  ter- 
ramque  Guarnerii.  Pro  hac  quoque  XX  solidos 
nummorumdedit,  pro  altera  tres  libras  nummorum. 
Domini  quippe  supradicti  presbiteri,  duo  scilicet 
fratres,  Willelmus  de  FagetoetGuimundus,  utbuic 
venditioni  praeberent  assensum,  XX  solidos,  tan- 
tumdemque  etiam  domno  eorum  dedit,  Guimnndo 
scilicet  Felici,  cujus  tunc  erat  ipsum  castrum  de 
Molinis,  de  cujus  beneficio  supradicti  duo  fratres 
terram  illam  tenuerant.  Itaque,  tam  a  presbitero 

jQ  supradicto  quam  adomnis  ejus  supradictis,  positum 
est  donum  super  altare  aimae  matris  Domini,  viden^ 
tibuset  audientibus  his  quorumnominasubscribere 
mandavimus.  Prius  vero  assignare  curavimus,  quia 
Giraldus,  supradicti  presbiteri  filius,  adnisus  est  re- 
clamare  sibi  supradictae  terrae  partem ;  set,  convi- 
ctus  in  curia  de  Molinis  castri,  coram  domna  ipsius 
castri  Albereda,  scilicet  filia  Guimundi  Felicis,  do- 
nufn  et  ipso  posuit  super  altare,  habens  inde  quin- 
quaginta  solidos.  Cigus  rei  testes  sunt  hi:  Guido 
presbiter,  Fulbertus  de  Plancis,  Herbertus  de  Meli- 
curte,  Seirannus  de  Plancis,  Restaldus  mediatory 
Corbellus,   Guillelmus  vinitor,  Turoldus  famulus, 


303 


PAULI  S.  PETRI  CAaNOTBNSIS  MONACHI. 


304 


Willelmus  Ganutus,  Willelmus  de  Aspris.  Willel- 
mus,  filius  Milonis;  Ebrardus  de  Ruga.  » 

CAPITULUM  XXXVL 

De  cecclesia  Villx  Yillonis,  ac  de  lerra  ibi  daia. 

(Anno  1059.) 

(c  In  nomine  sancta;  et  indiyidus  Trinitatis.  Ego 
Odo,  filius  Guazzonis,  notum  esse  volo,  tara  priE- 
sentibusomnibus  quam  succedentibus,  quia  momor 
divini  eloquii  dicentis  :  Date,  et  dabitur  vohiSj  ipse, 
inquam,  pro  salute  animoe  meaQ.acconjugis,  exbe- 
neficiis,  quae  denique  temporaliter  possidere  videor, 
scclesiam,  quas  olim  quidem  sita  cst  in  loco  qui 
vocaturVillaVillonis,  nunc  vero,  imminentibus  ma- 
lis,  ad  nichilum  redactam,  cum  terraac  decimaad 
SBCclesiam  perlinenti,  terramquealiam  unius  aratri. 
sancto  Pctro  atque  abbati  Landrico  monachisque 
ejus  jure  possidendam  tribuo ;  Agobcrto,  venerabili 
episcopo  annuente,  necnon  nobilissima  domna  mea 
Mahildo  atquc  ejus  filio  Willelrao,  de  quibus  id 
possideo.  Hancquidem  Gecclcsiam  Richerius  quidam 
miles  actenua  ex  me  tenuit;  sct,  a  me  nuper  pcccu- 
nia  accepta,  eam  michi  reddiditin  conspectu  pluri- 
morum  hominu'n,  de  quibusin  testiraonium  paucos 
subscribam :  Bernardum  deBuslo  ;  Rodulfum,filium 
Hungerii;  Gausfridum  de  Braiao,  Guillelmum  prae- 
positum;  Radulfum,  filium  Leodcgarii.  Quorum 
etiam  consultu  supradictam  donationcm  feci,  ut  ha- 
beam,  videlicet  ipse  et  uxor  mea,  nomine  Erraen- 
gardis,  ex  hac  dic  ct  deinceps,  beneficiorum  suffra- 
gia  et  orationum  raonachorum.  Quod  si  alibi  ipsi 
melius  viderint  supra  memoratam  aecclesiara  recdifi- 
candam  esse,  ubi  voluerint,  in  opus  aecclesias  seu 
cimiterii  Ires  aripennos  terrae,  in  eadem  villa,  li- 
bentertribuam,  reservato  sibi  loco  mutato  a^cclesiae. 
Quia  vero  ab  apostolo  scriptum  esse  audio,  hilarem 
datorem  diligit  DeuSy  augeo  huic  dono  quendam 
meum  militem,  nomine  Stabilera,  cum  terra  seu 
decima,  quam  ex  meo  bencficio  in  eodem  loco  te- 
nebat.  Abbas  itaque  et  monachi,  pro  istis  rebus, 
quinquaginta  solidos  nuraraorura  michi  dederunt 
caritatis  dono.  Hanc  autem  cartulam,  nominibus 
propriis  corroboratam,  si  quis  contrarius  nostrae 
saluti  suggilare  aliquando  nisus  fuerit,cura  Dathan 
et  Abiron  ignibus  gehennae  subjaceat.  Scripta  est 
denique  Hainrico  rege  regnante,  in  eodem  anno  quo 
substituit  sibi  in  regno  Phylippura.  filium  suum. 
S.  Odonis,  qui  hanc  donalionem  fecit.  S.  Ermen- 
gardis,  uxoris  ejus.  S.  Avesgaudi.  nepotis  ejus. 
"S.  Ervei.  S.  Hugonis  de  Barzilleriis.  S.  Herberti  de 
Teonis  Villa.  Ex  nostra:  Stcphanus,  Ernulfus, 
Fulchdus,  Tescelinus,  Gauscelinus  de  Fragante 
Villa,  » 

CAFITULUM  XXXVIII 
De  oscclesioe  ccmu  Sulicioli  et  terra  data 

(Ante  a.  1080.)  ^ 

«  In  nomine  sanclae  ct  individuoe  Trinitatis,Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Omnes  in  Christo  renatos, 
quique  in  ipso  pie  vivere  volunt,  scmper  intentos 
6i9se  condecet,  utmaculas  terrenae  contagionis,  quae 


A  sibi  carnis  delectaiione  adheserunt,  pcenitendo  de- 
fleant,  et  futura  caveant,  seseque  bonorum  operum 
sinceravoluntateadherendoconjungant,actoto  nisu 
Conditoris  jussionem  sequantur  dicentis:  Qui  reli- 
querit  agrum  vel  domumy  seu  aliud  aliquid  in  koc 
mundOy  propter  me,  centuplum  in  futuro  aecipiet^  ac 
vitam  cctemam  late  possidebit.Uoc  ego  dulcissonum 
Chpisti  eulogiura  patulaaure,  Urso  nomine,  auriens, 
unacuniconsensudomni  mei  Walterii,  filii  Viviani, 
cujus  beneficium  actenus  tenere  visus  sum,  censum 
videlicet  aecclesiae  de  Salicioli,  necnon  et  XX'*»  !II* 
jugera  terrae,  juxta  ipsam  aeccleciam,  ad  orientaiem 
plagam  sitara,  pro  salute  aniraae  meae  et  parentum 
meoram,  Sancto  Petro  cosnobii  Carnotensis,  dona- 
tione  directa,  concedo;  ut,  nullo  unquam  in  evo, 

■^  aliquo  modo,  ad  uUum  hcredum  meorura  id  retor- 
queatur.  Adibeoetiam  conjugis  meaeAusindisatque 
filii  mei  unici  Gisleberti  et  filiarum  mearum  con- 
sensum,  quatinus  mecum  retributionis  participes 
esse  in  aeterna  vita  valeant.  Quod  si  michi  vita  co- 
mes  fuerit,  ac  propiusad  ipsum  ca!nobium,mona- 
stice  victurus,  accedore  voluero  quantum  Dco  fa- 
cultatis  aderit,  augens  donum  supradictum,  ct,  si- 
cut  aii  Psalmographus :  Placabo  Dominum  mcum 
in  viia  mea;  psallam  Deo  meo  quandiuero.  Utautem 
haec  cartulainviolabilispermaneat,  fidcjussores  seu 
te3tes,subscribi  volui :  Richardum  clericum ;  Adral- 
dum  et  Bernardum,  fratrcs  ejus;  Gualterium,  ne- 
potem  meura,  prajnomine  Postellura;  Marcuardum 
de  Givriaco.  Subscribi  volui  quosdam  audientium 
et  videntiura,  ut,  si  forte  (quod  absii!)  aliquis  huic 

C  donationi  contraire  voluerit(  oranes  adversus  eum 
consurgant,  et  pro  Deo  videant,  ut  ejus  nisus  non 
valeat.  Urso,  qui  hanc  donationem  fecit.  Ausindis, 
uxor  ejus.  Gislebertus,  filius  ejus.  Gualterius  Dom- 
nus,  filius  Viviani.  Vivianus,  filiusejus.  Hildeburgis 
uxor  Walterii.  Fulco  praepositus.  Herbertus  de  Bur- 
seriis.  Rodulfus  de  Calliolo.  Amalricus.  Guido 
presbiter.  Herbertus  presbiter.  Giraldus  decanus, 
Isengrius.  Rainaldus  de  Harei  Curte.  Radulfus 
Gruellus.  Ivo,  filius  Fulconis.  Radulfus  de  Mercato- 
WalteriusPostellus.  Rodbertus,  infinnorum  custos. 
Walterius  de  Groslu.  Leodcgarius,  filius  Hildegarii. 
Guauscelinus  do  Villaris.  Olrannus,  filius  ejus.  » 

CAPITULUM  XXXVIII. 

De  vicaria  atrii  oecclesie  Anetis  viUcs,  et  molendtna- 
D  rum, 

(Ante  a.  1080.) 

<'  In  nomiue  sanctaj  et  individuae  Trinitatie.  Elgo 

Adelina,  parentibus  orta  secundum  seculi  dignita- 

tem  natalibus,  clarissimo  cuidam  viro,nomine  Rod- 

berto,  jam  sccundisnuptiis,nobiIitercopulata;egOy 

inquara,  notura  esse  voIoomnibussanctaeDei  aeccle- 

siae  cultoribus,  quoniam,  pro  salute  domni  mei  Rod- 

berti,  qui  tactus  gravi  corporis  incommodo,  divini 

verbi  non  immemor  dicentis :  Qui  amat  patrem  aui 

matrem  aut  uxorem  aut  filios,  plus  quom  me,  nen  eU 

me  dignus ;  omnia  quae  in  mundo  temporaliter  pos* 

sidebat  derelinquens,  sub  abbate  LaadricOy  ia  sao- 


30S 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUBERTUS. 


306 


B 


cti  PetH,  apostelorum  principis,  caenobio,  scilicet  A 
Carnolensi,  comam  capitis  deponens,  monastice 
victurus,  factori  5uo  se  tradere  studuit ;  ejus  quidcm 
depreeatione,  pro  salute  animae  suae  pariterque  ani- 
m«  patris  mei  Ingenulfi,  atque  Johanis,  primi  mei 
senioriSjSanctomonachorum  cetui,inibi  dcgentium, 
concedoillam  vicariam,  quae  a  parentibus  meisvi- 
debatur  mei  juris  esse,  tam  in  atrio  aecclesiaB  quam 
in  molendinis,  et  in  terra  eorumi  ut  perpetuo  jure 
et  vicariam  et  omnes  consuetudidcs  judiciariae  po- 
testatis  possideant,  etsineulla  calumpnia  teneant. 
Ut  autem  ccrtula  in  hac  re  firmius  valcat,  manu 
propria  eam  corroborari,  manibusque  multorum 
testium  corroborandam  tradidi,  quorum  nomina 
etiam  subscripta  sunt.  Andreas  de  Moncello.Guiddo, 
(ilius  Girelmi  Malum  Auxilium.Adraldus  de  Groto. 
Ffodelinus.  Gualterins  presbiter.  Giraldus  cocus. 
Raiaaldus  agaso.  Frodo.Adventius.  Richardus  cle- 
rieus,  et  alii.  » 

CAPITULUM  XXXIX. 

De  cecclesia  superioris  Croti. 

(Anno  1061.) 

«  Cuuctorum  creatori  famulans,  cum  duobus  fra- 
tribus  meis,  Richardo  clerico  et  Berncrdo  laico,ego, 
iaquam,  Adraldus  Sancto  Petro  eojnobii  Carnoten- 
sissnperiorem  aecclesiam  Croti.cum  quatuor  hospi- 
tibus,  perpetualiter  libens  concedo,  pro  anima  qui- 
dem  propria,  atque  animabus  parentum  meorum ; 
ut,  sicut  in  orationibus  monachorum  Majoris  Mo- 
nasterii,  quibus  eam  primitus  vendideram,  coliecti 
sumus,  ita  in  istorum  simus  qui  postea  ab  ipsis  eme- 
nini.  Habeant  itaque  msnachi  Sancti  Petri  ipsam  C 
eoclesiam,  ac  aeterno  jure  possideant,  ab  hac  die  in 
antea,  nulla  refrontante  calumpnia;  et  a  quo  vo- 
luerint  sacerdotedesersiatur,  priore  postposita  con- 
ventione,  qua  firmavimus  ut  monachus  ibi  semper 
non  dcforet.  Pro  hac,  inquam,  re  decem  solidos 
noniaiorQm  nccipiens,  deprecationeAscelini  mona- 
ehi,  consobrini  mei,  hanc  novam  cartulam  mea 
manu  corroboravi,  ceterispue  inferius  scriptis  cor- 
roborandum  dedi :  Gcncelino  decano,  Gerardo  pre- 
sbitero,  Rainaido  clerico,  Godefrino,  filio  Raherii ; 
Isoardo,  Ursoni,  Postello,  Odoni,  Fulberto,  Berin- 
gerio,  Waiterio,  Rodberto.  Facta  est  haec  carta  se- 
cundo  anno  Philippi  regis  regni,et  rceitata  ac  robo- 
rata  ante  portas  aecclesias  sancti  Stephani,  Drocis 
castro.  ■  I) 

Haec  prsfata  ecclesia  a  quodam  monacho  Majoris 
Mooaaterii,  Ascelino  nomine,  empta  fuit ;  set,  cum 
viderei  parum  utilitatis  inesse,  atque  diuturnam 
iDprobitatem  (177)  Adraldi,  a  quo  emerat,  vix  egre 
ferre  valaret,  a<j[  abbatem  Landricum  se  (178)  con- 
vertens,  petiit  ut  ab  eo  eam  emeret,  quatinus  aBccle- 
siis  Sancti  Petri,  inter  quas  erat,  jungeretur.  Ita- 
qne  abbas,  providcnsutilitatem  futuram,  postposuit 
prssentem  importunitatem  viri,  quaj  cum  carne  fi- 
niret,  deditmonacbosedecimnummorum  Iibras;ct 

(177)  Addit  cod.  B:  et  insatiabilcm  riipacilatcm, 
1*78)  Addit  idem  cod. :  astu. 


cartam,quam  sibi  monachi  Sancti  Martini  fecerant, 
per  conscnsum  tolius  capituli,  nobis  reddidit,  quffl 
usque  in  praGsentcm  diem,  inter  alia  agiographa, 
penes  nos  servatur. 

CAPITULUM  XL. 

De  septem  acri  terrx  datis  sancto  Petro, 

(Ante  a.  ^070.) 

«  In  Christi  nomine  Ego  Landricus,  abbas  cgb- 
nobii  Sancti  Pctri  Carnotensis,  omnisque  congre- 
gatio  nostra  monachorum,  notum  esse  volumus 
omnibus  christianae  fidei  cultoribus,  tam  praesentis 
evi  quam  fururi,  quod  quidam  Normannus  genere, 
llerbertus  nomine,  de  Meli  Curte  in  territorio  Mo- 
linorum  castri,  septem  accras  terrae,  pro  anima, 
sancto  Petro,  cum  omni  consuetudine,  tribuit,  do- 
numquesuperaltare  sancti  Petri  manu  suaposuit; 
et  pro  hac  reanteipsumaltare,  per  argenteum  mis- 
salem,  de  orationibus,  tom  praesentium  fratrum 
quam  succedentium,  cum  revestiri  voIuimus,coram 
testibus  his  :  Hugone,  presbitero  Bonevallensi ;  Ar- 
nulfoNigro ;  Warino  cellerario ;  llildulfo  et  Gausfri- 
do,  fratribus;  Oidelerio,  Ainerio  lavendario,  En- 
gelberto  coco.  Si  quis  autem  huic  dono  contraire 
voluerit,  auctoritate  apostoli  Petri,  cui  datum  iuit, 
sitexcommunicatus;et,nisi  vivensad  salipfactionem 
confugerit,  in  inferno  mortuus,  doloat  se  sustinere 
poenas  perpetuas.  » 

CAPITULUM  XLI. 

De  consuetudinibus  Broillamat  (i79,) 

(Ante  a.  1067.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis,  in 
cujus  regnoviget  quietudo  pacis  perpetuae.Omnibus 
in  comitatu  meo  degentibus,  ego  Willelmus,  comes 
Normannia5,notum  facio  quod  pencs  nos  acfum  esse 
perdocebit  subscripta  narratio.Est  in  partibus  no- 
stris  vilia  qnaedani,  Broiilemat  nominata,  sancti 
Petri  apostoli  monasierio  Carnotensi  ab  ejusdem 
constnictoribus  antiquitus  data,  quod  videlicet 
saucti  Petri  monasterium  in  Caonotis  civitatis  est 
suburbio  situm.  Hujus  itaque  monachus  quidam, 
Gausfridus  nomine,  veniens  ad  nos,  rogavit  sancto 
Petro  donari  praedictae  villae  potestatem  judiciariam, 
quam  ego,Deo  donante,inter  alia  plurima  hactenus 
possedi  per  sortem  hereditariam.  Sperans  igitur  ego 
michi  quandoquo  debere  relaxari  peccata,  potestate 
solvendi  per  redemptorem  sancto  Petro  coUata, 
ipsius  monasterii  abbatis  Landrici  et  omnium  fra- 
tmmannuo  petitionibus,quasnobis  praefatus  mona- 
chus  suggessit,ipsis  precipientibus.  Quicquid  igitur 
in  praedicta  villa  videor  obtinere,  sancto  Petro,  jam 
ex  hac  die  perpetualiter,  trado;  quia  in  futura  vita 
id  illum  michi  retribuere  debere  indubitanter  crei- 
do.  Subscriptis  autem  nominibus  idoneorum  viro- 
rum,  scilicet  in  hac  traditione  presentium,  ipsa  cpn- 
firmatur,  ut  a  nullo  successorum  meorum  posthac 
dissovatur.  S.  Willelmi  comitis,  qui  hanc  donatio- 
nem  fecit.  S.  Rodbcrti,  tVatris  ejus.  S.  Willelmi, 

(170;  In  indice  capit.  scriptum  e^t,  Broidlamarl : 


307 


PADLI  S.  PETRl  CARNOTENSIS  MONAGHI. 


308 


filiiOsberti.S.  Corbutionis  de  Falesia.  S.  Gisleberti,  A  dictione  (483)  III.  Erbertus  scripsit,  monachus  et 
prffipositi  de  Usmis  S.  Balduini  de  Gaci.  S.  Her-      levita.  » 


berti  de  Meli  Curte.  » 

Sopito  persecutionis  turbine,  et  restinctis  iracun- 
disB  flammis  quas  evomebat  insatiabilis  acephalorum 
amaritudinis  zelus,  rursum  animus  intimi  amoris 
ad  cartas  scribendas  acceneitur,  quas  omiseram, 
tabescens  sevissimae  tempestatis  horrore ;  cupiens 
ceptum  opus  ad  finem  perducese  quatinus,  pietate 
divina  propiciante,  ab  illa  detestabili  voce  mancam 
immunis :  Iste  komo  ccegit  edifieare^  et  non  potuit 
perfkere, 

Nunc  ergo  cartas  Gesiaci  cellse,  cum  prs  manibus 
habeam,  libet  contexere. 

CAPITULUM  XLII. 

De  mamu  firma  quam  Gisbertus  abbas  fecit 

(29  Sept.  986.) 

«  (480)  In  Christi  nomine.  Gisbertus,  divina  pro- 
piciatione,  abbas,  omnisque  grex  Carnotensis  cce- 
nobii  summi  apicis  apostolorum  Petri  et  Pauli,uni- 
versfie  militiae  presentis  seu  futurae  fidelibus.  Quam- 
vis  aeterna  lege  sanctiatur  nichil  constare  genitum, 
nichilque  esse  diu  quandoque  futurum ;  constat  ta- 
men  nullo  melius  generereformari  posse  memoriam 
praeteritorum  quam  attestationelitterarum.Quocirca 
universorum  fidelium,  tam  praesentium  quam  succe- 
dentium,  perpenderit  industria,  quoniam  adierit 
quidam  miles,  Uertus  nomine,  nostrae  devotlonis 
unanimem  consensum  suppliciter  deprecans,ut  sibi 
sueque  conjugi,  vocabulo  Aigs,  unique  hseredi  eo- 
rum^  in  pago  Vilcasino,  ex  abbatia  beatse  semper 


Hsec  res  gesta  magnum  nobis  generavit  detrimen- 
tum,  sicut  jam  prffilibavimus  ;  nam,  defunctis  his 
quibus  prefata  carta  tenendi  assensum  praebuerat, 
eorum  superstites,  vi  et  impunits  audaci^e  pre- 
sumptione,  per  annorum  multorum  currieulatenere 
voluerunt.  Quorum  quedam  mulier,  nomine  Adela, 
secularibus  fulta  praesidiis,  ictum  cotidianse  excom- 
municationis  fcre  per  tria  lustra  sustinens,vixjam 
senio  fessa  et  inrevocabili  morte  perterrita,  dimisit 
invita,  ferre  timens  excommunicationis  vincula.  De 
qua  re  XXX  librfie  nummorum  sunt  dats  duabus  ejus 
filiabus  et  earumconjugibus,  ut  vel  sic  extinguerc- 
tur  immoderata  eorum  cupiditas,  quae  quinquennio 
n  nobisquidemtacita  fructum  fundi  sumere  permisit. 
Nunc  autem  rediviva,  ebulliens,  fas  et  nefas  equa 
lance  pensans,  injuste  usurpat  quod  reliquerat, 
beato  Petro  apostolo  inspiciente  et  adhuc  pia  manu 
retinentc  vindiclam. 

CAPITULUM  XLIII. 
De  consuetudine  data  a  Walterio  comite  (183). 

(Circa  a.  1006.) 
«  In  (^84)  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis. 
Salubreatqueutiie  et  proficuum  animfie  nostrse  judi- 
camus,  ut  ex  his  quse  in  prfiesenti  seculo  nobis  aDeo 
colIatasunt,Deo  servientibus,prosaIute  animarum, 
concedamus.Quicquid  enim  in  hoc  mundo  cernimus, 
momentaneum  et  transitorium  et  instabile  omnino 
comprobamus.  Idcirco  ego  Walterius  (1^5),  gratia 
Dei,  comes,  proiectum  et  salutum  animfie  mes  et 


virginis  Mariae,  quamillius  loci  incolfie  Avangliam  ^  conjugis  mefie  Adelidis  filiorumque  meorum,  quic- 

dicunt,  in  loco  qui  vocatur  Altera  Villa,  mansum 

unum  in  dominicatu,  cum  universis  ejusdem  mansi 

appendentiis,  sub  annuo  reditt  vel  censu  concedere- 

mus.  Igitur  petitioni  ejus  concordibus  animis  assen- 

tientes,  sibi  atque  ipsius  jam  dicte  uxori,  uni  quo- 
'  que  heredi  eorum,  ut  dictum  est,  prfiefatum  man- 

sum  concedimus,  illa  videlicet  ratione  servata,  ut, 

singulis  annis  in  solennitate  sancti  Remigii,  soli- 

dos  VI  persolvant.  Quod  si  negligcntes  aut  rebelles 

de  hoc  censu  extiterint,  legitime  emendent,  et  prae 
•  notatam  terram  non  perdant  Haec  vero  cartula,  ad 

obtinendum  firmiorem,sui  vigorem.manibus  nostris 

adtrectataetplurimorum  nominibus  habeturinsigni- 

ta  atque  corroborata.  Odo  comes.WaIterius(481)  co- 


quid  consuetudine  temporali  ad  nos  pertinere  videtur 
de  navibus  Sancti  Petri  Jociacencis,  per  Sequanam 
transeuntibus  prope  nostrum  castelIum,quod  vulgo 
diciturMedanta^  per  deprecationem  Mainardi  abba- 
tis  et  ceterorum  frutrum,  eidem  loco  concessimus; 
ea  ratione  ut  neque  ego,  neque  filii  mei,  vel  aliquis 
ministrorum  nostrorum,  per  succedentia  tempora, 
accipere  aliquid  debeat.  Quod  si  aliquis  contra  hoc 
nostrfie  largitionis  donum  insurgere  temptaverit. 
maledictionis  et  anathematis  vinculo  obligatus,  per- 
pntufiedampnationi  subjaceat;  etquiacum  benefac- 
toribuspartem  habere  noluit,  cum  blasphematoribus 
et  persecutoribus  Domini,  et  Judatraditore,Dathan 
quoque  et  Abiron,  quos  terra  vivos  absorbuit,  in 


mes.  Abbas  Gibertus.  Durandus  decanus.  Erbertus  D  ffiternum  dispereat.  Et  ut  hoc  nostrae  auctoritatis 
monachus.  Alveusmonachus.  Tedbertusmonachus.  praeceptum  inconvulsum  permaneat,  manu  nostrae 
Johannes  monachus.  Bcnedictus  monachus.  Magen-  illud  subscriptione  firmavimus,  et  manibus  filiorum 
freduj  monachus.  Actum  Gisiaco  fundo,  III  kalen-  et  fidelium  nostrorum  roborandum  tradidimus. 
darum  ectobrium,  primo  anno  regni  Cludovici,  in-      S.  Walterii  comitis.  S.  Rodulfi,  filii  ejus.  S.  Dro- 


(180)  Hoc  instrumentum  transferendum  est  in  li- 
brum  Gisberti  abbatis,  supra  col.  241-242. 

(181)  Walterius  I,  comes  Dorcassinus  et  Velcas- 
sinus  de  (|uo  videre  supra,  cap.  I. 

(182)  Hic  praetermissa  videtur  in  cod.  littera  nu- 
meralis  x,  auandoquidem  dies  in  kalend.  octobr. 
a.  1  Ludoviai  v,  quod  tempus  convenit  cum  die 
29  sentembr.  a.  Chr.  986,  indict.  xiv  incurrit.l.;:^ 

(18o)  Higus  chartae  tempus  conjicitur  ez  chafti 


Gemeticensi  monasterio  ab  eodem  Walterio,  Velcas- 
sini  comite,  data,  anno  1006,  de  eodem  vectigali  a 
navigiis  per  Sequanam  commeantibus  exigendo. 
Vide  l*Art  de  vMfier  les  Dates,  t.  II,  p  682. 

(184)  Ista  charta  ad  librum  Magenardi  abbatis 
pertinet. 

(185)  Walterius  II,  Albus  cognomine,  Walterii  I 
filius. 


VHTUS  AGANO.  -  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  BUBERTUS. 


310 


fllii  ejus.  S.  Walterii  militis.  S.  Rorigonis.  A  ipsius  herbae  precem  aratrum  sive  boum  quasi  per 


ponis.  S.  Sansonis.  S.  Uberti.  S.  Hugonis. 
[onis.  S.  Guadsonis.  » 

CAPITULUM  XLIV. 
De  anciUa  data  a  Waleranno  comite, 

(Ante  a.  1071). 
nomine  sanctsB  et  individuae  Trinitatis,Patris 
el  Spiritus  Sancti.  Ego  Gualerannus  (186), 
tis  castri  comes^notum  esse  volo  sanctaB  Dei 
e  fidelibus,  tam  presentibus  quam  futuris, 
didam  homo  ex  familia  5ancti  Petri  Gisecii 
qai  loGus  ccenobii  Carnotensis  cella  esse  di- 
ir :  homo  quidem  vocatur  Walterius ;  qui  ac- 
ibi  uxorem  unam  ex  ancillis  meis.Quod  cum 
em,utrumque  et  hominem  et  mulierem  meo 


consuetudinem  extorquere  ab  hominibus  non  time- 
ret.  Pro  hac^  inquam,con8uetudine  mala  quam  ipse 
posteum  usque  nunc  usurpavi,graviter  mepeccasse 
confiteor;  atque,  Hugone  fratre  meo  annuente,  si- 
cut  proposui,  pro  animabus  nostris,  coram  omni- 
bus,  relinquQ.  Hanc  autem  cartam  manu  propria 
cum  crucis  signo  corroboro,  nomenque  meum  et 
nomina  fidelium  nostrorum  subscribere  jubeo.  Si 
quis  autem  malesanus  aliquando  hanc  rem  contraire 
voluerit,  nisi  cito  resipuerit,  cum  Dathan  et  Abi- 
ron  vivus  absorbeatur  humo ;  cum  Herode  inno- 
centum  occisore,  atque  Juda,  Domini  traditore, 
tradatur  ignibus  gehennse.  S.  Hilduini  vicecomitis, 
qui  banc  consuetudinemdimisit.S.Hugonis,fratris 


mciparidisposui.Interveniente  verocum  qui-  ^  ejus.  Nomina  testium  :  Gualerannus,  monachus  et 


Q  monachis  abbate  praefati  cojnobii,  nomine 
oo,  pro  amore  Dei  omnipotentis,  qui  omnia 
iria  sua  gratuita  bonitate  amministrat  suis 
18  ;  cum  consensu  dulcissimae  meae  conjugis 
lam  fideliumque  meorum,ipsam  dimisi  man- 
[iem,et  mulierem  quae  mei  juris  erat,  simul 
ro  suo,  sancto  Petro  concessi,  ut,ab  hoc  die 
a,  jure  perpetuo  possideat  tam  ipsos  quam 
ai  ex  his  procreandi  sunt.Si  quis  autem  he- 
meonim  huic  largitionis  mese  portiunculae 
re  voluerit,  sanctus  Petrus  ei  obvius  porlam 
t  Paradisi,  et,  nisi  resipuerit,  gehennalibus 
18  puniendum  tradat.  Ut  autem  haec  cartula 
lior,  signo  astipulationis  meae^  ante  aeccle- 
inoti  Nigasii,  eam  signavi,  etGIiis  fidelibus- 


praepositus,  qui  pro  hac  re  XXX  nummorum  solidos 
vicecomiti  dedit;  Paulus  monachus,  qui  hanc  car- 
tam  scripsit;  Roscelinus,  Odo  de  Roseto,  Aimar- 
dus,  filius  Guntardi ;  Adam  de  Buscheledo ;  Walte- 
rius,  filius  Hugonis  de  Aincurte;  Willelmus,  nepos 
cjus;  Willelmus  Plicans  Montem,  Hugo  Brustans 
Solicem,  Hubertus  de  Roseto,  Hurso  mercator; 
Turoldus,  filius  ejus,  Hubertus  Donzellus,  Gausli- 
nus  Normannus,  Gambardus,  Garnerius  Bultio.  » 

CAPITULUM  XLVI. 

De  fera  quam  usurpaverat  Droco  comes. 

(Ante  a.  ^036). 

«  Veritas,  quae  est  Dei  filius,  qui  dixit  :  Ego  sum 

t;m7a^,ortatur  et  docet  aliena  non  rapere  et  propria 

largiri.  Quapropter  ego  Droco  (187),  comesAmbia- 


ns  corroborandam  tradidi.S.  Gualeranni  co-  C  nensium,  ob  amorem  filii  Dei  et  salutem  animas 


J.Hugonis  primogeniti.  S.  conjugis  Adelidis. 
leranni  filii.  S.  Fulcoisi  filii.  S.  Teduini  vice- 
I.  S.  Heluisi  clerici.  S.  Drogonis  de  Coflante. 
>ldi  Parisii.  S.  Hilduini,filii  Hermeri.  S.  Wil- 
^vi.  S.  Guarnerii  praepositi.  S.  Odonis  de 
S»  Bernardi  Alba  Sella.  S.  Guarini  clerici. 
.  Johannis.  ■ 

CAPITULUM  VLV. 

wa   cansuetudine  usurpata  a  vicecomite  Hil- 

duino. 

(Ante  a.  4080.) 

nomine  sanctae  et  individuae  Trinilatis.  Ego 

1118  vicecomes,auditor  quidem  dicentis,  quia 

im  est  angelisDei  superunopeccatorepceni- 


meae,consuetudinem  quam  calunniabar  me  habere 
in  fcra  Sancti  Petri  Gisiacensis,  quae  est  kalendas 
julii ;  et  brennaticum  quod  injuste  accipiebam  in 
Calderiaco  et  sancto  Cirico  et  Droconis  curte,  ex 
toto  dimitto;  ct  ut  haec  rcmissio  firma  in  perpe- 
tuum  maneat,  manu  propria  has  litteras  corrobo- 
ravi  cum  uxore  et  filiis  et  fidelibus  meis.  S.  Droco- 
nis  comitis.  S.  Ehtde  comitissae.  S.  Fulconis^fratris 
comitis.  S.  Rodulfi,  filii  comitis.  S.  Gualterii,  alte- 
rius  filii.  S.  Sansonis.  S.  Hugonis  Brustans  Sali- 
cem.  S.  Arnulfi  praepositi.  S.  Agardi  Fortini.S.Gal- 
terii  de  Gronniaco.S.Rodberti  de  Viri.  S.Othmundi 
S.  Guidonis,  filii  Sansgualonis.  S.  Ivonis  Guespae. 
S.  Gualterii  Franci.  S.  Huberti  de  Roseto.  S.  Urso- 


Q  agente,  notum  esse  volo  tam  praesentibus  q  nis  archidiaconi.  S.  Hugonis  BascodeHs.  » 


[biaris  sanctae  Dei  ecclesiaefidelibus,quoniam 
L  terrae  meae,more  anliquo  jureque  porpetuo, 
ne  bestiis  terrae  Sancti  Petri  Jociacensis  cel- 
D  in  bosco  quam  extra  boscum,  reddo,  ut, 
8  ulla  contradictione,  deinceps  habeant  el 
it  cstn  ac  hieme;  pro  salute  scilicet  animae 
i  pro  remedio  animae  patris  mei  Hugonis, 
bpente  justic^a,  hanc  pravam  consuetudinem 
,  ot  et  herbam  vetaret  quam  Deus  de  terra 
omnibus  bestiis  producere,  atque  pro  pastu 

)  Goalerannus  sive  Walcrannus  II,  Mellentis 
comeSy  obiit  vel.  a.  1069  vel  sequente. 


CAPITULUM  XLVII. 
De  Rainberfo  et  Frodburga,  ab  Odone  comite  datis. 

(Ante  a.  ^O^). 
«  In  Dei  nomine.  Ego  Odo,  Manasse  filiu8,notum 
facere  volo  praesenti  populo  et  futuro,cum  Hugone^ 
fratre  meo,  annuente,  me  dedisse  Carnotensi  mo- 
nasterio  sancti  Petri  ac  Josiacensi  cellae  praedicti 
monasteriijCx  nostra  familia  servum,nomine  Raim- 
bertum  et  dncillam,vocabulo  Frodburgam,  fratrem 
vidclicet  ac  sororem,  cum  filiis  ac  filiabus  eorum, 

(^87)  Droco,  comes  Ambianensium,  veneno  ne- 
catus  m  Bithynia,  exeuntc.  1036. 


m 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTBNSIS  MONACRI. 


312 


pro  saluto  patris  nostri  aninKB  ct  matris  nostrae.  A  rius  Rodinus,  Willelmus  Eloqnen8,Odo,Bernardu8» 


Huic  ergo  dono  si  quis  contrarius  esse  volucrit,in- 
fernalibus  involvatur  flammis,  cum  Juda  traditore 
Domini ;  et  ab  eo  anathematizatus,  cui  a  domino 
Jhesu  Christo  collata  est  potestas  ligandi  et  solvendi» 
extra  Paradisi  portas  maneat,  a  diabolo  omni  tem- 
pore  cruciatus.  Precor  igitur  omnes  qui  hanc  scri- 
pturam  legerint,  ut  Dei  pietatem  pro  patre  nostro 
Manasse  et  pro  matre  nostra  Constantia  et  pro  no- 
bismet  ipsis  exorare  studeant,quatenus,post  mundi 
h^jus  cursum,  pcr  beatum  Petrum  apostolum,  cul 
supradictum  contulimus  donum,dominu8  Ghnstus 
seterns  vitae  nobis  aperiat  aditum.  S.  Odonis  comi- 
tis.  S.  Hugonis,  fratris  ejus.  Corroborata  est  hsBC 
cartula  V  idus  augusti,  Meleduno  castro,in  palacio 


Hervisus  laicus,  Fulco  decanus,  Ernaldus,  Gualte- 

rius,  filius  Bebonis,  et  Achardus,  frater  ejus;  Ro- 

dulphus  Delicatus,  Ivo  de  Arcura,  Hubertus  de  In- 

sula.   Hubertus  Dunensis,  Rainardus  juvenis.  De 

nostris  :  Hildulfus,  Rainboldus,  Stcphanus,  Gualo- 

nius.  » 

CAPITULUM  XLIX. 
De  teloneo  Andeliaci  dato  a  Malgerio  archiepi^copo. 

(Ante  a.  4056). 

<(  In  nomincsanctaBetindividuffiTrinitatis.Opor- 

tunum  valdeest  et  omnino  necessarium  cuique  fide- 

lium  Deum  timentium  et  portionem  habere  cupien- 

tium  in  regione  vivorum,ut  de  rebus,  quas  tempo- 

raliter  possidet,Deum  et  sanctos  ejus  atque  eorum 


_,      .  .       .  -u      j  1.    1  j-  X  loca  honorare,ditare  atquesubhmarestudeat;  qua- 

Henrici  reffis,  manibus  duorum  fratrum  praedicto-  u^.  ,11..  •••a        ^. 

^   ,.  °  I     .  u      •  j       •   *>  tinus  protemporahbusffiternaadquirat.proterrenis 

rumetaliorumquamplurimorumhommum;dequi-  ,5     .^.^,.  ,.   .  ..^  *^  ^.         , 

bus  paucos  eligente8,eorum  nomina  subscripsimus 


in  testimonium  duarum  partium  :  Oidelardus ;  Hu- 
go,niiu8  Richardi  de  Bistisiaco ;  Hugo.filius  Liperi- 
ci ;  Rodbertus  Budicus,Fulcuinus ;  Albertus,  mona- 
chus  et  prepositus;  Balduinus  archicapellanus ; 
RichardusetGuiscelinus,capellani  ;Ulgerius  mcgor, 
Johannes  cubicularius.Droco,archidiaconus  Vilcasi- 
niyhanc  dictavit  cartulam.  Quam  si  quis  contraire 
voluerit,  conatus  ejus  inefOcaps  remaneat,et  regi  C 
auri  persolvat  libras.  » 

CAPITULUM  XLVIII. 
De  consuetudine  dimissa  ab  Hugone  vicecomite. 

(Ante  a.  <034). 
c(  In  (188)  Christi  nomine.  Ego  Arnulfus,  abbas 


ccelestia  obtineat.Ab  exordio  igitur  nascentis  scole- 
siae  fuerunt  viri  religiosi,  Deum  timentes  et  vera 
bona  promereri  desiderantes,  qui  ecclesiam  Dei  de 
Buis  possessionibus  honoraverunt  et  exaltaverunt : 
unde  a  Christo  dignam  receperunt  mercedem.Quod 
quidem  cogitans  et  vigili  mente  sepe  tractans,  ego 
videlicet  Malgerius  (199),  gratia  Dei^  sanct®  Marise 
Rotomagensis  scclesis  archiepiscopus,  pro  divino 
amore  et  remedio  animae  meae  et  redemptione  ani- 
marum  parentum  meorum,  census  telonei,  quod 
apud  Andeliacum  a  ministris  meis  accipitur,Sancto 
PetroCarnotensiscGenobii,et  monachis  ibidemfamu- 
lantibus,  perpetualiter  perdonavi,  ut  nullum  telo- 
neum  in  posterum  persolvant  de  rebus  Sancti  Pe- 


i_      -1.    o      1-  T^  i  •  n        X      •         i  1    r  tn,  per  flumen  Sequanffi  Rotomagum  adductis.Hoo 

humilis  Sancti  Petri  Carnotensis,  notum  esse  volo  ^      *  ^  ,        .^  .  ^         ^       • ,  i-    ^  r      ^  .  • 

quoque  perdonavi,  interventu  videhcet  Landrici, 

praedicti  coenobii  abbatis.  Si  quis  autem  secolesise 


omnibuSjtam  presentibus  quam  futuris^de  Ilugone 
vicomite  Vilcasini.Vendicaverat  enim  sibi  violenter 
idem  vicecomes  vicariam  quandam,in  terra  Sancti 
Petri  Gi8iacensi,in  maisnilibus  qui  vocitantur  Droun 
Curtis  et  Sanctus  Ciricus  et  Calderiacus.pertinentes 
ad  Fontidini  potestatem.Quia  gurpivit  eam,  viden- 
tibus  plurimis  consoladibus^suis,  quorum  nomina 
subscripsimus,  cum  voluntate  et  jussu  senioris  sui 
comitis  Droconis,  de  cujus  beneficio  se  eam  fateba- 
tur  tenere ;  in  primis,  praefatus  comes  Droco,  cum 
Bupra  dicto  vicecomite  Hugone,  gurpiverunt  eam 
super  altare  Sancti  Petri  Gisiaccnsi.  Et  higus  rei 
sunt  testes  audientes  et  videntes  :  Gualerannus 
frateripsius  vicecomitis;  Richardus  de  Nielfa^con- 


rerum  invasor  hanc  donationem  voluerit  delere, 
destruat  illum  Deus,  ita  ut  non  habeat  partem  in 
regno  Christi  et  Dei.Quatinus  autem  hujus  donatio- 
nis  auctoritas  firma  permaneat,  manu  propria  eam 
cum  signo  crucis  firmavi.et  fidelibus  meis,quorum 
nomina  hic  scripta  habentur,  firmare  mecum  prse- 
cepi.  S.  Malgerii  archiepiscopi.  S.  Osberni  decani. 
S.  Hugonis  archidiaconl.  S.  Fulberti  cancellarii. 
S.  Radbodi  canonici.  S.  Rodberti  levitae.  S.  Gisle- 
berti  levitae.  S.  Gerardi,  pincernarum  magistri  co- 
mitis  Willelmi  (191).  S.  Heriberti  laici.S.  Stephani 
laici.  S.  Alberti,  monachi  et  prspositi  Gisiacensis. 


r,  ji    \g  ^     t  S.  Rainerii,  monachi  ct  editui.  S.  Mainardi,  mona- 

sanguineus  ejua;  Sanson,  vicecomes  de  Medanta;  n    1.    .  .    •  i-   t      j  •  •     uu  .•     o    r.       r  -j-  1  •  • 
ri     1.    •      /-!•      rkj     •   j    r  m         r\A    \i      i   *^  chi  ct  bajuh  Landrici  abbatis.  S.  Gausfndi  laici. 

Gualterius,rilius  Odonis  de  Longa  Essa ;  Odo  Morel-  •• 

lus,  Rodbertus   Friscus,  Grurengarus,  Gualleriua 

statualis  (189) ;  Addo^Guaazo,  Ivo  Guespa,  Guillel- 

mus,  Guido  Jerusalem ;  Gualerannus  et  Richardus, 

fratereju3;Arnulfuspraepositus,FulcuinusGlaudus4 

Hugo  de  Ainourte,  Hildebertus  de  Grunniaco,  Mas- 

celinua  de  Gresiaco  :  hi  sunt  Medantenses.  De  Mel- 

lento  :  Teduinus  vicecomes;  Ameliua,  frater  ejus; 

Guarnerius  praepositus,  Hervisus  clericus,  Hildega- 


(188)  Ilaec  etiam  inter  chartas  Arnulfi  abbatis  re- 
ponenda  est. 

(189)  Snperscriptum  est  in  cod.  A,  vel  slatuerus. 


S.  Haimerici  laici.  S.  Roscelini  Rotomagensis.  S. 

Oduini  magoris.  » 

CAPITULUM  L. 
De  eodem  teloneo  itcrum  dato  a  Maurilio  archiepis^ 

copo, 
(Ante  a.  4068.) 

«  Ego  Mauriliu8(192),Deigratia,Rotomagensium 

archiepiscopus,pro  elemosina  domni  mei  Willelmi, 

comitis  Normannorum,  etpro  salute  anim«  me» 

(190)  Obiit  Malgcrius  archiepiscopus  circa  a.l055 

(191)  (^nquestoris. 

(192)  Obiit  Mauriliue  trcbiepiacopas  a  1067. 


3i3 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRIOUS  ET  HUBERTUS. 


314 


etanteces8orum8eu8ucoe88orummeoriim,condono  A  s^u  parentum  nostrornm,  consuetudinem  telonei, 


quod  apud  Vernonem  castrum  nostrum  nunc  usque 
cst  acceptus,  Sanclo  Petro  coenobii  Garnotensis  at- 
que  Josiaci  cellae,monachisque  illic  Deo  famulanti- 
bus,perpetuHliter  concedimus,  ut  nullum  in  poste- 
rum  persolvant  teloneum  de  rebus  Sancti  Petri,pcr 
flumen  Scquanre,  sive  per  terram,  Rotomagum  ad- 
ductis  vcl  inde  reductis.  Hoc  quidem  per  prfledica- 
tionem  Landrici  praefati  coenobii  abbatis  conoessi- 
mus,  a  quo  proinde  et  orationes  loci  ac  unum 
cquum  optimum  rccepimus.Si  quis  autem  ecclesi» 
rerum  invasor  contra  hanc  largitionem  nostram  in- 
surgere  temptaverit,  insolubili  maledictionis  nexu 
ligatus,cum  zabulo  tradatur  perpetuis  pocnis.  Hano 
autem  cartulam  manibus  nostris  cum  signis  corro 
^  boravimus,aliisque,quorum  nomina  subscripta  ha- 
bentur,  corroborandam  dedimus.S.Hugonis  mona- 
chi.  S.  Willelmi,  filii  cjus.S.  Richardi  vicecomitis. 
S.  Rogerii.  S.  Schroc.  S.  Willelmi.  S.  Raherri. 
S.  Willelmi  prajpositi.  S.  Godefridi.  S.  Osmundi. 
S.  Girelmi.  S.  Letardi  capellani.  Hi  testes  sunt  ex 
parte  Hugonis,  hujus  rei  largitoris.  Ex  parte  abba- 
tis  :  Albertus,  monachus  et  prspositus;  Mainardus 
monachus  et  bajulus;  Gausfridus  Bigotus;  Bernar- 
dus,  filius  Vulmari;  Hubelinus,  Guiddo  clericus. 
Actum  est  hoc  in  Vernone  castro,  die  festivitatia 
sancti  Clementis  martyris,  regnante  impavido  rege 
Hainrico,  et  Willelmo  illustri  comite  tenente  Nor- 
manniae  monarchiam. 


canobio  ccclesis  Carnotcnsis,  quod  in  suburbanis 
eJQsdem  civitatis  situm  est,  in  honorc  beati  Petri, 
a^stolonim  principis,  teloncum  vini  proprii,  quod 
antehac  accipi  solebat  in  loco  juris  nostri,  cujus 
caput  est  Andeleium,  ut  amodo  ministri  praedicti 
ccenobii  securi  eant  per  praedictum  locum,  absquo 
ulla  exactione  alicujus  telonei,  amodo  et  usque  in 
Bempitemum.  Actum  Rotomagi,  pridie  idus  octo- 
bris,  in  prxsentia  domni  Maurilii  archiepiscopi, 
astaotibQS  et  faventibus  canonicis,Bencdicto  archi- 
diaconOjStigando  cantore,Godberto  canonico,  Lan- 
drico  canonico,  Walchelino  canonico,  Willelmo, 
monachis  etiam,  Waleramo  praeposito  Gisiaci,  Te- 
duino  fratre  ejus;  laicis,  Gelduino  majorc,Deodato, 
Gaisberto.  » 

CAPITULUM  LT. 
De  pascuis  quas  vetabat  Teduinm  vicecomes. 

(Ante  a.  1070.) 
«  In  Dei  nomine.  Ego  Teduinus,vicecome8  castri 
Blellentis,  volo  notum  ficri  omnibus  tam  praesenti- 
bus  quam  futuris,  quoniam  consuetudinem  illam, 
qoam  aetenus  injuste  in  terra  mca  tenui,  scilicet 
vetuendi  pascua  bestiis  Sancti  Petri  Gisiacensis, 

qnam  injuste  tenebam,  cum  meo  filio  Gualteri, 

pnsnomine  autem  noncupato  Pagano,  astantibus 

phirimis,  ante  altare  ejusdem  Sancti  Petri  Gesia- 

censi  dimisi;  ac  postmodum  deprecatus  sum  mo- 

nachos  loci  ipsiu8,ut  Garnotum  pergerentabbatique 

monasterii   Sancti   Petri,    videlicet    Landrico,   et 

omnibus  fratribus  dicerent,  quatenus  mihi  absolu- 

tionem,  de  eo  quod  per  tam  longum  temporis  spa-  C 

cinm  ipsam  consuetudinem  injuste  tenueram,  da- 

rent,  Quod  libenti  animo  adimpleverunt.  Si  quis 

vero  hane  consuetudinem  iterare  voluerit,  anathe- 

matizatas  atque  convictus  testibus  in  perditioncm 

eatyCum  Anna  et  Caypha.Ut  autem  hsec  cartula  in- 

violabilis  consistat,  ante  ipsum  altare,  mea  manu 

et  mann  filii  mei  supranominati,  firmavi,    coram 

siibscriptisiestibas  :  Johannes  praepositus,  Adelel- 

mos  de  Peluix,  Odo  de  Monte  Morentii :  Teduinus, 

fihns  Viviani;  Walterius  de  Anei8,Rainaldus  sene- 

soaleus.  Ex  nostris  :  Gausfridus  Bicotus,  Oduinus 

major;   Odo   et    Bemardus,   fratrcs;   Brunellus ; 

Stephanos,  fllius  Aitrudis ;  Huboldus,  Gislebertus, 

Beraerins.Gausbertus  pistor,  Uerbertus  pi8tor,Her- 

belinus  de  Rupe,  Guarnerius,  Constantius;  Rosce-  rx  nuque  propria  cas  firmavi,  et  signum  sanctae  (193) 


CAPITULUM  LIII. 
De  servo  ei  ancitla  data  a  Gamenone, 

(Ante  a,  1071.) 

«  In  Christi  nomine.  Ego  Gameno  notum  esse 
volo  tam  praesentibus  quam  futuris,  conventionem 
quam  erga  monachos  Sancti  Petri  Gisiaci  feci,  sub 
quprum  prajvidentia  tunc  locus  ipse  habebatur, 
scilicet  de  quodam  meo  servo,  nomine  Reinerio, 
Buaque  conjuge  et  filii  ejus.  Interpellaverunt  enim 
me  praefati  monachi  de  supradicto  servo,  ut  trade- 
rem  illum  Sancto  Petro.  Quod  ego  libentcr  annui 
petitioni  eorum.  Tradidi  ergo  eum  Sancto  Petro, 
cum  uxore  et  filii,  tali  tenore,  ut  tam  ipse  quam 
omnis  successio  ejus  perpetualiter  permaneaut  in 
servitio  loci  ipsius.Et,  ut  haec  conventio  flrmaper^ 
manoat,  has  litteras  in  membrana  fleri  jussi,  ma 


linns,  prflsnomine  Equulus;  Teduinus,  fllius  Rod- 
berti;  Emalfus,  filius  Oduini.  » 

CAPITULUM  LII. 

Ds  teUmeo  Vemonis  castri, 

(Ante  a.  1061.) 

«  In  Det  nomine.  Notum  esse  volumus  omnibus 

GhristieoUs,  tam  prssentibus  quam  futuris,  ego 

Hogo  monachas,  oum  fllio  meo  Willelmo  adhuc 

puerulo,  quia,  pro  remedio  animarum  nostrarum 


imponi,  cum  uxore  et  filiis  meis ;  seniori  quoque 
meo,  nomine  Waleranno  (194), eas  obtulit  cojrobo- 
randas.Quas  si  quis  parentum  meorum  sive  succes- 
sorum  meorum  contradixerit,  vel  conventionem 
destruere  temptaverit,jaculo  eternae  maledictionis, 
cum  Juda  proditore^subjaceat.Subscripsimus  etiam 
testes  audientes  et  videntes.Hilduardus.Ricuardus. 
Mi!o.  Guinemundus.  Johannes.  Alhaldus.  Guame" 
rius.  » 


i 


193)  Omissum  crucis 

194)  IsestcomesMelientiscastri^WalerannusII,  de  quo  supra,  cap.  XLIV. 


31S 


CAPITULUM  LIV. 
De  Letaldo  et  uxore  ei  fratre,  datis  a  Hugone. 

(Ante  a.  1061.) 
«Quicumque  fidelis  vel  christianushominemsibi 
modo  servitutis  subjugatum  pro  Dei  omnipotentis 
amore  liberum  dimiserit,  sciat  sibi  a  pio  Domino 
reddi  mercedem  tempore  perpetuam.Ipsa  enimve- 
ritas,  quflB  Christus  est,  suos  fideles  ad  bene  agcn- 
dum  instruit,  in  evangelio  diccns  :  Dimitte,  et  di- 
mittemini:  dnte.et  dabitur  vobis,  Iccirco  ergo,in  Dei 
nomine,  Hugo  cum  fllio  meo  Hugone  et  filia  Bea- 
trice,  hunc  mei  juris  coUibertum  Letaldum,  cum 
uxore  Bua  Amalberga  et  fratre  RannuUo,  fcum  filiis 
et  filiabuB  qui  ex  eis  nati  fuerint,  cedo  ad  locum 
SanctiPetri  Carnotensis  ccenobii,quatinus  liberi  in 


PAULI.  S.  PETW  CARNOTENSIS  MONACHI.  316 

A  inajor,  Gamelinus  major,  Hoduinus  mjgor;  OdOf 
filius  Constantii;  Rainaldus  Cossardus,  AlbericuB 


bovulcus,  Hilduinus  Tirellus,  RadulfuB  de  Bello 
Monte  (197),  BerneriuB.  Germundus,  Guiardus,  fi- 
lius  Roscellini.  Sienfredus  Bcripsit,  regnante  Hen- 
rico  rege.  » 

CAPITULUM  LVI. 
De  teloneo  Uupia,  quod  Guiddo  et  Richardus  dederunt. 

(Ante  a.  ^080.) 
«  In  Christi  nomine.  Notum  esse  volo  tam  prc- 
Bcntis  quam  futuri  evi  omnibus  ChristicoliB,  ego 
Bcilicet  Guido  de  Rupe^unacumconsenBu  Richardi 
fralris  mei,  quoniam,  pro  amore  Creatoris  nostri 
ac  salute  animarum  nostrarum,  nec  non  et  pro  re- 
quie  animarum  parentum  nostrorura  qui  dehocla- 

iona 


Bervitio  ejusdem  loci  remaneant.  Si  quis  autem  g  benti  seculo  transierunt,et  eorum  qui  propagati 
hiyusce  donationis  esse  voluerit  (195),  fisco  regis      nostra  in  carne  sunt  futuri.   Sancto  Petro  Carno- 


coactuB  libram  auri  persolvere  cogatur.  Et  ut 
h«c  (196)  donationis  meae  inconvulsa  maneat,  mea 
manu  firmavi  et  manibus  fidelium  meorum  corro- 
boratidam  tradidi.  S.  Hugonis  Brustans  Salicem, 
qui  hanc  donationem  fecit.  S.  Hugonis,  filii  ejus. 
S.  Beatricis,  filiae  ejus.  S.  Radulfi  Mali  Vicini. 
S.  Amalrici.  S.  Hescelini.  S.  Hugonis  de  Arculo. 
S.  Rodberti,  filii  Landrici.  S.  Gausfridi.  S.  Huberti 
de  Roseto.  S.  Ansfridl  Gabardi  S.  Constantii.  S. 
Benedicti.  S.  Widonis.  S.  Tedaldi  sacerdotis.  Ac- 
tum  est  hoc  publice  Gesiaco,  regnante  serenissimo 

rcge  Hainrico. » 

CAPITULUM  LV. 
De  consuetudine  remissa  a  Hugone  vicecomite, 

(Ante  a.  4061.) 
«  Ego  Hilduinus,Hugonis  vicecomitis  filius,  prae- 
Bentibus  et  futuris  notum  facio,me  descruisse,  ca- 
lumniam  quam  injuste  inferebam  terraeSancti  Petri 
Jociacensi,  quam  eidem  Sancto  Petro  avus  meus 
Hilduinus  vicecomes  contulit,  sicut  ipse  eam  possi- 
debat;  hoc  est  scilicet  omncsconsuetudines  quas  in 
ea  habebat,  videlicet  cjllocationem  et  pastum  cani- 
Bum,et  insuper  omnia  quae  pertinent  ad  vicecomi- 
tatum.  Cujus  terrae  nomen  Calciacus  nominatur,  et 
alteriuB  terrae  Berneacus.  Cujus  consuetudinum  ca- 
lumniam  quam  injusle  faciebam,me  dereliquisse  fa- 
teor.Quarum  rerum  donum  etguerpum  super  altare 
sancti  Petri  posui,  simulque  mecum  frater  meus 
Hugo.De  qua  calumnia  me  peccasse  graviter  confi- 


tensis  CGenobili  et  fratribus  Christo  inibi  militanti- 
bus,  quibus  jure  debito  subministrat  obediendo 
Gesiaci  cella;  ipsis,  inquam,  libens  concedo  ex- 
actionem  telonei,  per  omnia  succedentia  tempora, 
de  navibus  Sancti  Petri  qua  sub  munitione  nostraB 
Rupis  perSequanamRotomagum  transeunt  etinde 
redeunt.  Hanc  autem  cartam,  tam  ego  quam  frater 
meus,  manibus  nostris  publice  firmavimus,  impre- 
cantes  Dathan  et  Abiron  perditionem  atque  Jude 
traditoris  poenas  omnibus  illis  qui  contradicere  vo- 
luerint  huic  largitionis  nostrae  dono.  » 

CAPITULUM  LVII. 
De  consuetudinibus  datis  a  Hugone  Pirario. 
(Ante  a.  4080.) 
« In  nomine'sanctaB  et  individuae  Trinitatis.Palria 
videlicet  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Ego  Hugo,  qui 
cognominor  Pirarius,  et  uxor  mea,  Ledgardis  no- 
mine,  et  filius  noster  Fulcoisus,  audientes  vocem 
Pauli  apostoli  dicentis  :  Dum  tempas  habemuSf  ope- 
remur  bonum  ad  omnes;  cujus  vocis  sententiam  im- 
plere  cupientes,  omnes  consuetudines  quas  ante- 
cessores  mei  habuerunt,  et  ego  actenus  habuiyCon- 
tra  jus  et  legem  divinam,in  Droconis  curte,  Bcilicet 
in  terra  Sancti  Petri  Gesiacensis,  amodo  dimitto, 
pro  honore  Dei  et  sancto  Petro,  apostolorum  prin- 
cipe;  ut  ipse  animam  meam  et  uxoris  et  filii  mei 
introducere  dignetur  in  regnum  ccclorum,  JhcBU 
Christo  annuente,  qui  vivit  et  regnat  in  secula  se- 
culorum.  S.  Hugonis  Pirarii.  S.  Lcdgardis  uxoris. 


teor.  Hoc  igitur  scriptum  qui  dampnare  voluerit,  D  S.  Fulcoisi  filii.  Ex  parte  quorum  fuerunt  hii  ;  Al- 


in  inferno,cum  Juda  traditore  Domini,cruciationem 
Bustineat  Hujus  rei  auditorcs  ct  testes  sunt  isti 
quorum  hic  nomina  notantur.  Droco  archidiaconus ; 
Hilduinus,  qui  hanc  calumniam  dimisit;  Hugo,  Te- 
dulnus,  Walterius  statuerius,  Odo  Rufinus,  llugo 
Brustans  Salicem,  Willelmus  de  Bacello  Monte ; 
Odo,  filius  Aluzonis;  Berardus,  Normannus  de 
Guadonis  Curte,  Johannes  praepositus,  Raimerus, 
Nicholam  de  JutogiIo,Warnerius  de  Medanta,Hugo 
de  Fagetusto,  Johannes  cubicularius,  Hulgerius, 

(195)  Sic,  codd. 

(196)  Sic,  codd. 


bertuB  presbiter,  Johannes  eques  ;  GuaIteriuB,pr«- 
nomine  Goscelmus;  Bernardus,fiIiuB  Ernulli ;  Gau- 
slinus  de  Alba  Via;  Emulfus,  filiuB  Ermenfredi 
Croculi.  Ex  nostra  parte  :  Hugo,  vicecomes  de 
Domicilio ;  Hugo  de  Aiga  Curte ;  Guidardus,  filius 
Roscelini;  Radulfus  de  Herii  Villa,UIgeriuB  msgor ; 
Anscherius,  filius  ejus;  GirelmuB,  nepoB  ejus:  Odo 
major:  Bernardus,  frater  ejus;  Elvisus  miloB;  Te- 
duinus  et  Bernardus,fratreB ;  Brunellus  et  MorelluB, 
fratres;  Guarnerius,  filius  Germundi;  GuameriuBy 

(197)  B  :  de  Mollo  Monte. 


3i7 


YETUS  AGANO.  -  LIB.  VII.  LANDRIGUS  ET  HUBERTUS. 


318 


filiua  Hilduini  deAblaniMonte;  Bernardus  dcPrato;  A 
Huboldus,  fllius  Martini;  Gausbertus   major  ;  Bol- 
dardu8,filiu8  Rainardi.Paulus  scripsib  monachus.» 

CAPITULUM  LVIII. 

De  Aigae  Curte  data  a  Geretrude, 

(An^io  1062.) 

«  In  nomine  sancts  et  individuac  Trinitatis,  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Cum  cunctos  mancat  sors 
inreparabilis  horse,pr8ecavendum  est  unicuique  no- 
strum,  ne  teneat  levum  iter,  tendentem  ad  poenas 
inferni ;  set  summopere  custodiat  justitiae  semitam, 
ducentem  ad  amoenas  seternae  vitae   sedes,  quam 
quidem  custodire  quisque  poterit,  si  mandatis  Do- 
mini  inianter  obcedire  vuluerit.  Dominicum  quoque 
prascepAim  est,  ut  sua  quisque,  pro  Dci  amore.Iar- 
^atur:  ait  enim  :  Date  et  dahitur  vobis;  et,  quieun'  n 
quc  dederit  calicem  aquw  frigidw  tantujn  in  nomine 
meo,  amen  dico  vobiSy  non  perdet  mercedem  suam- 
His  et  aliis  Dei  omnipotentis  dtctis,  ego  peccatrix» 
Geretrudis  nomine^secundum  seculi  dignitatem  non 
infimis  parentibus  orta,  libentissime,  in  quantum 
praevalet  mea  pusillanimitas,  obedire  studens,  alo- 
dum  quendam^quem  jure,  videor,  possideo  in  Aiga 
Gurte,  Deo  omnipotenti  et  Sancto  Petro  Gesiaci, 
ceils  scilicet  coenobii   Garnotensis,  post    mortem 
meam,  hereditario  jure  possidendum,  annuo;  qua- 
tinus  idem,  eui  a  Domino  est  dictum  :  Quxcunque 
ligaveris  super  terram,  erunt  ligata  et  in  ccelo ;  et, 
quxcumque  solveris  super  terram,  erunt  soluta  et  in 
osto;  vinculavidelicet  peccatorum  meorum  meique 
conjugis,  nomine  Hilduini,  fllii  Hermari,  et  parcn- 
tum  meorum,8oIvat,  ne  judexequissimus,  in  ultimo  C 
examine,  cum  reprobis  ad  infernales  pccnas  mittatt 
set  illam  nobis  melliQuam  vocem  inferat,  qua  dc- 
mulcebit  justis  inquiens  :  Yenite^  benedicti  Patris 
mei,pouidete  regnum  quod  paratum  est  vobisaborigine 
mundi.  Concedo,  inquam,  ipsius  alodi  terram   cul' 
tam  et  incultam,  irriguam  et  aridam,  prata  et  sil- 
vam,ingre8sus  ejus  et  exitu8,atquc  secclesia^  partes 
duas  qu»  sunt  mei  juris.  Quandiu  autem  vivcns 
tenere  voluero,  de  supradicto  alodo  duos  hospites 
tantum  investitura  Sanoto  Petro,unum  scilicetpro- 
pria  voluntate,  alterum  praefati  conjugis  mei  peti- 
tione.  Hanc  autem  cartulam  manibus  nominibusque 
propriiscorroborare  volumus,et  nominibus  aliorum 
corroborari  dignum  duximus,  ut,  si  forte  aliquando 
(qaod  absit!)  attaminare  voluerit  inscriptam  no-  j) 
stram  hanc  dationem  quam  fecimus,  anathematis 
jogulo  feriatur  et  ante  judices  digna  lege  acriter 
castigatus,  tres  auri  libras  solvat  et  ejus  nisus  mi- 
nime  valcat.  Actum  est  hoc  secundo  anno  regni 
Philippi   regis  adhuc  pueruli,  gubernante  abbate 
Landrico  locum  nostrum.  Paulus  monachus  scri- 
psii. » 

Ha^  autem  matrona  Geretrudis  antequam  secu- 
lum  moriendo  relinqueret,  sancto  Petro  et  nobis 
prsdictum  alodum  reliquit;  et  per  plura  tempora 
posaedimas,  Don  solum  ea  vivente,  set  etiam  post- 
quammortuafuitetsepultaante  fores  atrii  Gesiaci 


aecclesiae.  Deinde,  instigante  diabolo,  quaedam  ne- 
ptis  eju8,nomine  Hildeburgis,uxor  scilicet  Rodberti 
militis  de  castro  Ebroico,vi  et  seculari  potentia  in- 
vasit  omnia  quae  sancto  Petro  matertera  ejus,  pro 
sua  contulerat  anima,  et  Dominum  et  apostolum 
ejus  Petrum,  tam  ipsa  quam  praedictus  vir  ejus, 
exhercditaverunt,  et  mundanos  homines  heredes 
facere  maluerunt.  De  quorum  facinore  nos  interim 
tacentcs,  Deo,  equissimo  judici,  examinandum  lin- 
quimus. 

CAPITULUM  LIX. 
De  redditione  Geneth  Villss. 
(Anno  1066.) 
«  In  nomine  'Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti. 
Adela  uxor  quondam  Huberti  militis  de  Medanta 
castro,tam  praesentibus  sanctae  Dei  aecclesijB  fldeli- 
bus  quam  futuris,  notum  esse  volo,  quoniam  pater 
viri  mci  superius  memorati,Gisberti  abbatis  mona- 
chorumque  sanctorum  apostolorum  Petri  et  Pauli 
coenobii  Carnotensis  praesentiam  humiliter  adiit, 
petens  obnixe  ut  sibi  et  conjugi  propriae  unique 
eorum  heredi^  in  manu  firma  censualiter  concede- 
rent  terram  scilicet  Geneth  Villae,  quae  est  in  Vilca- 
sini  territorio;  quae  tertia  etiam  pars  villae  videba- 
tur  esse,  cujus  antiquum  vocabulum,  quiapraesen- 
tibus  est  perincognitum,futuris  scribendum  minime 
perpendimusesse  profuturum.Hancdenique  terram 
dum  vixerunt,  jure  beredes,  visi  sunt  non  injuste 
possidere.Cui  autem  post  eos  usurpando  tenuerunt, 
cum  animae  suae  detrimento,  sine  dubio,  exinde  pa- 
radisum  perdiderunt.De  quorum  numero  ipsapeo- 
catrix,  peccata  peccatis  adiciens^  sub  anathematis 
vinculo,  per  XX  et  amplius  annos  post  viri  mei  mor- 
tcm,  contra  fas  non  timui  michi  retinere.  Verum, 
qnia  jam  anus  in  hujus  vitaj  metis  pedem  impono,  a 
malo  principio  eum  salubri  consilio  retraherecupio. 
Quo  aditu  id  valeam  facere,  ipsa  communis  ratio 
pandit  videlicet  ut  hujus  immanissimi  facinoris 
postulem  vcniam,  quae  male  tenui  dimittens.  Unde 
nunc  ipsam  manum  flrmam  primum  reddo,  ante 
domnum  nostrum  comitem  Radulfum  ejusque  fl- 
lium,  nomine  VValterium,terram  vero  retinens  bre- 
vissimae  vitae  meae  necessariam.  Postquam  ergo 
defuncta  fucro,  nulla  refragante,  habeant  monachi 
Sancti  Petri  ipsam  terram  perpetuo  possidendam. 
Huic  quoque  redditioni  praebuerunt  assensum  An- 
scherius  gener  meus  et  filiae  ejus,  quarum  nomina 
sunt  haec  :  Havisa,  Mahildis,  Avicia,  Adela,  Helvisa 
quoque,jam  conjugatacum  viro  suo  statuali.  Quia 
vero  in  locum  unum  eas  colligere  nequivimus,  et 
loca  singula  in  quibus  assenserunt  et  singulorum 
locorum  separatim  huic  cartulae  insorere  curavimus. 
Itaque  ante  comitem  Raduifum  filiumque  ejus  Wal- 
terium  fuerunt  hi :  Gausfredus  de  Gummeth,Simon 
de  Monte  Forti;  Mainerius,  frater  ejus;  Radulfus 
Malus  Vicinus;  Rodbertus,  filius  ejus;  Arraldus, 
Sansgualo,  Waszo,  Urso  de  Fontanis,  Albericus  de 
Blara  ecclesia,  Guaiterius  de  Montiaco,  Guidardus 
de  Stampis,Hubertu8  de  MaisiiRodolphus^Germon* 


319 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONAGHI. 


320 


du9,  Odo,  fllius  Cuschae;  Odo,    frater   Frohardi ;  A  roborationem  proprlae  raanus  manuumque  testium 


Ericus,  Rogerius  Normannus,  Ulgerius  major,  Odo 
maior;  Bernardus  et  Arnulfus,  fratres;  Gausbertus 
major;  Gualterius  et  Rainerius  fratres,  Ilubertus, 
Joannes,Letaldus,OdardP8  de  Alto  monte;  lliklui- 
nus  et  Guarnerius,  filiusejus;  Roscelinusequulus, 
Rainardus;  Odo  filius  Ogis.  In  villa  quc-c  diciturRi 
annuit  Anschcrius  gcner  AHpIc-b,  cum  filia  sua  no- 
mine  Advisa.  Hujus  rci  tostes  sunt  :  Gislebcrtus; 
Eustachius,rilius  Hugonis  ex  An«ellis  Villa;  Rodul- 
fus;  GirMrciT^.  ^'''1^  Hugonis  de  Dorlech  ;  Adelel- 
mus,  filius  Alfridi.  Gerardus  de  Alleato.  In  Noviomo 
annuerunt  Mahildis  et  Avicia,  sorores,  filiae  Ansche- 
rii.  Hujus  rei  testes  sunt :  Gislobcrtus;  Anscherius, 
filius  Guantelmi;  Guenelannus,  filius  Gislcberti  de 


8ubscriptorum,poenam  excommunicationis  subscri- 
bere  mandavi;  ut  quisquis  huic  cartulae  contraire 
voluerit,  cum  Juda  traditore,  cum  Dathan  et  Abi- 
ron,  quos  vivos  terra  obsorbuit;  cum  Herode.inno- 
ceniium  occisore,  et  cum  Nerone,  Petri  et  Pauli 
interfectore,  in  inferno  pereat.  Paganus  vicecomes. 
Rainsuindis,  uxor  ejus.  Joscelinus  de  Botigniaco. 
Hugo  Comedens  Rusticum.  Odo  de  Vernugilo. 
Ebrardus,filiusErnaldi.  Joscclinus  parvulus.  Fulco 
praBpositus.  Teduinus,  filius  Otoldi.  Pulcolinus  de 
Nielfa.  Ilerbcrtus  vicarius.  Guibertus  de  Maisi.  An- 
soldus.Rodulfus  et  Odo,fratres.  Teduinus  Viyanda. 
Ex  parte  Gualeranni  monachi  :  Ulgerius  major, 
Odo  major;  Bornardus,  frater  ejus;  Oduinus;  Ar- 


Portibus,  Rogerius,  filius    Alfredi;  Girardus,  filius  ^^  nulfus,  filiusejus;  Rainaldus  Cossardu8,lIerbertus 


Hugoni  de  Dorlech.  Hugo  statualis  in  Medanta  ca- 
stro  annuit,  cum  conjuge  sua  Helvisa.  Teste  sunt : 
Sansgualo;  Odo,  frater  Frohardi;  Almaricus  Sine 
Pilo,  Tedbaldus  de  Episcopi  Monte,  GausfridusCo- 
fBrdus,  Gadelo;  Teduinus  et  Johannes,  fratres ; 
Ascelinus,  Ebrardus,  Odo  major,  Ulgerius  major, 
Gausbertus  major;  Rodbertus  de  Botonis  CurtaB, 
Mauricius,  Bernardus,  Rogerius  pistor,  Herbertus, 
Tedbaldus,  Hilduinus,  Bninellus,  Garnerius,  Hil- 
duinus  Tirellu8,Huboldus,Fulchardus.  Hanc  autem 
cartam  manu  propria  firmavi,  manibus  comitum 
Radulfiet  filii  ejus  Walterii  corroborandum  tradidi, 
necnon  ot  obtimatura  eorura.  Huic  vero  operi  si  quis 
heredum  meorum  contradicere  voluerit,  cum  Juda 
traditore  pereat  in  infemo  sine  fine.  Actum  hoc  VI 


Illuns;  Germundus  et  Bernerius^fratres;  Hilduinus 

et  Amalricus,  fratres;  Uilduinus  Tirellus,  Odo  de 

Alto  Munte;  Guarnerius,  filius  Germundi;  Tcdui- 

nus,filius  Rodberti ;  Brunellus  et  Morellus,  fratres; 

Sansgalo^  Otoldus,  Hubaldus.  > 

CAPITULUM  LXI. 
De  quarla  parte  Guariaci. 

(Ante  a.  1070.) 

c(  Veritas,qus  Christus  est,  suis  sequacibus  jubet 

aliena  non  rapere  et  sua  largiri.  Idcireo,  pro  Re- 

demptoris  amore,ego  Hugo,  Brustans  Salioem  pr»- 

nomine,  quandam  terram  juris  mei,  pro  remedio 

animae  mea?  uxorisque  mem  et  filii  mei,  Sanoto  Pe- 

tro,  Gesiacensis  videlicet  cells  ccenobii  Carnotensis, 

concedo,  quartum  scilicet  partem  seclosiffi  et  viH®, 


annoPhiIippiregis,indictioneViI(198).  Paulus  mo-  C  quas  vocatur  Guairiacus,  quartamque  partemsilv® 


nachus  perscripait,  et  Gualerannus  monachus  pro 

hoo  ipso  XXX  libras  nummorum  dedit,  praeter  mi- 

nima  exenia. 

CAPITULUM  LX. 

De  consuetudine  vinex  Guarini  clerici  et  Gualterii 

Franci, 

(Ante  a.  1070.) 

K  Notum  sit  omnibus  sanctae  Dei  aecclesisB  fideli- 

bu8,  tam  praesentibus  quam  futuris,  quoniam  ego 

Walterius,  praenomine  Paganns,  Teduini  filius,  et 

vicecomes  castri  Mcliensis,  pro  adipisccndis  aeternae 

patri»  praemiis,  do  his  quae  in  seculo  praescnti  te- 

nere  videor,  una  cum  conjuge  mea,  nomine  Rain- 

suinde,pro  anima  patris  mei  et  matris  meae,  sancto 


et  molendini  atque  pratorum,  excepto  viridiario  et 
culturis.  Ut  autem  hsc  cartula  firma  maneat,manu 
mea  et  manu  senioris  mei  comitis  Walterii,in  cujus 
comitatu  e^t,  manibusque  fidelium  meorum,  cor-> 
roboravi.  Si  quis  autem  contra  hanc  donationem 
aliquid  temptaverit  agere,  in  inferno  inferiori  mit- 
tatur,  ubi  ignis,  qui  nonquam  extinguitur,eum  ar- 
deat;  et  vermis,  qui  nonquam  moritur,  carnes  ejus 
conrodat.  Adens  etiam  huic  dono,  sancto  Petro  con- 
cedo  quandam  coUibertam,  nomine  Idgelburglm, 
filiam  scilicet  Guasterii  Caprae.  Atque  ex  ambabos 
rebus  donum  super  altare  8ancti  Petri  publtce  po* 
sui.  Gujus  rei  testes  sunt  hi  :  Hugo,  filius  mem ; 
Beatrix,  filia   mea;  Adelelmus,  Prodmundue,  Odo 


Petro,    Gesiacensis   videlicet  coenobii  Carnotensis  jx  Donzellus,  Ansfridus  Imbardus,  Huboldus  major 


ceilee,  consuetudinem  quam  michi  clamo  in  vineam 
Warini  clerici  remitto.  Dono  etiam  consuetudinem 
vineae  Walterii  Franci,  quam  dederat  ipse  sancto 
Peftro ;  ut  nullusheredum  meorum  deinceps  audeat 
quicquam  consuetudinis  in  his  vineis  repetere.  Sunt 
autem  hiB  vine»  in  territorio  Masiaci,  villae  mese. 
Posui  denique,  per  deprecationemGualeranni  mona. 
chi,meta8  petrinas  quae  dividant  sancti  Petri  terram 
ac  meam,  ne  amplius  sit  jurgium  inter  me  et  mo- 
naehos  sanoti  Petri,  seu  servos  meos  et  servos  eo- 
ruoi.  Ut  autem  haec  carta  firmior  permaneat,  post 


Hubelinus,  Bernardus,  Hugolinus.  Ex  parte  mona- 
chorum  :  Gausfridus  ^igotus;  Arnul,  frater  ejus ; 
Oduinus,Rannulfus  presbyter^RainaldusGossapdus, 
Adventus,  Gausbertus,  Fulchardns,  Rodbertue  de 
Gizecio  et  Arnulfus,  filius  ejus. 

Uic  vir  ex  superioribus  castri  Medante  extiiit, 
secundum  seculi  dignitatem;  preedia  et  diviti«8 
terrenas  pro  Dei  amore  relinquens,  comam  capitiB 
et  barbam,  in  hoc  ccenobio  sub  abbate  Landpico, 
totundit,  et,  habitum  monaehilem  suseipiaQS,  de 
seculo   nequam   nudus  totum  se  contulit  boins 


(ffB)  Indtctio  VII  convenit  cum   a  1069,  non  autem  cum  a.  4066.  Art.  de  v^.  les  dai. 


asi 


VETUS  AQANO.  -  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUBERTUS. 


392 


operibus  iDformari.  Qui|  summum  obocdicntisB  j^ 
et  humilitatis  apicem  conscendcDS,  a  prsefato 
abbate  provisor  et  custos  Gesiaci  loci  constitui- 
tur.  Quem  oum  sine  dolo  et  ambitione  regcrct 
feliciter,  quant®  simplicitatis  ct  castse  astutis 
extiterit  prudens  lcctor  conicere  in  solo  sermone 
potest  (199).  Nam  cum,  quadam  vice,  cum  abbate  in 
villa  qu£  vocatur  Fontinidus  comcdisset,  et  ad  mo- 
nasterium  festinus  redisset,  a  fratribus  inquisitus, 
utrum  eo  die  comedisset  an  non  ;  in  se  reversus 
pauluium  herere  ccepit  animo  et  cogitare,  intra 
se  dicens  :  Si  dixero  comedi,  forsitan  jejuni  prae- 
varicator  esse  reprehendar ;  atque  si  veritatcm  de- 
nego,  mendacii  nevo  correptus  abibo.  Tunc,  fratri- 
bus  interrogantibus,  respondisse  fertur :  «  Si  do- 
u  mnus  abbas  comedit,  et  nos  ;  set  si  domnus  abbas  _ 
«  non  comedit,  nec  nos.  »  Postquam  vero  de  pre-  *^ 
senti  seoulo  decessit,  fiiius  ejus,  cquivocis  nomini- 
bus,  functus  sub  balteo  militari,  bonis  moribus  a 
patre  non  discrepans,  in  praedicta  villa,  scilicct  in 
Guairiaco,  sancto  Pctro,  simili  modo  ut  pater  ejus, 
aiiam  quartam  partem  villac  concessit,  donuinque 
super  altare  posuit  coram  testibus,  excadcm  parte 
investituram  modo  unum  hospitem  relinquens ; 
atque»  post  hujus  vitae  cursum,  tota  pars  integra 
existat ;  quatinus  heredes  ejus,  ex  tunc  in  antea, 
medietatem  vills  possideant,  ct  sanctus  Petrus,  pro 
ingressu  coelestis  patriae,  tantumdem  habeat. 

CAPITULUM  LXU. 
De  Gibuino  et  Gualando,  et  uxorihm  eorum, 

(Anno  1061.) 
c<  In  nomine  sancts  et  individuse  Trinitatis,  Patris  C 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Gunctis  pateat  fidelibus, 
tam  praesentibus  quam  futuris,  de  quodam  homino, 
Gibuino  nomine,  qui  in  terra  sancti  Pctri  decem 
et  oclo  annis  libere  mansit.  Qucm  pater  meus,  vi- 
cecomes,  Teduinus  nomine,  vi  et  potestate  sibi 
jure  servitutis  usurpavit.  Hoc  namque  accidit,  ut 
summum  jus  summa  sit  injusticia.  Tenuit  itaque 
pater  meus  eundem  hominem,  et  ego,  post  ipsum, 
per  plusculos  annos.  Verum,  quia  ex  una  re  male 
posseasaplurimasustantia  persepe  corripitur,timo- 
re  cruciatuum  seternorum  ductus,  pariter  et  amore 
Dei  omnipotentis^  dicentis  :  Solve  fasciculos  depri- 
mentes  et  onme  honus  dusrumpe ;  ego,  inquam,  Wal- 
lerias,  prsnomine  Paganus  vicecomes,  et  uxor  mea 
Raisindis,  per  quam  supradicti  hominis  servitutem  n 
possederam,  versa  vic^,  Gibuinum,  fratremque  ejus 
Walandum,  et  uxores  eorum  omnemque  prolem 
atque  omnem  eorum  sequentiam,  a  jugo  scrvitu- 
tis  absolvOy  et  vineas  quas  idem  Gibuinus  Arnulfo 
de  Medanta  castro  vendiderat  dimitto.  Et,  ut  hoc 
Yacta  libertas  firma  in  setemum  permaneat,  propriis 
nominibus,  cum  signis  manuum  nostrarum,  corro- 
boravimus  hanc  cartam,  etaliis  corroborandam  tra- 
didimus  ;  ut^si  forte  aliquis  male  sanus  aliquando 

(199)  Qua  da  UtigOBe  inde  sequuntur  absunt  a 
ood.  B. 
(2O0D  fiaoc  cbcurtaa  reiulimus  ad  tempus  Theo*- 


contradicere  voluerit,  legibus  convictus,  et  aucto- 

ritate  Dei  excommunicatus,  libram  aUri  judici  per- 

solvat,  et  conatus  ejus  inefficax  permaneat.  Testes 

hujus  rei  suntii :  Radulfus,  filius  Gualonis  presbi- 

teri ;  Gualdricusde  Rongisport;  Sigismundu8,flliu8 

Ernaldi  de  Brugilo  ;  Guillclmus  ciLharedus.  Testes 

Gibuini,  vice  sancti  Petri,  cuijse  sponte  subdidit : 

Ulgerius  msjor,  Gausbertus  major,  Rainaldus  Cos- 

sardus,  Johannes,   yadulfus,  Amalricus  Bornue, 

Alelmus,  Ernulfus.  Facta  est  haec  libertas  secundo 

anno  regni  regis  Philippi  adhuc  pueruli.  » 

Nunc  vertamus  calamum  ad  cartas  quae  restant, 

quia  Gesiaci,  quas  in  manu  habuiraus,  perscripsi- 

mus. 

CAPITULUM  LXIII. 

De  vineis  et  domo  data  a  Firmato,  canonieo  Saneti 

Leobini, 

(Antc  a.  1049.) 

<(  (200}  In  Christi  nomine.  Ego  Pirmatus  sacerdos 

Sancti    Leobini  Duncnsis  castri,  notum  volo  esse 

tam  presentibus  quani  futuris,  qualiter,  ob  reme- 

dium  animoj  meae  ct  fratris  mei  Elberti,  do  Saacto 

Petro  Carnotensi  donium  meam  sitam  in  castro  Du- 

ncnsc,  non  longe  a  monasterio  sanclae  Dei  genitri* 

cisMaria3 ;  tdli  si  quidem  ratione  ut,quandiu  vixero, 

pcr  voluntatem  et  jussioncm  monachorum  Sancti 

Petri,eam  custodiam  ipsique,  jure  dominorum,  in 

perpeluo  possideant.  Si  quis  autem,  pr«monitu8  a 

diabolo,  calumpniam  vel  vim  Sancto  Petro  inferre 

tcmptaverit  (quod  minime  estimo),  pontificali  au- 

ctoritatc  se  dampnandum  in  perpetuum  sciat,  niai 

dignam  fcccrit  pccnitentiam.  IIoc  ergo,  ut  firmum 

pcrmaneat,  meo  pastori,  domno  Teoderico  ponti- 

fici,  cujus  tempore  hoc  egi,  corroborandum  obtuli. 

Do  etiam  bcatissimo  Petro,  juxta  Sanotum  Albinum, 

in  territorio  supra  dicti  castri,  tres  quartarios  vi- 

ncffi,   absque   ulla   consuetudine ;  item  dimidium 

aripcnnum  vinea3,juxta  vineasfratris  mei  Ailberti. 

Hujusrcitestes  sunt  isti :  Odo  archidiaconus,  Odo 

decanus,    Fredericus   prcsbyter,   Dago   presbiter 

Godescaudus  miles ;  Ascelinus  miles  et  Hugo  mi- 

les,  filius  ejus  ;  Odo  BruncUus  ;  Engelbaldus  miles 

et  Rainaldus,  filius  ejus  ;  Dodo,  Sancti  Petri  canoni- 

cus ;  Elbertus,  llildicrius  clcricus.  » 

CAPITULUM  LXIV. 

Manus  firma  de  Trunniaco, 

(Anto  a.  1070.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  Ego 

Landricus  abbas,  et  omnes  monachi  ccenobii  Car» 

notcnsis,  notum  csse  volumus  omnibus,  tam  prfls» 

sentibus  quam  futuris,  quoniam  ad  nos  venit  qui* 

dara,  nominc  Roszo,  postulans   sibi  dari  nostram 

quandara  tcrrulam  quaro  ipse  quidem  por  anteces- 

soressuosreclamabat.Terra  autem  dividitur  duabus 

partibus,  una  quoque  in  Trunniaco,aItera  Gomma 

sita  est.  Deprecatus  est  etiam  ut  fratri  suo,  nomine 

derici,  Carnotensis  episcopi,  qui  vita  functus  est  a. 
1048. 


323 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


324 


AlcheriOyConcederemus  et  uni  heredi  eorum;qnod  A  nostroc(Enobio,propraBfatisrebusdalis,reciperetur; 


quidem  fecimus,  eo  quoque  tenore,  ut  in  natale 
apostolorum  Petri  et  Pauli,  quae  est  in  menso  julii, 
XII  denarios  de  censu  reddant.  Quem  terminum 
bI  transgressi  fuerint,  emendent,  et  terram  prae- 
dictam  teneant.  Ut  autem  haec  cartula  inviolata 
maneat,  nostris  eam  manibus  corroborari  censui- 
mus.  S  Landrici  abbatis.Rainerii  prioris.Marcuini. 
Rodberti.  Arefasti.  Agenardi.  Durandi.  Raimundi. 
Emaldi.  Alberti.  Magenardi.  Martini.  Pauli.  Rage- 
naldi.  » 

CAPITULUM  LXV. 
D^  duabus  arets  redemptis  a  Landrico, 
(Anle  a.  1061.) 
Notum   esse  volumus,  ego  Landricus  abbas  et 


si  vero  mors  eum  in  clericali  habitu  praeveniret,  cor- 
pusejus  in  cimiterio  humaretur.  Quod  libenti  animo 
domni  ejus,  Bernardus  vidclicet  de  Busloet  Walte- 
riusdeMonteMirabili,  assenserunt,  et  de  suis  rebus 
praefatum  donum,ut  insuis  locis  dicetur,augerema- 
luerunt ;  et  super  altare  apostolorum  Petri  et  Pauli  pu- 
blice,  in  praesentiaomnis  congregationis  atque  plu- 
rimorum  hominum,poni  mandaverunt,  et  apicibus 
omnibus  posteris  notificari  jusserunt ;  omnes  con- 
traire  conantes  nodo  excommunicationis  constrin- 
gentes  et  eorum  animas,  nisi  resipuerint  et  ad  sa- 
tisfactionis  remedium  confugerint,  in  infernum 
imprecantes  labi,  cum  diabolo  veniam  et  requiem 
habituras.  Huic  rei  assensum  praebuit  Gausfridus 


omnes  monachi  sancti  Petri  ccenobii  Carnotensis,  *%  de  Medena,  qui  eo  tempore  honorem  Alogiae  ex  in- 


tam  praesentibus  quam  futuris,  quoniam,IlI  nonas 
novembris,  Walterius,  cognomine  Fugans  Lupum, 
cum  uxorc  sua  Unberga  atque  privignis,  Simone, 
MilesindeetOydela,  annuente  domno  suo  Guarino, 
cum  uxore  sua  Adelaide,  duas  areas  terrae,  cum 
duobus  incolis,  sancto  Petro  perpetuo  habendasdi- 
misit;  proindea  nobis  unum  equum  accipicns,tres 
libras  valentem,  et  orationum  beneficia.  Terra  au- 
tem  ipsa  est  super  clausum  nostrum,  in  vico  qui 
respicit  ad  portam  quae  est  juxta  Sancti  Michaelis, 
olim  quidemababbateArnulfo  ad  tempus  concessa 
Teudoni,  antecessori  Warini  de  Turre.  Hujus  rei 
testes  sunt:  Ansoldus  de  Mungerii  Villa,Walterius 
de  Munheri  Viila ;  Gausfridus,  filius  ejus ;  Landri- 
cus,  filius  Hungerii ;  Stephanus  et  Adventius,  filius 


tegro  tenebat.  Assenserunt  etiam  Mahildis,  conjunx 
ejus,  et  Willelmus,  privignus  Gausfridi,  atque  Wal- 
terius,  filius  ejus.  Alio^  testes  subscriberem,  si  su- 
perfluum  non  videretur.  » 

CAPITULUM  LXVII. 

De  terra  data  a  Mahilde  matrona, 

(Ante  a.  1070.) 

«  Quicquid  boni  agitur,  in  ipsius  nomine  agitur 

a  quo  homo  ut  bonum  velit  inspiratur  et  ad  agen- 

dum  erigitur,et  usque  in  finem  perseveratione  fac- 

tusperfectusinaeternumremuneratur.Domnaigitur 
Mahildis,  pro  redemptione  animae  suae  atque  ani- 
marum  seniorum  suorum,WiIIelmi  videlicet  atque 
Gausfridi,  ac  parentum  filiorumque  suorum,  dedit 
sancto  Germano  terram,  quae^  juxtaejusdem  eccle- 


ejus;  Hugo  presbiter,  Fulco  Eunucus,  Oidelerius ;  C  siae  cimiterium  sita,  dividitur  via,  qua  pergunt  ab 


Girogius,  filius  Gauscelini  ;Ermenoldus,Stcphanus, 
Teduinus,  W^arinus  pistor.  Actum  est  Carnotjs  pu  - 
blice,  in   ecciesia   sancti  Petri,  regnante  Henrico 
jego.  Paulus  monachus  scripsit.  » 

CAPITULUM  LXVI. 

De  sancto  Germano  Alogise. 

(Ante  a.  ^070.) 

«  In  Christi  nomine.  Ego  Landricus,  gratia  Dei, 

abbas  coenobii  Carnotensis,  et  omnis  monachorum 

congregatio  michi  commissa,  notum  esse  volumus 

cunctis  successoribus  nostris,tam  presentibusquam 

futuris,  quod  quidam  presbiteraecclesiaesancti  Ger- 

maniAlogiae,Natalisnomine,tantaedilectionisetamo. 

ris  erga  nos  et  locum  nostrum  extitit,  ut,  sanus  mente 


eadem  basilica  ad  Colummerios,  et  ab  eadem  terra 
terminatur;  et  hinc  de  Monte  Canori  et  ab  Algunni 
Viila,  atque,  ex  altera  parte,  de  Ulsiaco  et  de 
terra  Insulae  et  de  terra  de  Balduino.  Totam  hanc 
terram  cum  prato,  sicut  in  dominicatu  obtinuerat, 
donum  superaltare  sancti  Germani  posuit.Cujus  rei 
testes  existunt  :  Algrinus ;  Adelelmus  ac  Natalis, 
sacerdotes ;  Guiddo  Guarini,  Rodbertus  Lamberti. 
Hoc  ipsum  donum,  sicuti  mater  fecerat,  ita  domnus 
Willelmus  filius  ejus  libenter  concessit.  Hujus  rei 
sunt  testes  :  Walterius,  Hugonis  frater ;  Eirardus 
de  Busto  Loco,  Walterius  de  Monheri  Villa,  Hame- 
linus  Livarecus,  Briccius  de  Gastello  Leti,  GausfH- 
dus,  Hugo  de  Barzilleriis,  Rajenaldus  Gausfridi, 


et  corpore,  quesierit  a  domnis  suis,  de  quibus  prae-  j)  Bernardus  de  Villa  Abonis.  » 


dictam  ecclesiam  et  alias  res  in  beneflcio  tenebat, 
ut  omnia  quae  ab  eis  videbatur  possidere,  pro  Dei 
amore  ac  redemptione  animarum  suarum,  faculta- 
tem  ei  tribuerent  transfundendi  in  potestatem  sancti 
Petri  et  monachorum  ejus  ;  quatinus  jure  perpetuo, 
sine  ulla  calumnia,possideantethabeantpraefatam 
scilicet  aecclesiam,  terramque  ad  altare  perlinen- 
tem,  offerendam  et  sepulturam,  decimulasque  quas 
tenebat,  molendini  unius  medietatem,  terramque 
aratri  unius  ;  ct  in  Alto  Pedaneo  duos  aripennos  vi- 
ne»,  eo  quidem  tenore,  ut,  si  aliquando  voluntas 
eisuggereret  venire  ad  monachilem  habitum  in 


CAPITULUM  LXVIII. 

De  via  data  ab  eadem  Mahilde. 

(Ante  a.  1070.) 

«  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  No- 

tum  esse volo  omnibus  sanctae  Dei  aecclesiae  fidelibuflf 

tam  presentibus  quam  futuris,  quod  ego,  Mahildis 

nomine,  quae,  hereditario  jure,   honoris  Alogi», 

divino  nutu,domna  esse  videor ;  pro  Dei  amore,de 

quo   omnia  quae  ad  usum  vitas  humanas  pertinent 

habeo  et  cui   omnia  debeo,  seu  pro  honore  beati 

Petri,  apostolorum  principis,  cui,  inter  alia  dona, 

«cclesiam  sancti  Germani  in  ipsa  Alogis  area  oon* 


323 


VBTUS  AGANO.  —  LIB.  VIl.  LANDUlCUS  ET  HUBERTUS. 


m 


cedimus;  ntinc  quidempublicainviam,quscactenus  A 
juxtaparietem  ipsius  visa  est  ire,pro  rcmedioanimce 
me«  vel  parentum  meorum,  ab  ipso  loco  amoveo, 
ut,  ab  hac  die  in  antea,  foris  eat  eadcm  via  procul 
ab  scclesia^  ut  monachi  inibi  commorantesa  com- 
meantibusatqueexactoribustributiconsuetudinarii, 
sine  inquietudine  aliqua,  sint  remoti.  Hanc  autem 
cartulam  fieri  jus8i,ac  donum  viac  prsfaUepeream 
super  altareapostolorum  Petriet  Pauli  posui,crucis 
signum  mea  manu  imprimens^idem  fierijuben&his 
qui  mecum  aderant  praesentes  :  Warinoprseposito, 
Eirardo,  Bernardo  de  Barzilleriis,  David.  » 

CAPITULUM  LXIX. 
De  vicaria  empta  de  Milanis  Villare. 
(Ante  a.  1080.) 
«  Quoniam,  juxta  veritatis  sententiam,iniquitate 
babundante  et  multorum  caritate  refrigescente,res  ^ 
quas  a  priscis  fidelibus  ecclesiis  collata  suntabinfi- 
delibus  insaciabilicupiditateinvadunturetdiripiun- 
tur,  et,  secundum  prophetioa  vaticinium,  raro  in- 
venitur  qui  ex  adverso  ascendens  obponat  n.urum 
pro  domo  Israel.perutileestecclesiarumculloiibus, 
ad  confutandam  calunniam  pervasorum,  de  r  bus 
eisdem  ecclesiis  traditis  cirographum  condcrc  et 
Bervare.  Quapropter  nos  cenobil»  beati  Petri  Car- 
notensis  studuimus  litteris  mandare  donum  quod 
fecit  Fulcherius,  Girardi  fiIius,apostolico  Pelro,pro 
sua  soorumque  parentum  animabus,  de  vicaria 
quam  habebat  in  Mitani  Villare  et  in  omni  terra 
beati  Petri.  Ipse  quippe,  et  omnes  quorum  nomina 
inferius  scripta  sunt,  qui  in  supradicta  terra  per 
eum  aliquid  habere  videbantur,  dederunt  beato  C 
Petro  quicquidsibi  competebat  jure;  et  acceperunt 
karitative  a  Gausfrido  Nigro,  domnus  Fulcberius 
XL  nammorum  solidos;  Ingelrannus  de  Nociaco  X 
Bolidos ;  Uilduinus,  filius  Fulcherii  de  Scriniololis, 
X  solidos;  Ilerveus  de  Caletulo  XXV  solidos;  Hugo, 
frater  ejus,  V  solidos  et  societatem;  Rogerius  pra&- 
Domine  CochinuSy  X  solidos;  Fulcho  quoque^filius 
ejaSyV  solidos^et  Rainaldus  alterflliussemimodium 
avens.  Hii  omnes,  quos  memoravimus,  donum 
prsfatie  vicaria  super  altare  beati  Petri  posuerunt, 
prssentibus  his  quorumnominamenfiOriaemandare 
maiuimas  :  Gauscelinus  de  FraganiViIla,fiIiusejus 
Roscelinus,  et  Georgius,  et  Walterius,  nepos  cjus; 
Rodbertus  Adoratus,  Gunterius  Gruem  Ad  suam 
sellam  ;  Galterius,  Archenoldi  filius^  Udo  de  Scri-  n 
niolis.  Iste  ex  parte  ipsorum.  Ex  nostra  parte  : 
Walterius  trapezeta ;  Bernardus,  filius  Vulmari ; 
Bermerius  presbiter,  Landricus  major,  Walterius 
major;  Durandus^  Gualdrici  filius;  Laurentius  cu- 
bicularius,  Gerogius  canonicus,  Giraldus  archima- 
girus,  Herbertus  archimagirus,  Guarinus  echono- 
muSy  Oidelerius  stabularius ;  Tescelinus,  filius  Hil- 
degarii ;  Frodo ;  Gislebertus,  filius  Lorini.  » 

CAPITULUM  LXX. 

Item  de  eadem  vicaria. 
(Ante  a.  1080.) 
Motam  6886  volQmns  omnibus  christian»  pro-> 


fessionis,  tam  preescntibus  quam  futuris,  nos  mo- 
nachi  sancti  Petri,  quia,  postquam  vicariam  de  Mi- 
tani  Villare  emimus,  sicut  superius  diximus,  nb 
omnibus  his  cujus  esso  videbatur,filii  Fulcherii  <le 
Scrineolis,  videlicet  Hiduinus  et  Walterius,  viva 
voce  atque  toto  nisu,instinctu  diabolico,  reclamare 
cceperunt,  variis  modis  injuriam  nobis  facientes  ; 
tanderaque  resipiscentes,et  de  peccato  suo  veniam 
postulantes,  sponte,  guerpum  vicarise  quam  recla- 
mabant  super  altare  sancti  Petri  ponentes,  et  venia 
impetrata  quam  poscebant,nostrarum  precumpar- 
ticipes  nobiscum  esse  cceperunt.  Testes  autem  ex 
hac  de  re  nostra  parte  fueruntiFrodiandoset  Gnnp 
baudus,  filius  ejus ;  Stephanus  major,  Laurentius 
cubicularius ;  Herbertus  et  Warinus,  pistores ; 
Walterius  sartor,Hubertus  matricularius.  Ex  parte 
eorum  :  Giraldus,  armiger  Walterii.  Si  quis  vero 
huic  cartulaj  contraire  temptaverit,  nisi  ad  emen- 
dationem  resipiscens  confugerit,anathematisjugulo 
sauciatus,  in  infermo,  cum  Anania  et  Saphira  sa- 
crilegio  peremptis,  sine  fme  pojnas  luat.  » 

CAPITULUM  LXXI. 

De  mcdietate  sepulturx  et  panis  atque  candeUB  seccle» 
six  AloyiXy  data  a  Watterio  de  Monte  Mirabitu 

(Ante  a.  1080.) 
«  Notura  essc  volumus  omnibus  successoribus 
nostris,  videlicet  nos  monachi  sancti  Petri  coenobii 
Carnotensis,  quia,  postquara  Bernardus  de  Buslo 
ajcclesiam  sancti  Germani  de  Alogia,  vivente  Lan- 
drico  abbate,pro  saIuteanimaBSUfficontulit,quidam 
clericus,  nomine  Walterius  de  Castello,  cui  voca- 
bulum  est  MonsMirellus,ineademaecclesiaclamare 
coBpit  mcdietatem  sepuItnraB,panis  et  candelarum. 
Tandera  nostris  flexus  petitionibus  atqne  pecunia, 
quicquid  in  prajdicta  aecclesia  habere  diccbat,  pro 
aniraaB  suae  remedio  vel  parentum  suorum,  volun- 
tariae  sanclo  Petro,  in  usibus  fratrum,  conferre  de- 
crevit;  et  filium  suum  Walterium,  jam  clericum, 
ad  hanc  urbem  venire,atqueguerpumpraBdictarum 
rerum  super  altare  Petri  apostoli  publice^  coram 
nobis  et  faraulis  nostris,  ponere  jussit,  ut,  ab  illa 
die  in  antea,  possidearaus  et  habeamus,  absque 
ulla  inquietudine  cujuspiam  calumniatoris.  Qui, 
complens  quod  jusserat  pater,  XXII  sibi  solidis  a 
nobis  datis,  ad  patrem  rediit.Cujusrei  notitiamine 
tradatur  oblivioni,  huic  operi  maluimus  inserere; 
atque,si  quispiara  heredum  praBfatorumcalumniam 
temptaverit  inferrc,pecunia  proinde  dataobiciatur, 
et  judices,  ante  quos  cuiquara  litera  intulerit,  auri 
librara  ub  eo  exigant ;  conatus  quoque  ejus  ineflfl- 
cax  perraaneat,  et  taradiu  excomraunicatus  pers- 
tet  quandiu  in  hac  pertinatia  perstiterit.Testeslar- 
gitionis  quara  fecit  Walterius,  praenoraine  Infans, 
et  filius  ejus,  sunt  hi  quorum  nomina  curavimus 
subscribere.  Ex  parte  ejus  fuerunt  hii  :  Droco  do 
Domicilio,  Nihardus,  Hubertus  de  Monte  Mirelli. 
Ex  nostris  :  Tedaldua,  frater  Huberti  quondam 
abbatis ;  Fulcardus,  Oidelerius ;  Gausfridus  et  Hil- 
dulfus,  fratres ;  Gilduinus,  mqjor  de  Sesni  Villa ; 


327 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


828 


Durandus  filiu9,rasalor:Durandu8  faber,Harduinus  A 
et  Gaudius,  fratres ;  Rainaldus  agaso,  Hildricus 
sutor,  Herbcrtus  pistor,  Rainaldus  adlocatus.  Isti 
et  alii  viderunt  ponere  gucrpum  super  altare  prin- 
cipali.  » 

CAPITULUM  LXXir. 

De  terra  data  in  Corbonensi  a  Girvardo. 

(Ante  a.  1070.) 

«  Notum  esse  voluraus  omnibus  cbristianaB  fidoi 
cultoribus,  tam  prajsentibus  quam  futuris,  ego 
Landricus  abbas  ccenobii  sancti  Petri  Carnotcnsis, 
cum  omnibus  michicommissis,quodquidam  miles, 
Girvardus  nomine,  in  Corbonensi  territorio  olim 
quemdam  alodum  emit  aquodambomine,Ansberto 
nomine,  et  ab  allis  quibusdam,quorum  nomina  in 
subsequentis  habentur.  Unde  carta  facta  cst,  et  ^ 
a  duce  Hugone  atque  a  comite  praifati  territorii 
corroborata.  Quandiu  et  libuit,  possedit  et  tenuit ; 
postea  censualiter  a  Gisberto  abbate  data  est  in 
manu  firma  duobusproefaliGirvardiparcntibusuni- 
quc  hcredi  eorum,  eo  quidem  tcnore,  ul,  staluto 
tempore  et  die,  census  rcddcrctur;  quod  si  in  rcd- 
dendo  tardi  extitissent,  legaliter  emendarent  et 
terram  non  perderent  Ex  hoc  carta  facta  et  ab 
orani  fratrum  (201)  corroborata.  Post  quoddam 
interstitium  temporis,  in  castro  Mauritania;  voraci 
igne  cremata  est.Nostraquidcm  tempcstatc  cura  eam 
requirerem  ad  videndum,confessisuntcamminime 
se  habere,  obnixe  flagitantes,  ut  cis  clcmentia  no- 
stra  eam  renovarct,  et,  simili  modo  ut  prius  in  al- 
tcra  carta  positum  erat,duobu8  et  unihercdieorum 
concederem.  Quod  et  feci,  statuens,  ut  in  festivi-  C 
late  sancti  Remigii,  sine  dUatione,  censum  redde- 
rent,  quinque  scilicet  sol.  nummorum;  qui  si  ncgli- 
gentes  in  reddendo  extilerint,  legaliter  emendent, 
et  terram  non  perdant,  doncc  deficiat  teroius  he- 
res.  Placuit  etiam  huic  paginae  cartam  Girvardi  in- 
Bcrere,  quam  super  allare  sancti  Petri,  praefatam 
terrara  dans,  posuit.  » 

CAPITULUM  LXXIII. 

De  alodo  empto  a  Girvardo  milile, 

(25Jun.  954.) 

«  (202)  In  Dei  nomine,Notum  esse  volumus  cun- 
ctis  fidelibus,  tam  praescntibus  quam  futuris,  cgo 
videlicet  Lambertus,  filius  Ansberti,  cum  Girberga, 
Borore  mea,necnon  et  propinquis  nostris  Guaningo 
etfiliisejusGadiloneatquelngone,  et  filia  Girberga,  p. 
quia  nostrum  aIodum,qucm  in  tcrritorioCorbonensi 
actenus  hereditario  jure  posscdimus,  Girvardo  mi- 
liti  fratrique  suo  Gertranno,  Odoni  quoque  alque 
Ildcgario,  transfundendo  distrahimus  ;  accipicntes 
ab  eis  in  argento  XXIII  solidos  nummorum.Estau- 
tem  alodus  ipse,  quem  vendimus,  in  villa  Condato 
nomine,  cura  terris  cultis  et  incultis,  pratis  et  pa- 
scuis,  areaque  raolendini  unius  super  Odanamflu- 

(201)  Sic  in  codd. 

(202J  Confecta  est  charta  ista  tempore  Ragenfre- 
di,  episcopi  Garnotensis. 
(203)  Complures  biguB  Hubertichartss  jamsupra 


vium,cum  omnibus  terminationibus  8uis,pertinen- 
tibus  ad  ipsum  alodum.In  Rovredo  quippevillaest 
mansus  unus  cum  tcrris  ct  pratis,  pertinens  ad 
pra^fatum  alodum.  Itaque,in  commune  consentien- 
tibus  omnibus  propinquis  nostris,  praedictis  viris 
ea  ratione  tradimus  acvendimus  alodum  nostrum, 
ut,  ab  hodicrna  die  et  deinceps,  eundem  alodum 
possideant,  potestatcmque  habeant  vendendi  et 
dandi  cui  volucrint,sine  ulla  calunnia.  Terminatur 
deniquc  ab  uno  latcrc  Odana  fluvio;secuQdo  latere, 
via  publicd ;  tcrcio,  terra  sancti  Launomari;  quar- 
to,  alodo  Ruinnaldi.  Si  quis  autem  heredum  nos- 
trorum  hanc  venditionem  infringere  vel  calump- 
niare  templaverit,  iram  Dei  incurrat,  et  quod  re- 
pcticrit  non  cvincat;  set  cui  litem  intulerit  libram 
auri  pcrsolvere  cogatur.  Quatinus  autem  firmior 
hsc  carta  permancat,manibuspropriiscorroboravi- 
mus,  atque  ducis  Hugonis  nobiliumque  virorum 
corroborandum  dcdiraus,  quorum  nomina  manda- 
vimus  subscribere.  S.  Hugonis  ducis.  S.  filiorum 
cjus,  Olhonis  ct  Hugonis.  S.  Odonis  comitis.  S. 
Hugonis,  comitis  Cenomannorum.  S.  Hervei,  co- 
mitis  Mauritaniae.  S.  Lamberti  vicecomitis.  S.  Wil- 
lelmi  advocati.S.Sicfridi  S.  Aimonis.  S.  Gualeranni. 
S.  Erlandi  vicarii.  Data  est  VII  kalendas  Julii, 
anno  primo  regni  regis  Chlotharii.  » 

Nostri  dcniqucantccessores  hancsibi  cartamsuf- 
ficcre  crcdcntcs,  in  archivis  ecclesice  servare  du- 
rantcs,ad  postcriorcm  noticiam,  super  hac  re  alte- 
ram  scribcre  ncglcxcrunt,  pra^ter  manum  firmam 
quamdatara  esscab  abbateLandricoprasfatisumus. 

Nunc  ergo  stilus  ad  cellam  Ledonis  Curis  festi- 
nus  vertatur,  atque  cartas  tantummodo  duas  quc 
Landrici  abbatis  lempore  datae  sunt  scribentes, 
fincra  faciamus,  ct  sic  ad  abbatis  Huberti  (203)  car- 
tas  pennula  nostra  currat. 

CAPITULUM  LXXIV. 
Dc  cella  Ledonis  Curix  data  a  Walterio  comite. 

(Fcb.  a.  1055.) 

u  Sumrae  (204)  necessarium  unicuique  nostrum, 
ut  ex  his  quffi  in  hoc  mundo  suntsibiaDeocolIata, 
propter  honorificentiam  Omnipotentis,  scclesias  in 
sanctorura  racraoria  late  per  orbem  constnictas, 
apostolorum  videlicet  ceterorumque  sanctorum  lo- 
cuplctare  muneribus.Dignum  est  itaque  apostolum 
Petrura  placarc  quara  optimis  donis,qui  summum 
tenet  apicem  a  Domino  ligandi  solvendique  pecca- 
minumnexus  in  tcrra  et  in  coelo.Idcirco  ego,come6 
Walterius,  prosalute  anima;  meset  remedio  anima- 
rura  antecessorura  meorura,  laude  fidelium nostro- 
rura,  supcriorerao^cclcsiam  LedonisCuriaefratribas 
coBnobii  sancti  Pelri  Garnotensis,perdeprecationem 
Landrici  abbatis,concedo  atquesubmitto;quantina8 
monachi  cjusdcra  ccenobii  liberam  habeantet  po»- 
sideant,  sicut  ego,  et  pater  meus  Droco  comes,  ha- 

cditaj  sunt;  eas  ejusdem  abbatis,'quaB  solo  in  ood. 
B  referuntur,  mox  quoque  prodemus. 

(204)  Exstat  in  Gall.  Chrtst.,  t.  VIII,  inatr.,  col. 
302. 


3» 


VETUS  AJGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUfiERTUS. 


330 


buimiis-et  possedimud,  remota  omni  consuetudine  A  levam,  atque    medieiatem  Iribut,    Calcedae,    sicut 


et  inquietudine  archidiaconi.  Concedo  etiam  terram 
intra  vallem,  sicut  olim  castrum  fuissevidetur;  de- 
cimam  quoque  pecudum  atque  jumentorum,  can- 
delam  et  panem,  necnon  et  sepulturam  hominum 
inibi  habitantium;  inferius  quoque  unum  furnum, 
cum  terra  in  qua  situs  est,  qui  omnibus  incolis- 
superioribus  et  inferioribus  sit  singularis  :  quod  si 
solus  Don  sufQcit  omnibus,  nemo  alterum  potesta- 
tem  edificandi  habeat,  neque  inferius  neque  supe- 
rius,  niai  monachi  quorum  erit  emolumentum  fur- 
ni.  Do  etiam  per  oampos  terram  quantum  aratrum' 
corum  arare  poterit,oum  decima;  non  longe  quippa 
ab  aecclesia  molendini  unius  medietatem  et  piscato- 
riam  unam  in  Villa  Nova.  Assensum  denique  omni- 


Trenna  aqua  currit.  Quse,  quamvis  videantur  esse 
dona  parvissima,  tamcn,  quia  fide  plena  et  integra 
devotione  haec  exequor,  nequaquam  incrcdulus  ero 
illius  elogii  dicentis  :  Qui  dederit  lantum  calicem 
aquse  frigidse  in  nomine  Domini,  mcrcedem  accipiet* 
Ut  enim  ait  Scriptura  :  Regnum  Dei  tantum  valei 
quantum  habes,  Placuit  etiam  banc  cartam,  ut  sem- 
per  inconvulsa  permancat,  manu  domni  mei  Walte. 
rii  comilis  et  mea  atque  omnium  nostrorum  flde- 
lium  praBsentium  manibus  corroborari,  et  inter  ce^ 
teradonaria  in  archivis  monasterii  reponi;  quatinuif 
monachi  praefati  ccenobii  res  datas  a  me,  quandlu 
mundus  perstitcrit,  habendo  possideant  et  possi- 
dendo  habeant,  atque  semper  pro  nostris  dehctis' 


bus  meis  fidelibus  prsebeo,  quatinus  de  rebus  pro-  |^  Deum  exorent,ut,vel  in  ultimo  examine,  a  justo  ju- 


pnis  quaa  ex  nostro  beneficio  videntur  tenere,  tam 
in  terrisquam  indecimis,  lioentiam  habeant  dand^ 
sancto  Petro»  ut  preefatua  locus,  cui.  dedimus  ini- 
tium,  deserviatur  a  monaohis  die  noctuque ;  et  non 
solom  per  me,  sed  etiam  per  fideles  meos,  augmen- 
tetor,  ut  pariter,  beato  Petro  apostolo  intervenien- 
te,  a  peecatorum  vinculis  absoluti,  mereamur,  in 
ccelestibus  regnis  sanctorUm  omnium  consortes 
fieri,  iM>nia  adepti  stemae  gioriae.  Si  quis  autem 
prophaDuSy  diabolico  instinctu,  hano  cartam  contra- 
dicendo  adnullare  temptaverit,  ore  Dei  et  omnium/ 
saociorum  excommunicatua,  nisi  resipuerit  sati*- 
sfaciendo,  permaneat,  et  auri  libras  X  phiscisregis 
pereolvat,  nisusque  ejus  ineiTicax  remaneat.  Placuit 
etiam  cariam  hano,  ut  inconvulsa  permanoat,  ma- 


dice  Deo  mereamus  veniam  nostrorum  deiictorum. 
Si  quis  autem  profanusaliquandobanc  cartam  vio- 
lare  temptaverit,  nisi  cito  resipuerit  et  ad  satisfa^ 
ctionis  remedium  confugerit,cum  Dathan  et  Abiron, 
quos  suae  presuntionis  merito  vivos  terra  obsorbuity 
et  cum  his  qui  Dominum  crucifixerunt,  inferni  igni- 
bus  vermibusque  nunquam  morituris  tradatur.  No- 
mina  quoque  corroboratorum  subscripta  lectori 
legenda  ostendere  curavimus,  ut  occasio  in  nostro 
opere  nulla  inveniatur  ab  aliquo  calumpniatore. 
Data  anno  XXIX  regni  Hainrici  regis,  et  posita  pu- 
blice  super  altare  sancti  Petri  Ledonis  Curiae.  Wal- 
terius  comes.  Drogo,qui  hoc  largitus  est.  Guarne* 
rius  dc  Ponte  Iserae.  Rodbertus  Calvus.  Balduinus. 
Amalricus  de  Ponte  Iserffi.  Ericus  de  Medanta.  Abbaff 


nu  propritt  cum  crucis  aigno,  corroborari;  mani-  C  Landricus.  Albertus  monachus.  Gislemarus  mona- 
busque  meorum  fidelium  corroborandum  tradi  ra- 
tamduximu8,quorum  nomina  subscripta  habentur. 
Dieque  dominica  qu»  dicitur  LXX,  anno  XXIUI  re- 
gni  ilainrici  regis,  super  altare  smcii  Petri  Gesiaco, 
que  pr»fati  cella  est  ooenobii,  publice  posuimus^ 
TeduinuSy  viceoomes  Mellentis  castri.  Gualo,  vice« 
comes  castri  Calidi  Honiia.  Nivardua  de  Monte 
Forti.  Radulfus  Mcdus  Vicinus.  Gualterius  de  Pen- 
siaco.  Drogo  de  Guflante.  Guarnerius  et  Amalricus 
de  Ponie  Isers.  Radulfus  Delicatus.  Walterius  Fran* 
cua.  Ericua  ei  Ingelerius,  fratrea.  » 

CAPITULUM  LXXV. 

De  terra  data  a  Drocone  in  Loconis  Villa, 

(Anno  1060.) 


chus.  Rodbertus.  Gausfridus  Bigotus.  Bernardus, 
Vulmari  filius.  Oduinus  major.  Bernardus,  nepoQ' 
Gislemari. » 

CAPITULUM  LXXVI. 
De  conventione  Gauscelini  de  Fraganis  Villa, 

(Ante  a.  1070.) 
«  Conventio  Gauscelini  Gausfridi  de  Fraganis  Villa 
cum  abbate  Landrico  ccenobii  sancti  Petri,  ut  sibi, 
dum  viveret,  in  Manu  Villare,  aripennum  unum 
terrae  abbas  concederet  ad  construendum  ibi  hor- 
reum  unum ;  eo  scilicet  tenore  ut  quicquid  vivus  ibi 
reponeret,  sancto  Petro  mortuus  dimitteret,etinsu- 
peralodum  proprium  in  villaquaevocaiurHuisetum, 
cujus   alodi  (205)  cultor   erat  Suggerius   rusticus. 


«  Cunciis  sanciae  Dei  aecclesiffi  fldelibus,  tam  prse-  n  Non  solum  autem  abbas  hoc  concessit,  set  etiam 


sentibus  quam  futuris,  notum  esse  volumus,  ego 
Droco  de  Cuflante  castro,  intra  Sequanam  fluvium 
sito»  qaoniam,  pro  remedio  anim»  meae  atque  pro 
animabusparenium  meorum,assensu  ndeliummco- 
rum  atque  deprecatione  Landrici  abbatis  cenobii 
Cdmotensis^  sancto  Petro  Ledonis  Curiae,  quse  cclla 
esse  dinoscitur  Carnotensis  CGcnobii,  data  videlicet 
a  comite  Walterio,  libens  quidem  donando,  concedo 
in  Leonis  Villa  Vn  hospites  plenarios,cum  quadam 
parie  boaci,  sicui  publica  via  Belvacina  dividit  ad 


domum  unam,qude  in  Luciaco  super  prslum  quodam 
erat,ad  construendum  horreum,cum  decem  num- 
morum  solidis  dedit.  Qui  Gausfridus,  praenomine 
Gauscelinus,  statini  ut  impetravit  quod  petierai, 
cum  uxore  et  liberis,  super  altare  sancti  Petri  alodi 
donum  po8uit,et,dum  viveret,  statuit  investituram 
singulis  annis  quatuor  nummos  sancto  Petro  dari. 
Quo  moriuo,  filii  ejus  et  plurimi  nepotum,  pro  anima 
defuncti  et  sua  salute,  publice,  secundo,  super  alia-* 
rc  sancti  Pctri  prsfati  alodi  donum  reposuerunt. 


(205)  Hic  d^amit  66d\  A;  exiremis  foliia  avulsis.  Quse  ad  hano  partem  primam  adjecimus,  eia  ex  oodv 
B  aumpia  sunt. 


Pateol.  CliY. 


11 


33i 


PAULI  S.  PETRl  CARNOTENSIS  MONACHI. 


332 


Pro  qua  fe  beneficium  a  monaohis  orationum  bene-  A  conjuge,  qui  alodum  suum,  in  eodem  loco,  sanclo 


ficia  receperunt.  Placuit  etiam,  secundum  morem 
fficcleaiasticum,numina  tam  filiorum  quam  nepo- 
tum,qui  prcsentes  fuerunt^necnon  quorumdam  alio- 
rum  hominum,  subscribere;  ut,  si  aliquando  insur- 
gere  aliquis  insana}  mentis  contra  hoc  donum  tem- 
ptaverity  testimonio  horum  cumvictus,  ejus  nisus 
depereaty  et  ejus  anima  in  inferno  pcenas  luat.  Ho- 
scelinus,  Gregorius,  Hugo,  Fulco,  fratres^  filii  de- 
functi  qui  boc  donum  fecit;  Guidbergis  et  Hersin- 
di^,  sorores  defuncti;  Gerogius,  Gualterius,  Stepha- 
nu3,  Ansoldus  et  Guarinus,  nepotes  ejus.  Ex  parte 
znonacborum  :  Gauslinus  de  Leugis^Ingelrannus  de 
Nociaco.Gualterius  trapezeta ;  Gualterius,  filius  Gan- 
deberti ;  Hildulfus  etGausfridus,fratres ;  Gunbaldus, 
Tescelinus,  Adventius,  Laurentius. » 

CAPITULUM  LXXVII. 
De  alodis  Mesliaci, 

(Ante  a.  1070.) 

«  Prxsens  scclesia  per  quam  itur  ad  illam  ccele- 
stem  quaa  nescit  abire  finem^semper  quidcm  aChri- 
sti  fidelibus  beneficiis  dilatari  et  aligeri  solet,  et, 
quamvis  diabolus  dolis  infestacionibusque  suorum 
satellitum  eam  debellare  festinet,  tamen,  fidei  sta- 
bilitate  atque  carltatis  firmitate  subnixa,  immobilis 
usque  in  finem  seculi  invincibilisque  permanebit. 
Itaque  filii  ejus,  pro  sui  capacitate,  fide  et  caritate 
radicati,  terrena  praedia  mundanasque  divitias  su8b 
matri  conferunt,  ut  pro  caducis  et  terrenis  rebus 
mercentur  ccelestes.  Unde,  sicut  scribuntur  in  coelo- 


Petro  dimisit.  Si  quis  autem  prophanus  ex  his  do* 
nis  quicquam  demere  temptaverit,  anathematis  gla- 
dio  percussus,  cum  diabolo  in  inferno  trusus^  penas 
luat  sine  fine  mansuras.  » 

GAPITULUM  LXXVIII. 

De  vicaria  Hunis  Villa*,  et  atrii  ecclesiae  Reclamantis 

Villx. 

(Ante  a.  1080.) 

«  In  (206)  nomine  sanctee  et  individuse  Trinitatis. 
Ego  Hubertus,  gratia  Dei,  abbas,  et  omnis  congre- 
gatio  sancti  Petri  Carnotensis  ccenobii,  notum  esse 
volumus,  tam  prffisentibus  quam  futuri  evi,  sanctss 
Dei  aecclesiae  fidelibus,  Walterium,  videlicet  filium 
Fladaldi,  medietatem  vicariae  Hunis  Villss  necnon  et 
Q  Reclamantis  VillaB  atrii  «cclesise,  ao  tocius  terr® 
quse  ad  istas  duas  villas  pertinet^  pro  salute  suse  et 
conjugis  animae,  atque  pro  aniraabus  parentum  suo- 
rum,  sancto  Petro  concessisse  perpetuo  jure;  pro 
eaque  accepisse  agripennum  unum  vines,  quae  vo- 
catur  Radfredus,  pro  quo  nobis  ofl^erebantur  XXV 
libre  nummorum.  Huic  quoque  dono  assensum  prae* 
buerunt  Walterius  de  Alneto,  cujus  beneficio  hanc 
ipsam  vicariam  supra  dictus  Gualterius  tenuerat ; 
filiique  ejus  Gunherius,  Gauslinus,  Gualterius  cum 
patre,  assenserunt.Subscripsimus  etiam  propinquos 
Walterii,eosquequi  cum  eofuerunt,  quando  super 
altare  sancti  Petri  hujus  rei  guerpum  posuit,  nec- 
non  et  famulorum  nostrorum  nomina,  quos  inibi 
habuimus;  ut  si  quis  unquam  huicoperi  calumniari 


^  temptaverit,  prius  a  liminibus  sancta  Dei  fficclesia 
rumalbo,itadignumest  ut  eorum  nomina  apicibus  C  sequestratus,  et  anathematis  jugulo  sauciatus,  ab 
memoriffl  fidelium  tradantur,  quatmus  ab  ipsis  ad      ^^^  ^^^^^  baculo  ultionis  propellatur,  nisi  resipue- 


Deum  pro  iliis  semper  oretur,  ut  in  resurrectionis 
gloria  intersanctos  resuscitati  respirent.  Igitur  ego 
Landricus,  ccenobii  Carnotensis  abbas,  et  omnis 
monacborum  grex  michi  commissus,  in  hac  scedu- 
la,  nomina  eorum  mandavimus  ponere,  qui  in  ioco 
qui  vocatur  Mesliacus,  sancto  Petro,  pro  animabus 
Buis,  proprios  fundos  contulerunt.  Quorum  primum 
poni  jussimus  Germundum  presbiterum,qui,  habi- 
tum  monacbilem  suscipiens,  et  fundum  et  omnia 
quaehabuit  sancto  Petro  reliquit.  Secundum,  Radul- 
fum,  patrem  Gualterii  monetarii,  qui  moriens  fun- 
dum  suum  sancto  Petro  dimisit.  Tercium  eundem 
Walterium,quiquos  potuitemcrein  eodem  loco  fun- 
dos  sancto  Petro  dimisit,  pro  anima  filii  sui  Gaus-  r| 
fridi  clerici,  ut  ejus  anniversarium  annuatim  fiat, 
cum  signis  sonantibus;  redemit  etiam  nobis  duos 
aripennos  vineae  in  clauso  nostro,  juxla  Sanctum 
Bartholomeum.versus  meridiem,  pro  anima  patrui 
8uiHatonis,utsingulis  annis  fiatejus  anniversarium 
cum  signis  sonantibus.  Quartum,  Hcrvcum,  patrem 
Fulcherii  canonici  sancti  Marlini,qui  ibidem  suum 
fnndum  duobus  modiis  scmentls  sancto  Petro  re- 
liquit.  Quintum,  Ansoldum,  cum  Ermengarde  sua 

(206)  Nonnullas  jam  chartas  Huberti  abbatis  edi- 
dimus  inter  eas  Landrici ;  deque  ordine  temporum 
in  codd.  turbato  monuimus  supra,  initio  lib.  VII. 


rit,in  inferno  inferiori.  Rejenaldus,fraterGuaIterii. 
Fredesindis,  conjux  ejus.  Beliardis,  soror  ejus.  Ra- 
jenaldus,  filius  ejus.  Adelina,  filia  ejus.  Gislebertus 
de  Britiniaco.  Nobiscum  :  Gerogius  et  Fulco,  fra- 
tres  et  canonici;  Erardus  canonicus,  Gualterius 
monetarius,Gilduinus  major,Girbertus  major,  Ste- 
phanus  major;  Goscelinus  et  Rodbertus,  telonearii; 
Guarinus  pistor,  Teodaldus,  Fulchardus,  Aventius, 
Lorinus,  Gislebertus,  Gunbaldus,  Oydelerius,  Lau- 
rentius,  Rainaldus  agaso,  Ragenfredus  de  Recla- 
mantis  ViilB  (207).  » 

CAPITULUM  LXXIX. 

De  orto  empto  super  flumen  Andure. 

(Ante  a.  1080.) 

c<  Notum  esse  volumus,  ego  Hubertus  abbas,  et 
omnes  monachi  ccenobii  Carnotensis,  quia  quen- 
dam  ortum,  in  nostra  terra  juxta  ortnm  nostrum 
situm,  quaedam  mulier,  Roscelina  nomine,  per  XX 
et  amplius  annos,  a  primo  seniore  suo  GausfridOy 
dotis  Jure,  coneessum  tenuerat;  de  quo  nullum  ha- 
buit  sobolem.  Nunc,  quadrigama,  a  nobis  taxatam 
peccuniam  accipiens,  reliquit  perpetualiter  possi- 

(207)  In  cod.  dicto  ArgenteOy  post  nomina  testium, 
addita  sunt  hsc  :  Actum  est  hoc  publice  Camotis, 
regnante  Philippo  rege  anno  IX. 


VETUS  AGANO.  — LIB.  VIL  LANDRICUS  ET  HDBERTUS. 


334 


im»  donumque  vel  guerpum^cum  praesenti  suo 
re  Huberto,necnon  et  filius  tribus  quos  habuit, 
odone,  quibus  etiam  dedimus  munuscula^su- 
Itare  apostolorum  Petri  et  Pauli  posuit,  sub 
ntia  nostri  ac  nostrorum  servientium^quorum 
la  subscripsimus  :  Bernardus,  filius  Vuima- 
ephanus  major  et  Salomon,  frater  ejus;  Do- 
gor,  Oydelerius  Alcherius  mulnarius;  Belod, 
Ejus;  Fulchardus,Rainaldus  agaso,  Ascelinus 
,  Hugo  berbellus,  Gislebertus.  £x  parte  mu- 
:  Walterius  de  Alneto  et  Sugerius,  quorum 
iipulator  constitutus  est  soliditatis.  » 


CAPITULUM  LXXX. 

trmario  dato  a  Rogerio,  in  Haraca  Villa  Nor- 

mamiice, 

(Ante  a.  4080.) 

>tam  esse  omnibus  fidelibus  quoniam  Roge- 
niles  olim,  postea  monachus,  unum  farina- 
in  Normannia,  cum  terra  unius  aratri,  san- 
itro  dimi^t,  una  cum  consensu  Eunardi,vi- 
iiti8,ex  cujus  beneOcio  id  tenebat;  etper  ma- 
lfainerii,filii  Anselmi,  super  altare  sancti  Pe- 
■e  vicecomes  hoc  donum  jussit  poni  :  erat 
extra  «cclesiam.  Cujus  rei  sunt  testes  :  Wil- 
8  Paganus;  Ifo,  filius  Norberti;  Bernerius  de 
plo,  Stephanus  de  Britiniaco,Odo  Sanglarius. 
sricus  BobinuSjGausfridus  mcdicus ;  Rodber- 
rater  ejus ;  Guiddo  de  Mulceto.Ex  nostra  par- 
lainaldus  major,  Stephanus  major;  HilduU 
t  Gausfridus,  fratres;  Fulchardus,  Rodber- 
tlUciarius,  Gunbaldus  filius,  Frotlandus,  Su- 
I.  » 

CAPITULUM  LXXXL 

saltu  Munticulorum  concesso  a  Haimerico  de 

Vilereto. 

(Ante  a.  1080.) 

»tam  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  fu- 
Hhristi  fidelibus,  quoniam,  Kalendis  Augusti, 
Uvitate  sancti  Petri  qu»  diciiur  ad  vincula, 
iricus  de  Virello  super  altare  sancti  Petri  as- 
m  posuit  de  saltu  Monticulorum,  per  depre- 
lem  Gualterii  trapezets,  qui  ipsum  saltum  in 
le  filiis  Avesgaudi  tenebat,illi  quoque  de  Hai- 
o.  Fecit  autem  hunc  assensum,  per  partem 
)y8eu  per  artavum  manubrii  almi,in  presentia 
"ti  abbatis  ac  tocius  congregationis^testifican- 
his  quorum  nomina  subscripsimus  :  Fulcbe- 
Blius  Gerardi ;  Gualterius  trapezeta,  qui  sal- 
edit,cum  omnibus  appendiciissuis  ;  Ribaldus 
Bzino ;  Salvisus,  filius  Odonis,  ancipitrix.  Ex 
I  parte:  Frotlandus  et  Gunbaldus,  filius  ejus  ; 
ardus:  Sugerius;  Gislebertus  et  Laurentius, 
8;  Tescelinus,  filius  Hildegarii;  Martinus, 
liDas;  Robdertus,filius  Gausfridi;  Stephanus 
omoD,  fratres ;  Adelandus,  Rodbertus  pellici- 
Huic  rei  assensit  Vulferius  Haimerici^  indg 
M  scntum  unum  X  solidorum. 


A  CAPITULUM  LXXXII. 

De  vicaria  Abonis  Villse, 
(Ante  a.  1080.) 
»  Notum  sit  omnibus  sanct^  Dei  aecclesisB  fideli- 
bus,  quod  Gualterius,  filius  Fledaldi,  et  uxor  ejus 
Fredesindis,  cum  assensu  Gualterii  de  Alneto,  de 
ciyus  fisco  erat,  sicut  antea  dederat  Berardus  socer 
ejus  fisco  erat,  sicut  antea  dederat  Berardus  socer 
ejus,pro  anima  patris  ac  matris  fratrisque  Guanin- 
gi  interfecti,  vivente  abbate  Landrico,  ita  postea 
vivente  abbate  Quberto,  vicariam  Abonis  Vills  et 
totius  territorii  ejusdem  villae^cumalodo  Picati  Vil- 
laris,  sancto  Petro  gurpivit,de  eo  quod  injuste  sibi 
usurpaverat,  post  mortem  prsfati  Guaningi.  Higus 
rei  testes  sunt  :  Gualterius  de  Alneto  et  filius  ejus 

n  Gualterius,  Evrardus  de  Levois  Villa,  Gualterius 
Blancardus;  Gislebertus,  frater  Beringarii ;  Rainal- 
dus,filiusHugonis  de  Reclamantis  Villa,Germundu8 
de  Sancto  Albino,  Gerogius  de  Haimulfii  VilIa,Gil- 
duinus  major,  Stephanus  mcgor,  Bemartius,  Ful- 
chardus ;  Ermulfus  et  Rainaldus,  filius  ejus ;  Teal- 
dus,  frater  abbatis ;  Gislebertus  et  Laurentius,  fra- 
tres ;  Adventius ;  Oydelerius  et  Rodbertus,  fratres ; 
GualteHus  et  Adventius,sartorcs ;  Teduinus  et  Gau- 
dius,  fratres;  Gausfridus  carpentarius ;  Ingelbertus 
et  Gausfridus,  coci. 

CAPITULUM  LXXXIII 

De  Sepultura  et  decima  Gerardi  de  Buxeto. 

(Ante  a.  1080.) 

«Notum  esse  volumus^ego  Hubertus  abbas  et  om- 

nes  monachi  Sancti  Petri  Carnotensis^quia^pro  re- 

C  medio  animaa  suab  seu  parentum  suorum,  II  idus 
Augu8ti,Girardu8  de  Buxeto  super  altare  sancti  Pe- 
tri  publice  donum  posuit  de  sepultura  domus  sus, 
vel  totiuB  suffi  terre,  est  in  parrocbia  Buxeti 
«eecclesiffi.  Dedit  etiam,  in  dedicatione  hujus  sccle- 
sidB,  medietatem  suae  decims,  una  cum  consensu 
Isnardi,  domini  sui,  et  filii  sui,quiprffisen8aderat, 
seu  etiam  Gerogii,  fratris  ejusdem  Gerardi,  at- 
que  Albereds^  matris  Isnardi.  Testes  sepulturffi 
sunt  :  Stephanus  mcyor,  Rotbertus  telonaarius, 
Hubertus  de  scclesia.  Gaudius,  Theodaldus,  Frot- 
landus  et  Gumbaldus.  Testes  autem  decimffi,  om- 
nes  qui  ad  dedicationem  praesentes  fuerunt,  vicini 
sunt. » 

CAPITULUM  LXXXIV. 

])  De  dono  Fulcandi  de  Arro.    . 

(Ante  a.  4080). 
In  nomine  sanct»  et  individua»  Trinitatis,  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Ego  Fulcandus  notum 
esse  volo  omnibus  fidelibus,tam  praBsentibus  quam 
futuris,annuentibus  dominis  meis,  Gausfrido  vide- 
licet  atque  Guillelmo,  ejus  privigno,  necnon  et  Ma- 
hilde»  matre  Guillelmi,  sancto  Petro  ccDnobii  Car- 
notensis  concessisse  terciam  parlem  scclesifle  de 
Arro,  cum  terra  altaris,  quam  solebaut  presbiteri 
tenere,  et  medietatem  olTerendarum  IV  festarumy 
quam  michi  retinebam;  terramqueuniusaratari,per 
tria  tempora  anni|  ubi  monachi  aspezerint,  atqne 


835 


P&ULI  S.  PBTRI  QilAlNOTENglS  MONAGHi> 


336^ 


duos  agripennos  prati ;  item  Vt  denarios  de  censu  ft 
molendini  Odonis;  item  sepulturam  IV  denario- 
rum,  scilicet  puerorum  albatorum ;  item  sepultu- 
ram  totam  de  Buxeto^quaB  est  terra  sancti  Petri,  et 
medietatem  archadii  ipsius  fficclesiae ;  item  medie- 
taiem  sepulture  totius  atrii  quod  inhabitari  fecerint ; 
item  medietatem  census  et  furni,  atrii,  necnon  eft' 
omnisconsuetudinis  quffi  humanaconsuetudoexigit, 
Goncedb  etiam  decimam  de  Bruxedulo^quam  ex  meo- 
beneGcio  videtur  tenere,  si  forte  monacbi  ab  eo 
aliquando  potaerint  emere.  Actum  est  in  Gapella 
R^gia,  regnahte  rege  Philippo,  gubernante  abbate 
Huberto  ccBnobium  sancti  Petri,atque  huio  rei  insi- 
stente  Huberto  monacho,  praraomine  Querco,  et 
matre  mea  Sufflcice.  Quam  largitioiiis  donationem 
volui  facere  pro  anima  patris  mei  et  matris  mes,  n 
necnbil  pro  salute  propria  et  conjugis  atque  filibrum 
et  filiarum  mearum,sive  omhium  parentum  meo- 
rum.  Gui  donationi  si  aliquis  contraire  volucrit, 
GGG  libras  auri  persolvat^et  voluntas  ojus  inefOcax 
remaneat;  atquc,  nisi  ad  emendationem  venerit, 
p<snis  inferni,  cum  Juda  proditore,  subjaceat.Sub- 
scripsimus  etiam  nomina  testium  gui  ex  utraque 
parte  fuerunt  testes  donationis  bujus.  Herbertusi 
IVater  Fulcaldi,   firmavit.  Suffitia,  mater  eorum, 
bulcaldus,  hujus  doni  largitor.  Lizinia,  uxor  ejus 
Joannes  et  Rotrocus  et  Herbertus,filii  ejus.Milcsin- 
dis,  filia  eju&.Aremburgis,  soror  ejus.  Hugonis  Pa- 
lestelli.  Durandus  presbyter,  Lambertus.Odo.Asce- 
linus.  Bernardus.  Ex  nostra  parte  :  llermoinue, 
major  Bosci  Medii ;  Uerbcrtus  Canis  Parvulus,  Er- 
nandellus,Ana8tasius,Guarius;  Lorinus,  filiusGua-  C 
lonis ;  Raiaaldus  de  Sancto  Romano.  » 

GAPITULUM  LXXXV. 
De  vicaria  Abonis  Yillx  data  a  Fulcone. 
(Ante  a.  1080.) 
«  Sanot»  «cclesis  fidelibus,  tam  prssentibus 
quam  futuris,  notum  esse  volumus,  ego  Hubertus 
abbas  indignus,et  omnis  congregatio  monachorum 
ccenobii  sancti  Petri,  quoniam  quidam  miles,  no- 
mine  Fxilco,moriens,  vivente  abbate  Landrico,  nna 
cum  cunsensu  filiorum  suorum,  Hugonis  scilicet  et 
Guarini,adhuc  puerulis,et  Richildis  sororis,vicaria 
medietatem,  quam  habebat  in  Abonis  Villa,  sancto 
Petro  apostolo  ac  monachis  sibi  famulantibus  con- 
cedendotribuit,proremedioanimaesusetanimarum 
parentum  suorum  atque  incolumitate  flliorum ;  do-  £y 
numquc  super  altare  sancti  Petri  misit,per  manus 
filiorum  et  propinquorum  suorum.Post  cujus  mor- 
tem  filius  ejus  Hugojam  aduUus,cupiditatevictus, 
postpositodonopatris,vicariam  invasit;  sed,anobi8 
postea  XXX  nummorum  solidis  acceptis,  vicariam, 
quam  injuste  invaserat,rcliquit,  guerpumque,  cum 
fratre  suo  Guarino,super  altare  sancti  Petripublice 
posuit,   sub  testimonio   horum   quorum   nomina 

(208)  Bertha,  uxor  comitis  Britanni»,  Alani  V, 
sororque  Theobaldi  III,  Carnotensis.  comitis»  hanc 
chartam  dedit  annoquoLatidricusabl  aset  HodbdiV 
tus  episoopua  obierunii  eodeibque,net  tamea  ooixh 


subscribere  curavimus.  Gum  ipso  Hugone  fuerunt :' 
Girogius,patruelis  ejus;  item  Girogius  deHaimulfi 
Villa,  Flerbertus  Gorbonensis,Siguinius.  Nobiscum. 
Stephanus  Gualoiuset  filiusejusAdventius,Stepha- 
nus  major,  Oydelerius;  Teduinus  et  Gaudius,  fra- 
tres;  Gumbaldus,  Laurentius;  Isembertus,  filius 
Goscelini;  Fulchardus;  Ernulfus  et  Rainaldus, 
filius  ejus;  Rodbertus,  frater  Frodelini.  » 

GAPITULUM  LXXXVI. 

De  vineis  qms  emit  Berta  comilissa 

(12  mai  1069.) 

((  Notum  sit  omnibus,  quod  quasdam  vineas  Ra- 
dulfus,  praBnomine  Galculus.  in  territorio  comitis, 
ex  beneficio  nostro  tenens,  nobiscum  tradicentibus 
comitis  Tedbaldi  sorori,  nomine  Berte  (208),  ven- 
dere  voluit.Verum,quia  fas  non  erat.adiit  Landrici 
abbatis  praesentiam  comitissa,ut  eo  pacto  sibi  con- 
cederent,  ut:  quandiu  viveret,  eas  leneret,  ac  post 
mortem  ejus,nobis  dimitteret.  Quod  pactum  postea 
ante  fratrem  suum  comitem  Tetbaldum  recogno- 
scens,  et  jam,  per  deprecationem  ejosdem  fratris, 
firmavit,  pro  anima  patris,  matris,  fratris  et  sus, 
IV  idus  maii,  praesentibus  his  :  Gualeranno  mona- 
cho,  Otberto  monacho,  Gausfrido  de  Galido  Monte; 
Girardo,  coquorum  magistro;  Radulfo  praeposito. 
Actum  Garnotis  publice,  inter  turrim  et  portam  Gi- 
ncrosam.  in  camera  comitissse,  de  qtia  sermo  cst; 
eo  anno  quo  Rodbertus  peregre  cpiscopus  obiit;. 
tunc  etiam  sine  episcopo  urbe,  et  dum  viveret  Hu« 
bertus,  abbas  a  nobis  electus.  » 

PonendaB  sunt  hic  domni  Huberti  cartarum 
metae,  quoniam,  flantevento  nequitiffi,  et  quatiente 
dolositatis  turbine,  fere  omnes  sui  ab  co  alienati, 
inextricabili  modo  constrictflBm,ab  honore  violcnter 
eitiunt;  atque  Teodericum  (209)  Vindocinensem, 
loco  ejus,  ab  Arraldo  prsesule,  velint,  nolint,  susci- 
piunt.  Qui  solum  regulae  vigorem  retinens,  exter- 
minavit  plurimos  eorum  qui  antecessorem  suum 
fecerant  extorrem.  Hic  denique,  in  suo  quo  vixit 
tcmpore,'  in  exteris  rebus  multum  ebes,  vix  unam 
cartulam  usque  nunc,nobis  minus  proncum,poste- 
ris  reliquit.  Qua  scripta,  vertemus  stilum  ad  eas 
quas,  dum  penduli  essent  monachi  sine  abbate^ 
edideruht. 

GAPfTULUM  LXXXVir. 

De  oBcclesia  sanctx  Mari^e  de  Alogia, 

(Anno  1069.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individu»  Trinitatis,  Pa* 
tris  et  Filii  et  Spiritus  sancti,  qui  unus  est  essen- 
tialiter  et  trinus  potentialit^r.  Notum  esse  volumus 
cunctis  sanctae  Dei  89cclesi»  fidelibus,  tam  pfesen* 
tibus  quam  futuris,  ego  Teodericus,  coenobii  sancti 
Petri  Garnotensis  abbaSjOmnisque  congregatio  mo- 
nachorum  cui  preesse  videor,  quoniam  Gualterius» 
praenomine  Infans,  sancto  Petro  apostolorum  prin- 

pleto,  qno  Hubertus  abbas  electus  est,  i.  e.  ^1069. 

(209)  Auctores  Gall,  Christ.  hunc  Theodericum 
inter  abbates  Sancti  Petri  non  inscripserunt. 


837 


VETDS  AGANO.  —  LTB.  VII.  LANDRICUS  ET  BUBERTUS. 


338 


cipi,  pro  aDina  sua  et  conjugis  ac  parentum  domi- 
Dorumque  suorum,  presbiterium  aecclesi(B  sanct® 
Maris,  qujc  non  longe  siiaestaflumine  Alogiae  villa, 
et  omne  quicquid  ad  ipsum  presbiterium  pertinere 
noscitur,  tam  in  altare  quam  in  ofTerendis,  sepultu- 
ris,  decimis,  jure  perpetuo  concessit,  ut  habeamus 
atque  sine  ulla  contradictione  possideamus.Donum 
itaque  bujus  largitionis,  per  asseusum  domnse  suas 
Mahildae,dequa  id  beneflcium  tenebat,  supcr  altare 
Rancti  Romani  martiris  posuit,  qui  non  longe  a 
Braiao  castro  apostolo  quaeritur  et  veneratur.  Gujus 
filius  Gualterius  clericus  Gamotis  poslea  abiit,  et 
exeadem  re  donum  superaltare  sancti  Petri  posuit ; 
indeque  XXX  solidos  nummorum  a  nobis  recepit,  ac 
matri  suaeVsoHdosin  uno  mantello  empto  detulit. 
Quam  donationem  quisquis  retrahere  voluerit  ab 
omnibussanctis  Dei  excommunicatus,cumomnibus 
Domini  crucifigentibus  et  cnm  Juda  proditore,ni8i 
resipuerit,  in  inferno  pereat.Actumesthocpublice, 
Brajao  castro,  intra  horreum  Sancti  Romani,  anno 
nono  regis  Philippi  ,assistentibus  h  is  quorum  nomina 
subscripaimus  :  Bemardo  de  Buslo ;  Landrico  de 
Toriello  et  Odone,  fralre  suo ;  Gualterio  Infante, 
qui  hanc  donationem  fecit ;  Radulfo  praeposito, 
Gausfrido,  Raiardo,  Rainaldo  foreslario.  Ex  nostra 
parte  :  Girvardo  majore,  Laurentio  cubiculario ; 
Beraardo,  filio  Vulmari ;  Frollando.  » 
GAPITULUM  LXXXVIII 
De  junioratu  aecclesix  sancti  Leobini  Castridunensis. 

(Ante  a.  1080.) 
u  Christians  religionis  obtimi  viri  quondam,dum 
Ofnnibus  llorerent  copiis,  et  aecclesias,  longe  lateque 
per  orbem  in  honore  Dei  atque  sanctorum  sancta- 
rumquememoriisnobiliter  construclas,  religiosissi- 
mecolerent,easdiversis  donariorum  titulisinsicni- 
tas, locupleiare voluerunt ; quorum privilegiain  ipsis 
aecclesiis,  una  cum  eorum  memoriis,  servantur  et 
servabuntur,  Christo  Domino  annuente.  Itaque  ego, 
Albertus  nomine,  Hugonis  sancts  scclesioB  Garno- 
iaasis  vicedomini,  Olius,  notum  esse  volo  tam  prae- 
•enlibus  quam  futuris,  meis  scilicet  successoribus^ 
de  ecclesia  sancti  Leobini,  quae  in  Braiao  castro  su- 
per  fluvium  Osannse  fundata  est,  et  a  domno  meo 
Willelmo,  ipsius  castri  domino,cum  aliis  rebus  te- 
nere  videor;  de  ipsa,  inquam,  cum  consensu  mei 
carissimi  fratris  nomine  Guerrici,  qui  nunc  est  post 
pairismeimortem,vicedominu8,junioratumquidem 
sanctoPetro^acmonachissibifamulantibusincGeno- 
bioipsius,  quod  decenterin  suburbio  situm  est  su- 
pradietae  civitatis,  concedens  annuo  ct  annuens  con- 
oedendo,  proanimabus  parentum  noritrorum,necnon 
eiprosalute  tam  mei  quamfratrisantenominati,  per- 
petualiter  concedo  :  ea*  scilicet  lege,  ut  presbiteri 
ipsius  «cclesiee  nec  a  me  nec  a  meis  successoribus 
ollo  modo  dominentur,  set  ab  ipsis  monachis,  ab 
hac  die  in  antea,  mittanturin  ipsa  scclesia,  domi- 
nentar  et  ejiciantur,  si  forte  mereantur.  Ilabeant 
iamen  a  nobis  de  decima  ecclesise  quam  retiucmus, 
perstngulosannos,  duosmodiosiritici,  sine  ullada- 


A  tione  precii;habeantque  altareetofTerendas  per  cir- 
culum  anni,  preter  quatuor  festas,  in  quibus  duas 
partes  ofTerendae  adhuc  in  nostrisusibus  retinemus. 
Dimittimus  etiam  calumniam  aecclesiae  sancti  Ro- 
mani,  quae  est  ultra  fluvium  supra  memoratum,  ut 
nullus  nostrorum  beredum  quicquam  audeat  un- 
quam  exigere  ab  ea,  sed  eam  monachi  ex  toto  possi- 
deant,  sedificent  et  secure  habeant.  flujus  autem 
donationis  cartam  nostram,  videlicet  jussione  scri- 
ptam,manibus  nostris  nominibusque  corroborari  vo- 
luimus,ut  semper  inviolata  et  inconvulsa  manere  in 
secula  valeat.  » 

CAPITULUM  LXXXIX. 

De  eeclesia  sancti  ijeobini  Castri  Dunensis, 

(Ante  a.  1080.) 

n  «  Terrenae  divitiae,  sicut  earum,  pro  libitu  carnis 
ac  desideriorum  luxu,  profligatorcs,ad  infernomm 
pcenas ;  sic,  pro  Dei  amore,  qui  eas  indigentihus 
largiuntur,  ad  «terna  deducunt  premia. Quapropter 
«go  Willelmus,  honoris  Alogis  dominus,  quantum 
ad  seculi  dignitatem  attinet,  clarus  quidem  generey 
sed  pravo  perobscurus  opere,  inter  hujus  fluctivagi 
procellas  seculi,  armis  praecinctus  militaribus  ac 
mundanis  inplicitus  negotiis;  dum  nequeo  meismeri- 
ii8,quae  parva  vel  pocius  nulla  sunt,  innumerabilia 
quae  cummisi  diluere  facinora,donariorum  pertemp- 
to  largitionibus  redimere.  Unde  ratum  fore  duxi  bea- 
tum  Petrum,  apostolorum  principem,  cui  Dominus 
suaefecclesifficuramcummisitatqueligandisolvendi- 
queanimaspotestatemcontulit,michiintercessorem 
ascisci,  eumque  ex  rebus  propriis  placabilem  fieri, 

C  Sic  enim  Domini  nostri  prsecipitur  eulogio  :  Date^ 
inquit,  et  dabitur  vobis ;  et  alio  in  loco  :  Faciie^ 
inquit,  vobis  amicos  de  mammona  iniquitatis^  ut 
cum  defeceritiSy  rccipiant  vos  in  setema  tabemacula, 
Itaquc^annuente  venerabili  matre  mea  Mahilde,i2na 
cum  karissima  conjugeEustachia,seu  liberis  nostris 
adhuc  infantulis,  liugone  ac  Willelmo ;  pro  re- 
demptiono  quidem  animarum  antecessorum  nostro- 
rum,  necnon  et  pro  nostra  incolomitate,  concedens 
dono  et  donans  concedo  beato  Petro  apostolo,  ac 
ej  us  monachis  sibi  normaliter  famulantibus  in  coeno- 
bio  quod  non  longe  a  mGenibus  Garnotine  urbis  si- 
ium  est,  ^ecclesiam  scilicet  beatissimi  Leobini  con- 
fessoris  et  episcopi  praedictae  urbis.  Quae  scclesia, 
a  prisco  tempore,  intra  vallum  Gastri  Duni  decenter 

n  constructa  videtur,  atque  a  patribus  nostris,  jure 
hereditario,  possessa  est.  De  qua  donum  quoque 
super  ipsius  apostoli  altare  VIII  idus  Decenbris, 
posui,  cum  fldelium  meorum  assensu,  qui  tuncGar- 
notis  erant  mecum,  quorum  nomina  in  flne  hujus 
scripti  notavimus.  Habeant  ergo,  ex  hac  die  in  an- 
tea,  jureque  hereditario  supradicti  monaohi  eandem 
fficclesiam  possideant,cum  omni  ornatu  ejus  vel  re- 
bus  omnibus,  tam  intus  quam  foris,  ad  ipsam  perti- 
nentibus,  quffi  videlicetin  meo  dominio  videbantur 
esse.  Goncedo  eliam,  juxta  eandem  fficc^esiam, 
areas  qu»  dicuntur  Arnulfl  ;  necnon  et  Bovonem 
militem,  cum  suo  fevo,  quid  ad  supradiciam  mole- 


339 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


340 


Biam  pertinere  noscitur.  Si  tamen  ipse  vertere  vo-  A  struendis  ofllcinis  monachorum^et  hortum  plantan 


luerit,  decimas  denique  atque  census  ad  prefatam 
ncclesiam  pertinentes  libens  concedo,  ut  a  mona- 
chis,  vel  precario  vel  precio,  redimantur  ab  ipsis 
militibus  qui  ex  nostro  beneficiovidentur  possidere. 
Haec  enim  omnia  perexigua  suut :  terrenaenim  sunt 
atque  transitura ;  ccclestia  quoque  vel  aeterna  emi- 
nentiora  et  potiora  sunt,  quae,  Christo  presule,  pro 
his  miminis  in  futuro  recipiemus.  Profuit  enim  vi- 
duae,  de  qua  legitur,  quod  in  templo  obtulit  duo 
minuta;  profuit  et  danti  aqus  frigidss  calix.  Hujus 
ergo  largitionis  donum,  ut  firmum  et  inconvulsum 
permaneat,  signo  crucis,  manibus  propriis^firmare 
censui,  meorumque  fidelium  manibus  propriis  fir- 
mandumtradidi,quorumetiam  nomina  subterscrip- 
tainveniuntur.Quodsiquis  aliquando  huicmese  lar- 
gitioni,  diaboli  instinctu,  contraire  nisus  fuerit, 
nisi  cito  resipuerit,  prsesumptionis  suse  veniam  pe- 
tens,  cum  Dathan  et  Abiron,  quos  terra  vivos 
obsorbuit,  cum  Herode,  innocentum  laniatore,cum 
Juda  proditore,etcumhi8  qui  Ghristum  Dominum 
crucifixerunt,  in  inferno  trusus,  paenas  luat ;  ubi 
anguis  gulosus  non  moritur,nec  vorax  ignis  extin- 
guitur^  nec  umbrae  mortis  desunt,  nec  caligo  tene- 
brarum.  S.  Mahildis,  matris  Willelmi.  S.  ipsius 
Willelmi.  Eustachi»,  conjugis  ejus.  S.filiorumejus^ 
Hugonis  et  Willelmi.  S.Willelmi  de  Monte  Boone. 
Gausfridi.  Warini.  Osmundi.  Guarnerii.  Anisardi. 
Hugonis,  filii  Burchardi.  Rainaldi,  filii  Gausfridi. 
Raduin,  filii  Willelmi.  Gausfridi  de  Salmeredo. 
Odonis  Cratonis.  Willelmi  de  Monte  Mirabili.  Gi- 


dis  arboribus  et  herbis,  et  terram  aratri  unius ;  et 
molendinum  Spinae,  et  dimidiam  clusuram  vineae ; 
et  quicquid  hominibus  nostris  ex  eodem  beneficio 
addere  placuerit,annuimus.Te8tes  hujus  donationis 
sunt  hii :  Ingelrannus  decanus,  Adelardus  subdeca- 
nus,  Ascelinus  Britto  ;  Gausbertus^  magister  scole  ; 
Bernerius  canonicus,  Gerogius  canonicus ;  Fulche- 
rius,  filius  Nivelonis;  Gauslinus  de  Leugis,  etfilius 
ejus  Gauslinus;  Rainaldus,rilius  Flealdi ;  Gauslinus, 
filius  Gausfridi ;  Ingenulfu8,filius  Norbeti ;  Ansoldus 
deMungeri  Villa(211).  » 

CAPITULUM  XCL 

De  vicaria  Imonii  Villaef  et  de  calumnia  duorum 
agripennorum  vinex  quas  esl  juxta  Sanctum  Bar- 
tholomeum. 

(26  nov.  1077.) 

«  Omnibus,  tam  presentibus  quamfuturis^sanctae 

Dei  aecclesiae  fidelibus,  nos  monachi   sancti   Petri 

Garnotensis  ccenobii,  notum  esse  voIumus,in  anno 

quidem  quo  nostri  ccenobiiediumquenostrarumtec- 

ta  vorax  cunsumpserit  flamma,  Vlquoque  kalendfiis 

Decembr.(212),quod  Robertus,  prenomineAculeus, 

vicariam  nostrae  terra  de  Imonis  Vina,quam  injuste 

possidebat,  sancto  Petro  dimisit,guerpumque  super 

altare  ejus  publice  posuit ;  calumniam  quoque  II 

agripennosvineae,  quijuxta  Sancti  Bartolomei  sunt 

cimiterium,  in  capite  scilicet  nostri  clausi, missam 

fecit,  indefratrum  orationes  accipiens  atque  equum 

unum,  VI  libras  valentem.  Adfuit  cum  eo  Ansoldus 

de  Mungerii  Villa  ;  Rainaldus  et  frater  ejus,  filii 


rardi  Brunelli.  Willelmi.  Bernerii.  Gauslini.  Helgot.  C  Walterii.  Nobiscum  vero  Laurentius  cubicularius 


Walterii,  filii  Burchardi.  Hildegarii  archidiaconi. 
Rainaldi  decani.  Vitalis  presbiteri.  Bernardi  de 
Buslo.  Radulfi  Nothi.  Landrici  de  Toriellis.  Odo 
Radulfi.  Gausfridi.  Letaldi.  » 

CAPITULUM  XC. 

De  ecclesia  Treionis  viei. 

(Ante  a.  1080.) 

«  SaIomon,monensomnem  hominem  curam  animae 

Buae,  dum  vivit,  habere :  Quodcumqu£  potest  manus 

tua^  ait,  facere,  instanter  operare ;  quia  nec  opus^  nec 

ratiOt  nec  sapientia  erit  apud  inferos,  quo  tu  prope- 

ras  (210).  Unde  ego  Wenricus,  cum   fratre  meo 

Alberto,  votum  patris  nostri  quod,  dum   viveret, 

Bolvere  induciavit,  vice  ipsius  perficientes,  sancto 


Laurinus  agaso ;  Gaudius  ct  Teduinus,  fratres ; 
Stephanus  major^  et  caeteri.  » 

CAPITULUM  XCII. 

De  ecclesia  Superioris  Croti. 

(Circa  a.  1080.) 

«  Notum  esse  volumus  nos  monachi  sancti  Petri 

coenobii  Carnotensis  cunctis  sanctae  Dei  aecclesia 

fidelibus,   a  monachis    sancti     Martini    Mcgoris 

Monasterii   quamdam  aecclesiam,  sitam  in  Croto 

superiori   super   fluvium   Audurae,  olim  emptam 

fuisse  ab   abbate  Landrico,  faveatibus  fratribus 

de  quorum   patrimonio   fuerat,  Arraldo   sciliceti 

Richardo   et  Bernardo,   qui  hanc  ipsam   sancto 

Martino  vendiderant,  faventibus  domnis  de  quo- 


Petro  contradimus  aecclesiam  Treionis^  quae  titulata  j)  rum     beneficio    tres    supradicti    fratres    tenue- 


est  aub  honore  sancti  Dei  genitricis,  pro  remedio 
ejusdem  patris  nostri,  et  antecessorum  nostrorum 
atque  nostrarum.  Quam  quia  liberam  ab  omni  pon- 
tificali  exactione  possedimus,  excepta  crismatis  da- 
tione  et  aecclesise  reconciliatione,  ita  etiam,  remoto 
impedimento  talium  negotiorum,  sancto  Petro  et 
abbati,  fratribusque  inibi  Deo  servientibus,  liberam 
atribuimus.  Insuper  etiam  adicimus  curtim  con- 

(210)  EccL,  IX,  10. 

(211)  Sequuntur  in  hoc  cod.  B  chartae  duse  de  vi- 
caria  Mittanis  Villae,  quas  superius  edidimus,p.l94 
et  495. 


rant.  Veium,  quia  paupertas  semper  daudicat. 
Arraldus  persepe  reditus  aecclesite  in  suis  usibus, 
victus  inopia,  et  nobis  invitis  retinebat,  obiciens 
in  conventione  fore  eandem  aecclesiam  cemento  et 
lapide  a  nobis  debere  fieri.  Quapropter,  multis  vici- 
bus  a  nobis  excommunicatus  atque  iterum,  specie 
tenus  usurpatis  rebu8dimis8is,ab8oIutus;taadem, 
Bapienti  usus  consilio,  in  sese  reversus,  ad  limina 

(212)Quod  incendium,  ut  dicetur  inferius,c.l04, 
incidit  in  annum  primum  Gausfridi,  Carnotensis 
episcopi ;  in  secundum  autem  ante  Eustachii  abbatis 
electionem,  i.  e.  in  a.  1077. 


341 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VII.  LANDRICUS  ET  HUBERTUS. 


342 


sancti  Petri  venit,  cum  conjuge,  nomine  Adelid», 

et  filia  Badehilde,ante  altare  de  commissis  veniam 

peciit,  ac  de  ipsa  «cclesia  donum  super  altare  po- 

suit;sub  verbum  pro  missivis  dicens  se  nunquam, 

ab  illo  die  in  antea,  aliquam  calumniam  inferrc 

nobis  de  ea,  neque  se  ulla  consuetudinem  habitu- 

ram  in  eaneque  in  terra  ad  eum  pertinentem;neque 

de  annonis  qus  in  scclesiaponendosuntmolturam 

nllam,  sicut  prius  faciebat,  nec  omnino  aliam  ali- 

quam  rem  accepturum;  sed  ideo  ita  liberam  dein- 

ceps  a  nobis  abendam,ut  cecclesiam  sanoti  Georgii 

et  aBcclesiam  sancti  Girici  de  Aneto.  Quam  rem 

postea  annuere  fecit  filiis  suis,  Gualterio  scilicet  et 

Gisleberto,  filis  quoque  minori.  Milesinde  nomine. 

Actum  est  Camotis  publice,  V  kalendas  Junii.  Pla- 

cuit  quoque  nomina  eorum  aubscribere   qui   ex 

utraque  parte  fuerunt   prasentes :  Marcuardus ; 

Gualterius  et  Albertus,  fratres;  Walterius^Blancus 

Gculus.Ex  nostra  pater.Gilduinus  m8gor,WaIterius 

clericus,  Richerius  major,  Stephanus  major,  Lau- 

rentius,  Gislebertus,  Adventius,  Oydelerius,  Rot- 

bertus,  nosochomiarius,  Radulfus,  Gilduinus,  Gau- 

dius.  n 

CAPITULUM  XCIII. 

De  quinque  olcU  terrse  datis  sancto  Petro  in 

Nantilliaco. 

(Ante  a.  1080.) 

«  Omnes  scire  volumus  qui  has  litteras  sunt 
lecturi,  quoniam  adiit  quidam  miles,  nomine  Her- 
luinus,  habens  secum  Germundum  de  Raschiniaco 
et  I^enbardum  armigerum  suum,sancti  Petri  scili- 
cet  Carnotensis  coenobii  monachos  ;  petens  ab  eis 
orationum  suffragia,  ut  ab  illa  die  in  antea,  cum 
ipsis  monachis  earum  participes  fteret,  V  olcas  ter- 
r«,non  longe  ab  ecclesia  sancti  PetriinNantilliaco, 
perpetualitor  concedendo  sancto  Petro  donavit. 
Cujus  terrs  donum  super  altare  ipsius  posuit,  in 
octabas  apostolorum  videlicet  Petri  et  Pauli ;  eo 
qaidem  tenore,  ut,  sicut  ipse  ab  antecessoribus  suis 
ipsa  V  olcas  libere  tenuerat,  ita  et  supradicti  mo- 
iiachi,absque  uilius  homini8inquietudine,habeant, 
possideant,  incoient,  vei  quioquid  indefacerevolue- 
rint  faciant.  Si  quis  autem  suorum  herediim  vel 
alios  aliquis  htgus  su»  largitionis  donum  contraire 
volnerity  cum  Dathan  et  Abiron,  damnationem  in 
ioferno  accipiat,  nisi  resipuerit  et  ad  satisfactionis 
remedium  confugerit.Testes  ex  nostraparte  fuerunt 
hii  :  Gausfridus  cocus,  Johannes  Janitor ;  Herveus 
et  DuranduSy  fabri ;  Teduinus,  Gaudius  et  Hardui- 
nus,  fratres ;  Laurentius  cubicularius,  Laurinus 
aarigay  Adventius  Sophia,  Engelbaudus,  Gisleber- 
tus.  » 

CAPITULUM  XCIV. 

/n  Dei  ecclesia  Speltereolis  villss. 

(Ante  a.  1080.) 

« In  Dei  et  Domini  nostri  Jhesu  Ghristi  nomine. 
Omnis  monachorum  congregatio  sancti  Petri  cocno- 
bii  Caraotensis,notum  esse  voIumusonmibusChri- 
stiana  fidei  cultoribuSyquod  quidam  miies,nomine 


A  Hugo  Drocensis,  patrocinante  Huberto  abbate  hoc 
c(Bnobium,medictatem  fiecclesis  de  Spelterolisvilla 
et  terram  duum  boumsancto  Petro  dederit^recipiens 
a  nobis  recompensatione  orationes  fratrum  et  alia 
misericordifiB  opera.  Scd,  quia  res  nobis  tunc  mo- 
dica  et  infructuosa  visa  est,  et  fllii  praedicti  militis 
calumniabantur  eam,minime  fuit  anobispossessa. 
Post  multum  autem  temporis,prsfatus  miles  efOci- 
tur  monachusin6urguIiensic(£nobio,etindepostea, 
visendi  gratia,  ad  nos  rediens,  incommoditate  cor- 
poris  gfaviter  tactus,apud  nos  obiit.Cujus  animam 
dum  Christo  ex  more  commendavissimus,  glebam 
corporis,  cum  fratribus  nostris,  congruo  honore 
sepelivinus.  Uxor  quoquc  ejus,  nomine  Olisia, 
quam  reliquerat  in  seculo  cum  filiis,  Gausberto 

p  scilicet  atque  Guarino,  ibidem  adfuit.  Qui  simul 

cum  matre,  post  humationem  patris,  ante  altare 

apostolorum  Petri  et  Pauli  properantes,  prsfatam 

ecclesiam  cumatrio  etmedietatedecim£,proanima 

patris,  pari  voto  publice  contulerunt,  terramque 

unius  artri ;  ac  donum  super  altare  posuerunt,  im- 

precantes  Annae  et  Caiph6e,Ananiae  et  Saphirse  ma- 

ledictionem  omnibus  refragatoribus  hujus  largi- 

tionis.  » 

CAPITULUM  XCV. 
De  alodo  dato  a  Haimerico  de  Vibrante  Lupo, 

(Anno  1081  sive  1082.) 
<i  In  Christi  nomine.  Ego  Girardus  priori  cum 
omnibus  fratribus  coenobii  sancti  Petri  Garnoten- 
sis,  notum  esse  volumus  cunctis  successoribus  no- 
stris,  quod  ea  tempeslate  qua  domnus  Eustachius 
Q  abbas  Romae  morabatur,  cum  Gausfrido  episcopo 
atque  Parisiacensi  episcopo,  ut  pariter  ostenderent 
injuste  prolatam  esse  excommunicationem  in  con- 
cilio  Exodunensi  ab  episcopo  Diensi  Hugone  super 
Gausfridum  Carnotcnsium  praesulem,  videlicet  in 
praesentia  domni  Gregorii  papae  VII,  quem  etiam 
tunc  Hainricus  imperalor,  cum  Alamannis  et  Lan- 
gobardis,  debellabat;  ea,  inquam,  tempestate,  qui- 
dam  miles,  vocabulo  Haimericus  Vibrans  Lupum, 
corporis  infirmitate  laborans  qua  et  obiit,  ut  eva- 
deret  inferni  poenas,  monachus  arud  nos  efficitur ; 
fundos  quos  jure  hereditario  possidebat,  juxta  lo- 
cum  qui  Miseriacus  vocatur,  cum  tribus  militibus 
qui  ex  parte  fundi  ipsius  fevati  erant,  una  cum 
consensu  filii  sui  Pagani.  sancto  Petro  et  nobis  re- 
liquit.  Cujus  fundi  donum  filius  ejus  super  altare 
^  sanctorum  apostolorum  Petri  et  Pauli  publice  po- 
suit,  inde  ibidem  orationes  fratrum  recipiens.  Cui 
dono  si  quis  inquam  contraire  temptaverit,  nisi 
resipuerit,  anathema  sit.  » 

CAPITULUM  XCVI. 
De  alodo  dato  a  Balduino  intra  Burgum  Camotinx 

urbis, 
(Ante  a.  1080.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  Ut 
praesentes  non  amittant  et  futuri  sciant,  hoc  scri- 
ptum  in  scriniis  nostris  reservabitur.  Nam  adiit 
praesentiam  nostram,  monachorum  sancti  Petri 
Carnotensis  ccenobii,  quidam  miles,  Balduinus  no- 


843 


fPAULI  -S.  -PBTRI  CARNOrmSIS  MONACHI. 


UA 


mine,  poscens  suppliciter  quatinus  eum  facereiQus 
monachum  ;  quod  annuimus.  Et  propter  hoc  dedit 
sancto  Petro  et  nobis,  exeraptione  sua,  terram  in 
qua  quondam  fuere  vineae,  et  modo  sunt  in  ea  or- 
tuli  plurimorum  hominum  ;  et  reddit  in  censu  VII 
solidos  et  X  denarios,in  sancti  Kemigii  festivitate  ; 
etest  liberrima  ab  omni  vicaria,  et  ab  omnixap- 
tione,  et  ab  omnibus  consuetudinibus.Quodfactum 
annuerunt  uxor  ejus  et  filius.  Et  ut  libentissime 
.assentirent,  dediraus  eis,  ex  nostro,tria  modia  fru- 
«menti  etduo  modica  aven».  Et  ipse  Balduinus  do- 
^precatus  est,  ut,  si  quis  calumpniator  ex  boc  foret, 
.excommunicatus  ex  Deo  et  sancto  Petro  foret.  Ut 
autem  flrmiorhsc  res  esset,testes  hujus  rei  hic  ex 
Bua  et  nostra  subnotaviraus  parte  :  Erraengardis, 
luxor  Balduini;  nugo,niius  araborura  ;  Ingenulfus, 
.Otbertus,  Willelraus;  Uaraelinus,fllius  Herbranni. 
De  nostra  parte  :  Guarnerius  raajor,  Guarinus  et 
,Laurinus,artrocopi ;  Laurentius  et  Gislebertus,  fra- 
.tres;Gualterius  et  Adventius,  sartores  ;  Joscelinus, 
.filius  Gilduini ;  Arroldus  agaso ;  Radulfus,  fiiiue 
.Hildegarii  portarii.  » 

CAPITULUM  XCVII. 

De  terra  data  a  Roscelino  in  Pendente  Pediculo. 

(Ante  a.  1080.) 

«  Notum  esse  voIuTmus  tam  prffisentis  quamfutu- 
ri  evi  Christi  Cdelibus,  nos  monachi  Sancti  Petri, 
^uoniam  terram  Pendentis  Pediculi,  in  conversione 
-Roscelini  monachi,frater  ejus  Gerogiusmedietatera 
-qnidera  sancto  Petro  dedit  in  stipendiis  fratrura, 
=per  assensum  Teudonis  qui  cognominatur  Caput 
ferri,  cui  annuatim  do  parte  nostra  debentur  duo- 
decim  nummi  in  censu  ;  postea  vero  ipsa  terra  a 
^ulcherio.fllio  Girardi,  et  a  Georgio  de  Gurba  Villa 
ambitione  est  invasa,  de  quorum  esse  videbatur 
beneflcio.Quibus  ut  assensum  prsberent.Fulcherio 
quidem  quinquaginta  nummorurasolidosdedimus, 
et  Gerogio  XXX ;  atquo  ipsi  super  altare  sancti 
Petri  guerpum  ponentes,  eandem  terram  possiden- 
dam  conoesserunt,  tantum  ut  in  festivitats  sancti 
Reraigii  census  praedictus  reddatur.  Actura  est  hoc 
in  fficclesia  sancti  Petri  publice,  videntibus  et  au- 
dientibus  his  quorura  nomina  subnotavimusrGual- 
terio  monetario,  Gerogio  clerico,  Stephano  majori, 
Arnulfo  Rufo  ;  Fulchardo  ;  Stephano,  Aventio  et 
Laurentio,  fratribus  ;  Asoelino  majore  ;  Teduino, 
Gaudio  et  Harduino,  fratribus  ;  Willelmo,  Arraldo 
Rildegario  et  Radulfo,  filio  ejus  (213).  > 

CAPITULUM  XCVHI. 

De  rehus  datis  pro  Emaldo  puero. 

(Ante  a.  1080.) 

«  In  nomine  sanet«  et  individufe  Trinitatis,  sci- 

licet  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Notura  esse 

volo  omnibus  sancta  Dei  aeeclesiffi  fidelibus,  tam 

(213)  Cbarta  qu»  huic  subjicitur  praefert  titulum 
illum  :  De  decima  Raineiii  Finemundi,  editaque  est 
superius,  p.  138. 

(214)Sequitur  oharta  cui  titulus:De  via  dataapud 
SanctumGermanum  de  Alagia ;  quam  jam  vulgavi- 


A^prtesentibua  quam  futuris,  ego  Landricus,  militis 

vseculari  deditus,una  cura  uxore  raea,  Erraelina  no- 

mine,et  flugone  filio  meo  primogenito,  Deo  omni- 

potenti  et  beato  Petro  apostolorum  principi,  filium 

meum  Jam  octonem,Ernaldum  nomine,raancipan8, 

trado  in  ccenobio  supradicti  apostoloruraprincipis, 

ut  ibi  serviat  oranes  dies  vites  su®  :Deo  et  sanctis 

^us,ac  pro  nobis  et  omnibus  Deifidelibusdienoctu- 

que  {H^eoes  fundat.  Pro  quo  pr«rato  ccenobio  tra- 

idendo,  concedimus,  in  loco  qui  vocatur  Baliolus, 

jterrara  duum  animalium,  cum  man80.<Cui  dono 

raddimus  quartam  partem  brennadii  quod  actenue 

'habuimus  in  vico  Sancti  Romani,  juxta  Braiao  ca- 

Btrura,  ut  ab  hac  die  et  deioceps  habeapt  monachi 

Bupradieti  coendbii  et  in  perpetuura  possideant. 

I^  Con<iedimusetiaraijunioraturaffieclesia)domni  Petri, 
sicut  Rainaldus  decanus  tenere  videtur,  et  omnia 
quffi  dc  nobis  possidet  in  ip8avilIa.Volumusautem 
hanc  largitionis  nostrffi  cartulam  manibus  nostrie 
corroborare  et  salutifere  erucisaignum  imprimerey 
ut  nulli  unquam  refragatori  sit  fas  ad  hanc  aspi- 
rare.  f  Landrici.  S.  Ermelioffi.  Hugonis.  Raiaaldi 
decani.  Odonis  (214).  » 

CAPITULUM  XCIX. 

De  rebus  datis  pro  Hugone  puero, 

(Ante  a.  1080), 

«  In  nomine  sanct®  et  individuffi  Trinitatis,  Patris 

^t  Filii  et  Spiritus  saucti.  Notum  esse  volo  cunetis 

fidelibue,  tara  presentibus  quam  futuris,  quia  ego 

Hildegardis,  pnffinomine   Franca,    quondam   uxor 

cigusdam   militis,  vocabulo  Gausfridi   Nigri,  qui 

C  «pernens  omnia  hujusseculicaduoaatqueperitura, 
Deo  devote  militaturus,  in  sacrosaneto  eoenobio 
beati  apostoli  Petri  Garnotensis  militarem  balteum 
4eposuit,et,:8ocundum  Domini  prfficeptum,uxorem 
et  filios,  agros,  domos  et  omnia  quffi  habuit  in 
mundo  relinquena,  obedientiffi  greBsibus  ipfium 
Christum  sequens,  ad  etberisaulamanhelat  tendere ; 
pic  itaque  ab  eo  viduata.duos  filios^quos  ei  fpeperi, 
dum  ffitas  in  adolescentiffi  flore  proveheret^orbatam 
(215)  inoognitas  terras  Apuliffi  adeuntes  ;  quomm 
unus,  Fulco  nomine,  de  quadam  puella  filiumpar' 
yulum  eundem  in  cunis  miehi  dimisit,.quem  ioco 
filii  tenere  autriens,in  puerili  state  sacris  inbuen- 
dura  litteris  tradidi;deinde  jam  octonem  in  supra- 
dicto  coenobio,  in  quo  et  avus  ejus  et  consangui- 

Q  neus,  Fulco  nomine,  Deo  deserviunt,  ibi,  cum  con- 
sensu  Rotberti  prioris  ceterorumque  monachorum 
proanimameaetoraniura  parentum  meorumdepre- 
caturum,ut8ub  norma  monachili  Deo  serviatman- 
cipari  (^16) ;  dans  pro  eo  in  BelBia,  in  villa  qu» 
Pantaginis  Villa  dicitur,  terram  quandam  olim 
datam  in  raanu  flrma  dnpbuB  fratribus  Frogerioet 
Fulconi  et  uni  beredi  eorom,  a  quibus  Heribranno 


mus,  p.  194, 

(215)  Sic.  Sensus  tamen  flagitat,  duobus  fHiis, 
orbata  sum, 

(216)  Lcg.,  maneipavi. 


M5 


VETUS  A6AN0.  —  LIB.  VII.  LANDRIGUS  ET  HUBERTUS. 


346 


Goidam  militi  est  vendita,cuju8  nunc  fllius,  Haimc- 
ricus  clericuseam  possidet,dans  in  fcstivitatc  san- 
cti  Carauni  nummorum  solidos  VII ;  item  in  terri- 
torio  Dumensi,  in  parroecbia  Sancti  Ebruin,in  villa 
qas  dicitur  Torelielis,  unam  masuram  terrie,  libe- 
iTBJQ  ab  omni  exactione  et  consuetudine  cum  domo 
et  horreo ;  item  in  Bahardi  Villa  a  agrum  unum  in 
quo  modius  unus  etsemisseritur.Hanc  autemcar- 
tolam  Camotis  publlce  super  altarc  apostolorum 
Petri  et  Pauli  ego  Hildegardis  posui,  inpriraens 
enicis  signum.Quam  si  quis  contraire  voluerit  ana- 
fth^a  sit  (217).  » 

CAPITULUM  C. 
De  aladis  Guntardi, 
(Ante  a.  -1080.) 
•  In  nomine  sancts  et  individuae  Trinilatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Notum  esse  volumus 
omnibus  sancts  Dei  ecclesise  fidelibus,  tam  presen- 
tibus  quam  ruturis^ego  scillieet  Rotbertus  prioret 
omnes  monachi  sancti  Petri  caenobii  Garnotensis, 
quod  quidam  miles,  nomine  Guntardus,  de  Garence- 
riis,  ad  nos  misit,  obnixe  petens  ut  sibi  unura  ex 
fratribus  nostris  concite  mitteremus.  Qui  cum  ad 
eum  venisset^et  sciscitasset  quid  vellet  :  «  Ego,in- 
«  quit,  infirmitate  pressus  qua  et  mori  timeo,  an- 
«  nuente  Domino,  cupio  fleri  monacbus  ;  et,  ut  me- 
«  rear  assequi  delictorum  meorum  veniam,  ex  tcr- 
«  renis  rebus,  quas  usque  nunc  possedi,  sancto 
«  Petro  donans  concedo  et  concedens  dono,directa 
«  liBLrgitiona,  alodum  meum,  in  territorio  scilicet 
«  Abbonis  Vills;  itemque  alium  in  parrcBchia  Imo- 
«  nis  Villae,  in  loco  qui  Rosetus  nominatur.  Hanc 
«  autem  donationem,  per  assensum  fiiii  mci  Gual- 
«  lerii,in  praesentia  plurimorum  horainum  faciens, 
«  inprecor  maledictionem  omnibus  niteutibns  con- 
«  traire  pr^Btate  donationi,  ut  in  inferno,  nisi  resi- 
«  puerint,  cum  Juda  proditore  pcsnas  luant.  »Hsc 
denique  locutus,  praedictus  horao,  antequam  habi- 
tnm  monachilem  qui  sibi  ferebatur  a  co^nobio  in- 
dueret,  viam  universae  carnis  est  ingressus.  Cujus 
glebam  corporis  frater  ille  qui  ad  eum  ierat  assu- 
mens,  ad  monasterium  detulit,  atque  inter  fratres 
monasterii  honorifice  curavimus  sepelire.  Noraina 
vero  testium  praelibataedonationisvoluiraussubscri-* 
bere  ad  memoriam  posterorum  et  ad  refragandara 
inquietudinem  calumpniatorum:  Harduinura,  nepo- 
tcm  Guntardi;  Martinum,armigerumejus;  Herber- 
tum  presbyterum,  Albertum  ma^orem,  Hildegari  um, 
Johannem,  Mainerium,  Guarnerium  de  Poponis 
Villay  VuJgrinum  de  Sancto  Scubilio.  Albertum  de 
Segetis  Villa  (218). » 

CAPITULUM  CI. 

De  alodis  Herberti. 

(Ante  a.  8080. 

«  In  nomiDe  Banct»  et  mdividoae  Trinitatis,  Pa- 
tris  et  Filii  et  Spiritus  sancti.Notum  esse  volumus 
nos  monachi  sancti  Petri  ccenobii  Garnotensis  om- 
nibos  sancts  Dei  aecclesiae  cultoribus,  tam  prssen- 

(217)  Snbsequentem  chartam,  De  medietate  eccle' 
wim  itgiiiintf  jfehHBitit-wlnfimqs  soperius,  cap.  71. 


A  tibus  quam  fuiuris,  quod  quidam  miles,  Herbertus 
nomine,de  Galardone  castro,venicns  ad  conversio- 
nem  sub  abbate  Huberto,  pro  redemptione  animae 
sua?,  una  cum  conscnsu  filiorum  suorum,  Hervei 
scilicet  atque  Fulcherii  et  unicae  filiae,  nomine  Gui- 
burgis,aIodos  quos  habebat  in  territorio  castri  Du- 
nensis  sancto  Potro  et  ejus  monachis  concessit, 
unanique domum  intra  castrum,  in  Preraetis quidem 
villa,  alodura  quera  raater  sua  Rotrudis  possedit, 
necnon  et  manura  firraam;  itcm  in  Marlai  villa,in 
dextera  parte  viae  Dunensis,  VI  aripennos  terrae,  et 
in  sinistra  parte  ejusdem  viaj  V  aripennos;  item  in 
Angeliaco  aripennos  tres  et  dimidium  ;  in  Boardi 
Villaquicquidhereditariojurepossedit;inl8igniaco 
terrara  quas  Constantinus,  pater  Vitalis,coIuit,  vel 

P  Rotrudis  mater  sua  visa  est  habere  dum  vixit.  Si- 
gnum  Herberti,  qui  hoc  donum  dedit.  Hervei.  Ful- 
chcrii.  Testes  hujus  rei  sunt  :  Ebrardus,  Gausce- 
linusLupuIus,Norraannus,Amalguinu3,Frotlandus, 
Tescelinus,  Gaudius.  Si  quis  hoc  adnullare  voluerit, 
nisi  resipucrit,anatheraa  trususininfemopereat.  » 

CAPITULUM  CII. 
De  alodo  Piei  Villaris  et  lluni  Villx  et  Argtntelse. 

(Ante  a.  1080.) 
«  In  noraine  Jbesu  Christi  Salvatoris  nostri.  No- 
tura  esse  voluraus  omnibus  successoribus  nostris, 
tampraesenlibus  quara  futuris,egoWaIterius,filiu8 
FIcdaldi,cura  uxorc  mea  et  sorore  ejus, quod  guer- 
pura  facimus  de  alodo  Piei  Villaris,quem  dedit  Be- 
rardus,  pater  uxoris  meae,  pro  anima  fratris  sui  Gua- 
ningi,et  de  alodo  Iluni  Villae,  atque  de  alodo  Argen- 

C  telae,  qu»  m  sancto  Petro  dederunt  parentes  uxoris 
mea;,  nepotesscilicetFulconis  monachi ;  etquicquid 
in  his  alodis  invadendo  pervaseram,  pro  remedio 
aniraarum  noslrarura,  dirailtiraus,etguep.um  super 
altare  Sancli  Petri  poniraus;  et  has  litteras  fieri  vo- 
luiraus,  ut  in  his  testes  subscripti  cx  adverso  stent 
oranibus  qui,  demonis  instinctu^huic  rei  contraire 
voluerint.  Testes  autem  ex  nostra  parte  sunt:  Rai- 
naldus,frater  raeus  ;  Fulcherius.  Hugo  de  Treione, 
Gislebertus  de  Britiniaco  ;  Hairaericus,  filius  Heri- 
branni.  Tesles  raonachorura  :  Gualterius  moneta- 
rius,  Odielardus  trapezeta,  Hngo  BerbelIus,Baldui- 
nus,  Arnulfus,  Rufus,  Fulchardus,  Arnulfns  Niger, 
Rotbertus,ejusfratcr;Stephanusmajor;TesceIinu8, 
filiusllildpgarii ;  Stephanus^filiusDodonis;  Bertran- 

rw  nus  clericus.Si  quis  autera  huic  reicalumniamin- 
tulerit,  nisi  cito  resipuerit  et  ad  satisfactionis  reme- 
dium  confugerit,  anathematis  mucrone  confossus, 
cum  Juda  traditoreininfernosinefinepoenasluat.» 

CAPITULUM  CHL 
De  rebus  quas  dedit  Willelmus  prsepositus  de  Alogia. 

CAnte  a.  -1080.) 

«In  nomine  Patris  et  Filii  etSpiritus  sancti.No- 

tum  essc  volumus  nos  monachi  Sancti  Petri  Camo- 

tensis,quodquidaramiIes,nomineWillelmu8,qnon- 

dam  pra?positus  de  Braiao  castro,  tactus  corporis 

(218)  rost  hanc  occurrit  charta,  De  terra  ddUa  a 
Mallhidej  qnam  jam  habes,  supra,  cap.  67. 


347 


PAUU  S.  PETRI  CARNOTBNSIS  MONACHI. 


348 


innrmiiate  qua  posimodum  de  hacvitaexiit,timens 
Inferni  poenas,  habitum  monachilem  apud  nos  su- 
8cepit,et  de  rebus  mundanis  quas  in  mundo  posse- 
derat  in  Alogia,  sanctum  Petrum  nosque  heredes 
constituit.  Quffi  licet  a  nobis  admodum  parvissimaB 
sint  visse^  apud  Deum  forsitan  sunt  magnae.  Qua- 
propter  in  hac  menbranula  iitteris  mandare  curavi- 
muF  :  aripennum  unum  terraB,  videlicet  ante  fores 
ecclesiffi  Sancti  Germani ;  item  in  Agonis  Villa  totam 
decimam ;  simili  modo  in  Luetone  et  in  Fova  Villa. 
QuffiomnianiiusejusWillelmussuperstesconcessit.» 

CAPITULUM  CIV. 

De  sex  aripennis  alodi. 

(Ante  a.  mo.) 

«  In  nomine  Domini  nostri  Jhesu  Christi.Notum 
esse  volumus  omnibus  Christifidelibusprssentibus 
et  futuris,  omnis  monachorum  congregatio  sancti 
Petri  coBnobii  Carnotensis,  quoniam,  pro  anima 
c^jusdam6au8fridi,abhominibusAlonis  Vills  tem- 
pore  messis  interfecti  et  a  nobis  humati,  fratres  ejus 
et  ceteri  parentes  sex  alodi  diurnus,  non  longe  ab 
Impregni  VilIasitos,sancto  Petro  dedorunt,  donum- 
que  super  altare  principali  publice  posuerunt,  IIII 
idus  octobris,  missamnobiscelebrantibus,prssen- 
tibus  hisquorum  nominainferiusscriptahabentur: 
Rotbertus,  praBsbiter  de  Alona ;  Siguinus,  venditor 
equorum;  Herbertus  pistor,  Guarinus  cellerarius, 
Gausfridus  liguarius,  Martinus  Balardus.  Fratres 
vero  interfecti  :  Girbertus,  Walterius,  Oislebertus, 
Parentes:6irbertuset  Ledgardis  mulier.  Anathema 
8it  refragator  higus  crocotills  elemosinae.  ». 

Non  superbias  flatu  impulsus,  neque  flamivoma 
ingenii  igne  succensus,  sed  obedientis  pede  longum 

(219)  Julli  die  30,  an.  1077. 


A  iter  per  devia  aggrediens ;  sibilum  legentium  et  sub- 
sannationem  floccipendens,  ut  spopondi  fratibus, 
eorum  parui  jussionibus;  et, litteraris artis  expers, 
inpolito  sermone,  qualiter  iste  locus  a  splendido  et 
nobili  situ  esse  desierit,  et  rursus  quo  modo  ad  sta- 
tum  antiquum  religionis,  pii  opcris  venerabilium 
prasulum  studio  comitumque  donariis  atque  pluri- 
morum  fidelium,  lemtim  inoieverit,  enucleatimpa- 
tefeci.  Deinde  abbatum  nomina  et  eorum  soripta, 
qus  in  archivis  nostris  sunt  reperta,  seriatim  in 
unum  collegi  usque  adid  temporis,  quo,  nostris  ez- 
cessibus  exigentibus,edax  flamma  hanc  nccleeiam 
cum  aedibus  cremavit  (219) ;  quo  tempore  prssul 
Gaufridus  et  Eustachius  abbas,  Deo  disponente,  pre- 
sul  quidem  ante  incendium,  HI  Kalendas  Auguati, 

l>  abbas  vero  secundo  anno  post  incendium,  V  Kalen- 
das  Sebtenbris,  sui  honoris  gradum  uterque  est 
adeptus.  In  pretaxato  itaque  opere  prudens  lector 
animavertere  potest  hunc  locum  ab  hostibus  non  86- 
mel  esse  destructum,  cum  ter  legat  monachis  bisque 
canonicis  delegatum  esse.  Jam  nunc  ipse,  ab  anti- 
quorum8criptis,quffi  memorie  mandandaesse  vide- 
bantur,  expeditus,  legenti  intimare  curavi  V  car- 
tas  (220),quia  michi  tarde  occurrerunt  non  essein 
his  locis  ubi  fore  debuissent:  videlicet  una  Landrici 
abbatis  de  terra  data  a  Mahilde  ;  quatuor  autem 
Huberti  ahbatis,  id  est  de  terra  Pendenlis  Pediculi, 
de  medietate  fficclesis  Sancti  6ermani,  de  alodis 
Herberti ;  de  alodo  Picati  Villaris  et  Huni  Vills  et 
Argentelae.  Hoc  denique  intuli  ne  fraudem  fecisse 
cuiquam  videar. 

C  Nunc  ad  ea  quae  ab  abbate  Eustachio  jam  per  octo 
annos  sunt  patrata,  subcinctus  scribere  maturabo. 

(220)  Vide  capp.  67.  7^.  97  et  <02  hujus  libri. 


LIBER  OCTAYDS 


SIVB 


EUSTACHII    ABBATIS. 

(Ab  a.  1079  ad  a.  1088.) 


CAPITULUM  I. 

De  prava  cansuetudine  usurpata  a  Fulcone  de  Vadis 

in  Ermenteriis, 

(Ante  a.  1088.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuas  Trinitatis.  No- 
tum  sit  omnibus  sanctaB  matris  aBcclesisd  fidelibus 
niiis,  tam  praesentibus  quam  futuris,  quod  Fulco  de 
Vadis  usurpabat  unam  tortam  consuetudinem  in 
Ermenteriis,  villa  scilicct  sancti  Petri  Carnotensis 
monasterii.  Unde,  per  justiciam  domni  Isnardi,  ad 
placitum  contfa  domnum  Eustachium,prasdicti  loci 
abbatem^  venit,  et  inde  duellum  aput  Drocas  con- 
stitutum.Btcum  noa  possetjus  ostendere  Fulcoin 


D  praedictaconsuetudine,ipseet  filius  suua  Codefridas 
Deo  et  beato  Petro  eam  perpetualiter  guerpivarunt, 
et  iccirco  de  bono  sancti  Petri  Vlllibrasdenarioram 
habuerunt.Testibus  his:Hugone  de  Castello»  Gisle- 
berto  de  Tegulariis,  Isnardo  supradicto,  Ghotardo, 
Rotberto  Rufo.  De  parte  abbatis:Arroldo  deCrotOy 
Laurentio  camerario,  Fulchardo.  Lorino  auriga, 
Johanne  coco,  Durandulo  serviente,  Adveatuo.  m 

CAPITULUM  II. 

De  rebus  datis  pro  Widdone  puero. 

(Ante  a.  1088.) 

«  In  nomine  Domiui  nostri  Jhesu  Christi,  condi- 

torisomnium  rerum.EgoEttstaohiusabbasetoiimis 


349 


VETUS  AQANO.  —  LIB.  VIII.  EUSTACHIUS. 


350 


oongregatio  monachorum  sancti  Petri  ccBnobii  Car-  A 
noten8is,notum  esse  volumus  tam  presentibusquam 
futuris  sancts  Dei  aecclesiae  fidelibus^quia  adiit  nos- 
tram  presentiam  quaedam  matrona  bigHma,nomine 
Gila  de  Pertico,  babens  pueros  duos  de  Huberto 
primo  seniori  suo,  Vivianum  scilicet  ac  Widonem ; 
qoorum  juniorem  obtulit  Deo  et  sancto  Petro,  ad 
Bcrviendum  ibi,quamdiu  viveret,in  sanctae  religio- 
nis  proposito  et  abitu  monachili ;  atque  de  rebus  sui 
juris  largita  est  sancto  Petro  medietatem  saltus  de 
Bustello,et  agripennosduos  prati ;  censumque  quem 
dabamus  de  terra  quae  dicitur  Mala  Gultura  remisit^ 
et  in  proprioboscopasnagiumporcorumnostrorum 
singuHs  annis  concessit ;  et  domos  nostras  et  horrea 
de  ipso  bosco,prout  opus  fuerit,  reedificare,  ignem- 
qnedomus  nostrs  cotidie  nutrirejussit.Haecomnia  p 
Viyianusjam  dictus,fllius  ejus,assensit,  donumque 
cnm  matre  super  altare  sancti  Petri  posuit.  Hujus 
rci  fidejussores  ac  testes  fuerunt  hii  :  Fulbertus, 
presbiter  de  Rohcria;  Amalguinus,  Sulpicius  cleri- 
cus,  Rodbertus  de  Bodvers,  Durandus  Ketellus.  Ex 
nostraparte  :  Teduinus  et  Gaudius,  fratres;  Ste- 
phanus  et  Salomon,  fratres;  Oydelerius  ct  Rodber- 
tus,  fratres;  Fulchardus,  Aventius  et  Lorinus,  fra« 
tres ;  Laurentius  cubicularius,  Gilduinus  matio, 
Gaarinus  cellerarius.  Pro  prefatis  rebus  dedimus 
WillelmosdeBaindisTerriSjexcujusbeneficioerant, 
X  solidos  nummorum  et  orationes  loci ;  et  assensum 
prebuit.  Si  quis  autem  profanus  aliquando  huic  rei 
contraire  voluerit,  nisi  cito  resipuerit,  in  olla  Vul-  - 
c&ni  demer8us,cum  Theoderico  profano  rege,  sen- 
tiat  pocnas  perpetuas.  »  C 

CAPITULUM  III. 
De  xcclesia  Monasterioli, 
(Ante  a.  1088.) 
«  In  nomine  Patris  et  Filii  et  et  Spiritus  sancti. 
Notum  esse  volumus,ego  Eustachius,  abbas  ccenobii 
sancti  Petri  Camotensis,  cum  omni  congregatione 
michi  commissa,  omnibus  aecclesiae  Dei  filiis  fldeli- 
bus,  de  quadam  lecclesia,  que  Monasteriolus  voci- 
tatur,  quam  olim  venerabilis  abbas  Landricus  a 
quodam  milite,nomine  Radulfo,adquisisse  dinosci- 
tur,  eo  quidem  pacto  ut  medietatem  aecclesis  mona- 
chi  in  suis  usibus  haberent;  alteram  vero  Radulfus, 
quamdiu  viveret^sibi  retineret.et  post  ejus  mortem 
et  scclesia  et  res  ejus  qus  in  supradicto  loco,  tam 
in  terra  quam  in  aqua,  videbatur  possidere,totaad  n 
sanctum  Petrum  rediret.  Gum  autem  ita  praefatam 
ccclesiamperplurimorum  annorum  curricula  com- 
muniter  possiderint.surrexit  quidam  miles,nomine 
Vitalis,  consanguineus  predicti  Radulfi,  in  eandem 
ccclesiam  jus  suum  ostendit,  atque  medietatem 
obtinuit.  Qui,  quandiu  vixit,  partem  a  monachis 
emptam  sibi  retinuit.  Post  mortem  vero  amborum 
domnns  eorum  Baldricus,  praenomine  Chotardus, 
cnm  qnodam  Olio  parvulo,nomine  Eustachio,quem 
Dei  servitio  submonachili  habitumancipavit,8ancto 
Petro  ecclesiam  dedit,  et  quicquid  in  loco  eodem 
sni  jnris  esse  videbatur,per  assensum  Hugonis^ilii 


Guaszonis,et  omnium  horum  quorum  nominasub- 
scripsimuSjConcessit.  Isnardi  de  Mori  Villare.  Rod- 
berti  Rufl.  Walterii,  filii  Nivardi.  Guarini,niii  Jos- 
berti.  Simonis  de  Monte  Pincionis.  Ranaldi  deBello 
Quteo.  Guarini  dc  Islo.  Symonis,  filii  ejus.  Rainaldi 
Corbuli.Adventii.Laurentii.  Fulberti  majoris.  Hano 
autem  cartam  prefatus  Baldricus  fieri  voluit,  ut  si 
quis  aliquando  (quod  absit!)  contraire  voluerit,  in 
mallo  convictus,  auri  libram  judici  persolvat,  et 
anathematis  mucrone  saucius,  nisi  resipuerit  et  ad 
satisfactionis  remedium  confugerit  in  inferno  de- 
mersus  cum  diabolo  penas  luat.  » 

CAPITULUM  IV. 

De  pravis  consuetudinibus  dimissis  a  Willelmo  in 

Plancis, 

(Anle  a.  1088.) 

«  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis,  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  sancti.  Notum  esse  volumus  om- 
nibus  christianae  fldei  cultoribus,  tam  praesentibus 
quam  succedentibus,  ego  Gausfridus,  praenomine 
Niger,  monachus  scilicet  ccenobii  sancti  Petri 
Carnotensis,  sub  abbate  Eustachio  loci  Plancarum 
procurator,  quod,  multis  precibus  flexus,  domnus 
Willelmus  de  Molinis  castro  pravas  consuetudines, 
quae  paulatim  inoleverant,  per  iniquos  servientes^ 
in  leco  Plancarum  suo  tempore,eas  quidem  ex  inte- 
gro  Deo  et  ejus  genitrici  virgini  Maria  atque  beato 
apostolo  Petro,  pcr  assensum  filii  sui  Rodberti,  pro 
animae  suse  remedio,  condonavit,  donumque  super 
altare  sanctae  Mariae  Plancis  publice  posuit;  eo  vi- 
delicet  tenore,ut  dcinceps  nullus  successorum  suo- 
rum  in  prefato  loco  aliquam  consuetudinem  um- 
quam  exigat,  nonteloneum,  non  bannum,  non  in* 
cendium,  non  latronem,  non  carrucas;  sed  sitipse 
locus  liberrimus  ab  omni  exacclone  et  oonsuetu- 
dine,  preter  unam  rem,  id  est  munitionem  prefati 
castri ;  atque,  cum  tempus  exegerit,  incolae  memo- 
rati  loci  muniant  ostensum  sibi  locum  In  predicto 
castro ;  teloneum  quoque,  quod  pretermisimus  tam 
ab  incolis  loci  quam  a  forensibus  hominibus,totum, 
sicut  praelibavimus,  remisit,  exceptis  solummodo 
burgensibus  Molinorum  castri.  Unde  cartulam  haho 
fieri  voluimu8,ut,si  quis  profanus  umquamviolare 
vel  contraire  huic  largitioni  temptaverit,  nisi  cito 
resipuerit  et  ad  emendationis  satisfactionem  conAi- 
gerit,  in  inferno  excipiat  pGenas  Judae  traditoris  et 
illorum  qui  Christum  cruciflxerunt.  Testee  hujus 
donationis  subscripti  fuerunt  hii :  Gualterius  de  As- 
peris,et  frater  ejus  Ingenulfus;  Balduinus  de  Mel- 
lente  castro,Rotgerius  dapifer,  Willelmus  sacerdos, 
Widdo  de  Medante  castro,et  Stephanus ;  Rotbertus, 
armigerejus;  Rotgerius,et  Tescelinus  de  Scagiolis; 
Joscelinus,filiusRicoardi,etRotbertus,filiuseju8.Ex 
parte  abbatis  Eustachii :  Guarinus  sacerdos,  Emul- 
fus  clericus,  Rainoldus  Rufus;  Rogerius,filius  Wid- 
donis  presbiteri;  Corbellus  et  Beroldus,filius  ejus; 
Richerius  et  Gualterius,  msgores;  Fulchardus,Gun* 
baldus,  Laurentius,Rodbertu8  de  JesiaoOi  Raioiun* 


r^ 


rPAULI  S.  PETRI  CAHNOTENSIS  MONAOHL 


852 


flu8,Johanne8  Brustinus,  Leodegarius,  Odelinus  et  ^  deleriuset  Rodbertus,fratres;  AdventiusetLorinus, 


Guarinus.  » 

CAPITULUM  V. 
Cuerpum  de  consuetudine  cihi  Hugonis, 
(Anle  a.  >I088.) 
«  In  Ejus  nomine  per  quem  cuncta  sunt  secula 
.crecta.  Cunctis  sanctaB  Dei  aecclesice  cultoribus  no- 
tum  esse  volumus,  ego  Eustachius  abbas  et  omnis 
fratrura  congregatio  sancti  Petri  coenobii  Carnoten- 
«sis,  quoniam,  tempore  quidem  lluberti  abbatis, 
Gausfridus  Nigpr,  noster  monachus,  de  IJerveo, 
fratre  Hu^onis,  emit  vicariam  de  Mittanis  Villare, 
per  assensum  Fulcherii  primicerii,  de  cujus  benefi- 
cio  erat  ipsa  vicaria.  Unde  ipse  Hugo  quinque  soli- 
dos  nummorum  pro  sissensu  habuit.  Nostra  autem 
tempestate  addidit  sibi  esse  datam  hanc  consuetu- 
dinem,  ut,  dum  veniret  ad  monasterium,  habens 
aecum  sex  aut  quatuor  milites,dandum  eiconsuete 
panem,vinum,carnem  sufficientsr^equisquoquesuis 
itidem  advenam  et  vinum.  Cujus  (221)  importuni- 
tatem  conferre  noluissemus,  et  ei  consuetudinera 
quam  requirebat  negareraus,  assinos  nostros,explo. 
ratos  quajd&Qi  vice,  tulit ;  pro  quo  redemptione 
XXX  dedimus  solidos.  Rursum,  altera  vice,  eos  tu- 
lit ;  sed  per  Willelmum,  praipositum  comitis,invitus 
reddidit.  Tunc  denique  per  Bertara  comitissara  ct 
prsfatumpr^positumipsarapravamconsuetudinem 
reliquit;  et  celebrantibus  nobis  sancti  Firmini  tes- 
tum,8uper  altare  sancti  Petri  inde  guerpum  posuit, 
atque  a  nobis  XXV  solidos  accepit;  et,  si  forte  ali- 
quando  monachus  effici  voluerit,  cum  rebus  quas 


B 


fratres;  Laurentius  cubicularius ;  Ingelbertus  et 
Causfridus,  coci;  Gislobertus  puer,  Fulchardus; 
Hildulfus  ct  Gausfridus,  fratres.Ex  patre  Rodberti: 
Mainfredus  preposiius,  Richerius  et  Gauslinus. 
Actum  est  hoc  Carnotis  publice,  in  monasterio 
sancti  Petri  ante  altare,  regnante  Philippo  rege. 
Pauius  edituus  scripsit.  » 

CAPITULUM  VII. 
De  domno  Germano. 
(Anno  1081.) 
«  Domino  nostro  Jhesu  Christo,  omnium  rerum 
conditore,  propiciante.  Ego  Willelmus  de  Sumbone, 
militise  armis  accinctus,  terrenarumrerum  locuple- 
tissimus,atque  Diaboloinstigante,malorum  actuum 
cassibus  involutus;  ego,  inquam,  omnibus  sanctffi 
Dei  a^cclesiaB  Qdelibus,  tam  pra^sentibus  quam  iu- 
turis,  notum  esse  volo,  quod  quidam  meus  fldelis, 
nomine  Sulpicius,  votum  habuit  in  coenobio  sancli 
Petri  Carnotensis,  ab  hoc  dcceptibili  seculo  nudus, 
veri  Dei  famulatui  se  mancipari,et  beneficium  quod 
cx  me  tenebat,  in  territorio  Carnotensi,  clavigeri 
(222)  sumrao  ac  monachis  inibi  militantibus,  in 
stipendiis  ipsorum,  relinquere;  sed,  falso  seculi 
amore  detentus,  mors  iraprovisa  avida  fauce  eum 
rapiens,  non  permisit  votum  ex  toto  perfici.  Ipse 
taraen  animam  intra  pectus  moribundum  retinens, 
suis  fidelibus  et  conjugi  jussit,  ut  corporis  sui  gle- 
bara  ad  coenobiura^poliandro  fratrum  mandandum, 
deferrent^  atque  beneficii  donum,  quod  pro  se  dari 
devoverat,  super  altare  sancti  Petri  coram  omnibus 


habuerit,  recipiatur ;  morte  vero  praeventus  sepelia-  C  ponerent.  Cui  dono  Ascelinus,  filius  ejus,   postea 


tur  a  nobis,  suis  eque  rebus  nobis  relictis.  Testes 
faijgus  rei,  ex  sua  parte,  fuerunt  :  Dodo,  Guarinus, 
GodeCridus  et  Geraldus.  Ex  nostra  parte  :  Stepha- 
nus  major,  Gilduinus  major,  Laurentius  cubicula- 
r}u8,Teduinus  matricuIarius,Johannes  cocus,Gisle- 
bertus  puer;  Oydelerius  et  Rodbertus  frater  ejus.» 

CAPITULUM  VI. 

De  Uitela  Argenlclae, 

(Ante  a.  1088.) 

. «  In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  No- 

tum.esse  volumus.  ego  Eustachius,  divina  ordina- 

tione,  abbas,  omnisque   sancti    Petri  congregalio 

monachorum,super  quodam  tutela  quara  Rodbertus 

porcarius  de  Curba  Villa  dicebat  in  terra  quae  voca- 


pracbuit  assensum,qui  non  longe  postquadam  plaga 
mortuus,et  ipsepro  hac  re  juxtapatrem  est  tumu- 
latus.  Uujus  doni  Gausbertus  de  Evroldi  Villare, 
Rainerius  et  Guaszo,  eorum  milites,  extiterunt 
tcstes.  Deinde  Winebertus,  frater  Sulpicii,  de  terri- 
torio  Vilcasinensi,  per  ilubertum  Querculum  addu- 
ctus,  assensura  super  altare  sancti  Petri  ponens,in 
orationibus  fratrum  est  coUectus.Nos  autem  duxi- 
mus  illud  beneficium  quale  sit  ostendere,  id  est 
quicquid  in  parroechia  domni  Germani,  in  scclesia 
videlicet,  in  decimis,  in  terris  cultis  et  incultis  sil- 
vis  et  militibus,  ac  omnibus  exquisitisetinquiren- 
dis,  videbatur  ex  mo  tenere.  Hoc  totum  pro  anima 
sua  praefatus  Sulpicius  apostolorum  principi  et  ejus 


tur  Angentela  habere;  pro  qua  non  raodicura  nobis  j)  monachis  reliquit.  Quod  et  ego,  Eustachii  abbatis 


detrimentum  intulit,  insuper  et  homicidium  per- 
petrare  non  timuit.  Tandem  ad  hanc  concordiam 
venlentes^  dedimus  ei  quinquaginta  solidos  nummo- 
rum  atquoloci  hujus  bencficium,  ut  terram  quani 
habebat  insuper  memorata  Argentela,  cum  tutela 
quam  clamabat,  sancto  Petro  dimitteret;  quod  li- 
benter  concedens  fecit,donumque  super  altare  beati 
apostoli  Petri  posuit,  astante  monachorum  grege 
turbaque  famulorumquorum  nominameraorieraan- 
dare  ouravimus  :  Stephanus  et  Salomon.  fratres; 
Girogius  clericus;  Teudo  et  Gauduus,  fratres;  Oy- 
(221)  Fort.  legj,  Cujus  cvm. 


et  monachorum  prece  ductus,  cum  uxore  mea  Er- 
mengarde  et  unico  filio,  vocabulo  mei  nominis 
nuncupato,  pro  redemptione  animarum  nostrarum, 
fieri  volui;  et,die  Purifioationisalmae  matrisDomini, 
super  altare  Petri  apostoli  assensum  posui,  atque 
hanc  cartam  publice  astipulando  crucis  signo  cor- 
roboravi.  Pro  qua  re  apr^fato  abbate  centum  soli- 
dos  carnotorum  nummorum  accepi,  meaque  con- 
junx  duasauri  uncias,et  filius  meus  renonem  unum 
variura.Testes  ex  parte  meafuerunt:  Eodbertusde 
Bello  Monte;  Jhotardus  Willelmus  et  fienaldus  de 
(222)  Sic. 


35» 


VETDS  AQANO.  —  UB.  VIII.  EDSTACHIUS. 


354 


Gaudena,  et  Gualterius.  Ex  parte  monachorum  :  A  valentem  quadraginta  solidos,  et  XX  solidos  num- 


Stepbanus  ct  Salomon,  fratrcs;  Oydeleriuset  Rod- 
bcrtus,fratres ;  Teduinus  et  Gaudiu8,fratres ;  Gua- 
rinus  cellerarius;  Tescelinus,  llildegarii  lilius; 
Laurentius  cubicularius,Adventius  et  Lorinus,  fra- 
tres,  et  alii.  Si  quis,  huic  cartuls  contradiecndo, 
extilerit  contrariusjanua  cceli  ei  claudatur,et,  nisi 
re8ipucrit,cum  Juda  proditore,sine  flne  poenas  luat 
in  gehcnns  ignibus.Actum  est  boc  Carnotis  publi- 
ce,  anno  XXI  regni  Philippi  regis.  » 

CAPITULUM  Vllr. 
De  (Ecclesia  Stilionis, 
(Ante  a.  -1088.) 
u  In  Cbristi  nomine,  conditoris  omnium  rerum. 
Notum  esse  volumus  cunctis  sanctae  Dei  (ecclesio) 
fidelibus  atque  futuri8,egoscilicetVVillelmusetuxor  -v 
mea  Ermengardis,  cum  unico  filio  meo  Willelmo, 
pro  animarum  nostrarum  redemptione,  Deo  omni- 
potenti  et  sancto  Petro,  apostolorum  principi,  in 
cujus  monasterio  apud  urbem  Garnotenscm  sacraa 
religionis  habitum  ipse  suscipio,  quandom  aeccle- 
siam  in  honore  matris  Domini  fundatam.in  Pcrtico 
loco,  qui  dicitur  Extiliolus  (223)  concedendo  parti- 
mur,ut  in  aeternum  possideant  medietatem  decimae 
ac  archadii  atque  sepulturae  totumque  altare,medie- 
tatemque  atrii,atque  duobus  bobus  terram  quantum 
sufricit,  et  aripennum  unum  prati ;  atque  harum 
renim  donum  supcr  altare  beati  Petri  mittere  jussi, 
et  testium  nomina  subscribere  voIui.Et  si  quis  un- 
quam  heredum  meorum  huic  dono  contrairetemp- 
taverit,excommunicationi8  dampno  prius  incurrat. 


morum,  unumquc  scutum  ac  nostri  loci  orationes 
dedimus.  Ipse  quoque,  per  artavum  sui  armigeri^ 
super  altarc  sancti  Petri  guerpum  decimao  vel  aa- 
sensum  misit  per  Hubertum  Querculum  et  mona- 
chum,audientibus  et  vidcntibus  is  quorum  nomina 
subscripsimus  :  Raduifo,  Willelmo,  Rodberto,  Phi- 
lippo,  Ilugo  lluberto,  Tetardo,  Ledfredo,  Fulberto, 
Rainaldo,  Guarnerio,  Fulconi,Raimboldo,Rodbcrto, 
Laurentio,  Aszoni.  Est  autem  ipsa  decima  in  looo 
qui  vocatur  Calctulus.  Actum  est  hoc  Drocis  castro 
publice. )) 

CAPITULUM  X. 
De  trihuto  cancesso  a  Mainerio  in  Agili  Viila. 

(Anto  a.  m\.) 
«  Notum  csse  volumus,  ego  Eustachius,  abbas 
cocnobii  sancti  Petri  Carnotensis,  omnibus  sancta' 
Dei  ecclesiaB  fidelibus  filiis,  quia,  dum  essem  in  cu- 
ria  Philippi  rcgis  aput  castrum  Stanpensem,ot  re- 
gcm  pro  utilitate  noslri  loci  interpellavissem,  con- 
veni  ibi  Maincrium,fratreir/  SymonisdeMonteForti, 
ut,pro  sui  patris  anima  necnon  et  matris,atque  pro 
incolumitate  propria  suorumque  sobolum,  Deo  et 
sancto  Pctro  liberum  concederet  transitum,  tam 
salis  quam  piscium,  et  nostrarum  rerum  quee  per 
Agili  Villam  Carnotis  ad  usus  fratrum  veherentur. 
Qni  libenti  animo  ab  omni  consuctudine,VI  iduum' 
februarum,  ita  liberum  transitum  Deo  et  sancto 
Petro  dimisit,  ut,  ab  illa  die  antea,  neque  a  se: 
ncque  a  successoribus  suis,  ullum  teloneum  vel 
consuctudo  aliqua  requiratur  de  rebus  sancti  Petri 


deinde  octo  uncias  auri  cui  litem  intulerit  solvat.et  C  transeunlibus  pcr  pra^fatam  villam;  sed,  sicut  pa- 
conatus  ejus  inefficax  permaneat.  Signum  Ermen-  ter  ejus  Amalricus  per  totum  cjus  territorium  iter 
gardis  conjugi8,quaB  donum  hujus  largitionis  super     liberuro  de  rebus  sancti  Petri  concessit,ita  et  pr«- 

fatus  Mainerius,episcopo  Gausfrido  (224)  praesente, 
et  Simone  fratre  ejus  comitequc  Belli  Montis  Ivonet 
conccssit.  Simili  modo  assensum  patris  et  fratriS' 
alacriter  per  totam  terram  suae  potestatis  in  supra- 
memorato  castro  ratum  esse  decrevit  domnus  Si- 
mon,fiIio  suo  Amalrico  prajsente  et  assensum  prae- 
bente,atque  Ilugono  de  Puleolo  castro.Si  quis  vero 
assensioni  contraire  aliquando  voluerit,  quandiu 
perlinax  fuerit,  excommunicationis  baculo  semper 
feriatur,et  nisi  resipuerit  et  ad  satisfactionis  reme- 
dium  confugerit,  animam  ejus  vermis,  qui  nun- 
quam  moritur,  in  tenebris  inferni  sine  fine  depa»^ 


altare  posuit.  S.  Willelmi  filii.  Hugonis,  avuncnli 
Gausfridi  coci.  n 

CAPITULUM  IX. 
De  decima  de  Caletuto. 
(Ante  a.  1088.) 
In  nomine  sanctaB  et  individuae  Trinitatis.  Ego 
Eustachius,abbas  cccnobii  sancti  Petri  Carnotcnsis, 
cum  omnibu8  fratribus  ibidem  Dco  militantibus, 
notum  esse  volumus  omnibus  orthodoxe  fidei  cul- 
toribus,  quod  quidam  milcs,  nomine  Guinebertus, 
frater  scilicet  Sulpicii,  qui  moriens  reliquit  sancto 
Petro  in  nostris  usibus  aecclesiam  domni  Germani 
cum  omnibus  rebus  quas  ibi  videbatur  tenere,  ex  n  (%at.  )) 
beneficio Willclmi  de  Sumboone,sicut  supra  dictum 
est,  in  decimis,  terris,  lucis,  militibus ;  postquam 
quidem  et  ipse  super  altare  sancti  Petri  assensum 
posnit  et  in  orationibus  fratrum  susccptus  fuit,cui- 
dam  mulieri  partem  praefataB  decimae  XXV  solidis 
vendidit.De  qua  re  in  judicio  appellatus,dixit  deci- 
mam  illam  pertinere  ad  fevum  Guaszonis,  frariris 
Hugonis  de  GasteIlo,ac  ideo  frivolum  esse  assensum 
Buum  sine  nutu  domini.UndeWaszoni  unum  equum 


CAPITULUM  XI. 

De  decima  Ledonis  Curix,  quam  reclamabant  Beccen' 

ses  monachi, 

(Ante  a.  1088.) 
«  In  noniine  sanctoe  et  individuae  Trinitatis,  Pa- 
tris  et  Filii  ct  Spirilus  sancti.  Notum  essevolumua 
omnibus  christianae  religionis,  tam  praesentibus 
quam  futuris,  nos  monachi  sancti  Petri  ccenobii, 
Carnotcnsis,Guarnerius  scilicet  ac  Joscelinus  Ledo- 


(223)  Extiliolus,  Stilio,  Steliones,  hodie  les  EtiU 
leux, 

(224)  Gauflfridu8|  sive  Godelridus  I  Gamoten- 


sis  episcopus,  simoniae  damnatus,  episcopatu  de- 
jectus  est  a.  1091. 


355 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


356 


nis  Ctfrte,  qu®  est  cella  praefati  cenobii,sub  abbate 
Eustacbio  militantes.,  qualiter  lis  et  calumnia, 
quam  nobis  inferebant  monachi  Beccenses,  fmem 
acceperit  in  camera  domus  Pagani,  filii  Hugonis 
Franconis,  apud  castrnm  Calidi  Montis.  Ibi  qui- 
dem  aderat  Anselmus,  abbas  cenobii  Becci,  et  cum 
eo  ex  ejus  monachis  Gislebertus,  ortus  de  genere 
Grispinorum,  et  Eustachius,  praenomine  Paganus  ; 
aderant  et  meliores  ex  illo  castro,  tenentes  placi- 
tum  de  presbitero  ecclesiae  sancts  Mariae,qu£e  sita 
est  inferius  non  longe  a  Ledonis  Curte ;  et  volebant 
aut  uxorem  ejus  illi  excutere  aut  aecclesiam  quae 
illorum  erat.  In  medio  quoque  placito  ab  archi- 
episcopo  Rotomagensi  (225)  missae  sunt  nobis  quae- 
dam  litterae,exorante8  ut,  pro  archiepiscopi  amore, 
decimas  rerum  et  sepulturam  nostrae  ecclesiae, 
quam  a  nostris  hominibus  accipiebamus,  intra 
Fossatos  cummanentibus,  Beccensibus  monacbis 
redderemus.Quod  cum  castrenses,tam  clerici  quam 
laici^audissent,  extranea  eis  res  audita  visa  est,  ut 
quod  Gualterius  comes  sancto  Petro,  fcre  abhinc 
XXX  annis  et  amplius,  contulerat,  et  optimates 
ejus  asscnsum  prebuerant,  a  monachis,  nuperrime 
fficclesiolam  praedictam  habentibus,  injuste  nobis 
tolleretur.  Tunc  omnes  viva  voce  et  indissimulato 
vultu  testimonium  praebuerunt,  quod,  ipsis  viden- 
tibus  et  audientibus,  comes  Gualterius  sancto  Petro 
dederat  sepulturam  et  decimam  hominum  intra 
Fossatos  habitantium,videlicet  de  bubus,de  ovibus, 
de  asinis,  de  equis;  decimam  quoque  de  terra 
quam  monachi  exararent;  decimam  etiam  ari- 
penni  ubi  fumus  olim  fuerat  situs.  Hoc  audientes 
monachi,  cum  abbate  suo,  injustam  calunniam 
deponentes,  deinceps  siluerunt.  Testes  hujus  rei 
etiam  curavimus  subscribere  :  Manassem  archi- 
presbyterum,  Herbertum,  Genricum,  Gualterium, 
Sansonem,  canonicos;  Odonem  vicecomitem,  Her- 
bertum  pincernam,  Rodbertum  praepositum,  Roge- 
rium  militem,  Givelinum ;  Rodbertum,  militem  de 
marina.  » 

CAPITULUM  XII. 
Itenif  danum  de  saltu  Godefridi. 
(Ante  a.  1088.) 
«  In  Christi  nomine.  Ego  Guarnerius,  una  cum 
JoscelinOjSancti  Petri  apostolorum  principis  Carno- 
tensis  CGBnobii,  atque  sub  abbate  Eustachio,  pro- 
visores  loci  Ledonis  Curtis,  in  territorio  Vilcasini 
castri,  quem  Gualterius  comes,  filius  Drogonis 
comitis,  regnante  Hanrico  rege,  sancto  Petro  per- 
petualiter  habendum,  abbate  Landrico  vivente, 
concedendo  tribuit;  notum,  inquam,  esse  volumus 
tam  pr(Bsentibus  quam  futuris  sanctae  Dei  aecclesiae 
fldelibus,  quod  quidam  miles,  nomine  Godefridus 
de  Fluriaco,  infirmitate  qua  mortuus  est  decem- 
ptus,per  filium  8uum,nomine  Hugonem,et  uxorem 
suam,  Adelam^donum  sui  saltus  misit  super  altare 
sancti  Petri  ponendum  quatinus  monachi  praefati 


A  loci  perpetuo  jure  habeant,  sine  ulla  calunnia  :  ita 
videlicet  ut  inde  aecclesiam,  doxos  et  horrea  sua, 
quando  opus  fuerit,  aedificent,  agros  et  curtem 
suam  claudant,  atque  omnia  sua  necessaria  exclu- 
dant.  PoBt  mortem  autem  ejus,  in  cimiterio  sancti 
Petri  corpus  ejus  est  sepultum,  V  idus  aprilis. 
Tunc  quoque  uxor  et  reliqui  Hlii  ejus  rursum  do« 
num  saltus  praelibati  super  altare,  pro  anima  pa- 
tris,  posuerunt.  Hujus  rei  testium  nomina  subscri- 
pta  sunt  :  Gerelmus  presbiter,  Milo  presbiter,  Urso 
miles,  Odo  miles,  Ivo  miles  de  Fai ;  Hilduinus,fra- 
ter  ejus;  Givelinus;  Rainaldus,  filius  ejus;  Gode- 
fridus  miles.  » 

CAPITULUM  XIII. 
De  vtcaria  Belsix. 
B  (Ante  a.  -1091.) 

«  In  Christi  nomine.Ego  Walterius^filiusFlealdi, 
abbatis  sancti  Petri  Eustachii  et  sibi  commissa 
congregationis  precibus  adductus,vicariam  omnem 
quam  in  omnibns  terris  sancti  Petri  habebam,uxore 
mea  Fredesindi  et  filio  meo  Rainaldo,cum  fratribus 
et  sororibus  suis,atqucetiam  Lisiardo  annuentibus, 
pro  animarum  nostrarum  et  parentum  nostrorum 
redemptione,  per  conrsensum  domni  mei  Gunherii 
ecclesiae  sancti  Petri  in  peppetuum  dimitto ;  acci- 
piens  michi  in  concanbium  a  prefato  abbate  et 
monachis  tres  agripennos  vinearum,  in  convalle 
Sancti  BarthoIomei,in  clauso  qui  diciturlngelbaudi. 
Unde  etiam  predicti  monachi  praefati  uxori  meas 
duas  auri  untias,  ct  filio  meo  equum  argenti  mar- 

C  cis  sex  comparatum  donant,praedicto  etiam  Lisiardo 
Y  addentes  solidos.  Quod  etiam  posteritati  nostrae 
notum  facere  et  per  succedentia  tempora  ratum 
manere  cupientes,  litterarum  memoriae  tradi  volui* 
mus ;  et  manu  nostra  annotando  firmavjmus,atque 
domnis  et  amicis  nostris  ad  corroborationem  tan- 
gendum  obtulimus.  S.  Gualterii,  filii  Flealdi.  Fre- 
desindis,  uxoris.Rainaldi,  filii  ejus.Heliae.Hugonis. 
Lisiardi.  Adeline,  filiae  ejus.  Elisabeth.  Ex  parte 
Gualterii  :  RodbeKus,  filius  Rodulfi ;  HugOy  filius 
Lamberti ;  Ivo,  filius  Norberti ;  Oydelardus,  ne- 
pos  Gualterii ;  Einardus,  Raimbatdus  presbiter, 
Lanbertus  presbiter.  Ex  nostra  parte  :  Gausfredus 
praesul,  Ingelrannus  decannus,  Adelardus  subdeca- 
nus,  Gauslinus  archidiaconus.  Guerricus  clericus, 

n  Hilbertus  de  Gurzeis,  Gerogius  clericus,  Guerricus 
vicedomnus,  Willelmus  praepositus;  Tedbaldus, 
frater  ejus  ;  Tedbaldus  Farsit,WilIeImu8  Mordens, 
Jhotardus,  Gunbaldus,  Laurentius  cubicularius ; 
Fulcbardus;  lcduinus  et  Gaudius,  fratres;  Hildul- 
fus  et  Gausfredus,  fratres  ;  Adventius,  Stephanus 
et  Salomon,  fratres :  Ingelbertus,  Johannes^  Gaus- 
frcdus,  coci ;  Gualterius  sartor,  Ribaldus  de  Frau- 
sino ;  Stephanus,  filius  Dodonis ;  Radul,  filius  Hil- 
degarii.  » 


(225)  Guillelmus I ecolesifis  Rotbomageusi  prfisfuit  ab  a.  4078  usque  ad  a.  1110. 


157 


VBTUS  AGANO.  —  LIB.  VIII.  EUSTACfflUS. 


9S8 


CAPITDLUL  XIV.  A 

Donum  Gunherii  de  vicariis. 
(Ante  a.  1088.) 

«  In  nomine  omnium  Gonditoris  rerum.  Notum 
esse  Yo]umus,  ego  Eustachius  abbas  omnisque  con- 
gregatio  monachorum  Sancti  Petri  Carnoten^is,  om- 
nibus  fidelibus,  tam  presentis  quam  futuri  evi,quod 
Gunherius  de  Monte  Letardi,  filiusvidelicet  Gualte* 
rii  de  Alneto,  de  vicariis  quas  in  Belsia  nobis  Gual^ 
terias  filius  Flealdi  vendidit,  tam  in  Abonis  Villa 
qnam  in  aliis  locis,  assensum  libentissime  prebuit, 
donumque  super  altare  sancti  Petri  posuit.  Non 
soliim  de  datis  vel  venditis.  set  etiam  de  dandis  vel 
vendendis,  solidam  nobis  firmitatem  dedit,  ut  a  suis 
milttibus  acciperemus  ;  et  non  solum  vicarias  quao 
de  ejus  beneficio  esse  noscuntur,  sed  etiam  terras  r^ 
duaa  sai  milites  sancto  Pctro  dare  vel  vendere  vo- 
loerint,  assensum  prsbuit  ut  habeamus.  Quapropter 
008  eum  coUegimus  iu  orationibus  et  in  omnibus 
Dostris  bonis  operibus,  ut  particeps  prsmii  sit  no- 
biscum  in  regno  ccelorum.  Testes  concessionis  ejus 
in  hac  scedula  subscribere  usu  secclesiastico  volui- 
mas.  De  sua  parte:  Ansoldus  de  Mungeuii  Villa.De 
nostra:  Balduinus,  frater  abbatis ;  Wilbaldus  et 
Rainaldas,  filius  Ernulfi  Rufi ;  Fulchardus.  Lauren- 
tius,  Durandus,  Richerius,  Rodbertus  pelliciarius, 
Stephanos.  Isenbardus,  Gualterius  deVer.  » 

CAPITULUM  XV. 
De  vicariis  redemptis  a  vicecomite  Hugone. 

(Anno  ^096.) 

•  In  Christi  nomine.  Ego  Eustachius,  coenobii 
sancti  Petri  Garnotensis  abbas,  et  omnis  monacho-  C 
rum  cong^gatio  michi  a  Deocommissa,  notum  esse 
Yolumas  tam  praesentibus  quam  futuris  sanct»  Dei 
ecclesiae  flliis,  quod,  tam  ab  antecessoribus  nostris 
quam  a  nobis,  vicariae  quse  erant  in  terra  nostra. 
vel  tutelffi  per  Blesiam,  omnes  quidem  sub  comite 
Tedbaldo,  ab  ipsis  ad  quos  pertinebant,  datisjustio- 
ribaeetmelioribus  rebus,  emeramus.  Sed,  Stephano 
oomite  in  honore  patris  succedente,  Hugo  viceco- 
mes  jure  hereditario  easdem  vicarias  reclamans,  ab 
eodem  comite  suscepit.  Nos  vero  ab  inquietudine 
securi  vivere  cupientes,  precibus  ad  hoc  vicecomi- 
tem  fleximus,  ut  in  nostris  orationibus  cum  uxore 
et  tribus  filiis  etfilia  collectus,  easdem  vicarias,  an- 
naente  Stephano  comite,  sancto  Petro,  sicut  eme- 
ramos,  concederet ;  et  super  principale  altare  sancti  j) 
Petri,  cum  uxore  et  fllils,  donum  posuit,  videntibus 
et  aadientibue  his  quorum  nomina  subscripsimus : 
Adelidifl,  uxor  vioecomitis ;  filii  eorum,  Ebrardus, 
Hogo,  Gaiddo^et  fllia  Unberga.  Fideles  eorum,  Er- 
nalfas  de  Domicilio,  Gausfridus  Boviculus,  Petrns 
Aper,  Gerogius  de  Fraganis  Villa,  Guarinus  de 
Alona,AdeIardus  prspositus,  Gausfridus  de  Novale, 
Ansoldus  Infans,  Rodbertus  Paganus,  Gualterius  de 
Alneto.  De  nostris  :  Laurentius  cubicularius,  Ad- 
ventias,    Gunbaldas,    Fulchardos ;  Stephanus  et 

(226)  Vid.  Genes.  xvni,  32. 

(227)  Luc.  V.  20  et  24. 


Salomon,  fratres ;  Teduinus,  Gaudius  et  Harduinus, 
fratres;  Radulfus  et  Richardus,  fratres;  Leodega- 
rius,  Stephanus,  Martinus,  Rodbertus  pelliciarius; 
Gualterius,  Aventius  et  Durandus,  sartores ;  Engel- 
bertus  et  Gausfridus  coci ;  Durandus  pistor.  Actum 
est  hoc  Carnotis  publice  in  scclesia  sancli  Petri, 
anno  dominice  incarnationis  miliesimo  nonage- 
simo  VI,  regnante  Philippo  rege  in  Francia.  » 

CAPITULUM  XVL 
Donatio  vicarix  de  Domna  Maria. 
(Ante  a.  -1088.) 
«  Non  solum  novslegissedetiam  veteris  instrui- 
mur  paginis,  quia,  fide  vel  merito  bonorum,  pec« 
catoribus  venia  prestatur  suorum  peccaminum,  di- 
cente  Domino  ad  Abraham :  Si  decem  boni  fuerint 
inventi  ceteri  salvabuntur  propter  ipsos  (226).  Hac 
adtestatione  de  veteri  lege  habita,de  evangelica  lege 
sumanus  secundam,  ubi  dicit  evangelista  de  sub- 
misso  paralitico  in  domo  per  tegulas  ante  Jhesum; 
ait  enim :  Quorum  fidem  ut  vidity  ait  paralitico : 
Filif  dimittuntur  tibi  peccata  tua,  Tolle  lectum  tuum 
et  ambula  in  pckre  (227).  His  et  aliis  multimodis  ai- 
testationibus  subnixus,  ego  quidem  Ansoldus  miles, 
eum  uxore  mea  carissima,  nomineHiIdegardi,nec- 
non  et  omni  prole  nostra,  et  assensu  domni  mei 
Gunherii,  dans  concedo  concedensque  dono  vica- 
riam  atque  banneriam ;  vel  si  cst  alia  aliqua  exactio, 
quam  cx  beneficio  domni  mei  supradicti  actenus 
visus  sum  tencre,  in  terra  sancti  Petri  quas  est  in 
Domna  Maria,  pro  remedio  scilicet  animffi  filii  mei 
Willelmi,  gladii  msrte  preventi,  beatissimo  Petro^ 
apostolorum  principi,  dono  jure  perpetuo  et  mona- 
chis  inccenobioejusdem  noctediuque  famulantibus, 
quod  situm  est  non  longe  a  moenibus  Carnotine 
urbis;  ut,  orationibus  eorum  absolutus  ab  omni 
vinculo  delictorum,  in  dextera  Domini  collocatus, 
inter  sanctos  et  electos  suos  in  resurrectlonis  gloria 
resuscitatus  respiret.  Donum  autem  htgus  nostrffi 
largitionis  III  idus  Julii  super  altare  beati  Petri  per 
hanc  cartam  ponere  maluimus,  imprecantes  ut  si 
quis  umquam  huic  cartule  contraire  voluerit,  nisi 
cito  ad  emendationis  remedium  confugerit.  cum 
Juda  prodit^rc  in  infernum  trudatur  ignibus  Hetna 
cremandus.  Hanc  autem  cartam  ut  inconvulsa  per- 
maneat,  prssenti  seculo  permanente,  manibus  pro» 
priis  et  nominibus  cseterorum  circumadstatium 
corroborari  voluimus.  Ansoldi,  qui  hanc  donatfo- 
nem  fecit.  Rainaldi.  Gauscelini  et  Arnulfi,  filiorum 
ejus.  Gualterii,  avunculi  eorum.  Gausfridi,  patrui 
eorum.  Hilberti,  clerici  etconsanguineiiIIorum,qui 
donationem  banc,  vice  patris  et  matris,  super  altare 
posuit.  Gausfridi  de  Monte  Boonis.  Gausfridi  non 
bibentis  aquam.  TeudonisTroncIIi.  Guerrici  clerici, 
nepos  (228)  Fulcherii  primicerii  sancts  Mari». 
Tedbaldi  de  Vidicis.  De  nostria :  Adventius  et  Lo- 
rinus,  fratres ;  Stephanus,  Laurentius,  Frodo,  Dodo 
major,  Stephanus  major,    OydeleriuSi   Durandus 

(228)  Sio. 


359" 


PAULI  S.  PETRI  CARTONENSIS  MONAGHE 


m 


» 


Giblebertus.  Actum  est  est  hoc  Garnotis  publice,  A  inferiori  cum  diabolo  poefias=  luat.  Volumus  etiam 

sciri  in  fine  bujus  cart»,  quod,  sicut  dedimus  pra- 

fatas  res,  ita  ctiam  dedimus  viridiarium  ex  integro, 

quod  situm  est  juxta  capitium  scclesiffi.  Annuimus 

quoque  quod  Odo  miles  noster  decimam  dedit  de 

novalibus  quam  de  nobis  tenebat.  » 

GAPITULUM  XVIH. 
De  alodis  Bemardi  de  Buslo. 

(Anle  a.  ^1088.) 

((  In  nomine  Domini  nostris  Jhesu  Ghristi.  Notuml 

esse  volumus  omnibus  successoribus  nostris,  egpi 

Eustachius  etabbasomnisccetusmoDacborum  ccBno^ 

bii  sancti  Petri  Garnotensis,  quod  quidam  vir  no^ 

bilis,  in  hac  regione  valde  opinatissimus,  toto  coiv 

pore  plagis  in  bello  debilitatus,  per  multa  curri- 

cula  annorum  in  lecto  recubans,  ut  nec  sedere  ne* 

que  pedem  ante  pedem  ponere  valeret,  ettamed 

consilio  et  salubri  verborum  au&ilio  nuUi  petenti' 

unquam  defuit ;  qui,  locum  nostrum  valde  diiigena^ 

vivens  in  corpore,  in  quantum  potuit  semper  nobis! 

profuit,  sub  abbate  quidem  Landrico^  sancto  Petrb! 

dedit  aecclesiam  sancti  Germani  de  Alogio ;  et,ab  hao- 

vita  decedens,  alodos  quos  habebat  in  Beisia  sancto: 

Pelro  reliquit,  unum  videlicet  in  Fontinidi  viUa»= 

aUerum  id   Marchesi  Villa,  atque  juxta  Braiaumi 

unum  prati  aripennum ;  jussitque  fldcUbus  suisut 

eo  mortuo  corpus  Garnotis  deferrent,  inter  fratres 

tumulandum.  Quod  et  factum  est  idus  novembris  ; 

atque  a  parenlibus  suis  prsefatarum  rerum  donum 

super  altare  sancti  Petri  publice  estpositum^  quo- 

rum  nomina  subscripsimus:  Ernaldus^  fUius  Eva; 


regnante  Philippo  rege  in  Francia. 

CAPITULUM  XVM. 
De  xcclesia  Domni  Pelri. 

(Ante  a.  1088.) 

«  In  Ghristi  tiomine.  Notum  esse  volumus  omni- 

bus   successoribus  noslris,  quod  cgo  Landricus, 

una  cnm  flliis  meis,  ipsius  eulogii  dicentis:  DaLeet 

dabitur  vobis,  non  surdi  auditores,   sed  quantum 

paupertas  nostra  permittit,  pro  animabus  nostris 

parentumque  nostrorumnecnon  et  pro  incolumitate 

WiUelmi,  senioris  nostri,  matris  quoque  ejus  Ma- 

hilde,  cum  corum  assensu,  jam  olim  presbitcrium 

(ecclesiae  de  Domnopetro  et  terram  pertinentem  ad 

altare,  sauctu  Petro,  ccQnobii  videlicet  Garnotensis, 

dedimus,  per  deprecationem  quidem  patris  Rai- 

naldi  decani,  qui  in  prcefato  ccBnobio,  sub  abitu  " 

monachiii  Deo  mUitare  in  sencctute  maluit.  Nuno 

quoque  damus  medietatem  decimee  pr(efatae  aeccle- 

s:s  quffi  in  dominicatu  noslro  o^cclcsise  esse  vide- 

tur,  necnon  etmedietatemarchadii  atque  sepulturae. 

Tribuimus  quoque  res  quae  ad  altare  pertinent,  et 

terram  Ernaldi  mediatoris  quam  pater  meus  Tedui- 

nus  vivens  concessit,  pratumque  desupcr,  vivarium 

quoque  dc  Mota  Uberum.  Quod  si  ibi  aliquando 

molendinus  fieri  potest,   medirtas  sit  fiUis  meis, 

nisi  forte  propria  voluntate  cuam  partem  sancto 

Petro  annuerint.Ad  dexteram  partcm  vero  ecclesiae 

libere  damus  terram  ubi  habitatio  monachorum  et 

horreum  eorum  et  cseterasibi  necessaria  sint.  Quod 

ita  libere  damus,  ut  neque  sepultura  neque  alia 


aUqua  consuetudo  a  fiUis  meis  vel  ab  aUquo  homine  G  Widdo  de  Barzilleriis,  Alcherius,  Hugo  GlericuB.De 


exigatur.  Medietatem  quoque  furni  similiter  damus 
(229). ...  Et  si  quis  nostrorum  fidelium  dc  bcne- 
ficio,  quod  ex  nobis  tenet,  partem  dare  voluerit, 
Ubere  habeat  sanctus  Petrus  et  monacbi.  Hoc  do- 
num  III  kalendas  Martii  egimus,  ego  Landricus 
de  Toriello,  et  filii  mei,  Gausfridus,  Uugo  et  L:in- 
dricus,  publice,  donumque  miscrunt  sancto  Petro 
per  Eustachium  abbatem,  regnante  Philippo  rcge. 
Volumus  etiam  omnes  scire  quod,  quando  opus 
fuerity  fiUi  mei  pro  vicario  XX  solidos  dabunt. 
Hujus  rei  testes  sunt :  Gilduinus  de  Donno  Petro, 
Gausfridus  faber,  Odo  de  Floriaco  :  Rainaldus,  fra- 
ter  ejus ;  Rodbertus  major,  et  Willclmus,  frater 
ejus  ;  Odo,  filius  Ingilsindis ;  Ernaldus,  Bcrnardi 


nostris:  Stephanus  et  Salomon,  Laurentius,  Adven- 
tius,  Stephanns,  Oydelerius,  Martinus  Gunbaiduiy 
Fulcbardus,  et  caeteri.  » 

GAPITULUM  XIX. 

De  libertate  aecclesise  Bruerolis, 

(7  maU  ^084.) 

((  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritos  sanoti;. 

amon.  Ego  Gausfridus,  quamvis  indignus,  sdcle^* 

Garnotensis  episcopus,  notum  facio  succesaoribu» 

meis  et  aliis  (ecclesiae  nostrse  fidelibus,  quod  frater 

Eustachius,  abbas  sancti  Pctri  Garnotensis  mona- 

sterii,   rogavit  humiliter  cum  precibus  parVitatem 

meam,  utsibi  et  congregationi  monachorum  ibidem* 

servientium  darem  altare  dc  Bruerolis,  sine  uUa  re^ 


fiUus;  Rainaldus  decanus,   Odo  presbiter;  Froge-  *v  demptione  ulteriushabendum.QuiaergoistapeUtior 

•  J  •        X  J  *  WWT  *111  •  \        M.  1.      •^  A.  l.*l*Al*  A.         _^  1—  A        ±.  *  *  >        ^ 


rms,  mediator  decani;  WiUelmus  jugulator,  et 
Gualterius,  socius  ejus;  Rainaldus  pcUicearius.  Ex 
nostra  parte:  GUo  et  EUas,  filiusejus;  Tedbaldus, 
Dolardus  ;  Herbertus,  filius  Fulcadi ;  VitaUs  presbi- 
ter,  Richerius  major,  Laurentius  cubicularius ; 
Rodbertus,  mejor  Gapellc  Regie  ;  Rainaldus,  nepos 
Majenardi  monachi ;  Tescelinus,  fiUus  Ilildegarii ; 
Adventius,  Eeringerius  agaso,  Johanncs  cocus. 
Hanc  autem  cartam  si  aUquis  prophanus  contraire 
voluerit,  nisi  resipuerit  satisfaeicns,  sicut  Dathan 
et  Abiron,  terra  vivum  absorbeat,   et  in  inferno 


et  utilitati  eorum  et  me®  honestati  convenire  visa 
est,  dono  eis  praedictum  altare,  non  sine  asBensu 
fratris  GausUni,  in  cujus  archidiaconatus  est,  soli^ 
dum  et  quietum  ab  omni  venditione,  a  sinodoi- 
a  circada,  ab  omni  etiam  consuetudine  et  ab  omni* 
inquietatione,  sive  exacUone  justiciad  a  presbitero 
servientein  loco.  Utautem  persuccedentiatemporat 
firmum  et  stabilemaneathocdonum,pra8entiacnk 
pto  mandavi,  et  signo  crucis  manu  moa  facto  ro«> 
boravi,  et  fidelium  meorum  manibus  coi^roborandnoa- 
tradidi.  S.  Gausfridi  episcopL  HUduini  preGentoria^ 


(220)  Sequntur  Une»  tres,  quarum  scriptura,  penitus  deleta,  legi  non  potest« 


361 


VETUS  AGANO.  —  LIB.  VIII.  EUSTACHIUS. 


36S 


Gaaaslini  archldfaooni.  Frodonis  succentoris  Mori-  A 
ni  presbyteri.  Landrici.  Willelmi,  nepotis  episcopi. 
Emaldi^  ncpolis  Morini.Rogcrii.Engelranni  dccani. 
Adelardi  snbdecani.  Ernaldi  praepositi.  Hilgoli. 
Guerrici.  Guarini,  fratris  Roberti  succcntoris.  Fro- 
donis,  filii  Algisi.  Stephani,  fllii  Odilardi.  Durandi. 
Data  nonas  mai,  indictione  VII,  anno  ab  incarna- 
tione  Domini  millesimo  octogcsimo  IV,  regni  au- 
tem  Philippi  XXIV,  » 

GAPITULUM  XX. 

De  vineis  HerberH,  concessis  a  Philippo  rege  in  Area 

Braca, 

(Anno  4086.) 

cc  In  nomine  sanctaB  et  individuse  Trinitatis,  Pa- 

tris  et  Filii  st  Spiritus  Sancti.  Gum  regalis  solium 

digniiatis  multiplex  virtutum  cultus  exornet,  libe-  || 

ralitas  tamen  atque  muniflcentia  prsecipnum  locum 

tcnet,  quarum  effcctus  multorum   necessitatibus 

coiidescendat  et  vis  eorum  petitionibus  satisfaciat. 

Notam  ergo  esse  voIumus,ego  Pbilippus,gratia  Dei 

rex  Francorum,omnibu8  sancta  Dei  scclesisB  fldeli- 

bus  et  nostris,tam  pnesentibus  quam  futuri8,quod 

Eastaehius,  abbas  videlicet  sancti  Petri  ccBnobii 

Carnotensis,  nostrs  serenitatis  adiit  prassentiam, 

obnixe  postulans,  ut  muninccnti»  nostrsQ  aurem 

ejus  precibus  inclinare  regali  pietato  dignaremur, 

qiiatinus,  pro  incolumitate  nostra  et  statu  regni 

ao8tri,liberaIitatisnostrad  assensum  preberemus  cui- 

dam  lierl>erto  atque  ejus  uxori,IngeIburginomine, 

ut  qnod,Deo  inspirante,  longo  tempore  maturave- 

rant  implere,  nostra  licentia  ducere  quivissent  ad 

effectnm ;  scilicet  ut  de  rebus  propriis  quas  habebant  G 

in  Area  Braca  sanctum  Petrum  et  monachos  ejus 

heredes  facerent :  videlicet  de  duobus  aripennis  et 

dimidio  vine®,de  domo  8ua,horreo  et  furno,  omni- 

que  supellectili  eorum.Cujus  justam  petitionem  ju- 

dicantes,  cum  nostris  fldelibus  qui  nobiscum  prffi* 

sentes  aderaot,  dignum  duximu8,pro  anima  patris 

met  Henrici  regis  atque  pro  nostra  salute,  assen- 

sam  prebere  donationi  pr«dicti  viri  et  uxoris  ejus. 

Placuit  etiam  serenitati  nostr»  regia  interdicere 

actoritate,  ae  quis  umquam  per  succedcntia  tem- 

pora  bnic  nostras  munifirentis  operi,  quod  cudi- 

mns,  aliqua  temeritate  prsesumat  contraire^  neque 

de  eoncessis  jam  dictis  rebuSj  neque  in  parvo  ne- 

que  in  magno,  quicquam  minuere  audeat ;  neque 

oustodem,  quexa  ibi  monacbi  posuerint,  qualibet  n 

corveda  seu  exactione  premat  vel   gravet,   sed, 

iiber  ab  omni  consuetudine  seculiarium  hominum 

secure   ibi  maneaty  et  monachis   serviat  :  tan- 

tammodo,   statuto    tempore,    quindecim  denarii 

quatuor  vini  cantari,  mina  avene,  panis  et  gallina 

una,  nobis  habenda,  offlcio  nostro  rcddantur.Quod 

si  in  reddendo  monaohi  tardi  extiterint,emendent, 

et  res  nominatas  non  perdant.  Mandavimus  itaque 

hanc  cartam  nostro  nomine  nominibusque  prima- 

tum  nostromm  atque  regise  dignitatis  sigillo  corro- 

borari,  ut  rata  et  inviolata  permaneat  in  evum. 

S.  Philippi  regis.  GauBfirrdi,  episcopi  Gamotensis. 

Patroi..  GLy* 


Amalrici  clerici.  Frogerii  do  Gatalaunis.  Rodberti 
do  Rupo  Forti.  Guausfridi,  comitis  Maritanine.  Ger- 
vasi,  dapiferi  regis.  Philippi  capcllani.  Tcdbaldi, 
stabularii  rcgis.  Lancelini,  pinccrno  regis.  Cisle- 
berti  do  Tegulariis  Hugonis  de  Curte  Sexaudi.FuI- 
conis  pincernaB.  Udoiiis,  dapiferi  episcopi.  Wibaldi 
clerici.  Adventii,  Johannis  Brustini.  Arroldi.  Ri- 
cherii  et  Girardi  do  sancto  Georgio.  Aclum  est  hoo 
Drocis  castro  publice,ante  portam  sancti  Vincentii, 
anno  ab  incarnatione  Domini  millesimo  LXXXoVI«, 
indictione  nona,  rcgnante  Philippo  rege  anno 
XX^VI".  Ergo  Gislebertus  notarius,  ad  vicem  Gau- 
fridi,  Parisiorum  episcopi,  summi  cancellari  regis, 
relegcndo  subscripsi.  » 

GAPITULUM  XXI. 
De  libertate  V  aecclesiarum  qux  sunl  in  Pertico» 

(4  mart.  1086). 

«  In  nomine  sanctas  et  individuae  Trinitatis,  Pa- 
tris  videlicct  ct  Filii  ct  Spiritus  Sancti,  ab  utroque 
procodentis.  Ego  Gausfridus,  licet,  indignus,aeccle- 
siffi  Garnotensis  cpiscopus^  notum  volo  fieri  meis 
successoribus  etaliisoscclesiaQnostras  flde]ibus,quod 
frater  Eustachius,  abbas  sancti    Petri  Garnotensis 
ccDnobii,rogavtt  humiliter  parvitatem  mcam,utsibi 
et  congregationi  monachorum  ibidem  servicntium 
darem  plurima  altaria,sinc  ulla  redomptione  ultc* 
rius  habenda,altare  videlicet  de  Ermenteriis,  et  de 
Roheria,  et  de  Buxeto,  et  de  Gastellariis,  et  de 
Gruciaco.  Quia  ergo  ista  petitio  et  mee  honestatl 
et  eorum  utilitati  convenire  visa  est,  dono  eis  pro- 
dicta  altaria,  cum  assensu   fratris  Gauslini  archi- 
diaconi,  solita  et  quieta  ab  omni  venditione,  a  si- 
nodo  et  circada,  ab  omni  etiam  consuetudine  et  ab 
omni  exactione  justitiae,  fratre  nostro  Gausiino  hoc 
tanlum  sibi,  quandiu  vixerit,  retinente,  justiciam 
scilicct  de  presbiteris  in  eisdem  locis  servientibus» 
Ut  autem  per  succedentia  terapora  firmum  et  sta- 
bile  hoc  donum  mancat,  prosscnti  scripto  mandavi 
et  signo  crucis  manu  mea  facto  roboravi,etndelium 
meorum  manibus  corroborandum  tradidi.  Signum 
t  Gausfridi  episcopi.  Adelardi  decani,HiIduini  pras- 
ceutoris.  Widdonis,  abbatis  sancti  Johannis.  Hil- 
berti  dc  Gurzeis.  Rainbaldi  dc  Galniaco.  Ernaldi 
de  Gurba  Villa.  Giraldi  presbiteri.  Mainardi  pres- 
biteri.  Garini  diaconi.  Durandi.  S.  Willelmi  archi- 
diaconi.  Gauslini  subdecani  et  archidiaconi.Frodo- 
nis  subcentoris.  Fulconis  archidiaconi.  Hilduini, 
Girardi  filii.  Landrici.  Odonis,  nepotis  Ernaldi.Mo* 
rini   presbyteri.  Gausfridi  presbyteri.  llcec  carta 
tradita  est  a  Gauslino  cancellario,  IV  nonas  Mar« 
cii,  indictione  VUII,  anno  ab  incarnatione  Domini 
millesimo  LXX.WI*,  regni  autem  Philippi  regis 
XXVI. 

CAPITULUM  XXII. 

De  pravis  consuetudinibus  remissis  in  loco  Sancti 

Georyii. 

(Anno  ^086.) 
«  lu  nomine  sanct(e  et  individuts  Trinitatlsi 

12 


363 


PAULI  S.  PETRI  CARNOTENSIS  MONACHI. 


364 


Palris  videlicel  et  Filii  ct  Spiritus  Sancti.  Omncs  A  Juda  proditore,  ct  cum  his  qui  Dominum   Jhe- 


denique  qui  Christum  credunt  lapides  vivi  dicun- 
tur,  ut  Apostolus  ait  :  Vos  estis  lapides  vivi  ^edift- 
cati,  domus  spiritales  (230).  Igitur,  si  volumus  ut 
inhabitet  Ghristus  in  nobis  et  nos  in  ipso,  hostcs 
nostros,  id  est  vitia  debemus  interficerc,  Samuelis 
prophet®  sequentcs  exemplum,  qui,  gladium  acci- 
piens,  Agag,  regem  pinguissimum  (231),  in  frusta 
concidit,  nobis  in  hoc  ostendens  facto,  pugnantes 
contra  carnis  vicia  nulli  omnino  debcre  parccre, 
sed  omnia  interflcere,  ne  in  mortis  culpam  inci- 
damus,  sicut  rex  Saul,  qui  Agag  regi,  contra  pre- 
ceptum  Domini,  pcpercit  (232),  et  ideo  Dominus  ab 
co  recessit,  ct  spiritus  malignus  eum  arripuit. 
lloc  cxcmplo   ct    aliis   quaippluriinis    Sancturum 


sum  crucifixerunt,  in  inferno  pcenas  habcat  ca- 
rentes  Hne.  Data  est  haec  carta  Drocis  castro 
publice,  anno  dominice  incarnationis  millcsimo 
LXXXoVI»,  indictisne  IX,  Phiiippi  regis  regni  an- 
no  XXV  .  Paulus,  monachus  et  edituus,  notarius 
cxtitit.  )> 

CAPITULUM  XXIII. 

De  cBcclesia  Puteosx  villx, 

(Anno  4086.) 

«  In  nomiuc  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,qui 

trinus  cst  personaliteretunusessentialiter.Deserts 

gentilitati,  id  est  aecciesis  de  gcntibus  collccte,per 

Isaix  prophete  vocem.  Dominus  spiritualium  virtu- 

tum  dona  promittens,  inter  odorifera  arbusta  ul- 


Scripturarum  exemplis  picne  edocli,  notum  cssc  -^  mum  atque  buxum  posui  (233j   dicens  :  Ponam  in 


vollimus  omnibus  sanctse  Dei  ^cclesia;  fidelibus, 
tam  priBsentibus  quam  futuris,  ego,  videiicet  Han- 
ricus,  et  frater  meus  parvissimus,  nomine  Mori- 
nus,  militari  balteo  utrique  accincti,  quoniam  am- 
bitionem  nefariam,  qux  nos,  in  adolescentia  posi- 
tos,  actenus  deccpit,  a  nobis  abigimus,  et,  humili 
precc  Eustachii,  abbatis  ccenobii  sancti  PeLri  Car- 
notensis,  ad  hoc  sumus  perducti,ut,pro  Dei  amore 
et  nostra  salute,  pravas  consuetudines  et  intolera- 
bilcs,  quas  injuste  accipiebamus  iu  loco  sancti 
Georgii,  qui  situs  cst  non  longe  a  flumine  quod 
Arva  dicilur,  ex  toto  dimiltimus;  solummodo  cas 
retinentes,  quas  pater  noster  Rainbertus,  pro  de- 
fensione  hominum,precario  habuisse  refertur,ru8ti- 
corum  videlicet  boves  ter  in  annos  ad  exercendam 


deserio  ahietemy  ulmum  et  buxum  simul  (234).  Nunc 
autem  abiete  in  hac  serie  praetcrmisso,  quo  sancti 
homine8panduntur,quorum  mentesjugi  meditatio- 
nc  sancto  dcsiderioadcelcstiacontemplandaelevan- 
tur,  nos  quoque  fragiles  et  mole  iniquitatum  presh 
803  minoribus  rebus  informari  oportet,  ut  vel  ulmi 
aut  significalionem  buxigererc  videamur,torpentcs 
in  bonis  operibus,et  hujus  caduci  alque  fugitivi  se- 
culi  inservimushonoribus:uImusquidem  in  altum 
crescit,8ed  minime  ferens  fructum,er8  procul  dubio 
signiQcat  qui,  mundanis  rebus  admodum  inretiti, 
spiritualium  operumfructu  suntvacui.Tamen,sicut 
ulmus  sepe  vitem  cum  botris  sustinet,ita  et  poten- 
tes  hujus  seculi  servos  Dei  per  aecclesias  longelata- 
que  beneficiis  inclitis  sustentant.lnqua  re  spiritua- 


terram  in  eodem  loco.  Simili  modo  semel  in  anno  C  lia  corum  opcra  sua  esse  faciunt,  et  cum  eis  in  fu- 


et  tempore  congruo,  dc  arietibus  atque  agnis,  si 
fuerint,  sine  gravamine  incolarum,  monachus  loci 
rector  rogatus  nobis  prebebit,  quatinus  nos  libenti 
animo  ab  omnibus  hominibus,pro  posse  nostro,  et 
Ipcum  et  omnem  rem  loci  intus  et  exterius  defen- 
damus.  Negocium  quidcm  si  fuerit  inter  ipsius 
loci  homines,  quod  sine  bello  fmire  nequeat,  prs- 
sente  monacho,  finietur  in  noptra  cnria.  Prandium 
vero  quod  in  sancti  Georgii  festivitate  inverecunda 
fronte  requirebamus,  omnino  dimittimus,  quia 
male  solemnitatem  celebrat  qui  se  ab  inlicitis  non 
custodit.  Et,  ut  prselibavimus,  omnes  execrabiles 
consuetudines  quas  usurpabamus  in  praefato  loco, 
nunc  et  deinceps  remittimus,  prseter  illas  quas 


turo  seculo  seterno  remunerantur  premio.  Buxns 
denique,  solam  viriditatem  retinens,  eos  ostendit 
qui  vera3  Odei  perfectioncm  immutilato  voto  servant» 
His  prefatis  rebus,  ego  Isnardus  de  Pertico,  balteo 
militari  accinctu8,me  adjungere  cupien8,pro  salute 
animae  meae  ac  omni  dilectione  amplectende  matris 
mcse  Alberedae,illi  cui  a  Deo  collata  est  ligandi  sol- 
vendique  potestas,  quique  coelestis  regni  januam 
fidelibus  aperit  et  infidelibus  claudit,  sancto  Petro 
vidclicet  coenobii  Garnotensis,  ipse,  inquam,et  ma- 
ter  mea  carissima  libenti  animo,  damus,  in  Per- 
tico,  secclesiam  in  honore  sancti  Johannis,8itam  in 
villa  quae  ab  incolis  Puteosa  vocitatur' cum  atrio  et 
decima,omnibusque  reditibusad  nos  pertinentibus. 


patrem  nostrum  habuisse  a  plurimis  dicitur ;  quae  j)  Conccdimus  etiam  unum  mansum  terrae  ejusque 


precario  requirantur  a  monacho,  non  vi  ab  a;omi- 
nibus  extorqueantur.  Has  autem  littcras,  quas  fieri 
jussimus,  signo  sanctae  crucis  publice  in  Procis 
castro  imprefcsocorroboravimusjparinmque  nostro- 
rum  ac  fldelium  manibus  corroborandum  tradidi- 
mus,  quorum  nomina  inferius  in  testimonio  jussi- 
mus  scribi.  Si  quis  autcm  profanus  huic  largitioni 
nostrs  conlrairc  volucrit,  nisi   pcenituerit,    cum 


consuetudines,  ut  deinceps  ita  monachi  possideant 
sicut  et  nos  actenus  possedimus.  Decrevimus  quo- 
que,  ut,si  quis  nostrorum  de  rebus  quas  de  nostro 
beneficio  (235),  sancto  Petro  aliquid  dare  voluerit, 
det  fiducialiter,  nullo  refruntante,  sicut  jam  fece- 
runt  mei  fideles  Bernardus  et  Rogerius,  in  prefato 
ccBuobio  monachi  effecti;  quorum  primus,  in  loco 
qui  vocatur  Manseleria,  unum  mansum  ita  liberum 


Vid.  Petr.  i.  2,  5. 

(231)  Reg.  I,  15,  32  et  38. 

(232)  m,  9. 


(233)  Leg.  posuit, 

(234)  Isa.  xu,  19. 

(235)  PrflBtermiassum,  tenst. 


365 


VKTUS  AGANO.  -  LIB.  VITT.  EUSTACHIUS. 


368 


B 


dedit  ut  de  me  tcnuit ;  alter  vero  Bimili  modo  unum  A 
mansum,  non  longe  a  prerata  scclesia  quam  dedi- 
mus.  Dedit  et  mater  mca  nnper  inOrmitate  detenta, 
juxta  «cclesiam  de  Buxeto,  quam  pater  meus  vivens 
dedit  sancto  Petro,  unum  hospitem ;  ego  quoque 
alium  in  dedicatione  ipsius  «cclesis.  De  quibus  re- 
buSfdomno  meo  Symone,  rilio'6aucherii,annuente, 
de  cujus  beneficio  hec  omnia  sunt,  abbati  Eusta- 
chio,vice  sancti  Petri,  publice  donum  dedi  in  ipsa 
ecclesia  quam  dedi ;  postea  Garnotis,  laude  nostro- 
rum  fidelium,  donum  super  altare  sancti  Petri  po- 
8ui.  Data  est  h«c  carta  anno  ab  incarnationeDomini 
millesimo  LXXXVI,  indictione  nona,  Philippi^regis 
regni  XXVI.  » 

CAPITULUM  XXIV. 

De  calumnia  saltus  Munticulorum^ 

(1086.) 

K  In  Domini  nostri  Jhesu  Christi  nomine.  Ego  Eu. 
stachius  abbas^cum  omnibus  fratribus  coenobii  san- 
cti  Petri  Camotensis,  notum  esse  volumus  cunctis 
sanct»  Dei  aecclesiffi  fidelibus,  taro  presentibus  quam 
futuris,  quod,  Huberto  abbate  hunc  locum  guber- 
nanie,8altasMunticulorum,cum  omnibus  appendi- 
ciis  suis,  perassensum  dominorum  ad  quos  pertine- 
bat,  in  usibus  fratrum,a  Gualterio  trapezeta  sancto 
Petro  est  datus,  et  a  fratribus  fere  per  XV  annos 
est  poj^aessus  sine  calumnia.  Nostris  vero  tempori- 
bus,  quidam  adolescens,  Mainerius  nomine,  filius 
videlicetGermundi,dc  cujus  beneficio  praBfatus  sal- 
tus  fucrat,  coepitquidem  post  mortem  patris  calun- 
niarieum.Cujustandemcalunniam  extinximus  XXV 
solidis  nummorum  sibi  datisetorationibusfratrum.  C 
Unde  ipse  veniens  III  kalendas  Augusti, super  altare 
sancti  Petri  guerpum  posuit  pubIice,coram  his  quo. 
rum  nomina  subnotavimus.  Ex  partc  ipsius  :  Ar- 
chenaldus  et  Savericus.  Ex  nostra  parte  :  Gausce- 
iinus,  frater  Carnalis;  Gumbaldus,  Stephanus  et 
Salomon;  Gausfridus  et  Hildulfus,  fratres;  Gisle- 
bertus,Teduinus,Gaudius  et  Harduinus,  Rodbertus 
nosocomiarius  (236). » 

CAPITULUM  XXV. 

De  calunnia  Spelterolensis  aeeclesix  remissa  a 
GuaUerio  de  Alneto. 

(Ante  a.  1088.) 

«  Tn  Christi  nomine.  Notum  esse  volumus  omni- 

bus  nostris  successoribus,  ego  videlicet  Eustachius 

abbas  et  omnes  fratres  coenobii  sancti  Petri  Carno-  ]) 

tensis.quod,  postquam  Spelterolensis  secclesia  data 

nobis  est  a  Hugone  Drocensi  et  a  filiis  ejus,  Gau- 

sberto  et  Guarino,  nccnon  et  a  matre  eorum,  no- 

mine  OsiHa,  frater  ille  quem  illuc  misimus  frequen- 

ter  a  Gualterio  de  Alneto  injurias  et  damna  pertuHt, 

donec  prefato  Gualterio  quinquaginta  nummorum 

(296)  Actum  est  hoc  ab  incamatione  Domini  m<» 
Lxxxvi  anno,  ind.  ix,  anno  xxvi.  regni  Philippi  regis. 
Cod.  Af^ent. 

(237^  Super  voces  Philippi  regis^  recentior  manus 
acripsit  Ludovici  Junioris^  nescimus  qua  de  causa : 
nam  liqoet  hano  ohartam  a  Gausfrido  I,  Camoiensi 


solidis  dedimus  :  eo  quidem  pacto,  ut  fratrem  iilum 
in  pace  vivere  dimitteret,  et  calunniam  quam  de 
ipsa  ecclesia  faciebat  missam  faceret.Quod  libenter 
annuens,  Garnotis  publice  super  altare  sancti  Petri 
guerpum  calunniae  posuit^  secum  babens  Rainbal- 
dum  clericum.  Nobiscum  vero  fuerunt,  Gerogius 
clericus;  Stephanus  et  Salomon,  fratres;  Teduinus, 
Gaudius  et  Harduinus,  fratres;  Oydelerius  et  Rod- 
bertus,  fratres;  Hildulfus  et  Gausfridus,  Iratres; 
Adventius,  Fulchardus,  Stephanus,  Tescelinus ;  In- 
gelbertns  et  Gausfridus,  coci;  Herbertus  et  Guari- 
nus,  pistores.  » 

CAPITULUM  XXVI. 
De  toleneo  dato  ab  episcopo  Gausfrido. 
(14  nov.  1087.) 
«  In  nomine  sanctcQ  et  individuee  Trinitatis,  Patris 
videlicct  et  Filii  ct  Spiritus  Saacti.  Noverint  omnes 
christianflB  religionis  participes^  tam  futuri  quam 
presentes,  et  praecipue  pontiOcalis  cathedre  me« 
successores,  et  ceteri  aecclesise  nostrs  fldeles,  fra- 
trem  Eustachium,  sancti  Petri  Carnotensis  coBnobii 
abbatem,  cum  maxima  humilitate  et  multarum  pre- 
cum  prolixitate  imploravisse  me  GaufVidumy  licet 
indignum,Garnotensis  «ecclesis  episcopum,  quate* 
nus  sibi  et  fratribus  inibi  Dco  militantibus,  portio* 
nem  telonei  de  suburbio  suprataxati  apostolorum 
principis,  quae  jure  episcopali  me  contingebat,  per- 
petualitcr  concederem.  Cujus  petitioni  ego  adquie- 
sccns,et  eorum  utilitati  providens,et  meae  honestati 
consulens,  integro  et  absque  uUa  mutilatione  supra- 
dictum  teloncum,  a  prsedecessoribus  meis  et  a  me 
ipso  hactenus  babitum,ei8  tribuo;  ea  utique  firmi- 
tate,  ut  nullus  quocunque  tcmpore  successor  meus 
futurus  hanc  benedictionem  infirmare  prssumat.Ut 
autem  hoc  donum  pcrsuccedentium  temporum  cur* 
ricula  firmum  et  inconvulsum  permaneat,  praesenti 
scripto  commendavi  et  manu  propria  signo  crucis 
conflrmavi,  et  manibus  canonicorum  fldeliumque 
meorum  corrobandum  tradidi.  S.  Gaufridi  epi- 
scopi.  S.  Adclardi  decani.  Willelmi  archidiaconi. 
Widoni  abbatis  sancti  Joannis.  Ebrardi  capiceriL 
Giraldi  sacerdotis.  Warini  diaconi.  Warini  succen- 
toris,  fllii  Durandi  canonici.  Wauslini  subdecani. 
Odonis  arcbidiaconi.  Hilduini,  Girardi  filii.  Morini 
presbitcri.  Gausfridi  presbiteri.  Gucrrici  canonici. 
Gisleberti  canonici.  Rainbaldi  canonici.  Haec  carta 
data  cst  aGausIino  cancellario  VIII  decimo  kalendas 
decembris,  anno  XXVII  regni  Pbilippi  regis(287),po- 
sitaque  est  ab  cpiscopo  pretaxato  super  altare  san- 
cti  Petri  VIII  kalendas  rebruarii,  praesentibus  his 
quorum  nomina  subscripsimus  :  Hilduino  cantori, 
Hugone  vicccomite,  Gauslino  de  Lcugis,  Niveloni, 
Philippo,  Bartholomeo,  Willclmo,  olim  preposito, 

episcopo,  qui  obiit  a.  1090,  et  cujus  episcopatus 
convenit  cum  regno  Philippi  re^is,  fuisse  aatam^  non 
autera  a  Gausfrido  II,  cujus  episcopatus  initium  ha- 
bens  a.  1115,  nullomodo  incidere  potest  in  tempora 
Bustacbii  abbatis^  de  quo  hic  agitur,  quique  regi* 

men  abbatia  abdioavit  ci,  ll(Ht 


367 


PAULI  S.  PETRI  GAnNOTENSIS  MONACHI. 


36a 


WafTrido  osoulans  Aculonem  et  pluribus  aliis,  tam  J^ 
suorum  quam  nostrorum.  » 

CAPITULUM  XXVII. 
De  fumo  Bruerolis. 
(Ante  a.  <088.) 
« In  nomine  sanctffi  et  individuae  Trinitatis,  Pa- 
tris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  Omnibus  sanctae  Dei 
tBCclesi®  fidelibusy  tam  prssentis  quam  futuri  sevi, 
notum  esse  volo  ego  Landricus,  filius  Gisleberti, 
una  cum  uxore  mea  Hildeburgi,filiis  atque  filiabus 
meis,  quia  medietatem  furni  qui  situs  est  in  vico 
Bruerolensi,quam  olim  quidem  Arnaldo  monacbo 
proXXV  solidis  nuramorum  inwadiaveram ;  nunc, 
inquam,  pro  anima  mea  et  antecessorum  meorum 
atque  successorum  animabus^  annuente  domino  meo 
Warino  de  Islo,  ez  cujus  beneficio  eandem  partem  ^. 
furni  tenere  videor,  necnon  et  Symone,  filio  ejus^ 
sancto  Petro,  apostolorum  principi,  coBnobii  Carno- 
ienBis,  cui  prsest  Eustacbius  abbas,  et  sancto  Ger- 
mano  concedo  jure  perpetuo,  ut  habeant,  teneant  et 
possideant,  ab  hac  die  in  antea,  sine  ulia  calumpnia 

(238)  Manca  est  carta  illa,  cujus  finem  repcries 
in  parte  II,  lib.  IV.  In  boc  cod.  B,  iibrarius,  post 
istam  ebartam  transcriptam,  paginam  complevit 
subscriptionibus  ad  aliam  chartam  pertinentibus, 
quflB  sic  habentur :  Hi  sunt  iestes  cx  aono  molendini 
auem  dedU  G.  filius  N.  sancto  Petro  :  ipsc  G.;  Ade^ 
Itita,  uxor  ^us;  Amalricus  et  SimoUf  /iui  ejus ;  Phi- 
lippa,  filia  ejus;  Gualterius  de  Trotto,  Gualterius  de 


sancii  Petri  monachi.  Pro  hac  itaque  re  a  GaufHdo 
monacho,  prsnomine  Wischardo,  L  solidos  nummo- 
rum  accepi ;  et  uxor  mea,  nomine  Hildeburgis,  te- 
ristrum  unum  duorum  solidprum  filiique  mei,  Isnar* 
dus  et  Radulfus,  singuli  singulas  crepidas ;  necnon 
et  filia  mea  Adelina,  quam  dedi  Rainaldo  militi,  cui 
etiam  praedictam  furni  partem  dederam,  anulum 
aureum ;  Warinus  quoque,domnus  meux,  X  solidos^ 
et  filius  ejus  tantumdem.  Uas  autem  litteras  fieri 
volui  ad  memoriam  posterorum ;  atque  Drocis  ca- 
stro  VIII  kalendas  aprilis  publice  corroborando  as- 
tipulavi ;  ut,  si  quis  unquam  heredum  meorum  his 
contradicere  conatus  fuerit,  cogatur  prius  fiisco  re^ 
gis  auri  libras  persolvere  XXX,  denuo  conatu^  ejus 
inefficax  permaneat;  et  si  perlinax  fuerit,  excom- 
municationis  baculo  feriatur,  donec  resipiscat. 
Nosque  et  parentes  nostri,  cum  domno  nostro 
Guarino,  pro  hoc  facto,fratrum  orationibus  semper 
frui  mereamur.  Testes  hujus  rei  etiam  subscribere 
curavimus.  S.  domni  Hugoni.  S.  Gislebertt  de  Ti- 
lerias  (238). » 

Bociaco,  Urso  de  Tinniaco  YaUe^  Erchenbaldus  da 
Geremari  Vilta,  Radulfus  de  Sibriaco^  Bemerius  de 
Ebriaco,  Milo  presbiter,  Emaldus  abbas,  Jokannes  ds 
SaliciolOf  Raimbaldus.  Ex  nostris  :  Marcoardus  pres^ 
biter;  MgeriuSy  frater  ejus;  Hodo,  Bicherius,  Aaveh- 
tus,  LaurefUius;  Berengerius  et  Johannes,  fraierejia; 
Herlebaldus,  Richardus 


EPITAPHIUM  LANDRICI  ABBATIS 

Auctore.  ut  videtur,  Paulo  monacho 
(Mabill.,  Annales  ordinis  S.  Benedicti,  tom.  iV,  lib.  Lxn,  n.  83,  p.  608.) 


Huc  flectens  oculos  paulum  subsiste,  viator^ 

Disceque  quis  f\ierit,  quem  tumulus  tegit  hic. 
Ha3C  corpus  parva  Landrici  continet  urna, 

Nostri  pastoris  et  Patris  eximii. 
Vivere  dum  quivit,  subjectos  qui  bene  rexit, 

Ostendens  factis,  quod  docuit  monitis. 
Mitibus  exstitit  hic  clemens,  pius  atque  benignus ; 

Inflatos  spernens,  fortiter  hos  reprimens. 
Vir  bonus  et  prudens  ad  grandem  vexit  honorem 

Hanc  sibi  commissam  di^iter  Ecclesiam  : 
Ter  denis  et  ter  binis  cui  preefuit  annis. 

Tunc  caput  extulit  hsc,  post  similis  vidus. 
Exiit  hic  hominem,  sanctus  sicut  Leobinus. 

Cujus  Mars  festum  monstrat  adesse  diem. 
Pax  tibi  sit,  Landrice  Pater,  requiesque  perennis  : 

Cunctis  cum  sanctis  gaadia  jam  tibi  sint.  Amen. 


^^^^^^^^^^^^^^^^^^ 


ANNO  DOMIMI  MC. 


GODEFBIDUS  BULLOMUS 

LOTHARINGIifi   DUX.    HIEROSOLYMifi   REX    PRIMUS 


NOMITIA  HISTORICA. 

[EUtoire  litUraire  de  la  France,  tom.  VIII,  pag.  598.) 


§  I.  —  EiUoire  de  $a  vie.  A 

Godefirol,  qui  a  fourni  ia  matidre  de  tant  de  ro- 
maos  frangais  (I)  et  italiens,  et  que  presque  tous 
les  ^crivaina  de  la  premi^re  croisade  ont  pris  pour 
knr  hdros,  n*a  point  eu  cependant  jusqu'ici  un  seul 
^teur  qui  ait  donnd  son  histoire  complete.  Le  peu 
qu'eii  ont  6crit  par  occasiou  rabbe  Fleuri,  l'abb6 
de  Choisy  et  le  P.  Ifaimbourg,  n*est  propre  qu*& 
(aira  d^irer  de  voir  un  aussi  riche  sujettrait6  aveo 
ime  jaste  ^tondue  par  quelque  habile  plume.  Dieu 
veaille  que  ce  que  nous  en  allons  dire  k  notre 
toor  puisse  faire  naitre  ce  dessein,  et  que  Texecu- 
tion  le  suivo  de  pres.Si  la  vie  de  cet  incomparable 
h^ros  pr6fente  de  m6morabIes  6v6nements  pour 
rhisioire  militaire,  eccl^siastisque  et  civile,  elle  en 
offre  aussi  pour  rhistoire  litt^raire.  Cest  k  ceux-ci  «^ 
que  nooe  nous  arrdterons  plus  parliculi^rement. 

(2)  n  6Uit  fils  atn6  (3),  selon  Guillaume  de  Tyr 
et  Qrderic  Vital,  ou  seulement  putn^,  sclon  d'au- 
tie8,d*£ustache  II,  comto  de  Boulogne  et  de  Lens, 
Tun  dee  plus  puissants  seigneurs  et  des  plus  braves 
capitaines  de  son  temps,  qui  se  fit  autant  de  r6pu« 
tation  dans  les  pratiques  de  la  pi^t^  chr6tienne 
^ue  dana  la  pfofession  des  armes.  Sa  m^re,  qui 
le  nommait  Ida,  et  qui  ne  se  rendit  pas  moins  ce* 
lebre  par  sa  vertu  que  le  comte  son  mari,6tait  flUe 
de  Godefroi  le  Grand,  ou  le  Barbu,  duc  de  la  basse 
Lorraine  et  de  Bouillon,  lequel  6pousa  en  secondes 
aocea  Beatrix,  marquise  ou  comtessc  de  Tosoane, 
ei  ee  trouvait  par  \k  ni^ce  du  pape  iStienne  IX,  et 
ecEar  du  duc  Godefroi  le  Bossu  qui  6pou8a  Tillus- 
tre  Maihikle,  fille  unique  et  heriti^re  de  la  com-  C 

)l)  U  se  trouve  effectivement  au  moins  trois  ou 
quatre  anciens  romans  de  Godefroi  de  Bouillon  en 
notre  vieille  lan^e  franQaise.On  connatt  d*ailleurs 
la  J^rusalem  ddhvrie,  ou  Gadefroi^  le  plus  excellent 
potaie  du  Tasse)  ei  la  Syriade,  ou  Des  exp^ditions 
de  Godefroi  de  Bouillon  dans  la  terre  sainte,  en 
douze  iivres,par  Pierre  Ange  de  Barga,  autre  po^te 
iiaHen« 

(2)  Will.  Tyr.  1.  ix,  n.  5;  Ord.  Vit.  1.  iv,  9,'p. 
508,  509,  743,  757:  Mir.  not.  Eccl.  Belg.,  p.257. 
259.  262,  263;  BolL  xiii  Apr.,  p.  142.  t.  4. 

(3)  Ida,  sa  mdre,  dans  une  de  ses  chartes  le 
nomme  le  premier  de  ses  trois  fils ;  mais  dans  une 


tesso  B6atrix.  (4)  Par  Mathilde,  son  aleule  paier- 
nolle,  fille  de  Gerberge  et  peiite-nile  de  Gharles, 
premier  duc  de  la  basse  Lorraine  et  fr^re  de  Lo- 
thaire,  roi  de  France,  notre  h^ros  descendaii  des 
rois  carlovingiens,  et  par  son  aTeuIe  maternelle,  de 
ceux  de  Lombardie.  Cest  sur  ce  principe  qn'Orde- 
ric  Vital  et  rhistorien  de  la  bienbeureuse  Ida  at- 
testent  que  le  comte  Eustuche,  son  p6re,  6tait  de  la 
race  de  Cbarlemagne  (5). 

(6)  Godefroi  naquit  h  BouIogne-sur-Mcr  k  rextr6- 
mit6  de  la  Picardie,  ou  pluidt  k  Basy,  dans  le  Bra- 
bant  frangais,  et  eut  pour  fr^res  Baudouin,  qui  lui 
succeda  dans  la  suitc  au  royaume  de  Jerusalem,et 
Eustache,  qui  h^rita  des  6tats  de  leur  p^re,  et  con- 
tracta  alliance  avec  Marie  d'Ecosse,  dont  il  eutune 
filie  unique,  nomm6o  Mathilde,  qui  ^pousa  Etienne 
de  Ghampagne^  depuis  roi  d*AngIeterre,-&  la  mort 
d*Henri  I.  (7)  Guillaume  de  Tyr  et  quelques  autres 
^crivains  donnent  encore  &  Godefroi  un  iroisi^me 
frere  nomm6  Guillaume,que  les  g6n6aIogistes  com- 
ptent  pour  la  souchedesflerniersducsdeLorraine. 
(8)  Mais  une  gen6alogie  ^crite  vers  Tan  1095  ne  re- 
connatt  que  trois  flls  du  comte  Eustache  et  de  la 
comtesse  Ida,  Eustache  Godefroi  et  Baudoin*  De 
m^meni  la  comtesse  Ida,  ayant  occasion  de  parler 
de  ses  enfants,  ni  Godefroi,  parlant  de  ses  fr^res, 
ne  nomment  jamais  ce  Guillaunie.Quoi  qu'il  en  soit 
de  ce  quatri^me  fils  du  comte  Eustache,  (9)  Gode- 
froi  eut  une  soBur,  nomm6e  Prax^de-Ad6Iaide,  qui 
6pousa  Henri  IV,  roi  de  Germanie,  puis  empe- 
reur. 

La  Providence,qui  destinait  Godefroi  k  de  gran- 

autre  elle  nommc  Eustache,  son  fr6re,  avant  lui. 

(4)  Spic.  t.  VII,  p.  584.   585;  Mir.  ibi.,  p,  262, 
263. 

(5)0rd.   Vit.   I.   iv,   p.  508;    Boll.  ib.,  p.  4ftl, 

n  3. 

(6)  Will.  Tyr..  I.  viii,  n.  24;  I.  ix,  n.  5,  6 ;  Mir. 
ibid.,  p.  259;  Boll.  ib.,  p.  145,  n.  17. 

(7)  Will.  Tyr.  1.  ix,   n.  5;  Mir.  Cod.  don.,  p. 
225. 

(8)  Mir.  Not.  Eccles.  Belg.,p.  262,^63;  Cod.doij. 
p.  2'i3,  224   229.  230. 

(9)'6id^  Vitri!  IV,  7,  pag.  509,  639;-Berth.  Chr, 
an.  1095;  Dod.  Chr.  an.  1093,  1097. 


3tl 


GODEFRIDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


372 


des  ohoses,  le  fit  nattre  avec  toutes  les  dispositions  A.  8'61evaient  entre  les  FranQais  et  les  Allomands 


n6cesbaires  du  coeur,  de  Tesprit  et  du  corps.  (10) 
Bient6t  on  d6couvrit  en  lui  des  inclinations  natu- 
rellement  port6es  h.  la  vertu,  un  ricbe  fonds  de 
bont6,  de  g6n6rosit6,  de  compassion,  m^me  pour 
les  coupables,  de  douceur,de  modestie^dhumilitey 
de  craintc  de  Dieu,  une  probit^  de  moeurs  exempte 
de  nuages  et  de  variation,  un  esprit  ais6y  vif,p6n6- 
trant,  6Iev6^  capablo  des  plus  grandes  entreprises, 
une  grandeur  d'dme  dont  on  a  peu  d*exemples,  un 
courage  intr6pide,  soutenu  d'un  temp^rament  ro- 
buste  et  d'une  grande  habilet6  dans  ies  exercices 
militaires.Ges  heureuses  dispositions  lui  donnaient 
plus  d'un  trait  de  ressemblance  avec  Gharlemagne, 
dont  il  descendait,  cui  vere  plurimus  inerat  Carolus, 


(17). 

La  soUdrt^  de  sa  pi6t6  ne  permet  pas  non  plus 
qu'on  doute  qu'il  ne  filt  fort  instruit  de  sa  religion. 
Nous  en  avons  un  autre  indice,  qui,  bien  que  pris 
deschoses  assez  communes,fait  n6anmoins  prejugcr 
avantageusement  de  ce  qui  se  passait  dans  les  plus 
importantes.  (18)Godcfroi  ne  voyait  point  d'images 
et  de  figures  dans  les  6gli8es,qu'il  ne  voulilt  savoir 
ce  qu'elles  repr6sentaient.  A  cet  elfet,  il  s'adressait 
aux  clercs  et  autres  personnes  qui  lui  paraissaient 
plus  instruites,  et  les  priait  de  Ten  instruirc  lui- 
m^me.  Le  rdle  brillant  qu'il  joua  en  tant  d'occa- 
sions,  soit  dans  les  combats  ou  dans  les  campe- 
ments,  soit  aux  si6ges  de  villes  ou  dans  Ics  n^go- 


tam  sanguine  quam  menie.  Rien  de  plus  digne  de  |.  ciationSjSoitenfmdansIegouvernement  du  royaume 

ralliance  admirable  qu'ii  savait  faire      de  J6rusaIem,quoique  son  r^gne  ait  6te  tr^s-court, 


louanges  que  i  auiance  aamiraDie  qu 
de  deux  professions,  incompatibles  en  apparence 
aux  yeux  de  la  plupart  du  monde.  (10*)S'agissait-il 
de  Tart  militaire?  11  y  brillait  autant  que  le  comte 
son  p6re,qui  s'y  etait  fait  une  brillante  r6putation. 
Etait-il  question  du  culte  de  Dieu?  Godefroi  s'en 
acquittait  avec  la  mSme  pi6t6  que  sa  m^re,  elle- 
mSme^qui  jouissait  d6jk  d'une  grande  r^putation  de 
saintet^.  (11)  II  regrettait,  comme  il  s*en  explique 
lui-m6me,  que  la  profession  des  armes  remp^chat 
de  s^appliquer  aux  choses  divines  autant  qu*il  Tau- 
rait  80uhait6.  G'ctait  pour  y  suppleer,  et  avoir  plus 
de  part  aux  bonnes  (Buvres  des  serviteurs  de  Dieu, 
qu*il  se  portait  volontiers  k  les  obiiger  et  k  leur 
faire  du  bien.  II  en  avait  re^u  Texemple  de  ses 


tout  cela  annonce  qu*il  poss^dait  ioutes  ISs  connais- 
naissances  necessaires  k  un  grand  capitaine,  k  un 
habile  politique,  k  un  sage  souverain. 

Tel  6tait  Godefroi  (i9)  en  1076,  ann6e  oti  mon- 
rut  le  duc  Godefroi  le  Bossu,  son  oncle  matornely 
qui  lui  laissa  le  duch6  de  Bouillon.  II  prit  aussi- 
tdt  le  titre  dc  duc  de  Bouillon,  sous  lequel  il  est 
plus  connu,  et  qu'il  a  immortaHs6.  II  devait  aussl 
Bucc6der  k  son'oncIe  dans  ses  autres  possessions 
puisque  colui-ci,  n'ayant  point  d'enfants,  Tavait 
adopte  pour  son  /lls  et  designe  comme  son  h6ri- 
tier;  mais  lo  roi  ilenri  IV,  regardant  les  fiefs  de 
cette  succession  comme  lui  ^tant  devolus,  rcvMit 
Gonrad,  son  propre  Als,  du  duch6  de  Lorraine,  et 


p^res,  qui  sont  reconnus  pour  fondateurs  ou  bien-  C  donna  au  jeune  Godefroi  le  marquisat  d^AnverSy 


faiteurs  de  plusiours  monast^res  (12). 

La  bienheureasc  Ida  avait  6i6  trop  bien  instruite 
des  lettres  en  sa  jeunesse,  pour  n6gliger  d'en  faire 
aussi  instruire  ses  enfants.  (13)  Baudoin  s  y  ren- 
dit  habilc,  suivant  le  t^moignage  d'un  historien 
proche  du  temps.  Mal«  Godefroi  le  surpassa  en  ce 
point  comme  en  tant  d  autres  (14).  II  est  visible 
par  sa  letlre  au  prince  Boemond  (15)  et  par  une 
de  ses  harangued  que  Guillaume  de  Tyr  nous  a 
conserv6e  (16),  qu'il  parlait  aussi  purement  latin 
qu'aucun  autro  ecrivain  de  son  temps.  S'il  a  dict6 
lui-mSme  les  chartes  que  nous  avons  do  lui,  on 
y  trouve  une  autre  preuve  de  ce  que  nous  avauQons 
ici. 


par  une  esp6ce  de  d6dommagement.  Dans  la  suite 
cependaut^  Gonrad  ayant  donn^  sujet  de  m^conten- 
tement  au  roi  son  pere,  ce  prince  lui  6ta  la  Lor- 
raine  ct  la  rendit  k  Godefroi,  k  qui  elle  appartenait 
de  droit,  et  qui  d^ailleurs  Tavait  bien  merit^  par 
les  services  signaI68  qu'il  avait  rendus  k  Henri, 
comme  on  le  verra  par  la  suite  (20). 

On  distinguait  alors  la  hauteetlabassoLorraine. 
Mais.la  haute  Lorraine  n'6tait  presque  connue  que 
80US  le  nom  de  Mosellanafei  par  la  denominalion  de 
Lorraine  on  n^entendait  que  la  basse,  qui  n'6tait 
autre  que  le  dnch^  de  Brabaut.  Dans  la  suito  le 
nom  de  Lorraine  passa  k  la  Mosellane.G^est  ce  qui 
commenQa,  ce  semble,  d^s  le  temps  de  Jacques  de 


A  la  connaissance  de  la  languo  latine  il  joignait  n  Vtri  qui,  faisant  T^loge  de  notre  h6ro8,  le  qualiOe 
celle  de  Tancien  langage  frangais  ct  de  la  langue      duc  de  Brabant,  quoique  tous  les  historiens  qui 

Tavaient  prec6d^  lui  donnent  le  titre  de  duc  de 
Lerraine  (21). 

(15)  Will.  Tyr.,  1.  ii,  n.  10. 
fl6)  ibid.  1.  II,  n.  40. 

(17)  Otto.  Chr.  1.  VII,  c.  5 ;  Ursp.  Chr.  an.  4099; 
Alb.  Ghr.  an  1099,  par.  ii,  p.  180. 

(18)  Will.  Tvr.  1.  IX,  ii,  2. 

(19)  Lamb.  Schab.  an.  4076;  Spic.  t.  XII,  p.284; 
Mk".  Not.  ib.,  p.  257,  258;  Cal.  Hist.  de  Lar.  t.I,  p. 
1125. 

(2  )  Malm.  ib.  p.  143. 

(21)  Mart.  ibid.  t.  III,  p.  282. 


teutonique.Celte  connaissance  lui  servit  plus  d'une 
fois  k  la  croisade  pour  apaiser  les  difTerends  qui 

(10)  Rob.  Ges.  Fr.  1.  ix,  p.  76;  Rad.Gers.  Tancr. 
p.  124,  422,  n.  44;  Mub.  Mus.  It.  par.  ii,  p.  433. 
Will.  Tyr.  I.  ix,  n.  5;  Ord.  Vit.  I.  ix,  p.  757; 
Maim.  De  reg.  Angl.,  1.  iv,  p.  133,  142.  Ursp.  Ghr. 
an.  1097. 

(10*)  Rad.  Ges.  Tancr.  ib.;  Mab.  ibid. 

(11)  Mart.  Anec.,t.  I,  p.  264. 
.    (12)  Mir.  Not.  ib.  p.   195,   199,  223,  226  ;  Mey. 
An.  1090.  Boll.  xiii.  Apr.;  p.  444,  n.  2. 

13)  Ord  Vit.  1.  VII,  p.  639. 

14)  Guib.  Ges.  Fr,  1.  ii,  c.  7. 


i! 


373  NOTITIA  HISTOUIGA.  374 

Dne  des  premi^ros  occasions  oilGodefroi  signala  A  la  dependanceduduohedeBouillonlecomi^deVer- 


8on  courage  (22)  fut  un  combat  singulier  qu'on  le 
contraignii  de  soutenir  contre  un  autre  jeune  sei- 
gneur  du  pays,  son  parent.lls  etaient  en  d^saccord 
au  sujet  d*une  terre  consid^rablc,  et  il  faliut  tcr- 
miaer  le  dilT^rend  par  cette  voie  meurtri^re^ce  qui 
n'^tait  alors  que  trop  ordlnaire,  surtout  parmi  la 
noblesse.Le  jour  venu  pour  raction,lesdeux  cham- 
pions  entr^rent  en  lice  en  presence  de  Henri^roi  de 
Germanie  et  de  toute  sa  cour.  Apres  plusieurs  pas  • 
ses  Godefroi  porta  sur  le  bouclicr  descnadversaire 
on  si  rude  coup,  que  T^pee  se  brisa  dans  sa  main. 
Les  spectateurs,  voyant  que  la  partie  n*6tait  plus 
^gale,  voulurent  faire  cesser  le  combat.  Mais  tous 
deux  8'y refus^rent.Godefroi,  se  servant  alors  commc 


dun,  qui  en  d^pendait  effectivementy  comme  on  le 
voit.^L  n*en  pas  douter,par  lessiatuts  de  raTeulma* 
ternel  de  notre  h6ros  (30),pour  tenirdans  ledevoir 
les  avoues  de  cette  feglise.  Afin  de  mieux  r6ussir 
dans  son  projet  (31),  Thicrri  engagea  rempereur  i 
6tablir  vicomte  de  Verdun  Albert,comte  deNamur, 
seigneur  puissant  et  reconnu  pourennemideGode- 
froi.Albert,soutenu  par  les  troupes  de  r6v6que  de 
Verdun,  vint  assi^ger  Bouillon.  A  cette  nouvelle 
Godefroi  y  vole  avec  son  arm6e,  et  en  fait  lever  le 
si%Bapr6syavoirtu6beaucoup  de  noblesse.  Ensuite 
par  repr^sailles,  Godefroi,  ayant  delivr6  Henri, 
comte  de  Grandprey,quc  revfique  de  Verdun  tenait 
cn  prison,  le  l&cha  sur  les  terres  de  ce  dernier,  et 


il  put  da  trouQon  d'6p6e  qui  lui  restait,en  frappe  si  n  b&tit  de  son  cdt6  une  forteresse  &  Stenai,  sur  les 
mdement  son  adversaire  k  la  tempe  gauche,  qu'il      confins  du  m^me  dioc^se.  La  guerre  s*alluma  de 


le  renverse  demi-mort  et  le  d^sarme  aussitdt;  mais 
se  voyant  mattre  de  la  vie  de  son  ennemi,  au  lieu 
de  la  lui  6ter,  il  pria  les  seigneurs  pr6sents  de 
Tengager  h  accepterunaccommodementhonorable. 
La  generosit6  et  la  valeur  que  Godefroi  fit  parottre 
en  cette  rencontre  lui  acquirent  une  gloire  immor- 
teUe. 

(23)  H  entra  cnsuite  danslcsarmeesdu  roi  Henri, 
depuis  empereur,ct  servit  ce  prince  avec  beaucoup 
de  bravoure  et  de  succ^s.Il  assista  k  la  bataillequi 
•e  donna  en  Saxe  en  1080,  et  personne  ne  fut  jug6 
plus  digne  que  Godefroi  deporterraigleimp6riale. 
(24)  La  fortune  semblafavoriserd*abord  les  Saxons, 
et  de^k  le  roi  voyait  son  armee  fuir  devant  ses  en- 


nouveau,  et  Thicrri,  aid6  du  comte  Albcrt  et  d'au- 
tres  troupes  auxiliaires,vint  mettre  le  si^ge  devant 
Stenai.  On  combattit  de  part  et  d'autre  avec  beau- 
coup  de  valcur,  et  la  victoire  resta  douteuse.Gode- 
froi  envoya  Eusiache  et  Baudoin,  ses  fr^res,  lever 
des  iroupes  en  France  ct  en  Allcmagne,  et  avec  ce 
renfort,  il  s*empressa  de  secourir  Stenai,  dont  1*6- 
v^que  de  Verdun  fut  contraint  de  lever  le  si6ge. 
C*etait  en  la  40«  annee  de  Tepiscopat  de  Thierri, 
vers  1086 ;  et  les  choscs  demeur^rent  en  cet  6tat 
jusqu*au  temps  de  la  publication  de  la  croisade. 

(32)  Alors  Godefroi,  anime  d'un  esprit  de  pi^t^, 
prit  le  parti  de  tourner  ses  armes  contre  les  enne- 
mis  du  nom  chr^tien,  ct  s'y  engagea  parvoju.  D^s 


nemis  victorieux^lorsque  Godefroi  changea  leurvic-  C  ce  moment  il  fut  delivre  d*une  fl^vre  lente  que  lui 


ioire  en  defaite  en  tuant  de  sa  propre  main  le  roi 
Rodolfe  (25),  cause  de  la  guerre.  Au  bout  de  trois 
109,  le  roi  Henri,  toujours  irrit*^  conire  le  pape 
Gr^oire  VII,  ayant  mis  le  si6ge  devant  Rom6,et  y 
tyant  perdu  beaucoup  de  temps,  Godefroi  trouva 
cnfin  le  moyen  d'y  enirer  le  premier,  et  en  ouvrit 
les  portes  aux  assi^geants  :  service  signal6  qui  mit 
Henri  en  6tat  d^efTectuer  le  dessein  qu'il  avait  de- 
puis  longtemps  de  se  iaire  couronner  empereur,ce 
qm  86  fii  &  Pftques  de  rannee  suivanie  (26). 

11  arriva  cependant  que  celui  qui  avait  si  avan- 
tagcusement  servi  ce  prince  se  trouva  dans  robli- 
gation  de  lui  declarer  laguerre.Hcnriayantouirag6 
i*imp6ratrice  Prax^de,  sceur  de  Godcfroi,  ce  h6ros. 


avaient  laissce  les  faiigues  du  si6ge  de  Rome,et  sa 
sant6  alla  toujours  se  fortifiant  dc  plus  en  plus,  ce 
qui  lui  inspira  une  nouvelle  ardeur  pour  la  guerre 
sainie.Afin  de  rentn^prendre  avcc  plus  de  succ^s,  il 
fit  g6n6reusement  la  paix  avec  Richer,  6v6que  de 
Venlun,  successeur  de  Thierri.  Non-seulement  il 
lui  c6da  le  comie  de  sa  vilIeepiscopalc,queRicher, 
par  esprii  de  reconnaissance,  transporta  sur-le- 
champ  k  Baudoin,  fr^re  de  Godefroi,  et  que  Bau- 
doin,  h  son  d6pari  pour  la  croisade,  rendit  k  1*6- 
v6que  par  un  plus  grand  trait  do  g6n6rosit6;  mais 
il  rasa  encore  la  forteresse  de  Montfaucon,  qu'il 
avait  consiruite  dans  lc  diocese  deVerdun  ctdonna 
&  cette  6glise  les  places  dc  Sienai  et  do  Mousay, 


iofiniment  sensible  au  point  d'honneur,ne  cruipas  j)  En  dedommagement  1  ev6que  et  le  clerg6  de  Ver- 


devoir  laisser  un  afTront  de  ceite  nature  sans  vcn- 
geance  (27)  II  arma  donc  contre  rempereur,  et  fut 
isaez  heureux  pour  le  battre  et  le  mettre  en  fuite 

(28). 

A  la  faveur  de  cette  guerre,  Thierri,  surnomm6 
le  Grand,  6v6que  de  Verdun  (29),  tenta  de  tirer  de 

(22)  Wiil.  Tyr.  ib.  n.  7. 

(23)  Malm.  ib.;  WiL  Tyr.  ib.  n.  8. 

(24)  Berth.  Chr.  an.  1080.  Ursp.  ib. 

(25)  Will.  Tyr.  ibid. 

(26)  Berth.  ibid.  an.  1082 ;  Malm.  ib. ;  Hug.  Fl. 
Chr..  pag.  227,  228. 

(27)  Berih.  ibid.  an.  1095 ;  Dod.  ibid. 


i 


dun  donn6reni  au  duc  des  soiiimcs  consid6rablcs 
quMl  employa  aux  frais  de  son  voyage.  Ceci  ne  suf- 
lisant  pas  encore  pour  sa  depense,  il  aliena  k  Te- 
glise  de  Liege  son  beau  duch6  deBouillou,moyen- 
nant  trois  marcs  d'or  ct  trois  cents  marcs  d*ar- 
gent  (33). 

(28)  Ord.  Vit.  1.  vn,  p.  639. 

(29)  Spic.  t.  XII,  p.  284. 

(30)  Mari.  Annec.  t.  I,  p.  189,  190. 

(31)  Spic.  ibid. 

(3J)  Malm.  ib.  p.  144. 

(33)  Ibid.  Mart  Amp.  Cod.  t.  V,  p.  1073. 


375 


GODEPRIDUS  HieRO.SQLYMiE  REX. 


376 


(84)  Apr^s  ces  pr6paralifs,  Godefroi,  comptant  A  les  ennemis  du  nom  chr6tien.  Aussi  soutint-ii  tout 


encore  plus  sur  le  secours  de  Dieu  quc  sursespro- 
pres  lorceSjpartit  d^s  le  priniemps  derann6el096, 
avec  ses  freres  Eustacho  ct  Daudoln,  k  la  t^te  de 
plus  de  deux  ccnt  millo  croises,  iant  Frisons,  Sa- 
xons  et  Allemands.que  Lorrains  ot  principalement 
Frangais  (35). 11  pril  sa  route  par  la  Ilongrie,  apres 
en  avoir  obtcnu  la  pcriinssion  du  roi  qui  le  iraita 
avcc  bcaucoup  dhonRcur.  Godefroi  de  son  cAlere- 
tini  son  arm6e  dans  une  siexactediscipline,qu*elle 
n'ycausa  aucun  d6g&i.Il  ncn  fut  pasde  mSmeaux 
approches  de  Constaniinople.  Le  duc  ayani  appris 
que  rempereur  Alexis,  prince  fourbe  et  rus6,  y  re- 
tenait  capiifs  Hugues  le  Grand,freredePhilippe,roi 
de  France,  ci  quelques  au'.res  seignsurs  croises, 


le  poids  du  commandement.^ut  tolius  exerciius.dit 
de  lui  Guillaume  de  Tyr,un  de  ses  plus  fldMeshis- 
torions,  quasi  singularis  erat  columna.  Sous  un  tei 
chef  Tarm^e  chretienne  aurait  fait  des  merveilles 
si  les  crois6s  avaient  6U  plus  susceptibles  de  dis- 
cipline  et  qu'il  e^ii  regn6  plus  d'harmonie  enire  les 
Sdigneurs  qui  les  commandaient. 

On  commen^a  les  operations  de  la  Guerre  sainte 
par  le  si6ge  de  Nic6e  en  Bithynie  (39).  Godefroi  fut 
le  premier,avec  le  comte  deFlandrea,qui  rattaqua, 
et  eut  boaucoup  de  part  k  la  prise  de  la  ville,  qui 
ee  rendit  par  composition  (40).  Baudoin,  fr^re  de 
noire  duc,qui  s'6tait  s6par^,avec  quelquestroupes, 
du  gros  de  Tarmee,  ayant  6t6  reconnu  prince  d'E- 


lui  6crivit  pour  le  prier  de  les  metirc  en  liberi6.  «  desse,oi!i  il  fonda  un  puissant  Etat,ie8  autres  croi- 
Alexis  refusa,  et  continua  k  faire  sentir  auxcrois^s      sds  s'avanc6rent  en  Syrio  et  all6rent  faire  le  m^ge 

d*Antioche  (41).  Ce  fut  k  cette  exp6dition  qui  coiita 
aux  chr6iiens  beaucoup  de  monde  et  de  faUgues, 
que  Godefroi  montra  autant  de  constance  que  de 
valeur ;  claruit  ibi  multum  dux  Lotharingix.  En  ap- 
prochant  de  la  ville  il  se  signala  paruneaciionhd- 
roique  qui  m6ritaii  de  ne  pas  tomher  dans  roubli. 
Se  trouvant  avcc  douze  de  ses  gens  seulement,  il 
fut  rencontr6  par  un  parii  de  Turcs  au  nombre  de 
cent  cinquante.Toui  auire  auraii  sans  doute  trem- 
bl6,et  peui-6ire  8uccomb6  enpareil  cas;  mais  Tin- 
tr6pide  Godefroi,  dont  le  courage  6iait  sup6rieur  k 
cette  sorie  de  p6rils,chargea  ces  infiddles  avectant 
de  vlgueur,  qu*il  en  tua  trente  sur  la  place,  en  fit 
trente  autres  prisonniers,  et  mit  en  fuite  les  au- 


les  cfTetsde  sahaine  contrelesLatins.il  enfallutve- 
nir  aux  mains;et  les  troupes  de  cc  prince  malcon- 
seille  ayant  ete  batiues,  il  craignit  pour  ses  ^tats 
et  comprit  les  suites  de  sa  fausic  politique.  II  fit 
donc  sa  paix  avcc  le  duc  ei  le  rcnvoya  comble  de 
pr6sent8. 

Godefroi,  ayani  donne  en  ceiie  rencontre  des 
preuves  de  son  inir6pidit6  et  de  sagrandcurd'ftme, 
eutencoreoccasiondefaireparatiresadouceur  et  sa 
mod6ration.(36)Lecomiede  Saini-Giles  etantarriv6 
presque  aussiiftt  pr6s  de  Consianiinople,  avec  les 
croises  qu'il  conduisait,et  ayant  re^u  dum6meem- 
pcreur  des  sujets  do  m6conieniement,  voulaitiirer 
vengeance  de  sa  perfidie.  Mais  le  duc  Godefroi  lui 


repr6senta  qu*il  ne  eonvenait  point  qu*ils  tournas-  C  tres  qui  perirent  dans  les  marais  et  la  riviere  voi- 
sent  leurs  armescontredeschr6iiens,telsqu*etaient      sine. 


les  sujeis  d'Alexis,  et  Tengagea  k  aller  trouver  ce 
mauvais  prince  pour  pr6venir  toute  hosiilit6. 

Apr6s  que  les  difT^renies  arm6es  des  crois6s  se 
furent  r6unies  pour  agir  conire  les  infldeles,siron 
n'61ut  pas  en  forme  le  duc  Godefroi  pour  en  6ire  le 
chef  principal,  avec  Adh6mar,  6v6que  du  Puy,  qui 
en  qualii6  de  16gai  et  de  licutenanidupapeytenait 
le  premier  rang.Jil  est  au  moins  certain  qu'il  fut 
regard6  comme  tel  (37).0nne  pouvait  effeeiivement 
faire  un  meilleur  choix  (38)  puisqu'il  r6unissaii  en 
sa  personne,  comme  il  a  6t6  dit,  toutes  les  vertus 
chreiiennes,  civilcs  ei  miliiaires.  II  avait  appris  k 
faire  la  guerre  ila  fran^aise  oi  s'y  6tait  d6jiacquis 


On  n*est  point  surpris  d'un  exploit  au8si  prodi- 
gieuxlorsqu'on  litdansles  historiensdu  tempsquei- 
quesexemples  ohoisis  de  la  force  extraordinaire  que 
la  nature  avait  mise  en  ce  hcros  (42).  Ayant  ren- 
contr6  sur  le  pont  d*Aniioche,durant  le  siege  de  ia 
ville,un  turc  cuirass6,Godefroi  d'un  seulcoupdeci- 
meterre  le  coupa  par  le  miiieu  du  corps^  de  faQon 
que  la  partie  superieure  tomba  sur  la  place,  et 
Tautre  fut  emport6e  par  le  cheval  que  montait  oe 
malheureux.  En  une  autre  rencontre  il  fendit  en 
deux,  aussi  d'un  seui  conp  de  cimeterre,  un  autre 
turc  depuis  la  t6ie  jusqu'&  la  selle  de  son  eheval 
qu'il  coupa  m6me,  et  blessa  le  cheval  k  Tepine  du 


beaucoup  de  gloire.  11  avaii  d*ailleurs  une  forceex-  D  dos.(43)Dansunepartiedechassequ'iifitunjourpar 


traordinaire,  dont  on  rapport^ra  quolques  traits 
dans  la  suiie;ei  depuis  longiemps  il  n'avaitparude 
capitaine  qui  eiit  ei  plus  de  couragcet  plus  de  va- 
lcur.Il  m6ritait  donc  k  juste  titre  de  conduire  cette 
muliitudc  innombrable  de  chr6tiens  arm6s  contre 


delassemeni  avec  d^autres  seigneurs  croi868,se  trou- 
vant  dans  un  bois  eloign6d'eux,ilfilrencontred'un 
ours  de  grandeur  6norme  qui  allait  d6vorar  uo 
pauvre  homme  qui  ramassait  du  bois  sec.  Gode- 
froi^  naiurellement  compatissant,  pousse  son  che- 


(34)  Ursp.  Chr.  an.  1066,  1097.  Mart.  ib.;  Malm. 
ib.,  p.  133. 

(35)  Will.  Tyr.  1.  ii,  n.  3. 

(.S6)  Tud.  ib.  Ges.  Fr.,  1.  ii,  p.  781. 

(37)  \Vill.  Tyr.  1.  iv,  n.  22. 

(38)  Ord.  Vit.  l.^>ix,  p.  757  ;  Malm.  ib. 

(39)  Willelm.  Tyr.  1.  iii,  c.  1 ;  Tud.  ib.,  1.  ii, 


p.  781.  Raim.  de  Ag  ,  p.  141. 

(40)  Will.  Tyr.  1.  iv,  n.  1,  " 

(41)  Raim.  ac  Ag.  p.  147. 


(40)  Will.  Tyr.  1.  iv,  n.  j,  5,  9, 13. 

.  ac  Ag. 
(42)  Tud.  ibid.  L  lu,  p.  780  ;  Malm.  ib.  p.  144 ; 


Will.  Tyr.  1.  v,  n.  9. 
(42)  Will.  Tyr.  1.  iii,  n.  17. 


377 


NOTITfA  HISTORICA. 


378 


fnl  pour  d^livrer  ce  pauvre  mis^rable.  Uours,  le  A 
voyant  venir,  quitte  sa  premidrc  proie  et  tourne 
oontre  lui  toute  sa  fureur.  Notre  b6ros  en  cette  oc- 
casion  eut  besoin  de  toute  sa  force  et  de  toute  sa 
dezt^rit^.  Forc6  d*abandonner  son  chevai  ble8s6,  il 
p&rvint  k  saisir  la  b^te  de  la  main  gauche  tandis 
que  de  Tautre  il  la  perQait  de  son  6p6e.  II  en  regut 
lni-m6me  des  blessiiref  graves  qui  le  condiiisirent 
ju8qu'auz  portes  du  tombeau.  Cest  Guillaume  de 
Tyr»c6t  bistorien  si  v^ridique»  qui  nous  a  conserv^ 
ee  m^morable  6venement. 

Guillaume  de  Malmesburi  le  rapporte  aussi  de 
•oncdt6,commerayant  appris  d'un  t6moin  oculaire. 
Ifais  au  lieu  d*un  ours  il  dit  que  c'6tait  un  lion. 

(44)  Gependant  le  d6couragement  8'emparait  des 
eroises,  retenus  depuis  six  mois  devant  Antiocbe,  |> 
et  ils  songeaient  s6rieusement  k  lever  le  siege.  Go- 
defroiy  &  qui  le  bruit  de  ses  derniers  exploits  avait 
concili6  une  nouvelle  conflance,  s*en  6tant  aperQu, 
releva  leur  courage  et  les  engagea  k  faire  de  nou- 
veaux  efforts.  II  y  Gt  lui-m6me  des  prodiges  de  va- 
leur;  ce  qui  fut  suivi  d*une  victoire  sur  Tennemi 
et  de  la  prise  de  la  ville  le  troisi6me  de  juin  1098. 
(45i)  Peu  de  jours  apres  il  leur  fut  encore  d'un  plus 
grand  flecours,]orsque,assi6g68  eux-m6me8  par  une 
armee  innombrable  de  Turs,  ils  se  virent  reduits  h 
une  telle  extr6mit6  que  les  chefs  m6me8  des  cbr6- 
tiens  6taient  r^solus  de  tout  abandonner  et  de  se 
Tetirer  pendant  la  nuit.  Godefroi,qui  ne  savait  rien 
eraindre  sous  la  protection  de  Dieu,  eut  recours  h 
aon  6loquence,  et  second6  de  r6v6que  Adbemar,  il 
ff^nsmt  par  ses  path6tiques  remontrances  k  les  rete-  € 
air.  II  n'y  eut  qu'Etienne,  comte  de  Ghartres  qui 
quitta  la  partie.  Les  autros  reprirent  courage,  et, 
ranim68  d'une  nouvelle  conOance  en  Dieu  par  la 
d6eouvertede  la  sainte  Iance,ils  flrent  un  tel  eiTort, 
que  le  23  du  m6me  mois,  apr6s  avoir  extr6roement 
sonffert  pendant  vingt-cinq  jours,  faute  de  vivres,ils 
mirent  les  ennemis  en  fuitej,  prirent  leur  camp,  et 
firent  sur  eux  un  butin  immense. 

(46)  Apr68  qu'on  eut  r6tabli  toutes  choses  k  An- 
4ioche,rarm6e  chretienne  marcha  vers  J6rusalem,et 
yarrivaleT.Mais  rarm6e  necomptait  plus  que  vingt 
mille  combattants  et  tout  au  plus  quinze  centsche- 
vaiix,au  lieu  qu*il  y  avait  dans  la  viile,di8ait-on,qua- 
rante  mille  hommes  bien  arm6s,et  fournis  de  toutes 
sortes  de  munttions.  (47)  Godefroi  se  chargea  avec  j^ 
Tancr6dede  Tattaquer  par  rendroitle  plus  fort,tan- 
dis  qne  lecomte  de  Saint-6ile8,le  duc  de  Normandie 
et  le  comte  de  Flandres  Tattaqueraient  de  deux  au- 
tres  c6t68.  (48)  Quoiqu'il  y  etLi  parmi  les  seigneurs 
crois^a  plusienrs  capitaines  exp6riment68,  coura- 


geux,  intr6pide8,aucun  cependaptne  prdvenait  aux 
attaques  le  duc  Godefroi.  (49)  II  se  porta  4  celleda 
J6rusalem  avec  tant  de  succ68  qu'il  r6u88it  le  pre- 
mier  k  entrer  dans  la  ville,qui  fut  prise  le  ISjuillel 
8uivant.(50)Goderroi,quis'6tait  abstenu  ducamage 
apr6s  la  victoire,  laissa  ses  compagnons  Iivr68  h 
rexc6s  de  leur  joie,  et,  suivi  de  trois  serviteurs,  se 
rendit  sans  armes  et  nu-pieds  dans  r6glise  du  Saint- 
S6pulcre.  Cet  acte  de  d6votion  6dina  toute  Tarm^e 
et  lui  rappela  les  devoirs  de  la  pi6t6. 

Apr6s  la  prise  de  J6rusalem  on  8*occupa  d*en  ri- 
tablir  le  royaume.  Quatre  personnages  6galemen4 
illustres,  Godefroi,  Raimond,  Robert,  duc  de  Nor* 
mandie,  et  Tancr6de,  pouvaient  pr^tendre^  lacou- 
ronne.  Dix  chretiens,choi8is  parmi  les  personnagef 
les  plus  recommandablesdu  clerg6etde  rapm6e,fu- 
rentappeI6s  k  6Iire  le  roi  deJ6ru8aiem.Les  61ecteup8 
procIam6rent  le  nom  de  Godefroi  et  Tarmee  re^ut 
cette  d6cision  avec  la  joiela  plus  vive.On  conduisit 
le  duc  en  triomphe  &r6gli8e  du  Saint-S6pulcre,  el 
\hf  il  fit  le  serment  de  respecter  les  lois  de  FhoB* 
neur  et  de  la  bonne  foi.  La  c6r6monie  de  son  inau- 
guration  se  borna  h  cette  formaIit6,car  il  ne  voulnt 
jamais  porter  les  marques  de  la  royaut6,di8ant  qu*il 
ne  convenait  pas  qu*on  lui  vtt  une  couronne  d'or  sur 
la  t6te  dans  le  lieu  m6me  oil  J6su8-Christ  en  avait 
port6  uned'6pines  pourlesalutdeshommes.Ilreftisa 
pareillement  de  prendre  le  titre  de  roi.se  contentant 
de  cclui  de  duc  et  d'avou6  du  Saint-S6pulore.  Tous 
les  historiens,qui  ont  parl6  decette  61ectiQn,etdont 
la  plupart  avaiont  connu  personnellement  Godefrol, 
y  applaudissentTavec  les  plus  grands  61oges.  (51)  U 
6tait  juste,  dit  Tun  qu*en  cette  occasion  Godefa^i 
etit  la  pr6r6rence,  puisqu'il  6tait  au-dessus  de  tous 
les  princes  de  Tarm^e,  tant  par  ses  exploits  herol- 
ques  et  ses  conseils  que  parsa  foi  et  ses  vertus.  0 
la  m6ritait,cuoute  un  autre,  par  la  raison  qu'il  6tait 
plus  propre  h  donner  du  relief  h  la  dignit6  royale 
qu*2ien  recevoir  d*elle.  CSar  ce  n'6taient  point  les 
honueurs  qui  le  rendaient  illustre,  c*6tait  au  coa- 
traire  lui  qui  relevait  T^clat  et  le  brillant  des  hon- 
neurs.Aiosi  il  arriva,que  pour  un  duch6qu*]I  avait 
abandonn6  par  piti6,  la  Providence  lui  rendit  un 
royaume. 

Ge  royaume,il  est  vrai,6tait  alors  peu  de  chose.et 
ne  laissa  pas  neanmoins  de  subBister  quatre-vingt- 
huit  ans.  Les  vilies  qui  en  d6pendaient  6taient  en 
petit  nombre,et  86par6e8  les  unes  des  autres  par  de 
vastes  d6serts.  Pendant  le  peu  de  temps  que  r6gna 
Godefroi,  II  pensa  moins  k  faire  des  entreprises  sur 
rennemi  q\i'h  conserver  les  eonqu6tesde8  ohr^tiens, 
et  &  y  6tablir  une  bonne  police.  U  se  pr^senta  tonte- 


(44)  WilU  Tyr.  I.  v,  n.  4^.  * 

(45)  Will.  Tjr,  U  vi,  n.  7,  40,  13,  U,  19-22. 

(46)  Will.  Tyr.^  I.  vm,  n.  5;  Raym.  de  Agil., 
p.  477. 

(47)  Tud.  ibid.  I.  v^  p.  809;  Alb.  Aq.  I.  vi,  p, 
274. 

(48)  Malnu  ibid. 


(49)  Tud.  ib.  p.  811 ;  WiU.  Tyr.  1.  yiii,  n.  18.  24. 

(50)  Alb.  Aq.  fbid.,  p.  281, 2SZ.  ^^ 

(51)  Alb.  Aquens.  p.  284.  Will.  Tyr.  1.  w,  p.  i, 
2;  Rob.  ib.  p.  76;  Bald.  Gest.  Fr.  I.  iv,  p.  135' 
Malm.  ib.,  p.  142,  14^;  Orc^.  Vit.  I.  ix,  pag.  7U7: 
Fulch.  Gest.   Fr.   I.   i,  p^.  836;  Spio.  1.  XU^ 

p.  dCuO* 


379 


GODBFRIDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


380 


fois  une  oocasion  qni  fit  craindre  et  respacter  fortau 
loin  ie  nouveau  roi.  (52)  Le  soudan  d'Egypte,  irrit6 
de  la  prise  de  J^rusaleniy  assembla  une  armee  in- 
nombrable  de  Turcs,d'Arabes,  de  Sarrasins.et  mar- 
cha  avec  le  roi  de  Babylone,  ponr  la  reprendre  sur 
les  chr6tiens.  Ses  troupcs,  selon  divers  auteurs,  et 
de  Taveu  mSme  de  Godefroi  dans  sa  lettre  au  pape 
Pascal  Il^allaient  k  quafre  cent  mille  gens  de  pied, 
et  cent  mille  chevaux.  Le  roi,  en  ^tant  averli,  flt 
faire  des  pri^res  publiques  pour  implorer  le  secours 
du  Seigneiir,ct  vint  avec  les  autros  princes  crols^s 
au  devant  de  rennemi.  IIs  le  trouv^re  nt;camp6  dans 
les  plaines  d^Vscalon;  et  quoique  Tarm^e  chr^tienne 
ne  filit  que  de  cinq  mille  chevaux  et  quinze  mille 
hommes  de  pied,elle  attaquacette  multitude  d'inQ- 
d^lesy  en  tua  cent  mille  sur  la  place,  mit  les  autres 
en  fuite  et  fit  sur  eux  un  butin  immense.  C'6talt  le 
4  aoAt,  peu  de  jours  apr^s  r6Iection  deGodefroi;  et 
d6s  lors  les  6mirs  ou  princes  d'AscaIon,  de  G6Bar6e 
et  de  Ptol6maide  recherch6rent  son  amiti6  et  se 
rendirent  m6me  ses  tributaires. 

Apr6s  cette  triomphante  exp6dition  la  plupart  des 
seigneurs  crois6s  s*en  retournerent  en  leur  pays;  et 
Godefroi  tourna  tous  ses  soins  au  bon  gouverne- 
ment  de  son  nouvel  Etat.  Sa  pi6t6  le  (it  commencer 
par  ie  spirituel.  II  y  fit  6tablir  un  patriarche,  fonda 
et  dota  richement  deux  chapitreis  de  chanoine8,rnn 
dans  l*6gli8e  du  Saint-S6puicre,I'autre  dans  l*6giise 
du  Temple,et  un  monast6re  dans  la  vaII6e  ds  Josa- 
phat.  11  plaQa  dans  ce  monast^re  les  moines  qu*il 
avait  amenes  avec  lui,apr68  ies  avoir  tir6s  des  mai- 
Bons  les  mieux  r6gI6e8.Apr68  quoi  il  travailla  k  don- 
ner  k  ses  sijgets  un  code  flxe  qui  ieur  servit  de  r6gle 
dans  les  affaires  civiles.  G'est  ce  qu'on  nomme  les 
AssiseSf  ou  bons  usages  du  royaume  de  J6rusalem, 
et  dont  ii  sera  pari6  plus  en  d6taii  dans  ia  suite. 

ii  n*y  avait  pas  tout  k  fait  uu  an  entier  que  cet 
exoellent  prince  r6gnait,  lorsque  Dieu,  voulant  r6- 
compenser  ses  travaux  et  couronner  sa  vertu,  i'ap- 
pela  k  un  royaume  qui  n*anra  point  de  fin.Godefroi, 
intr6pide  dans  les  combats,  le  fut  aussi  aux  appro- 
ches  de  ia  mort.  Intr6pidit6  au  reste,  qui  ne  venait 
qun  d'une  ferme  confiance  aux  mis6ricordesdeDieu, 
bien  difT^rente  de  celle  de  ces  esprits  pr6tendus 
forts  et  vains  philosophes.  Gomme  samaladie  fut  de 
cinq  semaines,  et  qu*on  pleurait  d'avance  la  perte 
qu*on  allait  faire,il  avait  i'attention  de  consoler  lui- 
m6me  lcB  afnig6s.EtantconsuIt6  sur  son  successeur, 
ii  r6pondit  tout  simplement  que  ce  devait  6tre  ceiui 
qui  en  serait  digne.  Enfin  sentant  le  mal  s*augmen- 
ter^ii  80  confessa  avec  beaucoup  de  componction  et 
de  iarmes ;  et  ayant  regu  le  saint  viatique,  il  8*en- 
dormit  d  ns  le  Seigneur.  Sa  mort,  qui  arriva  ie  18 

{52)WilL  Tyr.  ib.,  n.  10-12;  Alb.  Aq.  ib., 
p.  288 ;  Dod.  chr.  an.  1100.  p.  464,  Sig.  Ghr.  an. 
1099 ;  Tud.  ib.  p.  813,814 ;  Raim.  de  Ag.,pag.  182* 
483. 

(53)  II  B*est  gii886  une  faute  dans  ieP,Maimbourg. 
oi!i  on  iit  huitieme  pour  dix-huitieme.  Ordoric  Vitai 


B 


A  juiiletll00(53),fut  pieur6ede  tous  ies  chr6tien8,et 
m6me  de  plnsieurs  des  infld^les  parmi  les  Turcs, 
les  Arabes  et  les  Sarrasins.  On  enterra  son  corps 
avec  la  pompe  convenable  dans  r6glise  du  Saint- 
S6pulcre,  qui  devint  depuis  le  lieu  de  la  s6pulture 
des  rois  ses  successeurs. 

Foucher,cIerc  deChartres,  chapcIain,ethistorien 
de  Baudoin^  frere  de  Godefroi,  k  qui  il  succ6da,  fit 
un  6pitaphe  pour  orner  le  tombeau  de  ce  pieux  ro*. 
Mais  elle  est  d*une  si  grande  platitude,  qu*eile  ne 
m6rite  pas  d'6tre  rapport6e.  On  en  trouve  une  autre 
commune  aux  deux  fr^res,  entre  les  cBUvres  de  Phi- 
lippe,  abb6  de  Bonne-Esp6rance  en  Hainaut.  Mais 
en  voici  une  troisi6me  qui  nous  paratt  originale,  et 
qui  vaut  mieux  que  les  deux  autres. 

EprrAPHE. 
Mirificum  iidus^  dux  hic  recubat  Godefridus  : 
jEgypti  terror,  Arabum  fuga,  Persidis  horror. 
Rex  licet  electus,  rex  noluit  intitulari, 
Nec  diademari,  sed  sub  Christo  famulari  : 
Cujus  eratcura  Sion  reddere  sua  jura, 
Catholiceque  sequi  sacra  dogmatajuris  et  xqui : 
Totum  schisma  seu  [teri]  circa  se  jusque  fovere 
Sic  et  cum  superis  potuit  diadema  mereri  : 
MHitia:  speculwn,  populi  vigor,  anchora  cleri. 

Gette  6pitaphe,  jointe  k  tout  ce  qui  vient  d*6tre 
dit  de  Godefroi  dans  rhistoire  de  sa  vie,  sufflt 
pour  le  faire  connattre  tel  qu*ii  a  616.  11  r6unis8ait 
6minemment  en  sa  personne  toutes  les  vertus  chr6- 
tiennes,  civiles  et  militaires.sans  m6Iange  d'aucun 
d6faut.  Nous  ajouterons  qu'il  avait  la  taille  au-dea- 

C  8U8  de  la  moyenne,  la  mine  et  le  port  m^gestueux, 
et  une  force  extraordinaire.  II  v6cut  Bans  contrac- 
ter  d*alliance,  et  mourut  sans  enfants.  Aucun 
des  6crivains  du  temps,  ou  de  ceux  qui  ies  ont 
suivis  de  pr6s,  ne  nous  a  appris  T&ge  auquel  mou- 
rut  cet  incomparable  h6ros.  Le  P.  Maimbourg  est 
ie  seul  que  nous  connaissions  entre  les  modemes 
qui  Tait  fix6  k  quarante  ans.  (58*)  II  est  certain 
qu'il  ne  moumt  pas  vieux,  puisque  sa  m6re  vivait 
encore  en  4098,  et  m6me  qu*elle  ne  mouvut  qu*en 
1113.  Suivant  cette  supputation,  il  Bcrait  n6  en 
1060  ou  1061.  On  dit  qu*il  vint  au  monde  avec  la 
figure  d'une  6p6e,  empreinte-  sur  la  partie  ext6- 
rieure  du  bras  droit^depuis  repaule  jusqu^au  poi- 
gnet  (54\ 

Q  Guillaume  de  Tyr,  en  Gnissant  son  6ioge,  assure 
qu*il  mourut  dans  ia  p6nitence,  et  iui  donne  ie  titre 
de  confesseur  de  J^sus-Ghrist.  Molanus,  Fisen  et 
ies  successeurs  de  Bollandus  en  font  queique  men- 
tion.Plusieurs  monast6re8,entre  autres  les  abbayes 
de  S.-Hubert,  d*AfQighem,  de  Gorze,  ct  le  prieur6 
de  S.-Dagobert  de  Stenai,  i'honorent  comme  leur 

(1.  X,  p  577,)  en  fait  une  pius  consid^rabie  en  don- 
nant  k  Godefroi  trois  ans  de  regne. 

(53*)  Mir.  Cod.  don.  p.  230.  Boii.  ib.  p.  144, 
not. 
^  (54)  Andr.  Bib.  Belg.  p.  291. 


38t 


NOTITIA  HISTORIGA. 


m 


bienfaiteur  (55).  Les  ^glises  de  Li^gc  et  de  Verdun  A  6t  de  ravis  du  patriarche,  des  princes,  des  barons 


Bont  en  droit  de  le  regardcr  en  la  m6me  qualit6,  k 
raison  des  grands  biens  qu*il  leur  a  faits.  Nous 
finirons  ce  que  nous  avons  k  dire  sur  la  personne 
de  ce  b6ros  cbr^tien  par  le  beau  portrait  que  M. 
rabb6  de  Choisy  en  faiten  peu  demots  (56).«  Jamais 
Pantiquit^  fabulcuse,  dit  cet  historien  si  poli,  ne 
8*^timagin6  un  heros  aussi  parfait  cn  toutes  choses 
quela  v6rit6  de  rhistoire  nous  repr^sente  Godefroi 
de  Bouillon.  Sa  naissance  6tait  illustre ;  mais  ce 
fut  son  m6rite  qui  Televa  au-dessus  des  autres,  et 
Ton  peut  dire  de  lui  que  sa  grandeur  fut  Touvrage 
de  sa  vertu.  »  Horstius  et  Picard,  l'un  et  Tautre 
^diteursdeS.  Dernard,  donnent  k  notre  heros  pour 
femme  Matfailde,  fondatrice  de  rabbaye  de  S.  Satur. 


et  des  autes  qui  avaient  pius  de  lumi^re,  on  choi- 
sit  des  personneshabilesqui  furentcharg^esdefaire 
les  perquisitions  necessaircs  aupr^s  des  gens  du  pays, 
pour  savoir  quels  6taient  les  usages  et  les  coutumes 
deleurs  terres.  On  leur  enjoignit  de  plus  de  mettre 
par  6crit  tout  ce  qu  elles  en  pourraient  apprendre 
ou  d^couvrir,  et  de  porter  leurs  m^moires  au  roi. 
Godefroi  les  ayant  reQus,assembIalepatriarche,le8 
princes,  les  barons,  et  les  leur  communiqua.  En- 
suite,  de  concert  avec  eux,  il  flt  choix  de  ce  qui  lul 
parut  le  plus  convenable,  et  en  forma  son  Code.  On 
lui  donna  le  titre  d^AssiseSf  parce  qu*il  fbt  r6dig6 
dans  rassembUe  ou  assise  des  graods  du  royaume. 
II  fut  ^crit  en  lettres  majuscules  dont  la  premi6re 


[ais  il   est  constant,  par  la  suite  de  son  bistoire,  |>  ^tait  en  or  et  la  table  en  rouge 


qu'il  ne  contracta  jamais  d'alliance.  De  sorte  que 
ces  ccrivains  pourraient  fort  bien  Tavoir  confondu 
80  ceci  avec  Godefroi  le  Bossu,  son  oncle  mater- 
nel. 

§  n.  —  Ses  dcriU. 

Quant  aux  ^cnts  de  Godcfroi,  Ton  ne  doit  pas 
s'attendre  qu1ls  soicnt  en  grand  nombrenide.Ion- 
gue  haleine.  II  y  en  a  toutefois  suffisamment  pour 
lui  m^riter  le  titre  d'6crivain. 

i^  Le  plus  c^lebre,  comme  le  plus  considerablc, 
8ont  les  Assises^  ou  bons  Usages  du  roxjaume  de  Jdrur 
saiem.  II  n'y  a  quk  lire  rinscription  suivante,  qu'el- 
les  portent  en  t^te^  pour  ne  pas  douter  qu'elles  ne 
soient  originaircmeut  son  ouvrage.  Lajvoici  dans 
les  m6mes  termes  qu  clle  cst  6nonc6e :  Ci  commcnce 


11  semble  qu*il  y  en  avait  deux  excmplaires,  Tun 
et  Tautre  sign6s  du  roi,  du  patriarche  et  du  vicomte, 
et  scelles  de  leurs  sceaux.  L*un  de  ces  exemplaires 
6tait  &  Tusage  de  la  cour  haute  ou  souveraine,  dont 
le  roi  etait  le  premier  juge  ou  president ;  et  Fautre 
exemplaire  k  Tusage  de  la  cour  dcs  bourgeois,  oii 
pr^sidait  le  vicomte.  Ces  deux  exemplaires  6taient 
conserv^s  dans  un  coflre  au  Saint-S^pulcre,  d'otL  ils 
n*6taient  tir6s,  lorsquHl  ^tait  qucstion  de  les  con- 
sulter,qu*avec  beaucoup  de  pr6caution.il  fallaitque 
cefutenpr6sence  du  roi,  ou  d'un  de  ses  grandsof- 
flciers  en  sa  place,dedeux  de  ses  hommes-liges  ou 
vassaux,  du  patriarche,  ou  du  prieur  du  Saint-S6- 
pulcre  en  son  absence,  de  deux  chanoines,  du  vi- 
comtc  et  de  deux  jur6s  de  la  cour  dos  bourgeois. 


le  livre  des  Assises  el  des  bons  Usages  dou  royaume  C  Le  lieu  oii  se  conservaitcecode  lui  faisait  quelque- 


de  Jerusalem,  qui  furent  esUiblies  et  miscs  en  escrit 
par  le  Duc  Godefroy  de  Bouillon,  lequel  fu  chleu  d 
Roy  et  Seignor  doudit  royaume,  et  par  le  conseil  des 
auires  BoySf  Princes  et  Barons  qu£  aprex»  le  Duc 
Godefroy  furentf  et  pcur  Vordenement  dou  Patriar- 
eke  de  JerusaUm.  Dans  le  manuscrit  qu*en  avait 
Ilen^  Choppin,  elles  sont  intitulees  :  Des  Assises, 
el  des  Usages,  et  des  Plais  de  la  haute  Cort  dou 
rayaume  de  Jerusalem ;  et  dans  Guillaume  de  Tyr  : 
Le  Droit  coutumier,  suivant  lequel  se  gouvemoit  le 
rogautne  d'OrienU 

Godefroi  ayant  conQuledesseindedresserce  Code, 
ou  recueil  de  statuts,  lois,  usages  et  coutumcs,  qui 
Bervtt  de  rdgie  tant  k  ses  sujets  qu*^  tous  les  6tran- 


fois  donner  le  nom  de  Lettres  du  Saint-S6pulcre. 

Gode'roi  le  commence  par  invoquer  le  secours 
de  la  sainte  Trinit^,  P^re^Filset  Saint-Esprit,etd6- 
clarer  les  motifsquileluiavaient  fait  entreprendre, 
et  le  but  qu*il  se  proposait  dans  rex6cution.  Ce 
quil  dit  en  cet  endroit,  qui  faisait  le  premicr  cha- 
pitre  de  la  r6dactisn  originale  et  qui  fait  le  cin- 
quieme  de  celle  que  nous  avons,  est  parfaitement 
digne  de  sa  tendre  pi6t6,  et  annonce  un  prince  at- 
tentif  au  bonheur  spirituel  et temporel  de  ses  sujets. 

De  \k  il  passe  au  detail  des  qualit^s  que  doivent 
avoir  d'abord  le  seigneur  de  J6rusalem,  soit  qu*il 
porte  lc  titro  de  roi  ou  tout  autre  titre,  en  quoi  Ton 
reconnatt  le  langage  du  duc  Godefroi  :  ensuite  les 


gers  qui  viendraient  dans  ses  Etats,  soit  pour  s*y  n  barons  et  autres  seigneurs  du  royaume,  qui  ont 


dtablir,  ou  n*y  faire  qu*une  r6sidencc  passagere, 
prit  toutes  les  mesures  d'un  habile  politique  pour  y 
reussir.  Apres  la  fameuse  victoire  remport6e  pr6s 
d*A8calon  et  le  d6part  du  plus  grand  nombre  des 
princes  croia^s^  ceux  qui  ^taient  restes  en  Syrie  et 
en  Palestine,  avec  presque  tous  les  babitants  chr6- 
tiens,  8'assembl6rent  k  Jerusalem  k  la  f6te  de  No6l 
de  la  m6me  ann6e  4099.  Le  roi  proflta  dc  ce  con- 
cours  pour  y  exposer  son  dessein^qui  y  fut  applaudi; 


droit  de  justice.  II  n^oublie  pas  de  marquer  entre 
ces  qualites,  qu'ils  doivent  savoir  la  jurisprudence, 
et  6tre  attentifs  k  bien  gouverner  les  seigneuries. 
Puis  venant  aux  juges  charg6sde  rendre  lajustice, 
il  d6crit  fort  bien,  quoiqu'en  peu  ce  mots,leurd  obii- 
gations  essenlielles;  leur  recommandant  surtout  de 
craindre  plus  Dieu  que  les  hommes,  et  d'avoir  plus 
d'6gard  pour  le  salut  de  leur  &me  et  leur  propre 
honneur  que  pour  leur  int6r6t  temporel.  U  en  use  de 


(55)  Mart.  am.  Coll.,  t.  IV,  p.  996.  Anec.  t.  I,  p.      605. 
261,  263.   Mit.   Cod.   don.,  p.  224;  Spic.  t.  X,  p.         (5 


(56)  Joum.  des  savants.  1712,^.  419. 


983 


GODEFRIDUS  HIBROSOLYMiE  REX. 


364 


pi^ipe  au  AHiet  ie»  qualH^a  et  des  devoira  de  oeuz 
qui  plfMdent  les  causes  des  parties.  VieQnent  cn- 
9uite  les  instructions  qui  concernent  les  pr^limi- 
naires  de  la  proc6dure. 

II  serait  fort  difflcile  de  d6terminer  sur  rexem- 
p)aire  imprim^  de  ces  AssiseSf  ce  qui  appartient  ori- 
ginairement  k  (ipdofroi  (57),  par  la  raison  qu^elles 
pnt  M,  telles  qu'on  les  a,  rectifides,  augment^eset 
peut-^tre  cbangdeSf  en  certains  points»  par  les  rois 
86S  svcocsseurs.  De  aorte  quela  suite  des  temps  en 
fL  pocasionnd  dilTdrentes  r6dactions.  Jean  d^lbelin, 
(^omte  de  Japbe  et  d^Ascalon»  mort  en  1266,  en  fit 
une  vers  1250.  Au  bout.de  plus  d*un  si6cle,en  4369, 
{1  y  en  eut  une  autre  qui  fut  faitepar  ordrede  Jean 
de  Lusignan,  prince  d*Antiocbe  et  baillistre  de 
Pierre  de  Lusignan,  roi  de  Gbypre^  son  neveu.Jean 
de  Ijusigpian  y  employa  seize  personnes  cboisies 
4ans  rassemblee  des  Etats  du  royaume ;  et  leur  r6 
daction  fut  mise  au  tr^aor  de  T^lise  de  Nicosie, 
dau9  UQ  ooffhs  acelI6  de  quatre  sceauz.  Cest  dans 
oette  dernidre  r6daction,  comme  il  paratt,  qu*on 
lj0\lta  oe  qui  regarde  le  royaume  de  Cbypre.Addi- 
tiQns  consid6rables,  qui  remplissent  les  vingt-deuz 
demiers  cbapltres,  sans  parl  :r  de  quantitd  do  traits 
sur  le  mtoe  s^jet  ^ntercal^s  dans  les  cbapitres  pr6- 
cddente. 

Qn  ne  laisse  pas  n^anmoias  de  s^apercevoir  visi- 
blement,  au  travers  de  toutes  ces  additions  6tran- 
g^ces,  que  la  r^daction  originale  commen^ait  au 
chapitre  oinquidme  de  celle  qui  est  venue  jusqu*a 
nous.  U  n'e8t  pas  moins  visible  que  ce  cbapitre  et  les 
guivantSyJusqu^au  vingti6meezclusivement,  ont^t^ 
les  plus  respeot^s,  et  qu^ils  sont  teis  que  Godefroi 
ks  avait  r6dig^.  Tout  le  cbangement  qu*on  y  a 
iiBLit,  est  d*avoir  un  peu  poli  la  langue  romance,  en 
laquelle  oes  Assues  furent  ^crites  dds  la  premi^re 
r6daction.  Encore  cette  langue  retient-olle  plus  de 
Bon  anoienn^  gros8i6ret6  dans  ces  chapitres,  que 
dans  le  reste  de  Touvrage.  Pour  ce  qui  est  des 
quatre  pren^ers  cbapitres^  il  est  clair  qu^ils  y  ont 
ii6  ajout^s,QU  par  Jean  d'Ibelin,ouparles  derniers 
rddacteurs. 

11  ne  paratt  point  que  ni  les  uns  ni  les  autres 
aient  touQb^  k  l*ordre  que  Godefroi  y  avait  6tabli. 
Aussi  est-il  jusle  et  assez  naturel.  U  avait  divis6 
tan  Gode  en  ohapitres,  dontlespremiers  traitentde 
la  pro£|edure  et  de  tout  oe  qui  y  a  trait,  commen- 
^ant,  comme  on  Ta  vu,  par  caracteriser  les  Jugeset 
autres  gens  d^  Justioe.  II  employait  les  chapitres 
auivants  h  traiter  des  appeauz^  ou  appels,  des  gages 
de  bataille-et  des  duels.  Gette  partie  est  curieuse, 
en  ce  qu'on  y  voit  to^tes  les  o6r6monies,  et  autres 
circoDstanoes  des  oombats  ainguliers  entre  les 
ohampions.  Une  autre  partie  6tait  destin^e  k  6ta- 

($7)  11  rds.ulie  du  tiravail  r^cent  de  M.  Beugnoisur 
les  Assises  de  J&usalem  que  les  titres  primitifs  sont 

Serdusetqu'ilne  nous  reste  qu'un  tezte  post^rieur 
'un  si^ole  k  Godofroi  de  Bouillon, 


jurisoonsultes  laiquaa.  Voyec 


OBUvre  de  deuz 
de  Urusalem, 


A,  bUr  ce  qui  oonceme  lee  baux  et  les  gardes  :  une 
autre&discuterles  matidres  f6odales,  et  principale- 
xnent  les  services  dus  par  les  vasseauz  en  guerre,en 
Justice  et  en  mariage.  C'est  ce  morceau  en  particu- 
lier  qui  fsdt  voir  que  le  fonds  decesAssisesestlir^ 
de  notre  Jurisprudence  frangaise^  et  qu'elles  sont 
une  des  pius  anciennes  et  plus  pures  sources  de 
notre  droit  coutumier.  Dans  une  cinquitoe  pariiet 
Godefroi  traitait  des  diverses  mati^res  qui  n'entreni 
point  dans  les  pr6c6dente8 ;  et  dans  une  sizi^me 
partie,de8  droitsduroi  et  des  grands  ofBdersdela 
oouranne. 

On  a  retenu  le  mdme  ordre  dtns  les  r6daotioni 
qui  ont  suivi  la  premi6re ;  et  Ton  y  oompte  auJou> 
d'hui  trois  cent  trente-un  ohapitres,  en  y  compre*- 

^  nant  les  additions.  Ges  AssUes  ont  6i6  longtemps 
c616bres  en  Orient,  oii  elles  avaient  foroe  de  lo^. 
Baudouin,  premier  empereur  fran^aisdeGonstanti- 
nople  en  1204,  les  flt  apporter  de  J^rusalem  (58),  et 
ordonna  qu'ellesseraient  observ6es  dans  les  pays  de 
son  ob6issance.  G'6tait  par  con^6quent  avant  que 
Jean  d'Ibelin  en  eAt  fait  sa  r6daction.  En  France 
nos  Jurisconsultes  de  ces  derniers  siecles^etautres 
6crivains,  nomm6ment  Du  Gange  dans  sa  belle 
6dition  De  la  vie  et  des  ^iabtissemenU  de  saint  Ijmis^ 
en  ont  fail  beaucoup  d'usage.  II  paratt  oependant 
que  les  anciens  manuscrits  de  oe  Gode  sont  fort 
rares,  et  qu'il  n'y  en  a  point  d'autre  que  celui  de  la 
biblioth6que  du  Vatican,  sur  lequel  ont  6t6  faites 
toutes  les  copies  qu^on  en  voit  en  Franoe.  II  y  en 
avait  un  ezemplaire  entre  les  manuscrits  de  Jean 

0  Selden  en  Angleterre(59),  mais  on  n'estpas  k  port^e 
de  voir  s'il  est  ancien  ou  r6oent.  8'il  remontaii 
jusqu'au  zu*  8i6cle,  et  qu'il  repr^sentAt  rouvrageiel 
qu'il  6tait  avant  la  r6daQtion  de  Jean  d'Ibelin,  il 
serait  pr6cieuz.  II  ne  paratt  point  au  resAe  qu'onen 
ait  de  cette  nature,  quoique  Tusage  qu'«n  fii  de  oe 
Gode  dans^l^empire  de  Gonstantinople,auoommen- 
cement  du  ziii«  si6cle,  dui  en  faire  multiplier  Ws 
ezemplaires.  Les  m&nuscrite  de  la  derni6re  p6dao*> 
iion  ne  sont  plus  de  grand  priz^  depuis  qu'elle  esi 
imprim6e. 

L'6dition  en  est  due  auz  soins  de  M.  Gaspar 
Thaumas  de  la  Tbauma8si6re,avooai  en  pariement, 
qui  y  a  Joint  les  lignages  de  de^iL  la  mer ;  lesanoiennes 
Goutumes  du  Beauvoisis  par  Philippe  de  Beauma- 

Q  uoir ;  oelles  de  Riom  et  d'Orl6an8,  ensemble  de 
savantes  notes  ei  observations  sur  ies  Auiees  4e 
l^rusalem  et  tes  Gouiumes  de  Beauvoisis,  ei  un 
Glossaire  pour  ezpliquer  la  plupari  des  vieuz  moia. 
Toutes  ces  pi6oe8  r^unies  ensemble  formeni  un  vo* 
lume  in-foliOf  qui  a6i6  imprim6&Bourge8,eiyendtt 
k  Paris  en  1690. 
Avani  cetie  6dition,  le  iezte  original  det  Assiiei 

par  M.Ie  comte  ArtburBeugQoi.Paris^B^l,  in-iol., 
Imprim.  royale.  Edit.  Patrol. 

(58)  Joumal  des  Savants,  1690,  p.  309. 

(59)  Ang.  Bib.  ma.  par.  i^  n.  3457. 


38S 


NOTITIA  HISTORICA. 


386 


ayanl  614  Iradoit  en  Italien»  ful  imprim6  k  Venise  A  sui"  eux ;  et  la  victoire  8ignaI66  qa'\h  remport^renl 


d^s  1535,  et  n'y  fut  debit6  qu'en  4543.Mai3la  divi- 
aion  originale  de  rouvrage  a  6t6  chang6e  dans  cette 
traduction.  L'on  y  distingue  deux  parties  :  Tune 
intitul6e  YAlia  Corte,  Tautre  la  Bassa  Corte.  Dail- 
leurs  les  chapitres  n'en  r6pohdent  pas  k  ceux  du 
texte  original.  Le  P.  Labbe,  qui  a  fait  entrer  dans 
son  Abrigi  rogai  de  Valliance  chronologique  de  l'his' 
Urire  sacr^  ei  profane,  quantit6  de  choses  des  Assi* 
ses  de  Urusaiem^  a  eu  soin  d'y  marquer  les  autres 
diiferences  qui  se  tronvent  entre  ces  m^mes  Assises 
en  romance,  et  leur  traduction  iatlienne. 

29  11  Y  a,  80U8  le  nom  du  duc  Godefroi  plusieurs 
lottreSydont  quelques-unes  lui  sont  particuli6rcs,et 
ies  aulred  communes  avec  d'autres  princes  et  pr6- 


sur  leurs  ennemis  au  bout  de  viagt-cinq  jours,  k 
compter  du  troisi^me  de  juin  qu'ils  avaient  pris  la 
villejusqu*au  vingt-hultidme  du  mSme  mois,quc  les 
infid^les  en  levdrent  le  si^ge,  et  furent  d^faits. 

L^autre  pertie  de  la  lettre  est  employeS  h  annon-- 
oer  au  pape  la  triste  nouvelle  de  la  mort  d'Adh6mart 
ev6que  du  Puy,  qu'il  avait  6tablt  son  vicaire  pour 
la  croisade,  et  &  le  presser  de  venii^  le  remplaeof . 
Pour  Ty  determiner,  les  princes  crois^s  se  servent 
des  motifs  les  plus  puissants  et  (Inissent  par  priei' 
Dieu  qull  lui  fasse  ex6cuter  ce  louabledessein. 

M.  Baluze,  qui  ne  8'etait  pas  sans  doute  aper^u 
que  cette  lettre  se  trouve  ehch&ss6e  drns  rhistoire 
do  Foacher,ra  r6imprim6e  dans  ses  Miscellaned  (62). 


lats  crois^s.  Quoiqne  celles-ci  ne  soient  pas  appa-  n  Mais  son  6dition,  qu'il  a  donn6e  sur  un  ancien  ma- 
reitnment  des  productions  de  sa  piume,  plus  d*une      nuscrit  de  la  bibliothdque  du  Roi»  n'est  pas  tout  k 


raison  exige  n6anmoin8  que  nous  en  rondions 
compte.  D*nh  c6t6,  elles  portent  son  nom ;  et  par 
cons6quent  elles  Ini  app  irtiennent  par  quelque  en- 
droit,  oomme  y  ayant  eu  quelque  part,et  peut-6trei 
la  principale  en  qnaKt6  de  premier  g6n6ral  de  Tar- 
m6e  ehr6tienne.  De  rautre,  elles  m6ritent  d'6tre 
connues^  paisqu'elles  concernent  les  aventurcs  des 
croisee ;  et  nous  ne  pouvons  avoir  d'occasion  plus 
convenable  qiie  celle-ci  de  les  faire  connattre. 

La  premi6re  de  eeslettresdansrordredestcmps, 
et  qui  eat  particuli6re  &  notre  h6ro8,  fut  6crite  des 
eavirons  de  Gonstantinople  au  mois  de  mai  ^096, 
lorsqne  rempereur  Aiexis  Gommdnefaisaitsentirit 
rauteur  les  effets  de  sa  haine  contre  les  Latins  (60). 


fait  inutile.  Elle  contient  une  addltion,  ou  past» 
scriptunitqui  manque  dans  rexemplaire  de  Foucher^ 
et  qui  neus  apprend  la  date  pr6cise  de  la  lettre* 
L^addition  est  pour  se  plaindre  de  ce  que  le  pape» 
qui  avait  6t6  le  pr6dicateur  et  le  prihcipal  auteui^ 
de  la  croisade,accordait  cependant  k  quelques  croi- 
s6s  dispense  de  faire  le  voyage  auquel  ils  s*6taient 
engag6d,ce  qui  etait  tr6s-pr6judiciable  ^  rex6cution 
du  dessein  projet6.  L*on  y  donne  aussi  avis  au 
pontife.  romain  que  rempereur  de  Gonstantinople 
n'avait  point  tenu  aux  crois^s  c6  qu'ii  leur  avail 
promis.  G*est  un  seul  personhage  qai  parle  dan^ 
cette  addition,  mihi  quidem  relatum  est,  quoique  la 
lettre  soit  au  nom  de  tous^et  que  toiis  y  parlent  en 


Cest  nne  r6ponse  h  celle  que  le  prince  BoSmohd,  C  commun,  except6  rendroit  qui  regarde  ia  conven-^ 


avant  de  partir  pour  la  croisade,  avait  6crite  k  Go- 
defroi  pour  lui  faire  cohnattre  le  caractdre  de  dupli- 
f  114  et  de  fourberie  de  cet  empereur,  et  Tavertir  d^ 
8'en  donn6r  de  garde.  Godefroi,  qui  ne  ravait  d6j& 
que  trop  eonnu  par  sa  propre  exp6rience^conflrmGi 
dans  sa  lettre  tout  ce  que  son  ami  lui  en  disait.EUe 
eni  bien  6crite  h  tous  6gards,  et  nous  a  6t6  conser- 
v6e  par  Quillaume  de  Tyr,  qui  lui  a  donn6  place 
dans  son  Histoire  de  la  gucrre  sainte. 

Foaeher  de  Chartres  (01),  autre  historien  de  la 
Groi8ade,nous  a  transmis  une  autre  lettre  adress^e 
aa  pi^  Orbain  11.  Gelle-ci  fut  6crite  d'Antiocho  le 
oiiJ^taie  de  eeptembre  1098,  et  porte  en  t6te  les 
noilie  de  BoSmond,  nomm6  le  premier  parce  qu'il 


tion  de  Bo6mond  avec  un  Tnrc  pour  lui  livrer  la 
villo,  et  oik  ce  prince  raconte  ce  fait  8eu],en  parianf 
en  8on  nom. 

Du  reste  les  di£f6rences  qui  se  trouvenl  entre  lee 
deux  exemplaires  de  cette  lettre  ne  sont  pas  fbrl 
eonsid6rabIes.  Celui  de  Foucher,  en  marquant  le 
jour  de  la  prise  d'Antioche,  porte  le  troisidme  dee 
Nones  de  juillet,  qui  serait  le  cinqui6me  du  m6me 
mois  :  ce  qui  est  une  faute,  comme  il  esl  elair  par 
le  t6moignage  de  Guillaume  de  Tyr  et  d^aiitree 
historiens.  11  faut  lire  de;u<n  au  lien  de;ttei^,ain8{ 
qu*ii  est  exprim6  dans  rexemplaire  de  Baluxe* 
Dans  celui-ci  le  prince  d'Antioche,  au  temps  de  ss 
prise,  est  nomm6  Cassien,ei  Graiien  dans  Foucher. 


avait  616  reoonnu  prince  d'Antioche  :  de  Baimond  j)  Ici  la  forteresse  de  ia  ville  esl  toujours  nomth6e 


comte  Bsint^Giles,  de  Godefroi  duc  de  Lorraine, 
de  Robert  eomte  de  Normandie,  de  Robert  comte 
de  nandres  et  d'Eustaehe  comte  de  Bouiogne.  La 
premi6re  parlie  d6  eette  lettre  roule  principalement 
fnr  la  mani6i%  dont  fht  prise  la  viile  d*Antioche  par 
toe  erois^s,  ce  qu'ils  y  eurent  h  souffrir,  lorsqne 
troie  Jouni  aprfts  s'en  6tre  rendusT  mattres,  ils  s'y 
viient  a8si6g68  par  une  multitude  innombrable  d'in- 
fld6le8 ;  la  d6€0uverte  de  la  sainte  lance,  qulls  re* 
gndteeat  eomne  un  gage  de  la  protection  de  Dieu 

reO)  WiU.  Tyr.  1.  u,  n.  40. 

[61)  Fulc.  Ges.  Fr.  L  ifi^  pi  830»  891« 


? 


Castrum;  et  Asylum  dans  Baluze.  De  m6me  r6mir 
ou  commandant  qui  la  rendil  aux  crbis6s  esl 
nomm6  Admiratus  dans  Foucher,  et  AdmirabiUi 
dans  Baluze,  ce  qui  est  une  fkute.  Enfln  rin8crip<& 
tion  originale  de  la  lettre  est  plus  enti6re  dans 
rexemplaire  de  Foucher  que  dans  celui  de  Ba^* 
luze. 

Dom  Mart6ne  et  dom  Durand  nous  ont  donn6  une 
autre  lettre  des  prinoes  orois^s  (63) :  mais  elle  n« 
porte  en  t6te  que  les  noms  de  Bo#mond,deRaiinohd 

(62)  Tom.  I.  p.  415,  41&. 

(63)  Anec.i  i  I,  p^  272, 179. 


387 


GODEFRIDI  HIEROSOLYMiE  REGIS. 


388 


c^mie  de  Saint-Giles.du  duc  Godefroi  etde  Hugues  A  de  Marien  Scot  (65),  nous  a  conserv6  une  autre 


le  Grand.Elle  est  circulaire,6tant  adressee  g^nera- 
lemont  k  touB  les  catholiques,  pour  leurapprendre 
les  progr^s  de  la  croisade.  Quoique  beaucoup  plus 
courte  que  la  pr^c6dente,elle  comprend  n^anmoins 
plus  de  fafts,  mais  seulement  en  gdu^ral  et  sans 
leurs  circonstanccs.  Elle  remonte  jusqu'h  Taccom- 
modement,  que  lcs  princes  crois6s  flrent  au  mois 
de  mai  1096  avec  rempereur  des  Grecs,  et  touche 
Taction  entre  Tarmee  chr^tienne  et  celle  des  Turcs 
h  la  fin  du  mftme  mois,  dans  laquelle  les  crois^s 
perdirent  trois  mille  hommes,  et  tu6rent  trente 
miile  de  ces  inOddles.  Elle  passe  ensuite  k  la  prise 
de  Nic6e  ct  k  celle  d'Antioche,  sans  y  joindre  d'au- 
tres  circonstances,  sinon  que  cette  dernifere  ville 


lettre  du  roi  Godcfroi  qui  n'y  prend  n^anmoin8,par 
une  humble  modestie,  que  la  qualit^  d'avou6  de 
r^glise  du  Saint-S6pulcre.  Celle-ci  lui  est  commune 
avec  Daimbert,archev6que  de  Pise,6tabli  patriarche 
de  J6rusalem,  et  Raimond,  comte  de  saint  Giles. 
Elle  est  adress^e  au  pape  Pascal  II,  suocesseur  im* 
mediat  d'Urbain,  ct  fut  ^crite  peu  de  temps  apr^s 
la  c616bre  victoire  que  Tarm^e  ehretienne  remporta 
sur  les  inflddes  pr^s  d*AscaIon,Io  quatri^me  d'aoAt 
1099,  et  dont  elle  fait  une  relation  un  peu  cir- 
constanciee.  Le  pape  cependant  la  rcQut  un  peu 
tard,  puisqu'il  n'y  r^pondit  que  le  quatrieme  de 
mai  de  Tannee  suivante  :  retardement  qui  fut  caus6 


sans  doute  par  les  mesures  qu'il  lui  fallut  prendre 
avait  coAt^  dix  millo  hommes  aux  chr^tiens,  et  ^  pour  envoyer  un  I^at  aux  croises.  II  paralt  que 
soixante-dix  mille  aux  Turcs.  La  lettre  finit  par     rintention  des  auteurs  do  la  lettre  6tait  qu'elle  fiit 

circuiaire.  Cest  ce  que  fait  jugerrinscription,dans 


soixante-dix  mille  aux  Turcs.  La  lettre  iinit  par 
annoncer  aux  fid6les  k  qui  elle  est  adressee  que  le 
roi  de  Perse  se  disposait  &  livrer  bataille  aux  croi- 
s6s  le  jour  de  la  Toussaint  suivant,  et  par  les  con- 
jurer  de  leur  obtenir  le  secours  du  Seigneur  par 
leurs  pri6res,Ieurs  jei3ines,Ieurs  aum6nes.Pour  les  y 
porter  plus  puissamment,  elle  ajoute  que  ce  prince 
avait  assur^  que  8'il  remportait  la  victoire,  il  ne 
cesserait,  avec  le  roi  de  Babylone  ct  plusieurs  au- 
tres  rois  infideles^de  faire  la  guerre  aux  Chretiens, 
au  lieu  que  si  ceux-ci  etuient  les  victorieux,  il  cm- 
brasserait,  lui  et  tous  ceux  qu'il  pourrait  gagner, 
la  foi  de  J^sus-Ghrist. 

Les  6diteur8  avaient  d6jk  publi6  cette  lettre  sur 
un  manuscrit  de  Saint-Aubin  d'Angers,  en  la  rap- 
portant  k  Tannee  1097,  lorsque  Tayant  trouv^e  C 
dans  un  autre  manuscrit  de  S.  Thierri  prda  de 
Reims,  ils  Tont  donn6e  de  nouveau  (64),cn  lui  assi- 
gnant  Tann^e  suivante,  k  laquelle  elle  appartient. 
En  effet,  quoiqu'elIe  soit  sans  date,  il  y  a  toute  ap 
parence  qu'elle  fut  6crite  et  envoy^e  en  Europe,au 
m6me  temps  que  la  pr6c6dente  au  pape  Urbain  11. 
On  ne  peut  m6me  en  douter  en  voyant  qu'elle  fait 
mention  de  la  prise  d'Antiocbe,  qui  se  fit  le  troi- 
si6me  de  juin  1098,et  qu'elie  ne  parle  d'autres  faits 
qni  la  suivirent,  que  de  ceux  qui  devaient  arriver 
k  la  Toussaint  suivante. 

Dans  ce  dernier  exemplaire,  la  lettre  est  accom- 
pagn^e  d'ua  billet  de  Hugues,  6v6que  de  Grenoble, 
k  Parchevdque  de  Tours  et  kseschanoines.Hugues 


laquellc  ils  joignent  au  pape  tous  les  ev^ques  et  tous 
les  fid^Ies  du  monde  chr6tien.  Outre  la  relation  de 
la  journee  d'Ascalon,  dont  il  a  6te  parI6,  la  lettre 
contient  une  r^capitulation  succincte  des  conqu^tes 
de  rarmee  des  croises,depuis  la  prise  de  Nic6e  jus- 
qu'au  d^part  du  duc  de  Normandie  et  du  comte  de 
Flandres,  pour  retoumer  dans  leurs  Etats,  cc  qui 
arriva  peu  de  temps  apres  la  victoire  d'Ascalon.Elle 
finit  par  conjurer  ceux  k  qui  elle  est  adressee 
d'avoir  tous  Ics  <^gards  possibles  pour  les  crois^s  qui 
s'en  revenaient  en  Europe,et  qui  en  furent  vraisem- 
blablement  les  portcurs,  et  de  les  aider  k  payer 
leurs  dettes. 

Dom  Mart^nc  et  Dom  Durand,ayant  trouv6  cette 
lettre  dans  un  manuscrit  de  rabbaye  de  Signy  au 
dioe^se  de  Reims,  I'ont  publi^e  de  nouveau  (66). 
Le  texte  dans  leur  edition  est  un  peu  plus  entier 
que  dans  rexemplaire  de  Dodechin.  II  s'y  est  ce- 
pendant  gliss6  une  laute  qui  est  k  remarquer.On  y 
lit  apr^s  les  prenii^res  lignes,  ut  de  arieie  nufnmuSf 
au  lieu  qu'il  devrait  y  avoir,  u/  de  ariete  mtnimus. 
Le  defaut  de  points  sur  les  t  dans  les  anciens  ma- 
nuscrits  a  donn6  occasion  k  cette  faute. 

Valere-Andr6  (67)  t^moigne  qu'il  y  avait  encore 
une  autre  lettre  du  roi  Godefroi,kquielle^taitpro- 
pre.EIie  se  conservait  au  temps  de  ce  bibliographe 
chez  les  ehanoines  reguliors  de  Tongres.  Godefroi 
Tadressait  au  pape,  on  ne  dit  pointiequel,8ic'6tait 


y  dit  que  cette  lettre  lui  ayant  6t6  apportee  k  Gre-  q  Urbain  ou  Pascal  II,  et  y  traitait  de  ses  guerres  en 
noble,iI  leur  en  envoie  copie,afin  qu'ils  la  commu-      Palestine.  Si  Val^re-Andr^  y  a  regard6  de  pr6s,  et 


niquent  k  tous  ceux  qui  se  trouveraient  k  la  fftte, 
apparemment  de  Saint-Martin,qui  se  ceI6brait  alors 
avec  un  concours  prodigieux  de  peuples,  et  que 
ceux-ci  k  leur  tour  la  fassent  connaltre  dans  les  di- 
veps  lieux  de  leur  residence.  Ce  pieux  pr61at  se  pro- 
posait  par  li,  comme  il  lc  declare  exprcsseme^t, 
d'augmenter  le  nombre  des  crois^s  et  de  leur  pro- 
curer  les  secours  spirituels  qu'il8  demandaient. 
Dodechin  dans  sa  continuation  de  la  Chronique 

(64)  Am.  ColL  1. 1,  p.  568,  569, 

(65)  Dod.  Gbr.  an.  UOO,  p.  403-465. 


que  cette  lettre  soit  effectivement  particulidre  k  Go- 
defroy,  elle  doit  6tre  diff6rente  des  deux  autres 
adress6es,  Tune  k  Urbain,  Tautre  k  Pasoal»  et  des* 
quelles  on  a  rendu  compte.En  ce  cas  eile  m^riterait 
qu'on  la  recherch&t  et  qu'on  ftt  pr^sent  au  publio 
qui  y  trouverait  peut-etre  des  faits  ou  circonstan- 
ces  de  faits  qui  ne  se  lisent  pas  dans  les  aotres, 
quoique  sur  le  m^me  siget. 
De  toutes  les  harangues,remontrance8  ou  exhor* 


(66)  Anec.  ibid«  p.  281-283. 

(67)An4r.Bib.  B^.  P.2VI. 


389 


EPISTOLiE. 


390 


tations  qa'ait  faites  Godefroiy  soit  aux  croises,  en 
qualite  de  g^neral  de  leur  arm6e,  soit  k  ses  sujets, 
en  qualit^  de  souverain,  on  ne  nous  a  conscrv^ 
que  ceile  qu'il  fit  au  siege  d'Antioche^  lorsquo 
loutes  choses  paraissant  desesp6r6es  pour  l'ar- 
mee  chr^tienne,  elle  elait  sur  le  point  de  le  lcver. 
Nous  en  sommcs  rcdevables  &  Guillaume  de  Tyr,  qui 
aeu  soin  de  la  faire  entrer  dans  sa  belle  Histoire  de 
la  Croisade  (68),  honneur  qu*ii  n*a  pas  fait  k  tant 
d*autres,  rapport^  par  lesautres  bistoriens.Cette 
harangue  estcourte,maispathetique,  puissantc  eu 
niotifs,  pleine  de  traits  de  pi6t6  et  de  grandeur 

(68)  Vill.  Tyr.  I.  v,  n.  5. 


A  d*&me.  Elle  ent  son  ^Cfet,  en  inspirant  aux  crois^s 
un  nouveau  courage,  et  les  portant  k  faire  de  nou- 
veaux  cfTorts,  qui  furent  suivis  de  la  d^faite  des 
infid^les  ct  de  la  prise  de  la  ville. 

Le  slyle  de  cetie  pi^ce,  et  celui  de  la  lettre  qui 
est  particuliero  k  Godefroi,  monircnt  que  leur  au- 
teur  parlaitlaiin  assezpurement,et  mdme  avecune 
certaine  616gance  pour  son  si6ole.On  voit  la  m^me 
chose  par  trois  ou  quaire  chartres  qu*on  a  de  lui,eQ 
faveur  d'autant  de  monast^res:8uppos6  n^anmoins 
que  ce  soit  lui-m^me  qui  les  ait  dict^es. 


GODEFRIDI  RBOIS 

r:piSTOLiE 


EPISTOLA  PRIMA.  B 

PAUICIPIS  ANT10CUI£  AD   GODeFRlDUM   BOEMUNDI. 

(Anno  1096^  Mai.) 
Ut  Grcscamm  versuliam  et  dolos  caveat, 
(WiLL.  Tyr.  I.  II,  n.  10.) 
Noveris^  vivorum  optime,  quod  tibi  contra  fcram 
pessimam  et  cum  homine  nequam  incumbit  nego- 
tiuoi,ci:yus  propositum  est  semper  fallercet  omncm 
Latinorum  nationem  usque  ad  mortem  modis  omni- 
bus  per6equi;et  quod  de  eorecte  sentiam,tuoquo- 
que  aliquundo  approbabitur  judicio.  Novicnim  Gras- 
corum    malitiam  et  odium   adversus  Latinorum 
uomen  pertinax  et  obstinatum.  Gede  ergo,  si  placet, 
urbe  ruUcta,  ad  partes  Adrianopolitanas»  vel  circa 
Philippopolim,et  legiones  tibi  aDomino  commissas, 
in  locis  uberibus,alimentis  et  otio  prsecipe  recreari. 
£go  autem,  auctore  Domino,  circa  veris  initium  ^ 
festiaus  adero,coo8ilium  et  auxilium  fraternacha- 
ritatey  tanquam  domino  mco,  contra  impium  Grffi- 
coruoi  principem  ministraturus. 

EPiSTQLA  IL 

GODEFRIDI  AD  BOEMUNDUM. 

(Anno  et  mens.  eod.) 
M  prxcedentem  responsoria. 
Novi,  dilectissime  frater,  et  fama  refercnte  pri- 
dem  edoctus  sum  quod  odio  inezorabili  Grscorum 
astutis  populum  semper  nostrumpersequi  ardentis- 
sime  studuerunt,  et  si  quid  mihi  defuit  prius  ad 
Bcientiamyquotidie  per  experimentum  addisco  ple- 
nius ;  nec  dubito  quin  justo  zelo  adversus  eos  movea- 
riSy  et  de  eorum  nequitia  recte  sentias.  Sed  Dei 
timorem  habens  prs  oculis,  et  propositum  meum  D 
eonsiderans,  arma  infidelibus  debita  in  populum 
conTertere  Christianum  reformido.  Adventum  ta- 
men  taum  nobis  desiderabilem^et  aliorum  principum 
Deo  devotomm  pr»8entiam  avidissime  Deo  amabilisy 
qui  nobiecom  esty  exspectat  exercitus. 


EPISTOLA  III. 

BOEMUNDI,  RAYMUNDI  S.  AGIDII,  OODEFRIDI  ROBERTI 
COMITIS  NORTIIMANNI^,  ROBERTI  COMITIT  FLANDREN- 
SIS,  EUSTACHII  COMITIS  BOLONIiE  AD  URBANUN 
PAPAM. 

(Anno  <088,  Sept.) 
De  ohsidione  et  expugnatitfne  AntiochisB, 

(Vide  in  Urbauo  II,  Patr.  t.  CL,  col.  551.) 
EPISTOLA  IV. 

BOEMUNDT,BAIMUNDI  COMITIS  SANCTI  iEGIDII,GODBFR!DI 
D0CI8,  ET  HUGONIS  MAGNI  AD  UNIVERSOS  GHRISTI 
Fi  DELES. 

(Anno  1098.) 

De  pace  inita  cum  imperatore  Con^tantinopotitano^ 
deque  victoriis  ah  exercitu  Christinuorum  reporta^ 
tis  in  Turcas, 

(Mabtene,  Ampliss.  Collect.  t.   I.  p.  568^  ex  ms. 
monasterii  S.  Theodenci.) 

BoEMUNDUS,riIiusRoberti,atqueRAYMUNDUScome8 
S.  iEgidii,  simulque  Godefridus  dux,  atquo  Huoo 
MiGNUS,majoribus  et  minoribus  tolius  orbiscatho- 
lic(B  fidei  culloribus  vitam  adipisci  perpetuam. 

Ut  notum  sit  omnibus  qualiter  internosetimpe- 
ratorem  lacta  pax,  et  quomodo  in  terra  Sarra- 
ccnorum  nobispostquam  illuc  venimus  evcnit,diri- 
gimus  ad  vos  hunc  nostrum  legatum,  qui  omnia  quie 
apud  nos  facta  sunt  vobis  per  ordinem  diligcnter 
edissorat.  Primum  dicendum  est  quod  imperator 
medio  mense  Maio  dcdit  nobis  fiducias  atque  secu- 
rilatem  cum  juramento,  dando  eliam  nobis  obsides, 
scilicct  nepotem  atque  gcneru  m  suum^adj  ungensque 
in  his  quod  nemini  peregrinorum  S.  Sepulcri  contu* 
meliam  amplius  infere  conaretur.  Postea  misit 
proprium  suum...  per  omnem  terram  suam,  diri- 
gens  eum  usque  ad  Duratium,  jussit  ut  aliquem  pc- 
regrinum  tangere  in  malo  memoausus  e88et.Quod 
si    qui  hoc  infringeret,  suspendii  panain  .illioo 


ow 


GODEFRIDI  HIEROSOLYMiE  RE6IS. 


392 


digho  snbiret.  Qiiid  plara  ?  modo  revrtamur  ad  ea 
quibus  maximo  gaudio  vestra  repleri  debent  corda, 
In  fme  vero  mensis  Maui  praBlium  cum  Tircis  fieri 
stabilivimus.IIlos  autem  Deo  gratias  devicimusEx 
illis  aiitem  procul  dubio  in  ipso  praelio  xxx  millia 
mortna  sunt,  ex  nostris  vero  tria  millia  in  pacede- 
ftinctasuut,qui  sine  dubitationeullavitagloriantur 
asterna.  Ibi  certe  innunmerabiliter  copiam  auri  ct 
argenti  atque  pretiosarum  vestium,  nec  non  et  ar- 
morum  omnes  nos  recuperavimus.Nicaeamquoque 
ingentem  civitaten  virtute  forti  comprehendimus/ 
et  ultra  eam  castra  etcivitates,et  perdecem  dietas 
acquisivimus.  Posteaapud  Antiochiam  bellum  ma- 
gnum  fecimus  quod  multum  viriliter  devicimus, 
odeo  quod  ex  ets  sexagtnta  et  novem  millia  occisa 
Buntyex  nostris  vero  decem  millia  in  pace  defuncta 
Bunt.  Quis  taie  gaudium  vidit?  Sive  enim  vivimus, 
sive  morimury  Domini  sumus  (Rom.  xiv,  8).  Ad  hsec 
pro  certo  sciatis  regem  Persarum  in  festivate  Om- 
nium  Sanctorum  nobis  praelium  se  peracturum  man- 
dasse,  asserens  quod  si  nos  devicerit,  nullatenus 
cum  rcge  Bab^Ionis  et  aliis  pluribus  regibus  paga- 
nis  super  Ghristianos  cessabit.  Porrosi  perdiderit, 

(69)  Is  erat  S.  Hugo,  qui  anno  ^081,  a  Gregorio 
papa  Vll  consecratus,  paucis  post  annis  S.  Bruno- 
nem   ejusque  socios  excepit,  atque  eis  Garthusise 


A  86  et  omnes  quos  adjungere  poterit,  Ghristianos  fu- 
turos  spopondit.  Unde  vos  valde  precamur,  ut 
inde  jejunia,  ac  eleemosynas  missasque  assidue  cum 
devotione  faciatis.  Specialiter  autem  tertium  diem 
ante  festum  quiestdiesVeneris,inquotriumphante 
Ghristo  praelinm  potentercsmmissurisumusdevote 
cum  eleemosynis  et  orationibus  observetis. 

Ego  GratianopoIitanus(69)  episcopushaslittcrras 
mihi  allatas  Gratianopolim  vobis  sanctae  Turonensis 
Ecclesiae  archiepiscopo  et  canonicis  mitto,  ut  per 
vos  omnibns  qui  ad  festum  convenerint  innotescant^ 
et  per  eos  diversis  partibus  orbis  ad  quas  redituri 
sunt,  alii  eorum  justis  petitionibus,  orationibus  et 
eleemosynis  subveniant,  alii  vero  cum  armis  accur- 
rercf  festinent. 

EPITOLA  V. 


B 


DAIMBlSRTI  PI8ANI  ABGHIEPISCOPI,  GODEFRIDI  BDLLONII 
ET  RAIMUNDI  COMITIS  S.  ^GIDII  AD  PASCHALKM 
PAPAU. 

fAnno  1100.) 

De  victoriis  ab  exercitu  Christiano  in  terra  sancta 

reportatis, 

(Vide  in  Paschali  ad  an.  1118.) 

soliludincm  ad  novum  vito;  genus  instituendum  ibi- 
dem  comnJsit.Praeerat  vero  tunc  Turonensi  Eccle- 
sise  Radulphus  II. 


GODEFRIDI  RBGIS 

CONCIO  AD  MILITES  CHRISTIANOS 

Vt  pristinss  virtutis  memores  obsidioni  Antiochix  insistant. 

(WiLLELM.  Tyr.,  1.  V,  n.  5). 


Si  ita,  ut  nobis  nuntiatum  est,  peccatis  nostris  C 
ezigentibus,  Domino  permittente,dedominis  et  fra- 
trlbus  nostris  hostes  nominis  et  Odei  Ghristianas 
triumphaverunt,  nihil  aliud  restare  video,  viri  il- 
lustres,  quam  ut  cnm  eis  moriamur,  aut  tantam  Do- 
mino  Jesu  Christo  illatam  ulciscamur  injuriam. 
Mihi,  crcdite,  qiiia  nec  vita,  nec  salus  morte,  vel 
^udibet  cegritudinis  genere,  charior  est,  si  tanto- 
rtim  principum  sanguis  impune  effusus  est  super 
terram  ;  aut  tanta  Deo  devoti  populi  strages  matu- 
fam  non  invenerit  ultionem.Videturego  mihiquod 


hostes  de  preesenti  aliquantulum  elati  victoria,  im- 
prudentius  se  habebunt ;  et  de  sua  virtute  praesu* 
mentes,  per  nos  ad  urbem  redire,  praedam  et  ma- 
nubias  inferre  non  verebuntur.  Nos  ergo,  si  tamen, 
ita  vobis  videtur,hic  simus  parati ;  et  justam  caa"» 
sam  foventes,de  obtinenda  victoria,  in  eo  cui  mili- 
tare  nos  credimus,  spem  certam  habeamus  :  et  ho- 
stes,  si  per  nos  redire  voluerint,  in  ore  gladii,  ho- 
stium  more  suscipiamus,injurie  memores  iilats,et 
a  paternis  virtutibus  non  degenercs. 


i^mim 


GODEFaiDI,  RiSGIS 

DIPLOMATA. 


Prseceptum  Godefridi  ducis  pro  cella  Satanacensi  (70)  Q 
—  Ecclesiam  S.  Dagoberti  martyris,  apud  Sata- 
nacum  siiam  et  ab  Amulfo  comite  occupatam,  Gor- 
%iensi!nts  monachis  rcstituit 

(Anno  1093). 

(Marsen.»  Anecd.^  1. 1.  p.  162). 

Id  Bomioe  eanottt  et  iudivividufi  Trimtatia,  Patris, 


et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Godefridus,  divina  pro- 
pitiante  gratia,  dux  et  marchio. 

Justum  et  utile  nobis  esse  scire  et  conaiderare 
debemus  :  ut,  qnoniam  ssecularis  militiiB  negoiii 
occupati  diainis  intendere,  prout  ezpedit,  nequa- 
quam  valemus^  saltem  Deo  et  sanotis  pecularius 
in  monasteriis  Deo  Bervientibusconailiumnostnior 


m 


miBMttfATA. 


394 


et  auxiliam  exhibentea,  per  hoc  beneficeiitiffi  eorum  ^  ciente,  laudasse.  Hgc  ejus  confeaeione  parceptaj 


pariterque  mercedis,  ipso  Deo  donante,  participes 
exislerevaleamus.Unde  notum  essevolumus  sanct» 
universalisEcclesisfiliisfidelibus^tam  futuris  quam 
presentibus.quia  dux  Godefridus  avus  meus  cum 
Beatrice  uxore  sua  apud  Sathanacum  juris  sui  vil- 
lam,  in  ecclesia  sancti  martyris  Dagoberti  pro  sua- 
nim  animarum  remedio  monachos  de  monasterio 
Sancti  Gorgonii  constituerunt,  eisque  inter  alia  ad 
supplementum  victus  et  vestitus  ecclesiam  ville  Mo. 
8aci,quffi  sine  contradiotione  suce  proprietatis  erat, 
legaliter  condonaverunt;  quam  etiam  ipsi  monachi 
tota  vita  ipsius  avi  mei  et  filii  sui  avunculi  mei  quiete 
et  pacif]c6  possederunt.  Postquam  vero  ipsis  defun- 
ctis  in  nostras  manus  honor  eorum  per  successio- 


subsequenter  eum  monuimus,  ut  sancto  et  nobif 
exinde  faceret  quod  facere  jure  deberet,  et  ipsam 
invasionem  coram  Deo  et  sanctis  emendans^  dein- 
ceps  ab  ipsa  ecclesia  cum  omnibus  sibi  subjectii 
perpetualiter  abatineret,  et  ipse  jure  obniti  non  va- 
Iens,ad  opus  Dei  etS.  Dagoberti  sibique  deservien- 
tium  monachoruni  ipsam  ecclesiam  nobis  integre 
et  sine  omni  in  poslerum  reclam^tione  reddidit,  et 
verpivit,  et  nobis  ipsius  ecclesi®  donum  s^cto  Da- 
gobertosuper  altare  restituentibus,  ipse  spontaneug 
interfuit  et  laudavit.  Unde  ut  hsc  rerqim  gestarum 
memoria  per  tempora  succedentia  flrm^  permaneat 
et  inconvulsa,  hanc  descriptionem  memorialem 
fieri  jussimus.  et  sigilli  nostri  impressione  ac  tes- 


nem  devenit,et  peneomnis  regio  ipsis  ante  subjecta  p  tium  idooeorum  affixione  roborari  statuimus. 


in  odium  nostri  atque  inimicitias  gratuitas  conjura- 
vit,  ipsi  tunc  bostes  nostri,  causa  odii  in  nos  as- 
8umpti,in  ipsos  quoque  monachos  insurrexerunt, 
eisque  per  summam  injnstitiam  atque  violentiam 
ipsam  ecclesiam  de  manibus  abstulerunt,  atque  al" 
teri  in  beneficium  tradiderunt,  multisqueonnis,  u^- 
quedum  videlicet  erga  nos  in  gratiam  redirent. 
coeptam  injustitiam  Deo  sanctisque  sibi  famulanti- 
bus  intuIerunt.Super  qua  re  cum  apudSathanacum, 
nobis  prssentibus,  quffistio  oborta  fuisset,  et  ipsis 
etiam  coessentibus  qui  ipsam  violentiam  exerce- 
bant,conciomonachorum  nos  super  hacinterpellari 
CGepisset,  sequejamsuper  hoc  apud  synodum  Tre- 
verensem  proclamationem  fecisse,  et  Judicio  syn- 
odali  ipsam  ecclesiam  suo  Juri  adjudicatam  fuisse 
et  auctoritate  ponti^icali  pacem  et  quietem  possi-  C 
dendi  sibi  imperatam  esse  dixisset,  simulque  adhuc 
superesse  testes  qui  praedictffi  donationi  avi  niei  in- 
terfuissent  efficaciter  affirmasset,  ipos  testes  undi- 
que  evocari  et  ante  nos  coadunari^eifecimus,  et  ipsis 
testificantibus  vera  esse  quae  ipsi  asseverabaut  omni 
parte  reperimus.  Quibus  omnibus  auditis  ct  diligen- 
tius  coDsideratis,visum  est  nobis  comitem  Arnulfum 
qui  princeps  ipsorum  fuerat  ecclesis  pervasorum, 
sub  nomine  sacramenti  et  fidei  conjurare,  utrum- 
nam  hsc  omnia  cognosceret  vera  esse,  an  potius 
ea  vel  vellet  vel  posset  veraciter  impugnare.  Qui 
sine  ipsa  adjuratione  confessus  est.  Haec  ita,  ut 
diximuB,  acta  esse,  seque  et  interfuisse,et  audisse, 
et  vidisse  et,  ipso  avo  meo  hanc  donationem  fa- 

(TljHanc  chartam  edidit  Miraeus  in  notitia eccle-  D 
siarum  Belgii,sed  valde  truncatam  etcum  nonnullis 
mendis,  integram  hic  ex  chartario  Gorziensi  et  sa- 
nam  damus. 

(71*)  Godefridus,  cognomento  Barbatus,  Goziloni 
patri,  adhuc  viventi,  in  ducatu  Mosellano  sufifectus 
eat,  juxa  Hermannum  Contractum.  Ducatu  illo 
postmodum,  ob  rebeilionem,  ab  Henrico  iV  rege 
privatuB,  in  Italiam  se  contulit,  et  Beatricem,  Bo- 
nifacti  Italiae  marchionis  viduam,  Frederici  II  Mo- 
sellanorum  ducis  Bliam,  duxit  uxorem.  Exinde  du- 
ettam  Lotharing^iffi  inferioris  obtinuit,et  anno  1070, 
morjeaSy  Virduni  est  conditus.  Liberos  reliquit  Go- 
defridQm  cognomento  Gibboshm,  seu  Strumam,  seu 
Jiutam  ut  apud  Tyrium  lib.  ix,  cap.  5,  et  Idam, 
Qodefridi  Bollonii  matrem* 

Patroi.,  GLV. 


Signum  Godefridi  Dei  gratia  ducis  et  marchio- 
nis.  S.  Amalrici.  S.  Simonis  fratris  sui.  S.  Valteri. 
S.  Attonis.  S.  Dudonis.  S.  Gerardi.  Signum  Hem- 
bardi.  S.  Helberti.  S.  Arnulfi.  S.  Aleranni.  Signum 
Simonis.  Signum  Ursionis,  S.  Heriberti,  8.  Hagi- 
neri,  S.  Oilardi,  S.  Guigfridi,  S.  FranconiSyS.  Hngor 
nis,  S.  Uarmanni. 

Acta  Bullioni  anno  Dominicae  Incarnationi^  1093 
indictione  1,  anno  regni  Henrici  quarti  xxxvii,  im- 
perii  x,  pontificante  domno  Fulberto  Trevirorum, 
archiepiscopo,  anno  sui  pontificatus  x  (71). 

II. 

Godefridus  Bullonitis,  dux  LotharinguBt  postea  rez 
Hierosolymorum.copiosius  dotat  monasteriolum  seu 
prioratum  S.  Pelri,  in  municipio  tiulloniensif  a  Go- 
defrido  Darbato,  Lotharingise  duce^  fundatum. 

(Anoo  1094.) 
[MiiLEus,  Opp.  diplom.f  I,  76.] 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti,  Amen. 
Eho  GoDEFmous,  legitimus  successor  et  hsres  ducis 
(71*)  Godefridi  Barbati,  filiique  ejus  potentissimi  et 
Justissimi  ducis  Godefridi  (72)  avunculi  mei,  reprse- 
sentans,  nec  non  beneficia.  quae  divina  mihi  gratia 
donaverat,  recogitans,  de  iisdem  donis  suis,  ad  au- 
gendum  servitium  ejus,  destinavi  reddere  aliqua. 

Et  quia  prsfatus  avus  meus  Godefridus  apud  eo- 
clesiam  beati  Petri  apostolorum  principis,  quae  sita 
est  ante  eastrum  BuIIonium,  religiosos  fratres  ez 
coenobio  beati  Huberti  pontificis,  concedente  vene- 
rabili  Theoderico  abbate,  pro  remedio  animse  su» 

(72)  Godefridus,  cognomento  GibbosuSy  scu  Stru- 
maj  seu  Justus,  ut  supra  in  hoc  diplomate  vocatur, 
patri  in  ducatu  Lotharingiae  inferioris  successit,  et 
una  Marcam  Antverpiensem  tenuit.  Uxor  illi  fuit 
Mathildis  potentissima  Itaiis  marchionissa,  Beatri- 
cis  paulo  ante  laudats  filia,  qus  amplissimas  pos- 
sessiones  Ecclesiae  Romans,  testamenti  tabulist  le- 
gavit,et  anno  1115  obiit.Godefridus  porro  Gibbosus 
anno  4076  Antverpis  a  sicario  confossus  est,  et 
Virduni  Juxta  patrem  humatus.Sine  liberis  moriens 
Gibbosus  nepotem  suum  ex  sorore  IdaGodefridum 
BuIIonium  universi  pairimonii  sui  (in  his  BuIIonii, 
teste  Gomicurtio),scripsit  haeredem.  Tyrius  lib.  ix, 
cap.  5,  spectavit  Buiionium  Jam  olim  ad  suos  ex 
parte  matris  majores :  unde  et  Godefridus  cognomi- 
natur  BuUonienais.  Gom.  ex  Sigeberto. 

13 


395 


GODEPRIDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


396 


constituerat,  et  eamdem  constitutionem  suam  de  A  trice  (75)  conjuge   sua,  S.  Gorgonio  Gorziensi   et 


nominatisibidem  redditibus.auctoritateet  privilegio 
Alexandri  papae  confirmari  fecerat,  mihiquoque  vi- 
sum  est  justum,  ex  effectu  divinae  inspirationis,  ut 
qui  eramejus  honoris,  essem  et  particeps  devotionis. 

Hanc  meam  intentionem  cum  retulissera  matri 
meaB  IdaB,  praedicti  ducis  fili«,  et  fratribus  meis 
Balduino  ct  Eustathio,  eorum  deinde  consilio  et 
consensu  voluntario,  ecclesiam  nostram,  nostri 
proprii  et  haBreditarii  juris  de  Baseio,destinavimu8 
et  donavimus,  ad  augmentum  praBdictaeleemosynaB 
avi  mei  Godefridi  donandam  perpetualiter  beato 
Petro  et  beato  Huberto. 

Quod  donum  ut  ratum  et  firmum  esset,  eamdem 
matrem  meam  et  fratres   meos   BulloDium  duxi. 


Henrico  ipsius  loci  abbati  venerendo,  et  monachis 
ipsius,  cum  omnibus  appendiciis  suis  donata,  etab 
ejus  filio  Godefrido  similiter  duce,  nostroquc  avun- 
culo,  tota  vita  sua  laudata;  sed  postea  nobis  in 
eorum  haereditatem  succedentibus,  ct  multis  gravi- 
busque  contra  nos  excitatis  bellorum  tumultibus, 
uno  ab  hostibus  nostris,  occasione  nostri  odii,  per 
circuitum  suum  direpta  est  et  vastata;  ex  alia,  no- 
bis  in  ejusmodi  tempestatibus  occupatis,  non  ita  ut 
dignum  et  necessarium  fuerat,  provisa  est  et  de- 
fensa. 

Quapropter  monachis,  qui  ibi  dispositi  erant,  pe- 
nurias  aliquantas  patientibus,  et  super  hoc  qui- 
busdam  honestis  hominibus  apud  nostram  audien- 


et  in   praesentia   optimatum   meorum,  vestituram  j^  tiam  querimoniam  facientibus,  statuimus  dominum 
praBdiotffi  ecclesiaB  in  Baseio  (73),  sine  ulla  calumnia      Warnerum,  Gorziensem  abbatem,  prasdicti  Henrici 


et  contradictione,  simul  deposuimus  super  altare 
beati  Petri ;  eamdemqae  donationem  ego  ipse,  qui 
eram  legalis  advocatus  Ecclesiae  (seu  monasterii  S. 
Huberti),  abbate  Theoderico  ibidem  praesente,  jure 
tuendam  recepi. 

Actum  publice  Bullonii  anno  DominicaB  Incarna- 
tionis  4094,  indictione  ii. 

III. 

Godefridus  Bullanius,  Lotharingiie  dux,  ejusque  fra- 
ter  Balduinus  (qui  postea  Hierosoiymitani  ex  ordine 
reges  fuerunt)  ecclesiam  S,  Dagobertij  in  Satkana- 
00  (74)  LotharinguB  oppido  sitam^  amplius  dotan* 
dam  curant. 

(Anno  1096.) 
[Miitcus  ubi  supra,  p.  365.] 


successorem,  ad  noscum  suis  fratribusconvocare; 
et  consilio  inter  noscommunicato,  justum  et  utile 
visum  est  per  nostram  et  ejus  donationem  ipsorum 
fratrum  Sathanaci  commorantium  substantiam  mul- 
tiplicari  et  crescere;  quatenus  dum  minus  rerum 
temporah*um  sollicitudinibus  occuparentur,  di\ini 
servitii  studiis  efficacius  insistere  animarentur. 

Praedictus  ergo  abbas  cum  consilio  fralrum  suo- 
rum,  ad  supplementum  substantiae,quidquid  Eccle- 
sia  Gorziensis  in  Gaudiaco  villa,  super  fluvium  Mo- 
sellam  sita,  possidebat,  contulit  et  perpetuo  possi- 
dendum  rata  donatione  firmavit,  soilicet  in  ecclesia, 
decimi8,vineis,campis,  pratis,  pascui8,silvis,terri8, 
et  suis  omnibus  pcrtinentiis ;  accepto  tamen  navali 


In  nomine  sanctaB  et  individuaB  Trinitatis,  Gode-  ^  transitu  et  reditu,  qui  ibi  inter  monasterium  et  ci- 
FRiDus  Dei  gratia  et  misericordia  dux  et  marchio.        vitatem  decurrit. 


Quoniam  quidem  negotiis  saecularibus  saiis  su- 
perque  detenti,divinis  prout  neeesse  est  intendcre 
non  valemus,  et  per  hoc  temporalia  emolumenta 
spectantes,  animarum  statum,  quod  nobis  valde 
formidabile  est,  negligerenon  timemus,  operaB  pre- 
tium  est  nobis  saltem  Deo  regulariter  sei^vientium 
utilitatibus  providere  :  quatenus,  ipsis  pro  nobis 
orantibus,  mercedis  eorum  apud  Deum  in  aliquo 
participes  valeamus  existere. 

Unde  ego  et  frater  meus  Balduinus  notum  faci- 
mus  omnibus  nunc  vel  futuris  tcmporibus  sanctae 
Ecclesiae  filiis  et  fidelibus  quod  tcclesia  apud  Satha- 
nacum  olim  villam,  nunc  cistellum,  in  honore  S. 


Nos  autem  quidquid  primuga  praescriptus  avus 
nosterGodefridus  Barbatus,  et  conjux  sua  Beatrix, 
ad  ecclesiam  ipsam  et  monachorum  in  ea  Dco  famu- 
lantium  sustinentiam  et  utilitatem  contulcrat,  et 
postea  vel  quorumdam  praesumptio  hostilis  abstule- 
rat,  vel  nostra  occupatio  et  auxilii  indigentia  etiam 
a  nostris  contra  ipsos  vioienter  teneri  pertulerat, 
porrectis  simul  manibus,scilicetegoGodefridus  dux 
et  frater  mcus  Balduinus,  integre  et  absolute  reddi- 
diraus ;  utque  deinceps  in  perpetuum  fratres  prae- 
dicto  loco  deser\'ientes  pacifice  illud,  et  absque  cu- 
jusquam  inquietudine  teneant,  per  manus  liberorum 
fidejussorum,  super  altare  S.  Gorgonii  donum  ip- 


Dagoberti  martyris  constructa,  teraporibus  priscis,  D  sura  poni  et  vestitura  legali  confirmari  effecimus : 
ab  avo   nostro   duce  Godefrido   Barbato   et   Bea-      scilicet   ecclesiam   S.  Dagoberti,  cum   domo   quae 


(73)  Uaseio.  Godefridus  Bullonius,  natus  est  ac 
nutritus  in  Baisu.jiixtaGenappiam.uilegiturin  ms. 
Nivellensi  Genealogia  ducuni  Brabantiaj;  et  in  chro- 
nico  magno  Belgii  est  prope  Villcrs  in  Gallo-Bra- 
bantia,  ad  Tiiiura. 

(74)  Sathanacum,  vulgo  Stenay,  oppxdum  est  hodie 
ducatus  Lotharingiae. 

(75)  Beatrix,  Frederici  II  Lotharingiae  Mosellani 
ducis  filia,primumBonifacioTuscia;  marchioni,  post 
Godefrido  Magno  seu  Barbato,utriu8queLotharingiaB 
duci  nupsit.  Ex  Bonifacio  Mathildem,  et  ex  Gode- 
frido  Magno  genuit  GfodefHdum  Gibbosum,  Lotharin- 


sm  inferioris  ducem,  et  Idam  Eustathii  II  comitis 
Boloniensis  conjugem,  Godefridi  Bullonii  matrem. 
MaLhildis  virilis  animi  mulier,  anno  1077  et  1102 
varia  Tusciae  et  Liguriae  oppida  S.  RomanaB  Eccle- 
siae  dono  dedit,  quae  hodie  patrimonium  S.  Petri 
nuncupantur.  Anno  1115  e  vita  decessit,  his  quidem 
nupta,  primum  Godefrido  Gibboso  supra  nominato, 
post,  ann.  1087,  Welphoni,  Welphonis  IV  Bagoari» 
ducis  filio,  Azonis  marchionis  Ferriarensis  nepoti, 
sed  somper  intacta,  ut  Bertholdus,  Domnizo,  Leo 
Ostiensis,  et  scriptor  Chronici  de  Guelfis,  tom.  II, 
Canisiiy  narrant. 


397 


ASSISES  DE  JERUSALEM.  —  EXGERPTA. 


398 


vulgo  cella  vocatur  et  cum  omnibus  ab  antiquitate 
appendiciis  suis  in  decimis,  pratis,  silvis,  terris 
cultis  et  incultis,  viridariis,  molendinis,  aquis,  pi- 
scationibus,  acquisitis  et  acquirendis  et  omnibus 
quffiquocunquemodonominaripossuntpcrtinentiis. 
simulque  ecclesiam  de  Mosaco,  cum  omnibus  utili- 
tatibus  suis,  et  omnibus,  qus  prsdictus  avus  meus 
superaddidit,  donationibus  praelibatis. 

Praeterea  ne  quis  unquam  huic  nostrse  constitutioni 
et  vestiturs  legali  audeat  refragari,  nostra  et  om- 
nium  successorum  nostrorum  auctoritate  et  banno 
prohibemus  et  interdicimus,  et  quidpiam  late  pr»- 
sumpserity  ad  divinum  eos  judicium  provocamus. 


A  Ut  etiam  hsc  nostra  statuta  rata  et  inconvulsa 
pcrmaneant,  banc  memorialem  descriptionem  lieri 
jussimus,  et  sigilli  nostri  imprcssione,  testiumque 
idoneorum  affixione  signavimus. 

Signum  Godefridi  ducis  qui  hanc  chartam  desori- 
bi  fecit. 

S.  Baldwini,  fratris  sui,  S.  Walterii,  advocati, 
S.  Henrici  comitis,  S.  Amalrici,  S.  Richeri,  S.  Otto- 
nis,  S.  Ludonis,  S.  Heriberli,  S.  Everardi,  S.  Albri- 
ci,  S.  Leudonis,  S.  Sihardi,  S.  Sozfridi,  fratris  sui, 
S.  Helgaudi,  S.  Franconis,  S.  Hugonis. 

Actum  Sathanaci,  anno  Dominic»  Incarnationis 
millesimo  nonagesimo  scxto^  indictione  quarta. 


ASSISES  DE  J^RUSALEM 


Rubricas  et  excepta  nonnulla  tantum  damus  cum  praefatione  editoris.  Vide  si  iubet:  Assises  et  bons 
usages  du  Royaume  de  Urusalem,  tirds  d*un  manuscrit  ae  ta  bibtioth^uj  Yatican'*  avcc  tes  notes  et  obser- 
vations  de  Gaspard  Thaumtis  de  la  Thaumassitre,  ^yer,  seigneur  du  Puy-Ferrutid,  avocat  Sn  varlemerU. 
—  Bourges,  <690 ;  vel  hujus  Collectionis  praestantissimam  recensionen,  quam  novissime  edidit  illustrissi- 
mu8  comes  Arthurus  Beuqnot^  Paris,  1841. 


PRiEFATIO 

Editionis  Bituricensis  anni  1690. 


Les  Assises  de  Hierusalem  sont  les  loix,  statuts,  B 
usages  ct  coutumes  accord6es  au  royaume  de  Hieru- 
solem  par  Godefroy  duc  de  Buillon  l'an  4099,  par 
ravis  du  patriarche  et  de  ses  barons,  apr^s  qu'il  en 
eat  €i&  61u  roy.  Elles  sont  appelI6e^  Assises,  parce 
qa'elle6  furent  faites  en  Tassise  ou  assembl6e  des 
grands  du  Royaume,de  m6me  que  la  celebre  ordon- 
nance  de  Godefroy  comte  de  Bretagne  et  de  ses  ba- 
rons  de  Tan  1485,  pour  le  partage  nobIe,est  appelI6e 
rAssise  du  Comte  Godefroy.Et  chez  Houenden :  M- 
sisse  Uenrici  regis  factse  apud  Clarendonum  dans  le 
Regiammajcstatem  lib.  iit.,  c.  47,^2  Ex  beneficio  Cons* 
titutimis  regni,  quse  Assisa  nominatur,  L'assise  du 
roy  Bauduin  ch.  117.  L*assise  du  roy  Amaury  ch. 
273.  Assise  du  roy  Amaury  et  du  Roy  Bauduin  son 
fils.  Ass.  ch.288.  Assise  du  royHugues  ch.  309.  Spel-  p 
man.  f.  53.  in  verbio  Assisia. 

Ces  Assises  furent  6crites  par  Tordre  de  Godefroy 
de  BuiHon,  et  scell^  de  son  sceau,  de  ceux  du 
patriarche  etduvicomte  de  Hierusalem.  Elles  furent 
appel^es  les  Lettres  du  Sepulchre,  par^e  qu'elles 
^toient  gard^es  en  un  cofre,  dans  r^glise  du  Se- 
palchre,  d'oil  elles  ^toient  tir^es  en  la  presence  du 
roy, oa  de celuy  qni  6tait  par  luy commis,  du  patriar- 
che,  oo  en  son  absence  du  prieur  du  Sepulchre, 
de  deux  chanoines  et  du  vicomte,  Iorsqu'ii  y  avoit 
d6bat  sur  quelque  artiole  de  ces  coutumes. 

Mais.comme  ellcsavaient  616  corrig^es  et  augmen- 


t6es  k  diverses  fois  par  Godefroy  et  ses  successeurs 
rois  de  Hierusalem,  elles  furent  redig6es  par  6crit 
et  mises  en  ordre  par  Jean  dlbelin,  comte  de  Japhe 
et  d'Ascalon,  seigneurde  Baruth  et  de  Rames,ver8 
ran  1250.  II  6toit  flls  de  Balian  d'lbelin  et  d'Es- 
chive  de  Montbeliard,  et  il  mourut  Tan  1266. 

Elles  furent  une  seconde  fois  revu6s  le  3  novembre 
1369.  apo6s  la  mort  de  Pierre  de  Lusignan  roy  de 
Chipre,  par  rordonnance  de  Jean  de  Lusignan 
prince  d*Antioche,  baillistre  de  Pierre  de  Lusignan 
roy  de  Chipre  son  neveu,  par  seize  hommes  nommez 
et  choisis  en  rAssembI6e  des  6tats  du  royaume,  et 
apr6s  elles  furent  mises  au  tresor  de  T^glisedeNi- 
cossie,  dans  un  cofre  sceI16  de  quatre  sceaux. 

J'en  ai  recouvr6  par  le  moyen  de  M.  d'Herouval 
un  exemplaire  en  labibliotheque  de  feuM.  Brodeau, 
transcrit  sur  le  manuscrit  de  la  bibliotheque  Vati- 
cane,  ct  un  autre  dans  celle  de  M.  Colbert ;  les  As- 
sises  ont  6t6  traduites  en  Italien,  et  imprim6es  k 
Venise  en  Tan  1543. 

Rhamnusio  dit  que  Baudouin  I,  empereur  de 
Constantinophe  les  fit  apporter  de  Jerusalem  pour 
les  faire  observer  dans  TEmpire,  et  pour  r6gler  les 
services  de  fiefs  ct  des  vassaux. 

II  est  certain  qu'elles  ont  6t6  tir6es  des  coutumes 
et  usages  dela  France,  comme  lejustiflent  lescha- 
pitres  194  et  295  et  Willelm.  Tyrius  lib,  xvi,  ch.  2, 
et  lib.  XIX,  ch.  2. 


«89  GOD$lFaiDUS  HIEROSaLYMifi  REX. 

Les  Assises  en  Italien  sont  divis^es  en  deux  par-  X 
ties,  la  premi^re  iniitulee  VAlto  Corte.  Is  Assise  et 
bonne  usanze  del  Reame  de  Hierusatem, 

La  seconde  partie.  La  Bassa  Corte.  Le  Assise  et 
bonne  usance  del  Reame  de  Hierusalem.  La  table  des 
chapitres  commence  par  ces  termes.  Queste  sono 
le  Rubriche  del  libro  de  le  Assise  de  VAlta  Corte  det 
Reame  de  Hiorusalem  in  ptadeante,  id  est  in  forma 
de  litigiOy  eomposto  per  it  Boti  Joanne  de  Ibelin  conte 
del  ZaffOj  et  Ascatona  et  signor  de  RameSy  avant  le 
ch.  163,  quir^pond  au  ch.  147  de  nos  Assises,  Ques 
ett  VAssise  quand  on  aliene  tout  son  fi4  ou  partie,  au^ 
tiement  quepar  PAssise,  il  y  a  ce  titre,Dt  feudi.  A  la 
fin  de  la  premi^re  partie  il  est  dit,  Li  Assise  de  V Mta 
Gorte  del  Regno  de  Hierusalem,  et  Cypro,  traduite  de 
Hrancesse  in  Lingua  italiana,  d'ordine  de  la  Serenis-  »  lent  des  droits  du  roy  et  des  grands  officiers  de  la 
tima  Ducal    Seignoria  de  Venetta    per  me  Florio      couronne. 


400 

Les  chapitres  82  et  suivans,  jusquesau  113,  trai- 
tent  des  apeaux,  gages  de  bataille,  et  duels. 

Les  chapitres  113  et  suivans,  jusques  a  137,  des 
Assises  de  diflerentes  mati^res. 

Les  chapitres  J38etsuivans,  jusques  au  chapitre 
175,  de  la  mati^re  des  fiefs. 

Les  chapitres  176  jusques  au  181^  des  baux  et 
gardes. 

Dans  les  chapitres  182  et  suivans  jusquesau  274, 
il  reprend  les  matieres  feodales  et  specialement  des 
services  dus  par  les  vassaux  en  guerre,  en  justice 
et  en  mariage. 

Le  chapitre  275  et  suivans,  jusques  au  281,  con- 
tiennent  les  assises  de  differentes  matieres. 

Le  chapitre  282  et  suivans  jusques  au  292,  par- 


Bustron  Cosi  Commani/ai/o  de  la  Qlarmifjai  Seignori 
Rictori  di  questo  Regno  de  Cypro,  Como  Nodaro  de 
ti  magnifici  deputati  a  ta  ditta  Traductione.  II  est  dit 
k  la  fin  que  Timpression  fut  achev6e  au  mois  de 
mars  1534. 

Le  P.  Labbe,  jesuite,  dans  son  Agregi  Royal  de 
VAltiance  Chronotogique  de  Vhistoire  sacr6e  et  pro- 
fane,  imprim6  k  Paris  en  1665,  pag.  560,  a  marqu6 
la  diff^rence  qui  est  entre  les  Assises  en  frangois,  et 
la  version  italienne.  Le  m6me  a  tire  les  trente  ta- 
bleaux  g^n^alogiques  qu'il  donne  dans  le  m6me 
livre  depuis  la  page  351  jusques  h  la  420  du  li- 
gnage  d'Outremer  qci  fait  partie  de  ces  Assises,  et 
il  a  fait  imprimer  le  lignage  d'Outremer  depuis  la 


Le  chapitre  293  et  suivans,  jusques  au  308, 
concernent  les  differens  pour  le  bailliage  et  succes- 
sion  du  royaume,  entre  Hugues  de  Lusignan  et  le 
comte  de  Braine,  et  Marie  de  Beaumont. 

Les  chapitres  309  et  suivans,  jusques  au  313, 
contiennent  lcs  ordonnances  et  assises  nouvelles. 

Les  chapitre  314  et  suivans,  jusques  au  31^0  et 
dernier,  parlent  des  servjces  dus  au  roy  par  les 
6v6ques,  grands  du  royaume,  nobles  et  commu- 
nautez. 

MausieurDu  Cange  fait  mention  de  ces  Assises  en 
sa  preface  sur  les  Etablissemens  de  S.  Louis,  ot  il 
iH  qu'il  en  dlu  lule  manuscritdans  un  des  volumes 
des  Memoircs  de  M.  de  Peiresc,  copi6  sur  celui  du 


page  422  jusques  k  la  461,  et  le  commencement  de  ^  Valican,  doCila  plupartdescopiesquisontdansles 
ces  Assises  depuis  lechap.  1 .  jusques  au  8,et  la  table 
des  chapitres  depuis  le  chap.  9  jusques  au  231,  ct 
il  finit  la  premi^re  partie  au  chap.  281. 

Et  commence  la  seconde  au  chap.  282  qu'il  fait 
le  premier  de  la  seconde  partie,  qu'il  finit  au  cin- 
quanti^me  chapitre,  et  commence  le  second  livre 
de  ces  Assises  par  le  chap.  282.  «  Come  doit  estre 
le  seignor  et  gouverneor  dou  pais  et  dou  peuple,  » 
Jusques  au  ch.  308,  «  Gomment  messire  Hugues  de 
Lusignan  a  requis  le  royau^ie  de  Chypre  k  messire 
6uy  de  Ibelin,  »  etc.  II  obmet  les  quatre  chapitres 
suivans,  et  donne  ensuites  les  chapitres  sui- 
vans,  concernans  les  services  du  royaume  de  Je- 
rusalem  jusques  au  chap.  330,  «  Des  aydes  que  les 


bibiiothcques  de  Parispnt  et6tir6es.  II  dit  au  m6me 
lieu  qu'il  ne  desespere  pas  qu'il  ne  s^  rencontre, 
avec  le  temps,  quelqne  personne  assez  curieuse, 
pour  donner  ces  Assises  et  autres  anciennes  oou- 
tumes  au  public,  et  pour  entreprendre  un  travail  si 
glorieuxetsi  utile  au  public,  et  &  ceux  qui  font 
profession  de  la  jueisqrudence  frangaise,  il  en  rap- 
porte  plusieurs  passages  dans  son  docte  Glossaire, 
et  dans  ses  notossur  les  EtablissemensdeS.Louis. 
Chopin  les  a  citez  en  sa  Goutume  d'Anjou,  et 
M.  Julien  Hrodeau  sur  le  titre  de  Retrait  Lignager 
dc  la  Coutume  dc  Paris,  et  autres  lieux  de  ses  ou« 
vrage. 
Je  souhaiterais  que  ces  doctes  et  sgavans  auteurs 


eglises  et  les  bourgeois  doivent,  etc.  par  oil  il  finit  D  eussent  pris  le  soin  de  les  faire  imprimer  avec  leurs 


le  second  livre  des  Assises.  Mais,  parce  que  je  n'ai 
'  pas  trouv6  cette  distinction  dans  les  manuscrits  qui 
m'ont  6t^  communiqu6s  je  me  suis  content6  de  cotter 
et  nombrer  les  chapitres  dans  Tordre  quc  je  les  ai 
trouvez,  sans  rien  changer.  Le  P.  Labbe  a  aussi 
imprim4  le  livre  des  Lignagcs  d'Outremer  qui  con- 
siste  en  trentre  chapitres,  qui  sont  &  la  fin  des  As- 
sises  dans  le  manuscrit  que  j'ay  suivi. 

Voioi  Tordre  que  garde  rautheur  de  ces  Assises. 

Les81  premiers  chapitres  regardent  la  proc^- 
4ure, 


notes  et  observations,  mais  comme  leurs  grandes 
occupations  ne  leur  ont  paspermis  de  le  faire,j'ay 
cru  que  je  ferois  plaisir  aux  curieux,  et  k  tous 
ceux  qui  aiment  les  originesde  notre  jurisprudence 
frauQoise,  en  les  faisant  imprimer  avec  mea  notes 
et  observations.  Gela  servira  peut-6tre  k  exciter 
quelque  autre  k  donner  au  public  les  autres  an- 
cians  docteurs  et  praticiens  frangois  qui  n'oat  pas 
jusques  k  present  6t6  imprimez,  et  qui  meritent  de 
r^tre. 


m 


ASSISeS  DE  JERDSAtfeM.  —  BXCERPTA. 


m 


ASSISES  DE  JEBUSALEM 


I. 

RUBRICiE 

I .  Ci  comance  les  rubrices  du  livre  des  assises  et  A     20.    Pourquoi  ITiom  peut  plaidoier  en  haute 
des  bona  usages  dou  royaume  de  Jerusalem,qui  fu-      courl. 


rent  ^tablies  et  mises  en  escrit  par  le  duc  Godefroy 
de  Bouillon,leqael  fu  ehleu  ii  roy  et  il  seignordou- 
dit  royaume,  et  par  le  conseil  des  autres  roys,prin- 
ces  et  barons,  que  aprez  le  duc  Godefroy  furent,  et 
par  rordenement  don  patriarche  de  Jerusalem. 

2.  Ci  ditcomentleducGodefroyestabli  deus  cours 
seculieres,  Tune  ci  est  la  haute  court  de  que  il  fu 
govemor  et  justicier,et  Tautre  ci  est  la  court  des 
borg^s,  laquelle  est  appell6e  la  court  dou  viscomte, 

3.  Ci  dit  coment  les  assises  et  les  usages  doudit 
royaume  de  Jerusalem  furent  par  plusieurs  fois 
amend^s  parle  duc  Geodefroy,et  par  les  autres  roys 
et  seignors  que  aprez  luy  furent. 


21.  Des  choses  dequoy  Ton  doit  pleider  en  la 
haute  court. 

22.  Pourquoi  Ton  peut  pleidercontresonseignor 
et  contre  son  home. 

23.  Quel  le  bon  pleidor  doit  estre,  et  qu^  11 
convient  faire,  et  dequoi  il  se  convient  garder  au 
plait. 

24.  Quel  chose  doivcnt  savoir  ccans  qui  8'entre- 
metent  de  pleideer  en  la  haute  court  dou  royaume 
do  Jerusalem,  et  de  celle  de  Chipre. 

25.  Que  doit  faire  qui  est  k  conseil  d'autre,  et 
viaut  dire  la  force  de  sa  parole  et  seir  h  Tesgard. 

26.  Qui  se  veaut  clamer  d^home  o  de  feme  qui 


&.  Ci  dit  Comment  le  peuple  des  Suriens  vint  de-  g  est  present  en  court,  cnment  il  lc  doit  faire. 


▼ant  le  roy  dou  royaume  de  Jerusalem,et  luy  prie- 
rent  et  requistrent  que  il  fussent  men6s  par  Tusage 
des  Suriens. 

5.Ci  dit  coment  le  seignor  dou  royaume  de  Jeru- 
salem,  ei  les  barons  qui  ont  coins,  court  et  justice, 
doivent  savoir  lesassiseset  usages  doudit  royaume. 

6.  Ci  dit  coment  et  quel  doit  6tre  le  chef  seignor 
doa  royaame  de  J^pusalem  soit  roy  ou  autre,et  tous 
lesbarons  et  seignors  doudit  royaume,qui  ont  court, 
et  eoins,  et  justice. 

7.  Ci  dit  de  qoel  maniere  doit  estre  le  pleideoir. 

8.  Ci  devise  cement  et  dequoy,  et  pourquoi  Ton 
doit  demander  conseil  de  oourt. 

9.  Qui  demande  conseil  de  court,  queUl  doit  de- 
mander  li  son  conseil. 

10.  Coment  Ton  doit  demander  conseil,si  que  ce-  ^ 
loi  que  ron  demandera  k  conseil  ne  puissede  celle 
qaerele  conseiller  son  adversaire. 

11.  Pourquoi  Ton  peut  demander  conseil  decourt 
par  esgard. 

12.Pourquoi  Ton  pent  demander  conseil  de  court 
sanaesgard. 

13.  A  qui  rhom  ne  peut  demander  consetl  de  court 
de  son  aversaire  le  contredit. 

l/k-  A  qaels  gens  le  seignor  ne  pent,ne  doit  neer 
eonseil  de  court. 

15.  A  ()ai  le  signor  doit  donner  conseil  de  court 
qaant  bn  le  reqaert. 

16.  Quel  differance  ily  a  entre  ce  que  lc  seignor 
tieoi  bom^li  sOn  conseil,  et  k  sa  parole  garder. 


27.  Quant  home  ou  feme  de  qui  Ton  sest  clam6 
n^est  en  la  court,coment  Pon  se  doit  clamer  de  iny. 

28.  Que  doit  faire  celui  qui  est  droiturier  et  leaa 
quant  Ton  li  requert  aucune  chose  encontre,  oa 
quant  Ton  se  clame  de  lui. 

29.  Quaus  jours  Ton  a  de  respondre  au  noveau 
clam  quant  Tassise  ne  tot  le  jour. 

30.  Quantes  fuites  principaus  il  y  a  en  platt,  et 
quelles  elles  sont  au  royaume  de  J^rusalem  et  de 
Chipre. 

31.  Corament  Ton  doit  plalt  fuir  par  la  premi^re 
fuite  principau  de  plait. 

32.  Coment  Ton  doit  fuir  plait  par  la  segonde 
fuite  principau  dc  plait. 

33.  Commcnt  Ton  doit  fuir  par  la  tierce  fuite. 
3/^.  Comment  1  on  pout  longuement  plait  fuir. 

35.  Comment  Ton  se  doit  deffendre  quant  la  qae- 
rele  est  de  heritage  qui  est  dedens  vile. 

36.  Gi  dit  que  por  teneure  que  Ton  face  de  heri- 
tage  de  mermiau. 

37.  Neja  por  teneure  de  heritage  de  fors  parle  ne 
li  griege. 

38.  Coment  Pon  doit  demander  jour  quant  Ton 
veaut  plait  fuir. 

39.  Coment  le  requerant  so  doit  garder  que  le 
fuiant  n'ait  plusieurs  esgars  et  aprez  le  jour. 

40.  Qui  veaut  plait  fuir  coment  ii  doit  demander 
jour  au  clam  dequoi  assise  tot  le  jour. 

Iti,  Coment  le  requerant  se  doit  garder  que  le 
fuiant  ne  ehloigne  son  plait  par  demander  jour. 


17.  Gom  le  seignor  doit  retenir  hom  k  son  con-  D     li2.  Comment  te  clamant  doit  plait  abregier. 


aeil  k  ea  parole  garder. 

18.  Comment  et  pourquoy  le  seignor  doit  home 
retenir  &  aa  parole  garder. 

19.  Gomment  Ton  doit  pleideer  en  la  haute  court 
doo  royaome  de  Jcrasalem,  ou  en  celle  de  Ghipre. 


/|3.  Que  doit  faitre  qui  veaut  tost  son  plait  at- 
teindre. 

/lA.  Qui  veaut  le  platt  atteindre  coment  ii  doit 
pleideuir,et  le  fuiant  fuit  par  la  premierefuiteprin- 
cipau  de  plait. 


403 


GODEFRIDUS  HIEROSOLTMiE  REX. 


404 


45.  Comment  Ton  doit  atteindre  plait  quand 
le  fuiant  fuit  par  la  seconde  fuite  principau  de 
plait. 

46.  Se  le  fuiant  fuit  par  la  tierce  fuite  principau 
de  plait,  comment  Ton  le  doit  atteindre. 

47.Comment  Ton  doit  demender  jour  k  tous  clams 
que  Ton  fait  de  luy  en  court,  mais  que  h  ceaus  de- 
quoi  l*on  est  attaint  qui  ne  respont  sans  jour  de- 
mander. 

48.  Quant  aucun  se  clame  d*autre,et  il  demande 
jour,  et  Ta  parcourt,  p&rquoi  Tun  et  Tautre  doit 
metre  en  escript  le  clam  tel  comme  ii  a  est6. 

49.Quant  les  parties  sont  ajourn6es  parcourt,co- 
ment  et  pourquoi  chacun  doit  demander  au  sei- 
gnor  ou  ii  comande  que  il  garde  son  jour. 

50.  Quant  les  parties  sont  cgourn^es  par  court,et 
il  gardent  bien  lor  jour  si  com  il  doivent,  coment 
le  clamant  doit  renoveler  son  clam. 

5i.Quant  l*on  garde  le  jour  que  Fon  a  par  court, 
et  le  clamant  se  clame  si  com  il  s'est  autrefois  cla- 
m^,  coment  le  fuiant  doit  respondre. 

52.  Quant  celui  de  ceaus  qui  sont  ajourn^s  par  court 
garde  son  jour  ei  com  il  doitet  Tautre  ne  le  garde, 
ne  contremande  si  com  il  doit,  que  celui  qui  le 
doit  dire  et  faire. 

53.  Quant  Ton  vient  garder  son  jour  en  leuc  ou 
ToQ  est  igorn6  par  court,  et  Ton  ne  trouve  le  sei- 
g^or,  ne  home  quMl  ait  establi  en  son  leur,que  lon 
doit  dire  et  faire. 

54.  Quant  gens  sont  ajorn^s  par  court,  et  il  gar- 
dent  lors  jours  si  com  il  doivent,  et  il  ne  treuvent 
hom  devant  qui  le  deffendant  soit  tenu  de  respon- 
dre,  et  le  clamant  se  clame  h  ung  autre  jour  aprez 
tout  auci  com  il  autrefois  s'est  clam6s,  que  le  cU 
mant  doit  respondre. 

55.  Quant  gens  sont  ajorn^s  par  court,  et  il  gar- 
dent  lor  jour  si  com  il  doivent,  et  le  seignor  ou  ce- 
qui  est  en  son  leuc  ne  veaut  cel  jour  entendre  h  oyr 
cel  platt,  que  ior  doit  dire  et  que  li  doivent  respon- 
dre. 

56.  Qui  est  ajorn6  par  court,et  il  veautsonjour 
contremander,  coment  il  le  doit  contremander,  et 
par  quaus  et  par  quels  homes. 

57.  Qui  est  ajorn6  par  court,  et  il  vient  h  oure  et 
k  tens  son  jour  garder,  et  iLa  tel  essoigne  au  che- 
min  que  il  ne  peutsonjourgarder^  coment  et  par 
qui  il  le  peu  contremander. 

58.  Pourquoi  home  de  qui  Ton  se  clame  en  court 
oh.  il  est  present,  ne  doit  partir  de  la  court  sans 
respondre  au  clan,  ou  demander  jour. 

50.  Pourquoi  celui  h  qui  Ton  met  sus  aucune 
mal^faite  en  court,  ou  &  qui  Ton  requert  aucune 
chose  y  doit  respondrc  ou  neer  se  Ton  li  euffr^  h 
pruuer. 

60.  Goment  et  pourquoi  celui  h  qui  Ton  met  sus 
malefaite  en  courte  et  la  noie,  et  Pon  ne  li 
euITre  h  provor  ains  que  la  court  s'empart,  ce- 
luy  qui  li  a  mise  sus  ne  li  peut  aprcz  riens  deman- 
der. 


A  61.  Gi  dit  que  cbascun  sage  doit  mout  eschivor 
plait  h  son  pooir,et  sur  que  tout  h  son  seignor  plus 
que  h  autre. 

62.  Que  Ton  doit  dire  et  faire  qui  veaut  recou- 
vrer  saisine  de  ce  dequoi  Ton  Ta  dessaisi. 

63.  En  quel  cas  force  de  turs  tot  saisine,  et  en 
quel  elle  ne  Ta  tit. 

64.Quant  le  pleideoir  doit  acuillir  la  preuve  h  soi, 
et  quant  doner  &  son  aversaire,  et  coment  Ton  doit 
prouer  la  negative. 

65.  Comment  Ton  doit  deffendre  d*acuiliir  la 
h  soi  quant  son  veaut  qu'il  prove  h  sien  ce  que  il 
a  et  tient  com  sien. 

66.  Coment  et  par  quoi  et  pour  qui  Ton  doit  pro- 
ver  en  la  haute  court. 

n  67.Comment  Ton  doit  estre  garni  de  previlege  ou 
de  recort  de  court. 

68.Qui  veaut  prover  par  guarens  quiens  et  quans 
ses  garens  doivent  estre. 

69.  Ques  gens  ne  puuvent  porter  guarantie  en  la 
haute  eourt  dou  royaume  de  Jerusalem  et  de  Ghipre. 

70.  Que  doit  faire  cclui  encontre  qui  Ton  veaut 
prover  par  guarantie. 

71.  Cuant  on  veaut  prover  aucune  chose  par  re- 
cort  de  court,que  celui  doit  dire  et  faire  contre  qui 
Ton  veaut  prover. 

72.  Coment  Ton  doit  guarens  empeschier,  et  co- 
ment  rebuter,  et  coment  torner. 

73.  Quant  chevalier  porte  guarantie  contre  home 
qui  n^est  chevalier,  ccment  il  le  peut  rebuter,et  co- 
ment  torncr. 

C  74.  Quel  terme  Ton  a  de  mener  ses  guarens  seloa 
le  leuc  ou  il  lcs  a  voches. 

75.  Quant  Ton  a  amen6  ses  guarens  h  court,  que 
Ton  doit  dire  et  faire,  et  que  les  guarens  doivent 
dire  et  faire  h  la  guarantie  porter. 

76.  Pourquoi  le  guarens  vif  peut  poHerguarentie 
pour  le  mort,  et  coment  il  la  doit  porter. 

77.  Qui  conoist  devant  gent  que  il  doit  &  aucune 
persone  dethe,  ou  que  il  est  pIeige,ou  que  il  ait  au- 
tres  convenans,et  ceiui  h  qui  il  dit  que  il  est  de  au- 
cune  desdites  choses  tenus  cst  \h  pr68ent,se  ladite 
conoissance  ii  doit  vaioir. 

78.  Ou  qui  devant  gent  conoist  que  il  a  aucune 
persone  doit  dethe,  ou  que  il  est  son  pleige.ou  que 
il  ait  autres  convenans,  et  celui  &  qui  il  dit  que  il 

Q  est  de  aucune  desdites  choses  t^nus  n'est  \h  pr^sent, 
se  ladite  conoissanee  li  doit  valoir. 

79.  Des  choses  quo  Ton  se  peut  clamer  par  ras- 
sise  dequoi  Tassiso  tot  le  jour. 

80.  De  quels  choses  Ton  ne  se  peut  deifendre 
par  Tassise  ou  par  Tusage  de  aerdre  se  de  ba- 
taille. 

8l.Qu6s  gens  peuvent  faire  apens  de  murtre,et  h 
qui  Ton  est  tenu  de  respondre. 

82.  Quant  Ton  doit  pleidoier  de  murtre  Boutiile- 
ment  et  quant  se  cors  huso. 

83.  Quelle  soutillcnce,  il  y  a  en  plaU  de  murtre. 
84  Quelle  chose  est  murtre,  et  poarquoi  Tott  doi 


405 


ASSISES  DE  JERUSALEM.  --  EXGBRPTA. 


406 


savoir,  etque  doitfaireet  dire  qui  veaut  faire  apeau  A  fendre,'et  coment  se  il  ne  veaut  deffendre  la  elle 


de  murtre. 

85.  Que  doit  faire  celui  ou  celle  qui  le  murtre  a 
present^  en  court,  et  il  se  sait  que  le  murtrier  ait 
este  arrest^. 

86.  Qui  veaut  faire  apeau  de  murlre,  et  le  mur- 
trier  en  est  la  court  present  que  il  doit  faire  et  dire 
quant  il  Ta  apelle. 

87.  Quant  Ton  veaut  faire  apeau  de  murtre  par 
champion  comment  on  le  doit  faire. 

88.  Qui  es^  en  fers  ou  en  liens  amen^s  en  la  court 
et  hom  se  clame  de  luy  de  murtre,ou  d*aucune  au- 
tre  malefaite, que  il  doitdire  au  scignor  ains  queil 
responde. 

89.  Qui  veaut  faire  apeau  de  personne  qui  aiteste 


8*en  peut  defFendre  par  champion. 

106.  Ques  gens  ne  peuvent  deffendre  par  oham- 
pion. 

107.  Qui  se  claime  de  force,  et  ne  reufiRre  k 
proucr,  parquoi  celui  de  qui  Ton  se  clame  n^est  te- 
nus  de  non  n6er  la. 

108.  Goment  toutes  autres  mani^resdes  gensau- 
tres  que  chev^iers  qui  guagent  bataille,  doiveni 
estre  armes  h  labutaille  faire. 

109.  Que  les  seignors  doivent  faire  quant  pere  ei 
fis,  ou  deus  fraires  tendent  lor  guages  Tun  contre 
Tautre. 

110.  Qui  veaut  la  court  fausser  qu'il  doit  faire  et 
dire,  et  qui  la  fausse  en  dit  coment  et  pourquoi 


tu6  autrement  que  en  murtre  que  il  doit  faire  pour  n  tous  les  homes  de  la  haute  court  la  doivent  aleauter. 
metre  soi  en  droit  guage.  111.  Ci  dit  coment  Ton  se  doit  guarder  que  nul 

ne  puisse  le  fausser  se  il  ne  fausse  toute  la  court. 
i{2.  Coment  les  assises  doivent  estre  tenuea  et 
maintenugs  fermement  en  toutes  choses. 
U3.  Quel  est  rassise  des  bestes  restives  et  co« 


90.  Quand  home  sc  clame  de  murtre,  etil  ajoint 
homecide  o  le  murtre,  coment  rapelloir  s'en  peut 
partir  sans  bataille. 

91.  Quant  home  apelle  autre  de  murtre,et  il  n'est 
des  ceaus  vers  qui  Ton  se  peut  deffendre  de  respon- 
dre,  com  on  se  doit  dofTcndre. 

92.  Coment  et  pourquoi  Tapeau  de  homecide  est 
grief  k  amcnor  k  bataille,  se  le  deiTcndant  s'en  sait 
guarder,  et  comcnt  Ton  le  doit  faire,  et  coment  Ton 
se  doit  garder. 

93.  Goment  Ton  doit  et  peut  avoir  plusiors  ba- 
tailles  d*un  homc  occis  qui  a  plusiors  cos. 

94.  Quant  Ton  apclle  honi  dc  traison  et  elle  n'est 

aparant,  et  il  s'en  eufTre  h  deffendre  de  son  cors,et  p 

v4  Dftior  la 
tent  son  guage,coment  et  quand  le  seignor  peutla  4*0  r 

bataille  defTairc.  ^ 

95.  Qui  apelle  home  de  traison  qui  n*est  aparant, 
et  11  ne  s*en  veaut  k  lui  aerdre,  coment  il  le  doit 
faire. 

96.  Coment  et  dequoy  la  traison'est  aparant. 

97.  Qui  veaut  faire  apeau  de  traison  aparant  co- 
ment  11  le  doit  faire. 

98.  Goment  11  peut  avoir  bataille  d'atraire  contre 
8OQ  seigneur  chose  k  son  06  qui  ne  soit. 

9j.  Qui  veaut  apeller  home  de  chose  que  11  fait 
ataitre  k  son  fie  contre  son  seignor,comeut  11  le 
doit  faire. 

100.  Comment  toutes  mani^res  des  champions 


ment  1  on  se  doit  guarder. 

114.  Quel  est  Tassise  dou  cop  aparant,etcomeni 
Ton  se  doit  clamer, 

iib,  Quel  amendedoit  faire  celui  de  qui  Ton  se 
clame  par  rassise  de  luidecopaparant,seillenoie 
et  k  qui. 

116.  L^amende  dou  cop  aparant  par  Tassise  dou 
roy  Bauduin  d'autre  persone  que  de  chevalier. 

Ul'  Ques  est  rassise  dou  chevalier  qul  doit  dethe 
et  la  conolst  ou  Ton  la  li  preuve,  et  11  Q'a  dequol 


Ques  est  Tassise  d'autre  hom  que  de  cheva- 
lier  quant  11  conoist  dethe  en  courtouversquiroa 
la  preuve. 

H9.  Coment  Ton  se  doit  clamer  de  plegerie. 

120.  Que  doit  faire  celui  qui  est  pleige  vers  autre, 
et  11  en  est  membrant. 

421.  Quel  est  Tassise  de  lacbose  presteequeToQ 
pert. 

122.  Quand  Ton  dit  k  home  que  11  estson  pleige, 
ot  il  le  noie,que  celui  vers  qui  rhome  est  son  pleige 
doit  faire  et  dire. 

123.  Quant  home  dit  k  autre  que  11  est  son 
pleige,  et  celui  dit  que  il  n'estmie  membrant. 

424.  Comentle  pleige  doit  faire  venir  celui  dequi 


doivent  estre  arm6s  quant  il  s'en  vont  pour  offrir  en      y^^  ^jj^  ^^^^  qui  il  est  pleige,  pour  savofr  se  U 


court  la  butaille  faire. 

101 .  Goment  chevaliers  doivent  estre  arm6s  qui 
combatent  pour  murtrc,et  coment  pour  autre  que- 
rele,  et  coment  11  doivent  venir  pour  offrir,  et  oil,et 
k  quel  oure. 

102.  Quant  jours  Ton  a  &  la  bataille  faire  aprez 
ce  que  les  guages  sont  don6s  et  receus. 

103.  Goment  au  jour  do  bataille  se  dolvent  ofTrir 
tes  cbamplons. 

10  f.  Coment  ron  doit  apeller  home  d'arap. 
105i.  Goment  qui  apelle  feme  des  choses  en  que  11 
ait  bataille  et  elle  aii  baroQ,8on  baron  la  peut  def- 


voudra  rien  dire  contre  les  guarens. 

125.  Gomentron  dolt  faire  que  pleige  par  rassise 
et  Tusage  dou  royaume  de  Jerusalem. 

426.  Qui  demande  guagc  a  son  plelge,  et  il  dit 
faites  me  membrant  que  je  suis  vostre  pleige  et  je 
le  vous  donrai,  que  Ton  doit  dire  et  faire. 

127.  Se  guage  de  plegerie  est  vendu  pour  plege- 
rie  quant  11  se  peut  clamer  de  celui  pour  qui  11  est 
vendu. 

128.  De  qui  est  lc  sarement  de  la  valufi  de  guage 
qui  est  vendu  par  plegerle. 

129.  Pourquol  home  qul  est  semons  dou  servloe 


107 


GDDEPRIDUS  HIBROSOLTMJG  REX. 


1D8 


que  il  doit  n'e8t  tenus  de  faire  que  pleige  tant  com 
il  est  en  la  semonce. 

130.  Qui  est  semons  dou  service  que  il  doit  pour- 
quoill  ne  doit  amander  guage  qui  ait  est^  vendu 
pour  lui  deplegeer  tant  com  il  est  en  la  semonce. 

131.  Coment  pleige  et  dethe  est  plus  fort  que 
plegerie  n^est,  et  plus  perillouse  au  pieige. 

^132.  Quant  home  est  semons  d*aucun  service 
parquoi  celui  qui  est  pour  lui  pleige,  ne  doit  mie 
faire  que  pleige  tant  com  il  est  en  la  semonce. 

133.  Coment  celui  versqui  Ton  est  pleige  et  detbe 
pour  celui  qui  est  enci  tenus  par  laquel  des  deus 
voies  que  il  vodra  tenir. 

134.  Quel  est  Tassise  de  la  cbose  mal  attir6e,  et 
est  de  prest  perdu,  et  coment  Ton  se  doit  clamer 
par  Tassise. 

135*  Qu6s  est  Tassise  qui  achete  esclaf  ou  es- 
clave  mezel  ou  mezele,  ou  qui  chiet  de  mauvais 
mau. 

136.  Qu^s  est  Passise  de  dethe  dequoi  Ton  ne 
n*at  gage  ne  pleige,  ne  guarens. 

137.  A  qui  le  sodoier  se  doit  clamer  de  son  sei- 
gnor  de  ce  que  il  li  doit  de  ses  8od6cs>  et  quel  est 
Tassise  de  ce. 

138.  Qu6s  est  Tassise  quant  Ton  done  congi6  k 
8on  sedoier,  et  Ton  ne  le  paie  de  ce  que  ron^li  doit 
de  ses  sodees. 

^139.  Quans  jours  k  rentr6e  dou  moi  le  seignor 
peut  doner  congie  k  son  sodoier,saos  ce  que  il  soit 
tenu  de  paier  le  de  celui  mois,et  quans  jours  k  Tis- 
sue  le  sodoier  peut  prendre  congi6  sans  perdre  les 
sos  de  celui  mois. 

140.  Pour  qu6s  choses  le  sodoier  qui  est  h  foi  et 
li  fiance  k  son  seignor,  et  k  terme  nom6,  s'en  peut 
partir  de  lui  dedens  tedit  terme  sans  sa  foi  mentir. 

141.  Qui  fait  chose  vendre  k  rencbantement  par 
autre  que  par  le  criour  Cbtabli,  pourquoi  le  seignor 
la  peut  prendre  com  sone. 

^142,  Qu6s  est  Tassise  de  beste  venduS  ssois  en- 
chantement. 

143.  Ce  est  Tassise  dequoy  les  seignors  se  doi- 
vent  plus  pener  de  savoir,  et  toutes  manieres  des 
gens. 

144.  Goment  le  chief  seignor  dou  royaume  de 
Jerusalem  peu  fi6  doner. 

145.  Goment  ceaus  qui  sont  homes  dou  chief 
deignor,  et  ont  oonrt  et  coius  et  justice  peuvent  fi6 
doner. 

146.  Quel  est  rassise  quand  on  aliene  tout  son  M 
ou  partie  autrement  que  par  Tassise  et  par  rusage 
dou  royaume  de  Jerusalem. 

^147.  Quel  ehose  le  conquereour  dou  fj6  peut  faire 
dou  fl6  que  il  a  conquis. 

148.  En  quel  maniere  celui  qui  a  fL6  conquis,  le 
jteut  doner  au  quau  que  il  le  veaut  des  ses  heirs. 

149.  Gi  devise  resclercissement  coment  Ton  peut 
fl6  46ncr  de  son  conquest  au  quau  que  il  veaut  des 
ses  heirs. 

iSO*  Qai  a  M  de  son  conquest  ou  d6scheete,  co- 


\  ment  il  le  peut  et  doit  donner  k  son  droit  heir. 

151 .  Qui  a  (16  de  son  conquest,  et  il  le  rent  au 
seignor  de  qui  ii  le  tient,  et  le  seignor  le  done  au 
droit  heir  de  celui  qui  li  a  rendu,  et  quitte  k  ses 
heirs  k  qa\  ccl  fie  peut  escbeir,  se  il  meut  sans 
heirs  de  feme  espose. 

152.  Quant  fie  escheit  qui  doit  service  de  cors  k 
home  ou  k  feme  qui  a  Vi^  au  royaume  dequoi  il  a 
fait  homage,  et  autre  fle  ii  escheit  qui  doit  tel  ser- 
vice  et  tel  homage  com  est  avant  dit,  et  com  il  le 
peut  avoir  et  deservir. 

153.  Quant  plusiors  fies  escbeent  en  un  jour  ou 
en  plubiors.  pourquoi  Tainsn^  des  ceaus  k  qui  il 
escheet  qui  est  plus  droit  beir  de  celui  ou  des  ceaua 
de  par  qui  il  escbeent,  les  peut  tous  avoir  se  il  les 

l^  requiert. 

154.  Ci  orres  coment  fie  ou  fi6s  dolvent  estre 
partis  entre  seurs. 

155.  Coment  et  pourquoi  le  fils  ou  la  fille  se  peut 
meire  de  s'autorit6  elOe  qui  li  est  escheu  de  son 
pere,  ou  de  sa  mere. 

^56.  Pourquoi  le  seignor  ne  doit  souflrir  que  au- 
tre  que  Tainsn^  des  flls  ou  des  fiiles  de  celui  oude 
celle  de  par  qui  le  fi6  lor  escbiet  se  mete  de  sau- 
torit6  en  ia  saisine^  ne  en  la  teneure. 

157.  Coment  le  flls  ou  la  fiile  ne  demoure  en  sai- 
sine  dou  fle  dequoi  son  pere  morut  saisi  et  tenant 
se  il  n*est  le  droit  heir. 

158.  Bourquoi  fis  ou  fille  nese  doit  metre  de  s'au- 
torit6  en  saisine  ne  en  teneure  de  fie,  que  son  pera 
ou  sa  mere  ue  soient  mors  saisis  et  tenans  com  de 

C  lor  droit,  ou  que  il  en  aient  este  les  derrains  saisis 
et  tenans  com  de  Tor  droit. 

ib9,  Pourquoi  nul  ne  se  doit  metre  en  saisine  de 
fle  que  il  li  soit  escbeu  d*autre  que  de  pere  oii  de 
mere  s'il  ne  le  fait  que  par  le  seignor  de  qui  il  doit 
tenir  le  06. 

160.  Com  Ton  peut  requerre  la  saisine  dou  fi6 
qui  li  est  escheu  de  par  autre  que  de  par  pere,  ou 
de  par  mere,  et  que  le  seigneur  en  doit  faire,  et 
coment  on  le  peut  eloigner,  et  coment  on  le  peut 
attaindre. 

161.  Pourquoi  le  seignor  n'est  tenus  de  respon- 
dre  de  fi6  queautre  ait  et  tiegne  dequoi  il  ait  com 
de  son  droit  par  esguart  ou  par  connoissance  de 
court.  ou  par  assise  ou  usage. 

j)     162.  Ci  dit  del  fi6  que  le  seignor  encombre  co- 
ment  il  doit  respondre. 

163.  Quant  le  fi6  eschiet  &  plusiors  gens,  et  au- 
cun  autre  que  le  droit  heir  en  requiert  la  saisine 
au  seignor  com  droit  heir,  pourquo  le  seignor  ne 
le  doit  metre  en  saisine,  se  il  ne  le  requiert  com 
le  plus  droit  heir  aparant  et  requerant  en  la 
court. 

164.  En  quel  cas  le  seignor  est  tenus  de  respon— 
dre  &  qui  li  requiert  saisine  defi6  que  autre  ait  et 
tiegne,  et  dcquoi  il  doit  son  home. 

165.  En  quel  cas  le  seignor  ne  se  peut  defTendrede 
respondre  k  qai  li  reqaiert  gaisine  de  M  ^m  citre 


409 


ASSISES  DE  JERUSALEM.  — EXCERPTA. 


uo 


ait  el  tiegne,  et  dequoi  il  est  en  roinage,et  eu  ser-  A     ^^^-  Coment  nul  ne  peut  avoir  escheete  qui  es- 


vice  dou  signor. 

166.  En  quel  clas  il  ni  a  tornes  de  bataille  contre 
le  guarent  qui  popte  la  guarantie  de  parente,  et  en 
quel  cas  la  torne  y  doit  estre  par  raison  se  il  ni  a 
propreassise  que  en  tel  cas  la  torne  de  bataille,ou 
que  en  tous  cas  la  bataille  de  preuve  de  parent6, 
car  se  elle  n'estoit,  inout  des  maus  en  poroient 
avenir,  et  des  gens  estre  desberites  &  tort  et  sans 
raison. 

167.  En  quel  cas  le  seignor  ne  se  peut  deffendre 
k  celui  qui  li  requiert  saisine  de  fi6  qui  li  cst  es- 
cheu  par  droit  que  il  n'a,  ne  tient  cel  M^  et  que 
autre  i*a  et  lient,  qu'ii  aura  &  droit  se  il  se  veaut 
clamer  de  luy. 


cheu3  li  soit,  s'il  ne  se  saisit  perisonament 

182.  Si  aucun  signor  donc  fl^  en  besans  k  home 
ou  &  feme,  ou  ressence  en  aucun  leuc  moti,  et  se 
de  la  detaut  sur  toutes  les  autres  rentes  que  il  aet 
aurd,  et  aprcz  done  k  ung  autre  ^ome  fl6,  et  Ten 
asscne  k  un  autre  leuc  moti,  et  il  deffailli  doii  leub 
ou  le  premier  est  assen^  par  nom,et  il  veuUe  estre 
pai^  avant  de  Tautre  dou  leuc  dont  il  est  assen^, 
lequel  des  deus  doit  estre  pai^  avant  de  celuy 
leuc. 

183.  Qui  est  assen^s  de  son  f)6  en  un  leiio  moti, 
et  il  defaut  de  cel  f)6  une  ann^e  ou  plusiors,  si 
que  celui  qui  est  assen^  n*ait  peu  estre  pai6  deson 
My  et  il  rent  une  autre  ann6e  aprez  el  tens  d'au- 


168.  Quant  le  seignor  a  et  tient  chose  quc  Tau-  3  ^re  seignor  ou  bail  tant  que  il  puisse  estre  pai6de 


tre  dit  qui  est  de  son  (16,  et  il  en  requieit  la  sai- 
sine,  coment  il  doit  se  prouer  k  son  fi6  ou  partie 
de  8on  fie,  et  coment  i  on  a  use  com  de  son  M 
qu'on  a  et  tient. 

169.  Goment  Ton  doit  prouer  contre  son  seignor 
toat  son  fle,  ou  partie  de  son  M. 

170.  Coment  i'on  doit  requerre  son  M,  ou  cequi 
est  de  8on  fie. 

171.Qui  veaut  requerreau  seigneurcarau  ou  terre, 
ou  autre  chose  que  rante  des  besans  disant  que  ce 
est  de  son  fle,coment  il  le  doit  requerre,et  par  qui 
il  le  doit  ofTrir  h  prouer,  et  coment  et  pourquoi  et 
de  qui  le  recort  des  homes  de  la  court  de  chose  oh 
le  seignor  n*est  present  et  port6  come  recort  de  la 
court  et  des  homes  de  court,  et  est  tenu  auci^com 
recort  de  court  des  homes  de  courtlk  oti  Ic  seignor 
n*est  present. 

172.  Que  il  convient  &  dire  as  homesdecourtqui 
recordent  saisine  et  teneure  et  usage  de  fle  si  que 
le  recort  a  avoir  la  saisine  dou  M  k  celui  ou  k 
celle  qui  a  offert  k  prouer  par  lor  recort. 

173.  Coment  Ton  peut  prouer  son  M  ou  partio 
de  8on  fi6  contre  autre  que  contre  son  seignor. 

174.  Coment  enfant  &  qui  M  eschiet  tant  com  il 
fu  merme  d'aage  peut  avoir  cel  fie  quant  il  est 
d*aage. 

175.  Coment  qui  veaut  M  requerre  quant  pere 
ou  mere  meurt,  et  il  ont  enfans  merme  d*aage, 


quanque  Ton  li  doit  de  son  M  de  viel  et  de  nou- 
veau,  coment  et  en  quel  cas  11  doit  estre  pai6  sans 
ce  que  le  seignor,ou  le  baill  ne  8'en  puisse  deffen- 
dre,  pour  dire  que  se  Ton  vous  doit  ce  n'est  mie 
de  mon  tens  pourquoi  je  ne  vouis  veu  paier  que  ce 
que  Ton  vous  doit  de  mon  tens. 

184.Quant  homme  ou  feme  qui  a  et  tientseigno- 
rie  meurt,  et  que  il  a  plusiors  parens  &  qui  ce  fl6 
peut  escheir  k  qui  il  escheit,  et  lequel  doit  avotr 
celle  escheete  devant  les  autres. 

185.  Quant  aucun  home  ou  feme  qui  a  et  tient 
seignorie  ou  M  meurt,  et  que  il  a  plusiors  fls  ou 
filles,  ou  autres  parens  k  qui  le  M  puisse  escheiry 
et  rainsn6  des  fls  en  a  aprez  luy  la  seignorie  et  la 
saisine  et  la  teneure,  et  ses  freres  ou  ses  seurs 
ont  enfans,  et  meurent  avant  de  celui  qui  a  et 
tient  la  seignorie  ou  reritage.et  il  meurtaprezsans 
hcir  que  de  luy  soit  dessendus,  lequel  des  heirs 
qui  seront  dessendus  de  ses  freres  ou  ses  seurSyOn 
des  ses  autres  parents  doit  avoir  rescheete  d'eri- 
tage  ou  de  baliage. 

186.  De  quel  maniere  de  M  femedbit  au  seigpior 
de  qui  elle  tient  mariage  de  marier  soit  par  se- 
monce  ;  et  de  quel  maniere  elle  ne  se  peut  marier 
sans  rotroi  dou  seignor,  ne  il  la  peut  efTorcer  de 
marier  la  semonce,  ne  autroment* 

187.  Dequoi  les  femes  qui  ont  doaire  le  pevent 
renir,  et  k  qui  le  baliage  peut  et  doit  escheir  par 
raison. 


qui  doit  avoir  le  baliage,  et  qui  l'enfant  en  garde. 

176.  Coment  il  doit  estre  gard6  se  ii  est  seignor         188.  Quant  baliage  escheit  &  feme,coment  elle  86 
de  terre.  "  peut  garder  que  le  seignor  de  qui  elle  le  doit  tenir 

177.  Ci  dit  k  qui  le  baliage  de  M  doit  escheir;  et      ne  la  puisse  marier  par  baliage. 


qui  le  doit  requerre. 

17S.  Ci  esclercisse  le  fait  par  quel  raison  Ton 
peut  demander  baliage. 

179.  Pourquoy  celui  ou  cele  qui  tient  baliage  de 
damoiselie,  le  doit  tenir  tant  que  elle  soit  mari6e 
tout  ait  elle  douze  ans  ou'p]us,  et  coment  peut 
avoir  le  fl6  qui  li  est  escheu  quand  elle  a  pass6 
douze  ans» 

180.  Coment  damoiselle  qui  a  pass6  douze  ans 
peut  aToir  baliage  qni  le  escheit. 


189.Porquoi  celui  qui  ne  veaut  son  M  desserviri 
le  doit  comander  au  seignor  de  quiil  le  tient,avant 
que  estree  le. 

190.  Coment  le  seignor  se  peut  et  doit  metre  el 
M  estr6e,  et  quel  perill  et  quel  damage  a  et  peut 
avoir  celui  qui  estree  sqp  fi6  plus  que  cclui  quitle 
comande. 

i91.Coment  i'on  peut  et  doit  M  desmembrerpa^ 
Tassise  ou  Tusage  dou  royaume. 

192.En  quantes  maniertol'onpeiii8onfi6e8ohatt- 


411 


OODEFRIDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


412 


gier,  et  coment  Ton  peut  M  eschangiersi  que  Vcs- 
change  soit  estable. 

193.  Pour  qnel  chose  Ton  peut  perdre  son  fie  an 
et  jour,  et  coment  toute  sa  vie,  et  coment  luy  ct 

ses  heirs. 

194.  Coment  et  porquoi  Ton  ne  peut  vendre  par 
Tassise  partie  de  son  fi6,  et  coment  et  pourquoi 
hom  le  peut  tout  vendre  par  ladite  assise,  et 
coment  il  doit  estre  vendu,  et  coment  Ton  doit 
fournir  Tassise,  et  coment  quand  le  fi^  est  vendu 
coment  et  en  quel  tens  doit  faire  paier  lcs  dethes 
de  que  le  fi4  n  o?t9  vendu,  et  lesquels  dethes  que 
Ton  doit  k  celui  &  qui  Ton  a  la  dethe  connu6  en 
court,  ou  qui  la  prove,doit  direet  faire  quand  ilen 
veaut  estre  pay^,  et  quant  home  ou  feme  de  qui  le 
fi6  a  est6  cri6  k  vendre  par  Tassise  ne  veaut  four- 
nir  Tassise,  que  le  seignor  en  dpit  faire. 

195.  Ci  dit  coment  celui  qui  a  son  fi6  livr6  h 
vendre  quand  il  est  destourn^  de  fournir  Tassise 
come  Ton  le  doit  conduire. 

196.  Coment  celui  k  qui  on  a  dethe  connu5  en 
court  ou  qui  Ta  prov6e  doit  dire  et  faire  quant  il 
en  veaut  estre  pai6  par  le  seignor. 

197.Qu68  gens  ne  peuvent  fi6achetcrparrassise, 
et  la  raison  pourquoi  11  ne  le  pevent,  et  quel  fi6 
peut  feme  acheter.,  ct  par  quel  raison  elle  le  peut 

acheter. 

198.  Qu*on  doit  faire  de  celui  ou  de  celle  de  qui 
le  fi6  aura  est6  vendu,  se  la  dethe  que  il  ou  elle  a 
connue,  ou  que  Ton  11  aura  prov6e  en  court,  esl 
pluB  que  la  vente  dou  fi6, 

199.  Sur  lesquels  des  fi6s  des  homes  dou  seignor 
80n  previlege  ne  peut,  ne  doit  porter  garantie  qul 
8oit  valable,  et  sur  lesquels  des  fi6s  des  homes  le 
privllege  de  lor  signor  peut  portcr  guarantie, 

200.  Pour  quantes  choses  et  pour  que  Thon  peut 
et  doit  estre  desherit6  lui  et  sos  heirs. 

201.  Pour  quantes  raisons  rhom  peut  et  doit 
estre  desh^rit^  de  son  M  toute  sa  vie,et  pour  quel 
chose  Ton  le  perd  an  et  jour. 

202.  Quant  un  home  est  forjug^s  par  court  com 
traitour  puur  traison  que  il  ait  fait  vers  son  sei- 
gftor,  coment  et  pourquol  ses  heirs  doivent  estre 
desherites  de  sou  fi6  et  d6s  fi6s  dou  traitour. 

203.  Ci  dlt  coment  as  livres  desempereors  dient 
coment  les  traitours  doivent  estre  desherit^s. 

204.  Coment  Ton  doit  homage  faire  au  chief  sei- 
gnor  dou  royaume,et  coment  k  celui  qui  n'estchief 
seignor,  et  dequoi  Ton  est  tenus  k  son  seignor  par 
rhomage  que  il  a  fait,  et  dequoi  le  seignor  est  te- 
nus  k  8on  home. 

205.  Ci  dit  coment  le  seignor  est  tenus  k  son 
home,  et  dequoi  par  romage  que  il  li  a  fait. 

206.  Coment  les  homes  des  homes  dou  chief  sei- 
gnor  dou  royaume  11  doivent  faire  la  ligesse  par 
rassise,  et  de  que  il  li  sont  tenus  par  la  ligesse, 
ei  coment  les  autres  gens  dou  royaume  doiventju- 
rer  au  ohief  BeigQor  feaut6. 


A  237.  Ci  orres  ques  cst  rasaisc  pourquoi  roa  fuit 
la  ligesse  par  Tassise. 

208.  Ci  dit  coraent  les  homes  des  homes  dou 
chief  seignor  se  doivent  contenir  vers  le  chief  sei- 
gnor  quant  il  ont  fait  la  ligesse  par  Tassise. 

209.Encore  dit  coment  les  homes  des  homesdou 
chief  seignor  doivent  faire  k  la  requeste  dou  chi<*f 
seignor  et  sans  rcqueste,  poursauver  la  foidequoi 
11  sonttenus. 

210.  Dequoi  le  chiel  seignor  est  tenus  as  hon^'"S 
de  scs  homcs  qui  li  ont  la  ligesse  par  Tassise,  et 
coment  et  dequoi,tous  les  homes  sont  tenuslesuns 
las  autres  par  Tassise  dou  royaume  de  Jdrusalenu 

211.  Ci  esolercisse  coment  tous  les  homes  des 
homes  dou  chiefseignor  sDnt  par  ladite  assisetenus 

g  les  uns  as  autres,  et  coment  ils  se  doivent  entre 
aider  et  conseillier. 

212.  Se  le  fie  d*aucun  des  homes  est  arreste  par 
loseignor  sans  esgart  vu  sansconoissancedecourt, 
celuile  doit  destraindre  par  le  conjurement  de  ses 
pers, 

213. Et  se  le  seignor  defaut  k  aucun  de  ses  homes 
de  faire  esgart  ou  conoissance  sl  com  11  doit,  ou 
rerort  de  court  si  com  court  a  esgard6  ou  concu  ou 
record6,  ou  aucune  autre  chose,  et  le  selgnor  ne  11 
tient  ou  fait  tenir,et  celui  kqui  le  seignor  faudra 
d^aucune  des  avant  dites  choses  requerra  ses  pers 
de  ce  que  il  devront,  il  deoivent  lor  seignor  re- 
querre  que  il  le  fasse  et  gagner  de  lor  service  en 
la  manic  avant  devis^e,  tant  que  11  Tait  fait. 
p  214.  Coment  le  guagement  dessusdit  fufaitmeis- 
mes  en  Chipre  k  tens  dou  roy  Henri. 

215.Se  le  seignor  congee  son  home  de  sa  seigno- 
rie  sans  esgart  et  sans  couoissance  de  court  de  la 
ou  celui  est  son  home,car  Tome  uuienciestcong^e 
doit  dire  et  requerre  au  seignor  et  k  ses  pers,  et 
que  ses  pers  en  doivent  dire  et  falre. 

216.  Coment  et  dequol  Tome  ment  sa  foi  vers 
son  seignor,et  coment  et  dequoi  le  seignor  ment  sa 
foi  vers  son  home,  et  coment  Tun  peut  altaindre 
Tautre,  et  quel  amende  Tun  en  doit  avoir  de  Tau- 
tre. 

217.  Ci  dit  que  nus  ne  doit  falre  justice  d^autrui 
en  sa  terre,et  cil  qui  le  fait  si  mesfait  vers  son  sei- 
gnor,  et  quel  amende  le  seignor  en  doit  avoir. 

*v  218.  Si  le  seignor  fait  prendre  son  home  et  em« 
prisonner  sans  esguartetsansconoissancedecourt, 
que  lespers  de  celui  qui  estencipris  et  emprison6 
doivent  faire  et  dire  k  lui  delivrer. 

219.  Ci  orr^s  autremani^redeconjurementquant 
aucun  home  est  menac^. 

220.  Et  se  le  seignor  ne  falt  tenir  k  son  home  es- 
guart  ou  connoissance  que  la  court  ait  fait  ou  d6- 
faut  k  Tome  de  ce  qu'il  arequis  en  la  court,coment 
celui  peut  conjurer  ses  pers. 

221.Coment  et  pourquoi  home  qul  a  pluslorssei- 
gneurs  peut  porter  armes  contre  son  seignor  sans 
mesprendre  de  aa  foy. 


413 


ASSISES  DE  JERUSALBM.  —  EXCERPTA. 


m 


222.Coment8eignordoit  faire sem ondre(77)home  A  seleseignor ne  lc  fait  quel  araenderonendoitavoir 


ou  feme  de  faire  droit  en  sacourt  quant  on  8'est  cla- 
m6s  de  lui  ou  d'elle,  et  quant  Ton  est  enci  semons 
ct  Ton  a  essoigne,  com  il  doit  contremander  s'es- 
soigne,  et  par  qui  et  se  il  ne  vient  h  jour  que  il 
aura  est^  semons,  ou  ne  contremande"s'essoigne  si 
com  11  doit,  que  son  aversaire  doit  requerre  au  sei- 
gnor  et  que  le  seignor  en  doit  faire. 

223.  Se  le  seignor  fait  semondre  aucun  home  de 
8on  service,  ou  est  merme  d'aucue  chose  de  son  M 
que  le  seignor  ait  et  tiegne  sans  esguart  et  sans 
coQoissance  de  court,  ou  que  le  seignor  li  doive 
aucune  chose  parfaire  de  son  fie  que  il  li  ait  requis 
cn  court  que  il  li  parfasse,  et  il  ne  li  ait  fait,  co- 
mentil  se  peut  defTendre  d'accueillir  cellesemonce 


tant  que  lc  seignor  li  ait  son  fi^  parfait  ou  rendu  ce  |*  monce  et  aprez. 


et  qui  est  semons  dou  service  que  il  doit,  et  il  est 
essoigne,  coment  et  pourquoi  il  doit  contremander 
s'es8oigne. 

232.  Quant  home  h  qui  le  seignor  doit  de  son  fl^ 
est  semons  dou  service  que  il  li  doit,  et  il  en  vea\it 
acueillir  la  semonce,  coment  il  doit  faire  si  que  il 
n^ait  damageetcoment  Tome  quiestsemonsdeson 
service  doit  faire. 

233.  Que  doit  perdre  home  qui  est  en  leuc  par 
semonce,  et  il  s^cn  part  sans  le  congi6  dop  seignor, 
ou  de  celui  qui  est  en  son  leuc. 

234.  Coment  le  seignor  peut  faire  son  home  se- 
mondre  en  son  hostd,  et  pour  quel  chose,  et  que 
ceaus  qui  semonent  doivent  faire  et  dire  k  la  se- 


que  il  entent  en  la  mani^re  dessus  dite 

223  bis.  Ci  dit  coment  quant  le  seignor  semontson 
home  dou  service  que  il  li  doit,  et  se  le  seignor  li 
doit  de  son  fi6,  coment  home  se  peut  deffendre 
d'acueillir  la  semonce,  et  coment  il  le  doit  faire  se 
le  seignor  ne  n'a  essoigne  aparant,  com  de  estre 
assieg6  de  ses  ennemis. 

224.  Coment  le  Banier  doit  semondre  les  homes 
dou  seignor. 

225.  Encor  de  ceste  raison  meismes,  et  se  le  sei- 
gnor  semont  aucun  d'aucune  chose. 

226.  Se  home  se  veaut  dftffendre  d^acueillir  se- 
monce  de  service  que  il  doie  quant  le  seignor  a  et 
tient  aucune  chose  de  son  fie  sans  esgart  et  sans 
conoiesance  de  court,  ou  que  il  li  doive  parfaire 
ancune  chose  de  son  fie,  et  il  n'a  au  seignor  aucune  ^ 
desdites  chosesrequise,queildoit  dire  et  fairequant 

il  est  semons  dou  service  que  il  doit. 

227.  Quant  le  seignor  fait  semondre  aucun  par 
trois  dc  ses  homes  com  court,  si  celui  qui  fist  la 
scmonce  au  leuc  dou  seignor  n'est  present  en  la 
court,  8e  les  deus  qui  furent  com  court  la  ou  il  la 
fist,  la  recordent  sans  lui  en  la  court,se  la  semonce 
▼aut  ou  ne  vaut,  et  se  celui  qui  est  en  leuc  dou 
seignor  est  en  la  court,et  Tundes  ceaus  qui  furent 
com  court  faut,  se  le  recort  vaut,  ou  ne  vaut  auci. 

228.  Qu^  manieres  de  services  doivent  ceaus  qui 
doivcnt  service  de  lor  cors  au  seignor  &  il  qui  il  le 
doiventy  ct  en  quel  leuc  il  li  doivent  service. 


235.  Qui  est  semons  dou  scrvice  que  il  doit  au 
seignor,  et  le  seignor  li  doit  de  son  M  de  que  le 
terme  de  sa  paie  est  pass^,  que  il  doit  faire  et  dirc 
sc  il  ne.veaut  celle  semonce  acuiellir,  tant  que  il 
soit  pai6  de  ce  que  Ton  li  doit  de  son  fi^. 

236.  Qui  doit  sorvice  de  compagnon,  et  il  le  fait 
scmondre  de  tel  service  com  il  li  doit,  ou  de  celui 
dou  compagnon,  et  ledit  compagnon  est  essoign^, 
siqueilne  puisse  celui  service  faire,que  lesemons 
doit  direet  faire  et  garderaque  le  seignor  ne  puisse 
avoir  de  lui  amende,com  de  hom  qui  defaut  de  ser- 
vice. 

237.  Coment  le  seignor  peut  faire  semondre  ses 
homes  de  venir  h  court,  ct  destraindre  d^estre  y 
tant  com  la  court  se  tirera  hors. 

23S.  Qui  est  semons  dou  servicedeson  cors  a  aler 
en  un  leuc  h  chcval  et  h  armcs,  et  il  n^a  qu'un  ch^ 
val,  et  le  cheval  est  essoign^,  que  il  doit  faire  et 
dire^gardersoique  son  seignor  n'ait  de  lui  amcnde 
com  de  home  defailli  do  service. 

239.  Quant  home  a  pass6  hge  ou  il  est  mehaignc 
de  mehain  aparant  doit  estre  quitedou  service. 

240.  Coment  et  pourquoi  le  scignor  pcut  faire 
semondre  feme  qui  tient  Ci6  qui  doit  service  dou 
cors  de  prendre  baron,  et  elle  ne  le  prent,  quel 
amende  le  seignor  en  doit  avoir. 

241.  Encor  dit  coment  feme  qui  est  semonce  de 
baron  prendre,  coment  elle  doit  respondrc. 

242.  Quant  feme  est  semonce  si  com  doit  de  ba- 


229.  Gomcnt  et  ou  le  seignor  peut  et  doit  faire 
semondre  lcs  homes  dou  service  que  il  li  doivent.  n  ron  prendre,et  elle  a  pass^  Age,comment  ellepeut 

►itaon  hom   fftirA      et  doit  sa  scmoncc  rcfuser  ouc  ja  lcsciffnor  n'aura 


230.  Pourquoi  lc  scignor  ne  doit'  son  hom  faire 
semondre  de  son  service  se  il  ne  n'a  mestier,  et 
pourquoi  homc  ne  se  doit  faire  cssoign^s  se  il  ne 
Test,  quantil  cst  scmons  dou  service  que  il  doitau 
Bcignor. 

231.  Coment  le  scignor  peut  et  doit  semondre  et 
faire  semondre  scs  homes  dou  service  que  il  doi- 
Ycnty  et  ou  et  quantil  les  a  semons  ou  fait  semon- 
dre,  que  il  doit  faire  ct  dire  quant  Tome  defaut  dou 
servicc  quc  il  doit^aprezcequeilen  a  est^  semons, 
si  com  il  doit,  quel  droit  le  seignor  en  doit  avoiret 


quejaieseignor 
de  elle  amende  de  d6faut  de  service. 

243  Quant  femeaet  tient  plusiors  fi^  de  plusiors 
seignors,de  quel  fle  elle  doitlemariage,de  qui  clle 
tient  le  RL 

244.  Quant  feme  tient  un  M  ou  plusiors  d*un  ou 
de  plusiors  seignors,  et  elle  se  marie  sans  congi^  de 
celui  &  qui  elle  doit  le  mariage,  quel  amende,  il  et 
les  autres  seignors  en  doivent  avoir. 

245.  Quant  home  dou  seignor  prent  feme  qui  tient 
fie  dou  seignor,  et  il  Tespose  sans  son  oongi^,  que 


m 


GODEPFUDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


1(6 


il  doit  faire  si  que  le  seiguor  ue  aulre  uc  lo  pui^sc  A 
geter  de  sa  foi. 

246.  Se  aucun  des  homes  dou  seignor  cspose  feme 
qui  tient  fi6  dou  seignor,  et  s*en  saisit  dou  fi^,  quel 
amende  le  seignor  en  peut  avoir,  et  coment  un  des 
homes  dou  scignor  ic  peu  appeller  de  foi  mentie. 

247.  Ce  sont  ceaus  qui  peuvent  guager  ou  se- 
mondrc  lc  £eignor,ou  conjurer  de  sa  foi,etcomcnt, 
et  lesqu6s  non,  par  l'assise  dou  royaume  de  Jeru- 
salem. 

248.  Goment  hom  doit  son  seignor  dcstraindre 
que  il  le  ^as-o  i;aicr  se  il  li  doit  de  son  fi6,  ou  de 
ravoir  se  II  tienl  aucunc  chosc  de  son  fle,  ou  de 
faire  li  abattre  force  que  crestien  li  fait  de  son  ile, 
ou  de  partie  de  son  fie. 

249.  Sc  un  home  est  assene  en  un  leuc  moti  de  j^ 
son  fle  qui  nc  rcnt  tant  que  il  soit  pai6s  entcrine- 
mcnt  dc  son  Q6,  si  com  est  assen^s  d'estre  paies,il 
doit  le  seignor  guager  de   son  service,  si  com  est 
aprez  devise. 

250.  Se  un  home  ou  une  fcme  est  assen^s  de 
son  fie  en  un  leuc  qui  ait  tant  valu  que  il  puisse 
estre  pai6^  et  le  seignoi:  Tait  pris,  et  que  par  cc  li 
est  sa  paie  defaillie,  il  le  doit  requerre  au.seignor 
par  la  maniere  ci  aprez  devis^e. 

251.  Ci  devise  coment  Ton  peut  son  seignorgua. 
gier  et  faire  guagier  dou  service  por  la  paie  de  son 
fi^  en  plus  brief  terme. 

252.  Qui  veaut  son  seignor  dcstraindre  d'avoir  sa 
paie  de  ce  qui  il  li  doit  de  son  fi6,  pour  lui  semon- 
dre  et  conjurer  de  sa  foi,il  ne  le  doit  mie  faire  en- 
semble,  mais  Tun  aprez  Tautre.  C 

253.  Ciorr6scomentron  doit  conjurcr  son  seignor 
et  dequoi,  et  se  il  le  fait  autrement  que  enci  com  il 
est  devis6,  il  dbit  amender  au  seignor. 

254.  Quant  home  conjure,  ou  contraint,  ou  se- 
mont  son  seignor  autrcment  que  il  ne  doit  sans  ce 
que  il  ne  Tait  k  faire,  quel  amende  le  seignor  en 
doit  avoir. 

255.  Se  le  deignor  ticnt  aucune  chose  dou  fi^  de 
8on  home  autrementqueparrassiseou  parTusage, 
ou  par  ^squart,  ou  par  conoissance,  il  doit  reque- 
re  au  seignor  et  par  conrt. 

256.  Ci  orr6s  coment  je  qui  ais  fait  cestui  livre 
fais  ccrtainement  ces  esconjuremens  destreces 
dessusdites  de  homc  au  seignor. 

257.  Se  aucun  Crestien  fait  ^aucun  des  homcsdou  ]) 
seignor  force  de  tout  son  f}6,  ou  de  partie,  il  se 
doit  clamer  au  seignor  de  qui  il  le  tient  qui  li  abate 
la  force,et  se  il  no  le  fait,  il  le  doit  destraindre  par 
ses  pers. 

258.  Ci  orr6s  coment  se  un  home  ou  une  feme 
est  assends  sur  les  rentes  d'un  casau  que  autre  que 
le  seignor  tiegne,  el  le  tcrme  do  sa  paic  est  pass6 
et  il  n'a  est^  pai6,il  le  doit  requerre  au  seignor,et 
le  seignor  le  doit  ftdre  payer. 

259.  Se  le  seignor  ne  tient  ou  fait  tenir  Tesgart 
ou  la  eonoissance  que  sa  court  a  fcit,  comentcelui 
por  qui  lcsgart,  ou  la  conoissance  aura  est6  faite, 


pcut  le  seignor  destraindre  par  trois  manieres  ci- 
dessus  devis6es. 

260.  Coment  celui  qui  n'est  home  dou  seignor  le 
pcut  destraindre  et  faire  destraindre  de  faire  tenir 
Tesgart  ou  la  conoissance  que  sa  court  a  fait, 

26{ .  Se  un  home  est  semons  dou  service  que  il 
doit  au  seignor,  et  il  veaut  comander  son  fie  aii 
seignor,ou  livrer  le  &r6ndre  por  aucune  des  choses 
devant  dites  pour  quoi  Tom  peut  son  fi6  vendre,  le 
seignor  n'est  pas  tenus  de  recevoir  le  fie,et  faiVe  le 
vendre,  ne  la  comande  dou  fi6,puisque  il  Ta  avattt 
semons  de  son  service  tant  que  cette  semonce  soit 
pass6e,  ains  le  peut  bien  refuser  par  raison. 

262.  Qui  veaut  son  M  comander,  et  il  le  veaut 
faire  sans  perill,quant  il  le  comande  au  seignor,8e 
le  seignor  ne  le  reQoit,  si  li  die  que  il  veiut  que  il 
le  recoive  par  esgart. 

263.  Ci  dil  coment  Ton  doit  requerre  devise  et 
partison  de  terre,  et  coment  le  seignor  doit  coman* 
der  &  faire,  et  coment  ceaus  &  qui  il  la  comand6  le 
doivent  faire,  et  dans  quel  terme. 

264.  Quant  h6  eschiet  k  home  ou  &  feme,  et  il 
le  requiert  au  seignor,  il  le  doit  recevoir  par  la 
preuve  dou  parent^  ains  que  par  grace. 

265.  Quant  hom  rcQoit  fi6  qui  li  est  escheu,  le- 
quel  fi6  Ton  a  requis  au  seignor  et  offert  k  prouer 
par  Tesgart  de  la  court,  et  on  he  le  preuve,  ains  le 
rcQoit  par  grace,  coment  il  en  peut  estre  travaitl6s. 

266.  Ce  sont  les.^chbses  queleseignor&larequete 
de  son  home  peut  et  doit  livrer  sans  clamor. 

267-268.  Coment  et  en  quel  maniere  ilniapoint  de 
bataille  en  chose  qui  monte  h  plus  d*un  marc  d'ar- 
gent,etcoment  et  en  quel  maniere  y  peut  avoir  ba- 
taille  des  uns  as  autres  guarens  par  rassise. 

269.  Ci  or6s  coment  celui  de  qui  Ton  se  clame 
peut  k  soi  atraire  la  preuve,  et  tollir  la  au  requerant. 

270.  Ci  endroit  or6s  quel  est  Pusage  dou  fait  des 
doaires  au  royaumo  de  Jerusalem. 

271.  Coment  seignor  et  home  se  peuent  entrequi- 
tcr  Tun  1'autre  de  la  foi  que  il  s'entredoivent. 

272.  Coment  et  pourquoi  Tome  peut  vendre  le 
fi6  de  sa  feme  sans  son  otroi  avant  que  le  sien,  la- 
quel  vente  est  contre  Tassise. 

273.  Ci  dit  dou  chevalier  palatin  de  qui  doit  estre 
le  ri6,  et  que  Ton  doit  faire  de  lui. 

274.  Yous  av6s  oy  ci  devant  mout  des  assises,  et 
encor  en  or6s  aprez,vou8or6s  ciaucunes  parolesou 
il  y  a  mout  des  biens. 

275.  Ci  or6s  rassiseetrestablissementdesTilaina 
etdes  vilaines,  coment  on  doit  user,  etpremierement 
coment  Ton  les  doit  requerre. 

276.  Ci  dit  quant  les  vilains  8'en  fuient,  du  par- 
tent  de  la  terre  de  lor  seignor,  eoment  il  les  doit 
recouvrer. 

277-278.  Ci  dit  quant  les  vilains  se  marient  hbra 
de  la  terre  de  lor  seignor  sans  le  comandedl^nt  ddn 
seignor  de  la  vilaine. 

279.  Ci  dit  qu6s  amendes  doivent  MtdMkosqtd 


Ul 


AS8ISBS  DB  JBRUSAbEM.  —  EXCBRPTA. 


418 


d^ffailleDt  le  droit  des  vilains  ou  des  vilaines  des-  A  nient  ladite  court  coneut  que  il  estoitle  droitheir. 


sus-dites. 

280.  Ci  or6s  quel  aage  et  desqu6s  roys  furenl  lcs 
assises  que  vou9  avez  leUcs  en  ceslui  livre,  et  co- 
ment  elles  furent  faites  et  orden6es. 

281 .  Ci  dit  quel  home  doit  estre  scignor  et  gouer- 
neor  dou  pais  et  dou  peuble. 

282.  Ci  dit  de  aeignorie,  et  de  ses  pilliers. 

283.  Ci  dit  coment  rcir  costeer  k  qui  escheit  le 
royaume,  le  doit  requerre  as  homes  dou  royaumc 
de  Jerusalem. 

284.  Ci  ores  quel  est  le  serment  que  le  chief  sei- 
gnor  fait  h  ses  homes  avant  que  il  11  facent  homage, 
ne  que  11  le  recolvent  k  seignor. 

285.  Cl  devise  quel  sercment  doit  faire  baill  quant 


ei  li  offrirent  lor  homages. 

303.  Ci  esl  comeut  damdiselle  Marieflllede  mes- 
sire  Beaumont  fit  lire  une  ch^rtre  par  un  clerc  en 
la  presence  de  la  haute  court  de  Jerusalem,faisant 
lor  assavoir  que  elle  estoit  plys  droit  heir  h  avoir 
ledit  royaume  que  le  bail  n^estoit,  pour  ce  que  elle 
estoit  desssendug  de  rainsn^  seur  de  la  mere  dou 
susdit  baill. 

304.  Ci  est  le  respons  que  le  susdit  baill  (Ist  con- 
tre  la  requeste  de  la  susdite  damoiselle  Marie. 

305.  Ce  est  la  maniere  coment  les  homes  de  la 
haute  court  vindrent  en  presence  doudit  roy,  et  li 
firent  savoir  coment  il  estoient  venus  faire  respons 
&  la  susdite  damoiselle  Marie  sur  la  repuesteque  elle 


0  rcQoit  le  baillage  dou  royaume,  et  comcnt  il  se  „  lor  fit,  et  trouerent  que  elle  estoit  partie  de  la.et  11 


doit  contenir. 

286.  Cl  dit  ou  le  roy  dou  royaume  de  Jerusalem 
doil  estre  corone,  et  qui  le  doit  coroner. 

287.  Ci  dit  quel  maniere  de  serement  fait  le  roy 
dou  royaume  de  Jerusalem  au  patriarche  quant  il 
li  met  la  corone  au  chief. 

288.  Nous  vous  dirons  ci  aprcz  lcs  offices  des 
oITeciaus  dou  royaume,et  premierement  dou  senes- 
cbau. 

289.  Ci  dit  rofQce  dou  conestable. 

290.  Cl  dit  rofGce  dou  mareschal. 

291.  Ci  aprez  nous  dirons  rofilce  de  chamherlain. 

292.  €i  sont  les  erremens  dou  roy  Hugues  et  dou 
conte  de  Braine  sur  lc  fuit  dou  baillage  dou  royaume 
de  Jerusalem,  et  tout  premier  ce  est  le  dit  dou  roy 
Hugues.  C 

203.  Ce  est  lc  dit  dou  conte  de  Braine  aprcz  que 
le  baill  a  fait  sa  requcste. 

294.  Ce  est  le  segont  dlt  dou  baill  h  premicr  dit 
dou  conte. 

295.  Ce  est  le  segont  dit  dou  ccnte  au  scgont  dit 
dou  baill. 

296.  Ce  est  le  tiers  dit  dou  bail  au  segont  dou 
conte. 

297.  Ce  est  le  tiers  dit  dou  conte  au  tiers  dit  dou 
baiU. 

!^.  Ce  cst  le  quart  dit  dou  baill  au  tiers  dit  dou 
conie. 

299.  Ce  est  le  quart  dit  dou  conte  au  quart  dit 
dou  baill. 


manderent  par  trois  homes  qne  si  ellevoloitatten- 
dre  il  li  feroient  respons  de  ce  qu'elle  a  requis. 

306.  Ce  est  le  respons  que  le  susdit  roy  fit  as 
homes  de  ladite  court  que  nule  chose  n'estoit  dite 
ou  faite  que  il  deust  arrester  de  non  faire  envers 
eaus  ce  que  il  doit,  et  que  il  fissent  vers  lui  ce  que 
eaus  faire  devoient. 

307.  Ce  est  la  maniere  dou  remede  qui  fu  fait  par 
le  roy  Henry  et  ses  homes  des  choses  qui  ont  est6 
fuites  au  tens  dou  sire  de  Sur,  h  ce  que  la  gent  ne 
soit  perdans,lequel  fut  fait  h  mois  de  Jen  de  1310 
de  Crist. 

308.  Coment  messire  Hugues  de  Leseignan  cone- 
stable  dou  royaume  de  Chipre  a  requis  le  royaume 
de  Chipre  h  messire  Guy  de  Ibelin  lieutenant  dou 
seneschau,  ot  l'ot  par  conoissance  de  la  court. 

309.  L^assise  des  oiseaus  et  des  chiens,  et  des 
ohevaucheurcs  perdues. 

310.  L'as8ise  des  esclas  et  des  esclavcs. 

311.  L'assisc  des  vilains  et  des  vilaines  fuitivcs. 

312.  L'assie  des  larrons  dou  bestaill. 

313  Ce  est  rordenance  et  le  remede  que  il  a  estS 
par  Tassent  dcs  homes  par  court  lc  mardy  h  16  jour 
de  jenvier  Tan  1302.  dc  Crist,  lequel  remede  se 
doit  joindrc  au  livi  e  des  assises. 

314.  Ce  sont  les  services  dou  royaume  de  Jeru- 
salom,  et  lcs  aydes  que  chacun  doit  faire  quant 
besoing  est  audit  royaume,et  les  gens  qui  ont  court 
et  coins  et  justice,  et  tous  les  perlas  doudi  royaume 


300  Ce  est  l^  maniere  coment  la  haute  court  dou  D  et  lor  suffragans  deviserai-je  I'un  aprez  l'autre,  et 
royaume  de  Jerusalem  coneut  par  Tassise  doudit      tous  par  chapitres. 


royaame  que  le  baillage  de  Jerusalem  montoit  au 
baill  pour  c^  que  11  estoit  ainsn6  de  son  cousin  le 
cont^  de  Braine,  et  coment  il  li  fircnt  les  homages. 

301 .  Ge  est  la  maniere  coment  les  homes  de  la 
haute  court  de  Jerusalem  receurent  h  seignorledit 
ImuII,  et  ftt  corone  roy  doudit  royaume  aprez  la 
mort  doa  roy  Hugues  qui  estoit  mermeaus^qui  te- 
noit  son  bailUage. 

902.  jG^  eet  la  maniere  ooment  le  susdit  bail  as- 
s^iDbla  la  hAntfi  court  dou  royaume  de  Jerusalem, 
ei  lor  reqiiiBi  ledtt  CDyaume  Gom  dcoit  heiry  et  co- 


315.  Ci  dit  quans  suffragans  a  le  patriarche  de 
Jcrusalem. 
31G.  Ci  dit  quans  suffr.  h  1'archev.  de  Sur. 

317.  Ci  dit  quans  suffragans  h  rarchevSque  de 
Cesaire. 

318.  Ci  dit  quans    suffragans  a  rarchevesque  de 
Besain. 

319.  Ci  dit  quans  suffragans  a  rarchevesque  de 
Bethsereth. 

320.  Ci  dit  quans  suffragans  a  rarchevesque  de 
Babaoh. 


419 


GODEFRIDUS  HIEROSOLYMiE  REX. 


4S0 


321.  Ci  dit  quans  dufrragans  &revesque  de  saint  A 
Jorge  de  Lile. 

322.  Ci  dit  qupns  suffragans  a  revesque  d'Acre. 

323.  Ci  dit  quantes  baronies  y  at  ou  royaume  de 
Jerusalem. 

324.  Ge  sont  les  leucs  qui  ont  court  et  coins  et 
justice  ou  royaume  de  Jerusalem. 

325.  Ce  est  le  service  que  les  barons  et  les  autres 
gens  dou  roj'aume  de  Jerusalem  doivent  au  cbief, 
seignor  dou  royaume. 

326.  Ge  est  le  service  quc  la  sainte  c\i6  de  Jeru- 
salem  doit. 

327.  Ce  est  le  service  yue  la  cit6  de  Naples  dovoit. 
228.  Ce  est  le  service  que  la  cit6  d'Acre  devoit  au 

royaume  de  Jerusalem. 

329.  Ce  est  le  servicc  que  la  c\i6  de  Sur  doit  au  B 
royaume  de  Jerusalem. 

330.  Ce  sont  les  aydes  que  les  yglises  et  les  bor- 
geois  doivent  quant  il  y  a  grant  bcsoin  en  la  terre 
dou  royaume  de  Jerusal. 

331.  Ici  comence  le  livre  des  lignages  de  Qa  mer. 

332.  Ci  dit  des  roys  de  Jerusalem. 

333.  Ci  parle  des  lignagcs  des  Roys  de  Chipre. 

334.  Gi  dit  des  roys  de  Ermenie. 

335.  Ci  dit  des  princes  d'Antiocbe. 

336.  Ci  dit  des  oontes  de  Triple. 


337.  Ci  dit  et  parle  dou  lignage  de  ceans  de 
Ibelio. 

338.  Ci  dit  des  heirs  de  Tabarie. 

339.  Ci  dit  des  hiers  de  Saiette. 

340.  Ci  parle  des  ceaus  de  Cesaire. 

341.  Ci  dit  des  heirs  de  Isabeau  la  Rlle  Pierre  de 
Baruch. 

312.  Ci  dit  de  ceaus  de  Saissons. 

343.  De  ceaus  de  Monfort 

344.  D^s  heirs  dou  Touron, 

345.  Des  heirs  de  Guy  de  Milli. 

346.  De  ceaus  de  Bessan.         * 

347.  Ci  dit  des  Contes  de  Rohais. 

348.  De  ccaus  de  Baruch. 

349.  De  ceaus  de  Jor. 

350.  Des  seignors  de  Giblet. 

351.  Des  seignors  deMareclee. 

352.  Des  seignors  dou  Margat. 

353.  Ci  dit  des  heirs  de  Boutron. 

354.  Des  heirs  d'Adelon. 

355.  De  ceaus  de  Mangastiau. 

356.  Des  heirs  de  Caiphas. 

357.  Ci  dit  dev  heirs  dou  Conestable  Menassier. 

358.  De  ceausde  Mimars. 

359.  De  ceaus  dou  Morfa. 

360.  Ci  dit  de  ceaus  d'Antioche. 

361.  Gi  dit  des  Petis. 


II. 


EXCERPTA  QUiEDAM 


CHAPITRE  PREMIER.  C 

Ci  camence  le  livre  des  Assises  et  des  bons  usages 
dou  royaume  de  Jcrusalem,  qui  furent  estallies  et 
mises  en  escrit  pai'  le  duc  Godefroy  de  Buillonj  lequel 
fu  ehleu  a  roy  et  &  seignor  doudit  royaume,  et  pvr  le 
conseil  des  autres  roys,  princes  et  barons  que  aprez  le 
duc  Godefroy  furent,  ct  par  Vordenement  dou  patriar- 
che  de  Jerusalem. 

Quant  la  sainte  c\\6  de  Jerusalem  fu  conquise  sur 
les  ennemis  de  la  crois^et  Tan  de  rincarnation  nos- 
tre  Seignor  Jesu  Crist  MXCIX.par  un  vcndredy,  et 
remise  el  pooir  des  feaus  Jesu  Crist  par  les  pelerins 
qui  8'ehmurent  h  venir  conquerre  la  par  le  presche- 
ment  de  la  crois,  qui  fu  prescbde  par  Pierre  TEr- 
mite,  et  que  les  princes  et  les  barons  qui  Torcnt 
conquise  orent  ehleu  h  roy  et  h  seignor  dou  royau-  w^ 
me  de  Jerusalem  le  duc  Godefroy  de  Buillon,et  il  ot 
receu  la  seignorie,  et  il  ne  volt  estre  sacr6  necoro- 
n6  h  roy  el  dit  royaume,  por  ce  que  il  ne  volt  por- 
ter  corone  d'or  la  ou  le  roy  des  roys  Jesu  Crist  le 
Fis  de  Dieu  porta  corone  d^espinelejourdesapas- 
Bion.  U  fu  ententis  h  mettre  le  royaume  en  bon 


point,  et  en  bon  estat,  et  que  ses  homes  et  son  peu- 
ble,  et  toutes  manieres  des  gens  ailans  et  venans, 
et  dcmorans  el  dit  royaumc  fussent  gard6s  et  go- 
vern^s,  tenus  et  maintenus,  et  men6s  h  justice,  h 
droit  et  &  raison.U  ehleut  par  le  conseil  dou  patri- 
arche  de  la  sainte  cit6  et  yglise  de  J6rusalem,  et 
par  le  conseil  des  princes  et  des  barons,  et  des 
plus  sages  homes  qu'il  pooit  avoir,  sages  homes  h 
enquerre  et  h  savoir  des  gens  de  diverses  terres  qni 
la  estoient  les  usages  de  lors  terres,  ct  tout  quant 
que  ceaus  que  il  ot  ehleu  &  ce  faire  en  porent  savoir 
ne  aprendre  il  mirent  et  firent  metre  en  escrit^  et 
aportdrent  cel  escrit  au  duc  Godefroy,  et  il  assem- 
bla  le  patriarche  et  les  avant  dis,  et  lor  mostra,  et 
lor  fit  lire  par  devant  eaus  cel  escrit,  et  aprez  par 
lor  conseil  et  par  lor  accort  il  concuilli  de  ceaus 
escris  ce  que  bon  li  sembla,et  on  flt  assises  et  usa- 
ges  que  Ton  deust  tenir  et  maintenir,et  user  au  ro- 
yaume  de  Jerusalem,  par  lesquels  11,  ses  gens,  et 
son  peuple  et  toutes  autres  manieres  des  gens  alans 
et  venans  et  demorans,  fusset  govem^s  et  mends 
h  droit  et  h  raison  el  dit  royaume. 


ASSISES  DE  JESDSALEM.  —  EXCEaPTA. 


421 

CHAPITRE  V.  A 

Ci  dit  coment  le  seignor  dou  royaume  de  Jerusnlem 
et  les  barcns  qui  ont  court,  coins  et  justice  doivait 
savoir  les  assises  et  usages  doudit  royaume. 

Pour  ce  que  il  me  semble  droit  et  raison  que  le 
chief  seignor  dou  royaume  de  Jerusalem,  et  les 
baroQS  et  les  autres  riches  bomes  qui  ont  court,  et 
coins  el  justice,  sachent  les  assises  et  les  usages  dou 
dit  royaume,que  le  chief  seignorjure  ainsqu^il  soit 
rtq^tu  k  seignor,  ne  oint  ne  sacre  &  roy  de  tenir  les 
k  son  pooir,  et  faire  les  tenir  en  son  royaume,  et 
que  tous  ses  homes  et  les  homes  de  ses  homcs  le 
doivent  auci  jurer,  et  pour  ce  que  lors  homcs  qui 
duivenl  estre  juges  de  lor  cors  suchent  bien  et 
droicturierementjugerles  jugementsque  il  devront 


m 


De  murtre  aparant  murtre  en  court. 

De  traison  aparant. 

Domecide  aparant  murtre  en  court. 

De  querele  d'un  marc  d'argent  ou  de  plus. 

De  atraire  :ontre  sou  seignor  chose  que&sonfi6 
ne  soit. 

Et  de  toutes  autres  choses  qu*on  pert  vie  ou  mem- 

bre,ou  son  honor  qui  en  seroitattaintou  prov<^  en 

la  haute  court. 

GHAPITRE  LXXXII. 

Qu^  gens  peuvent  faire  apeau  de  murtre^et  &  quiVon 

est  tenu  ae  respondre. 


Pour  ce  que  le  murtre  est  avant  divis^  en  cest 
livreque  lesautres  choses  dequoi  Ton  se  peut  clamer 
par  Fassise  et  avoir  en  droit,  et  auquel  clam  il  n'a 
fiiire  selon  celies  assises  et  ceaus  usages,  ci  que  je      point  dejour,  ety  a  tornes  debataille  parrassiseou 
comance  a  faire  cestui  livre,  tout  soit  ce  que  je  co-  ^  l'u8age  dou  royaume  de  Jerusalem  en  parlerai  je 
uoisse  bien  qu*en  moi  ne  n'a  sene  conoissance  par- 


que  je  le  deusse  euprcndre  h  faire,mais  lafianceet 
lespcrance  que  jeay  en  Dieu,eten  la  puissaucede 
Dieu  le  Fis,  et  en  beneuret6  dou  saint  Esprit  qui 
me  donne  sens  et  grace  debien  faire  leselon  ce  que 
jay  apris  et  retenu  de  ceaus  iqui  je  ais  oy  parler ; 
et  qui  ont  est6  les  plus  sages  homes  de  mon  tens,^ 
qui  je  ay  oy  parler  des  assises  et  des  usages  doudit 
royaume  et  des  plais  de  ladite  court,  et  por  ce  quo 
lor  ay  vehu  faire  et  user,  Tay  je  empris  en  faire,  si 
en  pri  la  aainte  Trinite  que  elle  m'envoit  la  grace 
dou  saint  Esperit,  si  que  je  puisse  mener  cestui  livre 
h  tel  perfestion  qui  soit  k  honor  de  Dieu,  et  au  pro- 
iit  de  m'arme,  et  au  droit  gouvernement  dou  peuble 
dou  royaume  de  Jerusalem,  selon  les  droites  assises,  C 
et  les  droits  usagcs  doudit  royaume,  et  au  prouffit 
des  armes  et  des  cors  de  tous  ceaus  qui  le  liront, 
lesquels  je  prie  et  requiers  et  conjure  de  la  part  Dieu 
que  il  de  chose  que  il  ait  n'en  usent  malement  h  tol- 
lir  ne  chloigner  le  droit,ou  celui  d'au'rui  aprochier 
ou  dcffcndre  selon  ce  que  mestier  li  seroit,  car  m'en- 
teniion  n'a est^,  ne  nest de  ce  livre  faire  que  pour 
enseigncr  ceaus  que  mestier  en  auront  et  auront 
droit  ct  le  requerront,de  savoir  leaprochieretdes- 
reigner,ct  k  ceaus  k  qui  Ton  requerra  ce  que  est  lor 
droit,  de  savoir  Ics  ehloigner  et  dessendre,  et  pour 
ce  il  me  semble  que  ains  que  je  parle  en  cest  livre 
des  assises  et  des  usages,  ne  des  plais  de  la  haute 
court  doudit  royaume,que  je  doie  avant  parlerdou 
roy  qui  est  chief  seignor  doudit  royaume  tout  ne  «v 
5oit  il  coroncs,et  les  autres  riches  homes  et  barons 
qui  onl  el  dit  royaume  courtetcoinsetjusticedoi- 
veat  estre,  et  que  les  juges  et  les  pleideours  et  lor 
cors  deviserai  je  au  comancement  de  mpn  livre,  ce 
que  je  ay  empris  k  dire  dou  roy  et  des  avant  dis. 

CHAPITRE  LXXXl. 

Des  quels  chores  Von  ne  se  peut  deffendre  par  Vassise 
ou  par  Vusage  de  aerdre  se  de  bataille. 

Ce  sont  les  choses  de  que  il  a  bataille  par  Tas- 
sisc  cu  rusage  dou  royaume  de  Jerusalem  dequoi 
roQ  86  pcu  deffendre  par  esgart  ou  par  conoissance 
de  coart  sans  baiaiUe. 


usage  dou  royaume  de  Jerusalem  en  parlerai  j( 
prcmier,  si  veuii  diuiser  avant  quel  maniere  de  gens 
peuvent  faire  apeau  de  murtre,  vers  qui  on  ne  se 
peut  deffendre  de  respondre  dou  murtre  par  rassise 
ou  Tusage  dou  royaume  de  Jerusalem. 

Feme  espouse  dou  murtri. 

Hom  espous  de  la  murtrie. 

Tous  parens  et  parentes  de  sanguinit^. 

Tous  parens  et  parentes  d'afinit6. 

Tous  parains. 

Tous  maraioes. 

Tous  fillous. 

Tous  filleures. 

Tous  comperes. 

Tous  comeres. 

Tous  ceaus  et  celles  qui  sont  dou  pais  dou  murtri, 
se  il  est  pelerin  estrange. 

Tous  ceaus  et  tous  celles  qui  vindrent  au  passa- 
ge  &  que  il  vint  se  il  est  d'outre  mer. 

Tous  ceaus  et  toutes  celles  qui  ont  est^  avec  le 
murtri  ou  la  murtrie  an  et  jour  si  com  est  devant 
dit. 

Tous  ceaus  ou  celles  qui  sont  tenus  de  foi  au 
meurtri  ou  k  la  murtrie,  ssit  home  ou  feme,  ou  sei- 
gnor  ou  dame, 

Tous  ceaux  ou  celles  qui  sont  dou  comun  dou 
murtri  ou  de  lamurtrie,  se  il  est  de  costume. 

Tous  ceaus  ou  celles  qui  sont  de  la  frerie  dou  mui> 
tri  ou  de  la  murtris,  se  il  est  de  la  frerie. 
Feme  se  elle  a  6t6  soignant  dou  murtri. 
Home  se  il  a  tenue  la  murtrie  a  soignanie. 
Mais  feme  qui  ait  baron  ne  peut  faire  apeau  de 
meurtre  que  par  Totroi  de  son  baron,  et  por  oe  le 
peut  tel  maniere  degens  appeleretautres  non,que 
il  est  bien  semblant  que  amour  les  meine  k  ce  que 
il  font  Tapeau  pour  Tamour  qui  a  est^  entre  eaus  et 
le  murtri  ou  la  murtrie,et  non  pour  haine  ou  pour 
lover,  ou  pour  malice. 

CHAPITRE  CI. 

Coment  toutes  maniercs  de  champions  doivent  Stre 
armds  quand  il  sen  vont  pour  offrir  en  court  la 
bataille  faire, 

Ci  est  lamaniere  coment  toutes  manieres  de  gens. 


433 


GQDEFRIDUS  HIBIlOSOLYMiG  REX. 


494 


champions,  chevaliers  et  autres  doivent  combaitre,  j^  sont  en  sa  garde.  Et  quant  il  seront  el  champ  le 


et  coment  il  se  doivent  avant  venir  pour  olTrir  au 
seignor  et  ou  et  coment,  et  de  quel  maniere  il  doi- 
vent  estre  arm6s,  et  venir  k  court  pour  offrir  eaus 
de  bataille,  et  coment  et  de  quels  armeures  il  doi- 
vent  estre  armes  el  champ  et  k  la  bataille  ei  champ 
&  cbevalyComcnt  et  dequoi  les  cbevaus  doivent  estre 
couvers. 

CHAPITRE  CII. 

Cement  chevaliers  doivent  estre  armSs  qui  comhatent 
pour  murtre^  et  eoment  pour  autre  querele,  et  co- 
ment  il  doivent  venir  pour  offrir,  et  ou  et  h  quel 
oure. 

Les  ohevaliers  qui  se  combattent  pour  murtre  ou 
pour  homecide  se  doivent  combatre  k  pi^  et  sans 


seignor  y  doit  raetre  de  ses  bomes  pour  les  garder, 
et  un  des  eaus  doit  diredevantlesautres&chascun 
des  champions,  choisisses  de  vos  armeures,  les- 
queles  vous  vodres  avoir  h  la  bataille  faire  et  il  le 
doivent  faire  etdoiventtellesretenirelchamp,etle8 
autres  oster  del  champ.Et  aprdsdoiventfairejurer 
h  chascun  des  champions  que  il  ne  porte  bref  ne 
charei^  ne  sorcerie,  ne  que  il  pour  ceste  bataille  11 
no  ]'a  fait  faire,  ne  autre  pour  lui  que  il  sache,  ne 
n*a  done  ne  promis  k  aucune  persone  quel  qu'elle 
soit  en  aucune  maniere  chose  pour  briefouespire- 
ment,  ne  cbarei,  ne  sorcerie  qui  k  celle  bataille  li 
puisse  aidier,ne  k  son  aversaire  nuire,ne  queil  n'a 
aucune  autres  armeures  sur  soi  que  celles  que  la 


coiffc,  et  estre  roignes  k  la  reonde,  et  estrc  vestus  |^  courtavehues.Etpuisdoiventles  champion  mener 


de  cottes  vermeilles  ou  dechemi9es,ou  des  doubles 
de  coude  courtes  jusqu'au  genouil,  et  les  manches 
coupeesjusques  dessus  le  coude,  et  avoir  cbausses 
vermeilles  de  drap  k  estrier  sans  plus,  et  une  targue 
que  Ton  appelieharasse  qui  soitplusgrant  de  lui  de 
demipi6yOuplainpaume,enlaquelle  aitdeus  pertuis 
de  commun  au  grant  en  tel  endroit  qucil  puisse  son 
aversaire  veir  par  ceaus  pertuis,  et  doit  avoir  une 
lance  et  deus  espees,  Tune  ceinte  et  Taulre  attach6e 
en  son  escu,8i  que  il  la  puisseavoir  quant  mestier 
li  sera,  et  il  ni  a  que  trois  jours  de  respit  de  tel 
bataille,  puis  que  les  gages  son  dones  et  receus.  Et 
quantles  champions  quiont  gage  tel bataille  se  veul- 
lent  offrir  k  jour  de  bataille,  il  doivent  venir  k  pi6 
entre  primeet  tierce  en  rostel  dou  seignor,et  rapel- 


enscmble  emrai  le  champ,et  avoir  Ikun  Evangile,et 
le  deffendoir  doit  premier  jurer  sur  sains  k  genouil 
la  main  destre  sur  rEvangile,et  dire  que  enci  li  ait 
Dieu  et  les  saints  Evangiles  que  il  n'atelmurtri  etle 
nome.  Et  rappeloir  doit  dire  que  il  ment  et  Ten  doit 
liever  com  esparjur  etprendreparIepoing,et  jurer 
que  enci  il  ait  Dieu  et  les  sains  Evangiles,  que  il  a 
tel  murtri,et  le  nome.Etapr^scelcsgardesdoivent 
mener  chascun  des  champions  en  une  part  dou 
champ,etlcbanc  doit  estre  cri6  tel&quatrecantons 
dou  champ,  que  ni  ait  nul  si  bardidequel  langage 
qu*il  soit  qui  ose  dire  ne  faire  chose  par  quoi  Tun  de 
ces  deus  championssoit  en  aucune  chose  aidi^sne 
vees,ne  estre  ne  le  puisse,et  que  se  aucun  le  faisoit 
que  son  corps  et  son  avoir  seroit  encheu  en  la  merci 


loir  avant  ensi  vestus  et  cbauss^s  com  il  estdessus  C  dou  seignor.  Ft  se  murtri  est  empresente  11  doit 


devise,  et  faire  porter  avant  soi  plusiers  harasscs  et 
plusiors  lances  et  esp^es,  si  queil  puisse  prendre  k 
Tentr^e  dou  chainp  lequel  que  il  vodra,  car  se 
chacun  ne  presentait  que  une,  et  elle  eslait  bris^e 
fenduS  ou  empir6e  en  aucune  manicrc  ains  quc  il 
fust  au  champ,il  ni  poroit  avoir  nule  autro  puis  fors 
celle  que  il  aurait  prescntee  au  seignor  et  k  la  court 
et  Tapeloir  sc  doit  veniravant  pour  offrir,  et  dire 
ce  quant  il  sera  venu  enci  enlacourt  dou  seignor. 
Sire,  je  me  presente  moi  et  mes  armes  k  vous  et  & 
la  court,et  vces  ci  mcs  armcs  et  mostrcr  lcs,et  moi 
pour  euffrir  k  fornir  ce  que  je  ay  offort  &  faire,  et  k 
fornir  de  la  bataille  que  je  ay  gagee  contretcl  et  le 
nome.  Et  lors  le  seignor  doit  faire  toutes  ses  armeu- 


estre  cn  une  part  dou  cbamp  tout  descouvert,  et  se 
il  y  a  home  ou  feme  qui  ait  fait  Tapeau  par 
champien,  il  doit  est  ede  les  lc  cors,en  telmaniere 
queilne  nuisse  ne  aide&nuldes  deux  partiesneen 
dit  ne  en  fait,  neencontcnancefors  deDieu  proyer, 
on  tel  manicre  que  lcs  champions  nele  puisseoyr, 
Et  les  armeures  dou  vaincu,etcellesqui  cheentdou 
vainquor  brisees  ei  entieres  doivcnt  estre  dou  sei- 
gnor,  ct  s*il  y  a  conestablc,  dou  conestablo;  et  se 
pais  en  est  faite  puisqu*il  sont  laisscs  aler  ensemble, 
et  aucuuc  des  armeures  douquel  que  ce  soit  est 
brisee  ou  chict  au  champ,  elle  est  dou  seignor,  on 
dou  conestable  se  il  y  est.  En  apr^s  les  gardes  doa 
cbamp  doivcnt  partirle  soleil  siqueilnesoitcontre 


res  veir  k  la  court  so  elles  sont  telles  com  elles  j)  la  chiere  de  Tun  plus  que  de  Tautre,  puis  doit  dire 


doivent  estre,  et  puis  livrer  les  armeures  k  ses 
homes  et  comander  as  champions  que  il  allcnt  el 
champ,  et  ceaus  qui  portent  les  armeures  o  lui.  Et 
le  defendoir  doit  apres  venir  pour  offrir  soi  si  com 
est  dessus  dit  de  Tapeloir,  et  le  seignor  doit  auci 
faire  et  dire  k  lui  com  k  rappelloir,  et  se  Tune  des 
iances  est  plus  longue  que  Tautre^le  seignor  la  doit 
roigner  dou  grant,et  doit  les  deus  charapions  faire 
bien  gardcr  alant  el  champ  que  aucun  des  eaus  ne 
s'en  fuie  ou  de8tourne,ne  que  Ton  lor  face  mau  ou 
vilainie  dou  cors,  ne  die  ne  face  honte  ne  ennui, 
ca^  le  seignor  les  doii  de  ce  tout  faire  garder^  que  11 


run  des  gardesau  seigner  8ire,quecomandes¥OU8, 
nous  avons  fait  quan  que  nous  devons  faire,  Et  le 
seignor  lor  doit  dire  Irrs  laiss6s  ler  allerensemble, 
et  traire  se  en  une  part  dou  champ,  et  laisser  les 
convenir;  et  se  le  champion  portc  arme  reporte 
autre  que  celledelacourt,  etils'enveaut  aidierpour 
son  aversaire  gregier,et  les  gardes  douchamp  s'en 
aperQoivent,  si  le  doivent  maintenantprendre,et  le 
seignor  en  doit  fairedou  murtrier,et  se  Tun  prend 
rautre,  et  il  s'entre  abatent,  les  gardes  dou  ohamp 
se  doivent  traire  celle  part,  et  estre  plus  presqueU 
porront  des  yaus,  si  que  Tun  diile  mot  doo 


m 


ASSrSES  DE  JERUSALBlS!.  —  EXCERPTA. 


426 


reoreant  que  il  puissent  V&^t  et  ee  il  le  dit  et  il 
rajfent,il  doivent  maintcnant  dire  &  rautre  laiss^s, 
a8s6s  aves  fait,ct  mafntenant  cclui  prendreetlaisser 
un  commandement  dou  seignor,et  lcseignorledoit 
maintenant  de  la  fkire  trainer  jusquesas  forcheset 
prendre  le  par  la  gbule  et  decelui  qui  auraest6oc- 
cis  tout  n^ait  il  dit  le  mot  recreant. 

K^  qni  veaot  Adre  apeau  de  murtre  etiln'estche- 
Talier,il  doitfaire  si  com  il  est  devant  dit  detoutes 
choses  fors  tant  que  les  champions  doivent  estre 
aittrement  arm^s,  et  enci  en  telsarmeures  comest 
devise  en  cestui  livre  et  apres  que  les  champions 
antres  que  chevaliers  doivent  avoir,  car  sergens  k 
pieseeombatentdetoutesquereles  d'unes  armenres. 

CHAPITRE  CIV. 

Cameni  au  jour  de  hdlaille  se  doivent  offrir  les  cham- 

pions. 

Au  quatri^me  jonr  des  champions  se  doivent  ve- 

nfr  offrir  en  rostet  dou  seignor  entre  prime  ettier- 

cd  Tapeloir  avant  et  le  deffendoir   apres  et  doit 

chascun  des  eans  avoir  plusiors  ohevaus  couvers  si 

com  est  devantdevis^^etf&ireapporterdesarmeures 

avant  dites  de  ohascune  phisiors  :  porce  qne  se  il 

ni  portoit  que  une,et  il  ni  faisoit  fnener  queunche- 

veau,et  celui  fust  mort  on  essoign^^ou  aucuhe  des 

armeures  fust  mau  mise  ou  empir6e,il  n'en  poroit 

avoir,  ou  recouvrer  d^auttb  piiis  que  il  Tauroit  pre- 

sente  k  court.  Et  quant  Tapeloir  vient  devant  lie 

seignor,  il  K  doit  dire.  Sire,  Je  suis  Vcnu  aa  jouir 

qi»s  V0U9  bt  laOourtm*&v6sdohesgarant  etapareille 

de  ce  que  mestitir  me  ait  a  ma  bataille  fournir  et 

euffre  h  mk  batliTire  faire  ien  fait  ce  (^ue  jeay  oifert 

k  frire  en  dit,  et  vous  prie  et  requiers  que  vous  co- 

mandes  que  je  atiie  au  champ  ma  bataille  faire.Et 

le  seignor  doit  dire,  soffr^s  vous  en  taut  que  je  ne 

vous  commande.  Et  adonc  il  doit  se  trairo  en  une 

part  en  Tostel  dou  seignor,  et  quant  le  deffendoir 

nent  devant  le  8eignor,il  doit  enci  faire  com  il  est 

desBUS  devis^  de  Tapeloir.  Et  quant  il  se  sont  enci 

venus  pour  ofTrir,  le  seignor  doit  comander  devant 

k  Tapeloir  que  il  voise  au  champ^et  apresau  delfen- 

doir,  et  doit  k  chascun  bailier  de  ses  homesqui  les 

accooQpag^ent  Jusques  au  champ,etquile8gardent 

que  nus  des  eaus  ne  s'en  destourne  :  ne  que  on  ne 

lor  dfe,  ne  fasse  mati  he  vilenie,  ne  outrage,  mais 

qeant  11  viendront  pres  d*ouchamp  chasciind^eaus 

dofl  avofif  tentes  teiiduSS  ou  loges  faites  hors  dou 

chaiiop  IlL  oi^  il  s^atment,  et  le  seignor  doit  Ik  ve- 

nh^,  ou  sed  homes,  et  \k  establir  de  ses  plus  prodes 

bomes  au  champ  garder,  et  doit  avoir  asses  de  ses 

bomes  arm6s  entourlechamp  pourgarderquetort, 

ne  force,tie  otrage  ne  soil  fait  k  sa  seignorie,  ne  a 

aacnn  dcs  champions.Et  quant  il  sont  \k  venus,  le 

seigtt6r  doit  faire  vehir  les  champions  dcvant  lui, 

et  dire  &  chascun  leqUel  estfechevalquevousvol^s 

avoir  a  combattrey  oh  sont  vos  armeures  de  qui 

V0U8  voI6s  coihbattre,  et  11  les  doivent  mostrer,  et 

le  aignor  les  doit  fhire  prehdfe  et  faire  veir  en  sa 

cduri  te  el^eii  sbtit  feHM  com  elles  doivehl  estre  a 


Patiol.  GLy. 


Jl  tel  fait  faire  ;  et  lors  1a  court  doit  les  lances  roesu- 
rer,et  se  i'unc  est  plus  grant  querautre  roignerla, 
si  qu'elles  soient  d*une  grandeur,  et  se  Tune  des 
esj)ecs  ou  le  fer  des  lances  est  tcl  queil  puisse  pas- 
ser  par  la  maille  dou  haubertsansrompreettailller 
la  maille,  Ton  le  doit  faire  changier  que  il  ne  les 
aient  tels  com  est  devant  dit  qu'el!esdoiventestre. 
Et  quant  cela  sera  fait,le  seignordoitdireascham- 
pions  que  il  s'en  voisent  armerdetoutcslorsarmes 
fors  dc  heaume  et  de  la  lance.  Le  seignor  doit  co- 
mander  k  ses  homes  que  il  les  metent  au  champ, 
que  Ton  mene  devanteaus  lors  chevaus,et  portent 
Idr  escaus  et  lors  lances  etlor  heaumes,etentrentk 
pi6  el  champ,  et  mcner  les  a  uhe  part  chascunpar 
soi  Et  quant  ce  sera  fait,  ceaus  des  homes  que  le 

H  seignor  a  establi  a  garder  lc  champ  doivent  porter 

.  une  Evangile,  et  fairc  Jurcr  k  chascun  des  chahi- 
pions  par  soi  que  il  ne  porteht  sureaus  ne  surlprs 
chevaus  armeures  pourquoi  i1  puisseht  Tun  Tatitre 
gregicr  autres  que  celles  que  la  court  a  vehuSs,  ne 
que  il  ne  portent  que  il  sachcnt  sureausnesurlors 
chevaus  brief  ne  chartre.ne  sorcerie  ne  autre  poiir 
eaus  que  il  sachent.  Et  apres  ce  sarenient  il  dpi- 
vent  faire  venirlesdeux  championsemmilechamp, 
et  avoir  unc  Evangileque  uq  desgardesdouchamp 
doit  tenir,  et  doitdire  au  defPendoir  venesavanl,  et 
Jur6s  ce  que  vous  dev6s,  et  il  se  doit  agenouiller  et 
metre  la  main  sur  TEvangilcet  dire  enci,m'aidDieu 
et  les  sains  Evangiles  que  Jen'aypas  faitelatraison 
que  cestui  me  met  sus,  et  le  nome,  et  rapelloir  le 
doit  maintenant  prendre  par  le  poing,  et  dife  tu  es 

C  e8parjure,et  je  t'en  lieve  com  esparjure,etjurequ^ 
enci  m'aid  Dieu  et  ses  sains  Evangiles  que  tu  as 
comise  la  traison  que  Je  te  meis  sus.  Et  adonc  les 
gardes  douchamp  doivent  mener  chascundescham- 
pipns  en  une  partdouchampetcomanderqueleban 
soit  cri6  6s  quatre  parties  dou  champ,  et  doivent 
chascun  des  champions  faire  montcr  sur  lors  che- 
vaus,  et  adonc  baisse  son  beaume,  et  prendre  son 
escu  en  sa  tente,et  les  gardes  doivent  tenirchascun 
deschampionsparle  frain  dou  cheval;  et  les  autres 
doivent  partir  lc  soleil,et  quand  le  soleil  seraparti, 
et  le  ban  crie,  il  doivent  dire  au  seignor  qui  doit 
estre  hors  dou  champ  k  cheval.Sire  nousavonsfait 
quau  que  nous  devons,  que  comandes  vous,  et  le 
seignor  lor  doit  dire  laisses  les  alcr  ensemblc,  et 

n  lor  ccaus  qui  les  tienent  les  doivent  laisser  aler, 
et  Pun  doit  movoir  contre  Tautre  et  faire  le  meaus 
qu*il  sauront,et  se  aucun  des  champions  porte  ar- 
raeure,  et  il  Ta  trait  pour  son  aversaire  gregier,  il 
en  doit  estre  fait  com  il  a  esle  dit  l2ioi!iil  parledou 
murtre  et  d'omecide.  Et  delui  qui  sera  mort  ou  re- 
crcant  el  champ,  le  seignor  le  doit  faire  trainer  et 
pendre,  et  le  cheval  et  les  armes  dou  vaincu  doi- 
vent  estre  dou  conestable,  et  celles  dou  vainquor 
qui  sont  bris6es  et  chieent  el  cbamp,  et  se  pais  est 
faite  de  la  bataille  puis  que  leschampionss^ensont 
laisses  aler  ensemble,  toutes  les  armeures  qui  soni 
cheus  el  champ  bris^es  et  entieres  doivent  estre 

14 


427 


GODEFRIDUM  HlEHOSOLYMiE  REX. 


428 


dou  coneslable^et  s'il  n'a  niconestabledoivenlestre  A. 
dou  seignor.  Et  se  celui  qui  est  appel6  de  la  trai- 
son  est  vaincu,  il  est  atteint  de  la  traison,  car  Ton 
li  a  prov^e  si  com  Ton  dolt,  si  doivent  estre  ses 
heirs  desherit^s  com  heirs  de  traitour  ataint  et 
prov6  de  traison,et  se  le  seignor  veaut  avoir  le  fie, 
et  celui  qui  est  attaint  et  prov6  de  la  traison  si 
com  est  devant  dit  com  il  aura  est6  otree,et  la  jus- 
tice  en  sera  faite,  ii  doit  faire  assembler  la  court, 
et  doit  dire  coment  tel  et  le  nome  fu  appele  de 
traison,  et  que  il  en  a  esUS  attaint  com  ceiui  k  qui 
Ton  Ta  prov6  par  bataille,  et  qui  en  as  C8t6  vaincu 
par  bataille,  si  requiert  k  sa  court  que  elle  li  con- 
noisse  se  ses  heirs  en  sont  desherites  del  fi^  de 
celui  qui  a  est6  attaint  de  latraison,  parce  que 
l'on  li  a  prov6  en  champ  par  bataille,  et  la  court  |^ 
doit  connoistre  se  cuit  que  ses  heirs  en  sont  deshe- 
rit6s  del  M  que  11  tenoient  de  lui,  et  de  tout  quau- 
que  par  lui  lor  est  escheu  si  com  heirs  de  traitour 
aparant,  et  attaint  et  prov6  de  traison.  Et  lors  le 
seignor  peut  faire  saisir  son  fi6  et  avoir  le  et  faire 
tenir,  et  faire  en  toutes  ses  volont6s  com  dou  sien 
que  enci  Ta  eu  par  esgard  ou  par  conoissanco  de 
Gourt. 

GHAPITRE  GVIL 
Qu^s  gens  se  pevent  deffendre  par  champion, 

Se  sont  les  gens  qui  se  pevent  deffendre  par 
champion,  feme,  home  mahaigne,  home  qui  a 
pass6  aage  de  soixante  ans,  et  se  lor  champion  est 
vaincu^  11  sera  d'ambedeus  fait  si  com  est  dessus 
dit. 


GHAPITRE  GIX. 

Coment  toutes  autres  manieres  de  gens  atUres  que 
chevaliers  qui  gagent  bataille  doivent  estre  armds  (It 
la  bataille  faire. 

Toutes  manieres  de  gens  autres  que  chevaliers 
pour  quelque  querele  que  ce  soit  sedoiTentcomba- 
tre  a  pie  en  bleant,ou  en  cotesrougesetchausses  & 
estrier,et  braies  et  braier  tel  comeBtusequecham- 
pions  k  pi6  les  ont,  et  estre  roign^s  k  la  ronde,  et 
avoir  chanevas  ct  bastons  de  champioas,  et  qiai- 
avoir  ne  les  peut,  si  ait  autres  bastons  qui  soisiit 
d'un  lon,  et  les  armeures  dou  vaincu  ei  dou  vain- 
quor  seront  faites  en  la  maniere  devant  dite,  et 
apeau  qui  est  fait  de  murtre  ou  d'omecide  ne  n*a 
respit  dou  jour  que  lee  gages  soot  doneset  ressens 
jusques  au  jour  de  la  bataille,que  trois  Jours,etde 
toutes  autres  quereles  jusques  aujour  delabataille 
quarante  jours^et  au  jour  que  11  lor  est  don6de  ba- 
taille  par  le  seignor  ou  par  la  Gourt«  il  doivent 
venir  et  eaus  oCfrir  en  l'ostel  dou  seignorapareilles 
enci  com  est  devant  dit  en  cestui  livre  que  le  sei- 
gnor  le  doit  faire,  et  quant  il  seront  au  champ,le8 
scremens  et  les  bans,etlesautresavantdite8cho86a 
doivent  faire  faire  les  gardes  dou  champ  si  comest 
avant  devise  en  cestui  livre. 

GHAPITRE  GX. 

Que  les  seignors  doivent  faire  quant  pere  ou  fils,  <m 
deux  fraires  tendent  lor  gages  Pun  contre  Vaulre. 

II  estassise  au  royaume  de  J^rusalem  quelesei- 
gnor  ne  doit  recevoir  les  gages  de  pere  k  filSy  ne  de 
fils  k  p^rCi  ne  deus  fraires  Tun  contre  Tautre. 


ICY  COMENCE  LE  LIYRE  DES  LIGNAGES  DEQA  MER. 


CHAPITRE  I. 
Ci  dit  des  rois  de  Jirusalem. 


La  sainte  cit6  de  J6rusalem,  oCi  il  plot  k  nostre 
Sauvour  souCfrir  mortetpassion  pour  nousracheter 
des  peines  d'enfer,  fu  conquise  sur  les  ennemis  de 
nostre  foi  par  un  vendredy  k  ourc  de  None  k  15 
jours  dou  mois  de  juignet  ]'an  de  rincarnation  de 
nostr  seignor  Jesu  Crist  m.  xcix  et  fut  rcmiso  el 
pooirdes  feaus  de  Crist.Li  barnn  et  li  polerinehleu- 
rent  k  roy  et  k  seignor  Godefroi  do.  Buillon  duc  dc 
Lorraine,  lequel  nc  se  vost  coroncr,  ne  porter  co- 
rone,  car  il  dit  que  en  la  cite  oi!i  nostre  Sauvour 
porta  corone  d'espines  le  jour  de  sa  passion,  ne 
porteroit  coroue  d'or,et  que  celui  coronement  que 
nostre  sauvour  ot  en  passion  pour  nostre  r6demp- 
tion  suffisoit  pour  tous  les  roys  qui  dcvroient  estrc 
de  celui  saint  royaume.Lequel  Godefroi  de  Buillon 


C  ne  regna  que  un  an,et  moru  sans  heirde  soncors, 
Aprez  la  mort  doudit  Godefroi  fu  roisdeJerusalem 
Bauduin  ses  fr6res,lequel  estait  comte  de  Rohai8,et 
dona  lecomt6  k  un  sien  cousin  qu'il  avoitnom6Bau- 
duin  dou  Bourc  qui  estoit  fis  au  comteHuetdeRe- 
tel,  et  de  la  comtesse  Melissent.  Li  dessus  dis  rois 
Bauduins  fu  mout  prod^hom  et  moru  sans  heir,  et 
furent  escrit  sur  sa  sepulture  ces  vers  qui  dient 
enci.  Rex  Bauduinus  alter  Judas  Machabams,  spes 
patriw,  tutor  Ecclesix,  quem  formidabantf  cui  dona 
et  tributa  reddebant  Cesar  Dam  Egiptus  ac  honUcida 
Damascus,  proh  dolori  ut  tam  modico  clauditur  hoc 
^umu/o. Aprez  la  mort  dou  devant  dit  roy  Bauduin 
fu  roy  de  Jerusalem  Bauduin  dou  Bourc  comte  de 
Rohais,  qui  fu  fis  au  conte  Huon  de  Retel  et  de  la 


429 


ASSISES  DE  JBRUSALEM.  —  EXGERPTA. 


430 


comtese  Melissent  com  a  est^  dit.  lequel  dona  le  A 
comie  de  Rohais  k  un  sien  parcnt  qui  avait  nom 
Jocelin  de  Gourtenai.  Le  devant  dit  roy  Bauduin  es- 
posa  feme  la  (ille  d*un  riche  home  de  Ermenie  qui 
estoit  sire  de  Meletin^et  nom  avoit  Gabriel,  laquele 
estoit  nom6e  Morfie,  et  ot  d'elle  4  fllles  Mclissent, 
AaliSy  Odiart  et  Joie.  Melissent  esposa  Fouques  le 
conie  d*Anger,  Aalia  esposa  Beimont  prince  d'An- 
tiochey  Odiart  fu  feme  dou  conte  Reimontde  Triple, 
Joie  fu  nonain,  et  fu  pour  lui  estorce  Tabaie  de 
saint  Ladre  de  Betanie.  Aprez  la  mort  dou  dit  roy 
Baoduin  fn  roi  de  Jerusalem  Fouques  ses  gendres, 
maris  de  sa  fllle  Melissent,  et  ores  deus  fls  Bauduin 
et  Anaauri.  Le  roy  Fouques  cbassait  un  lievre  au 
plain  d*Acre8,  et  scs  chevaus  li  chei  sur  le  cors  et 
fu  mors.  Puis  sa  mort  fu  roy  de  Jerusalem  Bauduin  |^ 
ses  fils,et  Amauri  fu  cuens  de  JafTe.  Li  rois  Bauduin 
envoia  en  Grece  pour  avoir  feme,  et  ot  Jodore  la 
niesse  de  l*empereonr  Manuel,et  n'en  orentnul  heir. 
Puis  la  mort  dou  roy  Bauduin,Amauri  ses  fr^res  fu 
rois,  mais  le  patriarche  ne  le  vost  C(»roner  tant  que 
il  wt  parti  de  Agn6s,  la  fille  dou  conte  Jocelin  de 
AoMm  laquele  estoit  sa  cousine,  ceste  Agn6s  avoit 
fianQ^  ^lipq  de  Ibelin,  et  si  com  elle  venoit  au 
royana>#  ^lfo  arriva  k  Jaffe,  le  cuens  Amauri  pur  le 
conseil  de  wm  liomes  la  prit  k  force  et  resposa,et  ot 
d*elle  un  fils  et  WA  fill6|  Bauduin  et  Sibelle ;  pour  ce 
ne  le  vost  le  patriavote  coroner  tant  qu'il  la  laissast, 
laquelle  vint  k  Hue  di^  tt^lin,  et  dit  qu'il  estoit  ses 
maris,  et  il  la  prit.  Li  rota  Amauri  exposa  feme  de 
GreeeMarie  la  niece  de  reni|i«reour  Manuel,et  orent 
une  fille  qui  ot  nom  Isabeau.  AfMrez  la  mort  dou  roi  C 
Amauri  fu  roi  d'e  Jerusalem  Baudvfan  se  fls  lequel  il 
avoit  eu  de  la  susdite  Agn^s  et  fli  Meial.  Sebille  sa 
seur  fa  femme  dou  marquis  de  Monferrat,L  et  orent 
un  fis  qui  ot  nom  Bauduin,et  puis  la  moridou  dit 
marquis  elle  esposa  Gui  de  Leseignau.  Isabeau  la 
Glle  dou  roy  Amaury  et  de  la  royne  Marie  esposa 
Gaufroi  dou  Thoron.  Puis  la  mort  dou  roy  Mezel  l^ 
roy  de Jerusalem  Bauduin  ses  ni^s,  qui  estoit  fis  au 


marquis  si  com  vous  avez  oy,lequcl  son  oncle  le  roy 
Mezel  avoit  fait  coroner  en  Taage  de  7  ans,  lequel 
fut  nom6  le  petit  roy  et  moru  enfant.  Puis  fu  rois 
de  Jerusalem  Gui  de  Leseignau  maris  de  la  susdite 
SebilleJaQoit  ce  que  li  baron  offrirent  &  Aufroi 
dou  Thoron  qui  estoit  mari  de  Isabeau  la  fllle  dou 
roy  Amauri  et  de  la  royne  Marie  qui  le  feraient  roy, 
etil  fu  si  cbatif  qu*il  ne  le  vost,  ains  ala  au  roy  Gui. 
et  il  li  flt  homage.  Au  tens  de  celui  roi  Uuis  fut  la 
terre  perduS,  puis  aprez  au  si^ge  d'Acre  moru  la 
royne  Sebille  sa  femme,etfut  royne  Isabeau  sa  seur 
qui  fut  feme  de  HaufTroy  dou  Thoron^et  ezposaCon- 
rar  le  marquis  de  Monferrat,  et  orent  une  fllle  qui 
ot  nom  Marie  que  Ton  apelloit  la  Marquise.  Les 
Hassissins  occirent  le  dessusdit  marquis,etla  royne 
Isabel  esposa  le  comte  Henry  deChampagne,etorent 
2  filles  Aalis  et  Phelippe.  Aalis  esposa  le  roi  Hugue 
de  Ghipre,  et  Phelippe  exposa  Gerart  de  Briene,  et 
ot  5  fllles  et  nn  fls.  L*une  fille  fut  dame  de  Haute- 
ville,  et  Tautre  fut  dame  de  Montmoreli,et  latierce 
contesse  de  Grant*  Pr6,  et  la  quarte  de  Pieuvres,  la 
quinte  fut  abaiesse  de  une  abaie  en  Ghampagne,  en 
uns  ville  qni  a  nom  de  Nerru,  laquelle  abaie  a  nom 
la  Piti6.  Le  fils  a  nom  Gerart  si  comme  son  pere. 
Le  conte  Henri  de  Champagne  dessusdit  chei  d'une 
fenestre  dou  Chasteau  d*Acre  au  foss^,  et  moru^ 
et  la  royne  susdit  Isabel  esposa  le  roy  Eimeri  de 
Chipre,  et  orent  2.  fllles  Sebille  et  Melissent,  Se- 
bille  esposa  le  roy  Luion  d'Ermcnie,  Melissent  fu 
feme  dou  prince  Reimont  d*Antioche,  que  Ton 
apelloit  le  prince  Borgne.  Puis  la  mort  de  la  sus- 
dite  royne  Isabcau  escheit  le  royaume  k  Marie  sa 
fllle,  laquelle  elle  avoit  eu  dou  marquis  de  Monfer- 
rar,  ci  com  est  dessus  dit,laquele  exposa  Jehan  de 
Briene  et  ce  fut  le  roy  Johan  d'Acre  et  orent  une 
fllle  qui  ot  nom  Isabeau  qui  esposa  Tempereor 
Frederic,  et  orent  une  fille  et  un  fls  qui  ot  nom 
Conrat,  et  ce  fu  le  roy  Conrat  qui  fut  pere  de 
Conradin,  h  cui  Ic  roy  Charlcs  fit  coper  la  teste  li 
Naples. 


481 


AD  GODBFRn)I]M  APPBNHICBS.  —  AFPEND.  I. 


432 


t 


APPENDIX  PRIMA 


nSAVM  19JB 

COMMITISS^   BOLQNLfi,    RBOIS   GODEPRIDI    MATRIS 

VITA. 

(BoLLAND.  Acta  Sanctorumf  Aprilis,  t.  II;  die  13,  p.  139.) 


COMMENTABIUS  PRiEVIUS. 


§  I.  Conjugium  9.  Id3S.  Ejus  et  mariti  genui  regium.  A  sepulti.  »  Hso  ibi  que  a3>  aliquibas  ut  non  omai* 


Liberi  procreati, 

1.  BoooDiam  aive  Boloniam,  urbem  Picardis  infe- 
rioris^iD  Morinis  ad  fretum  Oceani  Britannici  sitam, 
antiqui  videntur  Gessoriaeum,  Morinorum  navale, 
appellasse,  eique  circumpositam  regionem  dixisse 
Gessoriacum  pagum.  In  boc  natusest  et  in  mona* 
storio  a  se  constructo  merluus,  saeculo  Cbristi  sep- 
timOjdie  20  Julii,  S.  Vulmarus  abbas,  a  quo  mona- 
sterium  ejus  vocatur  S.  Vulmari  in  Nemore,  aut  in 
SilviacOy  aut  in  Bosco.  Porro  civitas  Boloniensis 
oppi^a  duo  continet;  superius  nempe  cum  castro 
aliquo,  et  inferius.  In  superiori,  prster  catbedralem 
ecclesiam,  qus  Deiparam  virginem  agnoscit  patro- 
namfbabetaliatempla  et  monasteria,  inter  qus  fuit 


modo  certa  babentur.  Traditur  autem  eomrUdai: 
Boloniensis  devenisse  ad  Gulielmam  Pontivi  comi- 
tcm,  a  quo  filius  ejus  Ernuculus  stve  ArnulfuB  co- 
mitatum  Bolonienbem  habuit  anno  972;  eique  fitius 
Balduinus  succe6sit,ac  tradidit  filio  suo  Eustacbi^  I^ 
socero  B.  IdaB,  nuplas  Eustachio  li,  filio  dtcti  Eida«- 
tachii  I  et  Mathildis,  filis  Lamberti  consitis  Lova* 
niensis  et  Gerbergffi ;  per  quam  hcc  familia  ez  Ga- 
rolo  Magno  scitur  exorta,  sciliteet  per  Ludovicafli 
Pium  imperatorem,  Garolum  Galvum,  Ludovioum 
Balbum,  Carolum  Simplicemet  Ludo>4cum  Trao»- 
marinnm  reges  Prancorum,  et  Garolum  ducera  Lo- 
tharingis  inferioris,cujud  filia  fuit  dicta  Gorberga, 
avia  Eustacbii  II,  cui  nupta  fuii  B.  Ida.  Qrderious 


abbatia^.VulmariordiiiBS.Augustini,in  quaPatrcs  ^  Vitalis,  lib.  iv  Uistoris  ecclesiasiiciB  ad  an.  1667, de 


Oratorii  Domini  nostri  Jesu  Cbristi  modo  degunt. 
Hoc  monasterium  S.  Vulmari  intra  muros  olim 
construxit  B.  Ida  comitissa  Bolonicnsis,  vidua;  et 
aliud  S.Vulmari  in  Nemorc  collapsum  rcstauravil^ 
2,  Andrea  Du  Ghesne,  in  suis  Probationibus  ad 
historiam  genealogicam  familiarumGhisncnsis^Ar- 
drensiSfGandensis  et  Gonciac(B,adducit  pag^5  extra- 
otum  ez  antiqua  genealogia  comitum  Boloniensium, 
conscripta  tempore  S.  Ludovici  regis  Francorum, 
ez  quo  ista  huc  transferimus  :  »  Guido,  inquit, 
comes  lioloniensis  habuit  tres  filios.  Primogenitus 
vocabatur  Balduinus,  cui  patcr  dedit  Boloniam  et 
Lens.  Medius  vocatus  est  Hugo,  cui  pater  dedit 
Sanctum  Paulum,  qui  fut  prius  comes,  qui  fuit 
unqnam  apud  Sanotum  Paulum.Tertius  vocabatur 


bis  conjugibuB  ista  babet :  Erat  Eustacbius  oonra^ 
magns  nobilitati8,ezprosapiasciIioetC«diroIi  Magai, 
Francorum  strenuissimi  regis;  erat  quque  ma^iB 
potestatis,  utpote  sublimis  princeps  trium  comita* 
tuum,Boloniensis,Ghisnensis  et  Tarwanensis  geno- 
rosam  et  religiosam  Itam  habens  uxorem.  H«c  Or- 
dericus.  Verum  fallitur  in  duobus  comitatibus  Eu- 
stachio  attribuendis.  Vivebat  tunc  proprii  comites 
Ghisnenses,  accurate  descripti  a  Lamberio  presby- 
tero  Ardrensi  in  Historia  comitum  Ardrensium 
quam  anno  1181  absolvit,  quamque  bBbemus  ma- 
linsertptam^et  cujus  maximam  partem  in  suispro- 
bationibus  ante  indicatis  edidit  Andreas  Du  Ghesne 
comitatus  ctiam  Tauranensis  :  a  Mirso  et  aliis  cro* 
ditur  idem  fuisse  cum  comitatu  Sancti  Pauli,  qui 


Willelmus.cui  pater  dedit  Ghisnes,  qui  priuius  fuit  C  comitatui  Boloniensi  fuit  aliquando  adjunctus,  sed 


comes  de  Ghisnes.  ille  autem  comes  Guido,  post 
hffic  facta,obiit,et  sepultus  est  apud  S.  Vulmarum 
in  Nemore,  uti  postea  filius  Balduinus  comesBolo- 
niensis,  ci:gus  filii,  prseter  Fulconem  episcopum, 
fuerunt  Gaufridus  comes  Boloniensis,et  Eustachius 
oomes  a  TOel ;  ambo  apud  S.  Vulmarum  de  Nemore 


postmodum  disjunclus  et  datus  Hugoni  filio  seu 
Guidonis  seu  Guilelmi.  An  tamen  Eustacbius  comi- 
tatus  utriusque  titulum  gesserit  nolumus  divinare. 
Dicitur  superius  una  cum  Bolonia  comitatus  Lens 
tiaditus,  qui  postea  datus  fuit  Lamberto  fratri  Eu- 
stacbii  II  :  qui,  illo  sine  liberis  an.  1054  defuncto. 


TTTA  BBATiB  UiM.  —  MONITnir, 


eamdem  comiUium  Bimnl  obtinuit;  uti  infira  ex  A 
fundationibus  ibidem  factis  clare  constabit. 

3.  Hanc  mariti  sui  nobilitatem  nacta  est  B.  Ida, 
oui  non  minorem  contulit,  ipsa  etiam  ex  stirpe  Ga- 
roii  Ma^^i  prognata,  per  Ludovicum  Pium,  Lotha- 
rium,  et  Ludovicum  11  imperatores  :  hujus  ultimi 
Ludovici,  regis  etiam  Itali»,fllia  Ermengardis.  nu- 
pta  Bosoni  provincia  r^,  pepcrit  Chunegundom, 
matrem  GodefHdi  Ardenuensis,  vulgo  captivi ;  qui 
•omes  Virdunensis  et  Ethanensis,  genuit  GodefVi- 
dom  Improlem;  et  Gothilonem  Magnum,utriu9que 
Lothfiringie  ducem,  et  B.  Id»  a/um,  mortuum  an« 
no  1044,  Gotheloni  successerunt  duo  filii  :  Gothilo, 
Ignavus  dictus,non  diu  post  eum  superstes;  etGo- 
defridU8Barbatu8,Audax,etMagnus  cognominatus : 
qai  contra  imperatorem,  quod  sibi  plena  successio  n 
Degareiur,  rebellis  exstitit ;  ac  tandem  ei  reconci- 
liatus,  utnusque  Lotharingi»  ducatum  obtinuit. 
Duaa  hic  habuit  uxores;  primam  Dodam,  matrem 
B.  Id»  et  Godefridi  Gibbosi;  secundam  Beatricem. 
Bonifacii  Tuscise  marchionis  viduam,cui  illa  genue* 
FatMaihildem  marchionissam,sua  generosa  indole 
apud  sertptores  notissimam.  Andreas  Du  Ghesne, 
sub  initiom  prcfationis  ad  Historiam  genealogicam 
familiis  Drocensis,  asserit,  «  primam  Godefridi  uxo- 
Rm  habuisse  magnam  aviam  paternam  Ghunegun- 
dem,  fiiiam  Ermengardis,  »  quam  supra  diximus 
Boaoni  provineis  regi  nuptam  fuisse. 

4.  Nata  videtur  B.  Ida  circa  an.  Christi  4040, 
it«]iie  potuit  nuptui  tradita  fuisse  an.  1057,  sicut 
8erk>ii  Jacobus  Malebrancus  lib.Yiii  de  Morinis  oap. 
4S^,  aut  saltem  anno  1059,  quem  aliqui  assignant.  C' 
Tres  marito  sub  peperisse  Olios  oertum  est,  quos 
Aeta  aniiqua  hoc  ordine  collocant,ut  primogenitus 
aii  Eoatachins  II I,  nomine   patris  sui  et  avi  ita 
ap|ieilata8,et  posi  iiios  comes  Boioniensis  crealus. 
Alter  siaitiiLtur  Godefridus  postca  Bullonitus  appel- 
latoi^quo  Domine  avuncuius  e^uB  et  avus  maternua 
vacdbantur.  Teriius  dicitur  Balduinus»  nomine  suo 
repcMeataiis  proavum  paternum  :  et  hiduo  ultimi 
xBortui- aimt  reges  Bierosoiymorum.  Eodem  ilios 
erdtne  raeensel  B.  Ida,  in  charta  donationis,  anno 
4096facis  pro  monasterio  S.  Bertini.  Ast  in  diplo* 
mate  pro  monasterioArQigemieoei,  an.  1096  signato, 
8;  Ida  primufn  Dominat  Godefridum,  tum  Eusta- 
ehiiim  ei  Bakiuinum ;  quo  etiam  ordixic  recensentur 
in  aeoundarVita^  infra  ex  ms.  Hagioiogio  Rubes-  j) 
Valiia  refereDda,  in  Chronico  Alberioi  ad  an.  409G, 
afc  io  liagiioChronico  Belgioo,et  ab  aliis  posteribus 
Uatorieie.  Qrdefioua  Vitalis  supra.roemoratus  hoo 
ordine  reeeosct,  Godefridum,  Balduinum  et  Eudia- 
ohium.  Lambertus  Ardreaais  cap.  18  B.  Idam  appel- 
lat  OedefrMli  et^Baidaibi  regum  Hierosolymorum, 
et  Eustacbii  nobilissimi  comitis  matrem,  respocltt 
ad  dignitatem  regiam  habito.Verum  in  antiquissi- 
ma  Vita  B.  Ids,  Eustachius  primo  loco  collocatur,et 
in  antiqua  gcnealogia,  scripta  auteqnam  Huo  alii  in 
reges  fueruntelecti.Gcnealogiam  istam  haijemus  in 
illusiri  codice,  nobis  ex  bibiiolheca  Brugensi  Socic- 


tatis  Jesu  communioato,  in  quo  post  ChrcnicoD 
Hugonis  Floriacensis  continebatur,  inde  excusa  a 
Mirffio  lib.  i  Donationum  Relgicarum  c.  30  et  ha)o 
inde  damus  :  Mathildem,Gerberg()Bn]iam,ut8upra 
diximus,  duxit  uxorem  comes  Eustachius  de  Bolo- 
nia«et  genuit  ox  ea  duos  rilios,Eustachium  etLam* 
bertum,Eustachiu6  accepit  flliam  Godefridi  ducis, 
Idam  nomine,  gonere  nobilem  et  moribus  :  et  ge« 
nuit  ex  ea  tres  fllios ;  Eustachium,  Godefridum  du- 
cem  nuno  Lotharingia3,etBatduinum  :  »  quaind^, 
omissa  particula  nunc,descripta  sunt  in  ms.oodtce 
Nivellensi.  Hic  autem  GodefVidus,  ab  avunculo  Go- 
dofrido  Gibboso,  moriente  sine  liberis  anno  1076, 
h«res  factus  patrimonii  sui,ac  nominatim  ditionis 
BuIloniens{s,Bullonius  est  dictus  .  cui  Henncus  III, 
imperator,  et  IV  rex  Oermani»,  anno  4076  Maroam 
Antuerpiensem  contulit,  et  anno  1089  addidit  dUoa- 
tum  Lolharingio  Inferioris,  in  dicta  genealogia  in- 
dicatum. 

5.  Aliquis  hic  scrupulus  movetur,  num  B.  Ida^ 
prsBter  tres  memoratos  filios,  peperit  marito  suo 
plures  liberos,  nominatim  (llium  Guilletmum  di- 
ctum,  et  unam  alleramve  fiHam.  Willelmus  Tyriua 
archiepiscopus,  lib.  ix  Bxpeditionis   sacr»   oiroa 
annum  1174  scriptffi,  de  Qodefrido  Bultonio  ita  lo- 
quitur  :  «  Fuerunt  porro  huic  tres  ex  utroque  pa« 
rente  fratres,  quibus  et  morum  dignitas  et  virtutum 
prs&stantia  tanti  principis  dabat  esse  germanos : 
dominus  videlicet  Balduinus  comes  Edessanua,  qui 
eidem  postea  successit  in  regno.  Dominus  quoqoe 
Eustachiu8,GomesBolonien8is,quiinbonissucceden0 
paternis  post  palrem  obtinuit  comitatum.  Tertiue 
fuit  dominus  Willelmus,  vir  inclytus,  a  paterna  ei 
fratrum  simul  honestate  et  strenuitate  non  degener. 
Duo  primi  dominum  et  fratrem  suum  in  expeditione 
sccuti  sunt,  ijrlio  domi  remanente.  •  Haoo  Tyrina 
quem  ssculo  xv  seeutus  est  S.  Antoninus,  et  aUi 
posteriores.Verum  quiaiHius  non  meminerunt  ulli 
anliqui  scriplores  qui  tunc  in  Europa  doctrina  flo- 
ruerunt,  neque  ipsa  Ida  in  dipjomatis  eum  inter 
filiossuos  rec3nset;  non  obtinet  Tyrius  sufficien- 
tem  fidem  apud  Ludovicum  Ghantereilum  Fabrum 
lib.  ti  De  considerationibus  historicis  geneaiogi» 
Lotbaringics  et  alios, arbitrantes  quod  Tyrius  fra^ 
trem  alterius  principis^in  terram  sanctam  profectii 
annumerarit  inter  fratres  Godefridi  Bullonii.  Orde* 
ricus  Vitalis  lib.  iv,  p.  509,  nulla  facta  Guillielmi 
mentione,  aliis  tribus   iiliis  B.  Id»  relatis,  addii 
flliam,  qu»  nupsit  quarto  Henrico  imperatoris  Ate- 
mannorum.  Aubertus  Miraous,  in  Ghronico  Belgico 
pBg,  263,  appeitatam  ait  Agnetem  aut  Adelheidam» 
Henrico  IV  regi  Romanorum  nuptam,8ed  paulopo&i 
repudiatan:.  Idem  Ordericus,  tib.  ix,  pag.  755,  inter 
viros  illustres,  in  terram  sanctam  profectos,  rofert 
fuisse  Cononem,  comitem  Alemannum,  virumpro- 
bum  ac  sapientem.Gonsiliarium,  qui  sororem  Gode- 
fridi  ducis  conjngom  habobat.Miraeus  indicat  fuisso 
Cononiim  Monlis  Aculi  comilcm,et  ex  iis  prognatum 
Lambcrlum  In  Historiams.coBnobii  Broniensis,  in 


m 


AD  GODEPRIDUM  APPBMDIGES.  —  APPEND.  I. 


4M 


comitatu  Namurcensi  dicitur  Godefrido  BuUionis 
duci,  et  Balduino  regi,  et  Eustachio  comiti  fuisse 
Bororem,cujus  fllius  Manasses  ex8titit,pos8idens  ca- 
strum  etoppidum  quoddam,Hirgiam  nomine,v]llas 
et  reditus  satis  tenues,  quantum  ad  tants  claritatis 
virum.  Num  uni  sorori  hsec  omnia  an  pluribus  tri- 
buenda  sint,  non  sque  liquet.  Mirsus  duas  illis 
fuisse  sorores  arbitratur.  Dicta  Hirgia,  aliis  Herca 
est  oppidum  agri  Leodiensis  vioinum  Brabantis,in 
antiqua  Hasbania  situm. 

.  6.  Gum  Guilielmus  dux  Nort®mannis,  regnum 
Anglis  accepturuSy  in  eam  insulam  anno  4066  cum 
copioso  exercitu  navigasset,  coactus  fuit  cum  exer- 
oitu  Anglicano  confligere.  Inter  eos  qui  huic  prselio 
interfuerunt,  et  victoriam  Guillelmo  pepererunt  ab 
Orderico  Vitale  lib.  iii  primus  nominatur  Eusta- 
chius  Boloniffi  comes.  At  postea,  ut  Ordericus  ait 
lib.  IV  ad  annum  4067,  «  multimodis  Northmanno- 
rum  oppressionibus  Angli  ad  rebellionem  lacessitis, 
Boioniam  legatos  miserunt,etEustachio  comiti,  ut 
cum  clas8e,diligenter  militibusetarmis  instructa,ad 
suscipiendam  Doveram  acceleraret,  mandaverunt. 
Qua  expeditione  non  succedente,  non  multo  post 
Eustachius  comes  Willelmo  regi  reconciliatus  est, 
ejusqueamicitia  longo  tempore  postmodum  perfun- 
ctus.  Quandiu  postea  vixerit  non  constat.  De  ecclesia 
Lensiensi  restaurata,  et  privilegiis  stabilita  anuo 
1070  infra  agomus.  Exstat  charta  Balduini  comitis 
Gisncnsis  in  Chronico  Andrensis  monasterii  pro 
fundatione  dicti  monasterii,  relata  ab  Andrea  Du 
Ghesne;in  probationibusad  Historiamgenealogicam 
dicts  familifiB  Gisnensis  pag.  25,  in  qua  inter  testes 
post  GoiCTridum  Parisiacensem  episcopum,  prima 
adhibetur  IdaBoloniensis  comitissa.  Facta  autem  ea 
charta  est  anno  Incarnationis  Domini  1084.  Quanto 
tempore  tunc  vidua  fuerat,  non  constat.  Vixisse  eam 
usque  ad  annum  H06,  ex  diplomatis  variis  infra 
proferendis  manifestum  fiet. 

§  II.  ObUus  B.  IcLse,  Varia  ^cta  scripta, 
Titultu  sancUB  ct  heatx, 

7.  Mortuam  esse  B.  Idam  die  Dominica  Idibus 
Aprilis  Acta  referunt.  Eam  ad  annum  1106  super- 
fuisse  testatur  infra  Lamberlus  episcopus  Atreba- 
tensis  in  diplomate  pro  Lensiensi  Ecclesia  et  colle- 
gio  canonicorumy  isto  anno  vii  Idus  Junii  signato. 
Post  annum  jam  dictum  dies  Dominica  incidit  in 
Idus  Aprilis  an.  1113,  cyclo  lun®  xii,  solis  ii,  iit- 
tera  DominicaE,  quando  Pascha  cetebratum  fuit 
die  6  Aprilis,  et  sequens  Dominica  in  Atbis  incidit 
in  Idus  Aprilis.  Tunc  autemB.  Ida  erat  aliquotan- 
nis  septuagenaria  miyor :  ut  non  videatur  ad  mijus 
senium,  cijgus  acta  non  meminerunt,  vitam  pro- 
traxisse. 


A  B.  Acta  ejus  habemus  triplicia :  horum  antiquiora 
damus  ex  pervestuto  codice  ms.  collegii  Brugensis 
Societatis  Jesu,composita  (quantum  assequi  possu- 
mus)  a  monacho  Wastensis  monasterii,  ab  ipsa  in 
agro  Boloniensi  fundato,  in  quo  et  sepulta  est.  Cor- 
pus  post  multos  dies  integrum  cum  vestibus  reper- 
tum  esse,  ipse  auctor  occulatus  testatur.Adduntur 
deinde  aliqua  miracula,  aliorum  testimoniis  robo- 
rata  :  inter  qu«  est  fere  ultimum,  praBstitum  nepti 
ipsius  B.  Idffi  ex  filio  Eustachio,  quo  adhuc  vivo 
scripta  videnturdicta  Acta,po8t  an.  4430,quo  mor- 
tuus  est  B.  Joannes  episcopus  Tarvanensis,  quem 
titulo  pis  memori»  honorat  auctor.  Acta  hsc,  prout 
habentur  in  dicto  apographo,  in  varias  lectiones 
8unt  distributa,  et  additur  sub  finem  trita  lectio- 

1%  num  conclusio,  Tu  autem,  Domine,  miserere  nostri. 
Deo  gratias;  titulus  autem  prsfigitur  hic  :  Vita  B. 
Ida^,  amitissae  Bolanias,  vidux,  et  in  contextu  ap- 
pellatur  sanctdf  sanclissima,  beata,  beatissima,  vene^ 
ratissima,  venerabitiSf  et  ad  venerationem  ejus  post 
mortem  multi  dicuntur  accurrere. 

9.  Altera  Vita  datur  ex  codice  ms.  monasterii  ca- 
nonicorum  regularium  Rubes-Vallis  prope  Bruxel- 
las,  ex  prima  parte  Hagiologii  Brabantinorum,  coi- 
lecta  et  conscripta  a  Joanne  Gillemans,  qui  ante 
ducentos  annos  magna  industria  et  iabore  plures 
sanctorum  Vitas  collegit,  et  huic  Vit«  ante  suam 
prsfationem  prsposuit  hunc  titulum  :  Vita  S.  Idx 
vidux  et  Botoniensis  comitissx^de  stirpe  Karolidarum, 
nonnullaque  in  Brabantia  gesta  addit,  in  priore 
Vita  omissa.  Aliud  compendium  habemus  ex  ms. 

C  codice  Uitrigectino  S.  Salvatoris,  cum  hoc  titulo : 
Vita  saneUe  Idas  comiUssse  Boloniensis,  reliqua  omit- 
timus,  utpote  ex  prima  Vita  contracta.  Passim  in 
utraque  hac  Vlta,  ut  in  titulo  sic  etiam  in  ipso  con* 
textu  hi8tori»,sancta  et  beata  Idaappellatur.Eodem 
modoGerbrandus  Leydensis  et  auctor  Ghronici  Bel- 
gici  sanctam  Idam  compeilant.Auctor  ms.  Florarii 
8anctorum  tali  eam  elogio  exornat  ad  hunc  13  Apri- 
lis  :  «  Depositio  S.  Idao  vidute,  comitissffi  Boionie, 
matris  Godefridi  et  Balduini  fratrum  GoloniensiiinQy 
postea  regum  Hierosolymitarum,  de  stirpeGaroli- 
darum. »  Eamdem  celebrant  Molanus  in  Natalibus 
sanctorum  Belgii,  Mirsus  in  Faatis  Belgicis  et  Bur- 
gundicis,  Ferrarius  in  Gatalogo  generali,etpa88im 
recentiores.  Malbrancus  in  historia  sua  de  Morinis 

D  passim  beatam  appellat,et  lib.ix,cap.35,  asserit  se 
in  loco  sepulturs  ejus  fuisse,  «vidissesignumejus 
e  candido  lapide,  quinque  pedes  altum,in  divi  Mi- 
chaelis  sde ;  et  velle  incolas,  illuc  tumulum  magni- 
ficum  ab  Eustachio  filio  eam  oonsecutam,  atque 
etiamnum  ostentare  marmor  aupemum  cum  signo 
iilo  seu  statua;  qu«  ab  excidio  illius  templi  iDcalta 
Jacent.  » 


437 


YITA  BEATiG  IDM. 


438 


BEATJ;  IDJ;  VITA 

AUCTORE  MONACHO  WASTENSl  COiEVO. 

{Ex  ms.  Brugensi  Societ,  Jesu.) 


PROLOGUS.  A 

I.  Sfficulo  atiestatione  Scripturarum  senescente, 
etjam  pene  ad  finein,ut  casusejus  indicat,cadcntc, 
prssentium  quia  destituilur  meriis,  succurrendum 
est  pr«teritorum.  Primi  enim  hominis  peccatum, 
Bsculo  incipiente,  cum  promissa  morte  apparuit,ac 
deinde  illud  non  sine  peccato  mors  sub  pede  tenuit. 
Maliiplicato  quidcm  peccato,  vidit  Dominus  terram 
€886  corruptam,  et  repletam  iniquitate,  omnesque 
ad  malum  tendere;  et  judicium  per  aquam  saeculo 
primnm  intulit  :  verumlamen  non  mullorum,  qui 
tanc  fucrant,  justorum  meritum;  ne  omne  periret, 
profnit  saeculo.  Deprecatio  autem  Abrahae  non  poc- 
nitentem  Sodomam  incendii  minimeliberavitape-. 
riculo.  Quare?  quia  non  fldem  Abrahae  imitari,nec 
monitis  voluerunt  credere.  Post  legem  vero,  quasi  g 
pep  nebulas  8«culum  juvantem,  sancti  Patres  ven- 
taram  ssculo  promiserunt  salutem,atque  frequen- 
taiam  suis  merilis  saaculi  sustinuerunt  incommodi- 
tatem.  Accedens  quippc  praedicata  salus,  saeculo 
labenti  manifestavit,quas  patitur  diaboli  varias  in- 
eursiones.  Sed  adbuc  velut  declinans  et  pendens, 
juTant  illud  sanctorum  merita  ct  orationes.Semper 
igitur  mcrita  praBteritorum,  quos  valere  putamus, 
posiulata  fideliter  saeculo  cadenti  supponamus.  Ce- 
lebratis,  siquidem  et  invocatis  meritis  utriusque 
aexos  jam  translati  ad  gloriam  corroborati  obnixe 
aique  viriliter^saeculo  nequam  contradicentes,egre- 
dimurobviam.NullumnamquegraduspraBtermissus 
esiyde  quo  non  sit  testimonium  sanctitatis.Quibus- 
dam  a  diluvio  in  arca  salvatis,  quibusdam   per 
drcumcisionem  sanctificatis^quibusdam  per  legem  ^ 
josiificatis;  quibusdam  per  baptismum  digne  rena- 
iis^  concessum  est  ut  saeculo  [prodcssent]  meritis 
susquam  habueritit  semper  benignitatis,vcrbi  gra- 
tia  :  si  beatae  illas  quas  non  genuerunt  testimonio 
teritaiis  dicuntur;    matres    profecto   supradicto- 
rom,  in  libro  vitae,  suis  et  filiorum  meritis,  scri- 
buniur.  Et  si  virginitas  bona  prtedicatur,  castitas 
posi  filios,  sine  qua  opus  non  est  bonum,  magna 
probatur.  Legis  namque  praecepto  prolis  exsultat 
feeunditas,  et  filiorum  matedicitur  non  apparens 
posieritas.  Melius  est  nubere  quam  uri;  unde  lap- 
SOB  saeculi  valeat  sustentari.  Jam  vero  ad  illam 


incepta  descendat  propositio,  et  quaenam  sit, 
vero  manifestetur  testimonio.  Vox  igitur  et  ma- 
nus  scribentis  concordent,  quod  utique  esse  ve- 
ritatis  hujuscemodi  notificent,  quatenus  legentes 
et  audientes  Deum  inde  non  dubitantes  glorifi- 
cent. 

CAPUT  PRIMUM. 

B.  IcUe  prasapiay  educatio,  mafrinwniumy  libcri, 

virttu  in  conjugio, 

2.Fuit  itaque  post  multi  temporis  curricula,quflB- 
dam  nobilissima  oxorta  prcsapia,  insignis  adole- 
scentula,  nomine  Ida.Pater  ejus  supra  potentes  ai- 
que  fama  majores,  coram  imperatore  Alcmanno- 
rnm,  gradum  altiorem  et  quasi  privilegium  digni- 
tatis  atque  potestatis  obtinens  fuit,  nomine  Gode- 
fridus  (1),  mater  vero  ejus,  non  minus  egregia 
Doda  (2)  vocabatur ;  unum  habentcs  filium,sicut  et 
patrem  (3)  vocatum,  mihtari  habitu  et  actu  lauda- 
bilem,  nativitate  praevenientem.Idam  vcnerabilem. 
Illis  nimirum  alta  ct  humilia  pro  ratione  gerenti- 
bus  praedicta  puella  lilteris  imbuta  est,  i  sque  ad 
astatem  congruam  in  annis  suis  puerilibus.  Ditata 
vcro  moribus  honestis,  non  vitaQ  praesentis  in- 
.tendcbat  lasciviae,  sed  magis  ac  magis  ad  amo- 
rem  suspirabat  coelestis  patriae;  per  quod  satis 
compertum  notumque  est,  quanta  qualive  repleba- 
tur  gratia. 

3.Quadam  namque  nocte  cum  se  sopori  dedisset, 
de  supernis  cogitans,  vidit  per  somnium,  quod  de 
ccelo  sol  omnis  dcscendisset,unumque  tanquam  mo- 
mentum  in  sinu  ejus  fecisset.  IIoc  autem  magnum 
quid  futurum  ostcndebat  somnium,  quoniamex  ea 
procederent,  qui  ad  tempus  possiderent  rcgnum  et 
imperium...  Signa  quidem  nonnulla  ordinat  divina 
providentia  [futura]  quibusdam  per  aspirationem, 
pluribusque  per  visionem  antequam  fiant,  demon- 
strans.  Et  quia  omnia  tempus  habent;  significata 
per  venerabilis  puellae,  de  qua  nunc  agitur,  visio- 
nem  tempore  congruo  atque  a  Deo  praedestinato, 
sunt  notificata.  Quomodo  autem  vel  quali  ratione 
ista  fuerunt;  charitati  atque  benignitati  tam  prae- 
sentium  quam  futurorum  fidelium  enucleare  cona- 
mur.  Fuit  namque  tempore  praefati  ducis  Godefridi 


(1)  Godefridus  hic  cognominatur  Bar^a^tts,  i4u-      marchionis  Thusciae  et  mater  celebris  Mathildi8,uti 
dax^  MagnuSf  Qothelonis  Magni  ducis  Lotharingiae  i%  anle  indicavimus. 

filiuB,  mortuus   anno  1070.   Reliqua  supra   dixi- ^      (3)  Hic  cst  Godofridus  Gibbosus,aliis  5/rumom, 
muB.  dictus,  a  Sicario  husus,  absque  liberis  mortuusi 

(2)  Doda,  uxor  prima  Godefridi   :   qua  mortua,      anno  i()7G. 
uxorejus  eecundaTuii  Beatrix^tunc  vidua  Bonifacii 


439 


AD  G0DEFRID9M  A£PfiNBIG^.  -  APPEND.  I. 


m 


heros  q^uidam  genere  nobilissimus,  Garolo(4)etiam  A.Q6i*abilis  Ida  mater  esset  filiarum  (11),  adbuc  ilU^ 


regi  consanguinitatc  proximus,  corpore  et  animo 
actuque  saeculari  validissimus,  ionge  lateque  fama 
nominatissimus,  nomine  potens  Ku8tachius(5^  llic 
autem  BolonisB  comes  et  dominus  prdeerat^qua;  ci- 
vitas  magno  dominatu  et  potentia  tunc  divulgata 
fuerat.  Dicitur,  et  verum  est;  quia  fama.probitatis 
sectatoresconjungit;  cujusqueordinishomo  proba- 
tur,similem  sibi  quoerit.  Multorum  quippe  relatione 
yerissima  comcs  Eustachius  mores  et  actus  atque 
puichritudinem  pr{BdictdB  virginis  Ids,  generisque 
aignitatem  ejus  audiens,  misit  nuntios  (6],sensu  et 
eloquentia  instructos,  ad  praedictum  ducem  Gode- 
fridum,  ut  filiam  suam  Idam  sibi  daret  in  conjur 
gium;  per  quod  in  sempiternum  esset  inter  jUos 


in  cunabulis  jacentibus,non  sinebat  alienis  sed  pro- 
priia  lac  dari  uberibus,timens  ut  pravis  contamina- 
reniur.moribus. 

5.  Omnibus  amabilem,  cunctis  placabilem,  per 
omnia  laudabilem  cum  illam  comes  eonspiceret, 
non  moleste  su3tinuit:verum  eiiam  ut  perseverans 
ad  mellora  omnimodo  tenderet,  admonuit.  Tunc 
quippe  Dei  famula,  viri  sui  assensu  et  voluntate, 
imo  repleta  superna  gratia  et  divina  pietate  eccle- 
sias  frequentans,magna  et  d^vota  cum  humilitate, 
Utilia  ac  apta  divinseservitutiacejusministrispr«3r 
parabat  libenti  assiduitate.  Hsc  vero  dum  ageret 
Idfi^,  Deo  dilccta  et  hominibua,intramcEnia  civitatis 
absconsasub  chlamyde  mentis  sqae,  ecclesias  extra 


generositatis  eorumdem  vinculum.Imito  ergo  consi   »»  fundare  flagrabat,portans  c^ut  m.ittens  munera  larg|^ 

'*"  •.-••.  charitatis.  Audierat  etenim,quod  legem  ob^eirvaDU 

a  Domino  prscipitur  :  Non  apparebis  vacuua  ii^ 
conspectu  meo,  atque  vota  cordis  tui  non  dit^enejB 
reddere  Deo  :  quod  bene  intelligens  Psalmista  ai^  : 
In  nie  sunt  t;o/a,  qvas  reddcim^  laudationes  tibi^  Deuj 
{Psal,  Lv,i2;.  Hffic  igitur  audiens  et  observan^  bear 
tissima  Ida,  superna  sibi  gratia  prppitiante,  voti^ 
qufe  rcdderc,  ilii  qui  dederat  grata,  suscepit  yq^ 
mente  placida.  Eminebat  in  ea  humilitas,  quaf^ 
Esther  regina  fertur  habuisse  qua  regia  ornameAta 
coram  Deo  sestimabat  quasimenstruata  indumenta 
Esth.  xiv,  12).  Non  parvipendons  ergo  haec  imitfi^ 
trix  tam  potentis  rcgiuae  devotam  humilitatemypi^qB^ 
sentis  vitae  superfluam  in  omni  actu  suo  despezit 
feliQitatcm.Agebat  sollicite  pauperum  curam,retri^ 


lio  super  hac  petitione,  quia  non  defuit  gratia  cce- 
lestis,  honorificam  virginem.ldam,viris  qui  propter 
eam  venerant,  adjunctis  nonnullis  personis  hones- 
tis,  tradiderunt  parentes.  Appropinquantibus  ergo 
illis  Boloniensi  territorio,  urbs  omnis  exiit  obviam 
magno  cum  gaudio. 

'4.  Recepta  namque,  ut  decuit,  honorifice,  copu- 
lata  est  comiti  Boloniae^scilicet  Eustachio^pro  more 
Ecclesiae  catholicae.  Celebratis  igltur  nuptiis  solem- 
hiter,  venerabilis  Ida,  quse  Dei  erant  curiosa  sub 
consulari  dignitatc,  amabat  fideliter;  quae  mundi 
autem  videbantur,non  inquirebat  pertinaciter.  Ser- 
vato  nempe  caste,conjugio,  juxta  praeceptum  Apo- 
8toIi,utens  viro  debite,tanquam  non  habens  virum, 
tres  filios,  sicut  praeindicatum  erat,  coram  Dei  cle- 


meutia  genuit,  apparentes  per  supradictae  visionis  C  butionem  exspectans  futuram;  viduas  et  orphai^s 


vaticinium.Primus  filiorum  ejus  fuit  Eustachius(7), 
vir  potens  in  omnibus  aclibus  saeculi  ac  religione 
laicali  egrcgius.Isteveropatrisimitans  nobilitatem, 
ejus,  ut  notum  est,  tenuit  haereditatem  viriliter. 
Secundus  quippo  fuit  Qodefridus,  avi  sqi  vocabulo 
et  posscssione  dux  (8)  vocitatus,  qui,  Deo  propi- 
tiante,  Turcis  triumpbatis,  sub  nova  gratia^rex  (9) 
primusfuitin  Jerusalem  pra^desticatus.Uuic  autem 
natu  posterior,  sed  non  minus  in  actu  potentiaque 
potentior  fuit  tertius,  bonae  memoriae  Balduinus, 
Acconensis  civitatis  eidemque  subjacentium  pro- 
consul  et  dominus,  ac  demum  post  obitum  fratris 
8ui  Godefridi  (10),  regis  ut  vices  expleret,  honore 
rcgio  ditatus.  Factum  est  autem^cum  tantarum  ver 


(4)  Videtur  intelligi  Carolus  Magnus,  cujus  avus 
fuitCarolus  Martellus^et  nepos  Carolus  Calvus  :  hu- 
jus  iterun^  nepos  Carolus  Simplex,  et  hi  trcs  reges 
rrancorum  fuerunt.  Ultimi  Caroli  ilerum  nepoa 
Carolus  sblum  fuit  dux  Lotharingiae,etproavusEu- 
Btachii  coniiHs,  mariti  B.  l^rxt, 

(5)  Eustachius,  aliis  EustachiuSf  et  absque  aspi- 
ratiqne  Eusthacius. 

(6J  Malbranchus  lib.  viii  de  Morinis  cap./i7,  tra- 
dit  Custachium  ad  B.  Idam  accessisse,  et  nuptiaa 
ceifcbrataS  esse  Cameraci  anno  1057,  quod  contra 
hunc  auctorem  coaevum  deberct  piusquam  simplici 
sCJjytoris  hodilerni  asseitiono  probari,  ut  fldem 
amitbercmus. 

Q,  EuBtachius  comcs  etiam  cum  fratribus  in  ter- 


D 


circumquaqueet  inflrmo6,maxime  domesticos  fldeii 

orationibus  a^siduisque  juvabat  muneribus.  C^f^ 

familiaritate  potentes,piaconsola^ionQ  senescent^ 

humili  verbo  innocentes,  venerabilis  domina  stude^ 

bat  habere. 

CAPUT  II. 

Virtutes  ejus  in  viduitate  ;  nwnasterio  fundt^tq  : 

miracula  patrata. 

6.  Istis  et  his  similibus  dum  polleret  8tudiia,np-», 
bilis  vir  ejus  Eustachius«  interveniente  morie  inr 
evitabilis,  vitae  hnjus  luce  caruit  (12).  Tunc  vero 
veneratissima  Ida,  lege  diasoluta  conjugii,  bona, 
quae  facicbat  opera  non  deserens,  sed  muHiplicacs, 
est  secuta;  quia  quamvis  viris  consoiatione  lui^s^^ 

ram  sanctam  profectus  est,9ed  inde  anno  1102  re- 
vorsus,  in  comitis  Bolonicnsi  diu  post  matrem  sii- 
perstea  fnit. 

(8)Godefridu8  dux  Bullonius  deinde  etiam  Lotik#-. 
ringiae,scilicct  inferioris.et  marchio  Aatuerpiei^s^,' 

(U).Capta   15  Julii  anno    1099  HierosJuIyma,  oih; ' 
nium  consensu  rex  Hierosolymitanns  creatus  *^V^ 

(10)  Mortuo  Godefrido  10  iulii  ahno  1(00^  subrO^ 
gatus  est  Balduinus  rcx  usque  ad  annum  4118, 
quando  frater  Eustachius  abdeua  eleotua,  cej^sit.af • 
(ini  suo  BdldMirio  de  Burgis. 

(11)  An   plured  iiberi  fuerintt  supra  exftiniQflr 
viauis. 

(i2)  Poat  1070  mortuua  eat^aed  quo  .ann,Q  pna^qisjB 
aqaequi  .npn  .pqVhtous, 


4li 


VITA  UEAT^  IDiE. 


44S 


deaolata  superno  amore  jugiter  erat  ditata,  filio- 
rumque  suorum  nobilitate  lactata.iEdificans.nempe 
priua  in  animo^docia  instinctu  divino;  quae  postea 
numero  apparnere  trino.  Gum  itaque  hfec  pio  vcr- 
teret  in  pectore,  ut  manifestaretur  ejus  sanctitas, 
in  Alemanniam  parentum  (43)  suorum  illam  per- 
duxit  charitas.Faclum  est  autem  cum  itcr  faceret, 
veait  adquamdam  ecclesiam  in  honore  S.VValbur- 
gis  (14)  virginis  fabricatam;  grandi  quippe  gratia, 
ei  eccleeiam  intranti.duplex  patrandum  miraculum 
obviavit.  Erat  ibi  qu»dam  infirma  mulier,  grcssu 
de8tituta,aec  non  bydropico  morbo  pcr  totum  cor- 
poa  involuta  :  eam  vero  dulcissima  Ida  propriis  ma- 
nibus  e  terra  levavit,atque  tumescentes  artus  pal- 
pavit :  sicque  sanala  quibus  tenebatur  infirmitati- 
busysurgens  cito^cnm  illa,cujus  meritiseratincolu- 
misy  intrltvit  in  ecclcsiam,  extollens  vocem  magis 
cuoi  iaudibus.Visitatis  consanguinitate  etaffmitate 
propinquis,  Ida  eximia  mutavit  propter  argentum, 
qu«  illic  habebat  ex  gencre  paterno,  allodia.  Quo 
facto  quae  diu  cogitaverat  completura,  repedavit  ad 
propria.  Reversa  siquidem  ecclesiam  iocumque 
Yulmari  (15),  consilio  simul  et  adjutorio  tilii  sui, 
tuQC  Bolonis  comitis,  intra  civitatis  muros  adhuc 
immincns  honorificum  construxit  coenobium  :  ubi 
etiam  servientes  Deo,  et  unde  viverent  constituit. 
7.  Tunc  quippe  veneratissima  Ida,  Dci  graiia 
edocta,etad  meliora  perGcienda  hilari  unimo  atque 
corde  devoto  semper  intenta,  locum  quemdam  in 
territorio  Boioniffi  (16)  magnis  et  devotis  precibus 
eipetit :  cujus  assensum  et  auxiiium  pia  mater  pro- 
meruit,et  quasi  ad  resuscitandum  illum  locum  pcr- 
venit.  Locus  autem  illc  antiquitate  rerumque  tem- 
poralium  felicitate  famosus  exsliterat;  sed,  mole 
peccaminum  exigente,  pone  ad  nihilum  redactus 
eirat.  Adveniens  iiiuc  vcnerabilis  Ida,  piissimi  Ge- 
rardi  (17)  Tarvanensis  episcopi  asscnsu  consilioque 
roborata^  redemit  quae  fuerantejusdem  locicalum- 

(13)  Per  parentes  more  Gallico  consanguinei  mtcl- 
ligiintur.  Malbrancus  censet  Beatricem  novcrcam 
ejua  adhuc  vixisse  in  hisce  partibus  Lotharin^is 
ipferioris,  quam  auctor  more  Gallico  Alemanniam 
appellat.Verum  dicla  Bejtrix,non  diu  post  mortem 
mariti  sive  post  annum  1070,  in  Itaham  profecta 
est«  et  Pisis  diem  extremum  obiit  18  Apriiis  anno 
1D79»  ui  Domnizo,  auctor  cocevus,  in  ilebus  gestis 
Mathildis  illiffi,  testatur.Quomodo  ergo  Malbruncus 
n^ortem  Eustachii  mariti  ad  annum  usque  1090  dis 
tulit?  Quod  ex  Iperio  sumpsit  argumentum,  infra 
rejicitur. 

(14)  S.  Walburgis  Acta  late  deduximus  die  25. 
Fepraarii,quo  obiit ;  et  varias  iiii  dicatas  ecclesias 
repensuimu^,  qua^  potuit  in  hoc  ilinere  invisisse. 
Hamm  prima  sit  urbis  Furnensis  in  Flandria  pri- 
nuiria  et  coiiegiata,ubi  in  suburbio  alia  ejus  eccle- 
sii^-faLakktf  Es^^  Bfugis  in  eadem  Fiandria  mter  anti- 
quiores  ecclesias  parcBchia  S.  Walburgis.  Tertiain 
Flandria  Aldenaraensis  ecclcsia  primaria  ampla  et 
raa^iflca.  Proterea.Antuerpi«,  ubi  (ilius  ejus  Go- 
dafriiiliM  marchionatum  possidebat,  est  templum 
Su.  WaibaT^t  cuoi  crypta,  in  qua  eam  habitasse 
aot  boraitio  ezceptam  luisse  pie  creditur.  Demum 
LDoilxi.aUq«a.4»ti8  ecciesia  olim  fuitjuade  et  aiiqua 
urt>i8  porta  inde  nomen  suum  tnoit  et  haotenus 

MPVftt. 


B 


A  niata;  ditrutam  ecclesiam  reparavit,  omaAientis-et 
codicibus  adornavit,ut  cum  Psalmista  Deo  diceretj 
Domine,  dilexi  decorem  domus  tux  {Psal,  xxv,  8)  : 
claustra  quoque  et  domus  re(cdiricavil,  et  rcdditi- 
busque,  et  mnltis  opibus  ditavit;  insuper  ipsum 
locum  (18)  sua  prffisentia  inhabitans  decoravit.inte- 
rim  nempe  S.  Ilugoni  (19;  abbati,  ut  mitteret  Ciu- 
niaccnsis  ccclesiae  qnosdam  fratres^ad  locum  Wast 
(20)  appellatum  institutiono  monastica  inornan- 
dum,supplicavit;  atque  cum  multiplioatis  et  devotis 
prccibus  exoravit,quutenus  eam  in  filiam  adoptionis 
redimeretfCt  inter  fratres  spirituaiitcr  hsreditaret. 
Banctus  vern  ac  Deo  dilectus  Ilugo  baec  audiens» 
sciensque  sanctitatem  et  devotionem  ejus^desiderio 
atque  petitioni  dominas  devotffi  satisFecit.  Tunc  iiia 
fraircs  transmissos  vultu  placido,  animo  jucundo 
suscepit ;  atque  cura  diiigenti  et  corde  libcnti  erga 
eo3  extitit. 

8.  Sic  sollicita  cum  esset  beatisblma  Ida  (2i),op- 
portuna  ratio  transmeare  illain  tecit  in  Angliam  : 
ubi  claudus  quidum,  intranlibus  iu  quamdam  eo- 
ciesiam,petcbat  sibi  dari  eieemosyuam.Pactufn  eai 
auteui  cum  pauper  ab  illa,  nulli  negante  cbarita- 
tcm.elecuiosynam  accepisset  in  manibus,  sanus  et 
incolumis  ercctus  stelit  in  pedibus  Admirantes  qui 
eum  noverant,  et  interrogantes  qualiter  ei  subitf^ 
contigisset  sanitas,  rcspoudit  :  Domina  quaedam 
mihi,  non  cognita,  sed  muitum  venerabiiis  et  in- 
clyta,  donavit  quam  quaesieram  charitatem,  simul 
et  despcratam  sanitatem.  iila  quidem  beata,  hoc 
facto  miraculo,  popuii  laudes  declinavit,  atque  hoo 

C  fecisse  obnixe  negabat.  Multis  vero  iuGrmantibusi 
non  carmine  flcto,  scd  pia  orationo  et  manus  sus. 
impositiono,  saiiitates  diversarum  reddidit  infifmlT 
tatum,  quoQ  non  recilantur. 

9.  Grescento  itaquc  hoc  in  ioco  reiigione  per 
Giuniacensium  fratrum  iustitutionem,  nec  non  per 
meritorum  sanctissimaeidaepcrfectionem,  nominali- 

(15)  Colitur  S,  Vulmarus  20  Juiii :  deduplici  ejus 
monasterio  supra  egimus. 

(16)  Videtur  monasterium  S.  Fulmari  in  Nemcre 
seu  liosco  indicari,  nomine  omisso  quod  istic  ma- 
ritus  cum  aliis  majoribus  esset  sepultus. 

(i7)  Gcrardus  pracfuit  Ecclcsiffi  Morinensi  ab  an- 
no  10S3  ad  annum  1099. 

(18)  Vidctur  intelligi  parvum  Saulmeriuim,  clrca. 
onnum  10*^8  per  modum  Appendicis  adjunctum,de 
[|,quo  infra  agemus. 

f  i9)  Golitur  S.  Hugo  29  ApriliSy  mortuus  anno, 
li09,  cum  60  annos  abbas  fuisset. 

(20)  Wastum  in  comitatu  Boloniensi,  ubi  B.  Ida 
est  sepuIla.Abcrrat  Malbrancus  dum  canonicis  re- 
gularihus  exstructum  scribit.  Magis  aiii  errarunt, 
dum  intellcxerunt  aut  VVastinense  monastcrium  ad 
Lisam  inter  Ipras  ct  Insulas ;  aut  Watenense  inter 
Audomaropohm  et  Brouckburgum.fundatnm  anno 
1071  a  lloberto  Frisio  comite  Fiandrise  :  sed  hsc 
fuerunt  caDonictirnm  reguiarium  ct  extra  comita- 
tum  Itoloniensem,  Intra  de  Waato  Boioniensi  ite- 
rum  ai^inius. 

(2i)  Arhitramur  aliqna  istic  a Guillelmo  Gonqu«e- 
store  dominia  coiiata  fuissa  £iustachij9 .  marilowob. 
beneficia  praestita. 


443 


AD  GODEFRIDUM  APPENDIGES.  —  APPEND.  I. 


444 


vus  ille  locus,  perfectissima  et  Deo  gratissima  vi-  A  buerat ;  nee  non  sibi  data  locutione,  quam   non 


dua  Ida  vivente,longe  lateque  habebatur.Et  quam- 
vis  beatissima  Ida  mortali  viduata  viro  \ideretur, 
immortali  sponso^  per  castam  et  cffilibem  vitam, 
piisque  actihus  bonisque  operibus  repletam,  nup- 
sisse  credebatur.Verumtamen  non  jactantiam  bonaB 
opinionis  nec  laudis  humanae  appetebat,  sed  in  sa- 
crario  cordis  gratiam  coelitus  datam  reponebat.Haec 
enim  per  sancta  desideria  quae  sursum  sunt  sa- 
piens,  ad  eorum  gloriam  ojdificare  cupicns,  locum 
vulgari  sv.^)  jipi^iillatione,  qui  dicitur  Gapella  (22), 
sdilicavit  :  quem  siquidem  in  honoreDei  genitricis 
ct  perpetua;  virginis  Mariae  fundatum,  suis  opibus 
propriisque  redditibus  ampliavit,atque  insuper  pre- 
tiosissimis  sanctorum  pignoribusditavit.Locusau- 


noverat,  audiens  et  voces  et  melos  psallentium 
fratrum,  hanc  primam  enixa  est  vocem  :  Mater, 
mater.  Accurrit  itaque  mater  ejus  audire  filiam, 
quam  amplius  loquentem  non  audierai.Quo  cogni- 
to,abbas  Ravagerus  Te  Deum  laudamus  iterum  in- 
coepit :  ct  in  crastinum  concessa  est  sanats  puellffi 
ab  abbate  praebenda.Multa  quidem  mira  eveniunt, 
ut  mirabiliora  tempore  congruo  appareant.  Nara 
ista,  de  qua  nunc  agimus,  puella,non  post  longum 
tempus  suffi  curationis,  amissa  virginitate  concepit 
et  peperit :  et  in  priores,  quibus  sanata  erat,  inOr- 
mitates  miserabiliter  cecidit,atque  per  apparentem 
casum  praebendam  perdidit.  Contigit  vero  quod 
mater  itorum  in  nocte  cujusdam  magnfe  festivitatis 


tem  quoniam  videbatur  aptus  et  habilis  ordinimo- 1^  ad  ecclesiam  adduxit  miseram  filiam  :  quae  ob  me- 


nastico,  abbatem  Ravagerum  (23),  et  congregatio- 
nem  fratrum,  consilio  et  assensu  Joannis  (24)  piae 
memoriae  Morinorum  ponlificis,institutionem  S.Be- 
nedicti  pro  posse  servaturos,  constituit.  Hunc  vero 
locum  tota  virtute  corporis  ac  spiritu  diligebat,  de 
fratrum  et  pauperum  refectione  sollicite  agebat, 
atque  divinis  intenta  servitiis  humililer  et  mode- 
rantcr  cum  fratribus  psallebat. 

CAPUT  III. 

Puella  surda  et  muta  sxpius  sanata,  Pius  obitus  et 

sepultura  D.  Idx, 

(0.  Et  quia  sanctus  ut  sanctificetur  de  virtute  in 

virtutem  condescendere  conalur,  idem  Ida  fccisse 

vcraciter  notificatur.Eodem  namque  tcmpore,  quo 

illa  frequenter  versabatur  infracoDnobium,diu  noc- 


rita  sanctissimse  Idae  denuo  consecuta  est  miseri- 
cordiam.Tunc  laudes  et  gratias  pro  duplici  miracu- 
lo  fratres,  qui  viderant,  Deo  reddiderunt  Istantes. 
Proh  dolor!  Cecidit  misera  rursum  in  eamdem 
culpam  easdcmque  infirmitates ;  et  quam  habebat 
perdidit  ecclesia  praebendam.  Sed  quia  misericors 
cst  Deus,qui  B.Petro  non  solum  8epties,8ed  septoa- 
gesies  septies  peccanti  dimittere  praecepit  (Matth, 
XVIII,  22),  hafjc  peccatricem  tertio,  per  Hdem  et 
sanctitatem  suae  famulae  Idae,  sanitati  restituit;  sa- 
nataque  iterum  praebendam  habens,  castimoniam 
usque  ad  finem  servavit.At  vero  magnae  devotionis 
compos  et  mcriti  nobilissima  Ida,  erga  quos  con- 
struxcrat  locos  curiosam  se  babens,  uti  omni  corde 
suo  inhaerens,  alterius  omnino  curam  gerens,neu- 


tuqueobservansfaciensquemonachorumservitium,  ^  trum  nullatenus   deserens,  singulis  et  utriusque 
venit  admirabile  prodigtum  factura.  Erataulem  ibi      fideliter  ministrabat. 


quasdam  puelluia  a  nativitate  surda  et  muta,sed  et 
temporalium  comm  jditatibus  necessariis  multum 
deatituta  :  cui  venerabilis  Ida  manum  charitatis 
extendereadquotidianum  victum  consueverat (Psa/. 
Lxvii,  36).  Deus  enim,  qui  semper  est  in  sanctis 
suis  mirabiliSy  huic  infirmitatem  illam  geininatam 
dederat,ututraque  infirmitate  sanatam  monstraret, 
ad  laudem  sui  nominis,  et  merita  sanctissimae  Idae 
declaranda.  Factum  est  autem,  cum  quadam  nocte 
matutinis  laudibus  persolvendis  fratres interessent, 
aderat  et  Deo  dilectissima  Ida;  supradictam  vcro 
infirmam  eadem  nocte  matcr  ejus  ad  eccIcsiam,non 
sinenutu  Dci,curandam  adduxit:  tunc  enim  magnae 


11.  DcAa  igitur  Ida,  debilitatis  nimirum  viribus 
corporis,  jcjuniis  et  vigiliis  orationibusque  assi- 
duis  (25),  et  quas  gerebatin  animo  sollicitudinibus 
fratrum  et  pauperum,  ad  finem,  quasi  jam  proxi- 
mum,  feliciter  tendebat;  non  formidans  de  morta 
sua,  scd  exspectans  retributionem  aDomino  perpe- 
tuam  :  paulatim  vero  infirmata,2Bgritudine  invalea- 
cente,in  Icctulum  longae  infirmitatis  devenit.  Tunc 
juxta  Pauli  dictum  intrinsecus  roborata,  devotione 
majore,charitate  largiore,  ^onum  operabatur,maxtiiitf 
ad  domesiicos  fidei  [Gat.  vi,  10).  Mundana  siquidem 
proprictate  nudata,viduis  et  orphanis  et  indtgenti- 
bus  omni  qna  utebatur  vcste  donata,  lit  Apostolus 


festivitatis  erat  celebritas.  Cumquc  puclla  infirma  D  praecipit,  sanctam  unctionem,  veramque  atque  vi- 


frigore  opprimerctur,  toto  corpore  tremuit  :  quod 
dulciflua  domina  cognoscens,  innuit  ad  se  venire, 
atque  subter  chlamydem  suam  benigne  recepit.Sen- 
tiens  autcm  puella  vestimentorum  beatissimae  fra- 
grantiam,imo  meritorum  ejus  demonstrandam  gra- 
tiam,  mox  nova  auditione  usa  est,  quam  non  ha- 


vificam  communionem  cum  lacrymis  atque  pio 
alTectu  a  fratribus  quaesivit.  Audientes  vero  mona- 
chi  de  Wast,  quod  beatissima  Ida  ageret  in  extre- 
mis,  vencrunt  ejus  interesse  officiis.  SacramoDtis 
itaquc  catholice  susceptis^sanctaetvenerabilislda, 
spiritu  prophetiaB,fratribus  qui  Yenerant,vooe  sap- 


(22)  Infra  in  Analectis  late  de  hac  fundatione 
a^imus,  quod  ea  marito  Eustachio  ab  Iperio  ct  aliis 
tnbuatur. 

(23)  Ravengertis  ab  aliis  scribitur,  uli  etiam  in 
diplomate  Manessis  comitis  Ghisnensis,  anno  1097 
acto,  suBcribit. 

(24)  Vitam  J9.  Joannis  iilustravimus  27  Januarii, 


in  qua  dicitur  episcopus  ordinatus  anno  iOOO,mor- 
tuus  i  130.Hinc  videtur  illud  consilium  initio  datum 
a  B.  Joanno  necdum  episcopo,  et  postea  probatum. 
(25)  Nihil  hic  de  decrepita  senectute  dicitar^uam 
asnoscere  debent  qui  usque  ad  annum  1122  ant 
1127  vixisse  tradunt. 


445 


VITA  BEATiE  WM. 


446 


plice  ait :  Ite,  pro  oerto  scientes  quia  proximo  dic  A  Idae  sanctisBimse  declaranda   transtulerunt.  Fama 


Dominico,  viva  vel  mortua,  in  ecclesia  de  Wast 
mansura  fuero.  Cumque  mors  iDevitabilis  ad  eam, 
predestinata  hora  delMlum  suum  susceptura,  ve- 
nisset,  media  nocte  Dominica  (26),  Idibus  Aprilis, 
sanctissima;  IdsB  spiritus  carnis  ergastulum  vitam- 
que  praesentem  exuit ;  atque  vitam  sempilernam 
poBsidens,  jucunditatis  amictum  induit. 

12.  Tunc  quippe,  ut  justum  fuerat,  dignanter  ct 
valde  veneranter  corpus  compositnm,  in  ecclesiam 
ante  altare,  non  sine  lacrymosis  gemitibus  suspi- 
riisque  inenarrabilibus,  allatum  est  a  fratribus.Vi- 
dnarum  et  orphanorum,  et  eorum  quorum  gcrebat 
curam,voce8  flebiles  invalescebant :  quae  multorum 
audientium  lacrymas  movebant.  Fama  quoque  ve- 


itaque  non  tacct,  sed  clamat;  quoniam  veritaspro- 
bata  compcllit.  Volavit  igitur  redolens  attestatio 
miraculorum  sancta)  usque  ad  ejus  propinquitatis 
proximos  in  Alemanniam  ;  qui  glorificantes  Domi- 
num  super  his  auditis,  modum  tamen  quo  possent 
corpus  B.  Idaj  illuc  transferre  meditati  sunt.  Sta- 
tucrunt  autem  quosdam,  tali  negolio  doctiores,  ad 
locum  in  quo  jacebat  mittere ;  sed  nihil  contra  sta- 
tutum  Dei  prsevaluerunt.  Cognitaautem  fratresloci 
corum  fraudulenta  calliditate,  servare  thesaurum 
sluduerunt  attentius.  Opportuno  deinde,  ut  exige- 
bat  ratio,consiIio  inito  prudentium,  fratres  praedicti 
loci,  visitandi  corpus  constiluerunt  diem.  Gongre- 
gatis  autem  mullis  provinciae,  apertum  est  sepul- 


locissimaobisscvenerantissimam  Idam  circumqua-  |^  crum,  etcorpussanctissimaB  Idae  integrum,  et  indu- 


que  nuDUavit,qusudqueaddefunctum  corpusejus 
utriusque  sexus  multitudinem  conduxit.  Ahbas  et- 
enim  et  monachi  S.  Vulmari,quoniam  vir  illius  Eu- 
stachius  (27)  Senior  apud  illos  sepultus  fuerat,  jure 
quasi  haereditario  corpus  uxoris  juxta  virum  qutc- 
rebant.  Simiiiter  et  canonici  Bolonios  civitatis,  ob 
reverentiam  filii  sui  Eustachii  comitls,ideoqucquia 
primo  monastenum  illorum  rcacdificaverat,sanctis- 
simas  Idscorpusexamine  sepeliendum  requirebant; 
ecclesi»  (28)  autem  fratrcs,  ubi  finierat,  juste  illic 
esse  sepeliendum  asserebant.  At  vero  utrorumquc 
facta  petitio,  eteorum  ostensa  ratio,  non  praBvalue- 
runt  contra  praesagium,  quod  dixerat  bcata,vivam 
vel  mortuam  ad  Wast  se  Dominico  dic  proximo  esse 
sine  dubio  mansuram.  Sublatum  exinde   corpus. 


mentum  ejus  mundissimum,qui  adfuerunt  merue- 
runtconspicere.  Nullavero  macula,  nullaque  conta- 
minatio  illam,  quas  jam  per  multos  dies  ibi  jacuerat 
mortua,  labcfactare  nunc  usque  convaluerant.  Odo- 
ris  pravitas  nulia  astantes  offcndit,  exinde  egre- 
diens ;  sed  suavitas  replevit  satis  sufficiens  :  hoc 
autem,  utdignum  est,  fidelibus  credendum  magno 
pro  miraculo  tcstamur. 

14.  Erat  quidem  interea,  quae  prsclars  vitae  illius 
refcrt  insignia,  ei  etiam  coUata  post  mortemvirtus 
fugandi  daemonia.sicut  quorumdamobnixeasserunt 
tcstimonia.  Cuidam  nempe  juveni,de  villa  quae  vo- 
catur  Verbum,  spiritus  nequam  apparuit,  ad  simi- 
litudinem  bovis,  auferensque  ab  eo  sensum,intravit 
in  illum  :  faciem  quippe  miseri  juvenis  valde  fero- 


sanctflB  impleta  prophetia,  ad  locum  ubi  jacet,  de-  C  cem,  cassam  et  terribilem  vocem,  ut  mos  est,  fecit 


portatum  fuit.  Congregatis  autem  ibi  nonnullisre- 
ligiosis  personis,  plebisque  coaccrvata  multitudine, 
sepulture,  post  nimias  a  circumstantibuslacrymas, 
cnm  gemitibus  multisqueclamoribuseffusas.digne 
atque  honorifice  traditur.  Hunc  crgo  locum  Dci  fa- 
mula  vivens  corde  animoque  dilexit,  ct  modis  qui- 
bus  potuit  ad  incrementum  provcxit.  Nunc  autem 
et  amodo  etiam  mortua,  meritis  atque  prodentibus 
miraculis  protegit  et  munit.  Debiles  namque  sive 
inlirmi  diversispro  infirmitatibus  ad  snpulcrumejus 
venientes,  si  non  hacsitant  in  fide,  sanantur,  prcc- 
stante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum  Patre 
et  Spiritu  sancto  vivit  et  rcgnat  Deus,  pcr  omnia 
saBCula  saeculorum.  Amen. 

CAPUT  IV. 
Corpus  incorruptum,  Miracula  posl  mortcm, 
13.  Sepulta  quippe  bcatissima  Ida,  in  loco  qui 
Bunc  nsque  vulgari  sub  appellatione  dicitur  Wast, 
steutilli  divina  promiserat  censura^cujusque  sexus 
nonnuUi  a  diversis  languoribus  sanari  cccpcrunt ; 
qoos  ntique  non  haesitans  ad  sepulcrum  ejus  fides 
perdoxit.  Famam  quidem  miraculorum,  non  solum 
per  eircuitnm^  verum  etiam  longe  lateque  merita 


daemonium  ;  oculis  circumquaque  respicere  torvis 
et  terribilibus,  fetidum  emittere  sputum  ex  fauci- 
bus,  Proferre  singutus,  et  stridere  dentihus  fecit 
eum  malignus.  Uium  itaque  cum  ad  nonnulla  pa- 
rcntes  cjus  pignora  sanctorum  duxissent,  nihilque 
profecissent,  tandem  ad  sepulcrum  B.Idae  adduxe- 
runt.  Quem  cx  alto  meritis  sanctae  Dominus  pro- 
spiciens,  po9t  triduum  rediit  sanus  et  incoIumis,et 
in  fidequam  hostis  ei  abstulerat,  nihil  deficiens. 

15.  Aiiud  quoque  non  dissimile  huic  miraculo 
miraculum,  pcr  merita  ejusdem  Deo  dilectae,  perpe- 
trdtum  a  multis  asseritur,  atque,  ut  dignum  est, 
memoriler  pro  magno  recolitur.  Villa  quaedam  no- 

minc cst  sita  non  longe  a  monasterio,  in  quo 

D  multa  infirmis  nunc  usque  sanitatum  beneficia  prae- 
stat  Ida  beata;  cnjus  ante  tumulum  quidam  daemo- 
niacus,  cx  supradicta  villa,  ligatus  adducitur,  pa- 
rentes  autcm  et  amici  ejus  cum  lacrymis  pro  eo 
beatissimae  supplices  effiagitabant  sufTragium.Quo- 
rum  devotionem  fidemque,  meritis  et  intercessioni- 
bus  Idae  vencrabilis,  suscipiens  misericors  et  mise- 
rator  Dominus,  sicut  paralyticum  coram  se  per 
tegulas   submissum  sanavit,  ita  istum  a  dsmonis 


^)  Mortuam  videri    anno  H13,  septuagenaria  Scnior  appollatur  respectu  Eustachii  III  ejus  filii, 

Aiigorem,   supra   diximus ;  eratque   Dominica  in  qui  dum  ha3c  Vita  scriberetur  adhuc  vixisse  vi- 

Albis.  detur. 

(27)  Bustachius,  licet  fllius  Eustachii  I  comitis,  (28)  Ecclesia  B.  Mariae  de  Gapclla. 


w 


AD  GODEFRIDUM  APPENDICES.  -  APPEND.  I. 


m 


oppressione  liberavit,  et  in  so  reconciIiatum,exsul-  A.  Surdus  audit^  mutusloquitur^  posaesauB  a  dsmone 


tantibusqui  eum  aJduxerant,  ad  domum  suam  rc- 
misit. 

16.  Admiralione  dij^num  et  recordatione  aliud 
manirdstanduin  cst  fidelibus  miraculum,  quod  ad 
laudem  sui  noniinis  ct  al  vonerationeai  sanctissimfB 
Idae  peregit,  ob  merila  ejus,  divina  clcmcntia,  su- 
pradictis  aequale  miruculis.  Idcm  vero  inimicusge- 
neris  humani,  qui  semper  tanquam  lco  rujiens  cir- 
cnit  quxTcns  quein  devoret  (/  PiUr.  v,  8),  quamdam 
deferrilorloT]"!  >iiiensi  mulierculaminvasit,cjusque 
spiritum  bonupn  cxpulit,ct  in  ea  sibi  sedcm  paravit. 
Peragratis  quippe  cum  illa  multis  sanctorum  locis, 
parentes  non  proflcicntes  ad  propria  revcrsi  sunt. 
Torquebatur  acrius  misera  quam  prius  a  dicmonc, 


liberatur  {Matth,  xi,  5).  Facto  autem  mane,  pro 
audito  miraculo,  non  solum  parentes,  verum  etiam 
vicinoe  affinitatis  multi,cum  oblationibus  laudeset 
gratias  Dco  et  S.  IdaB  gratulantes  obtulerunt,  gau- 
dentcsquc  recesserunt. 

^17.  Bcata  itaque  Ida  dilectionem  Dei,  qusB  prima 
cst,  ct  proximi  gcnerat  amorcm,  quam  vivena  ha- 
buisse  dignoscitur,  post  mortem  etiam  non  deserult. 
Hac  igitur  dilectione  propinquos,  nec  non  natione 
luuginquos  nonnuUos,  sanasso  a  variis  langaoribuB 
probatur.  Contigit  autem  quod  improba  et  misera 
infirmitas  lcbrium,  iiliisui  liiiam,  fioloni®  comilis- 
sam,  nomine  Machtildem(29),  acriter  arripuit :  ista 
vero  non  modicum  per  tcmpus  nimlis  atirita  dolon- 


amissisque  animae  corporisqqe  virtutibus,  disccr-  |>  bus,  tandem  confidensatque  praBsumeos  de  bealisr 

1       J  '1  •  *  1-         i.      1  *  1  \S         1  "»  '  T    I  1*1         t  «  1  1  *  1 


pens  et  dilanians  se  jacebat  ligata.  Matcr  vero  sua, 
rccordata  sanctitatis  et  potentia;  sanctissimae  Idae, 
supor  hujusmodi  indrmitalem  habitae,  filiam  una 
cum  nonnuUis  parentibus,infirmae  gavisuris  delibe- 
ratione  simul  et  sanitate  puellse,  ad  S.  Mlchaclis,  in 
quamultis Ida sanctissima  opcrabatur  salutem,  ve- 
nenint  ecclesiam.  Qui,  dum  ante  cujusdam  altaris 
pra&sentiam  cum  infirma  excubasscnt  per  triduum, 
magna  cum  devotione  rogarunt,  ut  monachi  eccle- 
sitB  inflrmam  portari  sinerent  ante  sepulcrum 
Si  Idae ;  quod  factum  est.  Erat  tunc  quidem  Vigilia 
B.Joannis  Baptislae  ;  vespertinis  autem  pcractisoffi- 
ciis,  per  merita  S.  Idae,  utramque  salutcm  adepta 
puella,  ccepit  vocare  matrem,  et  se  sanam  et  inco- 
lumem  profcssa  est.  Sic  enim  pcr  istam  Dei  solitaa 


simce  IJae  sanctitate,  simul  et  ejus  ex  qua  desoen- 
derat  consanguinitate,  sananda  sepulcro  venerando 
cum  multis  so  praesentavit :  quae,  dum  devoii&  et 
multiplicatis  precibus  beatissimae  merita  postula^- 
sct,  post  aliquantulum  morae  sana  ei  incolumis  re- 
ccssit.  Sic  utique,  mandatum,  quod  in  iegeamicum 
diligcre  praecipil  {Lev.  xix,  lU),  venerabilis  Dei 
famula  implevit  Ida.  lllud  autem  Sapientie  quo  di- 
citur  :  Ego  diligcntcs  me  diligo  (Frov.  vui,  17), 
sanitatum  gratiam  largiendo  famulantibus  sibi, 
alieaisque,  si  corde  supplicant,  adimplet. 

18.  Cuidam  namque  Hugoni  monacho,  ei  devo- 
tissime  nocte  dicque  servienti,  passioae  febrium  ni- 
mium  afflicto,  nonsperatae  sanitatis,  ob  familiarita- 
tcm  et  servitutem,  quas  sanctas  viventi  ei  moriuo 


pietatis  gratia,intorventu  beata;  et  venerabilis  Idae,  G  impcnderat,  gratiam  exhibuii.  Tu  autem,  Domine» 
reftilstt :  sicut  de  alio  per   Evangelium   dicitur  :      miscrcre  noslri.  Deo  gratias. 


(29)  Macbiildis  sive  Mathildis,  nata  patre  Eusta- 
cbio  tll  et  Maria  filia  Malcomi  regis  Scoti«e.  MupLa 
ea  fuit  Stcphano  comiti  Blesensi  et  Moritonii,  et  per 
eam  Boloniae,  nec  diu  post  in  regem  Angliae  coro- 
na^io',  scilicei  Kalendis  Januarii  anni  113i9  ;  et  su- 
j^erfiui  Maibildis  regina  usque  ad  annum  •4153, 
Bepulta  in  villa  regia  Ferasheim,  in  qua  conventum 


monachorum  et  mansionem  eorura  ipsa  dieposue- 
rat,  uti  scribit  Joaunes  prior  Uagustaldensis,  qui 
tunc  vivebat,  in  Appendice  ad  Smeonom  Duael- 
menscm.  Quia  auctor  Vitffi  hujus  matrimonil  non 
raeminit,  arbitramur  ante  illud  tempus  eum  scri- 
psisse. 


ALIA  VI TA 


AUGTOUE  JOANNB  GUiLLEMANS  CANONICO  UEGULAttl 

[Ex  ms.  codece  Hubex-Vallis,) 


PUOLOGUS.  D 

1.  Festivilates  sanctarum  viduarum  curriculosa 
per  anni  tcmpora  dum  revolvimus,  immensas  divi- 
narum  virtutum  laudes  soli  Dco  refcrimus  :  earum 
nihilominus  excmplis  ad  amorem  ccelcstis  patrio) 
pTOperare  conamur,  quatenus  ad  mansionem  per- 
petui  decoris,  ubi  lux  summae  claritatis  rcfulgei, 
Apedore  surnn>o  juvaoie,  per  angustnm  callem  qui 
daoii  adviiam,  conseeuturi  per  eo3  et  cum  cisdera 
frucium  sexagesimum^  perpeiuis  uisibus  incedcrc 


valeamus  ;  aique  illam  deleciabilem  vocem  Domini 
audire,  dicentis  :  Venite,  benedicti  Patris  mU^  .pet>. 
cipite  regnum  quod  vobis  paratum  est  ab  imgma 
mundi  [Matih.  xxv,  34)^  pro  laboribue,  qiiibus  etiif» 
diose  certasiis  :  ibique  immarceasibiles  cordaaar 
aceipietis  ab  illo  qui  dicii :  Venite^ai  me^  dmnda  qni{ 
laboratis  et  onerati  estis^  et  ego  reficiam  vos;Jugwn 
enimmeum  suaveest  et  ontts  nfeuni^Uve:{liaU.\JU^ 
30.)  Et  Apostotus  ait :  Quis  nos  sepafabit  a  chai^ijii^ 
Christi  ?  TrilHiJLiUio^^  an  f^am^  9 .  m  M0H$  ^^oodt  nfm  ? 


44# 


ALIA  VITA  BEATiE  ID^. 


450 


an  vitaf  an  periculumf  an  gladius?  (Bom.  vin,  ?>^.)  A  viter  educavcrat,  ad  locum  Wasl  appellaluin,  in- 


Elilerum  ipse  Dominus  in  Evangelio  ait  :  Jgnem 
vtni  miUere  in  terram^  quem  volo  ut  ardcat  {Luc, 
X1T,  49).  His  solali  sacris  adminaculis,  hoslis  an*i- 
qni  ealeemas  insidiasiutcum  beata  Ida  nobilissima 
matrona  (cujus  gesta  hic  breviter  inscrere  curabi- 
mns,  ttnn  quia  virtuosa  sunt,  tnm  quia  proposito 
nostro  congruunt;  cum  ipsa,  de  quahic  fitmentio, 
de  stirpe  Carolidarum  prodierit,  ad  sedem  pervenia- 
mus  florigeram,  perpetuoliter  cum  ea  regnaturi  in 
ccelestibus.  Amen. 

HISTORICA  RELATIO  VIT.E. 
2.  Fuit  qusdam  virgo,  nobilissima  exorta  prosa- 
pia,  iDsignis  adolescontula,  nomine  Ida;  cujus  pa- 
tcr,  nomine  Godefridus,  primus  apud  imperatorem 


stanter  ac  devote  supplicavit;  atque  obnixis  preci- 
biis  exoravit,  quatenus  inter  fratrcs  eam  haeredi- 
taret.  Sancius  autem  ac  Dco  dilectus  Hugo  haeo 
audiens,  ejusdem  petitioni  satisfecit,  dcslinans  fra- 
tros  ad  monasterium  construcndum  dc  novo. 

5.  Post  hsec  contigit  ut  beatissima  Ida  in  Angliam 
navigaret :  queB,dum  quamdam  ecclesiam  ingredere- 
tur,  obviam  habuit  quemdam  claudum  pauperemi 
petentem  elecmosynam  ab  ea;  qua;  non  modo  pecu- 
nit-B  stipem  eidem  erogavit,vcrum  etiam  illi  manum 
porrigendo  ipsum  erexit  ac  sanavit.  Dehinc  remeans 
ex  Anglia,  apud  Bruxcllam,  civitatem  Brabanti» 
nobilissimam,  vel  circa  eum,  magna  ex  parte  vit» 
SU8B,  mansionem   fecit  :  et  juxta  Genepiam  (31), 


pxstitit,  et  comes  Ardcnnensis  claruit;  mater  vero  ^  cum  filiis  honestissime  conversans,  habitavit.  Mon- 

•  •  1*1*        vv     j  ^  1.     1.  m       A  i  ^-^       «        I  *ii*  1        i*ji  *^         1*1.*** 


ejtts  non  minus  nobilis,  Doda  vocabatur.  Erat  autem 
0otempore  inclytus  comes  Boloniae,  nomineEusta- 
tius,  filius  Eustatii  et  Mathildis  Bruxellensis  comi- 
tisBS,  cujns  secundi  Eustatii  uxor  S.  Ida  efTccta, 
tres  ci  filios  genuit,  videlicct  Godofridum,  BHJdui- 
nmn  ct  Eustatium,  Haec  filios  in  omni  disciplina  et 
timore  Dei  cducavit,  et  quae  digna  sunt  principatu 
agcre  docuit,  atque  ad  sanctos  et  bonos  mores  in- 
formavit.  florum  Godefridus,  post  mortem  avunculi 
Eui  Godefridi  Gibbosi,  majorcm  partom  Brabantiae 
possedft,  et  postmodnm  electus  est  rex  et  princeps 
in  flicrusalcm,  postquam  terra  sancta  rccuporata 
fuit  aChristianis.  ac  post  eum  frater  ejus  Baldui- 
nus:  qui  multis  claruerunt  victoriis  cont^^a  perfidom 
gtmtem  Sarracenorum.  Factumque  est  ut  cum  ian- 


stratur  illic  usque  hodie  fons  sacri  baptisterii  in 
quo  Godefridus  ejus  primogenitus  fertur  fuisse  ini- 
tiatus. 

6.  Factum  est  autem  posthsc,  cum  quadam  no- 
cte]sanctissima  Ida  una  cum  fratribus  matutinis 
interesset  laudibus,venit  ad  eam  supplex  quedam 
mulier,  habens  secum  filiam  suam  surdam  et  mu- 
tam,  quam  beata  matrona  pristina)  sanitaii  restituit, 
et  ut  in  crastina,  ab  abbate  loci  illius,  pucll»  sanatfl 
ppfflbcnda  concederetur  impetravit.  Quab  puella  non 
multo  post,  inrtigante  generis  humani  inimico,  d6 
quodam  viro  conccpil  et  peperit,  ac  perinde  in  pri- 
stinas  infirmitates  decidit,  praebendamque  sibi  im- 
petralam  amisit.  Scd  tnndem  ob  merita  vencrabilijr 
IdoB  denuo  consecula  est  misericordiam,  et  tunc 


torum  B.  Ida  mater  csset  filiorum,  non  sinerel  eos  C  gratias  pro  duplici  miraculo  fratres  reddidcrunt  al« 


a^Tcnis,  sed  propriis  lactari  uberibus. 

3. Cnnrque  comes  Eostatius  \\t  suus  illam  con- 
spicerctomnibus  amabilem,  cunctisque  placabilcm, 
et  per  omnialaudabilom.  nequaquam  moleste  susti- 
milt;  vcrum  etiam  ut  in  bonis  perseverans  ad  ante- 
rfora,  et  meliora  tendere  conarctur,  admonuit.  San- 
cta  vero  Ida  ut  cognovit  crga  se  viri  sui  Eustatii 
cGmitisBoionTctisis  voluntatcm  bonam,ca?pit  eccle- 
ste  con^stmere,  pauperes  recrcare  ac  ditare,  ac  in 
omni  ©pcre  charitatis  et  misericordiae  pcrfccta 
existcre.  His  igitur  devotis  studlis  dum  eleganter 
pottcrct,vir  ejtis  Eustatius  com?s  in  Domino  mdri- 
tur:  cfUaB  poct  hasc,  ipso  sepnllo,  ad  pareiites  suos 
rcvcrtttnr.  flafec  B.  Ida  post  mortem  viri  sui  san- 


tissinio  Deo.  Post  modicum  prsfata  puella,  iterum 
recidivans,*concepit  e.t  peperit;  et  ob  hoc  tertio  ce- 
cidil  in  pristinas  infirmitates,  cui  B.  Ida  tertio  mi- 
scrta  fuit,  et  eam  oratione  facta  pristin®  sanitati 
restituit. 

7.  Tandem  venerabilis  Ida,  dum  debile  ac  tene* 
rum  corpus  suum  vigiliis,  jejuniis,  atquo  orationi* 
bus  continue  castigasset,  infirmari  ccepit  ac  de  die 
in  diem  nimirum  deficerc ;  et  sic  ad  finem  quasi  jam 
proximum  iendcbat.  Audicntes  vero  monachi  dft 
Wast,  quod  sanctissima  matcr  oorum  spiritualia 
ageret  in  extremis,  cccperunt  valde  contristari  de 
morte  ipsius.  Media  igitur  nocte  Dominica,  Idibus 
Aprilis,  sacratissimaj  Ida3  spiritus  carnis  ergastu- 


ctissimc  vixH ;  quin  ct  in  vitapt  post  mortem  suam  j)  lum  deseruit,  ac  viUe  priEsentis  exuvias  subiit,  at- 


claruft  miraculis.  Dcnique  primo  venit  ad  quamdam 
eccfesiam,  fn  honorc  S.  Walburgis  virginis  dedica- 
tatn  orandi  gtsttia;  et  videns  eminus  mulierem  hy- 
droprfco  mortro  pfe^  totum  corpus  oppressam,  eam 
proprits  manibts  de  terra  levavit ;  ct  orans  ac  eam 
sanant,  ad  propria  repedare  permisit. 

4.  :ldven?etis  autem  venerabilis  B.  Ida  ad  Glunia- 
ccnsf*  etcIcBite  fratres  (30),  S.  Hugoni,  ejusdem  ec- 
clcsr»  Teter6ttA\ss\mo  abbati,  ut  mitterct  quosdam 
de  discipulis  suis^  quos  in  disciplina  regulari  gra- 

(30)  Videt^rgofius  pef  litteras  aut  nuntios  missos 
ad  S.  nttjJbAAn '  met  pefcgisde. 


que  vitam  possidendo  perpetuam,  jucundilatis  ami- 
ctum  induere  meruit. 

8.  Tandem,  ut  justum  fuerat,  corpus  glorios» 
matronaB  anle  altaro,  non  sine  lacrymosis  gemiti- 
bus,  allatum  est  a  fratribus,  ibique  honorifice  83- 
pultum.Hunc  etenim  locum  Dei  famula  vivens  di- 
K>xit,  nunc  autem  et  mortua  prodentibus  miraculis 
munit  ac  protegit.  Debiles  namque  sive  infirmi,  di- 
versis  languoribus  obsessi,  ad  sepulcrum  ejus  ve- 
nientes,  sL  non  haesitant  in  fide,  sanitatem  repor- 

(31)  De  Genepia  et  vieo  vicino  Bascio  allodiOrB. 
Idffi^  infra  agemus. 


451 


AD  GODEFRIDUM  APPENDICES.  —  APPEND.  I. 


452 


tnat.CorpUB  autcm  beatissimaB  Idae  post  multa  tcm-  A  tebrium  nimis  afflicto,  ob  familiaritatem  et  servitu« 


pora  iiresum  inventum  est,  atque  ab  oriinimoda 
corruptione  alienum  :  ad  cujus  sepulcrum  quidam 
obsessus  liberatus  est  a  da;monio,  similiter  ct  quae- 
^am  obsessa.Cuidam  quoque  viro  nomine  Hugoni, 
eidem  matron»  devotissimse  servienti,  et  passione 


tcm,  quas  illi  in  vita  et  post  mortem  sspissime 
impenderut,  graliam  sanitatis  exbibuit;  praestante 
Domino  noslro  Jcsu  Christo,  qui  oum  Deo  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat,  Deus  trinus  et  udus, 
per  infinita  saecula  seeculorum.  Amen. 


DE  B.  ID.E  REBUS  GESTIS 

ANALECTAS  EX  VARIIS  AUCTORIBUS 


CAPUT  PRIMUM.  B 

Beneficia  eccUsi.v  Lensicnsi  et  coUegio  cnnonicorum 

prxsUla, 

i.  Lensium  sive  Lendium,quod  Lenmsc  castrum 
dixitBaldricus  in  Chronico  Cameracensi  lib.  ii  cap. 
22,  est  oppidum  hodiernce  Artesi<e,  qualuor  Duaco 
et  quinque  Atrebato  distans  loucis,  cum  amploter- 
ritorio,  antiquis  comitatu,  qui  ad  jurisdictionem 
comitum  Boloniensium  olim  pertinuit,  et  ab  Eusta- 
chio  I  comite  donatus  est  Lamberto,  filio  suo  se- 
cundo  genito;  quo  absque  liberis  anno  1055  de- 
fuDcto,comitatusiste  devenit  in  potestatem  Eusta- 
chii  secundi  et  B.  Idae  ejus  conjugis,qui  collegium 
canonicorum  Lendiensium  praediis  ac  privilegiis 
dotarunt;  an  etiam  erexerint,  videtur  controverti. 
Jacobus  Meyerus,  lib.  ii  Annalium  Flandrise,  ad  C 
annum  1028  ista  scribit.  Ecclesiu  Lensensis  sacer- 
dotes  babere  ccepit  canonicos  unde  hanc  ibi  mcmo- 
riam  leges  : 

Anno  milleno,  ter  dcnOy  bis  minus  uno, 
Hunc  intrare  chorum  ccepit  grex  canonicorum. 

Meyerum  sequitur  Georgius  Colvenerius,  in  &uis 
ad  Baldrici  Chronicon  notis,  et  addit «  etiamnum 
esse  ecclesiam  collegiatam  simul  et  parochialem,  in 
qua  decanus  et  duodecim  sunt  canonici.  »  Baldricus 
solum  scribit  «  haberi  monasterium  canonicorum, 
ubi  sanctus  quiescit  Yulganius,  »  de  quo  agendum 
erit  ad  diem  secundum  Novembris.  Scripsisse  autem 
Baldricum  librum  i  et  ii  Chronici  sui  sub  fmem  vitae 
Gerardi  i  episcopi  Cameraccnsis,circa  annum  1040, 
multis  probat  Colvenerius.  Non  reflexit  animum  ad  D 
ista  Malbrancus,  dum  lib.  viii  De  Morinis,  cap.  49. 
scribit  templum  Deipars  virgini  et  simul  Vulganio 
a  B.  Ida  exstructum  et  collegium  canonicorum  fuisse 
institutum.  Placet  ejus  verba  ascribere. 

2.  Ida,  Eustachii  comitis  uxor,  animadvertit  Len- 
sium  oppidum  tenui  admodum  ffide  excoli  :  unde 
apud  Eustachium  maritum  questa  suaviter,  dixit 
sibi  in  animo  esse  magnificum  illic  templum  ad 
Deiparse  honorem  aedificare.  Non  illubens  annuit 
Eustachius,  imo  gratissimum  esse  sibi  testatus  est 
uxoris  extraneae  animum,  quo  in  mariti  proprias 
ditiones  ita  piis  monumentis  adaugendas  feratur. 
Quod  magis  Christianum  possit  excogitari  connu- 
biumiquam  ubi  copjux,  patria  sua  relicta,  coigugis 


sui  oppidaetditionem  templis  ornat  et  sacecdotiis. 
Assurgit  igitur  Mariana  basilica,  et  consumEOtttua 
ut  vcnit  S.  Lietbertus,  Atrebatium  et  CamaraceiXH 
rum  pra?sul,  sacraturus,  placuit  Ids  et  Eustachio, 
comilibus,  S.  Vulganium,  cujus  corpore  potiuntury 
alterum  jungerc  templi  prsesidem.  Accedebat  et 
aliud  ad  id  praestandum  non  leve  incitamentum^ 
quod  magnus  ille  quondam  Cantorberiffi  Anglicane 
archipraesul,  derelictis  suis  transmarinis,  in  Mori- 
nos  angelico  monitu  transfretasset,  et  Bononnesium 
septem  annorum  spatio  egregie  excoluisset;  nec 
porro  deseruisset,  nisi  xenodoxiae,  per  nimiam  mi- 
raculorum  luccm  insurgentis,  metus,  ad  aliam  ere- 
mum  quserendam,  propulisset.  Hinc  non  mirum  si 
ab  Atrebatibus  sacrum  ejus  corpus  ad  Lensiense 
oppidum,  tanquam  Bononici  principis  comitatum, 
transierit.  Imo  divina  providentia  factum  forsan 
utLensii  dominatus  transierit  Bononiensibus.  Hsc 
uberi  calamo  Malbrancus  de  basilica  erecta  ad  ho- 
norem  Deiparac  virginis  et  S.  Vulganii  archipraesulis, 
quem  aiii  potius  confessorem  appellant.  Si  tamen 
episcopus  fuissct,  ex  iis  censendus  esset,  qui,  Anglo* 
Saxonibus  adhuc  idololatris  Britanniam  obtinenti- 
bus,  in  Cambriam  sive  Walliam  confugerant,  et 
inde  in  hascc  partes  transierant,  nti  latius  diximus 
4  Februarii  ad  Vitam  S.  Lietphardi,  etiam  episcopi 
Cantuariensis  apud  dictos  Cambros  et  inde  in  Bel« 
gium  profecti,  et  martyrio  coronati.  Sed  ad  institci» 
tionem  canonicorum  revertamur,  quam  ita  prose- 
quitur  Malbrancus. 

3.  «  EximiusEccIesise  splendor  Idam  ad  ulteriora 
meliora  invitavit,  atque  ad  illam  insigni  canoni- 
corum  collegio  condecorandam.  Gonfectis  tabulis 
prsedia  et  locupletes  census  attribuit,  complura  sa* 
cerdotiainstituendo^  quibus  praeesset  decanus,  a  ca- 
nonicis  ipsis  ob  vitae  probitatem  et  necessarias  ad 
id  muneris  dotes  deligendus.  Lensio  inerant  duo 
minora  sacraria^  divos  Laurentium  et  Leodegarium 
martyres  in  pra^sidem  suspicientia :  eorum  episco- 
pales  redditus  in  canonicorum  usus  ac  dispositio. 
nem  convertit  Lietbertus  episcopus.  Caterum  quf 
in  Lensiensi  ecclesia  olim  legebantur  versuSy  tem- 
poris  horum  institutorem  indices,  hisce  interpan* 
tionibus  sunt  afficiendi  : 

Anyio  milleno,  ter  deno  bis,  minus  uno, 
Hunc  intrare  chorum  ccepit  grex  cammiCQrum. 


453 


ANALECTA  DE  B.  IDiE  HEBDS  GESTIS. 


454 


B 


Gomperio  enim  in  libris  editis  idreferri  ad  annum  A 
1Q28  sic  describeatibus  ter  denuo,  bis  niinus  uno  ; 
et  male:  cum  saiis  appareat  co  anno  Idam  nccdum 
hanckieisosaram  hau&isse,  ct  necessariobisterilc- 
Bwunos  supra  mille  accipicndos^quos  unominus 
numerando  annum  1059  comperics,  scilicGt  Ida 
thalamos  suos  anno  1057  ineundo,et  honorifico  suo 
ingressu  Lensium  condecorandojusseriteam  condi 
bastlicam,  et  biennio  post  coUegium  canonicorum 
introduxerit. »  Hsc  Malbrancus  subtililerstitislor- 
quens  aatiquos  illos versus.Arbitramurpotius  cccle- 
siam  diu  ante  conditam  fuissCjCt  ab  Eustachio  pri- 
mo  comite  Boloniensi  et  Lensicnsi  ejusqueconjuge 
Mathilde  coUegium  canonicorum  anno  1028  fuisse 
iDstilutum.  Movet  nos  ad  id  ita  arbitrandumchurta 
donaiionis  Eustachii  II  et  B.  Idae  excusa  a  Mirso 
lib.i.Diplomalum  Bclgicorum  cap.38  etcontractius 
in  notitia  Ecclesiarum  Belgii  Cdp.i01,undc  ista  hic 
damus  qus  ad  institutum  perlinent,  et  sunt  ejus- 
modi. 

4.  Ego  Eustachius  Bclonicnsium  comcs,  ct  uxor 
mea  Ida^ecclesiam  in  loco  isto^quiappellatur  Lcns, 
ab  antecessoribus  nostris  honorifice  constilulam, 
specialiter  cupimus  exaltare.  In  principio  funda- 
tionis,  terris  et  libris  et  conditione  liberali  fuit  do- 
tata  :  sed  prxsumptiotemeritatis  et  invidiadiaboli 
ecclesiam  cum  libris^etprivilegiumcumsigniscom- 
burens»  annuUare  putavit  universa.  Sed  quod  dele- 
vit  per  invidiam,  favente  Deo  et  domino  cpiscopo 
Dostro  Lietberto,  volumus  emendare  per  bencvo- 
lenliam.  Liberam  igitur  potestatem  conccdimus 
canonicia  assumendi  quemcunque  voiuerint  advo-  C 
catuaiy  qui  tandiu  et  non  ulterius  eorum  rebusvel 
eorum  causis  prtesit,  quandiu  cis  placuerit.Altaria 
etiam  S.  Maris  et  S.  Laurentii  ab  omni  servitute 
libera  esse  ostendimus.  Et  ut  nostra  ecclesia  foret 
cqualis  aliis,  quse  gaudent  dotc  libertalis,  scilicet 
S.  Marie  Atrebatensis  et  S.  Gaugerici  Gameracen- 
ns»  multum  laboravimus,  et,  Deo  gratias,  laudante 
laetberto  episcopo,  ad  finem  prsduximus...  Anno 
ab  Incamatione  Domini  1070,  indictione  viii,  in 
basilica  S.  Maris  hsc  peregimus.  »  Haec  ibi,  ex 
quibus  liquet  ecclesiam  ab  antecessoribus  fuisse 
constitatamy  sed  invidia  malcvolorum  combustam, 
ab  Eustachio  et  B.  Ida  emendatam  et  restauratam, 
et  donuo  dedicatam :  uti  S.  Lietbertus  in  subjuncto 
diplomate  indicat  his  verbis:«  Ego  Lietbertus,  Dei  ]) 
gratia  episcopus  Gameracensis,  justis  petitionibus 
comitis  Eustachii  et  uxoris  ejus  Idse  comitissse^ec- 
clesiamyquam  apud  Lens  in  honore  sanctse  DeiGeni- 
tricis,  Dei coopcrante  miscricordia,  consecravimus, 
et  ejusdem  loci  canonicorum  sustentationem  sive 
gubemationem,  ab  omni  exactione  episcopi  et  mi- 
nistrorum  ejus,  censu  videlicet  vel  redditu,  amodo 
liberam  esse  permittimus.  Et,si  quidampliusliber- 
tatis  ecclesia  S.Gaugerici  Gameracensis,imo  eccle- 
sia  S.Maria  Atrebatensis  habere  dignoscuntur,ipsi 
Leosenses  canonici  simili  pace  sua  possideant.Ac- 
tom  apad  Lens  in  basilica  S.  Mariee  anno  1070^  in- 


dictione  viii.  »  Reliqua  cum  subscriptionibus  apud 

Mirfleum  lcgi  possunt,poti9simum  confirmatio  red- 

diluum  et  possessionem  quie  ad  dictam  ccclcsiam 

pcrtinent. 

CAPUT  II. 

Monastcria  in  comitaiu  Bolonicnsi  exstructa  etrestau- 
rataf  monasterium  Capelloj  fundatum. 

5.De  monasterio  S.  Vulmari,  intra  muros  Bono- 
nienses  a  D.Ida  jam  tum  vidua  erecto,  et  alio  mo-, 
naslerio  S.  Vulmari  in  Neraore  restaurato,  supra 
eginius.  Hiscc  tertium  additur  Wastense  monaste- 
rium,  ab  ca  constructura,et  S.  Michaeli  sacratum, 
ubi  et  sepuUurae  mandata  est.  Malbrancus  lib.  ix. 
De  Morinis  cap.35  asserit  se  ibidem  fuisseuetleu- 
cis  binis  Bononia  dissitura  esse  Wisantum  versus 
et  Wasconvillare  »  olira  diclum ;  sed  aberrat,  dum 
canonicorum  coUegium  fuisse  scribit.  Fuit  mona- 
steriura  Benedictinura,  secundum  reformationem 
Cluniaeenscra,  monachis  ab  ipso  Gluniaco  a  S.Hu- 
gone  abbatc  transmissisiuti  auctor  Vitffi, qui  nobis 
Wastensis  fuisse  videtur,  multis  explicet  : 

6.  Quartura  ab  eadera  sirailiter  vidua  construc->- 
tura  cst  raonasterium  S.  Maris  de  Capella  dictumy 
in  quo  vitam  banc  mortalem  exuit,  ad  meliorem 
raigratura.Joanncs  Iperius,  in  Chronico  Bertiniano 
capitulo  39,par.2,  hanc  fundationem  tribuit  Eusta- 
chio  et  B.Idae,  quasi  adhuc  ille  anno  1090  vixisset. 
Verba  ejus  sunt  ista  :  «  Anno  Domini  1090, Eusta- 
chius  Boloniae  coraes  et  uxor  ejus  Ida,  parentes  et 
genitores  illius  clarissimi  et  illustrissimi  Godefridi 
de  Bullione,  ac  BaIduini,postca  regum  Jcrusalem, 
furidaverunt  raonasteriura  B.  Mariffi  de  GBpella,  in 
terra  de  Merck,  juxta  Calesium,  in  loco  qui  prius 
diccbatur  Brocham,et  monachis  Hamensibusinsti- 
tuerunt  :  ubi  et  ipsa  Ida  comitissa  undecim  de  ca- 
piliis  6.  Mariffi  virginis,  quos  ab  Hastulpho  Hibero 
reges  mngnis  precibus  impetravit,cumaIiissancto- 
rum  reliquiis  ibidem  obtuIit.»HscJoannesrperius, 
abbas  S.Bertini  creatus  anno  1369,  mortuus  1380  : 
quo  ducentis  annis  senior  Lambertus  Ardrensis, 
ascribit  eam  fundationem  B.Id®  viduse  in  suo  Gro- 
nico  Ghisnensi,  cujus  hactenus  inediti  capiti  31 
hic  prsDfigitur  titulus  :  Quomodo  Ida  Boloniensis  co» 
mitissa  fundavit  monasterium  B.  Marix  de  Capelta : 
et  cura  cap.30  actum  fuisset  de  Andrensi  ccenobio, 
a  Balduino  comite  Ghisnensi  intaurato^  ista  dicto 
cap.  31  referuntur. 

7.  Unde  ad  tam  pis  operationis  imitationem  Lo- 
tharia3  ducis  Godefridi  quondara  fllia,  Boloniensis 
comitis  Eustachii  quandoque  vidua,  Godefridi  et 
Bakluini  fin  Judaea;  regno,sancta  Hierosolymorum 
civitate  ab  Arabicis  et  Sarracenis  aliisque  gentibus 
alionigcnis  et  incredulis,  in  manu  forti  et  brachio 
extenso  cum  Antiochia  viriliter  expugnata,  penitus 
liberata,  regum  Ilierosolymorum)  et  Eustachii  no- 
bilissirai  BolonisB  comitis  mater,  nomine  et  vit« 
sanctitate  venerabilis  Ida,  Boloniensis  comitissa,in 
confmio  Mercuritii,  in  villa  Brucham  olim  nomi- 
nata,  sub  honore  beat«  et  glorios»  semperque  vir* 


m 


AD  QODEPRIDUM  APPENDICES.  —  APPEND.  I. 


45« 


^inis  Klfti^fi  fufrdfeivitieclesiam,  etinsigQe  i^eligionis  A 
inonasteHtitn  instauravit  :  et  in  eadem  ecclesia, 
quos  ab  Hibero  rege  Anstulpho,  non  sine  maximo 
labore  et  studii  diligentia,  perquisierat  et  impetra- 
verat  ejusdom  bealas  virginis  MariaB,  super  aurum 
et  lapidem  pretiosum,  pretiosissimos  undccim  rc- 
condidit  capillos  et  collocavit,  et  cum  aliisinnume- 
rabillbus  sanctorum  reliquils,  sancto  loco  oblatos, 
prsB  omDibus  instituit  honorari  :  simulque  agium 
moTiachbrDm  conventum  ex  Hamensi  monasterio, 
ab  Engelrammo  Lilerensidominonupcrconsiructo, 
oQtn  vcrnerabiii  viro  Ravengero  abbate  sumptum, 
aliosque  houesUe  etreligiosad  vitffifratres^in  memo- 
riftm  BanotaB  Dei  f^enitricis  semperque  virginis  Ma- 
nm  et  veneinitionem  in  perpetuum  extollendam, 
pevenni  Deo  perenniter  et  jugiter  servituros,  insti-  ^. 
tiiit,6t  in  prsparatum  Dei  introduxit  habitaculum. 
llic  siquidem  locus  S.  Marise  celeberrimus,  dum 
nova  adhuo  ettenera  sanctaereligionisibi  puIluJaret 
infantia^virtatibus  insignis,miracuIorum  trequentia 
gIoriosus,charitate  et  reiigione  8anctissimus,rerum 
abundantia  admodum  locupletatus^pcrsonismorum 
compositione  et  liberaliumartium,non  minusquam 
thcologice  scripturae  inrormatione,cujuslibethono- 
ri8  sublimatione  et  praelatione  dignis.abundantissi- 
raaSyfamae  (absit  omnis  invidiae  lividitas)  prasconio 
nominaiissimus,  omnibus  locis  emincbat,  ct  prne- 
eminebat  adjacentibus  :  ulpole  quem  divina  inde- 
sinentersua  Deus  illustravit  pr8esentia,ctquem  ea, 
qiia  olim  perfusa  est  beata  Virgo,  co^Iesti  visitavit 
gralia,  et  pie  poscentibus  ibi  innumera  pra>stitit 
beneficia.  C 

8.  <c  Tanti  ergo  nominis  et  venerationis  fuisse 
creditur  locas  ilIe,qaod  quidam  adjacentisterraeno- 
bileSy  aliique  Christi  fideies  populi,  si  quas  habe- 
bant  ecclesiolasyvel  alia  aliqua  eccicsiastica  benefl- 
cia,  vol  etiam  praediola,  aut  eidem  loco  cx  integro 
ex  toto  conferre,  aotaliquo  subjectionistituloinno- 
dare  et  subjugare  satagebant;  putantes  et  reputan- 
tes,  imo  pro  certo  credonles  et  agiioscentes,  suas 
eeclesiolas  liberiore  stare  et  militare  provcntu,  si 
tami  sancto  et  venerabili  loco  aliquo  subjectionis 
nodo  subjicerentur,  quam  si  in  propria  qualicun- 
que,  prout  constitutae  sunt,  libeHate  pcrsisterent 
et  permanerentrsic  enim  ipsis  et  hoc  ipsumadjudi- 
cantibus  meliori  nomine  militarent,  et  umplioris 


titulo  auctoritatis  radiarcnt.Locus  enim  illeabom- 
ni  tnrpitudinis  et  exactionis  et  indebitae  consuctu- 
dinis  objectu  liberrimus  esse  cognoscitur.  Unde  et 
capeHa  dicitur,  capella,  inquam,summi  pontificis, 
videiicet  domini  papae,  in  honore  B.  Mariae  virginis 
constructa.  In  cujus  libertatis  auctoritatcm  et  me- 
moriamy  illius  liberi  loci  ecclesia  singulis  annis 
E^cclesios  Romanae  debet  duodecim  dcnarios ;  quos 
simul  collootos  per  quinquennium  vcl  dcccnnium, 
abhas  loci  illius  sanctissimi  mittit  Romam,ad  suae 
libertatis,  ut  diximus,  cognitionem.  Habct  autcm 
abbas  iliius  loci  in  Romana  Ecclesia  talem  digni- 
tatem,  qpocl  si  ipsum  abbatem  in  Romana  Eoclesia 


D 


ad  missam  domini  papaepraeaenlemesdecontigerit, 
Jibrum  tenere  debet  8ubdiaconi,dum  idem  subdia. 
conus  Epistolam  pronuntiaverit.  Sed  ne  in  dispen- 
dium,  militibus  nostris  murmurantibus,verba  pro- 
trahamus,  de  hoc  sanctissimo  loco  et  monachis  in- 
habitantibusreligiosishoctantillumdixissesufnciat, 
quosque  majori  et  ferfentiori  studio,  loco  et  tem- 
pore  ad  alia  quaedam  interserenda^adipsosscripto- 
riam  pennam  convertamus.  »  Haec  ibi  :  et  mox  ca- 
pite  32  agitur  de  constructione  Ardensis  ecelesiae, 
et  ad  imitationempriBponitur,«mona6terium  B.Ma- 
riae  de  Gapella  ab  Ida  Boloniensi  comitissa  oeditlca- 
tum,  »  ubi  sub  linem  dicitur,«eccle8ia  B.Mariaede 
Capella  fundata,  anno  1091.  » 

^.  Est  vetustissimum  et  nobile  monasterium  or- 
dinis  B.Benedicti,in  marchia  pagi  Pictonici  situm, 
Carogum  S.  Salvatoris  ex  quo  dictus  supra  Eiigel- 
rammus,  dominus  Lilcriensis,  monacbos  adduxit, 
et  in  monasterio  Hamensi,  circa  anAum  1084  inter 
Lilerium  et  Aeriam  constructo,coIlocavit.Hinc  vero 
assumptus  Ravcngerus  cum  aliquot  mohachis^  pri- 
mus  constitutus  est  abbas  S.  MariiB  de  Gapella/et 
donationi  Manassis  comitis  Gisnensis  factae  mo- 
nasterio  Andrensi,  subscripsit  atino  1007,  apud  ci- 
tatum  antc  Du  Ghesne  pajr.38,exrelationeWil!elroi 
abbatis  in  llistoria  Andrensi.  Inter  succeipsores  Aiit 
Theodoricus,  qui  a  Balduino  domino  Ardensi  ec^ 
clesiam  Ardrensem  cum  collegiocanonicopumantto 
1144  accei.it, ita  ut  mortuo  aliquo  ex  dictae  ec£Aesm 
canonicis  aut  clericis  substitueretur  monacbus  : 
deinde  etiam  ab  rodcm  domino  Balduino  emit  mo- 
lendinum  de  Bramis  cum  adjacentibus  terris,  lA 
quibus  ccUam  moi)achorumconstituit,ei6queCariBi- 
dochum  primum  priorem  constituit,  postea  in  Ec- 
clesia  S.  Maria;  de  Capella  abbatem.  Qaae  omnia 
late  describil  LambertU8,memorati  domni  Ardren- 
sis  niius,  ac  presb^-tcr  ecclesiae  Ardrensi^,  in  tfus 
Historia  Ghisnensi  cap,  137  et  tribus  sequentibusi 
et  ex  co  Du  Ghesne  pag.  1009  et  sequentibuti.  Fuo- 
runt  hjec  accuratius  deducenda  contra  Iperiumi 
cujiis  errores  Meyerus,  Mirasus,  Mdlbrancus  et  alii 
descripscrunt :  ct  conOrmanda  erat  auctoritas  seri^ 
ptoris,qui  monasterium  B.Maris  de  Gapella,  s^prii 
in  Vita,  asscrit  a  B.Ida  vidua  construotum  l\iis8e. 
Munus  undecim  capillorum  Deiparae  virglnis  a  B. 
Ita  donatum  ecclcsiae  Gapellae,  acceptum  erat  ab 
Hibero  rege  AnsculphoIperioIIastulpho,Malbranco 
lib.  VIII,  cap.  80  Haistulpho  Hibernorumroge.  Porro 
plures  tunc  adhuc  in  HiberniadominabanturregeB» 
postca  sub  annum  1172  ab  Anglis  subacti :  nfoDof^n 
tamen  adeo  manifeste  et  Gotthicum,  ut  longe  con- 
sultius  videatur  intelligere  aliqnem  istius  nationia 
rcgulum,  in  Iberia  sine  Hispania.  Situm  fuissemo- 
nasterium  Gapcllae  tradit  Malbrancus,  «  Markium 
inter  et  Scalas,Bequenti  saeculo  Galisium  dictum,ih 
praedio  juris  Bononici  Broucham  appellato,  Mar- 
kiensis  territorii :  at  Lamberto  Ardrensi  ponituriB 
conflniis  Mercuritii.  In  generali  registro  bi^nefidld^ 
rum  dioecesium  Gallicanarum^indiQBcesiBoloniettrii 


457 


ANALEGTA  DE  B.  injE  rtEBUS  QfcSTfS. 


458 


mtoofttatai^  pa^.  40  «  ^llationes  seu  prflesentatio-  A  Godefridi,  et  comitis  Eudtaehii  domini  mei,  ecde- 


iies  ofiratorum  andedm,  et  capeDaniarum  novem 
abbate  de  Gapella  dependentes  :  »  inter  quas  sunt 
e«peilani«  ecclesiarum  Ardrensis,  Ogensis  et  Md^- 
kiensis,  e  quibud  optime  eolligitur  quod  antiquus 
bujus  monasterii  situs  fucrit  per  continua  inter 
Anglos  ei  Francos  bella  mutatus. 

CAPUT  Ilf. 

Varia  heneficia  prxslita  monasteriisy  Bulioniensi, 
j4ffiigemensi,Bertiniano  et  Lensiensi,  Visa  in  exstasi 
tiierosolyma  capta, 

10.  Godefrtdu^  Barbatus,  dux  Lotharingisei  et 
pader  B.  Mjb,  fundarat  oHm  prioratum  S.  Petri  in 
iQufficipid  suo  Bultoniensi^acceptis  monachis  e  coe- 
nobto  S.  Hifberli.  Adjunxit  aliquarh  dotem  Gode- 
frido»  BaUonius, cbarta  donationis  signata  BuUonii 
aano  1094^  a  Mirso  in  codiee  Donationum,  cap.  67, 
el  NotHia  Ecoiesiarum  BeigiGarum,cap.  11,  vulgata : 
ia  qua  ista  habet  Qodefridus :  «  Hanc  meam  inten- 
tionem  eum  retulissem  matri  meffi  Idas,  prs^icti 
duoid  lilt»,  et  A*atribud  meis  Balduino  et  Eustuchiol; 
eorttdi  deinde  consilio  et  consensu  voluntario,  ec- 
ckfntm  nostfam,  nostri  proprii  et  haereditarii  juris 
deBatfeio^deJBtinavimusetdonavimusadaugmentum 
pr«dict«  deemosyn»  avi  mei  Godefridi,  donahdam 
perpi9tualiter  B.  Petro  et  B.  Huberto.  Quod  donum, 
ttt  rattmi  et  nrmum  e^et,  eamdem  matrem  et  fra 
trea  meoB  meeum  Bulonium  duxi,  et  in  presentia 
optimatttm  tneorumy  vestituram  prsedictse  ecciesiffi 
in  Baseio»  sine  ulla  calumnia  et  contradictione,  si- 
mul  deposuimus  super  altare  B.  Petri.»  Estdictum 


0 


siam  cum  decimis  et  universis  ejus  redditibus,  per- 
petuo  jure  tenendam  dedi  supra  dictis  fratribus,  in 
idipsum  filiis  meis  Godefndo,Eu8tachio  et  Balduino 
mihi  cooperantibus.  Filius  quoque  meus  dux  Gode- 
fridus  in  eadem  villaGenapia  quinquc  mansos  terr® 
donavit  iisdem  fratribu8,ad  quos  ego  postea  in  aug- 
mentum  concessi  quasdam  partes  circumjacentes, 
plane  sextum  mansum  continentes,  ab  omni  comi- 
tatu  et  censu  tributario  liberos  et  expertes.  Insuper 
autem  quidquid  sibi  vindicabant,  quippe  quod  a 
prioris  doni  temporo  possederant,  sive  in  siivis,  sive 
in  pascui3,sive  in  satis,  eis  concessi  eadem  libertate 
qua  tenui :  sed  et  omne  participium  in  siiva  et  reli- 
quo  usuario  communi,in  hoc  nihilominus  meis  flliis 
consentientibus  mihi.  Factum  est  autem  apud  Tra- 
jectum  in  ecciesia  S.  Servatii  confessoris,  praesenti- 
bus  etiam  reliquiis  S.  Gertrudis,  pro  simili  negotio 
illuc  tunc  allatis;..  anno  Incarnationis  Domini  ^096, 
anno  profectionis  Christianorum  contra  paganos 
Jcrusalem. » 

^2.  Cum  paulatim  majore  senio  gravaretur  B. 
Ida,  non  destitit  piis  operibus  insistere,  sed  merifa 
8ua  auctura,  dotavit  S.  Bertini  monasterium  :  cujus 
oblationis  chartam  edidit  Mirasus  in  codice  Donatio- 
num  cap.  70,  et  contractius  in  Notitia  Ecciesiarum 
Beigii.cap.  121 .  Ex  priori  hic  inserimusquffi  sequun- 
tur:  «  Cum  constet  unicuique  incerta  et  imminens 
mors,  quam  necessarium  nobis  sit,  saluti  nostrte, 
bonis  operibus  eleemosynarumque  largitionibas, 
insistendo,  consulere,  quotidianus   mundanae  rei 


Baseium  vicus  Gallo-Brabantioe,  versus  comitatum  C  defectus  satis  ostendit.  Undeego  Ida,BoIoniensium 


Namurcensem,  vulgo  Basy,  in  territorio  Genapiensi 
ad  fluvium  Tiliam  ;  in  quo  vico  diximus  supra  credi 
ab  incolis  Godefridum  Bullonium  natum  fuisse  et 
educatum.  Ipsa  autem  Genapia,  seu  Genapum,Ni- 
vellam  inter  et  Gemblacum,  illustre  satis  munici- 
pium  cum  veteri  arce,  ubi  forum  est  sive  tribunal, 
quod  vulgo  dicitur  summa  curiaLotharingisc  in  qua 
administrari  solet  justitia  tam  in  civilibus  et  capita- 
libus,  quam  in  clientelaribus  causis,  et  reproesentat 
adhuc  aliquam  speciem  Lotharingia3  inferioris.Hu- 
jus  loci  decimas  concessit  B.  Ida  monasterio  AfQi- 
gemiensi,  in  eadem  Brabantia  Bruxellas  inter  et 
Aiostum  sito  :  cujus  donationis  chartam  ediditMi- 
neus  in  codice  Donationum  cap.  68  et  in  Notitia 


Dei  gratiacomitissa,  notiCca  tam  futuris  quam  prs- 
sentibus  quibuslibet,  quod  ob  salutem  animae  meas, 
nec  non  pro  anima  domini  mei  comitis  Eustachii, 
et  pro  incolumitate  filiorum  meorum  Eustachii, 
Godefridi  et  Balduini  (qui  contra  paganorum  incur- 
sus  ex  praecepto  apostolico  Hierosolymam  profecti 
sunt)  >omnes  consuetudines  et  comitatum,  et  quid- 
quid  ad  me  pertinebat  de  terra  quam  Ondigir  et 
Berewoldus  Deo  et  S.  Bertino  ad  eleemoeyBam 
pauperum  tradiderunt,  domno  Lamberto  abbatide 
coenobio  ejusdem  Christi  confessorts  Bertini  etfra- 
tribus  tbidem  Deo  servientibus  i  erpetuo  possiden- 
das  concesserim,  ea  videlicet  ratione,  ut  nullus  de 
heeredibus  prsedictorum  virorum  de  terra  illa  am- 


Ecclesiarum   Belgii  cap.    119  :  ex  qua  heec  excer-  n  plius  usurpare  audeat,  nec  comes  Boloniensis^  ne- 


pimus. 

11.  « Ego  Ida  Boloniensis  comitissa,  humilis 
Cbristi  ancilla,  notum  fieri  cupio  tam  prsesentibus 
quam  futuris,signum  meae  dilectionis  erga  dominos 
meoset  fratres,  videlicet  monachos  Novimonasterii, 
cui  vocabulum  HafQiugem  inditum  erat  ab  antiquis. 
QlMAliam  quidem  mihi  tnultisque  eorum  complacuit 
cohVersatio  et  religionis  aiTectus,  dignum  duxi  me 
conniendare  talium  orationibus,  nec  in  incerto  di- 
vUiarum  sperareysedbaspotius  cum  eis  participare. 
fgitdf  ifl  allodio  tineo  et  villa  quse  vocatur  Genapia, 
pro  salute  animas  meae,  patris  quoquo  mei  ducis 

pATBOt.  CLV. 


que  quisquam  ex  parte  ejus  do  consuetudinibus  seu 
comitatu  illius  uliquid  exigere ;  sed  libcra  et  quieta 
ad  usus  pauperum  in  perpetuum  permaneat.  Actum 
in  villa  Merck,  anno  Dominicoe  Incarnationis  1098. 
Signum  Ids  gloriosae  comitissse...  » 

13.  Prtfivaluerunt  arma  filiorum  in  terra  sancta, 
«B.idaeparenteardcntissimisprecibus  bellicum  illo- 
rumnegotiumcommendante,eteMorinisspectante,n 
uti  ex  tabulis  monasterii  S.  Vulmari  explicat  Mai- 
brancus  lib.ix  de  Morinis  cap.  6  suis  verbis  :  «  Quod 
insinuatum  est  do  Ida  matre  sanctissima>  planiUB 
edisserendum.  Cum  ipsa  parvum  Saulmerium,  Ttt . 

18 


459 


AD  GODEFRTDUM  APPENDICES.  —  APPEND.  I. 


460 


vocaut,  id  ebt  paivum  cccnobium,  quasi  a  majorc  A 
S.  Vulmari  Appendicem,exsediOcasset;et  assumptis 
abillo  monacbis  egregiam  ascripsisset  dotem,  cura- 
vit  illud  superiore  vel  hujus  anni  1099  prioribus 
mensibuSfper  Gerardum  Tarvannensem  episcopum, 
divs  Virgini  lumentabundae  seu  doloross  sacrari... 
Igitur  in  illo  doloros®  Virginis  peculiari  sacraiio 
B.  Ida  dies  precibus  extrahil;et  apuddivam  matrem 
et  S.  Vulmarum  loci  prajsides,  rem  lilii  Gode- 
fridi  bellicam  agit  ardentissime.  Qui  sane  bonam 
femina)  mentem  non  sunt  liustrati ;  sed  efTeccre  ut 
inter  precandum  in  oxstasi  rapla,quodammodo  cer- 
neret  Godefridum  filium  castello  ligneo  suos  ani- 
mantem,  tela  in  hostes  creberrima  ejaculantem,he- 
roica  impressioneprimumomnium  mo^niaconscen- 
dentem  :  denique  dici  posset  omnium  qusB  illic 
gestffi  sunt  rerum,  ad  prolem  spectantium,  species  ^ 
ei  coDlitus  tanto  terrarum  intervallo  fuisse  objectas. 
Nam,  cum  jam  ab  annis  compluribus  Bononiae  ver- 
saret,  in  eo  divffi  Virginis  et  S.  Vulmari  sacrario 
comperi  in  tabula  exaratum.  (Hic  Idam,  dum  sacris 
interesset  mystcriis,  vidisse  filium  Goderridum 
Uiero3olymam,  eximio  stratagemate  ac  viribus  he- 
roicis,  invadentem ;  nec  non  in  regem  Hierosolymas 
coronatum.) 

«  Qu»  cum  diversis  temporibus  peracta  sint,  vi- 
dentur  media  et  adjuncta  etiam  sub  ejus  mentis 
oculos  cecidisse.  »  Deinde  cap.  8  de  Godefrido  in 
regem  coronato  agit  et  de  B.  Ida  ista  addit.  »  Elsi 
id  intra  templi  Hierosolymitani  septa  gereretur,  in 


extremos  hominum  Morinos  regius  ille  apparatus, 
et  rogii  diadematis  pia  aspernatio  perlata  sunt  ad 
oculos  IddB,  matris  sanctissimaB,  sacris  misss  riii- 
bus  operam  dantis,  in  novo  illo  Vulmarensium  aace- 
tarum,  lamentabundaB  Virgini  ob8equentium,moDa- 
sterio.  » 

i4.  Mortuoanno  1100  Godefrido  rege,  in  ejus  lo- 
cum  subrogatus  est  Balduinus,  alter  B.  Idae  filius : 
dein  tertius  Eustachius  reversus  est  ad  B.  Idam 
matrem  suam  et  comitatum  Boloniensem :  qui  cu- 
ravit  a  Lamberto  Atrebatensi  episcopo  Lensensium 
canonicorum  coUegium,  astipulante  B.  Ida  matre, 
confirmari.  Diploma  episcopi  ex  mss.  monumentiB 
Lensiensibus  excudit  Malbrancus  in  scholiis  ad  ca- 
put  16  libri  ix  hoc  exordio  :  «  Ego  Lambertus,  Dei 
miseratione  episcopus  Atrebatensis,  justis  et  ho- 
nestis  petitionibus  honorabiis  comitis  Eustacbii  et 
nobilis  ejus  uxoris  Mari»  comitiss»  nec  non  et  ma- 
tris  prsdicti  comitis,  IdaB  religiosa  comitiss»  ac* 
quiescens,  quod  a  ministerio  nostro  exigunt,  scire 
volumus  tam  prssentibuBquamfuturisfiliisnostriSy 
inlibertato  spiritus  Lensiensi  Ecclesiae  et  canonicifl 
ejusdcm  ecclesiae,  ex  petitione  prffidictarum  perso- 
narum,  ratum  et  stabile  perenni  tempore  per  no- 
strae  auctoritatis  privilegium  confirmaBse...  Datum 
Atrebati,  anno  Dei  Christi  U06,  indictione  xiv,  vii 
Idus  Junii,  anno  pontificatus  domini  Lamberti  epi- 
Bcopi  Atrebatensis  xii,  regnante  Philippo  rege  in 
Francia,  Roberto  Juniore  comite  FlandriaBy  Eusta- 
chio  comite  Bononiensium  et  Lensensium.  » 


BEATiE  IDiE 

DONATIONES  ECCLESlASTICiE 


(Vule  supra  col,  453,  454,  457,  458.) 


OSMUNDI  EPISCOPI  ASTORICENSIS 

EPISTOLA  AD  IDAM 

(Edidit  Mabill.  Analecta,  nov.  odit.,  pag.  433.) 


MONITUM. 


Scripta  est  hsec  epistola  circiter  annum  1059,  quo  Ida,  Eustachii  comitis  Bononien8i8|uxor,  in  castro 
Lenensi  pagi  Atrebatensis,  rccentioribus  Lensio,Deip8u*»Virgini  templum  construxit,  instituitque  canoni- 
corum  collegium.  Praetereareli^uius  undequaque  conquisivit,easque  intulit  in  basilicam  ase  edificatam, 
Bcilicet  reliquias  sancti  Vulganii.cujuR  corpus  Lencnsi  monasterio  canonicorum  quiescere  teetatur Balde- 
ricus  in  Ghronici  lib.  ii,  cap.  22.  Hinc  factum  puto,  ut  Ida  ex  Hispania  per  Osmundum  epiBcopum  obii- 
nuerit  capillos  beato}  Mari»,  de  quibns  in  hac  epistola  agitur.  Lege  Jacobum  Malbrancum  in  ub.Tili  De 
Morinis.  cap.  48,  nbi  de  Ecclesia  Len&iensi. 


461  GENEALOG.  COMIT.  BULON.  462 

OsMUifDUSyDeigratia  AstoricensisepiscopusjDiE,  A  babuerunt.Gumque  itcrum  gcns  Saracenorum  His- 

Dobili  Boloniensi  comitissaB,  salutem  in  Cbristo.  paniam  perurgeret,  episcopi  ct  omnes  viri  religiosi 

Ouoniam  tua  summa  prudentia  investigarc,insu-  ad    nostras  Alpes,  videlicet  Astoriccnscs,  qu»   ab 

per  invenire  desiderat  qualiter  civitas  Astorica  reli-  Astorica   habent   nomen,  confugerc,  et   quidquid 

quias  tantas  capilloruo)  sanctae  Mariis  Dei  Genitri-  praecipuum  ducebant,  asportavcrunt,  et  in  civitate 

cis  babuerit,  et  unde  invenerit,  sancfae  petitioni  tu®  nostra  Astorica  atque  Oveto  omnia  recondidcrunt. 

et  investigationi  piissime  satagcre,  prout  in  senten-  Nos  vcro  posteri  sic  eas  babentos,  et  prxcepto  no- 

tiifl  librorum  nostrornm  invenimus,  sub  brevitate  stri  regis,  videiicet  Adcfonsi,  non  obviantcs,  misi- 

deerevimus.  Invenimus  namque  quod,persecutione  mus  vobis  de  melioribus  ct  dignioribus  magnam 

gentilinm  urgente,Hiero8olymam  septem  discipuli,  partem,obsecrantes  ut  sitis  mcmoratrix  Astorieen- 

TorquatuB  et  Iscius,  cum  csteris  quinque,  Hispa-  sis  Ecclesise. 

niam  navigarent,  deferentes  eas  et  alias  quampluri-         Ego  vero  Adefonsus  rex  hanc  chartam  vidi  et  legi, 

mas  usque  Toletam  pervenerunt.  Rex  vero  Hispa-  et  quaecunque  in  ea  scripta  sunt,  propria  manu 

nie  et  omnis  populus  ejus  bonorifice  susceperunt  B  conOrmavi. 
eas,  et  in  magna  reverentia  laeti  eas,  sicuti  decebat, 


GENEilLOGIA  COMITUH  BULONIENSIUH 

ED.  L.  C.  BETHMANN. 

(Ap.  Pertz^  Monumenta  Germaniss  historica,  Script.  tom.  IX,  pag.  299.) 


Caroiingicx  domus  genealogia  primis  lemporibtutvllra  Ansberfum  non  ascendit.  Sed posfguam  regnum 
adepti  sunt  Carotingi,  non  defueruut  quieosper  Blithildem  a  Merovingis  deducerent,scHic€t  ut  legitimo 


ces;  qui  quamvis  multum  inter  se  difftrant^  ad  unam  tamen omnes  reduci possunt . 

A.  rormam  primariam,  anno  fere  4096  conditam,  qum  aPriamo  usque  ad  Godefridum  Buttonensem 
deseendit.  Eam  continet, 

4)  eodex  Bruxeltensis  n.  9823  sxc,  xii.  olim  Pamelii,  tum  soc.  Jesu  Brugensis,  exhibens  Roherti  et  Fut- 
ekeri  Historias,  descriptionem  Terrx  sanctx.  catalogos  epp.  Hieros  ,  regum,  paparumy  descriptionem 
sanetuarii  Laferanensis,miraculum  in  Saxonia,  septem  mir.  mundi,  geneatogiam  regum  Francorum^ 
carmen  de  Mahumed,  geneatogiam  nostram. 

2)  ycUi^nus  Christinx  n.  236  post  Hitdeberti  epistotc^  genealogiam  habet,  qux  fortasse  ejusdem  ge- 
neris  esi. 

B.  Secunds  familiae  codices  dicimus,  qui  eidem  notitiam  Quomodo  disjunctum  sit  regnum  Francorum 
a  genealogia  Karoli  Magni  subjecerunt ;  scilicet. 

1)  Marekianensisjam  Duacensis  n.  S3Ss.  xii,  dequo.  cf.  Pertz  Archiv.  Vlll^  430^  eadem  fere  conti^ 
nens^  quseAi  etBk. 

2)  Bruxetlensis  n.  9837  s.  xn,  post  Bedx  Chronicoa. 

3)  Vaiicamu  Christinse  n.  596,  s.  xii,  post  catatogum  pontificum. 

4)  f^alieanus  Christinx  n.  7\2,  membr.,  continens  Robertt  et  Futcheri  Historias.  R.  descriptionem 
Terrx  soMeigy  cafaiogos  epp.  Hieros.,  descriptionem  sanctuarii  Lateranensis,  catalognm  pontificum, 
hane  genealogiam,  aescriptionem  sanctuarii  Constantinopolitani^  tamentum  de  Caroto  Flandrensi. 

5)  yaiieanus  Chrisi.  n.  637  chartac.  s.  xvii,  eontinens  Ein/iardi  Vilam  Caroli,  Vitam  Ludowici,  hane 
geneatogiam. 

6)5.  Medardi  Sueuionensis^  mutfum  interpolatus  et  ad  a.  Wi  deductus^  quem  edidit  Dachery  Spic. 

II,  m. 

C.  Tertie  famili»  est  qui  a  Caroto  Calvo  incipit  et  in  Eustachio  desinit  codex  S.  Quinfini,  dein  Pame- 
lU,  tmm  soc,  Jesu  Brugensis,  jam  Bruxetlensis,  a.  4227  per  Peirum  monaclium  exaratus.voxl  Hugonem 
PloHa-yensem,  cf.  Pertz  Arc/tiv.  yJL  534,  ex  quo  eam  ediderunt  Mirxus  Dipl.  Belg.  /,  363.  Le  Roy  Bal- 
diiinus  Avesnensis  p.  2.  Buthens  Tropb^es  l,  preuves  5. 

D.  Quaito  familis  codices  a  Karoto  Magno  eam  incipiunt  et  ad  Batduinum  sextum  sive  ad  annum 
fere  1172  dedueuni. 

f )  AureasvatlensiSj 
hannem  de  rege 

2)  Lobiensis  quem 

3)  Parisiense  s^eeuUxf ii  apographum  inter  Baluzianos  arm.  ii,  p.  4 ,  n.  3. 

L.  C.  Bbthmann, 


mi. 

uiSf  jam  Luxemburgensis  n.  22,  de  quo  cf.  Archiv.  Vlll,  593,  continens  Frecutfum,  Jo- 

et  septem  sapieniibus,  Turpinum,  genealogiam  nostram. 

\em  edidit  Martene  Thes.  111,  4431  et  inde  Briat  XUl,  585. 


463  AD  GODEFRIDUM  APPEND.  H.  --  MONUM.  DE  BEI.LO.  A^t 

Haec  est  genealogia  regis  Karoli,  qui  vocalus  est  Magnus,  de  cujus  presapia  ortus  est  rex 

Godefridus  ejusque  frater  rex  Balduinus^ 

Priamus  gemuit  Faramundum.  Faramundus  ge-  A  gnum  regem*.  Karolus  Magnus  geniiit  Ludovicum 

nuit  Clodionem.Clodioquiasine  filio  fuit,  siiccessit  Piissimum   augustum.    Ludovicus  genuit   Lotha- 

ei  in  regnonepos  ejusMcrovccus.Merovecusgenuit  rium,  Pippinum  et  Ludovicum  ex  Ermengarde,  et 

Hildricum.Hildricus  genuitCiodovcum,  qucm  san-  Karolum  Calvum  ex  Judilh.KaroIus^Calvusgenuit 

ctus  Remigius  baptizavit,  et  in  baptismatc  mulato  Ludovicum,de  quo  dictum  est  qui  nichil  fecit,quia 

nomine  vocatus  est  Ludovicus.  Ludovicus  genuit  post  mortem  patris  duobus*  tantuni  annis  vixrt. 

Lotharium  ct  fratres  ejus.  Lotharius  genuit  Hilpe-  Ludovicus  filius  Karoli  "^  genuit  Karolum  Simplicera 

ricum  ct  fratres  ejus.  Hilpericus  genuit  Lotharium  etKarlemannum.  Karolus  vero  Simplex  ab  Heriberto 

magnum  ex  Fredegunde.Lotharius  genuitDagobar-  captus  est.  Qui  Karolus  cx Ogiva  genuit Ludovicom. 

tumet  Blihildem  sororem  ejus'.  Dagobertusgenuit  Ludovicus  genuit  Lotharium  regem  et  Karoludi 

Clodoveum  et  Sigebertum.Clodoveusgenuit  Lotha-  diicem  ex  Gcrberga.  Lotharius  rex  gentiit  Ludovi- 

rium  Hildricum  et  Theodericum.  Theodericus  ge-  cum  juvenem  ^  et   Karolus   dux,  frater  Lotharii 

nuitCIodoveum  et  Hlldobertum.  Hildebertus  genuit  regis,  genuit  Ermengardem  et  Gerbergam.  Ermeln- 

Dagobertum  juniorcm.  Dagobcrtus  junior  genuit  gardis  genuit  Aibertum  (32)comitem  de  Namuco. 

Lotharium.  Hic  Lotharius  septem  etate  mensiura  Albcrtus  genuit  Albertura  qui  nunc  e8t*(33),  et 

apudvillam  rcgaim  queKaladicitur,ad  nutriendum  p  fratrem  ejus  Ilenricum  comitem  de  Durboio  (34), 

committitur,et  majores  domus  Ragemfridus  atque  Gerberga  vero  soror  Ermengardis  genuit  (35)  Hen- 

Hilpericus  regnum  invadunt.  Blihildis  vero  soror  ricura  seniorem  deBursella.  Henricusseniorgenuit 

Dagoberti  senioris  genuit  Arnoldum  ex  Ansberto  (36)Lambertum  comitem  et  Henricura  fratremejus 

illustri  viro.  Arnoldus  genuit  Arnulfum,  post  Me-  et   Mathildem    sororem  eorum.  Hanc   Mathildera 

tensera  episcopum.  Arnulphus  dux,  qui  postea  fhit  duxit  uxorCra  comes  Eustachius  de  Bolonia,  et  ge- 

cpiscopus,  genuit  Aystulfum  Metensem  episcopum  nuit  ex  ea  duos  filios,  Eustachiura  et  Lantbertura. 

et  Qualchisum  Clodulfum  et  Ahsigisum.  Ansigii^us  Eustiichiasvero  accepit  uxorem  fHiam  Godefridi  (37) 

dux  genuitPipinum  seniorem  ex  Begga  filia  Pipini  ducis,  Idam  nomine,  nobilera  genere  et  raoribus,  et 

majoris   dorauf^.    Pipinus'  senior  et   dux   genuit  genuil  ex  ea  tres  filios,  Eustachiura  *<^  et  Godefri- 

Karolura  Martellum.  Karlus  dux  genuit  Pipinura  dura  qui  nunc  est  dux  Lotharingiae  "  (38)  et  Bal- 

regem  Parvura.  Pipinus  rex  genuit  Karolura  Ma-  duinura  ". 

VARIiE  LECTIONES. 

*)  ila  A,  B3.  Haec  est  prosapia,  unde  ortus  est  rex  Karolus,  qui  vocatus  est  raagnus  B2.  Inciplt  genealo- 
gia,  de  qua  ortus  est  Garoius  magnus  rex  Francorura  et  imperator  Romanorum  B6.  *  sequentia  luqus 
ad  Blihildis  desunt  liQ.  ^  muitum  interpolata  leguntur  in  BQ.  /qui  ad  defendendas  res  ecclesi»  ab 
Adriano  I,papa  Romac  convocatus,  jus  et  potestatem  eligendi  pontificis  et  ordinandi  apostolicam  sedeoia 
supradicto  papa  et  a  153  episcopis  religiosis  et  abbatibus  inibi  ad  concilium  congregatisaccepit;  insuper 
dignitatcm  patriciatus  ei  concessit,  arcniepiscopos,  episcopos  per  singulas  provincias  etiam  ab  eo  inves- 
tituramacciperedefinivit;  et  ut  nisi  a  rege  laudetur  et  investiatur,  episcopus  a  nemine  consecretur;  et 
cum  qui  contra  hoc  docretum  esset,  anathematis  vfnculo  innodavit.  Postea  vero  aLeone  III  papa,^ucce»- 
sore  preiati  Adriani,  Karolus  rex  unctus  est  in  imperatorem  in  ecclesia  beati  Petri,  di^  natalis  DomiDi> 
qui  addunt  A.  Ceterum  hic  incipiunt  /),  prcVcedewibus  omissis.  ^  hic  incipit  C.  "  ita  B6,  quatuor  C.  Lu- 
dov.  q.  n.  f.  q.  quatuor  tantum  B7.  Ludovicum  Balbum  qui  duobus  annis  regnans  interiit  02.  Ludovicjra 
BalbuiB  D2.  "^  ita  correxi;  f.  Ludovici  Bi,  6.  C.  '  i.  Ludovicus  juvenis  rex  obiit,  et  successit  in  regho 
avunculus  cjus,scilicet  Karolus  dux,fraler  Lotharii.Sed  impcdiente  Hugone  Chapet  duce  Francoruzi\ noi^ 
luit  inunclus  in  regem;  sed  prediclus  Hugo  ipsum  praedictum  Carolum  captum  expullt  a  regno,sicut  sij- 
perius  scriptum  est.  addit  /i6.  *  ila  /?6  qui  nunc  raortuus  est  C.  qui  n.  e.  desunt  Bi.i.  D2.  et  f.  e\  S. 
c.  d.  D.  desunt  BQ.  et  C.  qui  eorum  loco  hahet :  a  quo  procreati  sunt  quatuor  filii.  Fredericus  prepositiis 
sancti  Lambcrli.  Godefridus,  Henrlcus  et  Albricus.  "  coraitem  Bolonioj  addit  B\.  ^Hta  BQ.  Goc^,  ducem 
nunc  Lotb.  C.  el  fortasse  B2.  p,  n.  e.  d.  L.  desunt  A.  B.  D.  **  regos  Iherosolira»  addunt  A»  Bi.  3.  C. 
procul  dubio  in  codice  originario  alia  manu  udditum  fuerat.  Totum  locum  BQ.ita  habet :  et  genuU  ex  eaqua- 
tuor  filios,  Cuillerraum,Godefridum,  q.  n.  e.  d.  L.  Balduinum  et  Eustachium.  Godeiridusvero  et  Balqui- 
nus  fucrunt  reges  herosolimorura.  Eustachiusvero  genuit  filiamnoniine  Matildem,  quara  postea  duxit.in 
uxorera  Stephanus  rex  Anglorum.  ■—  Posthaec  B  addunt  :  Qui  vero  voluerit  agnoscere,  quomodo  disjurtt 
ctura    "  "  ^     ■    ^^-^-^^*  *'       *  ^-  *— '^  •     ' 

Gl 
g 

vicuni,  Ludovicu^sgor.iiit  Philippinu,  Quihus  alius  adscripsit  :  Philippus  genuit  Ludovicum,  Ludoxjyua! 
genuit  Ludovicum  bonuin,  Liidovicus  Philippum.  B5.  in  :  per  eara  Pictavos  possedlt  omnemque  Aquita- 
niani;  BQ.  autem  usque  ad  Dagobertus  jam  defuncii  erant,  anni  ^241,--  Uorum  omnium  loco  D.post  Gocle- 
fridura  ct  Balduinum  conlinuo  pergunt  ita,  ut  supra  expressimus. 

NOTiE. 

(32)  Alii  Ratbodum  seu  Robcrtum  II  hicinserunt      qui  obiit  a  ^015. 

tanquara  filiura  Ermeneardis  aUjue  pdtrera  Alberti.  (36)  Falsura.  Uenricus  senior  noh  pater  fuit  Lam' 

Cura  nostro  facit  gencalogia  Melensis.  berti  atque  Mathildis,  sed  (Valef. 

(33)  Tertius  qui  obiit  c.  1105.  (37)  Quarti,  seu  Barbati,  ducis  Lotharingi». 

(34)  Durbui,  in  duc.  Luxeraburg.  (38)  Obiit  d.  ^8.  Jul.  ilOO. 
(35}  De  Lambertb  Barbato,  coraite  Lovaniensi^ 


465 


EPIST.  IMP.  CP.  AD  CllRISTIANOS. 


466 


D  addunt  : 
EustachiuSyfraterBal  luini  regis  Jerusalem,  duxit 
Manam  filiam  regis  Scotis,  et  genuit  Mathildem. 
Mathildis  nupta  Stephano,  filto  Stcphani  Blesensis 
comitis,  genuit  Mariamabbatissam.  Cumque  dcfe- 
cissent  in  Bolonia  legitimi  hcredes,  Matheus  filius 
Theoderici  comitis  Flandrensis,  licet  illicitc,  duxit 
abbatissam.  et  suscitavit  semen  hercditarium  duas 
filias  generando,etremisit  eam  ad  locum  suum.Al- 


A.  hertus  autera  (39)  de  Namurco  genuit  Godefridum 
et  nenricura  oomitem  de  Rupe(40),patrem  Mathil- 
dis  qu«  genuit  Jacobum  Avesnenscm  (41).  Gode- 
fridus  autem  frater  ejusHenricura  comitemNamur- 
censeni,  qui  caruit  libcris  (42)  et  sororem  ejus  Ali- 
thiam(43)  ,quaD  nupta  Hainoensi  comiti  Balduino  (44), 
genuit  Balduinum,qui  duxit(45)  Margaretam  filiam 
Theoderici  Flandrcnsi  comitis,  ct  genuit  filium 
equivoeum  sibi  *'  (46). 


VARIiE  LEGTIONES. 

^*  Posth^c  Pi.  2.  repelunt  nomina  sola  Karolus  magnus.  Ludovicus  augustus  —  Maria  abbatissa,  prouii 
ididit  Martene  p.  1432.  Qu3S  omisimus,  quippe  nullius  prorsus  pretii. 


NOTiE. 


09)  Tertius. 

i40)  La  Rochet  en  Ardcnnes» 
41)  Occisum  a.  1492. 
(42)  Masculis;  filias  enim  habujyb  duas. 


(43)  Aliciam  seu  Adeliciam,  Adeleidem. 

(44)  Quarto. 

(45)  A.  1169. 

(46)  Balduinum  VI,  natum  a.  il7i. 


APPENDIX  ALTEKA 

MONUMEniTA  DE  BELLO  SACRO 


IMPERATORIS  CONSTANTINOPOLIS 

EPISTOLA 

AD  ROBERTUM  FLANDRLE  COMITEM  ET  OMNES  CHRISTIANOS. 

Ut  sibi  contra  paganos  opem  ferant, 

(Anno  1095.) 

rMAATENE  Thes.  Atiecd,  I,  267.  ex  ms.  duobus,  uno  monasterii  S.  Albini,  altcro  monasterii 

S.  Ebrulfi. 


.(4)DoininoetgloriosoFlandrensiumcomitiRoBERTO 
et  pmnibus  totiusregni  principibus,Christianae  Gdei 
amaioribus,  tam  laicis  quam  clericis,  imperator 
Gpn8tantinoj)olitanus,  salutem  et  pacem  in  eodem 
!!k>inino  nostro  Jesu  Cbristo,  et  Patre  ejus,  ac  Spi- 
nta  sancto. 

Oinc1yii8simecomes,et  maximc  fidci  consolator, 
nottficare  pmdentiaevestrs  volo  quantum  sanctissi- 
mnm  imperiamChristianorum  Graecorum  angustia- 
lar  fortiter  a  Pincinaois  (2)  et  Turcis  quotidie,  ct 
deprsdatur  et  acquiritur  sine  intermissione,et  flunt 
cades  divenuB,  et  inenarrabiles  Cbristianorum  in- 


B  terfectiones  etderisiones.Sed  quia  sunt  multa  mala, 
qu(B  agunt^  et,  ut  diximus,inenarrabilia^de  multis 
dlcamus  pauca,  quse  tamcn  sunt  auditu  borribilia, 
et  conturbant  etiam  ipsum  aerem.  Nam  pueros  et 
juvenesCbristianorumcircumciduntsuperbaptistc- 
ria  Chrisiianorum,  et  circumcisionis  sanguinem  in 
dcspectum  Christi  fundunt  in  eisdem  baptisteriis,et 
3esuper  eos  mingere  compellun(,etdeincepsincir- 
cuitu  ecclesiae  cos  violenter  deducunt,  et  nomen  et 
fidem  sanctae  Trinitatis  blasphemare  compellunt. 
Illos  vero  nolentcs  ex  diversis  poenis  affligunt,et  ad 
ultimum  eos  interficiunt.  Nobiles  vero  matronasac 


(i)  Scripta  fuisse  videtur  anno  109.5,  quo  Alexius      /crrent,  qmm  pagani  jam  in  illis  pnrtibus  deleverant, 
adUrhanumll  concilium  in  Placentina  civilate  cele-      qui  yartes  illas  usqiie  nd  muros  urbhi  Constaatinopo- 
brantem  legationem  misit,  ipsum,  omnesqu/^  Christi      lilan.v  civitatis  obtinueranty  inquit  Bartholdus  Con- 
jideles  suppliciter  imploravityUt  aliquod  uuxilium sihi  n  stantiensis. 
contra  paganos  pro  aefensione  sanctx  Ecclesix  con-         (2)  Al.,  Pincinatis. 


467 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


468 


earum  fllias  deprcdatas  invicera  succedendo  ut  ani-  A 
malia  adulterando  dcludunt.Aliivcro  corrumpcndo 
turpiter  virgines  statuunt  ante  facies  earura  matres, 
compelientes  eas  nefarias  et  luxuriosas  decantare 
cantilenas,donec  compleant  stupra  ipsa  sua  nefaria. 
Sic  enira  legiraus  actum  in  Dei  populo  antiquitus, 
quibus  impii  Babylonii  post  diversa  delubria  deri- 
dendo  dicebant :  Hymnum  cantate  nobts  de  canticis 
Sion  {PsaL  cxxxvi,  3).  Sic  ct  in  stupro  filiarumma- 
tres  compellunt  nunc  cantare  cuntilenas  nefarias, 
quarum  voces  non  cantum,&ed  magis,ut  credimus, 
plus  resonant  planctum,sicut  scriptum  est  in  morte 
innocentium  :  Vox  in  Rama  audita  est^  ploratus  et 
ulnlalus  multus  :  RacJiel  plorans  filios  suoSt  et  noluit 
consolari  quia  non  sunt  (MattJu  ii,  18).  Sed  licet 
matres  innocentium,  quaj  per  Rachel  flgurantur,  n 
non  valuerint  consolari  pro  raorte  filiorura,  value- 
runt  tamen  consolari  pro  salute  animarum.  IstsD 
tamen  nullatenus,  quod  pejus  est,con8olari  valent, 
quia  et  in  corporibus  et  in  animabus  pereunt.  Sod 
quid  adhuc?  Veniamus  ad  deteriora.  Totlus  aetatis 
et  ordinis  viros,  id  est  pueros,  adolescentes,  juve- 
nes.  senes,  nobiles,  servos,  et,  quod  pejus  et  impu- 
dentius  est,  clericos  et  monachos,  et  heu  proh  do- 
lorl  et  quo  ab  initio  non  dictum  neque  auditum 
est,episcopo8  Sodomitico  peccato  deludunt^et  etiam 
unum  episcopum  sub  hoc  nefario  peccato  jam  cre- 
puerunt.  Loca  vero  sancta  innumerabilibus  modis 
contaminant  et  destruunt,  et  pejora  eis  minantur. 
Et  ad  haec  quis  non  plangit?  Quis  noncompatitur? 
Quis  non  horret?  Quis  non  orat?  Nam  pene  tota 
terra  ab  Jerusalem  usque  Graeciam,  et  tota  Graecia  C 
cura  suis  regionibus  superioribus  qus  suntCappa- 
docia  rainor,  alia  raajor^  Phrygia  et  Bithynia  et  mi- 
nor  Phrygia,  id  cst  Troja,  Pontum,  Galatia,  Libya, 
Pamphylia,  Isauria,  Lycia  et  insul®  principales 
Chios,et  Militina,et  mults  aliae  rcgiones  et  insule, 
quas  non  valemus  modo  enumerare,  usque  Thra- 
cias,  ab  eis  jam  invasae  sunt,  et  fere  jam  nibil  ro- 
mansit,  nisi  Gonstantinopolis,  quam  ipsi  minantur 
citissime  nobis  auferre,nisi  auxilium  Dei  et  fldelium 
Cbristianorum  Latinorum  velociter  subvenerit.  Nam 
et  Propontidem,  qui  et  Aridus  dicitur,  et  ex  Poato 
juxta  camdem  Constantinopolim  in  mare  Magnum 
decurrit,  cum  ducentis  navibus  invaserunt,  quas 
Graeci  ab  eis  praedati  fabricaverunt,  et  remigiiSi  ve- 
lint  nolint,  deducunt,  et  minantur  tam  per  terram  j) 
quam  per  eamdem  PropontidemConstantinopolim, 
ut  diximus,  velociter  capere.  Ilffic  pauca  de  innu« 
merabilibus  malis,  que  haec  impiissima  gens  agit 
diximus  et  scripsimus  tibi,  comes  Flandrensium, 
Ghristianae  fidei  amator.  Caetera  varo  ob  fastidium 
legentium  dimittamus. 

Igitur  pro  Dei  nomine  et  pro  omnium  Graecorum 
Christianorum  pictate  rogamus,ut  quoscunque  fide- 
les,  Cbristi  bellatores,tara  majores  quam  minores, 
cum  medioeribus  in  terra  tua  acquirere  poteris  ad 


auxilium  mei  et  Graecorum  Christianorum,  huc  de- 
ducas,et  sicut  Galiciam  et  caetera  Occidentalium  re- 
gna  anno  praeterito  a  jugo  paganorumaliquantulum 
liberaverunt,ita  et  nunc  ob  salutem  animarum  sua- 
rum  rcgnum  Graecorum  liberare  tentent,  quoniam 
ego,quamvis  imperator,  nullum  tamen  mihi  reme- 
dium,  neque  idoneum  consilium  scio  invenire,  sed 
semper  a  facie  Turcorum  et  Pinemacorum  (3)  fugio, 
et  tandiu  in  singula  civitate  maneo,donec  adventum 
eorum  prope  sentio.  Et  mclius  subjectus  esse  vestris 
Latiniscupio  quam  paganorumdeIubriis.Ergo  ante- 
quam  capiatur  ab  eis  Constantinopolis,  certare  totis 
viribus  maxime  debetis,ut  gloriosam  et  ineffabilem 
mercedcra  in  ca^lo  gaudentes  recipiatis.  Nam  melius 
est  ut  vos  habeatis  Constantinopolim  quam  pagani, 
quia  in  ea  habentur  prctiosissimae  reliquiae  Dominiy 
id  est  statua  ad  quam  fuit  ligatus,  flagellum  unde 
fuit  flagcllatus,  chlamys  coccinea  qua  fuit  indutas, 
corona  spinea  qua  fuit  coronatus,  arundo  quam  vice 
sceptri  manibus  tulit,  vestimenta  quibus  ante  cru- 
cem  spoliatus  fuit,  pars  maxima  ligui  crucis  in  qua 
crucifixus  fuit^clavi  qulbus  affixus  fuit,IinteamiDa 
post  resurrectionem  in  sepulcro  inventa,duodecim 
cophini  fragmentorum  de  quinque  panibas  ei  duo- 
bus  piscibus,  caput  cumcapillis  integnimetbarba 
sancti  Joannis  Baptistae,  reliquiae  vel  corpora  multo- 
rum  innocentium^quorumdam  propbetarum,etapo- 
stoiorum,  et  martyrum,et  maxime  sancti  Stepbani 
protomartyris,  et  confcssorum  et  virginum,qusob 
nimium  incrcmentum  singulariterscribereintermi- 
simus.  Quas  tamen  omnia  praedicta  Christiani  magia 
quam  pagani  habere  debent,  et  munimen  magnum 
erit  omnibus  Christianis,  si  bapc  omnia  babuerint; 
detrimentum  vero.etjudicium,8i  pcrdidcrint.  Quod 
si  ob  hoc  certare  noluerint,  et  aurum  magis  ama- 
verint,  in  ea  plus  inveniunt  aurum  qnam  in  toto 
mundo.Nam  soli  thesauri  ecclesiarum  Constantino- 
polis  in  argento,auro^gemmi8  et  lapidibas  pretiosis 
et  pannis  sericis,  id  est  palliis,  suflflcere  possint 
omnibus  mundi  ecclesiis;  quos  tamen  omnes  the- 
sauros  inaestimabiliter  tbesaurus  matris  ecclesie, 
scilicet  Sanctae  Sophia),  id  est  Dei  sapientiae»  supe» 
rat,  et  absque  dubio  thesauro  templi  Salomonis 
coaequari  potest.  Quid  iterum  de  infinito  nobilium 
thesauro  dicam,  cum  thesaurum  negotiatorum  ru&- 
ticorum  nemo  aestimare  posait?  Quid  inveniiur  in 
praeteritorum  imperatorum  tbesauris?  Pro  cerio  dico 
non  erit  lingpia  quae  illum  recitafe  valeat;  quoniam 
non  solum  Constantinopolitanorumimperaiomm  ibi 
ihesaurus  habetur,  sed  etiam  omnium  aniiquonim 
Romanorum  imperatorum  thesaurus  ibi  esi  irans- 
latus,  et  in  palatiis  absconditus.  Quid  amplius  di- 
cam?  Quod  certe  patet  oculis  bominum,  nihil  esi 
quantum  ad  illud  absconditum.  Currite  ergo  cum 
tota  gente  vestra,  et  omnibus  vesiris  viribus  certate, 
ne  talis  tbesaurus  in  manibusTurconim  et  Pincina- 
torura  cadat,  quia  cum  sint  inpnita,  adhuc  lx  mil- 


(3)  Al.,  Pincinatorum, 


468  ANSELMI  DE  RIBODIM.  EPIST.  AD.  MANASSEM.  470 

lia  exspectantur  quotidie.et  timeo  ne  per  illum  thc-  A  aciurus.  Agite  ergo  dum  tempus  babctis,  ne  Chri- 
sanrum  paulatim  nostrosseducantcupldosmilites,      stianorum  regnum,et,quod  majus  est,  Domini  per- 
qaemadmodum  Julius  Caesar  olim  fecit^qui  rcgnum      datis  sepulcrum,  et  inde  non  judicium,sed  merce- 
Francorum  oupiditate  invasit,  et  quomodo  Anti-      dem  habeatis  in  colum.  Amen. 
christns  captunis  totum  mundum  in  (ine  mundi  est 


PATRIAIlCHiE  HIEROSOLYMITANI 

ET  ALIORUM  EPISCOPORUM 

EPISTOLA  AD  OCCIOENTALKS 
Sigmficant  victoriam  a  paganis  reportatam,  petuntque  novas  adversus  eos  suppetias, 

(Anno  1097.) 
(Mabten.  Thesaur.  Anecd,,  I,  271,  ox  ms.  S.  Ebrulfi.) 


Jerosolymitanuspatriarcha,  etepiscopi.tamGrasci  B  mus,  materque  nostra  spiritualis  clamat  ;  Vcnite, 

qoam  Latini,  universaque  militia  Domini,Occiden-  filii  mei  dilectissimi,  venite  ad  me;  suscipite  coro- 

tali  Bcclesis  consortium  coDlcstis  Jcrusalem,  et  sui  nam  ab  insurgcntibus  in  me  idololatrise  filiis^ab  ini- 

laboria  pr»mii  portionem.  tio  mundi  vobis  pr.edestinatam.Venite  crgo,oramus, 

Qaoniam  Ecclesi»  incremento  gaudere  vos  non  militatum  in  mililia  Domini,ad  eumdem  locum  in 

ignoramus,  et  sollicitos  ad  audienda,  tam  advcrsa  quo  Dominus  militavit,  in  quo  Ghristus  passus  est 

qumm  prospera,  credimu8,ampliationi8  prosperita-  pro  vobis,reIinquens  vobisexemplum,ut  sequamini 

tem  mc  notificamus.  Innotescat  igitur  charitati  ve-  vestigia  ejus.Nunquid  non  Deus  innoccns  pro  vobis 

str»  Deum  in  xi  principalibus  civilatibus,et  in  du-  mortuus  est?  Moriamur  ergo  et  nos,non  pro  eo  sed 

centis  castris  sus  Ecclesi»  triumpbasse,tam  in  Ro-  pro  nobis,  ut  moricndo  mundo,  vivamus.  Tamen 

mania  quam  in  Syria,et  nos  adhuc  habere  do  lori-  non  oportet  nos  mori,  nec  multum  pugnare.  Quod 

oaiis  pr»ter  vulgus  centum  millia,  amissis  tamen  enim  fuit  gravius  sustinuinus,  verum  castra  civita- 

muliis  in  primis  praliis ;  sed  quid  hasc  ?  quid  unus  in  tesque  retinendae  a  nobis  multum  imminuerunt  ex- 

miUe?  Ubi  noshabemus  comitem,  hostes  xi  reges;  ercitum.Vcniteergo,festinateprffimio  remunerandi. 

nbi  no8turmam,hosteslegionem;  ubi  nosmilitem,  Ecce  nostri  sanguinis  effusione  undique  viae-  nihil 

ipsi  ducem;  ubi  peditem,ipsi  quoquo  comitem;  ubi  ^  vobiscum  afferatis,nisi  quae  pertinent  usque  ad  nos. 

no8  caatrum,  ipsi  regnum,  Nos  autem,  non  confisi  Viri  tantum  veniant,  feminae  adhuc  dimittantur.De 

multitudine,  nec  viribus,  nec  praesumptione  aliqua  domo  in  qua  duo  sunt,  unus  veniat  expeditior  ad 

itd  clypeo  Christi,  et  justitia  protecti,  Georgio  et  bellum,et  maxime  qui  vota  fecerunt;  nisi  veniant 

Theodoro,  et  Demetrio,  et  beato  Basilio,militibus  et  vota  persolvant,  excommunicamus,  et  a  commu- 

Gluri8tivereno8Comitantibus,hostiumcuneo8securi  nione  eos  Ecclesiae  removemus.  Patriarcha  et  apo 

penetravimus  et  penetramus,  et  in  quinque  gencra-  stolicus,  et  episcopi,  et  vos  idem  facite,  quod  nec 

libus  bellis  campestribus,  Deo  vincente,  vicimus.  apud  vos  sepulturam  habeant,  nisi  certam  rema- 

Sed  quid  plura?  ExparteDeietnostra,patriarchaet  nendi  causam  habeant.  Valete. 
episcopi,  omnisque  ordo  Domini  prsecipiendo  ora- 


ANSELMI   DE   RIBODIMONTE 

EPISTOLA 

AD  MANASSEM  ARGHIEPISCOPUM  REMENSEM 
De  expeditione  Hierosolymitana. 


MONITUM. 

[HUtoire  Uttdraire  de  la  Francc,  VIII,  490.) 


An8elme,comte  de  Ribemontetsci^nourdeplusieurs  aiilrcs  terres,deji  conuu  piirsespicuseslibi^ralites 
envera  les  ^li8es,et  par  sa  valeur  extraordinalrc  &  la  guene  s.iinle,  merlte  encore  de  rltre entre  les  6cri- 
▼ains  de  aon  temps.ll  descendait  des  anctens  comtes  oe  Vuienciennes.et  apporta  au  monde  d'excellentes 
qaalii6s  pomr  sontenir  sa  naisssance.  On  loue  principalement  en  lui  le  grand  coour,  la  gen^rosit^,  la  ma- 


47J  AD  GODEFftlDUM  APPEND.  II.  — MONCM.  DE  UELLO  SACRO.  473 

gmfipence,  de  merveilieuses  dispositions  pour  les  arws,  in  regenda  militia  mire  induslrius  :  ou,  coinme 
8'exprime  Guillaume  dc  Tyr  (1),  vir  in  annis  strenuus, 

La  fameuse  expedition  pour  la  deliyrance  de  la  terre  ^ainte  ayant  ^t^  resolue  au  cpncile  de  Glormont,en 
10S6,  Anselme  voulut  en  6tre,  comme  tant  d'autres  seigneurs  chretiens.LaChroniqueur  d'Andres  faisant 
r6num6ration  de  ceux  de  la  seconde  Belgique  qui  furent  du  voyage,  le  nomme  avant  tous  les  autre8(p.375), 
immediatement  apres  Godefroi  de  Bouillon,qui  en  fut  le  chef.  Tous  les  historiens  de  cette  guerre  rendent 
t6moignage  k  la  valeur  heroi(iue  qu'y  fit  paraltre  Anselme  (2).  Mais  apr^s  avoir  ^chapp^  aux  p6rils  des 
8i6ges  de  Nic^e  et  dAntioche,  il  vint  echouer  devant  le  chftteau  d'Archos,  ou  Arcas,  k  deux  lieues  de 
Tripoli.  Les  croises  n'ayant  pu  Temporter  d'embl6e  r^solurent,  sans  n^cessite,  d'en  faire  le  si6ge,  qui 
dura  trois  mois  moins  un  jour,depuis  le  quatorzi^me  ou  auinzi^me  de  f6vrier  1099  jusqu^au  treisi^me  de 
mai  suivant.  Anselme,  un  des  plus  z6l6s  capitaines  pour  ravancer,y  fit  de  nouveaux  prodiges  de  valeur, 
et  y  perdit  la  vie  d'un  coup  dc  pierre  qu*ii  regut  h  la  t^ie.  Sa  mort,  qui  fut  regardee  comme  une  esp^ce 
de  martyre,  suivant  Tdee  qu'on  8'6tait  form^e  de  ce  genre  de  guerre,  arriva  en  f^vrier  ou  en  mars, 
puisqu'ii  est  nomm6  entre  les  premiers  qui  y  furenttuds. 

Tous  les  assiegeanls  en  firent  un  grand  deuil;  et  ayant  enleve  son  corps,ils  I'enterr6rent  avec  1'honneur 
convenable  (3).Anselme,  la  nuit  qui  prec^da  sa  mort,  en  avait  eu  un  pressentiment  dans  une  vision,rap- 
port6e  diversement  par  les  historiens,mais  dont  il  profita  pours'y  preparer  s6rieusement(4).Presquetous 
ces  mSmes  ecrivains  ne  parlent  de  lui  qu'avec  de  grandds  61ogcs ;  les  uns  le  qualifiant  un  illustrc  h6ros, 
d'autres,  un  homme  digne  d*une  memoire  eternelle,  perpete  atqnus  memoria  (5). 

Entre  les  61oges  gue  Guibert,abb6  de  Nogent  (6),  donne  &  Anselme  de  Ribemont,il  rel^ve  principalement 
le  service  au'il  avait  rendu  &  tous  les  gens  de  lettres,  cn  leur  apprenant  ce  qui  s'6tait  pass6  de  plus  m6- 
morable  &  la  Croisade,  pendant  le  temps  qu'il  y  porta  les  armcs.  Service  que  Guilbert  regardait  eomme 
une  insigne  marc[uey  et  de  la  vive  foi  et  de  riugenieufiD  attention  dece  lleros.  Paasle  oompte  Qu'e.n  rend 
cet  Ecrivain,on  distingue  clairement  deuxdilT^rentesrelations  d^Ansel.me  k  ce  sujet^ruiiiedan^laqueUeU 
faisait  le  d^taii  de  la  prise  de  Nic6e  en  Bithynie  par  les  crois6s,et  de  tout  ce  qui  leur  6tait  arrive  en  pasr 
sant  par  la  Romanie  et  TArm^nie  :  Pautre  qui  contenait  le  r6cit  du  siege,  de  la  prise  d'Antioche  et  de 
leurs  suites,  comme  aussi  des  divers  combats  que  Tarm^e  chr^tienne  avait  eu  li  souteqir  con^re  les 
6mirs,  princes  ou  gouverneurs  de  Calapie,  de  Damas  et  de  J^rusalem.  Ges  deux  relatipns  ^Mient 
adressees  h,  Manass^  II,  archevSque  de  Reims,  &  qui  Tauteur  avait  recQmm^nd^  sa  i^rre  de  Ribe- 
mont. 

Malheureusement  on  ne  nous  a  conserv6  que  le  second  de  ces  deux  6crits ;  et  Ton  y  voit  que  la  nftice 
qu'en  donne  Guibert  est  fort  juste.  Anselmc  le  dressa  peu  de  jours  api^s  la  fftte  de  b.Pieri«,c*e8t-li-dive 
au  commencement  de  juillct,  apr^s  que  les  chretiens  se  furent  rendus  mattres  de  la  citadelle  d'Antioche, 
par  cons^quent  en  rannee  ^098  (7).  II  y  entre  dans  un  assez  grand  detaii  des  principaux  evenementa; 
mAis  il  les  touche  d'une  mani^re  trop  prdcise  et  trop  succincte.  Ses  narr6s  au  reste  soht  agr^ables,  vifs, 
animee;  et  Ton  sent  bien  que  c'est  un  temoin  oculaire,  et  m^me  un  des  acteurs  qui  parle.  un  g6n^ral  le 
style  d'Anselme  est  simple  et  noble  tout  ensemble,  naturel,  et  m6ie  de  traits  de  pi^t^  qui  lui  donnenjL  ua 
&ouveau  relief. 

L'61oignement  de  son  pays  et  le  tumulte  des  armes  ne  lui  faisaient  point  ouhlier  ce  qu*il  devait  &  bos 
assaux.Cest  pourquoi  il  prie  le  pr^lat  k  qui  il  adresse  son  6crit  de  maintenir  la  paix  dans  ses  terres,  et 
d*emp6cher  que  les  ^glises  et  les  pauvres  ne  soient  opprim^s.  En  parlant  des  pro8p6rit6s  de  Tarm^  chr6- 
tienne,  il  les  attribue  moins  aux  merites  et  &  la  valetir  des  croises  qu'aux  pneres  qu'on  faiaait  pour 
eux.  II  en  prend  occasion  de  conjurer  Manass6  de  coitlinMer  h  leur  rendre  ce  bon  omce,  d'.engager  les 
autres  &  en  faire  autant,  et  de  n'y  pas  oublier  ceux  que  la  mort  leur  avait  enlev^s.  Le  soin  charitabLo 
c{^'avait  Anseline  de  faire  prier  ceux-ci,  on  le  prit  pour  lui-m^nie  apr^s  sa  mort.  Le  m'6me  archev^que, 
1  annonQant  k  s€B  confrdres,  les  exhorta  k  recommander  k  Dieu  le  repos  de  T&me  de  ce  brave  sei- 
gneur. 

'Anselme,  dks  le  commencement  de  cette  relation,  rappelle  &  Manass^  celle  qa'il  lui  ayaitd4j&  eavoyte 


6crire. 


({)  I.  VII,  c.  17, 

J^  Ray.  de  Ag.,  pag.  164;  Mab.  mui.  It.  p,  204,  n.  97;  Guib.  de  Nov.,  Ges.  Fr.  p.  645;  Will.  Tyr. 
ib.;  Du  Ches.  t.  IV,  p.  807,  808. 

(3)  Mab.  ib.  p.  2(1,  n.  10/i,  106. 

(4)  Ray.  de  Ag.  ib.  Mab.  ib.,  p.  210,  2H,  n.  10/li. 

(5)  Will.  Tyr.  ibid. 

(6)  Guib.  de  Nov.  Ges.  Fr.  1.  vi,  c.  8. 

P")  M.  Fabricius  ne  met  cette  relation  qu'en  >I0U9;  «ara  rAuteur ,  oomrae  on  Ta  vu,  avait  perdu  la  vie 
d^  lc  mois  de  fevrier  ou  de  mars  de  cette  ann^e. 
■         ■  ■    I I  III        .  ■  ■  ■       1 1 11  I .       .    ,      11   ■    ■— i— — ^— ^^— — — 

IN  NOMINE  DOMINI 

Incipit  epistola  quam  transmiserunt  sancti  peregrini  qui  amore  Dei  perrexerunt  Hierosolymami 
anno  ab  Incarnatione  Domini  1099,  tempore  Urhani  pap^,  indictione  septima. 

Domino  suo  et  Patri  M.  Dei  gratia  Remorumve-  A  Sciat  sublimitas  vcstra,  reverende  Pater  et  do- 
nerando  archiepiscopo,A.  de  Ribodimonte,  (8)  suus  mine,quia  etsi  non  presentialiter,  U^P^n  akBenJbeg^ 
fidelishomo  et  humilis  servuSj  salutem.  in  cordibus  nostrls  a  vobisAu;iiiium.qiiOlldiapotitt- 

^)  RibQnw^tium,  Riburgismans,  Ribodiumf  om-  ad  ripas  Tsars  prsterfluentts^duabjDB  leuds  fb^n- 
hium  vero  opiime  Ripemimtiutn,  in  monte  situm     goata.  **" ' 


473 


ANSELMI  DE  RIBODIM.  EPIST.  AD  MANASSEM. 


474 


bamus;  nec  solum  a  vobis,  sed  etiam  ab  omnibus  A 
sancUe  matris  Ecclesias  Remensis  filiis,  in  quibus 
sane  inaximam  fiduciam  habcmus.  Quia  etiam  do- 
minuB  noster  e6ti8,et  totlus  regni  Francorum  maxi- 
me  a  vobis  pendet  consilium ;  notificamus  paterni- 
tati  yestrae  aliqua  de  bis  prosperis  et  adversis  quae 
nobia  evenerunt.  CaBteris  vero  per  vos  notificetur; 
ut  paritcr  in  adversis  nobis  compatiamini,  et  in 
prospeTis  nobiscum  gaudeatis. 

Mandavimus  vobis  ob^identes  atque  capientes 
Nic«am,et  inde  recedentes,  totam  Romaniam  atque 
Armeniam  peragrantes  quomodo  nos  habuimus. 
Nunc  autem  restat  ut  de  obsidione  Antiochiae,  de 
ifiultinipdis  periculis  illic  praelibatis,  de  innumeris 
prseliis  contra  regem  Galapiee,  contra  Damascum- 
contFa  illud  ad  ultimum  Hierosolymitanum  pcrpe-  n 
tratis,  ali^uantulum  loquamur. 

Obsessa  est  igitur  Antiochia  ab  exercitu  Domini 
nimis  viriliter  et  audacius  quam  dici  potest.  Quam 
inanditos  conflictus  ibi  ad  quamdam  occidentalem 
portam  cerneres!  Quam  mirabilitcr  illos  pcr  sex 
portas  prosilientes  quotidie,  si  presens  adesscs,  vi, 
deres!  Utrisque,  illis  videlicet  et  nostris,  pro  liber* 
tate  et  vita  certantibus.  In  illis  diebus  nostri  prin- 
cipes,  cupientes  civitatem  magis  ac  magis  arctare, 
orientalem  portam  tunc  primum  obsedimus ;  castel- 
loque  ibi  firmato,  Boamundus  in  illo  posuit  partem 
Bui  exercitus.  Principibus  autem  nostris  tunc  tem- 
poris  aliquantulum  intumescentibus,  Deus,  qui  fla- 
gellat  omnem  filium  quem  diligit,  adco  nos  castiga- 
vit,u,t  vix  invenirentur  dcc  equites  in  nostro  exer- 
citu,  et  nou  ideo  quia  homines  probi  ot  audaccs  nobis  ^ 
deessen.t, sed  quia  equi,  aut  inopia  victus,  aut  nimie- 
tatc  fri^oriSjfereomnes  perierunt.Turci  vero  equis 
et  omnibus  necessariis  abundantcs  castra  nostra 
quotidie  circuibant,  fluvio  quodam  interposito,  qui 
pro  muro  nobis  Mfeeto.tttr.  Abfirat  et  caatellum 
Turcorum  fere  viii  milibus ;  qui  ingredientes  et 
egredientes,  de  nostro  exerciiu  guotidie  ocoidebant. 
Contra  quos  nostri  principes  exeuntcs,  Deo  adjutore 
illos  in  fugam  verterunt,  et  multos  eorum  occide- 
runt.Videns  ergo  Antiochensis  se  I(e8um,Damas- 
cum  in  auxiUum  advocavit ;  qui,  providentia  Dei. 
Boamundumet  FIandrensemcomitem,qui  ad  quae^ 
rendas  escas  ierant  cum  parte  nostri  exercitus,  o^- 
vios  habuit,  et  ei  auxilio  prseeunte,victusfugatusque 
est  ab  eis.  Adbuc  AMiochensis  cogitans  de  salute  [) 
misit  ad  regem  Galapis,  pecuniaque  maxima  pca- 
missa,  ad  hoc  ut  veniret  cum  omnibus  copiis  suis, 
illiHAi  dXiCilAvit.  ,Quo  ady^i^nte,  noatri  principes 
ca^tr^  ^&^  .smt,0t  PQpai^utQjre,  UIa  die  oum  pcc 
eqfiitilu^  ef,  p^juci^  pediii^V^^  xv  mfllia  Turcorum 
cum  Attp  xi^  deyicijBnint,  et  in  fugam  verterunt,  et 
multps  iHirum  Qceiderimt.  In  illo  .igitur  prelio  no- 
stji,  iipj;^  piBLupis  .equis  recuperatis,  cum  victoria 
gaudenJb^  ;reyersi  sunt. 

JBj:  iUa  fij^gp  dle  m^gis  ac  n^^igis  convalescentes, 
vipbff^  ji!9CQ(ilti9;  i[M^8|iUum  iuieriuit  quomodo  occi- 
dentalem  portam,  quae  nobis  portum  maris,  ligna. 


et  herbam  auferebat,  obsiderent.  Gommuni  yero 
consilio  Boamundus  et  comes  Sancti  iEgicJii  portun^ 
adierunt,  illos  addicturi  [f.  adituri]  qui  illic  mora- 
bantur.  Interim  qui  remanserant  ad  sarcinas,  cu- 
pientes  sibi  acquirere  nomcn,  quadam  die  post  pran- 
dium  incaute  illam  occidentalem  portam  adierunt, 
unde  turpiter  repulsi  atquefugati  sunt.  Tertia  post 
haec  die  Boaraundus  et  comes  Sancti  iOgidii  rev^r- 
tentes,miscrunt  ad  principes  exercitusut  illispcc^Ev. 
rerent,et  sic  pariter  portam  obsider^pt.  I|J[ij^  a^^m 
parumper  morantibus,  Boamundus  et  comes  SaiiQti 
yEgidii  a  Turcis  victi  atque  fugati  sunt.ltaque  ^q^ 
homines  dolentes,  atque  suum  dedecus  paritfsr 
gementes  (nam  illa  die  de  nostris  mille  fiors^xfir 
rant),  ac  rebus  ordinatis  Turcos  militi;.m  i^ftujitum] 
repugnantes  ac  retinentes,  vicerut  .et  i^  f«gam  ycp- 
terunt.  Perierunt  autem  illa  die  de  inimidfl  (erj^ 
mille  et  cccc  tam  armis,  quam  fluviq,  (jui  Jbyemayr 
bus  pluviis  abundabat. 

His  ita  patratis,  nostri  flrmare  caat^ll^;^  IHS&^ 
diuntur;  iiloque  multiph'ci  vallo,  mi^ro  firmis«imOj 
necnon  etduabusturribus  munito,  comitem  S^Q^ 
iEgidii  cum  balistariis  et  sagittariis  illic  ooUpcwt^ 
0  cum  quanto  periculo,  cum  quantp  labore,  illuip 
firmavimus!  Pars  quaedam  npatr^  .e^terQitfls  pas^eir 
lum  orientale,  alia  pars  castra  aervabat,  cum  pp^pjry 
castellum  firmabant.  Ex  illis,  bali^tarii  et  s^^arili 
portam  custodiebant.  Reliqui,  et  ipai  prfnpipepj 
aggcrem  jaccre,  lapides  portare,  ipurMm  .3tr,qe?59 
non  cessabant.  Quidam  numerare  muitipoidf^  WJt^D? 
lationes,  qua3  tacit^  etiam  ^atis  per  ae  p^tj^n^  vif)^* 
licet  fames,  acris  intemperies,  timidoruiii  ja\lii\xffi 
fugas,qu8e  quanto  asperiores,  tanto  alacriores  ^pr 
stri  in  sustinendo  fuerunt.  yerumta,Q(VBn  iUud  ^ij^P" 
dum  minime  putamus,  quod  quadam.die  Ti|i^i  m% 
civitatem  reddituros  simulaverunt,  et  in  tantum  nos 
.doccperunt,  ut  de  nostris  ad  illos  exciperent,  et  de 
suis  ad  nos  plurimi  exirent. 

Dum  hqec  ita  agereQ\u|*,  utpote  nihil  habentes 
fidei,  insidias  nostris  posuerunt,  ubi  occisus  est 
Wallo  conestables.  Et  alii,tam  de  suis,  quam  de  no- 
stris,  plures  corruerunf.  Posi  hqBC  au^em  transap^is 
paucis  diebus,  nuntiatum  est  nobis  Gorbaran  prin- 
cipem  militiaB  regis  Persarum  in  nostram  mortem 
copjurasse,  et  cum  innumerabili  exercitu  magnum 
flumen  Euphratem  jam  praeteriisse.  Dj^us  /^i^tem, 
qui  semper  sperantes  in  se  non  deserit,  non  dereli- 
j]uit  suos,  sed  civitatem  Antiochiam  tribus  civibus 
eam  tradentibus  in  Nonis  Junii  misericorditer  nobis 
dediib.  PepppuJata  ?ujlw  pivMc^t^,  ip0$i  4)p  jmnf» 
paganos  in  ea  occidimjas,  eXiCepjtis  qMitoicbun  jp 
castello  ciyitaiis  se  tuentibps. 

Sequenti  ergo  die  adveniens  CprborAO  pwi  rega 
Damasci,et  ducc  Baldacb, etpum  rege  HierQ£K>lyiQi- 
tano,et  aliisquam  plurimis,civitatem  pbs^dit.  Nps 
igitur  obsessi  ab  illis,  et  obsidentes  pr«4icU>9  paur 
cos  in  castoUo  ciyitatis,  a4  edendas  camas  equori^m 
et  asinorum  coippitlsi  sumu^.  SaoundA/iie  adffeiMW3 
illorum,  Eogerium  de  Bamoiiisvilia  nobis  occide- 


47S 


AD  GODEFHlbUM  APPEND.  H.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


476 


runi.  T«riia  die  oastellum,  quod  contra  Antiochen- 
sea  firmavimua,  aggrediuntur.  Sed  nil  profecerunt. 
Rogerium  tamen  castellanum  insuls  vulneraverunt, 
nnde  mortuus  est.  Videntes  quia  ex  illa  parte  nihil 
proficerent,  montana  ascenderunt.  Nos  autem  contra 
ilios  egressi,  victi  sumus  ab  illis  atque  fugati.  Ipsi 
Tero  nobiscum  muros  ingressi»  illum  diem  et  noctcm 
Bequentem  insimul  fuimus,  distantes  ab  invicem 
quasi  uno  lapidis  jactu.  Sequenti  die  aurora  appa- 
rente,  alUs  vocibus  Baphometh  invocaverunt;  et  nos 
Deum  nofltrum  in  cordibus  nostris  deprecantes, 
impetum  facir^ntes  in  eos,  de  muris  civitatis  omnes 
expnlimus.  Ibi  mortuus  est  Rogerius  de  Bithiniaca- 
villa.  Ipsa  vero  castra  moventes,  totas  civitatis  por- 
tas  obsederunty  ad  redditionem  cupientes  nos  com- 
pellere  inopia  victus. 

Positis  ergo  in  tanta  iribulatione  servis  suis  Deus 
auxiliairicem  dexieram  suam  porrexit,  et  divina 
revelaiione  lanceam,  qua  perforatum  est  corpus 
Chrisii,  misericordiier  revelavit.  Latebat  autem  in 
ecclesia  Beaii  Petri  sub  pavimento  quasi  duas  sta- 
iuras  bominis.  Inventa  ergo  ista  pretiosamargarita, 
cor  omnium  nostrorum  revixit;  et  vigilia  apostolo- 
rnm  Petri  ei  Pauli  accepto  inter  se  consilio,  mise- 
runi  nuniios  ad  Gorbaran,  qui  dicerent  :u|Hffic  dicii 
exeroiius  Domini :  Recede  a  nobis,  et  ab  haereditate 
beaii  Peiri :  alioqnin  armis  fugaberis.»  Quo  audito, 
Ciorbaran  evaginaio  gladio  juravit  per  regnum  ei 
ihronum  suum  quod  defenderet  se  de  omnibus  Fran- 
ciSy  ei  dixii  se  ierram  possidere  ei*semper  posses- 
•urum  Jusie  vel  iigusie.  Mandavit  enim  quod  nec 
▼erbum  ab  illo  audireni,  donec,  derelicia  Antiochia, 
Ghrisium  denegareni  et  legem  Persarum  proGte- 
reniur. 

His  audiiis,  Ghristiani  confessione  mundati,  per- 
eepiione  eorporis  ei  sanguinis  Christi  firmiter  ar- 


A  mati,parati  ad  prslium^portam  egressi  suni.  Egres- 
sus  est  primus  omnium  Hugo  Magnus  cum  suis 
Francis.  Deinde  comes  Northmannorum  aique  Flan- 
drensis.  Post  istos  venerandus  episcopus  Podiensis, 
et  acies  comitis  S.  iEgidii.  Post  illum  Tancredus. 
Ultimus  omnium  Boamundus  inviciissimus.  Acie- 
bus  ergo  ordinatis,  lancea  Domini  prscunte  et  ligno 
Dominico,  cum  fiducia  maxima  cceperuni  preliari, 
Deoque  Juvante  prffidicios  pnncipes  Turcorum  oon* 
fusos  et  omnino  vicios  in  fugam  verteruni,  ei  innu- 
meros  eorum  occiderunt.  Reverientes  igitur  cum  vi- 
ctoria,  grates  Domino  egimus,  ei  solemniiaiem  apo- 
stolorum  cum  Intitia  maxima  celebravimus.  Ipsa  die 
redditum  esi  nobis  castellum,  fiiio  regis  Aniiochen* 
sis  cum  Ciorbaran  in  fbgam  verso.  Ipse  rex,  die  qua 

|.  reddita  est  civiias,  fugiens  a  rusticis  interempias 
fuerat  in  montanis. 

HflBC  idcirco  mandavimus  vestrs  paterniiati,  ui  de 
ereptione  Ghristianorum  ei  de  libertate  Antiochen- 
sis  matris  Ecclesiae  gaudeatis,  et  pro  nobis  omnibus 
Deum  devotius  exoretis.  Gonfidimus  enim  muUum 
in  vestris  orationibus ;  ei  quidquid  proficimus,  non 
nostris  meritis,  sed  vestris  precibus  repuiamus. 
Nunc  ergo  precamur  ui  terram  nostram  in  pace  cu- 
stodiatis,et  ecclesias  et  pauperes  de  manibus  iyran- 
norum  defendatis.  Precamur  etiam  ui  ne  falsis  pe- 
regrinis  consilium  capiatis,  quatenus  aui  signum 
salutifers  crucis  iterum  cum  pcBniieniia  assumani, 
et  iter  Domini  peragant,aui  periculo  excommuni- 
cationis  subjaceant.  Sciatis  pro  certo  quia  janua 
terr®  aperta  esi  nobis ;  et  inier  alios  bonos  nosiros 

G  eventus,  rex  Babyloni»  missis  ad  nos  nuntiis,  dixii 
se  obdire  nostra  voluntati.  Valeie.  Obsecramus  in 
Domino  Jesu,  ut  omnes  ad  quos  h«c  episiola  per- 
venerii,  pro  nobi^  et  pro  moriuis  nosiris  Deum 
exorent. 


ODONIS  BAJOCENSIS  EPISCOPI 

CHARTA 

Per  quam  Jarenioni  S.  Benigni  Divionensis  abbati  monasierium  Sancii  Vigoris  Bajocensis 

concedii. 

(Anno  1096.) 
[Dom  PuNCHiRy  Hist.  de  Bowrgogne^  1. 1,  Pr.,  p.  32,  ex  arohivis  abbaii»  S.  Benigni  Divion.] 


In  nomine  sancie  ei  individu»  Trinitaiis,  ego  Ooo  D 
BAJocensis  episoopus  cogitans  peccaiorum  meorum 
immaniiaiem,  perpendens  etiam  districii  judicis 
de  aoiibus  meis  disoussionem,  pro  remedio  anims 
me0  ei  parenium  meorum,  et  pro  requie  episcopo- 
rum  hujus  sancissedisBigocensis^eicanonicorum 
qui  dormieruni,qui  sunt  ei  qui  fuiuri  sunt,  oonsii- 
iuo  ei  do  Oeo  ei  Sancio  Benigno,  Jarenioni  abbati 
Divionensi  ei  •uooeseoribuseijui  ei  fratribus  ejusdem 


ccsnobii  fuiuris  ei  prosentibus,  monasterium  Sanoii 
Vigoris  de  Monte  Ghrismaiis  cum  appendiiiis  suie, 
videlicet  plenam  decimam  toiius  ville,  in  qua  mo- 
nasterium  siium  esi,  ei  omnium  ad  eamdem  villam 
periinentium,  et  quidquid  ad  ecclesiam^qus  ibi  erat 
prius,  periinebai  eum  presbytero  et  universit  con«» 
suetudinibus  suis,  ei  prsierea  medieiatem  ejusdem 
totius  viile,  iam  in  hominibus  ei  ierriiorio,  quam 
in  csteris  reddiiibus  oum  medieiaie  annualia  mer» 


4T7 


HUGONIS  EDESS.  ARGHIEP.  EPIST.  AD  R.  REM.  ARCHIEP. 


478 


B 


cati  qaod  f!t  ibidein,ia  festivitate  omnium  Sancto-  A 
ram,et  quataor  BurgenseSyduos  in  Campo  Flondo, 
et  dnos  ad  Pontem  Oliberti  cum  terra  et  consuetu- 
dinibus  eorum,  et  apud  quamdam  villam,qus  voca- 
tur  portus  Piscatoris,  cum  terra  in  qua  manent,  et 
navi  sua  et  consuetudinibus  ejus.  Et  plenam  deci- 
mam  de  tota  Ghricea  villa,  cum  terra  et  omnibus 
qus  ad  Ecclesiam  pertinent,  et  Ecclesiaia  Detor,et 
de  Grusseio  et  de  Uiferes,  et  de  Golgrino,  cum  ple- 
nia  decimis  et  terris  qu«  ad  ipsas  eoclesias  perti- 
nent,et  tcrris  presbyterorum.Hsc  itaque  omnia  si- 
cut  ea  etiam  Jam  pridem  ct  tempore  Guillelmi  fra- 
tris  mei  regis  Anglorum,  ac  Northmanniae  comitis, 
profata  Eeclesia  sancti  Vigoris  possidere  visajest,et 
quidquid  ipsi  dono,  trado,  laudo  et  concedo  Eccle- 
810  Divionensi,assensu  et  laude  canonicorum,et  fi- 
delium  nostrorum,  salva  reverentia  et  debita  obe- 
dientia  sancts  Bajocensis  matris  Ecclesi»  Gonsti- 
tuo  etiam  ibidem  fieri  sepulturam  corporis  mei  et 
anccessorum  meorum  et  canonicorum  ritu  sempi- 
terno  laude  eorumdem  oanonicorum.  Quod  si  adeo 
erererit  locus  ipse  ut  abbas  ihidem  juste  possit  con- 
stitniyvidelicet  ut  tanti  sint  rcdditus  qui  hoc  possint 
pati^abbas  quoque  Divionensis  et  episcopus  Bajocen- 
818  communiter  id  tractaverint  et  simui  judicave- 
rint  expedire ;  abbas  Divionensis  de  suis  in  capitulo 
DivionenBi  electionem  faciet,  et  personam  electam 
aasicptiabit  episcopo  Bajocensi,qui  ordinatus  sub  eo- 
dem  abbate  erit^et  eamdem  potestatem  quam  prius 
in  prsfato  monasterio  tam  snper  ipsum  quam  su- 
per  ccteros  abbas  Divionensis  habebit.  Istud  sane 
donum  laude  et  assensu  domini  mei  comitis  North-  C 
mannic  Roberti  confirmatum  est,qui  et  dedit  eidem 
monasterio  Sancti  Vigoris  plenariam  Iibertatem,vi- 
delicet  omnes  consuctudines  per  totam  terram  suam 
qns  ad  illum  pertinebant  de  dominicis  suis  rebus. 
tam  in  passagio  et  taloneo,quam  in  caeteris  redditi- 
bu8,et  de  8U0  proprio  in  quotidiano  usn  fratrum  ib- 


idem  Deo  servientium  onera  quatuor  aainomm  de 
viridi  ligno  in  nemore  suo  Verneio ;  et  quiequis  de 
terra  sua  aliquid  de  buo  prsfato  monasterio  trade* 
ret,id  sibi  ratum  fore  concessit,  ne  oceasione  Jnris 
sui  ullo  roodo  posset  revocari,  et  ut  monasterium 
idem  Ecclesia  Divionensis  possideret  Jure  sempi* 
terno.  Quisquis  igitur  cartam  hanc  donationis  in* 
fringere  tentaverit,  ira  Dei  veniat  super  eum»  de* 
leatur  de  libro  viventium,et  cum  Justisnon  scribaf 
tur,et  sit  anathema  Maranatha,  usque  in  diem  Do- 
mini,  nisi  resipuerit  :  qui  autem  ista  laudaverit.et 
(Idelis  cooperator  accesserit,pax  super  illum  et  be- 
nedictio  usque  dum  videat  Deum  Deorum  in  Sion. 
Et  ut  hsc  charta  firma  et  inconvulsa  permaneat, 
sigilli  nostri  impressione  eam  firmavi,  et  testibus 
corroborandam  tradidi. 

t  EgOi^Odo  B^gocensis  episcopus  hano  chartam 
lectam  et  perlectam  conflrmo  et  suscribo. 

t  Signum  Eoberti  nobilissi  comitis  Northman- 
ni». 

t  S.  Willelmi  decani. 

t  S.  Rodulphi  archidiaconi. 

t  S.  Helgoldi  archidiaconi. 

t  S.  Eoberti  de  Tribus  Montibus. 

t  S.  AVillelmi  de  Archis  monachi. 

t  S.  Eugebranni  filii  Hilberti. 

t  S.  Willelmi  de  Bretulio. 

t  S.  Willelmi  de  Similiaco. 

t  S.  Willelmi  de  Golumt>eriis. 

Anno  ab  Incamatione  Domini  1096,  indict.  ir, 
concurrente  ii,  anno  xa  principatus  domini  Ro- 
berti,  Willelmi  regis  Anglorum,  filii  duois  North* 
manni®;  hsec  charta  confIrir.ata  est  et  sigillo  8U0 
signata. 

Actum  publice  Bfljocas ;  mense  Maio,  die  94  Cjjua- 
dem  mensis,  ix  Kal.  Julii,  luna  xxvii,feria  septima, 
bissextili  anno. 


HUGONIS  EDESSENI  ARCHIEPISCOPI 

Eptstola  ad  R.  Remensem  arcliiepiscopum  et  canoaicos  SS.  Apostolorum  et 

B.  Symphoriani. 

Reliquias  S.  Thaddxi  et  Abagari  regis  mittit. 
(Marlot,  MetropoL  Rem,  II,  244.) 


R. Dei  gratia  venerabili  Remensi  archiepis-  D 

eopo  et  eanonicis  SS.  apostolornm  et  beati  Sym- 
phoriani,  Huoo,  eadera  gratia  Edessenae  urbis  ar- 
ebiepiaeopus,  salutem  et  fratemam  in  Christo  di- 
leetionem. 

E.....^.  regis  Hierosolymorum  et  vester  capella- 
nna,  post  captionem  comitis  Jozelini  cum  prcBdioto 
rege  ad  Edeaeam  urbem  veniens  et  qnosdam  ami- 
608  BU08  de  partibui  vestris^honestos  valde  viros  in 


Ecclesia  vestra  reperiens,  consilio  cum  illit  habito 
super  ecclesia  Apostolorum  et  beati  Symphoriani, 
in  qua  eum  praefecistis,  qus  etiam  antiquitus  sedes 
exstitit  episcopalis^et  quod  nuUum  corpus  nomiuatl 
sancti  in  ea  jaceret  illis  intimavit,  et  quod  petere 
vellet  innotuit,  et  quod  devote  petiit  re  vera  asae* 
cutus  est.  Tandem  itaque  Deo  volente,  et  rege  oo* 
adjutore,sed  et  nostra  permissione  ab  Ecclesia  no- 
stra  thosaurum  recepit  pretiosisBimum  videlioet  re* 


^^9  AP  jQiPPSFBIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO.  ^ 

lla^^jl9  ^  8a|i.cio  Th&44®o  aposiolo  et  sancto  Aba-  A  nostrae,  Gerardi  archidia.coni,  Steph^ix^  4ecftni|  at- 
gftrg  j^ege  e^  confessore,  quot  ut  verum  esse  creda-  queThesonis  thesaurarii  connrmamus  e.t  sigiiii  no- 
ilfli    testiinonio   nostro   et   personarum    Ecclesiae      stri  impressione  signamus.  Valete  (2). 

>(2)  His  liiteris  appendet  plumbum  cum  fiUs  se-      latina  circumscriptio  :  HugOt  Dei  gratia  Edsssevjs 
§^^  c|4beiBf  Cj^i  impressa  est  effigies  archiepiscopi      archiepiscopus, 
emp  i^a^cujp  ^x  ymo  lalere,in  altero  vero  legitur  hacc 


FiLGONJS  ANDEGAVENSIS  COMiTIS 

DGNATIONES  P\M. 


TT 


I. 

Ecclesix  S.  Mauritii  Andegavensi  prxdia  quxdam 

cancedit. 

XAnno  A096.) 

{£QiL  Chnist.  ed.  1,  t.  II,  p.  128.] 

In  nomine  sanctse  etindividua)  Trinitatis,  Fulco 
Andegavensis  comes. 

Inter  alia  suse  soUicitudinis  studia  quibus  pecca- 
torum  sibi  providere  remedia  humanam  miseriam 
oportet,  illud  non  postremum  est,  si  juxta  Domini 
nostri  Jesu  Christi  salutare  monitum  dando  elee- 
mosynam  de  transitoriis  hujus  mundi  rebus  lucra 
facere  perennia  satagamus :  et  qnidem  id  multis  mi- 
sericordiaB  itineribus  adiri  posse  vidotur,  sed  haec 
compendiosior  esse  via  exi8timatur,si  per  Ecclesiae 
ffLCtQpiiAptfd  4:|niyer^rum  ndelium  matris  manum 
^r^fi^  |f^C||uU^tid  temporalis  poasesaio  in  sternam 
4i|t^ei2atjjur  pG|9^s^ipnem,ita  procul  dubio  et  jugi- 
J^  Pf^i  Jifgud|L|;>U9  p^riter  et  pauperum  Christi  usibus 
oollatnra  subsidium.  Quae  profecto  res  hoc  potissi- 
jmifi  le^ipQre  i09(;ni  {^oieat  oq^  et  exempli  et  me- 
m^,  iCAmoL  .fj^LUAdp  ^m  yebementer  in  maligna  pro- 
lapsoinstant  tempora  periculosa,  et  Qunt  hojnine^ 
nequam,seipsos  ut  arbitrantur,amantes,sed  revera 
odiontaa.ao  ei  Dei  direptores  parati  sunt  innumeri, 
sustentatores  vero  vix  inveniuntur  paucissimi.Igitur 
in  nomine  Dei  Salvatji^ff  fnpndi,  ego  Fulco  divipa 
dispensante  clementia,  Andegavensis  comes  de  Crea- 
toHs  nostri  jiiiAetiiS€ardiA  Aon.desperaASyUOtum  fore 
cupio  tam  praesentibus  quam  futuris  ad  quorum 
notitiam  pertinere  videbitur,  q^oni^im  aliquid,fl[eo 
placente,et  S.Mauritio  et  S.  Maurilio  corumqueser- 
vitoribus  constituere  divina  deliberatig^e  desidfira.- 
vit,  ac  demum  ad  effectum^Deo  propitiante,et  filiis 
meis,  Gaufrido  scilicet  et  Fulconello,  et  filia  mea 

jjcTOpg^r^e^WWrteatibu^  et  oonfir^^antibus,  pro,- 
.4u^i.J[)QfK>  ti^go  p.eo  fit  S.  M.auritio>  MJatm  ^ccleaiflp 
j^^d^f^vf^isiy  Aui  dqmilnus  Gaufridus  de  Meduana 
llteP  4^i WLte  pr^est  .epi^copus^tQtum  quod  habeo 
',)p  in^ujaQ^lQ^i^  .9Q\vtum  ot  quietum^icut  habeo, 
iii  j^ci^eluvm  babendum,  teneiidumi  vendendum, 
4fHU  dQi[iaudmn  eui  voluerit,  vel  aucceasores  ejus, 
Jnifi,  at.QqMa[n  juxta  ^ecurrentem  de  parte  Septen- 
4i999l#  V^  iVQCjSjtujr  ^i^Ieduanilia  ,l|Otam  .sicut  habeo 


B  cum  omni  integrit^te,et  omnibus  qw  ^d  ipBap  i^- 
sulam  yel  aquam  pertinent,  ^xpepto  qupd  »i  |Qr|^ 
homines  mei  per  eamdeip  ^uam  trj^uj^euxiities  intfjr 
^e  seditionemqi^oquo  jpdodo  fece^int,  foi^is  facti^ 
erit  meum^quQd  si  hQmines  episcopi  inter  ae  ^di- 
Itionem  fecerint,  foris  fa.ctvim  orit  epi^copl,  s^  vexp 
hommes  mei  cum  hominihus  Qpiscopi,.vel  homiQ^s 
episcopi  cum  ni^cis^seditionem  fiecerint;  ,inter  .me  Qt 
Qpiscopum  erit  foris  factum^sed  episcopus  distnj^- 
get  eos  vel  pr»positus  ejus  et  e,ccipiet  de  districiij^^e 
li  solidQS  et  dimidium*  Itaqoe,  sicut  supradict^^ 
est,  donamu?  et  firmam  /Qre  haQC  jdonAtionem  ^ 
perpetuum  volumu^  tam  /Bgo,  jquaxi^  A^  et  fUi^, 
ajcoeptis  t^men  quinque  miU,e  aolidis  M^c^ve^c^ 
mpnet^  ab  ipso  epi^cQpo.Gfi^uQndo^Etu^l^cdoi^- 
n  tio  et  concessio  ilrjmum  et  inv^Ifibile  in  p^i^uMi 
•  robur  habe^t,adYocatis  jt^m  de  pariiQ  ;[a^,q\wp\^ 
parte  episcopietvideQtibusetaudjeniibus  ^^9)jiitu\8 
ac  probi^ilibQs  persQnie^quorup  xi04nina|Baib|u^rij)i)^ 
,^unt,  propria  manu  dQnum  per  .cujfceliuxp  ciupf|r 
altare  Ji^Quiinicum  fecimus  et  ^cribi  Ju^vqii^y  ^i 
8.  Gruci?  hanc  Q^art^m  subter  (ir,iQAyijgjiQs.  ;(^4 
pi  gi^s  si^c(^^9porum  ,vq1  ^»^re4^fli  VfiQrwi,  .«W^ 
absit !  aut  vi^aut  malo  confiisus  ingenio  hanc  char- 
tam  aliquando  cassare  tentaverit,centum  libras  auri 
purissimi  damnatus  persolvat,et  conatus  ejus  effe- 
jG^m  npn  babefiiU^t  ai^teitribunal  Christi  rationem 
redditurus  assistat,  et  Juds  Iscariotis,  vel  om- 
jdium  quiiiapiaB  manus  in  Dominum  injecerunt 
^Qcius  perpetuo  et  indissolubili  anathemate  con- 

D  Actum  Andegavis  in  camera  episcopi,  ix  Kal. 
Jiulii^yigilia.S.  Joannis  Baptistae  anno  Domini  1096, 
indictione  iv,  epacta  xxiii,anno  quo  innumerabilis 
populus  ibat  in  Hierusalem  ad  depellendam  Pince- 
jxa,toruin  ^^v&^  penW9UtAQn€ixp,  fci|iQ^t  secij^do 
jBJino  quo  iJrb^Qua  ^9^  A.Qdegavuoi  ^tai^^t^- 
lippo  cegnaAte  Buppr  Kri^xcQs,  FulQ(»oe  ju^pnp 
dominante  auper  A^^e^fivinps,  fmvfio  ^ojQin.fi^iQffy 
ipsius  XXIX,  sub  GaufTrido  de  Meduana  ^^o^QfiRMifiOt' 
rum  epiacopo,aiu;io  i  pirdin^tiauU  i^aiugrflUQd  vide- 
runt  prff^sentes  et  audi^untjsticanpxvicjiQitQle^ci; 
de  parte  episcopi,  .GQsbe^i^  ^ec^ua,  i^^t^c^t^B 
.Q^tor,  J^i:Qwiufl  i^l;^  $.  gfligii,  )PQti;iv  ^im' 


4^ 


FDLCONIS  ANDEG.  COMIT.  DUNATIONES  PliE. 


A63 


cfius,  Guillelmus   "transligefensis   archidiaconus,  A  berro  et  qiiietjfe  erunl.  Si  \iniita  rneuiri  dlim  btffiild 


Guarnerins  Transmeduahehsis  archidiacbnus;  Endo 
arcliipresbyter,  Gaufridus  Girbariei,  Vuillelmus  de 
S.  Laudo,  Hadulphus  de  Vane,Richa1duB,Gaufridas 
Guid  Gedeon,  Willelmus  Musca,  Bernerius  Macon- 
dus  candhicus  cellarii^  Alberius  capellanus  episcopi, 
Willelmus  de  Caniiiidco,  Jnhelltis,  Gofridus  do 
Gastro  GonteriijBenedicluspresbytcr,  Gosbertus  S. 
Maurilii  canoniciis,  Laurentius  S.  Maurilii  carion., 
Goffridus  Cosm,  Radulphus  clericus,  Rosocelinu^ 
presbjter,  Johannes  de  Ramorfbrti  canonicus  S. 
Joannis  ;  et  isti  laici  :  GofTridus  filius  Elidonis  de 
Calonna,  Paganus  frater  ejus,  Eudo  filius  ejus,Ame- 
ricus  clericus  ;  de  parte  comitis,  Leo  do  Brioledo, 
Fiilco  niius  Ursoriis,  Segebrandus  comes  stabuli. 


vendidero,  bannerius  meiis  lorrerituluih  de  fiarra 
non  transibit  caugacapiendtvadaetiseritiam^moHic- 
chorum  vinum.  Si  ducllum  inter  homineii  iri^f<-* 
rcxerit.  illic  finiatur :  si  cririi  und  illofufti  hoihinudt' 
et  alio  extraneo,  similiter.  F^raerpositus,  rie*c  vicftfitliii 
dc  illorum  homine  non  se  intetmittat,  n6c  terfAlii 
illorum  intret,ncc  justitiam  de  illorum  horiifn6  itc- 
ciat;  quoadusque  clamorem  ad  abbatetn  bi^  fatstafll 
habeat.  Ad  villanl  vero  Lanariairi  exattiim  (fedi  itl 
angulo.  Scd  nott  est  tacfendum  quod  eiiclefei*  C6iii 
cessi,  si  exercitus  mfeus  ierit  in  terrdrii  inimtCorhftl 
meorum,  causa  vastandi  aut  castrum  facieridf ,  ricfri 
eat  homo  ccclesia3  illius,  nisi  bellum  insurrexerit, 
plaustra  nec  boves,  nec  asini  illorum  a  meis  mlni* 


Petrus  Rubiscallus,Giraldus  pracpositus^Gericus  fi-  ^  stris  non  capienlur.  Omnia  libera  et  quieta  sinteis. 
i: : —  o n j^ii:  ii:^t.-.-J..;-  j»  o  r,..i^        Ilauc  atitem  donatibncnl  feci  anno  xxvii  Roberti  re- 

gis  filii  Hugonis  Magni.  Postquam  vero  Baldricus 
abbas  monasterium  derdiqriit,  ereihlimqftfe  furtim 


lius  ejus,  Herveus  Rosondelli,  Rich&tnl^us  dc  S.  Quin- 
tino,  GaufTridus  Trevis,  Hugo  de  Vado,  Ranulfus  de 
Credone. 

Sigaum  Fulconis  comitis  ;  S.  Gofridi  filii  cjus  ; 
Falconis  filii  ejus,  Ermingardis  niiac. 

IL 

Charta  donationis  pro  monasterio  S.  Nieoiai, 

(Breviculum  fundationis  et  series  abbatum  S.  Nicolai 
Andegavensis  auctore  Laurentio  LEPELLETiER, 
pag.  5.) 

PHsbi^  tfeMpttHbrijJ  nohnulli  reges  ac  principes 
ecele^flS  ih  Chridti  itomlnc  ^diflc^re  curaverunt.  Et 
egD  PiHbd  eoitfes  Aridega^orum,  licet  de  ultimis  et 
desldiddB  hdminibus  tmus,  in  Dei  nomine  atque 
silifiih!  prsdsnlid  ChrisCf  Nicoltii,  ecclesiam  in  pro- 


petilt,  ac  postremum  majus  monastorium  repatria- 
vit,apud  Thabennensium  monasterium  vitam  fini- 
vit.  Post  huuc  domnus  Albertus  Reginaldum  mona- 
chiim  loco  ejus  restituit,  qui  ante  benedictionem  ad 
filium  meum  GaufTrcdum  fugit,  atque  regimen  mo» 
nasteriiiVindocinensis  noviter  constructi  absqueli- 
cenlia  sui  abbatis  suscepit.  Postquam  ? idi  esse  illu« 
sum  a  duobus  abbatibus^irdtiTB  talde  jtrsri  nt  tho^Ait- 
chi  alii  ad  monasterium  stium  cito  remcds^^^f; 
Deinde  rogavi  domnum  Vualterium  abbdletti  Sanctf 
Albini  ut  domnum  Hildinum  priorem  illiuni  ^6cle^i8it 
concessisset.  Qui  ordinatus  anno  1032  isib  Iricapnft- ' 


specta  urbis  Atidegava^  aediflcare  dfectevi.  Ac  millc-  C  tione  Domini,  die  Nativitatis  beatie  MaHife,  qili  drf' 


simo  vigesimo  anno  ab  Incarnatione  Domini  a 
domiro  prsBulB  Huberto  nomine  urbis  prd^dictos, 
feci  sacrare.  Post  cujus  sacrationem,  non  multo 
post  tempore,  ex  monachis  Sancti  Martini  monaste- 
rii  majoris  nomine  Baldricum  abbatem  constitui, 
atquead  fratrum  sustentationem.atque  pauperum, 
ex  meis  rebus  propriis  ipsam  ditarc  curavi.  Dcdi  illi 
ecclesis  super  ripam  Brionel  vineas  ac  viridigariurii 
genitricisme®,cum  culturispropriisquas  exstirpavi 
et  complanavi ;  dedique  illi  in  lupello  duodecim  et 
eo  amplius  arpennos  pratorum.  H^ec  omnia  sine 
censu  et  sihe  decima,  libera  el  quieta  lit  regale  alo- 
dium.Via  autem  triumphalis  quas  ducit  ad  civita- 
tem,  dividit  culturas  has  et  terram  ad  eas  pertincn- 


annus  tertius  Hcnrlci  regis,  monasterium  regulariter 
regit,  Res  autem  ecclesi»  praescriptas  a  domlntr 
Berengario,atquedomino  Reginaldo  scriberejussi, 
et  priusquam  ad  Jerusalom  ultima  vice  perrexissem 
manu  mea  corroboravi. 

IIL 

Altera  donatio  pro  eodem  monasterio  S.  Nicolai 

{Ibid.,  p.  7). 

Quantum  intellectus  sensusque  humanus  potest 

rri^nte  sagaci  pensare,atque  solerti  indagatione  per- 

pendcre,  nihil  amplius  valet  inter  hujus  seeculi  fu- 

gltiva  gaudia,  ad  iaeternam  retributidnem  pfbmeren- 

dam,  quam  si  res  proprias  locis  divinaB  venerationi 

pra;paratis  in  alimoniam  curemus  impendere,qua* 


tem.  SB^er  riptttil  vero  Brionela  parte  meridionali,  n  tenus  terrena  bona  per  manum  pauperis  Gfaristfis 


eat  tnansioeaittJiA  noat^orlim.  A  parte  vero  australi, 
manflio  bUbulcobfim  no^trorum,  ilHcque  desd^ndit 
in  flttvitim.  Btddique  illi  ecclesiae  terram  Accisorice, 
liberAm  et  qtif^tairii  scllicet  vicarfam,  fodertim, 
ouintBtiw  eoii8Qtstudine8,qtia8  terri  reddere  solet. 
Haoeaotenl  coneHmblaVit  mihi  Vuido  thesburarius 
Saaett  M ctiHtii ;  et  IHe  eaifi  tenebat  de  Alberico  d^ 
maift^  JdKiinia  qnOndatot  optimate  riostro.  Goncam- 
biii  qae  ^  dedi  propter  terram,  h«c  fuerunt :  me- 
dietas  ecolesi®;!  clausum  vines  inter  Meduanam  et 
Briohely  irans  iSrumeh  vero  vinead  alias.  Si  vineos 
eom  TinagiiB  monaohie  datsd  fuerinti  aut  empta!,li- 


ipse  suscipiat^et  nos  de  caduca  substantia  mercime- 
nia  conficiamus  (eterna.  Quocirca  in  Dei  nomindv 
ego  quidem  Fulco  Andegavorumcomesetuxormea 
Hildegardis,  filiusque  noster  GaulTredus  notumiieri 
cupimus  sanctae  Ecclesi»  fidelibus^  qualiter  auctore 
Deo  moriasterium  in  honore  beati  Nicolai  confesBO- 
ris,  in  prospectu  urbis  Andegavae  fundantea,  mona- 
sticum  inibi  ordinem  secundum  beati  patris  Bene- 
dicti  regulam  in8tituimu&,ip8umqueIocumexrebua 
possessionis  nostrsB  disponimus.  Itaque  pro  divinas 
majestatis  honore;,  et  spe  iretribulionis  a3terhffiype&- 
catorum  quoque  remissioney  ac  animarum  salute, 


483 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


484 


per  hanp  coiiceBsionis  scripturam,  donamus,dona- 
tumque  in  perpetuum  esse  volumus  ca^nobio  sancti 
Nicolai  et  congregationi  monachorum  inibi  degen- 
iium  de  facultate  nostra ;  hoc  est,  in  Andegavo  pa- 
go,  non  longe  a  civitate,  terram  qus  dicitur  ad  Ac- 
cisarias  totam  integre  et  quiete,  sicuti  eam  ab  Al- 
berico  dominico  vallo  nostro  Quidone  sancti  Mau- 
ritii  ffidituum  tenuisse,  nosqueaVuidonethesaura- 
rioperconcambia  commutasse  constat.  Donamusin 
alio  loco  juxta  monasterium,  interfluente  tantum- 
modo  fluvio  Brionello,  de  terra  arabili  ad  stationem 
modiorum  duodecim  :  et  in  ea  viridegarium  et  vi- 
nearum  arpennos  duos.  Item  in  loco  qui  nominatur 


A  Lupellus,  in  ripa  Meduan®  pratorum  arpennos  duo- 
decim.  Item  apud  villam  Lanariam,  inter  saltum 
CaptiflB,  terram  ad  stationem  modiorum  trium.  In 
terra  sancti  Petri,  vinearum  arpennos  undecim  ad 
censum  et  decimam. 

Signum  f  flrmitudinis  acomite  Gauffredo  manu 
propriaTimpositum.  Hujus  autem  constitutionis  seu 
donationis  auctoritas  ut  in  Dei  nomine,  per  succe- 
dentia  tempora/irmiorem  obstineat  rememorationis 
et  conservationis  vigorem,  manibus  propriis  eam 
signo  crucis  insignivimusetfldelesnostros  roborare 
rogavimus. 


RAIMUNDI  DE  CURAMONTA 

Gharta  qaa  Bierosolymam  proficiscens,  prffidia  qusedam  monachis  Tutelensibus 

impignorat. 

(Anno  1096.) 

(Balux.  Hutaria  TiUelensis,  p.  441.) 


Noverintprcsenteset  futuri  quod  ego  Raimundus 
de  Curamontaf  quando  volui  pergere  Jerosolymis 
cum  Raimundo  vicecomite  Torennense,impignoravi 
abbati  Willelmo  monachisque  Tutelensibus  quar- 
tam  partem  ecclesis  de  Branceliis,  videlicet  quar- 
tam  partem  decimi  et  proferentii  et  fevum  presby- 


B  terale  meamque  turrem  et  alias  domos,  etc.  Hoc  au- 
tem  factum  est  anno  incarnati  Verbi  4006,  indi- 
ctione  iv,  anno  pontiflcatus  domni  Urbani  papas  se- 
cundi  octavo,  Philippo  rege  regnante,  Lemovicipa 
sede  episcopo  carente,  Willelmo  abbate  Tutelensis 
monasterii  pastoralem  curam  agente. 


RAIMUINDI  (.OMITIS  S.  yEGIDII 

DIPLOMA 
De  donatione  medietatts  villaB  Gibelkt  facta  S.  Victori  Massiliensi. 

(Anno  1103.) 
(Bdidit  Martsne,  ampl.  Collect.,  I,  600.  Ex  archivis  S.  Victoris  Massiiiensis  eruit  D.  Fumerius.) 


In  nomine  sanctA  et  individuaB  Trinitatis,  ego  (1) 
RAiMUirDiiB,  gratia  Dei  S,  iEgidii  comes  et  Provincie 
marcbio,  princeps  autem,  Deo  auxiliante,  militie 
Christiane  in  Hierosolymitano  itinere,  considerans 
peccatorum  meorum  immanitatem,  atque  parvissi- 
me  qae  mecum  est  GhristianitatiSi  pro  diversis  ex- 
ce88ibu8imbeciilitatem,instante  etiam  omnibusque 
modis  inquirente,  laboresque  suos  et  sollicitudinem 
in  meo  servitio  expendente  domno  Richardo  S.  R. 
E.  cardinali  et  Massiiensi  abbate,  dono  et  concedo 

(l)  Hanc  cbartam  edidit  Baluzius  in  suis  ad  Hi- 
stonain  domus  Arv^mic»  probationibus,  sed  adeo 


C  unigenito  Dei  Filio,  ejusque  venerabili  matri  S.Ma- 
ri«,  necnon  pretiosis  martyribus  Victori  et  sociis 
eju8,alii8que  quomm  reliquis  apud  honorabile  mo- 
nasterium  Massiliense  in  Ghristo  requiescunt,  me- 
dietatem  civitatis  qus  vocatur  Gibellet,  que  etiam 
in  littore  maris  Magni,  altis  muris,  firmisque  turri- 
bus  munita  inter  Tripolim  et  Beritum,  et  omnium 
ad  eam  mari  et  terra  pertinentium,  videiicet  in  ec- 
clesiis,  villis,  castellis,  casalibus,  terris  cultis  et  in- 
cultis  ;  in  portu,  ac  naufragiis,  sive  in  cuncti8  ubi- 

truncatam  et  interpolatam,  ut  necessario  ftierit  re* 
cudenda. 


DEKMATII  HIBERNIENSIS  ITINERARIA. 


486 


ne&iiis.  Ista  omnia  ego  R.  Dei  gratia  co-  A 
iuUbili  donatione  confirmo  et  corroboro 
)eo,  prsdictisque  sanctis  ac  monasterio, 
qaoqae  ejusdem  loci  abbati  R.  vel  illius 
I  etiam  priesentibus  et  futuris  ibidem  Deo 
mBf  sine  fraude  et  dolo  omnique  maloin- 
in  perpetuum  honorifice  possideant,  po- 
teneant»  feliciter  honesteque  habeant.  Hoc 
n  venerabilibus  commilitonibus  meiscon- 
iBy  imo  cohortantibus,  Wilhelmo  scilicet 
in  comite,  Biterrensi  vero  viceoomite  B. 
^)  Aieardo  Massiliensi  ,Berengarioq  ue  Nar- 
quatenus  omnipotens  Deus  per  dictorum 
m  congregationis  intercessionibus  et  meis 
i  dignetur]niquitatibus,etsue  paucissime 
Jtatis,  qus  me  sibi  post  ipsum  in  caputet  |^ 
n  elegit,8e  opponat  adversitatibus.Ghartam 
aiionis  hujus  ita  firmam  et  ratam  inviola- 
I  tam  ego  quam  prsscripti  nostri  exercitus 
esee  volumus,  et  volendo  sancimus,  san- 
i  auctoritate  supemijudici8,beatiquePetri 
mm  principis,  ciyus  oi)edientiaacfideh'tate 
a  arma  ge8tamus,omniumque  sanctorum, 
ip  contradicimus  quod  nuUus  rex,  nuUus 
ynulli  denique  cujuscunquedignitatisordi- 
re  clericus  sivelaicalis  potestas,  eialiquam 
m  imimpendo  inferreprsesumat.Siautem, 
ntlpost  nostrum  excessum^quia  mortis  le- 
bjaeemus,  aut  ante,  quoniam  judicia  Dei 
malta,aliqui8  higus  nostrilaboris,Deoper- 
ypotestate  prsditus^cupiditatis  su»  tyran- 
aper  eleemosynamautdonationemnostram  C 
leam  infringendo  tentaverit,divineultioni 

Ivalus  scripsit,  Aicardo  reverendissimo  Mas* 
Lique  inde  occasionem  sumpsit  in  indicead 
dcardum  faciendi  Massiliensemepiscopum, 
petendissimi  titulus  nullialiiquamepiscopo 
re  po88et.Verum  prieterquam  quodiUer^f^- 
iis  titulus  in  hujus  chartseautographopere- 
iet,avertere  debuisset  eum  ab  hac  opinione 
ionis  nomen,quod  hic  ei  tribuitur;  nam  vel 
U8  loci  lectio  demonstrat  omnes  hic  com- 
to8  esseMllustres  militescruce.signatos.Ba- 


in  futuro  pcenis  plectendus  subjiciatur,  et  in  pr«- 
senti  quemadmodum  Achab  proagroNabothJesra- 
helitffi,quem  male  possidere  conoupivit,  dehoneste- 
tur,  ac  judicio  publico  condemnetur,  omni  honore 
privetur,ni8i  quod  ii\ju8te  pr«8ump8erit,digna  sa* 
tisfactione  emendare  curaverit,  in  prietinam  dlg* 
nitatem  honorem  restituens,  et  pro  damno  quod 
intulerit,  monasterio  auri  optimi  libraa  miUe  com* 
ponens,  charta  ista  donatione  stabili  immutabili* 
que  permanente  in  perpetuum. 

Facta  est  autem  charta  donationis  hujue  anno 
ab  Incarnatione  Domini  1103,  mense  Januario,8ub 
die  XVI  Kalend.  Februarium,  luna  v,  indict.  u, 
in  castello  quod  appellatur  Mons-Peregrinue,  et 
est  ante  portam  Tripolensem  conetitutum,  reg- 
nante  etiam  in  Francia  rege  Philippo,  epaota  xi 
concurrente. 

t  Raymundus  oomes  firmat. 

t  Signum  Arvemensis  Willelmue  eomes  flrm. 

t  Signum  Bernardus  vicecomes  firm. 

t  Signum  Aicardus  iirm. 

t  Signum  Berengarius  Narbonensle  flrm. 

Signum  Willelmus  Ugonis  firm. 

§  Signum  Petrus  (3)  episcopus  Glandensis  fir- 
mat. 

§  Signum  Arbertus  S.  Evrardi  abbae  firmat. 

Signum  Pontius  GriUonensis  firmat. 

Signum  Willelmus  Petri  firmat. 

Signum  Berengarius  Willelmus  firmat. 

Signum  Aicfredus  firm. 

Videntibus  Durando  et  Raimmundo,  qui  hanc 
chartam  fecit  monachis  et  Bemardo,  et  Stephano 
clericis. 

luzii  opinio  in  erroremtraxitauctorem  novttGaUie 
Christian»^  aui  ut  Aicardo  pseudo-epiecopo  Massi* 
liensi  locum  aaret  in  serie  antistitum  Maeeuiensium. 
Remundum  qui  tunc  sedem  lUam  occupabat,  diu* 

3ue  post  supervixit,  bipartitue  eet,  ut  Aieardum 
uos  mter  Raimundos  ooUocaret. 
(3)  Hic  e{)isco]^u8  hactenus  ignotus  desideratur 
in  vulgatie  indicibus  prffisulum  ulandaten8iam,abi 
coUocandus  est  interPontiumet  Imbertum. 


DERIATII  WDAM  HIBEBNHIS 

PROFICISCENTIS  JERUSALEM 

ITINERARIA   SEU   EXHORTATORIA 

(Martbn.  Thesaur.  Anecd,,  I,  340.) 


nafATi08,~natione  Hyberniensis,  omnibus  D  Babylonis  nomine,mundum  hunc,chari88imi,hio 
Miem  hic  se  cognoscunt  non  habere  civi-  vos  intelligere  volumus  in  maligno  sio  utiquepoBi- 
Btiiram  inquirere,  exire  de  Babylonia,  et  tum  (/  Joan.  v),  ut  nihU  confueiue  eit,  nihil  tarba- 
idire  Jerofialem.  Ientiu8,c^ju8  omnine  mhU  vel  ceriiiadiae  8itbieer> 


487 


AD  GODEFWDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


iiu8,  ye\  incertitudine  certtus.  Hic  non  jam  turrim  A  quippe  cum  etmitiusergaeosfiatrquostemporaliter 


ediOcat,  qiriai  etsi  non  sanctis  meritis,  tamen  ad 
sancta  utcunque  contendat  ascendere,  sed  fodit  la- 
cu8f  eisternas,  puteos,  pedicas  ponit  et  decipulas^ 
quibu6,ei  fleri  possit,etiam  coelestesterrenos  tentet 
efficere,eoque  jam  loco  est^sic  in  profundumvenit 
ut  jam  pene  ei  congruatquod  de  peccatoredicitur: 
Peccaior  cum  venerit  in  profundum^contemnet  (Prov, 
xvin).  Quis  est  enim  qui  recogitet,  qui  tribunalipse 
suffi  mentis  ascenden8,ante  judicium  de  judicio  co^ 
^tet?Nec  tamen  cessiLt  pius  ille  nos  Pater  CGelestis 
monere,  tanto  quidem  sblito  nunc  frequentius, 
qua»to  post  pravitates  cordis  nostri  ire  nos  videt 
pertindeius.Vidistis  hoc  anno,charissimi,mi11esimo, 
Yidelieet  oentesimo  decimd  septimo  ablncarnatione 


sic  Deus  percutit,  eisque  non  cautum  non  sit^quos 
et  ipse  aliorum  hic  mortibus  emendat  et  corrigit. 
Cum  gratiarum  itaque  actione,  non  ut  indignatio- 
nem^sed  ut  paternam  et  piam  hanc  Dei  suscipientes 
correptionem,  nolite,  charissimi,  nolite  negligere 
sic  correpiionem,  ne  forte  manum  suam  aggravet, 
ne  forte  vos  in  furore  suo  conturbet,ne  fortevosin 
ira  aua  praBcipitct.  Exite,  ut  dixi,  exite  de  Babylo- 
nia ;  ite,  aut  redite  Jerusalem  :  lapides  sanctuarii 
qui  dispersi  sunt  recoliigite ;  muros  quos  destruxit 
Nabuzardara,  princeps  militiae  Babylonis,restruite. 
Sed  quid  putatis?forsan  de  Jerusalemhac  terrestH, 
ad  quam  ire  vel  redire  rac  cernetis.  Quod  dico,  me 
dicere  creditis,quanquam  et  ad  hanc  propterillam 


Domini,  quoties  cfuasi  dcscendit  et  venit  ad  nos,  n  ^^  q^^  ^^^  intcndo  ire  landabiie  sit,  non  tamen  de 


nuncin  virga,nunc  in  baculo.Quid  enim?Nunquid 
aliquando  imbres  tanti  vidistis  rmpetus?  Nunquid 
hujiHi  fragoris  audistis  t6nitrua?Nunquidaiiquando 
fulmina  tot  sievierunt  in  discursibus?  TerrsB  motus 
etiam  per  loca  tanti  fuerunt  ut  non  soium  subrue- 
rentur  urbes,  quod  aliquando  audivimus  ;  verum 
eliam  montes  novo  qnodami  stopendoque  miraculo 
ab  \pBW  dubVferterentur  radicibus.  Terrores  autcm 
de  coelo  et  signa  haec  quae  prius  aetas  fuisse  memi- 
nit,nocti8  terapore  a  regione  aquilonis,CGelum  par- 
tim  quasi  clibanus  succensus  incanduit^  partim 
quasi  die  media  ad  melium  fbre  noctid  claraadmo- 
dum  lucd  resplenduit.  Has,  charissimi^  has  nobis 
voces  Altissimus  dedit,his  et  terribiliternos  adrao- 
nuit,et  olementer  exterruit;nam  et  sialiquandoful- 


hac  mentionem  hic  facio.  De  spirituali  ago^charis- 
simi,  de  coclesti  Jerusalem,  quw  sedificatur  ut  civi- 
tas  (PsaL  cxxi),  in  cujus  nimirum  ledifleationedi 
quas  quisque  virtutes  acquisierit,tot  quasi  lapides 
porrigit.  Ad  h&nc,  charissimi,  cum  de  Babylonia, 
de  mundo  videlicet,  vos  exire  moneo,  vos  pi*ovoco 
ad  hujus  aediflcationem  vel  reaedificationem  quaH- 
cunque  mea  hac  exhortatione  vos  excito,  ad  hanc 
qui  peregrini  estis  super  terram,  velut  ad  manen- 
tem  (Hebr.  xiii)  et  fundamenta  habentem  civilatem 
(Hebr.  xi)  de  domo  hac  lutea  vos  evoco.Haec  utique 
sita  est  in  montibus,  ideoque  onustus  ad  eam  om- 
nino  aliquis  ascendere  non  prflevalet.  Exoneretnr 
ergo  primura  oportet,  quisquis  montana  hsc  vuH 
conscendere.  Sarcinam  hanc  mundanam,  concupi- 


gwk  mbltipUc&ns  sic  nos  conturbavit  ut  etiam  in  C  scentiam  videlicet,  et  curam  saecularem  projiciot. 


ipsis  ecclesiis  raorte  corporali  quosdara  prosterne- 
ret,  Leodii  tunc  positi  quod  contigisse  vidiraus,  in 
ho6  \)fio  ftoti  chrdclis  in  nos  exstitit,  sed  pielatera 
hobis  suaih  exhibuit,<iisciplinae  videlicetseveritate, 
mortibus  corporum  longe  mitioribus  quara  sint 
ffit^ms  supplicia  gehennnrum,  perpetrata  flagilia 
vindicans.  «  Mortibns  eniih  corporunl,ait  Augusti- 
dus,  legiinus  alios  morluos,  propter  non  sua,  sed 
aiiena  pecoata;ubi  magis  est  in  dolore  cordis  plaga 
viventium  quam  in  resolutione  carnispoenaraorien- 
tium ;  ubi  animae  de  corporibus  exeuntcs,  suas 
datisa?  habent,  vel  bonas,  vel  malas,  non  propterea 
gravatffi,  quia  exutae.  »  Haec  Augustinus  in  prirao 
contra  Marcionitas.In  scduhdo  autem :  «  Quisscit, 


seipsum  abneget,  extra  portam  cum  Gbristo  exeot, 
iraproperiura  ejus  tollat,carnera  suara  cum  vitiiset 
concupiscentiis  cruciflgat.  De  benevolentia  vero  et 
comraunione  ex  arabulanti  est  exhort^tionem  his 
fieri,quibus,Apostolo  docente,  innotuit  talibns  ho- 
stiis  Deum  promereri  (Hebr,  xiii);  Hoc  borium  illud 
est,  quod,  juxta  euradem  Apostolum,ad  omnes  dd- 
bemus  operari,  maxime  ad  domesticos  fidei  (Got. 

VI). 

Pensate  ergo  quantum,vcl  quale  bonum  hoC  sit, 
a  quo  conditionis  humiDinae  nerao  excluditur;  tanto- 
quc  hoc  mihi  cseterisquedomesticisfideiimpendite 
propensius,  quanto  inhumanius  nobis  negabitis 
quod  debctis  omnibiis.Videtisquod  exsulemmefe- 


ait,  quid  vel  eis  post  ihbrtfenl  bmvA  compensationis  h  cerim  prb  Deo,  vidcti^  (Jtiod  cruccm  non  hanc  tan- 


Deus  tribuit,  quorura  raortibus  viventes,  auteraan- 
davit,aut  terruit?Nara  delicta,  ait,  quoruradara  ad 
poenalem  ani  mi  dolorem  terroremque  mcgorera  etiara 
illorum  qui  ea  tioA  sdhiitttint,  non  ^piritualibns, 
sed  corporaiibus  mortibus  plerumque  Deus  vindi- 
cat,  et  conditio  qua  sunt  post  paululum  morituri, 
etiam  isto  raodo  serviat  Dei  providentiae,et  inusum 
nostrse  cedat  disciplinse. 

Eb66  charissimi,  non  me,  sed  Augustino  docente, 
didToistis  in  ultione  plennnque  alienorum  peccato- 
rufm  aliquos  hic  a  Deo  pereuti^  nec  percussis  ipsis 
(Hmtoy  QOd  nMdiooriter  non  |>ercus0i8  pi^edsci, 


tum  qua;  in  panno  estrsed  quodcrucemChristiego 
bajulo.Videtis  quod  ad  Deum  non  Jerosolymis  tan- 
tum,  scd  ubique^  quia  ubique  est,  confugio.  Per 
ipsum  ergo  moneo  vos,  cavete,  qUantum  in  vobis 
est,  ne  in  via  hac  dcflciara.  Est  aliqua  profecto  ad 
Deura  via,  his  qui  in  via  Dei  sunt,  pro  Deo  mini- 
strare  necessaria ;  hanc  tenete,  ab  hac  deviare  no- 
litc,  per  hanc  vel  voluntatis  passibus  indesinenter 
incedite.  Haec  revera  via  est,  qus  de  exsflio  redscit 
ad  patriam;b»o  via  est  qu®  ducit  ad  nWMtUem  it 
fundamenta  kabentem  civitatem ;  ha^,  iiai{Qatfiy  "ffli 
est,qu(B  recte  de  Babylonia  dUCit,et  reAMtJerUilh 


m                                                    GlS&tA  TANGftG{»«  190 

lem.  Si  igiiur,  fralres  ehariflisimi,  ui  in  iaiiio  dixi*  A  f^t^^tis,  mUU  fecUiU  (McUth,  xxvi);  nisi  eic  feceriiis, 

mus,  mAnentem  his  vos  civitatem  habere  non  co-  ne  irascamini  mihi,  ne  commoveamini ;  pro  vero 

gnoflcitis,  si  fuiuram  inquiriiis,  hac  via  quaeriteet  vobis  isie  dicii  Scoiius,  quia  ibiiis  in  ignem  wler- 

invenietis,  hac  via  incodite,  ei  pervenietis;  hac  via  nunif  qui  parattu  est  diaholo  et  angelis  ejus  {ibid.). 

indere  saiagite,  et  Deuro  deorum  in  Sionvidebiiis.  Date  ergo  poiius  operam,  charissimi,  ui  dicatur 

Nec  mrremini  quod  mihi  via  ista  esi ;  eienim  eisi  vobis:  Venite.benedicti  Patris  mei,  percipite  reguum^ 

llybernensis  sum,  eisi  sum  Scoiicus,  iamen  sacra-  quod  vobis  paratum  est  ab  ori^ine  mundi{ihid,)^(\\io^ 

mentorum  Ecclesias  vesiraeque  (idei  sum  condome-  sic  assequi  poieriiis,  si  pro  Deo  ex  eo  quod  ha- 

eticus.  Quod  ergo  sspe  jam  dixi  erga  domesticum  beiis  in  pauperes  Chrisii  beneficeniissimi  fiicri- 

hunc  fidei  vesirae  beniflceatiaj  oi  communionis  no-  tis.  Valeie.  Ei  cum,  annuenie  Deo,  vesiram  hanc 

lite  oblivisci ;  nisi  enim  meniiiur  AposioIus,^a/i6uf  scnsero    beneficeniiam,    eiiam    pro    Eaimbaldo, 

hotUis  promeretur  Dens  {Bebr,xi\\).kAn\\\m\m,^\im  queeso,    Loodiensi   oraie,   qui   proficiacenii   mihi 

adhuc  estis  in  via,  inier  eos  fieri,  quibus  diciurue  hanc  pro  viaiico  providit  ei   conscripsit  episio- 

est  FiiiuB  hominis  :  Qmndiu  uni  ex  minimis  meis  lam. 


Gi:8TA  TANGREDI 

IN  EXPEDlTlOiNE  JEROSOLYMITANA 

AUGTORB 

RADGLFO  GADOMENSI   EJUS   FAMILIARI 

(Mabten.  Thes.  Anecd,^  III,  107,  ex  ms.  codice  Gemblaeensi.) 


ADMONITIO   PRiEVIA 

Chronici  Sicili3S  appendix  est  sequens  Taucredi  historia,  Rogerii  enim  illius  egregii  beltataris  agnomvn$ 
Wiscardi,  qui  SicuUim  gentem  a  Saracenorum  jugo  vindicovit,  cognatus  erat  Tancredus,  et  sub  Boamund^ 
Bogerii  ejusdem  filio,  in  eepeditione  Jerosolymitana,  qiiasi  dux  sub  regc  el  sociindus  ab  eo  mililavit. 

Quamvis  autem  non  omnem  viLse  seriem,  sed  ea  solum  hxc  historia  comptectatur,  qu3S  sub  tanto  principe 
^utnque  annorum  ^palio  dux  ille  inclytus  prssclare  gessit,  magnum  et  insigne  est  virtutis  itlius  manumentum, 
tpsumque  ut  maximum  xtatis  suw  ducem  extremx  posterUati  commendabit,  Hsrc  ipsum  ostendet  in  recupe^ 
ratiane  terrx  sanctx  plurimum  et  feliciter  insudasse,  ceeterisque  Christiani  exercitus  ducibus,  qucs  adeo 
prsedicnvU  antiquitas,  longe  ipsum  prcVstifisse,  et  de  vindicata  ecctcsix  Petxstina  camdem  ferme  laudem 
quam  de  Sicitia  Rogerius  Wiscordi  promeritum  fuisse,  Istud  porro  testantur  qux  Niccx,  qu3s  Tarsi  et  Ma- 
mLUse,  dum  expugnarentur ;  qux  Antiochue  ante  etpost  expugnationem  omnium  molestissimam ;  (tussJeroso* 
lymis,  qux  in  transfretatione  fluvii  Bardaiy  qux  coram  Alexio  imperatore^  qux  tandem  ubique  legitur  ges^ 
sisse :  nec  enim  quidquam  hoc  bello  susceptum,  nisi  leve  illud  sit,  et  feliciler  consummatum  fuit,  in  quo  prx- 
clara  virtutis  eximix^  singularis  sapienti(e  et  consilii  specimina  Tmcredus  non  dederit, 

lis  igitur  omnibus  enarrandis  totus  incumbit  hujus  auctor  historiss,  nec  aliud  sibi  proposuisse  hac  sua 
Ittculmitione  asserit  expresse,  articuto  53  his  verbis  z  Geiebrel  suos  Normannia  Roberios^  reliquos  duoes  oc- 
cideos  rctiquus,  mibi  uous  Marcbisides  suflicil,  cui  non  suilicio  vei  lulus. 

Quisnam  vero  is  auctor  fuerit,  qua  ex  gente^  quave  setate  vixerit,  nonwn,  ingenium,  vitx  institutum,  opera^ 
prelium  est  ex  ipsius  historia  investigare :  nec  enim  parum  ad  ejusdem  historue  commendationem  conferre 
hace  possunt.  Nomen  ipsi  Badulfo  fuisse  prima  hsec  inscriptio  prodit  Tancredus  Badulphi,  patriam  vero  Nor- 
manninm  ex  articuto  lvii  coHigimiu,  ubi  Antiochenam  aescrtbens  expugnationem,  qux  inchoata  anno  4097 
producta  in  integrum  annum  fuit,  haec  de  se  quasi  obiter  dicit:  Sigiiuui  lilud,  cum  adbuc  in  imterna  domo 
Caduiui  adoiescenlulus  degerem,  nondum  mibi  yisa  seu  nota  nisi  nomine  lenus  Anliochia,  sed  nc^ 
Roma. 

Naius  igitur  Cadomi  est  anno  circiter  4080  eadem  vero  in  urbe  educatus,  et  a  teneris  sub  celeberrimo  illo 
Amulf^,  qui  comitis  fiormannitS  capeilanus  in  belto  sacro  erat,  et  per  obitum  Adhemari  Podiensis  episcopi, 
ihrisliano  prxposittu  exercitui,  Jerosoiymitanam  sedem  sortitus  est,  operam  et  studium  impendit  optimis 
discipUnis ;  unde  et  librum  ei  suum  dicat,  et  prxceptorem  ipsum  appellat,  Elej;i  te,  ait  in  prxfatione,  hr^ 
nulphe,  palriarcba  doclissime  doclorum,  qui  pagina;  meae  supeiflua  rcscces,  rimas  implcas...  mollita  mihi 
erit  quaecunqQe  eril  correclio  lua.si  quem  sortilus  sum  praecipiorcni  puer  juvenem,  nunc  quoqae  corre- 
ftorera  le  impetravero  vir  senetn. 

Qmdes  stib  taii  prseceptore^  et  auantos  in  studiis  progressus  Radulphus  fecerity  judicet  sequus  lector  ex 
ipsius  scribendi  modo ;  nanc  vero  litteraturam  varvo  admodum  intervallo  temporis  consecutus  est.  Nondum 
eiUm  excesserat  ex  ephebis,  quando  in  militicB  disciplinam  vocatus  est.  Anno  autem  circiler  4107  cruce  si- 
gnatuM,  sub  Boamundo  principe  meritus  est  stipendia,  et  bicnnio  post  in  expeditione  Edessana  $ub  signis  Tan^ 
erHtimUitMi^ 

Patboi.  CLV«  16 


491 


AD  OODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


m 


Quas  tunc  m  exercitu  partes  gesserit  silendvm  fuiuvit  modestissimus  scriytcr,  sed  pra^cipvas  credimus 
ipsum  egissCf  qui  singularcmy  uti  satis  insnnal  in  citn  a  jam  prarfationcy  vtrivsquc  principis  bcnevolentiam 
cansecutus  est,  Nec  tevis  nos  movet  conjcctura  quin  Badutphum  illum  de  Acone,  quem  sub  Hogerio  nepote 
Tancredi,  et  in  prindpatu  Antiochix  strenuum  civitatis  ejusdem  ducem  fuisse  scribit  Guuterus  conceltarius  in 
libro  cui  titulus  Bella  Aoliocbena,  hunc  nostrum  liadutphum  existimcmus  esse\  cum  alias  nobis  non  constet 
de  isto  Radutpho  quisnam  fuerit,  Quem  enim  Tuncredus,  tum  ut  sibi,  tum  ut  Hogerio  consuteret,  ipsique  ut 
principatum  in  extera  regione  conflrmaret,  huic  debuit  mumri  destinare,  nisi  certe  mititcm  ittum,  de  cujus 
fide  et  integritate  maxime  esset  securus,  cujus  et  acies  ingenii  et  belli  usus  et  strenuitas  essent  exptorata  ? 

Quamvis  autem  ea  imprimis  sibi  proposuerit  liadulphns  describere,  qux  in  Jerosotymitana  expeditione 
Tancredus  gessit,  noti  tamen  iis  eontentus  limitibus,  atienum  omnino  a  proposito  suo  esse  putavit,  si  ea  in- 
terdum  tractaret,  qux  generalem  expeditionis  ejusdem  historiam  spectant ;  sed  veterum  more  scriptorum,  si 
celebris  pugna,  si  urbis  expugnatio,  si  victoria,  aut  quodvis  aliud  insignesub  tpsius  Tancrcdi,  aut  Boumundi, 
vel  ipsis  praesentibus  sub  atiorum  imperio  priBclare  gestum  etiam  ab  aliis  est,  itlnd  non  prsetcrmisit,  ut  cx 
meritorum  cotUUione  novus  herois  sui  virtuti  sptendor  accederet.  Haec  itaque  historia  non  uni  Tancredo  pro- 
pria  adeo  est  et  singularis,  quin  et  compendiosa  qusedam  ac  diqesta  betti  Jerosotymitani  narratio  dici  possit, 
Qux  quidem  omnibus  quse  hactenus  de  eodem  argumento  prmtierunt  in  lucem  relationibus  perfectior  et  accu- 
ratiornobis  videtur,  Earum  namque  fere  omnium  auctores  relationum  nullo  detectu  adkibito,  singulorum 
actus  principum  narrare  gestientes,  multa  simut  congesseruni  inutitia,  nec  in  tanta  rerum  varictate  indagare 
quidquam  valentes,  et  penitius  examinare,  nudatn  suis  circumstantiis  historiam  confecere,  At  noster  Hadut- 
phus  certis  contentus  timitibus,  res  solummodo  prxcipuas  aggreditur,  earum  causas  nmatur,  initia  et  pro- 
gressus  enarrat,  consecutiones  exquirit ;  de  sifigulis  proeterea  artis  mititix  peiiUssimus,  sane  et  integre  judi- 
catf  nec  temere,  sed  scienter  toquitur, 

Quis  exempli  causa /itexii  imperatoris  artes  malas  adeo  ptfne  copioseque  descripsit?  quas  molitus  fuerit 
insiduis,  quuL  tentavcit  ut  Christianos  principes  circumveniret,  averteret  a  sancto  propositOy  aut  gravibus 
clientetai  non  debitx  obsequiis  eossibi  devinciret?  terrores,  minx,  btanditus,nihit  omissum  est,  et  hxcomnia 
referuntur  articutis  9,  10,  12  qua:  nusquam  tegisse  me  memini,  Ptures  et  inimicas  adversus  Tancredum  di- 
ssensiones  ssepius  cancitasse  Batduinum  et  Raimumlum  S,  /Egidii  comites,  neeabsque  sanguinis  effusi  magno 
disprimine  non  unus  auctor  scriptis  tradidit :  hujus  vero  odii  causas  quas  vix  attigerunt,  retulit  auctornoster 
quasi  ex  instittUo,  quse  quidem  prxcipuorum  qtiorumdam  eventuum  rutiones  indicant  et  patefaciunt,  Qu3e 
veio  de  Jerosotymorum  expugnattone  scripsit  idem  auctor,  ipsi  uni  debetur,  si  non  fuerint  omni  prorsus  de- 
leta  obtivione ;  nam  quse  anonymus  itle  a  Mabittonio  editus  Musa^i  lUilici  tom,  I,  ea  de  re  refulit,  u  nostro 
Radulpho,  ipsius  suppresso  nomine,  accepit.  Id  ne  cui  indubium  veniat,  evidens  argumentum  est  ms,  codex 
quo  usi  sumus,  nam  et  charactere  auctoris  sevum  spirat,  et  si  nostra  nos  non  fatlit  conjectura,  ipsius  est  uuto- 
graphum,  Istud  salis  suadent  frequentes  quibus  refertur  additiones,  Irunstationes,  correctiones,  periodorum 
inversiones,  eadem  manu  scriptx  quse  exemptaris  tndices  primigenii  esse  nemo  vet  leviter  in  antiquitate  ver- 
satus  non  videt,  Latebat  is  codex  in  insignt  bibtiotheca  Gembtacensi,  quw  quidem  maximo  titierarum  detrt- 
mento  triginta  abhinc  anniscum  monasterio  in  cimres  redacta  pene  fuit,  sea  ereptus  ab  incendio  cum  paucis 
ejusdem  notx  est,  eumque  optimns  abbas  monasterii  ejusdem  pro  stm  humanitate  nobiscum  communicavit, 
Integerrimtis  autem  viietur  esse,  sed  integram  eo  contineri  historiam  Radulphi  vix  crediderim,  nec  enim 
ipsum  probabite  est  ad  annitm  1105,  quo  mititiss  nomen  vix  dederat  scribendi  finem  fecisse,  qui  agens  de  An- 
tiochena  expugnatione,  quse  gesta  prxsente  se  fuissent  prolixius  sese  tractaturum  his  verbis  promiserat: 
Ignosce,  Gallia  scriploribus  dives,  juyat  me  Antiocheno  vacare  principi,  pra^sente  me  gesla  liberius  pcr- 
solvam.  Quidquid  ittud  sit,  ut  paucis  concludam :  scripsil  Radutphus  stylo  eteganti  et  oniato,  cujus  majestas 
et  pompa  omnes  temporis  sui  scriptores  tonge  superat :  sed  neque  minus  veraci,  utpote  qui  Tancredo  ac  Boa- 
mundo  semper  adhaerens,  res  prout  ab  ipsis  acceperat  aut  ipse  viderat,  scripto  commisit,  multas  etiam  varia- 
rum  eventuum  drcumstantias  referens,  quas  ajmd  atios  «vi  scriptores  minime  reperias :  hinc  magno  apud 
omnes  in  pretio  opus  ejus  futurum  esse  speramus. 


PRiEFATIO. 

Nobile  est  studium  res  probe  gestas  principum  A  Joppe  videlicct;  compturesque  atix  ruinam  presssede 


recensere,  cujus  beneficii  largitas  nihil  temporis 
immune  prcterit,sepultos  ceiebrat,  oblectat  super- 
stites,  posteris  longe  ante  vitam  prsstruit  doctri- 
nam;  dum  quod  transiit  refert^  dum  victorias  pro- 
fert,  dum  victoribus  defert  :  segnitiem  aufert,  pro- 
bitatem  affert,  vitia  transfert,  virtutes  infert,pluri- 
xnum  confert.  Debemus  igitur  summa  ope  niti  et 
legere  scripta,et  scriberelegenda;quatenuslegendo 
vetera,scripititando  nova,hinc  nos  antiquitas  egen- 
tes  satiet,inde  posteritatem  satiarinutriamusegcn- 
tem.  Hajc  mihi  saepius  attontiusque  consideranti, 
occurrit  felix  illa  percgrinaiio,sudor  ille  gloriosus, 
qui  matri  nostrse  Jerusalem  hsereditatem  suam  re- 
stituit,  idololatriam  exstinxit,  fidem  reparavit  :  ut 
scilicet  non  absurde  qui  in  his  applauserit  :  Ecce 
(Uii  iui.  Jerusaiem,  de  Umge  venerunt,  et  fitioe  tuse^ 


latere  surrexerunt,  Hujus  tam  pr®clari  laboris  co- 
operatoribus  {ne  contigit  militare  Boamundo  cum 
Dyrachium  obsideret ;  Tancredo  paulo  post  cum 
Edessam  ab  obsidione  Turcorum  liberaretiquorum 
utriusque  sermo  quotidianus  Turcos  fugisse,insti- 
tisse  Francos,nunc  peremptos  hostes,  nunc  captas 
urbes,Antiochiam  noctu  dolis,  Jerusalemdic  armis 
memorabat;interque  memorandum,pap»!  aiebaut, 
quonam  modo  segnities  nos  perdit ;  cum  priscis 
summa  vatibus  fuerit  scribere  voluptas  ?  Et  illi  : 
quid  adinventiones  fabulosas  ordiuntur?  militiae 
Ghristi  victorias  tacent  hodierniiignavum  equidem 
pecus,  et  fucis  astruendi.  Haec  publice  moventes, 
specialiter  in  me,  nescio  quod  auspicio  sspiusvisi 
sunt  oculos  retorguere,ac  si  innuerent ;  tibi  loqui- 
mur,in  te  confidimu8:sic  me  uterque,  at  precipue 


493 


GESTA  TANCREDI. 


491 


Tancredi  famlliaribus  acceudil,(iuo  nullo  fuilbeni- 
gnior  dominus,  nemo  largior*  nemo  iam  blandus  : 
huiCy  inquam,  vehementius  instanti,  tacita  sic  re- 
spondebat  mens  mea  :  quod  petis  vivus,  si  super- 
fuero,accipies  sepultus :  non  te  laudabo  in  vita  tua; 
laudabo  post  mortem.magniOcabopostconsumma- 
tionem  :  tunc  enim  neque  laudatus.neque  laudans, 
aut  in  clationem  surgit,aut  corruit  in  adulationem. 
Porro  invidus  tacebit,  obmutescet  susurro,  cum  te 
exstincto,  muncra  cessabunt,  quibus  nunc  inces- 
saater  a  superstite  muneratum,  venenosae  linguaQ 
fabuiarum  me  venditorem  circumagerent,te  orapto- 
rem.  Hanc  igitur,scd  ct  aliam  habuit  causam  diJa- 
lio  :  quod  meis  ipse  viribus  dirfidens,  interim  ex- 
spectabam,  si  quis  ad  ha?c  solertior  styium,si  quis 
Tancredi  muneribus  obligatior  anhelaret.Alios  au- 
tem  negligere^  alios  torpere,  alios,  proh  nefas  I  re- 
niti  comperio  susurrones.  Papsl  ubi  reverentia» 
ubi  libertas,  ubi  munera,  ubi  toties  ille  principum 
decus  obscuros  iIIu8travit,obnoxios  absolvit,  inopes 
ditavit?  Mihi  crgo  rclictum  suscepi  laborem  :  non 


ity 
tifu 


utique  suscepto  dignus,sed  quia  digni  dcdignantur 


A  indignalus.  Verumiamen  quoniam. 

Est  quodam  prodire  tenus,  si  non  datur  ultra^ 

•  HORAT. 

licet  incomptam    rem ad    posteros  trans- 

mittam  :  ornabit.auguror,  benigna  posteritas  quod 
hodierni  inornatum  mihi  reliquerunt.Unde  invicem, 
0  lector,  debemus,  ego  tibi  supplicare;  tu  igno- 
scere  mihi,  quod  nunc  jejuna  oratio,nunc  pinguis, 
ut  aiunt,  Minerva  a  su»  fastu  materise  longe  dege- 
neravit  :  quippe  cum  haec  vix  Maronis  pertingant 
vertices,  illas  ferme  inulilis  lingua  balbutit.  Mo 
quidem  in  hac  partc  scntio  infirmum  :  sed  dccjus, 
id  est  Christi  firmitate  iotus  pendo.o,  cujus  vcxilli- 
fcrum  ct  triumphos  describere  inicndo;  a  quo  se- 
cundum  elegi  te,  Arnulfe,  patriarcha  doctissime, 
doctorem ;  q^ui  paginsB  meaj  superflua  reseces,rima8 
impleas,  obscura  illustres,  arida  8uperfundas:nul- 
!ius  etenim  liberalis  scientia;  te  cognovimus  exor- 
tem,  praesertim  mellita  mihi  erit  quaecunque  erit 
correctio  tua,  si  quem  sortitus  sum  prsceptorem 
pucr  juvencm,  nunc  quoque  correctorem  te  impe- 
travero  vir  senem. 


B 


INCIPIT  TANCREDUS  RADULPHI. 


I.  —  Tanaedi  parentes,  C 

Tancredus  clars  stirpis  germen  clarissimum, 
parentes  eximios  Marchisum  habuit  et  Emmam  :  : 
patre  quidem  haud  ignobilis  filins,  a  maternis 
autem  fratribus  neposIongesublimior:namcaBiera 
famiiis  illius  praedecessio,  a  contermina  satis  esse 
duxitlaudari  vicinia;  matris  vero  fratres  miliiifis 
suae  gloriam  extra  supraque  patriam,  id  est  Nor- 
manniam,  extulerunt.  Quis  enim  Wiscardi  probi- 
tatem  non  probet,  cujus  signa  sub  uno,  ut  aiunt, 
die  Grscus  Alemannusque  imperator  tremuerunt 
victricia?  Romam  namque  prfiesens,  ab  Alemanno 
Uberavit.  Graecorum  autem,  in  B,  prole  beilica  vin- 
cendo  regem,  subjugavit  regionem  :  reliqui  vero 
fratres  numero  11.  Campaniam,  Calabriam^  Apu- 
liam  contenti  debellare.  Excipiendus  est  Rogerius,  t> 
cui  subacta  gentilitas  Sicula,  gloriam  peperit  inter 
fratres  aWiscardo  secundam  :  sed  in  his  non  diu- 
Uus  me  sinit  immorari  cadem  quae  in  has  me  im- 
misit  moras  narratio. 

Regia  Tancredi  indoles;  ab  bellum  sacrum  se  dis- 

ponit. 

Nunc  redeo  ad  Tancredum  :  ipsum  nec  paternfiB 

opes  ad  lasciviam,nec  ad  superbiam  traxit  potentia 

cognatorum.  Adhuc  adolescens  juvenes   agiiitate 

armorum,  morum  graviiate  senes  transcendebat  : 

nunc  his,  nunc  illis  novum  virtutis  spectaculum. 

Extunc  prfieceptorum  Dei  sedulus  auditor^  summo- 

pere  studebat  et  audita  recoIiigere,et  quantum  per- 

mittebat  coevorum  conversatio,  recoliccta  implere, 

nemini  detrabere,  etiam  cum  sibi  detrahebatur, 

dignabatur,  imo  bostica  strenuitatis  prsco,  aiei)at. 


hostem  feriendum  esse^  non  rodendum.  De  se  ipse 
nihil  dicere,  at  dici  insatiabiliter  sitiebat:  proinde 
somnos  vigiliis,  quictem  labori,  satietatem  fami, 
otium  studio,postremo  superflua  omnia  necessariis 
postponebat.  Sola  erat  laudis  gloria,  quae  juvenis 
mentem  agitaret,  cujusquotidianos  mercando  titu- 
los,  facilem  crebri  vulneris  ducebat  jacturam  :  eo* 
que  nec  suo  parcebat  sanguini,  nec  hostili  :  dispu- 
tabat  secum  in  dies  animu3  prudens,  eaque  fre- 
quentior  eum  coquebat  anxietas,  quod  miiitifie  SU83 
certamina  praecepto  videbat  obviare  dominico  :  Do- 
minus  quippe  maxillam  percussum  jubet,  et  alium 
percussori  praebere ;  militia  vero  Sfieculari,  nec  co- 
gnato  sanguiui  parcere :  Dominus  tunicam  aufcrenti 
dandam  esse,et  penulam  admonet;  militifie  necessi- 
tas  ambabus  spoliato  reliqua  quse  supersunt  esse 
aurerenda.  Haec  itaque  repugnantia,  si  quando  in- 
dulium  est  indulgere  quieti,sapientis  viri  audaciam 
sopiebat.  At  postquam  Urbani  papae  sententia  uni- 
vcrsis  Christianorumgentiliaexpugnaturis  peccato- 
rum  omnium  remissionem  ascripsit  :  tuuc  demum 
quasi  sopiii  prius  experrecta  est  viri  strenuitas, 
vires  assumptae,  oculi   aperii,  audacia  geminata: 
prius  namque,  ut  praescriptum  est,  animus  ejus  in 
bivium  secabatur  ambiguus  utrius  sequereturvesti- 
gia;  cvangelii^  an  mundi  :  experientia  vero  armo- 
rum  ad  Christi  obsequium  revocata,supra  credibile 
virum  accendit  militandi  duplicata  occasio.  Igitur 
daia  commeatui  opera,  brevi  quae  necessaria  sunt 
parata  sunt :  nec  magnas  quidem  expensas  coegit 
homo  qui  in  morem  a  puero  duxerat  res  antequam 
vcnirent  in  suum,  in  jus  traducere  alienum :  arma 


495 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  ~  MONUM.  DK  BELLO  SACRO. 


496 


tamcn  militaria,  caballos,  mulos,  ct  alia  hujusuio-  A  inveniebulur  defecta,  aut  eis  ripam  fluvii  rapacis 


di  pro  commilitonum  suorum  numero,  Bufllcienter 
aptavit. 

II.  —  Boamundi  elogium. 
Erat  iisdom  temporibus  magni  nominis  beros, 
cujus  adolescentim  supra  mentio  facta  est,  Boa- 
mundus  Roberti  illius  egregii  bellatoris  agnomine 
Wiscardi  filius,  paternae  audacis  strenuissimus 
flemulatoribujus  quoque  animos  eadem  qu»  csete- 
ros  per  orbem  principes  apostolica  praedicatio  ad 
liberandum  ab  infidclium  jugo  Jerusalem  excita- 
verat.  Ejus  imperio  quidquid  est  oppidorum  et  ur- 
bium  a  Siponto  ad  Oriolium  in  maritima,  omnes 
prorsus  in  montanis  ct  campestiibus  locis,  omnes 
fere  serviebant :  ad  hajc  sua  tam  urbes  quam  oppida 


pedes  vadatura:  nam  famelicae  continuo  cibus;  va- 

daturse  cquus  pro  navi,  pro  remige  cques,  eques, 

inquam,  ipse  Taneredus  libens  supplebatur. 

IV.—  Flainum  Bardal  cum  suis  trajiciL  Craecos 

superaL 

Tali  populus  ille  beatus  prae8idio,feIicitcrad  fla« 

men  quod  fiarrfa/dicitur,  pcrducitur:ibi  castrame- 

tati  dies  aliquot  in  mora  consumpserunt.Obsistcbdt 

eorum  transitui  fluvius  rapax,elutraqueripamiui» 

plena  hostilibus,  plurimos  terrebat :  nam  qui  trans- 

eundo  procedcrent  his  Furcopolosafronte;  qui  tar- 

darent  illis  a  tergo  timendum  esse  videbatur.  At 

Tancredus  ubi  exercitum  mussare  videt,  periculo 

vitam  objicit;  gurgitem   transit,  paucis   sequen- 


Apuli  montes,  Calabrique  plurima  sustinebant.  Is  ^  tibus  :  his,  inquam,  coactis,  ille   ultroneus.  Me- 


GraBCorum  imperatorem  Alexium  bis  sub  patre  in 
fugam  converterat  :  primo  quidem  in  oculis  patris 
sub  Dyrachii  moenibus ;  secundo  autem  patre  Ro- 
mam  reverso,  ipse  paterno  exercilui  apud  Laris- 
sam  vicarius  relictus  :qua5  vicloria  sicut  prius  gio- 
riam  geminaverat,  ita  modo,  victorem  Ilcet,  sub 
pacis  nomine  transfretaturumacriuspungebat:me- 
tuebantur  enim  Graecorum  insidiae,  qui  familiare 
habent  quos  etiam  bene  meritos  invilaverunt  ad 
munera,  rotrudere  ad  flagra.  Quid  ergo  exaspe- 
rati?  quid  victi  sacpius  molitui-i  erant,  quidve  suis 
de  se  dabant  sperare  victoribus?  miscris  aut  infe- 
rendam  csso  perniciom,aut  terrcntium  in  potentia 
cessaturam.  Haec  igitur  sollicitudo  Boamund*  navi- 
gio  moras  innectebat ;  quapropter  strenui  cujusque 


tncbant  coacti  ne  turmae  tam  exili  hostilis  incur- 
rerct  multitudo.Tancredus  contra,ne  dum  transirel 
ad  pugnam,  terreret  in  fugam  :  sicque  audacia  vi- 
ctoriam  quidem  parerct:  verum  altcro  victoriae  pre- 
tio  spoliis  carerct.In  qua  sollicitudine  flumine  supe- 
rato,  in  alterius  votum  utriusque  timoris  prtesagia 
cesserunt  :  nam  insidiatoriae  pluralitati  paucitate 
oblata.visum  estgentis  praedam  venisse  in  pugnam, 
latebrarum  ignaros,  non  praescios  :  prosilientes 
igitur  e  latibulis  sagittae,  terribiiiter  figurant  dum 
volant,  nubem;  dum  cadunt,  grandinem;  dum 
astunt,  scgetem.  Nondum  ad  Francos  ventum  erat, 
cum  jam  nullum  dimicandi  latebat  genus  :  non 
cursim,  uon  rapide,  non  saltim ;  sed  pedetentim 
obviabat,  missa  eminus  tolerans  spicula,  dum  eo 


viribuspropriasvallaresapientersibi  consuluit,por- C  usque  processum  esset»  ut  caderent  post  terga. 


tibus  interim  exitu  negato.Auditus  vero  eodem  in- 
oaluisse  desiderio  Tancredus,  cognati  sollicitudi- 
nem  et  minuit,et  anxit:  minuit,robur  robori  credi- 
tus  addere ;  anxit,  viam  foederis  improvidum  co- 
gens  providcre. 

III.  —  Cum  eo  fxdus  iniit  Tancredus, 
Multisitaqueopibusblanditiisquepraemissis^apud 
Tancredum  obtentum  est  ut  sub  Boamundo  ipse 
quasi  dux  sub  rege  secundus  ab  eo  militaret :  nam 
praeter  blanditias,  oblatasque  opes,  urgebant  eum 
alia  duo  :  propinquitas  generis,et  difficultas  trans- 
fretatiouis;  quarum  quidem  h^-ec  amoris,  illi  timo- 
ris  poculum  vicissim  ei  propinabant  :  nisi  enim 
Boamundo  in  his  quae  rogabatur  raorcm  gereret. 


Quippe  gentis  illius  pugnam  congressu  plurimo 
expertus,  quo  fucilius  more  vincendi  erant  cogno- 
verat  :  ideoque  animos  per  se  effrendls,per  pruden- 
tiam  refrenabat.  Ut  ergo  cominus  res  geri  potuit, 
patientiae  moras  redimit  copia  subsecuta.  Habenas 
laxant,calcaribus  utuntur,  lanceas  vibrant,  incum- 
bitur  vibratis,  peltae  (Iraecorum  fiducia  incumben- 
tibus  non  resistunt.  Porro  sagittae  hastis  urgenti- 
bufl,  quorum  prius  tutcla  fuerant,  in  sarcinam 
convcrtuntur :  nam  postquam  ad  ensesventum  eet, 
usus  praeteriit  sagittarum.Sic  Graeci  tegmine  desti- 
tuti  et  jaculo,  vulnera  tantum  excipiuut,  nec  red- 
dunt.Miseri!  quibus  sine  dubfoetsinc  medio  mor- 
tem  autfugam  praesentemomniaintentant!  Miseri! 


facile  et  de  invidia  argui  et  a  littore  dignus  videre-  n  sed  sicutnullius  misericordeSjita  nulli  miserabiles 


tur  qui  deberet  rapelli  :  proinde  facilem  viam  ad 
impetrandum  meruit  precibus  donisque  cumulata 
petitio.Confoederali  igitur  ambo  WiscardidaB,totius 
goneris  sui  praecellens  strenuitas,  laxis  navigio  ha- 
benis.Epyrum  delabuntur.Tancredus  itaque  nactus 
exercenda)  vipfutis  locuin.modo  praeviis  insidiisoc- 
cursabat,  iutcrdum  post  cxercilus  vestigia  arcebat 
latrunculos.  Sive  praivius,  sive  sequens,  semper 
utilis,  semper  armatus,  periculis  gaudebat  exponi. 
GaBteris  vino  sepultis  ct  sopore,  ipse  per\'igil  excu- 
bare  in  triviis,  nivesquc  clypeo  temperare  et  gran- 
diDe8.Pelix  anicula  illa  quad  aut  ex  inedia  Tancrcdo 


Sternitur  plebs  invaiida,  et  docetur  non  ultra  de 
Francorum  raritate  prxsumere  :  scd  in  uno  centum 
formidare.  Tancredus  viam  gladio  aperit;  et  quot 
aggreditur  caedendos,  tot  praeterit  caesos.  111  um  se- 
quentibus  facile  qua  se  vertisset,  vestigia  declara- 
bant.  Trunci  semineces  a  dextra  et  laeva  medio 
cruoris  alveo  supplebant  ripas.Nec  passim  vagandi 
licentia:  sed  per  effusoris  semitam  currere  dabatur. 
Hinc  efl\isor  ipse,  non  qui  effuderit*.  sed  qui  edido- 
rit  sanguinem,  apparebat  :  adeo  suffectus,  adeo 
cruentatus  Tancredumdiffitebaturincolore,8ed  non 
diffitubatur  in  opere.  Bimili  modo  pube8  soeift  fti- 


GESTA  TANCRBDI. 


498 


Bflendo,  prosternendo,  singuli  pro  suis  vi-  A  ^^^  solvore,  pcltas    demittere,  thoraces  exuere, 


a  cruen!abant. 

*iem  exercUus  Boamundi  qiuv  nondum  flwnen 
UxmsmisenU,  aggrediuntur  Grxci, 

3oamundi  exercitus,  qui  adhuc  citra  flu- 

lam  alteram  pigritans,  Tancredum  praemi- 

»cos  in  fugam  versos   prospiciens,  morus 

ivium   alii  tranant,  pars  remigare  docta 

raducunt,  alii  utriusque  ignari,  equorura 

ro  remigio  utuntur :  sicque  brevi  spatio 

nultitudiue  transvccta,    quaii  600  resta- 

isvehendi ;  non  miiites,  non  armati,  non 

I  hostem  ruere,  vel  ruentem  repellere  po- 

vulgus  incrme,  nisi  si  quos  armatos  aut 

debilitasset,  ant  morbus.  Tunc  Greeci  qni 


summum  ad  vitam  supererat  solamen.  Quodcirca 
multus  et  multa  politus  artc,  grandi  redcmptus  sre, 
diutino  tractus  molimine,  labor  vias,  labor  invia 
pariter  ditabat.  Victrices  opperiens  manus  sine  pre- 
tio,8ine  certamine  omnia  rapturas  :nec  dcfuittamen 
qui  ea  tollerct,quive  sequeretur  auditoTancredino- 
raine  turbamfugientom.Quoniam  quidem  caedi  prs- 
dictnesuperstitesrelicti,  hi,  inquam^quosprssidium 
superveniens  liberaverat,  sine  ordine  fugientes^sine 
ordine  sequebantur ;  oneratos  vacui,  armatos  nudi, 
lassos  expediti  :plurimi  etiam  in  servitutem  ducendi, 
ruptis  nexibus  absoluti,  suosversa  vice  nexoresne- 
xucrunt.  Alii  duraoreptasihi  reqniruntspolia,etra- 
ptoris  projecta  inveniunt  et  sua:  fuorunt  etiam  qui 


rant  Latinorum  insidiari  vestigiis,  locum  |>  dum  proidicta  quaereront,  qussita  iuveniront,  in- 

*  O  *1-  1*  i.*  *^  A  a1*  a  1***1  A  11j  I^aII  l 


languino  fcrrum  imbuercnt,  irruunt  in  re 
a  lupi  pastore  orba  et  canibus  ovilia  tru- 
Fit  clamor,  maeret  ripa  utraque,  hinc  et 
querelte  desunt  nec  gemitus.  Ili  dolent  de 
i  de  festinantia :  hos  pudet,  quia  non  da- 
lerc ;  illos  magis,  quia  evadore  non  licet, 
.ncredus  interea  adhuc  fugientibus  Graecis 
Bequentium  instantiam  cclcri  cursuaccipit 
n :  neminem  resistere,  8uccuri*ere  nemi- 
aaatos  ultro  fiuvium  remigasse,  inermes 
0«  jam  fere  quasi  mordicus  dissipatos. 
iMimo  et  ad  omnem  promptissimo  strenui- 
ci  comperta  sunt,  haud  secus  ab  aliis  ad 
k>nvertit  intrepidus :  quasi  nacta  pra^dam 
las  ex  adverso  paratas,  relictis  catulis.  in- 


vcnta  sustulissent :  abjiciobant8ublata,ut  toliercnt 
potiora.  Sive  autem  alieno  onsre,  sive  suo,  nullus 
castra  non  suffarcinatus  rovisebat. 

VII.  —  Tancredi  victoria  prsedicatur, 
Igitur  Tancredus  sociorum  ultus  \iilnera,  nactus 
spolia,  beatus  gralia,  omncs  trans  fluvium  prjemit- 
tit,  ipse  omnium  subsequitur  postremus.O  quantis 
excipitur  laudibus  !  quantus  ipse,  quam  major  seso 
cordibus  omnium  futurus  apparet,  quanta  simul 
nobilitatis  et  plebis  venerationo  donatur  !  Una 
puippo  omnium  et  mens  erat  et  fabula.  0  ubi,  et 
quando,  etquisinflliishominum  par  tibi,Tancrede  ! 
a  quo  tam  remota  segnities  ?  tam  disjuncta  quies? 
lamalienaformido?tamelimata8uperbia?tamelimi- 
nata  luxuria?  Quis  vocatus  velocior,  quis  rogatus 


spicit,  e  vestigio  ad  pr«nedonem  versa,  praj-  C  facilior,  quis  oiTonsus  placabilior?  folices  tantopi- 


is  faucibus  relinquit. 
Qiios,  in  flumen  insiliens  Tancredus  fugat. 
U8  igitur  ad  flumen  (1)  Tancredus,remige 
nrgitem  insilit,  equo  navis,  equo  rcmigis 
m  suppiente  :  segnis  quippemora  visaest 
ognata  timori,  si  dum  navigium  pararet, 
Bequi  milites  exspectaret.  Quapropter  sic- 
riptum  est,  prsceps  fluvium  quasi  cam- 
■editur  :  aquaB  vero  cursu  rapido  exceptum 
unt ;  at  mox  ripae  alteri  redditur  ill^esus. 
quoque  remigio  commilitonum  acies,qu8B 
preeuntis  vestigia  sequuntur,  utuntur. 
lalanx  perterrita  Tancredi  simul  adventu 
16 ;  id  enim   unum   utraque   persouabat 


gnore  atavi,  tanto  alavo  posteri,  tanto  alumno  Ca- 
labri,  tanta  sobole  Normanni !  felices  illi  quibustu 
contegisti  gloria  sua :  ac  nos  longe  fcliciores,  qui- 
bus  estpromuroaudaciatua.  Tua  audacia  adversus 
impugnatores  nobis  est  clypeus,  adversus  pugnan- 
dos  arcus  et  gladius.  Si  periculum  antecedit,  illuc 
praemitteris ;  item  si  sequitur  pone,  caedis.  Benedi- 
ctus  Deus  qui  te  rcservavit  praesidium  plebi  8ua5,et 
tu  benedictus  qui  eam  protegis  in  brachio  virtutis 
tuae.  Talibus  omnes  at  plerique  majoribus  victoris 
reditum  gratati  pricconiishascsdepius  ingeminantes, 
per  vias  et  tentoria  usque  ad  Tancredi  ipsum  pro- 
sequuntur.  Extunc  Tancredum  sociare,  securum 
fieri,  sineeo  in  exercitu    esse,  quasi  in  exercitu 


11  metuens,  Cffidere  desistit,  ad  consuetum  n  non  esse  pr^B  solitudine  vidcbatur.  Unde  plurimi  de 


saidium  studio  redacto.  Fugitur  per  abru- 
avia,  per  omne  quod  victis  promittere  la- 
pietoribus  accessum  negaro  vidcbatur.  At 
bilominus  fugicnlibus  instabat,  illius  ma- 
ainem  sitieus,  quem  per  inaccessibilia  pes 
fugacior :  nam  vertcre  faciem  nemo  victus 
?aiy  nisi  si  quemgenibus  victoris  supplicare 
gerit  deprehensa:  adeo  intepuerat  calor, 
i  rabies,  spes  tota  ab  armis  in  pcdum  ve- 
I  traDsierat.  Itaque  arcus  projicere,  pliare- 


magnis  quae  viderant  majora  conjectantes,  ejus 
dominio  tam  se  quam  sua  mancipabant  Ipse  vero 
audaciam  viresquejuvenum  captabat  pretio,allicie- 
bat  merito,  merebatur  exemplo.  Eo  abundante, 
ncmo  qui  ei  militaret  cgebat :  eo  egente,aditioribu8 
sociis  mutuabatur,  pecuuia  quae  pauperiorum  indi- 
gentiam  ditaret  erogata.  Rursussi  rcpeteretur  quod 
mutuaverat,  alios  item  quflerebat  creditores  :sicque 
ad  alios  proptcr  alios  quasi  mcndicabat,  dum  eum 


seu  pneda  opulentasset,  seu  bellum.  Adeo  vir  pru, 

I  conacntit  Robertus  monaclnKs  l.  ii   llislorix  Jerosolymitan,v,   addit    duo    millia   equitum  cum 
t>  fiumen  irrupiase. 


409 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRa 


500 


dens  his  largum,  illis  se  vcridicum,  imo  et  omni-  A 
bu3  veridicum  cxhibobat. 

VIII.  —  Alexio  imperatori  Uonmundi  et  Tancrcdi  ad- 
ventm  et  victoria  nuntiantur. 

Interea  imperatorem  Aloxium  aut  hac  aut  simili 
narratione  nuntius  exploratum  missus,  perturbat 
reversus  :  «  Boamundus  Wiscardigena  Adriaticum 
transivit,  etiam  Maccdonia  potitur.  Ulius  vires  sa;- 
pius  jam  expertus  es  magnas,  at  prajteritas  ho- 
diernaB  non  minus  superant :  quasi  passer  aquitae 
collatus  superatur.Olim  quippeeit  militesNorman- 
nia,  Longobardia  pedites  suggerebat :  Normanni, 
qui  vincerent ;  Longobardi,  qui  numerum  augerent, 
in  bella  trahebantur  :  horum  populus,alter  belliger, 
alter  venerat  ministrator.  Ut  autem  ambo  belligeri ; 
tamen  duo  tantum,  et  de  duobus  pauci.  Ad  t» 
hffic  conducti  pretio,  coacti  edicto,  non  ultronei, 
non  gloriae  avidi  militabant :  nunc  contra  gens  to- 
tius  Gallia;  excita,  totam  quoque  Italiam  veniens 
sociavit.  Ultra  eipque  Alpes  ab  Illyrico  usque  Occa- 
num  nuUa  est  regio  quflc  Boamundo  arma  negaverit. 
Milites  sagittarii,  funditores  pr«  multitudine  sua 
nuUum  turbae  imbelli  locum  inexercitu  reliqucrunt. 
Cismarinus  panis  armatis  non  sufficit :  ab  ipsis 
terra;  cavernis  erutus,  nedum  plebs  inermis  ab  otio 
sc  et  copia  ad  laborem  et  inodiam  transferret.Om- 
nes  armati,  omnes  bellici,  omnes  laboriferi,  qui- 
cunque  Wiscardigenas  castris  famulantur.  Adde 
Wiscardidas  Tancredum  et  fratres  Willelmum  Ro- 
bertumquc  PoBnis  leonibus  audaciam  similem  tam 
cognatione  generis,  quam  belli  studio  Boamundi 
germanam.  Quorum  neminom,  ut  quondam  ipse,  ^ 
cogit  :  sod  transfretavit  omnium  supplicatione 
coactus.  Undo  ruro  abrumpi  poterunl,  quos  volun- 
tas  una,  par  intcntio,  studium  idom  in  concordiam 

fccdoravit.  >> 

IX.  —  Alexius  ad  lioamundum  epistolum  mittit. 

His  versutus  imperator  porcussus  rumoribus, 
novos  corde  dolos,  nova  pectore  versat  consilia.Re- 
tibus  studot  leones  implicare,  quos  vonabulo  laces- 
sere  non  audot.  Igit"r  nuntios  laqueis  onerat,  qui 
Boamundo  venienti  cum  hujusmodi  blanditiis  oc- 

currant  * 

M  Rox  Alexius  Boamundo  salutem. 

«  Nuntiatum  est  mihi  de  tuo  adventu,  quem  pa- 
Wnis  visceribus  suscepi  auditum.  Quia  nunc  qui- 
dom  mnribus  tuis  dignuni  opusexerces,  cum  belli  ]) 
studium  ad  barbaros  convertis.  Aspiravit^ut  video, 
DeuscGBptis  Francorum,  quos  tanto  comite  munien- 
dos  prajvidit.  Meis  quoquo  desideriis  eflicaeiam 
tuus  singulariter  prouiittit  accessus  :nam,ut  caitera 
taceam,  ipsi  etiam  vates  Turci  de  gente  sua  tibi 
destinant  iriumphos.  Eugo  igitur,  accelera,  fili,  et 
te  praestolantium  npnd  mo  morjis  ducuro  veniens 
absolve.  Ad  te  ducos,  ad  te  proceres,  ad  te  populus 
omnis  su«p^'rat.  Sunt  apud  me  Latin)  heroes,  et 
ipsi  magnis  munoribus  dontiti :  sod  ([uanto  tu  mihi 
cajtoris  notior,  tanto  majora  rostas  accepturus.  liic 
pallia,  hic  aurum,  hic  caballi,  hic  to  omnium  manct 


affluentia  thesaurorum.Quidquid  uspiam  vidi8ti,ni- 

hil  est  ad  id  collatum  quod  apud  me  est.Quss  omnia 

parata  tibi  noverig,  tanquam  filio  si  benignum  to, 

ai   fidum    mihi   paraveris   tanquam  filius.   Inve- 

nies  ergo  fontem  auri,  ut   quoties   qussita  con- 

Bumpseris,   toties   consumenda   repetas,    repetita 

sine  difficultate  sumpturus.  Ut  autem  expoditiori 

viam  pede  arripias,   paucis  contentus,  adventum 

liberius  maturabis.  CaBteras  vero  multitudini,  du- 

cibus  relictis,  via  eo  commodior,  quo  segnior  car- 

pcnda  est.  » 

X.  Promissis  Alexii  seduclus,  ei  prseslat  hominium 

coactus. 

Legati  his  pr»ter  suas  instructi  fallaciis,  exeunt, 

adeunt,  obviant,  eloquuntur.  Boamundus   itaque 

mellita  verborum  superficie  debriatus,  venenum 

latens  inferius  nou  sentit ;  fallunt  eum  oblats  ultro 

Gonstantinopolitanas  divitis,  propter  quas  terram 

ac  pelagus  sanguinc  multo  diu  asperserat.  Ad  hsc 

tam  facile  indultum  esse  gaudet,  quod  iu  GraBCOs 

diutina  expugnatione  deliquerat.   Unde  placuit,  ut 

ipse  cum  paucis  quo  vocabatur  praBcederet ;  Tan- 

credus  vero  cum  reliqua  multitudine  tardior  seque- 

retur.  Quod  Marchisid»  auribus  non  displicuit  il- 

lapsum  :  nam  qua  sedulitate  accipiter  laqueos,  aut 

hamum  piscis  ;  ea  is  frauduientam  Grscorum  fami- 

liaritatem  horrebat.  Ideo  regis  munera  aspernatus, 

jam  tum  praBsentiam  ejus  subterfugere  proposue- 

rat.  Igitur  Boamundus,  ubi  quos  ductu,  quos  di- 

missu  dignaretur,  deliberatum  est ;  ab  eo  quod 

Ghympsala  oppidum  dicitur,  digreditur.  Dumque 

fatigant  promissa  animum  ;  animusequitem,eques 

caballum,  infra  dies  paucos  Gonstantinopollm  ve- 

nitur.  Illic  Boamundus  oblatus  Alexio,  ei  jugo,quod 

hommagium  vulgo  dicitur,  subditur.  Goactus  qui- 

dem,  sed  tamen  tanta  Romania)  dimensione  dona- 

tus,  in  qua  equus  dies  quindecim  per  longum,octo 

autera  expenderet  per  transversum.  Nec  mora  fama 

volans,  novum  Tancredo  pctefacit  eventum  et  ad- 

dit.  Similis  quoque  deditio  ipsum  te  qui  sequeris, 

manet  eo  vilior,  quo  merces  minor. 

XI.  —  '^oamundi  casum  otcxlte  gcmit  Tancredus, 
Tancredus,  his  auditis,  Boamundo  condolet,8ibi 
timet,  quippe  proximum  videns parietem  accensum, 
8U0  non  dubitat  imminere  incendium.  Itaque  auimo 
volvit,  studet,  recogitat  qua  via  pr»terire,  quibus 
artibus  fallere,  quibus  viribus  dolos  perfidi  regis 
valeat  punire.  Confert  autem  hinc  vires,  inde  dolos, 
hinc  audaciam,  inde  potentiam  :  hinc  milites,  indc 
divitiasrhinc  paucitatem,  inde  multitudinem.  Quid 
struat?  dimicet?  at  potentior  hostis :  8upplicct?at 
inexorabilis  idem  :  transeat  ?  at  pelagus  intersAvit. 
Videns  ergo  Francos  duces  implicitos  donis,  Boa- 
mundum  dolis,  se  augustiis,  sic  adeo  insistit,  se- 
cumque  ita  corde  volutat :  «  Proh  sceius  !  ubi  fides? 
ubi  prudentia  ?  0  hominum  corda  !  hujus  perfidum, 
illius  improvidum  :  hujus  ad  nocendum  impudens, 
illius  ad  cognoscendum  imprudens.  Exiit  homo  ad 
divitias  nomine  filii  elicitus,  patris  visceribus  am- 


801 


QESTA  TANGREDT. 


809 


piecicndus.  Venit  ad  regnum,  invenit  jugum.Venit 
ut  sublimior  fieret  :  alium  vero  coactus  est  subli- 
mare,  factus  ipse  bumilior.  Nimirura  fraudis  igna- 
rus,  blanditiis  credidit  fraudulentis  At  jussus  est, 
exercitu  relicto,  cum  paucis  praeccdere  quasi  turb® 
sarcina  absolvendus.  Nonne  hoc  vel  solum  sufTece- 
rat,ut  inique  spingos  ambagcs  solveremus?  illa  una 
determinatio,  si  mens  non  laeva  fuisset,  et  excluso- 
rat  insidias,et  clauscrat  vias.Itum  est  tamen  comi- 
tantibus  paucis,quasi  prssidio  fucrint  manusiner- 
mes  non  armata.Nam  quid  de  ducibus  Galliae  dixe- 
rim,  quibus  ipsa  sua  multitude  non  modo  jugum 
hommagii  subtrahere,  verum  etiam  rebelles  quos- 
que  debuerat  subjugare?  Miseret  me  hominum,pu- 
detque  quos  tamcn  ipsos  sui  nec  puditum  est,  nec 
misertum.  Videre  jam  videor  rei  exitum,  cum  ab- 
sumptos  sumptus  pcena,  penuria,  pcenitentia  se- 
quentur.  Pcenitebit  utique  cum  se  viderint  ad  in- 
justa  cogi,  et  gravari  coactos,  et  non  posse  erui 
gravatos.  Tunc,  inquam,  pcenitebit :  sed  quis  pce- 
nitentiae  locns,  ubi  correctioni  nullus?  nam  quas 
jam  ultra  restat  correotio?Nunquid  abjurari  poterit 
quod  semel  juratum  est?  nunquid  suijuris  esse  po- 
terunt,  qui  se  alicno  sponte  subdiderunt?  nunquid 
liberi,  qui  vendili?nam  uter  justius  servit,  qui 
ipso  se  venditore  emitur ;  an  qui  prsedonis  violentia 
Tsnum  producitur?  Mcrito  igitur  poenas  dabunt  fu- 
turorum  securi,  pra3sentibus  contenti.  » 
XII.  —  Ad  Alexium  fugit  accedere. 
Tancredns  his  Boamundi  conquestus  casum, 
Alexii  tegnas,  Galliae  jugum ;  hoc  effugere,  illum 
Bolari,  illas  punirc  sapienter  decernit.  Constantino- 
polim  igitur  veniens,  non  sicut  caeteri  deciinat  ad 
r^em,  non  classica  praemittit,  non  tuba  iotonat, 
clam  transit.Nam  exutomilitepediteminduit;qua- 
tenus  vesUs  rustica  dum  Tancredum  tegeret, 
Alexium  falleret.Itaque  naulo,remige,  borea  velum 
urgentihus,refugit  a  tergo  Europa,  Asia  festinanti- 
bus  occurrit.Wiscardides  interim  nautas  ad  remos 
invitat,et  ipse  remo  Hellesponti  versat  cerula.  Nec 
mo  rapuppis  optato  inQgitur  littori  festinantium  vo- 
tis  brevitate  itineris  suffragante.Asianaigitur  poti- 
tus  arena,Marchisi  fiiius  habitum  nomenque  resum- 
psitjam  tutior  :  sicque  ducibus  caeteris  Nicaeam 
proflciscentibus,  comes  additur.  Boamundus  vero 
Tracinm  littus  nondum  reliquerat,  rogante  Rai- 
mundo  Sancti  iflgidii  comite  moratus  :  quem  mo- 
rari  quidem  et  intercedere  ea  compellebat  necessi- 
tas,  quod  rex  praescriptus  comiti  legem  quacaeteros 
praecedentes  obligaverat,  subsequenti  imponere  vo- 
lebat.  Comes  autem  longe  jucundius  sibi  esse  res- 
pondebat  mortis  compendio  hanc  conditionem  prae- 
ddere  :  atque  deflnienda  valde  ei  necessarius  erat 
Boamunei  accessus.  Igitur  ubi  Alexius  ab  cxplora- 
toribussuisWiscardidam  clam  transfretasse  cogno- 
vit,  elusum  se  dolens,  a  praesentibus  exigit  absen- 
tero ;  eorumque  dolo  imputat,  quod  suum  Tancre- 
du8  sapientcr  evaserit.  Praecipue  in  Boamundum 
oculi  retorquentur,  quos  faciebat  ira  novercales. 


B 


A  Illis  itaque  fulminantibus,  simul  intonante .  minas 
gutture,  velit  nolit,  Boamundus  jurat  se  Tancredi 
manus  regis  hommagio  redditurum  :  alioquin  nec 
manere  tutum  fuerat,  nec  exire. 

XIII.  —  Boamundo  legaios  mittit, 
Dum  haec  agerentur,  Tancredus  milites  duos 
Atropium  et  Garinum  Constantinopolim  remittit, 
qui  Boamundi  moras  increpent,  quique  Turcorum 
bella  nuntient  adventare  :  nisi  maturaverit,  ejus 
spes  cassandas  fore,  quippe  sine  eo  hostibus  su- 
peratis  :  quod  nec  ignorante  Alexio  potuit  nuntiari. 
Quapropter  ad  se  nuntios  vocat,cum  eis  de  domino 
suo  acturus,et  quasi  novum  aliquid  suae  metu  prae- 
sentiae  extorturus.Legati  vero  cujates  et  cujus,et  ad 
quid  missi  essent  rogati :  Normannos  se  a  Tancredo 
ad  Boamundum  eliciendum  missos  esse  securi  re- 
spondent.  Videns  autem  rex  nihil  mussare  intrepi- 
dos,  dimittit  impunitos,quorum  poenam  videbat  si- 
bi  inutilem  futuram.  Cum  ergo  haec  tum  a  legatis^ 
qui  redeundo  praecesserunt^cum  a  Boamundo  qui 
secutus  fuerat,Tancredus  accepisset  :  neque  dictu 
facile  est,  neque  creditu  quam  aegre  tulerit,  quan- 
tumque  vigilantiam  suam  aliena  somnolentia  indo- 
luerit  deceptam  :  nec  cohiberc  flammas  potuit  for- 
nax  accensa,rumoris  rapidi  turbine  ventilante,  un- 
dantes.Quapropter  fertur  intrinsecos  gemitus  pro- 
senti  effudisse  quere^a.  «  Heu  1  caecas  futuri  mentes 
mortalium !  quas,  cum  visae  sibi  fuerint  cousum- 
masse,  tum  de  integro  incipere  oportet.  Frustra 
prudentia,  ubi  invida  adversatur  fortuna  •  sicut 
contra;  cui  numina  tavent,frustra  adversari.  Pro- 

C  visum  satis  mihi  esse  putaveram,  nihilque  loci  se- 
gnitie  neque  socordiae  relictum,Munera  spreveram, 
solus  aufugeram,  fefelleram  excubias,evaseram  in- 
sid:as,quod  vix  affectarc,  mihi  fuerat  efflcere  con- 
cessum.  Proh  1  quantum  erat  hostem  per  laqueos 
illaesum  transisse,  quos  etiam  insontibus  evadere 
non  licct  illaesis?  Videram  viros  nobiles,  alios  du- 
cum,aIios  regum  progeniem  ultroneo  regna  exsilio 
mutasse,  venisse  paciflcos,  loca  immania,  regna 
barbara  venientibus  inclinasse ;  non  terram  obsti- 
tisse,  non  pelagus.  At  simul  ad  id,  quo  triformis 
chymera  monstrum  crudelius  non  fuit,  ventum  est, 
nullus  fuit  pegasus  qui  expediret  implicitos,nuIIus 
qui  asportaret  attonitos.  Omnes  quasi  sub  domiua 
hasta  tran8ire,omnes  omnia  quae  jurare  jussi  sunt, 

n  coacti  sunt.  Ut  ad  me  redeam  ,exactorem  districtum 
meritus,  districtissimum  verebar  ultorem;  unde 
tanto  vigilantiorem  me  qui  eruerer  esse  oportuiti 
quanto  utionis  zclus  in  me  major  exarserat,  inde 
erat  quod  castrorum  regimen  adhuc,  et  meipsum 
abjeceram,  dum  me  inclinarem,  ut  alii,  et  liberius 
iras  ulcicerer  aliorum.  Nam  quid  de  homine  queri 
attinet,qui  in  eam  quam  abruperam  compedem  me 
redegit?  cui  nexuisse  suum,  nisi  etiam  meum  ne- 
cterct  colum,  non  sufflcit :  quem  invidisse  felicitati 
m9?B  forsitnn  os  negat;verumillud  ju£(jurandumde 
fonte  invidiae  manasse,  et  iippis  patet,et  exitus  pro- 
bat.  Ipsius  quidem  in  dubium  venit,m8gome  pigri- 


B03 


AD  GODEFRIDUM  APPEKD.  11.  —  MONUM.  DE  BELI.O  SACRO. 


864 


iia,  an  imperitia  in  hunc  me  conjecerit  dolorem.  A  utraque  erravit.Si(|uidem  misericordiam  ^'us  im- 


Quippe  magnautraque,et  utraque  prosperitatis  meee 
Doverca.  At  coactus  in  perniciem  meam  juravit, 
quasi  his  verbis  invidiam  dissimulet,indignationem 
mitiget,excu8et  factum.absolvat  actorem  :  hac  vero, 
ut  innocentiam  praBdicent;moras  tamen  innocentes 
non  faciunt,  nec  morantis  somnosacriminedefen- 
dunt.  Verum  esto;  salvabo  votum,redimam  perju- 
rium,mei,inquam,mei  periculo  redimam  alienum. 
EIusus  sumy  sed  non  mea  incuria,  superatus ;  sed 
alterius  debilitate  :  captus,sed  cognati  libcratione. 
Profccto  hujus  victor  certaminis,  odium,  si  vixero, 
efferasse  dolebit,  nec  meruisse  concordiam.  Nam 
pro  levi  duco  irritum  facere,quod  non  ultro  jurare 
appetivcrim  :  sed  dictante  tyranni  violentia  subjece- 


misericordem  sensit  Normannia,  dum  eo  consuie 
per  impunitatem  rapinarum  nec  homini  parceret, 
nec  Doo  licentia  raptorum.  Nam  sicariis  manibus 
latronum  gutturi,m(Bchorum  caud<e  8alaci,eamdem 
quam  suis  se  reverentiam  debere  consul  arbitraba- 
tur.  Qnapropter  nullus  ad  cum  vinctus  in  lacrymis 
trahebatur,  quin  solutus  mutuas  ab  eo  lacrynias 
continuo  impetraret.  Ideo,ut  dixi^nullis  sceleribua 
fpenum,imo  omnibus  additumcalcareatempestate 
Normannia  querebatur.ftigus  autem  pietatis  soror- 
culam  eam  fuisse  patet  largitatem,quas  accipitrem 
sive  canem  argenti  summa  quantalibet  compara- 
bat.  Cum  interira  mensa  consularis  unicum  habe- 
ret  refugium  rcpinam  civium.atque  haec  tamen  in- 


rim  invitus  :  praesertim  cum  promissi  illiusobser-  ^  tra  patriam;  verum  fmes  patrios  egressus,  magiia 
vantia  damnum  sit  publicum ;  contemptio  autem      ex  parte  luxum  domuit,  eui  ante  per  magnarum 


eommodum  generale.  » 

XIV.  —  De  obsidione  fficsev,  et  primo  de  ducibus  ob- 
$identibus,  Godefriitus  Bullio, 

Sed  jam  his  quae  aut  quajstus  est,  aut  qureri  po- 
tuit  Marchisides  evolutis,  respiret  paululum  ipsc; 
dum  obsidione  Nicaeam  cingere,dum  castra  metari, 
dum  aomina,  gonus,  moresque  principum,  quibus 
urbs  ea  oppugnata  cessit,  recolere  libet.Haec  enim 
hujusmodi  sunt,ut  et  laudibus  non  obvient  praescri- 
ptis,et  ministrent  scribendis.  Igitur  clariores  famae 
duces,a  quibus  alii,non  qui  ab  aliquibus  Martiatica 
recijperunt,  hi  fuerunt  :  Dux  GodefriduSjSenis  Eu- 
stachii  Boloniae  comitis  filius,  cui  dignitatem  ducis 


opum  alBuentiam  suceubuerat.  Tertius  in  hoc  or- 
dine  Boamundus  fulget,  cujus  repetere  hic  genea- 
logiam  8uperlluum,moresetauimos  adnotare  prae- 
maturum  videtur  :  praesertim  cum  de  ejds  genere 
superior  pagina  egerit.  Inferior  vero  circa  fortunas 
ejusdem  et  infortunia  qua^u  quemdam  cardinem 
fere  tota  versetur.  Hugo  magnus,  Franciffl  regum 
Philippi  frater,  Henrici  fiUus,  quartum  obtinet  io- 
cum  ;  magnus  geuere,  magnus  cognomine,magnu8 
probitate,  magnus  etiam  ct  potons  tum  siia.  tum 
fraterni  regni  militia  :  venerabilior  tamen  regii 
gloria  sanguinis,quam  aut  opum  ubertate.aut  prae- 
cellenti   multitudine,  aut  triumphalibus   meritis. 


nomenque  Bullio  idetn  qui  eutn  miserat.  dcderat.  -  Q^^^.^^^  Blesensia  comes  Stephanus,  et  ipse  regum 
Est  autem  BuHio  in  Lotharii  regno  oppidum.  adja-  ^  ?'»«"«"«.  q<"Ppe  Gdloruu.  pronepos.etgencrAn- 


centis  caput  ducatus,  a  duce  avunculo  Godcfrido 
sene  juniori  rclictum.  Junioris  hiyus  nobilitas  mul- 
tis  poUuit  virtutibus  cumulata  cum  saecularibus, 
cum  divinis.  Divinis,  largitato  in  pauperes,  erga 
delinquentes  misericordia.  Porro  humiiitate,  man- 
suetudine,  sobrietate,  justitia,  castitate  insignis; 
potius  monachorum  lux,  quam  militum  dux  emi- 
cabat.  Nec  minus  tamen  ea  quas  sajcull  8unt,nove- 
bat  tractare,  praeliari,  ordinare  acies,  armis  ecclc- 
slam  propagare.  Primus  aut  in  primis  ferire  ho- 
stem,  acolescens  didicit,  juvenis  assuevit,  sencx 
non  destitit.Adeo  belligeri  comitis  ct  comitissae  re- 
ngiosissimae  filius,  ut  etiam  ab  aemulo  conspectus, 
audire  mereretur  :  ab  belli  studium,  ecce  pater; 


glicorum  :  cujus  si  largitatem  hilaritas.si  audaciam 
fervor,  quanti  debuerant,illu8tras8ent ;  nihil  ei  de^ 
rat  ad  ducem,  nihil  ad  strenuissimum  militem.So- 
quitur  hu^c  comes  FlandriaB  Robertus,  Flandri» 
nutricis  equitum,  Flandriae  feracis  equorum,  Flan- 
driae  Cererii,  Flandriae  periculorum,  quae  puellari 
quoque  pulchritudine  praecellens,  roges  Gallicum, 
Angiicum  et  Dacum  meruit  generos  :  quibuscomes 
praesens  sublimis  alTiui8,popuiape  fastidit  regimen, 
dum  ipse  super  oumos  exorcituum  rectores  in  enae 
et  lancea  laudaretur  :  unde  postoa  contigit,ut  ipse 
quidem  muUo  plua  caeteris  ducibus  celebraretur 
habere  de  milite ;  at  neglocta  regiminis  cura,muito 
minus  de  duce.  Novissimu^  omnium  Raimondus 


circa  Dci  cultum,  ecce  mater.His  ducem  preditum  D  p°™«»  Sa^icti  /Egidii  emJcat  obsessor.  Novissimus, 


moribuB   innumeri  bellatores  ad  praedictae  urbis 
zhcenia  primum  prosccuti  sunt  obsessorem. 

XV.  —  Hob&rlus  Nonnmnix  comes,Boanmndus,Hugo 
MoffHUS,  Stephanus  comes  Blesensis,  Robertus  Flan- 
drix  comes,  Raimundus  comes  Sancti  jEgidii. 

Subsecutus  est  autem  Hobertus  NormanniaB  co- 
mes,  Willelmi  regis  et  expugnatoris  Angliae  fiiius ; 
(^nere,divitii8,facundia  quoque  non  8ecundus  duci, 
9ed  superior ;  par  in  his  qua)  Caesaris  sunt ;  qujs 
Doi,  minor  :  cujus  pielas  largitasque  valde  fuissent 
mirabiles  :  sed  quia  in  neutra  modum  tenuit,  in 


inquam,  tempore,  non  divitiis,  non  potentia,  non 
consilio,  non  militari  multitudine  :  nam  in  his 
omnibus  a  primordio  claruH  inter  primos,  et  mox 
aliorum  cum  oiHuxissct  pecuQia,b^u8  ofQuxcrunt 
et  pracelluerunt  divitica.  Illa  nimirum  gens  frogi 
non  prodiga,parcitati  potiusquam  fama  aerviebat ; 
exemploque  territa  alieno,  non.  ut  Franoi,  in  de- 
trahendo,  sed  semper  in  augendo  substantiam 
desudabat.  Ergo  suum  comitem  egere  rerum  aagax 
utiiium,  divinusque  futuri  populuB  non  permisit : 
virum  squitatis  cultorem,  iniquitatis  ultorem ; 
virum  ad  timidos  agoum,  ad  tiiiviAdos  leoaem. 


m 


GESTA  TANCREDI. 


506 


XVI. --Vrhs  circumdaU^r,  Tancredus  primus  omnium  JidcxievsiSf  pev  homagii  fidein  adjuratus,  ad   eum 


Turcam  occidit^  alios  fiignt. 

Bis  igitar  expugnaloribus  Nica;am  circumdari, 
debellari,  postremo  ad  deditionem  cogi,  Gallia  cer- 
tavit,  Graecia  adjuvit,  Deus  perpctravit.  Scd  dum 
novissimus,  ut  dixi,  Raimundus  comes  ante  porlam 
orientalcm  tentoria  figeret,  illa  enim  arca  caeteris 
jam  ocoupatis,  unica  vacabat  :  ecce  per  compendia 
montis  proximi  Turcus  descendcns  exercitus,quasi 
iirLem  aJb  eadem  porta  ingressurus  apparuit,  festino 
•impelU  cupiens  subvenire  obsessis.Exoritur  clamor. 
Comes  proximus  loco,  primus  obviat;  mox  cajteri 
duoes*  Pars  armati,  alii  semiermes,  ut  ardor  bcUi 
que^que  exciverat,  occurre  festinant.  Tancrcdus 
spatio  remotuSjin  equo  advolat  ardens  quod  ei  vul- 


navigat,  secum,  sicut  promiscrat,  Marchisidem 
reducens.  Ubi  ejus  hommagio  Alexius  magisterre- 
factus  quam  tutus,  multo  dcjectior  quam  ereetus, 
exaggeravit  iram,  non  impetravit  reverentiam.  Nam 
vehit  divino  oraculo  instructus,metiebatur  vir  pru- 
dens  illos  qui  deinccps  seculi  sunt  rerum  exitus. 
RegniOraecorum  non  longitudinem  immensitate  sua 
Hierosolymitanum  attingcre.  Tanti  spatii  urbes  a 
Turois  captas,  Christiano  cultui  fore  mancfpandas. 
Porro  Graecis  ereptas  talibus  non  oportere  reddi  tu- 
toribiis.  Francos  esse  qui  hujusmodi  tutclae  soli 
sulficerent;alioquin  urbes  et  oppida  restitui  Graecis, 
id  esse  restitui  Turcis :  se  simul  duobus  dominis, 
scilicet  reipublic®  et    regi  Griecias  famulari   non 


aeris  primi  gloriam  locusinviderit.ltaque  quod  abs-  ^  possc.  Uaec  animo  volvens  vir  providus,  lertur  re- 


tulerat  locus,  reddit  animus  :  nam  absente  eo,fuga 
^  impetus  nunc  his,nunc  illis  varias  spei  ac  metus 
distribuerant  vices  :  at  poslquam  is  qui  unus  pro 
multitudine,  miles  pro  agmine  et  habcbatureterat, 
sypeneniens  irruit;caBsa  illico  cervix  Turca,Christi 
elTeravit  milites^efTcminavit  hostes.  Exanimati  igiiur 
ad  montes  ora,  ad  Francos  terga,  ad  fugani  studia 
convertunt;  animatos  vero  audacia  comes,  fuga 
hostium,  morurum  pudor,  fugienlibus  immiltit. 
Quod  nisi  montis  proximi  asylum  refugos  subito 
recepisset,  paulo  tardius  sanguis  barbarus  Latins 
Quspidis  sitim  imbuisset  ad  satietatem.  Quia  vcro 
montis  viciniae  timor,cujus  est  pedibus  alas  addere, 
subitus  accessit,  facile  qua  descendendo  invasum 
fuerat, ascendendo  cvasum  est,illa  tantum  absente 


gias  aures  simillima  huic  implesse  querela  :  «  Co- 
gnatus  sanguis  Boamundus  tua  impulsus  potentia, 
huc  me.  o  imperator,  impulit  retransire.  Si  pro- 
missa  tua,  si  munera,  si  familiaritas  me  oepissent, 
non  deerant  aditusper  quos  irrumpere  licebat.Caa- 
terum  ubi  ea  displicuerant,  frustra  mihi  tuus  pla- 
cuisset  accessus.  Ua)0  attendens  opcrara  dedi,qua  te 
prfcterirem  liberior,  vigili  cura  liberalum  tua  me 
huc  violentia  rctrusit  inntum  ;  quominus  tibi  confi- 
dendum  noveris,  si  quid  hodie  pepigero  coactus. 
Uis  te  praemonitu-n,  sequentia  quoque  aitendere 
oportet.  Ecce  ad  id  ventum  est,  ut  cognati  foederia 
sacramentum  absolvam.  Verum  ea  lex  aderit  media, 
ut  tc  nierosolymi  petas  a^Uuvante,  stet  focdus  mox 
casurum,  cum  eorum  aut  successibus  invideris,aut 


anima  quam  Tancredus  suae  praeconcm  audaciae  sub  C  infortunia  nonlevabis.Absit  veroutaliquandofidum 


tartara  miserat.Multi  tamen  inhonestatergovulncra 
domum  reportarunt.  Christicolce  hilares  in  castra 
reverlnntur,  hi  cruonta,  illi  recuna  cuspidc,  alii 
fraxino  trunca,  pars  hebete  gladio  insignes.  Turci 
capitis  spectaculum  vulgo  praesentalur.  Tancredus 
per  universi  exercitus  populos,  linguas,  aelates, 
sexus»  professiones  primus  Turci  verticis  celebratur 
anius  abscisor,  et  innumerabilium  fugator.  Quod 
non  sine  quodam  futuri  Tancredi  praemonitorio 
quisquis  rem  diligenler  attenderit,  actum  esse  com- 
periet.  Sape  tales  coelitus  oblatae  decuerunt  virum 
primitis^  qui  jam  extunc,  imo  a  saeculo  praelectus 
er|Lt,ut  omnium  invictissimus  bellica  subire  debe- 


me  habeat.quisquis  ab  eorum  fidelitate  discesserit. 
Si  ego  doniinari  desideras,  famulari  stude,  de 
Tancredi  certus  obsequio,  ubi  Christi  exercitium 
certificaveris  de  tuo.Omnium  minister,  tibiquoque 
pro  omnibus  non  abnuo  ministrare.  Sumroam  au- 
tcm  horum  compendiosus  sermo  difliniat.  Qualis 
anteccdet  tua  erga  Francos  devotio,  talem  meam 
Graeci  crga  se  cxspcctent  sccuturam.  »  His  de  arcano 
pectoris  prudentiae  tabcrnaculi,  sapientia?  domicilii 
fonte  derivatiSjlaudatur  animus  qui  et  tam  fidehter 
pro  republica  intercedit,et  tam  constanter  nec  pro 
doraestica  timet,  nec  a  justitia  recedit.  Tollitur 
clamor  Gallicus,  Graeca  quoque  murmura  meritum 
non  abnuunt  favorem. 


rd,  et  in  nullo  superari  discrimine. 

XVII.  —  Urbs  reddilur,  Alexio  sistitur  Tancredu.^,\S  x\7\u       f^,c.vc«^/v/ /^m^v*.-^  f^^,v.««/..«  .v««^  #«- 
v^rhn^  Tnnrr^Ai  nd  i»,n^rninr^m  ^"^VlII.  -  Ipsius pctit  tentortum.lndignatur  imperator. 


Ferha  Tancredi  ad  imperaiorem. 
Postquam  obsessi  obsidentium  viresauctas,suas 
exspectatis  diu  subsidiis  destitutas  viderunt.simul 
territi  quod  Raimundus  comes,  quia  ultimus  ma3- 
nia  fbderat,  acrius  suITossa  funditus  quatiebat,  ur- 
bem  eo  tenore  reddunt,ut  quam  rem  emere  sibi  non 
licetylices^t  saltem  perdere  illaesis.  Plactt  utrobique 
conditio,sicque  ad  imperatorem  mittitur.  Impcrator 
aiitem  Celici  illo  rumore  impertitus,  et  munimen 
mittit^t  ipae  missos  usque  sinum,  qui  vulgo  Sancti 
G^v^igii  brachium  dicitur,  sequitur.  Inde  munita 
urbe,  BQW9iunrIu8  per  paeta  foedera,  per  juQctas 


Postquam  Alexius  viri  mentem  videt  pecunia 
contemptricem,ncque  aureo  sicut  oasterorum  posse 
vinculo  irretiri,  quia  eum  post  se  nequit  trahere  ; 
trahentem  sequitur,  et  sermonibus  conaonat  dicti- 
tatis.  Jungunt  dexlras,  stomachante  tamen  intus 
Marchisida,  extra  vero  torvis  luminibus  crudes- 
cente.  Celebrato  ritu  quem,ad  ha&c  foedera  principes 
obacrvant,  innitatur  Tancredus,ut  quidlibct  a  rege 
petat,  nullampassurus  de  petito  repulsam  :  aestima- 
batur  cnim  aurum,  argenlum,  gemmas,  pallia  et 
his  aimilia  petiturus,  necessarium  ws  sulisidium 


807 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGRO. 


8oe 


et  avari  animi  blandimentiim.  Spretor  pecuniae,  A 

sublimatisque  regioB   animus   acmulator,  vulgaria 

temnit,quem  duces  alii  oblatum  prae  onere  honorcm 

recusarent,illum  affectat,  et  solum  de  regalibusait 

praeplacere.  Erat  namque  regi  tentorium,qiiod  arte 

simul  et  natura  mirabile  duplicem  speclatori  jacta- 

bat  stuporero  :  ad  h.nc  urbis  instar  turrit^  atria, 

camelos  viginti  gravi  sarcina  non  fraudabant,capa- 

citas   conveniendffl    mnltitudini    opportuna ;  apex 

tantum  caeteris  prfieeminens. 

Quantum  Itn^a  solent  inter  vibunia  cupve^sl. 

(ViRG.,  I  Bucol.) 

Hoc  ergo  magnanimi  Wiscardidae  mentem  munus 
unicum  capit,  hanc  sibi  destinat  aulam  idoneam  ; 
onus  quidem  inutile  praesenti,sed  signumhaud  igno- 
bile  futuri.  Quo  comperto,  Alexius  sic  fertur  aes-  p 
tuasse  ad  petentem  sicut  olim  Delius  ad  Phaetontem; 
nisi  quia  iliic  paterna  pietas  trcpidabat,  hic  saevie- 
bat  indignatio  hostilis.  Phcebus  ingemiscebat  de 
periculo  (ilii,Alexius  superanimo  sublimi.  Phaebus 
filium  ad  salubriora  optandum  hortatur :  «  Alexius 
sio  optatum  negat,  ut  post  negatum  his  increpet  : 
Ergone,  Marchisides,  confert  se  mihi,  rcgalia  pe- 
tendo  insignia?  sordentvero  ei  communia,nisi  sin- 
gulare  meum  in  toto  orbe  affectet  paiatium?  quo 
impetrato,  quid  restat  uUra,  quin  capiti  diadema 
meo  detrahat,suo  imprimat?  at  puto  dcsunt  ei  atria 
oongestos  satis  explicitura  clientes,  neque  tantae 
militum  copiae  intra  septa  valen  t  conclu  d  i  d  omest  i  ca. 
Itaque  regia  potitur,  quae  suis  dimensionibus  im- 
mensa,domino  sufliciat  magnifico.  Ut  autem  cedat 
ei  petita,  ubi  muli,  ubi  muliones-,  aptum  lantae  G 
moli  vehiculum?  nimirum  hanc  adepto  rclinquitur, 
ut  ipse  pedes  impositam  quasi  numina  sequatur. 
Recolat  vero  asino  se  dissimulanti,  fuisse  damno 
leonis  exuvias  :  quibus  indutus  ut  terreret,  meruit 
rusticum  sentire  terribilem.Quo  admonitus  exemplo 
ne  affectet  mei  umbra  nominis  terrere  ignaros,  ne 
demum  cognitus  pateat  Tancrcdus.  Metiatur  sc  au- 
tem  modulo  suo  ac  pede,  sarciat  sibi  pro  se  tento- 
rium ;  hujus  vero  spem  omnino  deponat.  Quod  si 
irasci  pergit  de  repulsa,  (loccipendo  iras,  et  quan- 
tum  iras,  minas.  Jam  enim  magis  magisque  men- 
tem  hominis  stolida  mihi  ambitio  reseravit.  Doncc 
iacuit,  philosophus  credi  :  insanus  autem,  os  ut 
aperuit,meruit.  Eia  igitur  quidquid  fraudis,astutiaB 
irarum  ac  furiarum  habes  Marchisida,  in  meum  jj 
ventila  caput :  excipio  ardentem  :  Ego  nec  hostem 
mihi  te  dignor  nec  amicum.»  Haec  Alexius  ira  simul 
et  astutia  dictante  profatus ;  partim  dissimulabat 
timorem,partim  tumorem  atrocissimae  biiisleniebat. 
At  Tancredus  quasi  jocosoe  illius  imaginis  imitator 
ultima  de  multis  verba  arripit  nullique  libentius 
unquam  responsurus,ait :  «  Hostem  mihi  te  dignor, 
nec  amicum.  Ab  his  digressum  est,  neque  ultra 
congressum.  » 

XIX.  Ex  ipsius  manibus  se  eripiunt  Tnncredus  el 

Boamundus. 

Tancredus  ad  Httus  redit,  ubi  parato  remige. 


fortuna  simul  et  vocatur  et  adest.Transfretat  nihil 
moransjis  cui  adeo  ingratum  nihil  quam  mora.Boa- 
mundus  autem  paulo  tardior  egressus,  regias  fcre 
exspectavitet  incurrit  insidias :  sedlatenter  edoctus, 
vertitse  ad  fugam,alioquin  ad  catenam.Deinderegis 
nuntius  rcclamans,  revocans  secutus  est  egressos : 
verum  donati  rudc,extricati  nodis,  proceUis  emersi ; 
rursus  iisdem  noluntexponi  turbinibus.Sordetrevo- 
catio  absentiSjCujuspraesens  contemptaestpersona, 
neque  adituri  summi  regis  cunabula,  Herodis  au- 
diunt  periidiam  revocantis.  Immissave  aratromanu, 
lumina  non  reflectunt,  semel  quam  sit  iHa  reflexio 
damnosa  experti.Sed  et  illae  quarum  altera  cahosSo- 
domae  respexit ;  altera  Treicio  conjugi  est  respecta, 
emcrsos  ad  lucem  rursus  prohibent  tenebris  im- 
mergi.  Tot  admoniti  exempHs,  omnia  haec  visi  sunt 
sibi  evadere  tormenta;  dum  hunc  unum  praeter- 
eunt  tortorem.  Igitur  longo  morarum  tractu  affli- 
cti  Latini  duces,  taedia  vincunt,  necessariisque 
justxi  sibi  acvectoribus  jumenta  onerant  aHmentis : 
nam  media  quae  fertilitatem  submovebatsterilitas, 
per  dies  plurimos  transeuntibus  occurrebat;  nullo 
frugis  solatio  inopiam  levatura.  In  cujus  conflnio 
Solymannus  rex  Turcus  opperiebatur  venturos, 
quatenus  ignaris  incurrerent  providi,  famelicis 
opulenti,  fessis  alacres,  languidis  robusti.  Gonsul- 
tum  est  vero  quasi  divinitus  fideli  populo,  ut  vi- 
ctualium  copiam  per  incultam  soHtudinem  tradu* 
ceret,  quae  vecta,  suos  quodammodo  veheret  ve- 
ctores. 

XX.  —  Exercitus  Christianorum  in  bivio  dividitur. 
Sed  cum  penultima  circa  exitum  illius  ariditatis 

transiisset  dies,  pene  fortunae  ludus  suum  illum 
favorem  a  Christicolis  ad  Mahumicolas  convcrtit, 
et  in  partes  Tancrcdi  ausa  est  nimium.Nam  redin- 
tegrato  sicut  soliti  erant  quotidiano,  vel,  ut  ita  di- 
cam,  quotinocturno  calle,  secta  est  in  bivium  via, 
et  exercitus  Christi  factus  est  biviator.  Plurimorum 
opinio  crrorem  illum  industriae  deputavit ;  quo  terra 
genti  opulentius  serviret  diCfuse  spatiosa,  quam 
stipate  contracta.  Huc  accedebat  quod  casus  idem 
Normanniae  comitem,  BoamundumqueTancredum- 
que  seorsuro  a  turba  diverterat,  quasi  ut  unigenss 
uno  consilio  unam  patrise  suae  gloriam  praerogarent. 
Alii  vero  non  ultroneum  sed  casuale,  nec  tam  prs- 
sulum  quam  invisum  fuisse,  ipsis  qui  diverterant, 
divortium  asserebant,  sane  miserantes  fortunam, 
et  lenientes  invidiam  ;  quae  quidem  sententia  his 
sufi^ulta  firmior  stabat  prssidii8,quod  praememorati 
duces  domitis  plebeculae  non  amoverant  sarcinam, 
quod  alienigenao  miHtiae  comitatu  gaudebant,quod 
suam  denique,  qua)  maxima  aberat,  non  praema- 
nierant. 

XXI.  —  In  mutuo  occursu  acies  Latinas  et  barbarx 

concurrunt  ad  arma, 

Igitur  ubi  Normannomm  vexilla  minas  belli 
Turcis  denuntiant  (nam  Tancredus  impiger  mo- 
rem  suum  praecurrendi  obtinens,  primus  et  con- 
spicere  et  conspici  mataraverat).  IMspositam  est 


soe 


GESTA  TANCREDI. 


510 


Qtrobique,  ut  a  fluvio.  qui  medius  discurrebat,  vc-  A  paulatim  lucratur  iras  latratu,lituo,clamore, jaculis 


lociores  tardos  arcere  debuissent.  CoBperat  autem 
crepusculo  vesper  cedere,  cum  LatinaB  barharaeque 
acies  mutuum  compcrerunt  occursum.  Expensa  ita- 
que  nocte  instanti  ad  mcdiam  in  quietcm,a  mcdia 
in  laborem  :  pars  fidelis  promptior,  manc  circa  ho- 
ram  primam  ad  ripas  praescripti  fluminis  prajvcnit 
infidclem,  ubi  vix  metator  sedulus  prima  infixerat 
castra,  cum  :  Ecce  hostis !  ccce  hostis  !  ct  ingcT.i- 
natur  acriter,  et  occurrit  audactcr.  Armantur  qni 
armandivenerant;  atqui  armati,  in  bclla  fcruntur: 
retunditur  sagittipotens  manus,  nunc  pcrfossa  lan- 
ceis,  nunc  ensibus  decisa.  Rctunditur,  inquam,  ut 
qu«  prima  fuerat,  in  mcdiam  referri ;  quae  vero 
media,  prae   tutela   fieri    cogeretur.  Cum  igitur  co 


lascessitus,  et  tanquam  non  sua  cujusque,  sed  una 
utriusque  ab  altcro  discurrat  ad  alterum  quanto 
acrior  ira  acccnditur  Iconis,  tanto  tepescit  segnior 
vonatoris.Pari  forma  dum  fidelis  populuscrudescit, 
infideiis  remittitur,  ncquc  ultra  audet  invadere, 
quem  coeperit  nil  timere.  Respirant  igitur  amba) 
partes,  alios,  ut  dictum  cst,  rcmorante  audacia,  et 
alios  metu. 

XXIII.  —  Magna  fidcUum  strages. 
Intcrca  nuntius  mittitur,qui  eventum  rei  exerci- 
tui  dcclarct  ignaro,  festinetque  abesse,  ut  adesseab 
illis  fcstiuetur.  Ast  advcrsarii  alios  et  ad  aliud  emit- 
tunt,  spicr.latorcs  scilicet  ad  cladem,  non  opis  im- 
ploratorcs  ad  salutcm.Turba  itaqueilla  equitesno- 


usque  Normanni  fugicntibus  institissent ;  densp.ti  ^  str^^s  prcetcrvolans,  ad  plebeculam  transilit,numero 

^  -.•     _^      ^—  «.  A  •  »  *»  .        •  •     O     i.  •  1  *      •  I  «-    •__l.  '11  T¥»  1 


cunei  vires  resumunt,  et  qui  modo  fugavcrant,  ipsi 
in  fugam  sunt  convcrsi.  Interea  Normannia)  comcs 
et  Boamundus  duas  tantum,  singuli  suam,instruxe- 
rant  acies  :  jamque  gradatim  alacrcs  pra^lium 
inibant.  Instantibus  itaque  Tureis,contraqnc  Chri- 
stianis  subvenientibus,  magna  vi  hiuc  et  indc  certa- 
tur  :  nihil  arcus,  parum  lancea,  cnsis  plurimum 
agit.  Turcos  tua  numero  carens  numerositas  dofcn- 
dit;  nostros  autem  loricae,  scuta  ct  galcai.  Multum 
cruoris  utrinque  funditiir,  plus  barhari :  illlus  qui- 
dem  non  cessat  stragcs;  at  tanquam  rccidiva  hydrae 
capita,  ubi  pauci  occidunt,  innumcri  succcdunt. 

XXII.  — C/im/iam'  in  fugam  vertuntur.Robertuscoines 
Normannix  animos  colligit, 

At  vero  fidelis  lcgio  communem  cum  his  qui- 


tamen  maximam,  scd  viribus  imbccillam.  Hi  palan- 
tcs  prajfcstinantis  militiae  vestigia  legebant,  muros 
periculis  opposuisse  putantcs,  cum  subito  irruunt 
primo  sagittis,moxensibus  saevieutes  Turci,adepti 
uJtra  spcm  praidam,  citraque  bellum  victoriam. 
Trucidantur  itaquc  scncs,  pueri  abstrahuntur,  aetas 
mcdia  utrius  partis  expressius  figurat  faciem,  ejus 
patitur  sortem:  saepissimc  tamcn  ac  saevissimemu- 
cro  ct  dc  impuLibus  projsumit,  praedae  copia  saBvio- 
rem  dc  sajvissimo  facicntc  praedonem  :  cui  cum 
Briarci  manus  non  sufilcerent  ad  rapinam,caedibus 
insistit,  quatenus  vcl  sic  animum  expleat  voracem. 
Undc  factum  cst,  ut  de  tanto  numero  perquam  ra- 
lipsimos  pra*tcrirctautvulnus  aut  vinculum.Neque 
in  tot  usquam  seu  qui  praccesserunt,  seu  qui  ven- 


dem   habet  occasum  ;  sed  non  commune  supple-  C  turi  crant,  bcUorum  casibus  tantum  de  Latino  san- 


mentum.  Igitur  lassata  dum  pcrcutit,quassata  dum 
rcsistit,inaminata  dum  rarescit/lat  tcrga  :  quodque 
nunquam  usquam  ante  didisccrat,in  momcnto/locta 
est  fugere.  0  bcllum  miserabilc  1  0  fuga  lugubris  ! 
0  damnum  in  damno!  0  invulnerevulnuslmilitaris 
fugaeimpetuspedestremconculcat  tarditatcm,  inque 
vicem  densissima  pedcstrium  hastarum  silva  nunc 
fugam  impedit,  nunc  exstinguit:  fitque  vcl  hostinii- 
seranda  ciades,  cum  terga  sagittis  horrcnt,  illa  lan- 
ceis  velut  torrendorum  verubus  affinguntur.  Dum 
itaquenonparcunt,aut  qui  fugant  arcubus,  aut  qui 
fugantur  calcaribus,  refugitur  in  castra,  minimum 
tamcn  solatium,  sed  unum.  Ibi  denique  rcgius  san- 
guis  Willclmides,  qui8,cujus  stirpis,  cui  militct  mc- 


guinc  gladio  licuit  gcntili.Quid  plura  ?  Caedentium 
lassata,  ncc  dum  satiata  rabie,  victi  victores  in  ca- 
stra  sequunlur  suaptc  sarcina  seu  socia  onerati  : 
miiitia;  nostra;  spectaculum  satis  miserabile  ;  nulli 
vcroaudacia;  satis  miscratum  :  quippe  quorumvota 
his  contcnta  finibus,  hairebant,  ut  oppugnatoribus 
suis  rcsistercnt ;  non  ut  ccssantes  interim  aliqua- 
tcnus /Jppugnarcnt. 

XXIV.  —  Acriter  resistil  Tancredu.s. 
Porro  Tancredus  ex  adverso  castrorum  latere 
hoKtesdcbellabat,  qui  tentoria  dirimentcm  conscen- 
deranttumulum ;  unde  facilius  laedere,  difficiliusque 
laidi  poluisscnt.  llis,  inquam,  uno  et  rapidoincursu 
dcjectis,  vir  fortis   occupaverat  ascensum,  multos 


mor,  vertioem  nudat,  Normanniam  exclamat,  Boa-  n  adorsus,  pfuris  adjutus.  Boamundo   enim   invito 

I _t|  •  n  ...  ^  .  1'LJ  -.i_..;~^^  -~»  ll _li  t.  !• 


mundum  collegam,imo  confugam  suum  his  incre- 
pat  :  «  Eho  I  Boamunde,  quorsum  fuga  ?  Longe 
Apulia^longe  Hydruntum,longe  spes  omnisfinium 
Latinorum  :  hic  standum,  hic  nos  gloriosa  manet 
aut  poena  victos,  aut  corona  victorcs  ;  glorios;i,  in- 
quam,  sors  utraque,  scd  etiam  eo  beatior  altcra, 
quo  celerius  eflicit  beatos.  Ergo  agitc,  o  juvcnt;s, 
moriamur^  et  in  media  arma  ruamus.  »  His  aduio- 
nitiagglomerantseseducibuscaeterajuvcntus,  morti 
deinceps  quam  fugaj  paratior  :  astant  intrcpidi,ceu 
quondam  (/*.,  quasdam)  venabulo  in  furore  opcriens 
leo,  qui  modo  longa  quiete  piger  a  latibulis  cxcitus, 


quin  prohibcntc,  rcs  ccepta  vix  comites  aliquot  cli- 
ccre  impctravit ;  ideo  autem  prohibente,quod  exer- 
citus  hostilis  diffusus  nostrum  quadam  theatrali 
specie  circumsepserat,  ex  omni  parte  necem  signi- 
ficans  inclusit.  Quamobrcm  Christianorum  provi- 
dcntia,ie3tuantibus  juvenum  animis  adcongressum 
egrcssum  ncgabat,  ne  forte  paucorum  temeritas  rei 
ordinem  turbarct  universum. 
XXV.  Kt  ipsius  frater  WillelmuSf  hostes  cxdunt, 
Willcinius  tamcn  Marchisides,dum  fratri  motuit, 
sui  nou  mcminit,qui  nec  revocantem  Boamundum, 
nec  hostilisviresmultitudinis  veritus,  fraternae  fieri 


511 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  li.  ^  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


5ia 


•omes  ardet  andacia^.  Ob !  facto  miser  atque  beatus 
eodem,  qui  in  mortem  ruit,  ad  vitam  transiturus  I 
nam  repulsa,  ut  praescriptum  est,  a  tumulo  turba, 
non  tam  cosserat,  his  quorum  prsesenserat  gladios, 
quam  quos  frustra  timuerat  secuturos.  Igitur  ubi 
quot,  non  quos  fugerit  respicit,  numerum  librans, 
nec  animus  rcdit  :  acrior  quippe  cujus  laborem 
dolor,  dolorem  pudor  cumulabat.  Irruunt  itaque 
primi  arcubus  projocfs,  audacius  strictis  mucroni- 
bussaevituri.Quibus  quidemjamnon  putabaturhaec 
pugna,  sed  pcBna  :  nec  adversus  hostcs  confligen- 
dum, acd  tiinil.in  dc  capitalium  rerum  coudemna- 
tiSyUltio  secunda.  At  vero  numeri  parvissimi  robur 
maximum,  muralem  contra  objectat  audaciam,  non 
81  vel  rex  ipse  Solimannus  cum  omnibus  suis  copiis 
jn  eos  Bffiviat  cessuram.  Fit  fragor  ;  hi  lanceas  vi- 
brant,iili  gladios,  ut  dictum  est,  stringunt,  hi  pecto- 
ribus  loricas,  loricis  scuta,  munimen  adhibent;  illi 
peltas.Uorum  pugna  a  summo  dcscondit ;  illorum 
ab  iino  nititur.  Illos  pudori  mistus  dolor  stimulat ; 
faos  ceu  in  specula  stantes,  tot  urgent  stimuli,quot 
apectant  oculi.  Aliis  ergo  loci  situs,  armorum  com- 
moditas,quinipsa  sua  paucitas  prsesidio  erant:  aliis 
ad  incommodum  cuncta.etiam  in  qua  confitebatur, 
pluralitas.  Enimvero  ascendenti  Turco  fraxinus  ob- 
jecta  eminus  obviat,  casuroqne  similem  vi  tactum, 
impactum  facile  aut  conficit  aut  dejicit.  Confectus 
autem  dejectusve  unus,  pluros  dum  rotatur,  parili 
impetit  ruina.Unotamen  cadente,  ut  fit  in  numcro 
iogenti,  mox  plurimi  8ubeunt,rursusque  hispluri- 
mi8  alii  item  plures ;  sicque  factum  est,  ut  qui  in 
furore,  in  indignatione,  in  contemptu  bellatum  ve- 
nerant ;  prius  ipsa  sui  ruinaaggerem  sequarent  quam 
calcarent :  contraque  numerus  Ghristi  ncc  minutus 
est  nec  Isesus.  Adeo  cuspis  fraxinea  largae  prodiga 
opis,  usum  simul  utrumque  et  scuti  supplct  et  gla- 
dii.  Qaid  contra  haec  mucro?  Mucro,  inquam,cuju8 
est  proximBm  ceBdere,  remotis  parcere ;  immergi 
eominas,  minari  eminus  ;  utque  pauois  ejus  faculta- 
tem  includam,  cujus  licentiae  paros  habet  terminos 
longitudo,  evaginatus  minari  poterat,  I(Bdere  non 
poterat  vel  emissus.Undecomperiens  utpote  experta 
aeies  fracta  in  audaces,  tutam  non  esse  audaciam : 
jam  non  ultra  viribus  contravires  decernere  satagit, 
artes  arousque  quos  abjecerat  resumens.Quod  si  ut 
primo  coeperat,  pedem  pedi,  manum  manui,i^umbo- 
nem  umboni  conserere  aliquandiu  inarsisset,  pro- 
fecto  magnanimi  ssevae  strages  buic  coliata  succum- 
beret ;  id  tantum  solatii  objectura,quod  ipsa  unum, 
hsc  sffivas  omnes  suos  habuerit  bellatores. 
XXVI.  —  Cadit  Willelmus. 
Sed  resumptis  arcubus,grandovolan3  quibus  en- 
ses  pepercerant,  non  parcit ;  quos  non  attigerant, 
perfbdit;  ubi  nec  ascenderant,  descendit.  Hactenus 
ergo  sarcina  tantum  gravis,  loricae,  scuta  et  gales  : 
nunc  gratissimus  obex,  vitas  mortisque  Hnes  dister- 
minat.  Eatenus  tamen,  si  quatenus  molesta,  quod 
levitas  captata  ad  iimen  saepius  artifices  manus  re- 
lorserit.Pl  uentibus  itaquo  vuinera  Turcorum  nervis, 


A  nostri,  dum  degrandinet,«ustinent;siquis  alieunde 
turbo  perflans  tantam  telorum  nubem  discutiat. 
Gognatffi  acies  juxta,  hostis  undique,  adjutor  nus- 
quam,  interea  gemunt  saucii.  Hic  manum  perfos- 
sus,  ille  oculum  effossus  ;  alii  sufTossi  pedem,  pars 
verticem  superfossi.  0  pietas  1  o  dolor  1  o  luctus ! 
Clypeus  aiiorum  Marchisides  et  ipse  cum  aliisaffigi- 
tur  Willclmus.  Aliorum  dolor  hffirebat  in  vulnere, 
hujus  vulnera  usque  sub  mortcm  doluerunt.  Labi- 
tur  corpus  nobile^socii  exceptum  in  castra  referunt, 
pauper,  bclli  causa,  agger  relinquitur.  Quis  tibi, 
Tancrede,  spectanti  talia  sensus?  quosve  dabasge- 
mitus  ?  viri  corda,  cui  modo  robur  et  ss  triplex 
circa  pectus  erat ;  jam  muliebres  mollescunt  ad  la- 
crymas,ora  femineum  ululant  ejulatum  ;digiti  men- 

P  tum,  genas,  caput  decalvant:  postremo  qufficunque 
hominem  armant  particulffi,  reliquas  inermes  cru- 
deii  seditione  dilaniant.  Multi  quoque  heroum  ftde- 
lium  in  eadem  lamonta  resoluti,  super  Marchisidaa 
lugent  :  neque  minus  hujus  lacrymas  quam  illius 
necem  miserantur.  Dum  hsc  agerentur,  vix  debel- 
latus  Turcos  receperat  tumulus,  et  ecce  Ghristicolas 
pulvis  testatur  adesse  cohortes,  submissi  toUuntur 
animi,  contra  elati  sui  mittuntur.ExcIamatur,0^t/5 
vuUf  hoc  enim  nostri  intcrjiciebant  Iffitantes.  Adver- 
sarii,  Heu,  et,  At^  at,  murmurantes,  ingeminant  : 
quippe  non  tam  spes  ablatas,  quam  oblatos  metua 
trepidantes. 

XXVII.  --  Hfigo  Magnus  imtat. 

Advolat  ante  alios  regum  clarissima  proles 
G  Magnus  Hugo,  galeis  conte  tus  ferme  trccentis. 
Irruit  in  medios  non  ut  qui  pugnet  in  bostes, 
Sed  qui  post  pugnam  fugientia  terga  sequatur. 
Sic  rapidus,  sic  intrepidus,  sic  undique  tutus 
Aggreditur,  lacerat,  fugat,insequitur,premit,arctaty 
Fulminat,  exsultat,  fremit,  exclamat,  furit,  ardet. 
Mittit  in  hunc  aoiem  ferratam  rex  Solymannus ; 
Ingentem  numero,  virtute,  nimifl,  feritate, 
Quffi  numero  superet  segetes,  o  Gargara,  vestras  ; 
Quffi  virtute  suis  ffiqnet  convallibus  Ethnam, 
Quffi  feritate  minis  totum  sibi  vindicet  orbem, 
Quffi  perferre  graves,  et  reddere  gaudeat  ictus. 
Ergo  alacres  hinc  tanta  cohors,  tot  tela,  tot  arcua : 
Inde  comes  magnus  quam  nomine  tam  probitate 
Occursu  parili,  numero  sed  dispare  freti, 
n  BcUum  ineunt,  stant  oppositi  pars  obvia  Gallis  : 
Gonserti  clypeos  clypeis,  atquo  ensibn»  ense^  : 
Pars  lateris  dextri  gyrum,  pars  altera  Isvi 
Occupat,  et  volucres  mittunt  utrobique  sagittas. 
Undique  septa  armis  audacia  Gallica  et  bo8te, 
Ad  quos  se  vertat^  nisi  se  convertat  ad  omnes, 
Ignorans :  modo  ad  hos,  mode  se  convertlt  ad  illos, 
Qualis  apri,  quem  turba  canum  circumvenit  j^geBS, 
Fulmineus  nuno  hos  dens,  nunc  eviscerat  iIlo8  ; 
Nunc  retro  mordaces,  et  nunc  a  fronte  mioaces. 
Sic  vir  magnahimus,  et  eo  duce  freta  juventus 
Innumeros  ardens  so  circumflectit  in  orbes, 
Et  quffiounque  ruit  ondens,  casaus  ruit  boetie. 


S43 


GESTA  TANCREDI. 


5i4 


B 


XXVI il.  —  Turcos  fugat. 
Ergo  recens  acies  jam  multa  caedc  cruento, 
Jamque  fatigato  comiti  congressa,  laborem 
Stidoremque  viri  crudeli  ezaggerat  ira. 
Sauciat  ante,  retro,  dextra  Isvaque,  nec  ullam 
Dat  requiem  gravibus,  nuUo  sudore  gravata. 
Postquam  nulla  valet  vis  innumeros  revocare. 
Ad  numerum,  miyorque  redit  quam  corruit  bostis. 
M agna  e-omes  par\'a3  miseratus  funera  turbe 
Ora  in  terga  retert,  bsc  sola  timentis  imago  : 
Caetera  victoria  lacerantis,  dejicientis, 
Atque  fugantis  erant  :  in  terga  fugacia  cuspis 
Ensis  dimidians,  equus  ardens,  dextera  flagrans, 
Quippe  retrocessit,  qui  retro  occiderat  boslis  : 
Ut  versam  faciem  videt,  aspectumque  minacem, 
Expers  qui  mortem  fugiens  incurrit  eidem, 
Tutius  ignotis  sperans  occurrere  multis, 
Quam  semel  experta)  restare  ad  verbera  dextr». 
Consul  agit  trepidos,  graviterque  instatur  agenti, 
Et  fugit  et  sequitur,  pariter  fugat  atque  fugatnr. 
XXIX.  —  Et  cum  eo  Robettus  comes  Flandrue 
Obviat  bis  basta  metucndus,  et  ense  Robertus 
Flandrigena,  eCfrcnique  volans  ad  praBlia  cursu, 
Damna  morasque  levat,  dum  quam  ultimus  bau- 

[serat  aure? 
Primus  inardescit  pugnam  impinguare  cruore. 
Obvius  ergo  fugs,  pertransit  in  usque  fugantcs, 
Quaque  videt  densas  acies  fervere  sagittis, 
Et  stridere  minis;  ibi  fervere  stridere  tendit. 
Incurrunt  Turci  in  comitem,  comes  acer  in  illos  : 
Flandrensesque  fere  numero,  et  virtute  pbalanges 
Igne  pari  accensie ;  pede,  strage,  fragore  sequuntur.  C 
Sternitur  arcitenens  acies,  sparguntur  et  arcus. 
Rumpuntur  pbaretrs,  calcantur  nt  alga  sagitts, 
Peits,  tboraces  quasi  stamina  linea  ad  enses, 
Sarcina  sunt  tectis,  et  non  tutamina  Turcis. 
Sic  comes  armipotens  Gallorum  terga  sequentes, 
Rui*sus  terga  dare  :  et  versa  vice  pectora  Gallos 
Vertere  compellit;  numeroque  carentia  pnmum 
Agmina  sub  numerum  sternendo  necando  reducit. 
At  Turci  nec  ulla  quidem,  nec  multa  rependunt. 
Vulnera,  spcs  quorum  ferratae  nescia  calcis, 
Tota  retroauadas  de  verbere  pendet  babenae ; 
More  tamen  patrio  fugiens  quo  vulnerat  arcus ; 
Sed  tremebunda  metu  ferit^  et  non  laedit  arundo, 
Tantus  ad  internas  pertransiit  usque  medullas. 
Faps  I  quem  genuit  Flandrensis  flamma  tremo-  n 

[reml 
Dum  comes   indomitus  domat  bostes,   densaque 

[spargit 
Agmina;  sparsa  secat,  secta  abruit,  obruta  calcat 
Magno  magnanimo  comite  stipatus  Hugone. 
Nec  cessat  strages,  donec  socia  arma  fugatos 
Excipiunt;  nectuntque  moras,  arcentque  fugantes. 
En  iterum  viresque  novas  animosque  recentes 
Congressusque  manus  avidas,  et  castera  ad  usum 
Congrua  bellorum,  nova  cuncta  recentia  nostri 
Invaniunt,  multaque  licet  Jam  csde  gravati, 
Accipiunt  acres,  et  reddunt  acriter  ictus, 


Rollandum  dicas  Oliveriumque  renatos, 

Si  comitum  spectes  hunc  basta  bunc  cnse  furcntes 

XXX.  —  Godefridus  in  hostes  ruit. 
Dux  Oodefridus  bomo  totus  belliquc  Deique 
Cujus  non  fervor,  non  vires,  non  animosus 
Spiritus  Hectoreis  cessit;  praefuit  armis, 
Lajtus  adest.  0  quas  acies,  qu»  pectora  ferrl 
Quam  longum  calybem  lateris  munimina  Isvi 
Cernere  erat  comitala  ducem  I  quis  flatus  equo- 

[rum, 
Quis  fremitus  hominum.quaBgloria  Lotbaridarum? 
Dux  ergo  Turcas  acies  premit,  insequiturque 
Non  astu  vigili,  non  commoditate  locali, 
Non  quae  vel  timidos  in  fortes  excitat,  arte 
Adjutus  :  verum  turbans  bis  omnibus  bostes 
Scilicct  adjutos  astuque,  locoque,  doloque. 

XXXI.  —  Aggere  potitur;  fugienles  insequitur,  mon$ 

vicinus  hosti  favet, 

Stabat  in  occursu  ducis  agger,  agerque  sub  ipso 

Retrocedentem  dirimebat  ab  aggere  montem. 

Huc  ibi  fisa  dolis  gens  plus  quam  fisa  sagittis 

Ditfugium  fecit  :  ratus  aggerc  velle  potiri, 

Ad  pugnam  refugos,  dux  fraudis  et  artis  iniquffi 

Ignanis,  beili  faciem  convertit  in  illos, 

Et  celeri  incursu  tumulum  prius  hoste  gravatum 

Liberat,  inde  fugam  ad  montem  per  plana  coactum 

Strage  premit  multa,  hostis  scilicet  atque  suorum^ 

Nimirum  gens  illa  dolis  armata  sequentem 

JEquc  transfigit  loricam,  quam  fugientem  : 

Et  nisi  equus  velox  fugicntibus  iggerat  bastas, 

Quo  magis  effugiunt  magis  horrida  vulnera  spar» 

[gunt, 

Ut  faciat  Turci  fuga,  quod  victoria  Franci. 

Monte  rccepta  cohors,  non  eere  gravata  nec  armis^ 

Mve  graves,  armisque  viros  post  terga  ruentes 

Evadit  facile,  et  facili  pronaque  sagitta 

Sauciati,  intortae  contemptrix  cminus  bast». 

Anxius  objecti  dux  frendens  in  pede  montis 

Rursum  in  plana  redit :  si  quos  mons  invidet  hostes 

Eliciant,  vacua  arva  duci  repetitus  et  agger. 

Hostis  ad  haec  gaudet,  descendit,  et  ultro  lacessit, 

Semper  discurrens,  et  semper  vulnera  spargens. 

Fretus  equo  ccleri.  montisque  favore  propinqui, 

Dux  iterumque  iterumque  sequens  in  pectora  multos 

Excipit,  et  plures  in  terga  remunerat  ictus. 

Monte  tamcn  meritos  semper  curtante  triumpbos, 

Quippe  sinu  victis,  victricibus  obice  signis, 

Ce    quondam  accipitrem  qui  circinat  aera  gyro, 

Ceu  qui  in  fronte  sedet  querularum  turba  volucrum 

Circuraagit,  variaque  replet  virgulta  latratu  : 

Tum  si  lorte  procax  cornix  propiore  volotu 

Jam  tumidum  ostcndit,  ille  indignatus  et  ardens 

FeHur  in  aeriam  toto  conamine  turbam  : 

Illa  fugit  trepidis  repetens  cunabula  pennis, 

Cum  similem  hesuro  porrectis  unguibus  arcta 

Saxi  scu  terris  cohibent  te  praedo  latebr»  : 

Ungue  oamen  plumas  referens  insignia  palma, 

Nacta  scde  doles,  alasque  expansus  hianti 

Rostro,  luminibus  flammatis,  pectore  anhelo. 


S15 


AD  GODEFRIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


516 


Suspicis  elapsae  plumosa  nipagula  pra?daB. 

Uaud  socus  ira  ducem  turbat,  dum  pulsusab  arvis 

Turcus  habet  tutas  latcbras  confinia  montis. 

XXXII.—  Hugo  Magnus  subvenit  ducict  cum  Haimundo 
comite  montcm  superat;  Terror  invadit  Turcos, 

Sed  cum  Magnus  Hugo  divorso  prc-elia  tractu 

Aggrossus,  montis  latus  ox  facili  suporassot 

Pervium,  et  hoste  vacans  :  mox'noc  juga,  ncc  via 

[prcBCcps 

Deprcnsos  inhibont,quin  laxis  cursor  habonis 

Raptct  oquus,  rofugos  por  plana,  por  ardua  Turcos. 

Hinc  igitur  comitom,  inde  ducom  fugionte  catcrva 

Hostili,  comes  arcolorat  motuons  Raimundus 

Ne  sibi  nevo  .  nis  dcsit  qui  dimicot  hostis  : 

Hunc  suus,  hunc  alii  pedilos,  oquitos  comilati 

Belli  ductorem,  logionum  dispositorom 

Tanto  ditabant  numoro,  muniminc,  signis  : 

Ut  credi  posset  abscntum  nullus  abesse, 

Qui  meriti  fuerant  credi,  nullum  suporesse. 

Ergo  formidans  ne  formidabilis  essot 

PraBcidendo  metum,  rupto  potit  ordino  bellum, 

Si  furor  Idcas  qucrcus  ad  littoris  ima 

SigSBi  rapiat,  tremat  omnis  proximus  Idai 

Et  mons  et  vallis,  lateat  sub  pulvcre  Phocbus  : 

Si  lucem  demas  galcis  aut  frondibus  addas  : 

Hic  status,  haec  spccics,  similis  fromitus,  tromor 

[idem. 

Turba  sodalis  erant  comitis,  turbaeque  sodalis 

Qui  fragor  attonitas  Turcorum  ut  perculit  auros, 

Atque  oculos  fulgor  :  totam  occursaro  pavontos 

Europam,  nullo  duce,  consulo,  roge  roUcto. 

Primo  stant  dubii  mox  ut  Raimundica  cuspis 

Obvia  pueeque  rotat,  colliditur,  ot  subit  ensis  : 

Tunc  nec  Arabs  jaculo,  nec  fidit  Turcus  in  arcu, 

Sed  nec  equus  frenum,  nec  equum  via,  noc   fuga 

[gyrum 

Senserunt,  adeo  fugcro  est  sporare  salutom. 

Ergo  Cylix  Tharsum,  ncmora  ili^thcritangaCoatra?, 

Antiochena  Syrus,  Sidonia  mcenia  Phcenix, 

Arthasium  Jacobi,  turres  Elamita  Calepti. 

Praeterea  irinumeraB  notns  sibi  quisquc  latebras 

Diffugiendo  petunt,  sinc  more,8ine  ordine  grossus. 

XXXIII.  —  DuceSj  hoste  disperso,  ifcrsu^  Antiochiam 
metantur;  Tancredi  audacia. 

Triumphato,  coeso,   dispcrso   hosle;  victorc  ro- 

verso,  ditato,  jucundato;  via  solitum  rcvocat  viato- 

rem,quo  jam  lutior,  eo  difTusiorcm.  Duces  turmis 

pedcstribus  Antiochiam  vorsus  gyro  prolixiori,  scd 

facili  cultam  planitiem  metandam  provident,  provi- 

samque  metantur.  At  Tancredus  nemorum  devia, 

montium   ardua,  Cylicum    flumina   praetervolanda 

eligH,  qua  ad  pra»dictam  urbcm  semita  accolerabat 

directior.  0  bellalorem  stupendum,  cui  voluptati 

labor,  cui  securitati  bellum,cui  otium  difficilc,  cui 

facilis  quaevis  difficultas,  cui  postremo  nihil  dulce 

nisi  fuerit  sudore  conditum !  Stupcamus  interim  ho- 

mincm  qui  nunquam  stupuit,  eique  mctuamus,quia 

nil  metuit.  Papae  1  quaenam  ha3c  est  audacia,  imo 

meDtia,  Tancrede?  Antiocbiam  praedaturus  oen- 


A  tum  sociare  loricas  contentus  es  :  arcuum  tuorum 
numcrusvixduconti;  in  hismillibus  SjTiam  oppu- 
gnas?Pauco3  adhibos :  supple  numerum^mullusest 
hostis  tuus,  multi  adversum  te  gladii,  hostis  tuus 
phiros  armat  populos  quam  tu  viros.  Utte  patroci- 
nandum  vocent  quae  adversarium  exspectant  oppida 
et  urbes  paucos  ducis  custodos.  Surgat,  quaeso,  sur- 
gat  in  quintuplum  summa  municipum;  ne  saltem 
custode  vacot  numerositas  municipiorum,  alioquin 
vocatus  tutor  non  sufficis  tutclae;  ut  singulis  plebi- 
bus  singulos  distribuas  assortores.  Praesertim  urbs 
Antiochia  munita  armis,  stipata  armatis,  assueta 
bollis,  suporba  triumphis  :  dominando  insenuit,  do- 
minari  non  novit.  Moderare  prfficipitis  cursum  ani- 
mi,  et  sapicntis  cujusdam  viri  sententia  pro  freno 

j.  utoro.  Dux  illo  et  miles,  quid  ducis,  quid  militis  re- 
fort  oxpcrtus.Sic  ait,  etpriusquam  incipiaSy  consulto, 
ct  ubi  consulueriSf  mature  opus  est  facto  :  Quod  con- 
sulere,  ad  ducem;  quod  ad  militem,  agonizare  re- 
forondum  ost,  ctiam  simplicibus  quibusque  palam 
est :  vorumlamen,  vel  alter  utri  utrumque  vel  utri- 
quo  altorum  :  imo  utrique  ct  hoc  et  illud  saepius  in- 
cumbit  :  et  te  quidem  utriusque  nominis  accendit 
gloria,  sod  ab  humiliori  superbiam  tanto  petis  incau- 
tius,  quantae  a  sublimiori  efficacius  impetrasses. 
Miles  flagras  intrepidus  appellari  :  eoque  prudens 
fueris,  utimprudenjs  furere  dicaris;  dumque  levem 
hanc  emis  auram;  projicis  vitam,perdi8  operam, 
lucraris  invidiam,  incurris  infamiam.  Redi  ergo  ad 
te,  reduc  tc  in  ducem,  prius  consule,  et  ubi  cousu- 
lueris,  cxplica   cohortem;   alioquin   namque,  cum 

C  vontum  in  pericula  fuerit,  sero  consules,  cito  fa- 
tiscos ;  voles  consultus  venisse  in  praelium,  non  in 
consilium  praeliatus. 

XXXIV.  —  Tharsum  ohsidet;  insidias  parat, 
Hac  simili  et  forsitan  dicatiori  revocatione  Tan- 
credi  aurcs  obtundente,  ipse  in  aspidem  surdam  ob- 
duratus,  vel  ut  incantatores  excludit  quos  habet 
monitores  :  quin  et  cccli  flammis,  tigride  feta  ocior 
Bythiniam  transvoIat,Tauros  montcs,  Buteoti  valles; 
has  Baritis,  illos  polo  contiguos,  percurrit.  Cilicia 
positu8,Tharsum  obsidet.  Indignatio  Turcis,  exsul- 
tatio  Graeci?,exhortatio  Armenis,  stupor  universis. 
Et  namque  tempestate  Turcis  dominari  contigerat, 
Griccis  famulari,  Armenis  montium  arduitate  tueri 
libertatom.  Sed  eminus  tamen  conspecta  urbe,  ad- 

n  mi ratus  fastigia turri u m,spatia  montium,superbiam 
domorum.  tontare  vires  properat  incolarum.  Igitur 

dispositis  insid.is  ubi S tis  quae  providenda 

erant  provisa  sunt:  praemittunturarcitenentes  Mar- 
nys  TurcopoIi,aIiquot  tamen  loricatis  suffulti  no- 
stratibus,  hi  praestruuntur,ab8tractis  perpascua  ar- 
mentis,  quo  ordine,  quo  diffusio  diverterat,  ne  rui- 
turi  per  prsedam  hostes,et  ante  deprebendant  insi- 
dias,  quam  deprehensi  ipsi  dent  poenas.  Dictum  et 
factum  :  praedones  emissi,  volant,  suburbium  popu- 
lantur,cooperto  simulato  metu,  qua  jussu  fuerunt 
recursant.Urbs  excitat  quidquid  armorum,quidquid 
virium  babet,  post  vestigia  immitit ;  interiia  vix 


517                                                        GESTA  TANCREDI.  518 

numero  porlaruni  cuslodifB  paiicoa  rclinquente.lgi-  A  <*i^la  clamal  dc  p;irtu  montium  nasci  arma,  jam- 

tur  accelerant  hi,accelerant  iili  capti  ab.  .  .  .  Mox  quc  arvadiscurrentibusscaturire  armatis.Quo  Mar- 

igitur  qui  fugiunt,  ad  salutem  :  qui  fugant,  ad  ne-      chisidcs  frcmilu  excitus  sociam excit 

cem;  qui  fugiunt  ita  vincunt,qui  fugant  ut  vincan-  militiam,moxque  ipse  accito  equo,  primus  evolat, 

tur.  Interea  fieri  dum instatur.Fugien-  socii  pone  subeunt..Se  moveratautcm  a  frequentia 

tem  instans  crebro  perfodit,  succurrens  velocior,  pericuiosae  multitudinis  idem  propagandi  nominis 

coQtraquelanceafugiensdumse instantiam  ardor  qui  et  Marchisidom,  et  fortuito  eadem  conti- 

ferre  nequit,  convertilur;  et  subvertit,  has  ludente  gerant  egresso  vestigia,is  a  Godefrido  ducecomite- 

fortuna  vices  aliis  evasum  est,  aliis  supervasum.      que  Eustachio  prolesEustachides  de milli- 

Dato  igitur  a  speculo  signo,vallis  gravida  armis  pa-  bus  complures  sibi  defloraverat  comites,  in  quibus 

lam  fundit  quos  conceperat  armatos,ac  primo  qui-  Cono  comes  plurimum  sonabat,  suas  etiam  vires 

dem  fremere  incipiunt  hastilia  prajferrata,  moxque  Normanica  augente  militia,  cujus  ipse  sub  comite 

iu  silvam  surgunt  quercus  et  fraxinus,  pari  modo  Roberto  gerebat  princlpatum.PruBtereasua  sibi  ju- 

irruenUbus  galeis,  clypei  succrescunt,  post  loricaB,      vcntus  non  deerat armorum 

postremo  et  equites  et  equi  Cadmeo  semini  ortus  si-  avidi,avidissimum  hunc  prajelegerantducem.Virum 
millimus,  quos  ubi  audax  compertit  Turcorum  ra-  p  liberalem  pecunias,studiosum  militiae,  affatu  humi- 

bies,  ultro  conversa  torridam  more  suo  emittit  ur-  lem,magna  vi,pietate  sublimem,  cujus  proceri  for- 

bem  fei-ratam  ante,  post  alatam.  mam  corporis  a  pianta  ad  verticcm  contemplatus : 

XXXV.  —  Hostes  cctdit  et  fugat,  ecce  dixcris  quem  natura  in  militem  manu  propria 

Tancredus  elicitos  ad  pugnam  videns,    ulpote      cxsculpsit tot vitae  intervallis  op- 

Dumero  freto  suorum  maximo  nostratum  minimo  nari,  quos  a  Francorum  sceptro  lucem  ingressa.ab 

ipse  primus  mediis  prffilium  infert,  obvium  (]ucm-  Hierosolymitanorum  erat  egressura;   utque  liqui- 

que  aut  ense  dividens,aut  cuspide  configens,juven-  dius  ciarct,a  magno  illo  regc  Carolo  genus  trahens, 

tus   fida  Turcorum  csedunt  primo  pectora,  mox  siiper  solium  David  sessurus  divinitus  trahebatur. 

terga:nudi  quippe  Isvam  aliqui,pectu8  nonulli.  .  .  Jure  crgo  ac  merito  Alexandrum  vivebat,cujusillu- 

pus  universi ;  galeas  scuta  loricas  non  sustinent,  et  strabant  Carolus  ortum,David  occasum  ;  nec  dege- 

vesfesamplectitur.Ergoportareducesmodo  quidem  nerare  debebat  gladius  hebes,  cujus  sic  fulgereat 

angusta  quos  paulo  aute  eduxerat  spatiosa,  adeo  cunae  et  tumulus.His  accensa  super  nobilitas  faci- 

confusi  territi   amentes  congloberati  limina  sub-  bus  de  magno  exercitu  segregaverat  quos  fervidio- 

eunt.  .  •  .  gladio  urgentevictoris.Quod  nisi  mura-  resagnoverat  socios,  eratque  numerus  ejus  quasi 

lia  custodia  grandinem  saxeam  pluens  conscrtam  milites  quingenti  ac  peditum  duo  millia,  quibus  a 
umbonum  cratem  diremisset.uno  impetu  moeniaet  C  moute  in  platea  jam  progressis,  Marchis  ides  arma 

cives  subiissent  et  hostesraliis  itaque  admissis  alii  nostrata  cernens,  auxiliaria  credens,  nostrates  ne- 

repulsi  pertrunca  redeunt  cadavera,Christo  gratan-  sciens,nesciens  insidias,  pugnam,victoriam  hester- 

tes.  Intra  mcenia  dolor,  extra  gaudium  :  intra  spes  "2is  ostendit,  spolia  rcfert,  relata  profert,  prolata 

io  timorem  vertitur,  extra  converti  nescit,  sed  au-  .  ofTorri  dimidiat,  illaesis  sequentibus    quod   inte- 

geri.Inter  hffic  dies  clauditur,et  deliberandi  oppor-      grum remitto  repugnaverat  prffivius. 

tuna  consiliis  nox  ruit.  XXXVIII.  —  Balduini  injmtitia  erga  Tancredum, 

XXXVI.  —  Urhem  aggreditur,  At  tuti  agminis   dux  longe  tutior   aut  viritim 

Tancredus  sub  exorto  jubare  portas  frangere,  scuta,    tumque    distribuendum    fore   objicit,  aut 

fossa  implere,   scalas  applicare,  turres   cjusoen-  omnia  inarmatis  manus  fortioris  cessura;  fugam 

dere   festinat,   et  jam  moras   noctis  annum  vo-  hostium  non  praecursoribus  gladiis,  sed  subsequen- 

cat.  Somnus  illi  nullus,  aut  si  quis,  brevissimus;  tiumhorrorideputandam.Tancredum  quidem  dimi- 

ab  oculo  tamen  clauso  ad  actum  crastini  prsesagiis  casse,sed  contigisse  palmam  Balduino  :  quod  non 

Turcos  soUicitat  suos.  .  * quippe  quo  ho-  tere  secius  Marchisides  oblatum,atque  Telamonius 

Btibus  tam  suis  civibus  diffidentes  territat,  noctem  Pelidse  arma  sibi  accipit  negata ;  lestuat,  fuerit,do- 
diutins  imago  pugna,neque  a  quoquam  fulminans  n  let,  se  non  sibi  tulisse  veliera  dolet,mell8e,auri  ve- 

rejicit  Tancredus ac  mentibus  singulo-  nam  ab  infimis  terrae  eruisse  cavernis ;  ut  prsedoin 

rum.  Itaque  solem fiscum  traduceret  ingratus  :  nam  de  ea  quae  objecta 

fugam  committitur est  miseranda  divisione  quid  attinet?  Ipsa  illa  quaa 

modo  placuerat  ultronca,  jam  displiceret  seu  co- 

[Linex  hic  desiderantur  duodecim.qux  lcgi  nequeunt.)  acta.  Translatio  cnim  victoriae  sujb  titulo,  non  tam 

et  quos  debelles  habeasetquibus  parcas  pac.  .  .  .  ultra  impertitor  spontaneus,quam  redditor  videre- 

libertate  concessis  Tharsensium  hic  adhuc  tantos  tur  ohnoxius.  Quid  ergo?  pugnet?  concivis  est  ho- 

muros ad  propria  signum  victoriae,  .  .  .  stis ;  laccret?  Christianus  est  sanguis;  Tharsum 

XXXVII.—  Inopinalo  adventu  Balduini  terretur.  Bat-  subeat?  vile  est  iucludi  Tharsensos;  excitet  cum 

duirii  elogium.  barbaris  in  fratrem  pugnare?  id  est  spostatare.Ergo 

Vexillum  turris  sublimior  ventilabat,  cum  su-  malum  vinci,sed  multovincere  pcjus.Mille  semitis 

bitO|  stopendam  visu  audituque  borrificumi  suo-  viam  investigaitii  sedet  denique  fioccipendero  de- 


m 


AD  GODEFRIDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGHO. 


m 


he]lata,festinareaddebe]]anda,sicaquilde  acccipiier,  A  l^^^  suspicio,  ex  suspicione  consilium,  ex  consiKo 


8TC  cedi6,parde,leoni,sic  licet  urgentps  majori  qui- 

que  minores.Aljit  Marcliisides  unum  gemen8,Tliar- 

sensium  servitutem  de  Latinorum  adventu  iiberatam 

noft  esse,  ped  gravatam  :  abit,  inquam,  quo  majo- 

res  vocant,  ne  qua  ad  auditum  nomen  ejus  diffugia 

terram  pauperent  opulentam. 

XXXlX.  —  Tancredo  nihilominus  feciales  miUuntur 

de  Urbis  reductione, 

Sed  jam    praBCurrerat   fama  velocior,    qua3    de 

tanti  viri  indole  nibil  reticuerat  Addianis,  quan- 

tus  foret  christiani  nominis    defensor,    quantus 

gregi  increduis   expugnator,   quantse   mansuetu- 

dinis  erga  subditos,quant(B  in  rebelles  duritiffi :  his 

civitas  gratiis  lasta  ultro  feciales  suos  mittit,  virum 

cum  hymnis  et  tympanis  manibus  inducluros.  Mi- 

sertus  namque  plebi  su®  Cbristus  nuperabeorum  B 

cervicejugum  excusserat  dominatoribus  expulsis, 

ipsorumque  retento  in  compedibus  Turco  principe 

homine,imo  cane,cujus  nec  sedari  iraB,nec  ebrieta- 

tes  jucundari,nisi  in  oculis  ejus  sagittuto  ad  palum 

Ghristicols,  consueverant.  Quapropter  is  qui  humi- 

lia  respicit  et  alta  a  tonge  cognoscit,  eamdem  ei  qua 

mensus  fuerat,  Tancredo  dispensatore,  meusuram 

reservavit.Divinum  id  quidem,nec  enim  lex  «quior 

uUa  est,  quam  nccis  artifices  arte  perire  sua. 

XLJdque  Ursini  industriayCujus  hic  mrratur  historia, 
Ursinus  eo  tempore  uhi  praeerat,  homo  Chri- 
E^icola,Armenus  :  isque.ut  praescriptum  est,  lega- 
tos  miserat  Marchisidam  advocatum,qui  et  ipse  in 
adventum  tanti  hospitis  egrcssuri  dextra  et  fide  oh- 


audacia,  ex  audacia  libertas   :  nam   cum  fenum 
plaustris  illocarent,  custodo  liberi,  arbitrati  sunt 
eadem  pariter  armis  virisque  posse  onerari,occalta- 
rique  intus  beilum :  circum  circa  pacem  dependere, 
allatis  intra  municipium  armatis,  facile  Tureosaut 
perimi  aut  repelli.  Haec  illis  volventibus,  ad  me 
ventum  est;  ubi  in  montibus,utprfledixi,manebam, 
cognitaque  adventus  causa;  gaudeo,  moneo,urgeo, 
ne  morentur.neve  impellenti  coelitus  se  subtrabant 
gratisB.  Vos,  inquam,    reditum  maturale,  curate 
plaustra,  ego  vobis  quos  invehatis  parabo  bellato- 
res.  Uli  accelerant  jus8a,ego  promissa  impleo  :  ne6 
mora  infodiuntur  feno  satellites,  ego  ex  adverso 
prffidas  simulo,quatenus  eliciti  ad  pugnam  exterior 
rem,oppidani,facilem  reliquissent  iagressuris  vieto* 
riam.  Sicut  prsvisum  est,  sio  secutum  :  nam  cum 
urbem  exuissent  qui  post  me  irruebant,  plaustra 
bellum  importantmoenibus;  pace  et  feno  prudenter 
tunicatum:inducti  ergo  intra  murosarmati  paoem 
cxuunt,  portis  obdunt  repagula,  ipsarura  cedunt 
cuBtodes,  ipsi  custodia  succedunt;  atqae  hec  qui- 
dem  secretoomnia,utporticusprffiBensoccfilti?  ciedi 
arcus  prsestruxerat  latebrosos,inde  passim  per  vias, 
per  palatia,  per  turres  Tlisourrunt :  ym  illi  qui  seu 
cum  arcu,  seu  absque,  eques  aut  pedes,  puer  aut 
senex  inventus  est  Turcus  :  neo  «tati,  neo  fopma^, 
nec  sexui  parsum  est :  omnes  in  gladio  cormuBt, 
humiles  et  magni,semel  omnia  victor  pnnit  Tulnera 
quae  a  diebus  antiquis  pertulerat,in  multimoda  nece 
cognatse  servitutis.Reservaturtamen  superstesunus 


vium  mulcet,  vires  socias  vel  magis  famulas  spon-  C  Turcorum,non  minus  scelerum  quam  sceleratorura 


dot,  ad  Mamystanae  civitatis  spolia  invitat,  quam 
loco  proxima,  tam  captu  facillima  :  nec  minus  et 
ipse  contra  digna  se  accipit,quin  de  sparso  semine 
messis  resurgltincentup]um:inhismoBnia  subeunt 
non  sine  totius  plebis  plausu  et  cantico.  Ubi  ergo 
tapetis  equus,epulis  fames.Baccho  curae  cesserunt : 
Ursinns  super  urbis  praesentis  statu  praeterito  quo- 
modo  durare  potuerit,  qua  vi  cives  protegere  tot 
circumventus  hostium  millibus  potuerit  rogatu3,in- 
dpit.  i<  Novum,  ait,incolam  ad  veterem  restituen- 
dam  libertatem  missum  me  vides:  cum  enim  campi 
ot  valles  Turco  subjecti  dominio,  diu  miserabiliter 
Berrirent  :  ego  montes  colcbam,iiber  quidem  :  sed 
Christianae  plebis  servitutem  non  minus  quaTi  qui 


princ6ps:is  coiumbari  gravissimo  xinctus  oompede 
in  tormentis  tormenta.in  temporalibus  praBstolatur 
aeterna  :  sed  cum  caeterae  infldelis  turbae  intemera- 
tumnihil  gladiusreliquis8et,tympana  scandunt  mu- 
ros,totumque  usquequaque  viciniam  laetabundo  re-'* 
plent  tonitru.ld  enimpraeceptidederam,utperaetam 
caedem  plaudentes  nobis  concinere  debuissent.Gum 
ergo  arrectis  auribus  turres  laetisonas  hausissem  : 
lOf  comites,  exclamo,  convertamus  faciem  in  terga  : 
buccinas  accipio  gaudii  nuntias,  urbs  nos  revocat  in 
civeSyCaptam  namque  fingentes  prsedam,  smulato  re- 
ditu  instantise  hostiumj  terga  dederamus  :  sed  ad  ti*' 
tuos  tubasque  conversi  revocantes  audaeter  aggredi' 
mur.quilms  modo  prudenter  cedehamus,  Illi  ad  inso* 


paterentur,ingemiscens ;  quodque  multi  jam  anno-  j^  litam  stupefacti  audaciam,  cunctantur  :  paululum 


i^um  curriculi  etiam  illatam  viderentetperpessum; 
cum  multa  sinistra  agressis,  una  tandem  certa 
patuitvialibertatis.Pratasuamreddiderantmesscm, 
passae  falcem  te]luris  in  fenum  aruerant  comae,quod 
curriculis  huc  advebere  quotidanusinstabat  labor  : 
rura  autem  eo  temporeincolebant,quosmodonobi- 
les  vidisti  in  equo  fremerc  et  fulgerc  in  purpura:» 
(viderat  enim  paulo  ante  plurimos  e  Turcis  discur- 
rere  purpuratis.  qui  cum  saepius^saepiusque  recur- 
rendo  soiivagi  plaustra  ducerent,eo  unobobuscon- 
servispnecellebant ;  quod  suabovespremebanturcu- 
Btodia;  ipsi  nuUa).  «  Orta  est  igitur  ex  opportuni- 


deinde  nobis  vices  fugae  mutuas  rependunt,  nos  eo 
securius  instare  quo  magis  magisque  civitas  pro-^ 
piabat.  Hostes  rerum  ignari^  aes  tinniens,  tympa- 
num  tonans,  oppidum  reboans,  properae  opis  susb 
instrumenta  putabant  :  sicque  contigit  ut  et  no- 
bis  praeter  spem  gratia,et  hostibus  praetcr  timorem 
germinaretur  poena.Voxeartem,  dictu  mirabile!  no- 
bis  verax,illis  mendax;  verosque  redueit ;  nos  indi- 
cit,  i]]os  seducit  quorum  recursus  jam  suburbii  vi« 
cinitate  gaudebat,  cum  failacia  sonitus  se  compe- 
riunt  illusos,  prospectis  per  moenia  discurrere  Ar- 
menis.  Quid  faoiant?  a  mo&nibus  spes  elapsa  est^a 


m 


GESTA  TANCRBDI. 


529 


tergo  gladii  urgent^o&tra  noc  stjirl  poteflt,noc  intra  A.  taalvoi,so]is  iirbibus  pontosconcossorant;por  «tvos 


claustra  recipi.Porro  noc  loco.s  lup.-o.noc  locus  pu- 
g.ia5  :  touttita  est  tamon  luga  omnil)us,80(l  noc  uni 
omnium  beni|^a  :  nam  rocnte  iEaprovida,casuque 
ioopinato  confuai.quibus  modo  cvasuri  iugorantut 
vivcrent:  iisdem  mox  vostigiis  redibantutporirent. 
Deisiquidemecclesiajprofanatores  oculoshabebant, 
nec  \idebant  :  sic  et  manus,  et  arcus,  ot  gladii  in 
propriis  usihus  clanguorant,omnia  nobis  contravi- 
res  tam  sua  tristis  quam  noslra  hiiaris  fortunage- 
minabat.  Sed  ne  mea  to  offondat  prolixitas,  aggro- 
diiAur  confusam,  amentemque  turbam,  nec  unum 
gladius  superstitem  rolinquit :  surdus  quippo  intor 
c9dentcm,non  audit  pecuniam,  quae  se  crebro  pro 
miseris  obsidem  spondot,  ex  illo  Allachibar,  quod 


tiinirii  non  p^iluonit  .•i(litu!~',qnoni;im  oisTancrodr.s 
soquontos  arcorc  prrccoporat ;  nolobat  onim  sicut 
fratrom  jam  appellnre,  qui  oum»  oxpollor^^t  sicut 
hostom.Igitur  Balduinuscomos  suhurbanaraotalus 
castra,pacom  ab  urbo  potit,  victualia  non  jam  gra- 
tis,  noque  raptim,  sod  ratione  et  protio  oratimpe- 
trari.  Noverat  enim  viri  montcm  roconti  adhuc  inju- 
ria  turbidam,  soquc  qui  eam  intulcrat  odiosum. 
Porro  urbs  munitaturribus,populi  capax,^rmisre- 
ferta.nulla  sui  infirmitate  spom  raptoris  firmabat: 
prffiterca  comitem  illum  Cononem,  quom  superior 
pagina  colobravit;  valotudo  gravis  locto  affixorat  : 
quare  noc  rolicto  oo  procodero  volebat,  noc  eum 
abducore,ncc  ibi  manorc  Balduinus  commorciopo- 


infidoUtaa  orando  exclamat,  hac  in  urbe  obmutuit,  n  torat  nogato,  tot  cura3  anxium  do  postulanda  pace 


ac  pro  eo  Chmtus  vincii,  Christus  leynat,  Christus 
imperat ;  tanquam  rediens  postliminio,  reboavit.  » 
Hxc  Ursinus  :  cum  loquentis  verbo  uitimo,  Deo 
gratias  Tancredus  occinuit. 

XlI.  —  Cives  Tancredum  conveiiiunt, 
In  hiA  noctem  diei  continuant  donec  sopor  intus 
diurno  labore  gravatos  levat,  Icvatosque  ad  crasti- 
Rum  reoiittit:  nondum  eniui  lucifori  bigas  Phocbus 
attriverat,  cum  accelerantis  includere  Mamystanos 
Toneredi  Mamysta  galeas  comperit  sublustres.  At 
Turci  quibus  urbem  diuinduleseratmoratamjusto 
k>ngior,((uam  longa  :  tam  rapacior  quem  delicata: 
taoi  delic4tior  quam  secura:ab  ipso  permuniticon- 
ticinio  cesserant  pugnae  Tharsensis  viceformidata: 
quod  ut  sole  orto  cives  comporiunt,egrediuntur  ad 


eum  incusabant.Uos  mira'sod  quantumaliisignota 
principibus,  tantum  MarchisidiC  quadam  singulari 
famiharitate  conjurata,qui  nudiustertianisdamno, 
injuria,  convicio  efToratus,  petitam  ab  eo  pacem, 
mox  ei  donat  et  prsedicat.  Qui  Iffitus,  ofTensusvo 
nunquam  claudicat,  ad  rectum  invitatus  :  quem 
inclinaro  ad  voniam,hoc  orat  intcrpollarcde  venia. 
Hogatus  orgo.  ut  dictum  est,paccm  altcrutro  polli- 
ceri ;  respondot  utroque,  noc  commcrcia  rcnuit  : 
dummodo  vim  non  sentiaiit  morces.Eunt,redeunt, 
vendunt,  redimunt  ab  urbe  in  castra,ista  a  castris 
in  urbem,illi  errant  permisti  armati  inermibus  et 
contra  quos  forensecus  affligebat  languor,  torrobat 
Phcebus,  velociores  spe  romedii  inter  umbram  ct 
mojnia  servanturiqu»  dilatatio  paucos  habuitdics: 


(«dus,  ut  Tancredi  vestigiis,  et  vix  conquiniscens  ^  «am  sicut  heri  ot  nudiustortius  redintegratiscom- 


suave  jugum  onusque  levesubiremerereturiimpiis- 
sima  quippe  iamulitioerepti,regnareautumantser- 
vire  ereptori.Facile  igiturapud  eum  bcnemerentes 
inpetrant,  a  quo  v\/^c  immeritus  vacuus  rediisset. 
Potiuntur  itaque  scse  vice  mutua  Tancredus  urbis 
filiali  obsequio  ;  urbs  Tancredi  regimine  paterno. 

XLII.  —  Becedit  Balduinus  ;  qui  suhurbana  metatus 
castra  pacem  petU ;  a  Tancredo  pacem  oblinet  et 
commercium. 

fciterea  spoliis  onustus,  miscricordia  vacuus,  li- 

ccntia  abusus,  illicita gatus  Dalduini  comitis 

ezdrcitus,  Tharsum  liquerat,  Tharsum  damno  suo 

Francorum  millenaria  centenariis  commutans 

comitis  injurias  abominans  ad  maj quos  lcvi- 


merciis  ortc  sunt  lites,ut  fit,cum  emptoris  vendi- 
torisve  ajstimatio  dc  protii  venaliumve  quantitate 
dissentit. 

XLllI.  —  Frangitur ;  singularia  certamina. 
A  pergula  cauponaj  lixa,hocgenereinccBptum  ad 
ipsos  principes  cxundat  bellum:injuriam  alter  qui 
portulerat  putat  prajsontem  pra;terita3  ex  usu  suc- 
crevisse:  atqui  obtulorat  talroncm  sibi  reservatum 
verotur  :  sic  varia  ambos  deludit  opinio,dumuter- 
que  id  adversario  imputat,  in  quo  quater  pcccarat. 
Surgitur  hinc  indc  ad  gladios.furor  arma  invasit, 
oastrenses  in  mcenibus  reperti,quilanguctcustodiffi 
mancipatur,  qui  valet  pugnis  et  fustibus  pulsatur, 
pulsatorumvulguscxpellitur,  nobilitassorvaturvin- 


buj8  quibusdam  viderat  occupatos....  sollicite  invi-  q  culata,similiter  cxtra agitur  de  similibusoppidanis 


tator  suus  Euphrates  cujusadhucpraBScnslegatio  a 
dcxtra  alvei  turbasse  iUum,alffiva  Edcssam  indcsi- 
ncj^ier  pramittebat,quorum  neuter  locus  parcm  di- 
gnabatur,aut  hoc  in  cunctis  Syriee  citerioris  oppi- 
dum,aut  illa  trans  Euphratcs  quxMesopotamiadi- 
citur  ciyitatem,  utrumque  divitis  ubcr  agri,multo- 
rum  famulitio  et  oppidorum  et  urbium   impcrare 
gjaudebat:hffic  nuntii  prffilato,hsec  prslatus  subdits 
genti  froquonter  commemorans,  Tharsum  exierat ; 
jamque  singularum  singula  Addanse,  Mamystffique 
vix  flumina  traosvadatus  vicino  tentoria  afQxerat 
Tancredo.lndignati  namq^ue  supprimi  ar  ufitica  plaa* 


in  suburbio  doprehonsis.  Parum  id  militia;  visum 
e8t,nisi  pars  extera  portas  urbis  assultu  quaterct: 
intorna  quassas  ad  bellumegredions,  aperirct.  Ubi 
ergo  nulla  obslant  aut  his  aut  illis  repagula :  cam- 
pus  tantum  in  medio,  vexilla  hinc  inde  disposita, 
tum  demum  ducessuis  advorsariiviribuscollibratis 
tanto  se  discrimini  invicom  coramittere  verentur. 
Balduini  numorus,  ut  prfEmonioratum  est,  multus 
crat,  viresquo  prajvalfdaj  :  ideoquo  longiuscule  se- 
cesserat,  ut  a  murali  subsidio  hostom  eliceretpau- 
ciorem.  Tancredi  valde  minor,  quae  causa  turres 
misaUibua  ai:marat ;  quatenus  bello  primaoccurre* 


Vknou  CLV. 


17 


523 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


524 


rent,  sicque  pugnse  inferioris  paucitatcm,superior  A  munt,  conscendit ;  viam  difficilem,  scd  cunciarum 


fulciret  jaculorumdcsccnsus.Talibus  confisi  diffisi- 
que  solatiis  etdesolatiisduccsaUoraltoriusprittsto- 
lobatur  incursum  :  neutcr  enim  prior  impetcrc, 
quam  impetimalebatsed  c  converso  ulerque.Plurcs 
suberant  causajihaec  autem  maxima,quodquiprior 
ad  murum  nefas  irrueret,ipse  nocentiorsonaret:in 
qua  tamen  mora,  ut  fert  militaris  consuetudo,  ali- 
quot  ex  utrisque  partibus  ado^escentcs  singularem 
ineunt  oongressum,  utra  pars  ergo  justioris  causae 
tutelam  susceperit,  ex  his  dcclarari  posset,  si  alte- 
rius  tantum  incursores  succumberent,  et  altcrius 
prsvalerent.Quia  vero  ab  utraque  lucra,ab  ulraque 
damna,  ab  utraque  corruunt,ab  utraquc  obruunt  : 
qui  justius  induit  arma,  scirc  nefas.  Sed  corum 
qui  medii  ludum  martium  interludebant,  Ricardus  ^  lis,  parlim  missis,  abscessum  indixit.Putabatur  in 


ad  Syrosdireciissimam.llhicsuporno  omniumcolle 
suporalo,fcrtur  Antiochi.n  rupcs,  et  plana,  vias,  et 
devia,  paludes  et  sicca  oculo  simul  raetirietanimo. 
Inde  iotam  percurrit  planitiem,quia  medii  Sepchety 
Spitachchet,  Domith,  Commith^  fluvii  oppida,  urbes 
interveniunt. 

XLV.  —  Arlasium  venit  Tancredus,  Balduinum  ab 
Anlioclienis  circumventum  liberat.  Artasium  ab 
hostc  impugnatus, 

Artasium  vero  ubi  venitur;  invonitur  oomos  Hal- 
duinus  felix  Artasicnsium  Turcorum  cxclusor:sed 
ab  Anliochenismisorabiliterinclusus.Qnibussuper- 
veniens  visus  MarchisideSjColleciis  pariim  sarcinu- 


de  principatu  nec  genere  minor  nec  animis,cogna- 
tas  partcs  et  lingua  simul  animabat,  et  lancca.  Is 
comitisVilhelmi  filius,Wi8cardi  nepo8,relictifrairi 
Tancredo  Syracusa,  Boamundum  sccuius  amitalem 
suum,  sociaverat  Tancredum.  Dumque  intorvolans 
hunc  prflsterit,  illum  proterit ;  insidiatrix  ex  trans- 
verso  lancea  latus  foditimprovidum,peditcmqucde 
equite  mox  substituit.Cui  autemlapsoensisstricius 
quid  confert  rotatus  ?  Hostiiis  in  cum  turba  ruit,  ut 
ipse  paulo  inconsultius  sodalium  exierat  subsidia, 
adversariis  propior.  Solus  itaque  tot  circumvallato- 
ribus  oppressus,  capitur,  trahitur,  cxarmaiur,ser- 
vatur.  Sors  eadem  plurimos  utrinque  ab  cquo  et 
sella  in  pedes  degradaverat ;  cum  visum  cst  majo- 
rum  prudentijB,  insanis  ascribcndum  egrcssos  in 


adventu  unius,  omnes  occursare  magni  cxercitus 
duces,  tanii  sequebaniur  virum  terror  eifremitus: 
cujus  iamen  miliiiflc  altera  apud  CyHcasparsrelicia, 
do  conturione  quinquagerium  roddidorat.Sed  prae- 
nuniia  vol  fama,mulii  instar  miliiis  unum  Marchi- 
sidam  prajcinuerai.  SubiL  Artasium  hospes  novus, 
at  hospiiii  recompensaiio  valde  est  minor  a  magni- 
tudine  meriiorum :  ab  interioribus  arcetur,  conce- 
diiur  vero  habiiandus  murus  exterior,seu  ui  oppo- 
siia  urbemmuniretcustodia,seu  ne  intrinseca;rixas 
renovarent  angustiffi,  vel  certe  nuper  abscisae  con- 
tempiionis  nondum  peniius  radix  aruerat;quaecun- 
que  vero  sufficit  cau8a,muro  adamantino  seinclu- 
sit,  quisquis  periculo  Tancredum  objccit.Aniiochia 
Latinorum  vires  auctas  intelligens,  quas  experta; 


arma  hosiilia  unanimes  in  se  sua  vertisse  discor-  C  senserani ;  fugcrant,  nuntiaverantmanus,  plurimo 


supplet  infirmos  robore,et  numero  paucitatem;  re- 
miiiitque  secundo,sepiies,  si  septies  remiserii,  su- 
perandos.Illi,ne  quis  relictus  teniandi  modus  desit 
prassidiis,  etiam  dolos  struunt,  parum  armis  sibive 
confisi.  Noclurni  subeunt  umbras  quae  S.  Palladii 
yirgultum  vulgo  appellaniur.Indeortaluce  quinquo 
praemiituniur,  qui  Artasium  lacessant  equiies  :  at 
bellum  in  ramis  latet  et  frondibus.  Qui  missi  sunt 
nil  moraii,  subitas  Ariasio  ostentani  minas,  qualis 
interim  pastoribus  pecora;talis  fiunt  pecoribus  tu- 
tela  pasiores.  Trahuniur  simul  hi  et  illa:nihil  eva- 
dit  a  facie  raptorum.  Clamatur  a  spccula,  ululant 
pro  foribus  opiliones  et  subulci.  Una  haec  erat 
omnium  querela,  malo  suo  sibi  adversus  Turcos, 
pro  pedite,damna  et  lucra  quo  ordine  CGBperunt,in  n  Francos  advenisse  tutores.  Inde  se  gravius  cruciari 


des  :  ditiori  turba  adversus  barbaros  necesse  est 
nedum  exiguam  paupcrare. 

XLIV.  —  Pax  renovatur, 

Multa  ergo  in  hunc  modum  sollicite  pensantes, 
pacem  bello  commutant  viri  sapientes  quod  tamen 
suasu  difllcillimum  aure  surda  avertisset,  injuriis 
lacessitus  Marchisides^nisi  quiaavuncularis  proles 
Ricardus  lenit  animos  rediturus,quosexacerbaverat 
abstractus,  idemque  et  unus  modo  fit  causa  odii, 
modo  pacis.  Similiter  Gono  ille  praescriptus  comes 
in  urbe  languens  sociis  mentem  reddit.pacis  com- 
mercio  reddendus.  Redeunt  itaque  alternatim  ad 
propria ;  heros  pro  heroe,  eques  pro  equite,  pedes 


80  penitus  inconcussa  consistunt;ut  ad  hasc  merito 

vulgaris  naenia  reduci  possit:qui  habet,  habet;  qui 

perdidit,perdidit.  Nec  cobabitant  diutius,  abit  alter 

ot  acquirat ;  alter  manet  et  fruitur.  Verum  mansio 

illa  non  segnis,  neque  longa  moratur  virum:cujus 

arbitrio  vel  brevis  quies,Ionga  erat  segniiics.Igiiur 

paulo  moratus  ad  Syros  exit :  feliciier  Cilicia  poii- 

tU8;at  felicius  multa  Syria  poiiiurus.Anie  tamen  et 

de  illo  nequam  Turco,quem  Adana  incarceraverai, 

poenas  8umit;et  plus  paiernas,quamprincipisleges 

Momystanis  imponit.  Quibus  e.xpletis,  monics  qui 

Qiedii  Alexaodriolam  Gastonemqueoppidulumdiri- 


quod  de  advenarum  patrocinio  liberislem  sperave- 
rint  :  quod  Tancredus  audiens,  festinus  exiii,bello 
suspicans  urbem  circumdatam,  sed  viso  exteriori 
rerum  8tatu;iMico  comperit  patentes  animos  de  la- 
tentibus  pendere,audaciamque  horumalienam,plus 
esse  quam  suam  :  ad  cujus  tamen  rei  evidentiam 
Turcopolos  tres  obviam  mittit,ut  si  his  crederetur, 
timida  solitudo ;  si  obsiaretur,  deprehendetur  spes 
subsidiorum.  At  quinque  non  modo  nonceduniim- 
petentibus,  verum  etiam  versos  caedunt  impetes. 
Tunc  manifestius  eo  quod  latuerat  comperto,para- 
tur  bellum,  acies  disponuntur,  itur  obviam, 


5i5 


GESTA  TANCREDI. 


526 


XLVI.  —  Mars  favet  Tiirro. 
Caeterum  hostis  sngittifor  plurimo  siii  numoro 
plurimum  immanis,  nostro  viso  latebras  spernit, 
occurrit  polam,  pudet  latuisse,  qui  hastassingulas 
denis  et  supra  arcubus  oppugnabat.  Congrodiuntur 
itaque  Turci  Latinis,  incoloe  peregrinis,  gnari  loco- 
rum,  hominumque  locorumque  ignaris.  Primo  in 
congressu  lancea  viget,  lancoa  perfodit,  lancoa  de- 
jicit :  quffi  mox  tanto  sub  onere  fatiscens,  ut  pone- 
trarcpeltas,pectora,clavengos  nequit  integra:  quo- 
niamhancclitellajdissilientes  extenuant;  illam  cus- 
pis  truncata  decurtat,  aliamTurcusensis  dimidiat, 
ut  hastitenens  putetur  potiusvcnissoarmatussudo 
pedes,  quam  lancea  miles  :  atfrugaliorlongearcus 
vulnerumque  ditior,  sompor  mittit,  crebro  laedit, 


A  mox  cfcdondi.  Vix  onim  port«B  hos  ofTudorant,  cum 
roponto  insidiatricom  tiirl>am  irrumporoproj;.cran- 
tom  pono  sero  rcpollunt. 

XLVllI.  —  Obsidetur  Antiochia,  cujus  situs  dcsaihi- 

tur. 

Itaque,  obsessa  urbo,  obstruso  roditu ;  quidquid 

Latini  sanguinisogrossum  fuoratsubsocuti  autnexu 

aut  gladio  conficiunt  Turci.  Misortum  ost  tamen 

coclitus  afflictionis  obsossai»  ut  fostinantibus  ad  ob- 

sidondam  Antiochiam  Francis,  Antiocheni  cedorent 

obsessores.  Pertransions  igitur urbes,  vicinaquo  op- 

pida,  flumon  quoquo  Farfar  intorfluonsvoncrabilis 

ille  rogum  oxorcitus  :  anholatic  tandcm  Antiochia; 

suburbium  metantur.  Planitioimediaelatera,  gomi- 

ni  altor  ab  Austro,altoraBoroa,  anguslantmontes: 


numquammittitur,  serolt-nditur  :  cominus,  eminus,  t»  frontem  ab  occasu  pontus  vorborat :  scd   ha?c  quo 


ante,  retro  fervidus;  etiam  cum  ab  intentionopro- 
pria  fallitur,  casu  sa;pe  ministro,  non  pormittitur 
falli.  Hac  solante  alios,  alios  desolante  fortuna  si- 
mul  Balduini  Tancrediquo  ducum  altero  alteri  pa- 
rum  auscultante;  in  seipsos  divisi,  desolati  sunt,  ct 
usque  sub  mcenia  repulsi.  At  Turci  ante  urbem 
castra  metantur,  noctem  diei  continuantos  porvi- 
giUra. 

XLVII.  —  Balduino  Artasiu7n  committitur. 
Dies  crastinus  fulgebat,  cum,  reverso  Antiochiam 
hoste,  amotus  est  metus.  Tunc  Marchisides  oxire 
jussus,  ut  semper  nulla  fides  rogni  sociis,  ab  ipso* 
exteriori  muro  quaj  Barbicana  appellatur,  expelli- 
tur.  Eustachides,  Balduino,  cujus  consulatu  longo 
post  tempore  floruit  Edessa,  Artasii  regimen  tra- 


magis  orientem  versum  alittoresubmovetur,  tanto 
jam  latior,  latiorque  rupos  submovet.  Hanc  a  me- 
ridie  descendens  Damascenus  Farfar  interluit,  si- 
nuoso  tractu  ad  mare  per  plana  illabens :  montium 
medius  sub  Australi  vicinior :  adeo  autem  in  ejus 
umbram  interdum  vergens  ;  ut  nil  nisi  semita  in- 
torsit  medium:  sed  quaJBm  in  angustias  illas  de- 
scendore  clivus  inci^jit,  sitaestcivitas,  hinc  flumini, 
inde  monti  inlongumcollaterans.Quinetiammon- 
tis  Ictus  licet  in  hospitalo  sibi  continuat,  mocnibus 
in  summum  eductis,  ibidomque  munipio  constru- 
cto  :  at  eadem  sic  item  in  fluvium  descendit,  ut  a 
sui  medio  cum  flumine  in  occasum  tendons,  mox  ab 
eo  in  cornu  occiduo  panlulum  recedat,  in  ortu  us- 
quc  ad  medium  longe  seposita:  in  qua  tamen  parte 


dit :  ipsecumreliquisconsulibus  AirardoetConone  C  muros  duplices  certius  munit  patus  rcflua  ipsasui 


proficiscitur  Edessam.  Tancredus  sciensquiamili- 
tia  vita  est  homins,  simul  bello  nihil  tutius  habcns ; 
montes  proximos  occupat,  manu  parva  magnas  ag- 
grediens  cohortes,  tanto  nomine  exciti  coUes  bar- 
bari ;  pars  diffugium  maturant,  alii  occursum,  non- 
nuUi  intrepidi  manent :  ut  quosdam  fides  eadem 
Francis  consecrabat ;  reliquos  abjungebat  error  fa- 
naticus.  Igitur  qui  Christum  norunt,  Christicolas 
excipiunt  venientes  :  quibus  vero  hoc  nomen  aut 
nescitur  tacitum,  aut  spernitur  auditum  ;  Barisan 
et  Hersen  oppida  relinquere  timor  suadet,  fuga 
complet.  Ouaj  relicta,  vocant  Marchisidem,  ingres- 
sumque  multa  victualium  copia  opulentant.  Jam 
ergo  mutata  sede,  exsul  felicior  urbis  hospite,  dam- 


taemoris  mollitie,  super  omnom  saxi  duritiam  mu- 
nimem  firmius.  Sola  itaquc  frons  urbis  Phoebo  na- 
scenti  obnoxia  ;  ad  medium  sui,  id  est  a  porta  (2) 
Jusum  accessum  patitur :  nam  a  porta  Susum  ru- 
pis  abrupta;  prajcipitum  humanis  tantum  patet  sus- 
piciendum  oculis,  non  grcssibus  adeundum. 
XLIX.  —  07'do  obsidentium. 
At  vicina  huic  ex  adverso  rupes  signaBoamundi 
tenet  in  eam  usque  qua;  a  porta  exit  descendentia 
viam  :  hajc  proximum  portai  cumulum   erigit :   in 
quo  Tancredus  castra  locat,  ca^teris  quantum  funda 
jacit,  urbi  propior.  PostoumcomitesNorthmannus 
et  qui  ei  adhairebant,  ipsiusTancrediqueFlandren- 
sis  medius.  Ab  altoro  autem  latore  Blesonsis,  Bolo- 


na,  c^dem,  vincula  non  sentit :  nam  soJitos   redi-  n  niensis,  Albamarensis,  Montonsis,  Sanclipaulcnsis, 


tum  et  insidias  hostis  exercens,  sepelit  in  frondibus 
bellum  ;  praBdam  autem  mulos,  muliones,  rhedas, 
rbedarios  urbano  spectaculo  exponit :  jumentasub 
paleis  quasi  palliis  onerata  gemunt,  eunt  gnara  pe- 
riculi  quasi  periculi  ignara.  Jam  proxima  fluvio, 
qui  Balen®  oppidi  jugera  irrigat,  pene  simul  urbi 
visa,  captata,  captaque  sunt  adeo  prxda  socii  alii 
alios  prsvenire  satagebant.  Heu  miseri !  quid  pro;- 
dam  distrahitis  moxdistrahendiprasda^quidcffidi- 
iis,  nectitis,  angitis  :  mox  angendi,  mox  nectendi, 


ct  Hugo  magnus  :  nam  omneshi  comitisNorthman- 
ni  muneribus,  aliqui  otiam  hommagio  obligabantur. 
Ab  his  usque  flumen  eo  tonent  ordine  planitiem  he- 
roum  castra,  quo  paginam  nomina.  Dux  Godefri- 
dus,  Podiensis  opiscopus,  comes  Raimundus.  Ha;c 
igitur  primacastrorum  positio  quartum  urbis  cornu, 
cajteris  vacantibus,  obsidet:  quippohocplanitievi- 
cina  accommodum,  reliquis  aut  fluminis,  aut  fossai, 
aut  montis  obice  inaccessis.Postoavorosuccedonti 
diei  die  :  hunc  immutare  ordinem  aliquando  inva« 


{Z)  Porta  Jusuxa  est  poria  inferioFi  porta  Susuio  est  porta  superior. 


9X1 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  — .  MOWM.  DE  BELLO  SACRO. 


m 


dentis  hoati^neceasit^s,  interduminvadendi  hoslem 
voluntas  compulerunt.  Enimvcro  rupos  qune  Boa- 
mundi  imminebat  castris,  licctaditudifricillimavi- 
sa,  tamen  est  Turcis,  in  quam  a  monte  ad  sagit- 
tanehim  descenderent,  opportuna  ;  sicque  peracta 
Cffide,  levibus  armis  ad  murQspatercrefugium,ubi 
sequentinm  gravia  nuUum  invcnirent  ascensum.  Ad 
his  ergo  resistendum  incur^ibus,  tumulus  supra 
Boamundi  rupem  muro  cingitur,  Hugonis  magai 
virihus  tuendo^  Porro  Borcales  duae  efTundcre  Tur- 
cos  consueveraut  port,®,  cistranscjue  fluvium  exer- 
citus  nostri  damno  patulsB :  quarum  citeriorenx  dux 
GodeMdus  aggrediens,  cgressumtandcmcohibuit: 
primo  tamen  congres^u  GuarnQrii  marcbionis  nece 
desolatus.  At  remotior  per  pontem  contiguum  trans- 
fundere  hostcs  solita,  Raimundp  comi,ti  placct  ob- 
struenda  :  nam  castria  vacua  spatiosior  trans  flu- 
men  planities,  laxioresvagantiTurcoindulscratha- 
bcnqis.  Id^o  supisrniitanti.s  fabric^  pons  tra|ootus  cst, 
cujus  intextas  trabes  subjcctarum.naviumoDussu- 
perjectse  crates  pncrarent.  Hffic  itatjue  riparum  con- 
tijiuAtio  traDsn^Lsaado  alveo  servien^,  ad  inb.ibQn- 
(lum  supradicta;  portffiegrcssumcomitemtraduxit. 
Acy|uvit  autem  ipse  loci  situs  obsessorcm,  obsidio- 
nis  llrin^nds  ptilis  cooperator.  Excreverat  cnimin 
cojlem  mpdicum  tellus,  cujus  vertici  fanum  quod 
vulgo  Mahummariam  vocant,  saxeuqi  superaebat : 
hoc  fluviali  port®  etoppositumetvicinumopportu- 
nitate  sua  comitem  invitavit.  Comes  v^ro  qu®  re- 
stabant  munimini  castrorum  supplevitca^tera:  fo^- 
sam  videllcet  percircuitumductamtumsuaBConca- 
vitatia  dej^essione^  tum  ejectati  aggeris  arduitatc 
robur  dujpl^x:  super  hunc  quoque  fundatus  est  mu- 
rusin  sQ.huipilis:  sed  tutorie  sui  audacia  superbus. 
His  jam  magis  magisque  Turci  co^rctati  angustiis, 
minus  et  minus  Isedere  poterant :  quippe  solita  va- 
gandi  licentia  sublata.  Restabat  tajmen  in  occasu 
porta  ad  nocendum  efTicax,  ad  obaidendum  diflQci- 
lis. 

L.  —  DifficuUas  obsidionis. 

Ol^sidion^m  mediae  mpntis  et  fluminis  angusti^} 

prohibebant :  ^isdem  claustris,  altero  va4um,  altero 

descensujn  negantibus,  ignari  adven®  excludeban- 

tur,  gnari  l^digenffi  transvadabantur :  viam  quae  ad 

portun^  descendit  observantcs^Christianosanguin.e 

fi:e<;^enter  aspergebant.  Itaque  noQ  nisi  in  acie,  ea 

tamen  interdum  parum  tuta,  aut  a  portu  ad  exerci- 

tum,  aut  ab  exercitu  ad  portum  t^^ansmeare  licebQt» 

tantppereobscratos  egressus  portae  unius  redimebat 

licentia^.  Huic  malo  Tancredus  remcdium  invenisset, 

sicut  jjosterior  eventus  indicavit:  scd  mcenibus 

prapior,  primua  Turcis  obviabat  furentibus.  Qua- 

propter  jejunus  sub  sole  diem,  noctem  sub  rore 

persigil  transigebat :  unus  ipse  et  adhuc  modicus 

totiua  beHi  sustincbntoccursum.Tantodeniqueviri 

sudore  repulsi  hostes,  jam  lacessere  desifitunt,  tur- 

ribus  et  latibulis  contenti.  At,  inquie»,  Tancredi 

aUdacia  ab  domito  ortu  illico  ad  indomitum  se  con- 

vertit  occasum,  illic  in  occursu  ho^Umo  iaventaxQk 


B 


A  maceriam  paratum  sibi  oppidum  adesse  dicit,  vix 
initium  parandi.  0  lauiiis  amor  !  o  audacia !  o  lc- 
merit.s  !  ad  caiicra  onimtc,Tancredc,8trenuumdi- 
xerim,  hic  temerarium  :  ad  eatora  condtante«QL,  hic 
pertinacem.  Casus  cffiterosautlocicommoditas,  aut 
spes  subsidii,  aut  necessitasirrucns,  autsiquaalia 
prudenti  semita  patet,  habuit  excusare :  hunc  av^ 
tem  tcmeritatis  omnia  arguunt ;  parietina  vetua, 
grassator  robustus,  propinquitas  hostium,  romotlo 
sociorum :  osetera  ut  aspirent,  Farfar  tranavada- 
tus,  subsidia  disjungit,  cnimvcro  si  quod  absit  Tuf- 
corum  armis  traditu9succumbere8,volociu«invex^ 
tres  hostium  transisses  coctus,  quam  ad  sociaa  au- 
rcs  captus.  Manes  tamen  ;  manes,4pugnas,obside8» 
portam  munis,  portam  quatis,  nunc  tu  hosticw, 
nuc  hostis  tuam.  Totus  occidens  quantus  quQLnt^s 
ost,  in  ortu  pugnat ;  tu  solus  ad  occasums  pauois 
commilitonibus  gaudes,  sed  fortibus  :  prffiscriptuj^n 
cniin  illud  munimen  aatis  air(^tum  muUitivdinem 
non  adcnittebat,  paucos  vix  capicns. 

LI.  —  Tancredus  700  Turvos  ad  prxdandum  $atessos 

delet, 
Studuit  namque  primo  utadinitiumredeam,rein 
clam  gerore  Tancredus,  quatcnus  latoret  cives  qui 
nullo  sole  intermisso,  in  partem  illam  egrodi  her- 
bas  messuri  consueverant :  iade  fuit  quod  clau- 
strum  iliud  subiit  nocturnus :  illi  vcro  nescia  quo 
auspicio  in  hanc  ipsam  suspicionem  ducti,  prtn^ 
dio  paucoB  ipsos  a  longe  emittunt  mesaores,  quat«- 
nus  hoc  pateret  examine,  si  novas  formidare  insi- 
di^s  dcbuisseat :  quo  viso,  nostri  mox  se  abseoq- 
C  dunt,  nec  exit  quispiam.  Redeunt  itaque  Turci  qui 
exiorant  intra  moenia,nulloturbatiarmonimincuf- 
uu  :  similiter  die  postera  exeunt,  sed  et  plurcs,  et 
castro  propius  ;  fecerat  eos  jam  tutiores  dies  1m- 
sterna,  quie  transierattutaherbilegosincohimeadii- 
cens  ao  reducens.  Tunc  vix  Tancredua  Iconea  cobi- 
bet,  visis  prope  ovibus  astare.  «  Sustioete,  inqoit, 
adhuc  modicam  hauc  diecul^m,  viri  fortee :  cras,  ni 
failor,  incidet  in  retia  nostra  prada  uberior.  »  Sio- 
ut  praevidit,  sic  accidit :  nam  bis  jam  pra^ntato 
aditu,  et  biduana  herb»  susteiitata  ponuria,  die 
tertia  hino  tuU  egrediuntur,  hinc  coacti ;  et  quia 
propiora  urbi  prata  messuerant :  quia  de  Fpanco- 
rMm  prcBsentia  adhuc  hoesitabant,  et  multi  excunt, 

^^  ^^  * 

et  Francos  transeunt.  TuQc  ruptis  claustris  Tancre- 
])  du8  irruens,  quid  prudentiaaudaciaquejttnctiBpo&- 
sent,  subito  ostendit :  qui  in  medios  irrumpeos, 
tanto  avidius  in  ore  gladii  omnes  absprbet,  quo 
acrius  coruna  visccra  torreatur,  quibua  sustent&est 
inter  pocuk  sitis  triduana.  Ne  longum  faoiam :  o»- 
sis  circiter  septingentis,  caesorum  capita  Tancr»- 
dus  70  Appodiensi  transmittit  episcopo,  decimaai 
de  triumpho :  quibus  oblatis,  episcopua  gemino 
percellitur  gaudio.  Tuiq  de  amioi  victoria,  tum  de 
sibi  impensis  in  allegatione  muneris  honore  et  glo- 
ria.  Eodem  itaque  remunerat  victorem  numaro 
marcharum,  quot  et  ipso  donatusfueratcervicibus 
jMeremploraia.  TAnoredua  eo  nuMuia  «miesifQre 


GliSTA  TANCRfeDI. 


830 


cammilitanibus  sniB  debebat,  in  loculis  nihil  ha- 
bens.  Gaudinm  igitur  et  exsultatio  comitata  sunt 
pecuniam,  qu»  mox  ducem  absolvit  a  debito,  mili- 
ttimque  inopiam  distributo  relevavit  argento.  Forte 
etiam  contigit  ut  missum  a  pra^suie  nuntium  alius 
pnsierit  non  missus ;  quo  audito,  statim  dispergi- 
tUr,  quord  nondum  habebatur  ;  mox  alios  ditat,  qui 
adhuc  egebat,  ita  enim  dicebat  in  corde  suo  :  «  Tho- 
Mnr^^  meus  sint  milites  mei ;  egeam  ego  dum  tpsi 
abundent,  non  sollicitor  habere ;  scd  habentibus 
imperare.  Onerent  hi  argento  marsupia ;  ego  eos 
enris,  armis,  sudore,  tremore,  grandine,  pluvia.  » 
QtHA  tamen  die  bellis,  nocte  vigiliis  fatigatos  ipso 
leniter  supportabat  vici  debita»  subcundo,  quavul- 
nus  elcusaret,  seu  morbus  :  suam  vero  nunquam 
dominii  reverentia  desidem  fccit ;  quin  ipse  et  scm- 
j^  iexplebat  suam,  ct  non  solum,  ut  praescriptum 
6«t,  supplebat,  sed  et  praeripiebat  alienam. 

Ln.  —  Singulari  certamine   Tancredus  tres   Turcos 

confodit. 

Ouod  dum  saipius  ageret,  contigit  ut  uno  comi- 

t&tus  Achate  ad  excubandum  egrederetur,lorica  ga- 

teaque  cessantibus,    accinctus   gladio    equitabat, 

puer  hastam  gerebat  et  clypeum  :  item  armati  tres 

etcubabant  Turci,  quos  AntiochiaB  porta  cmiserat : 

errabant  autem  alii  aliorum  ignari :  nam  longiuscu- 

Knn  castra  ab  urbc  spatium  dirimebat ;  frutices, 

monticulos,  convalle^  interjiciens,  aptas  insidiis 

Ifttebras.  At  duobus  tres  compertis,  irruunt  in  quem 

alterutrum  irniant  ignari.  Quinimo  miseri,  fugito  : 

ftigite,  inquam,  Castoris,  Cyllarum,  Achyllis  fraxi- 

nnm  ;  dextram  Meleagri,  animos  Tydei,  Herculis 

tridonem,  Ajacis  septemplicem  :  haec  enim  omnia 

anum  hunc  bellatorem  armant :  frustra  lacessitur  ; 

mlt^o  ipse  occurit  omnibus  his  armatus,  quem  fu- 

gere  eautum  est,  exspectare  stultum,  impetere  fu- 

riosnm  :  verumtamen  quoniam  invitum  qui  ser- 

Tat,  idem  facit  occidenti,  irruite  ocius,  ut  quanto- 

citiB  corruatis  :  corruite  subito,  ut  supersit  Mar- 

flhisides  in  asterno.  Qui  occursum  ascipiens  demen- 

tem,  velociorem,  ut  iit,  arrepta  fraxino  occurso- 

rem  transfigit.  Pelta  et  thorax  alios  tucri  solent,scd 

dii  objectie  perfossori  :  hic  perfossor  nullam  sinit 

CMe  loricam  fidelem^nullam  non  fallaccm  :  hic  pcr- 

oaesor  de  galea  facit  mitram,  de  clypeo  pallam,do 

thoraee  subucuiam  ;  perforat  denique  ut  linum  li- 

gnttm,  ut  cAnnabem  ealybem,  ut  lanam,lammam  : 

sed  pl^imi  medius,  nece  conspecta,  (It  tardior  :  ut 

tardioris,  ultitoi  Subsidio  fulciretur.  Infclix  qui  modo 

velociori  pr»cursum  invidebas:nuncsegniorisbca- 

tam  pr«fers  tarditatem  ;  et  id  tamen  frustra  :  uni 

Biqufidetn  debentur  dcxtra;  velox  et  tardus,  unus 

quippe  ambos  aggrcdiens,  hiijus  adhuc  obviantis 

lW)ntem  dissecat,  illius  fugam  tergo  sistit  trajccto. 

Sed  eaft  quod  stupeam,  nec  satis  valeam  stnpore  : 

cum  homo  tam  prctiosus  laiidis  cmptor,  mox  pr.T- 

sentis  osa  armigeri  silentio  concluscrit  adjurato  : 

pudorne,  an  religio,  an  adhibendi  lidei  diflidentia 

(MM  fe^Hnt,  pwrsus  ignoro  :  nam  si  pudor ;  quid 


A  aliquando  quis  ducet  honori,  qui  armatos  tres  uao 
perimeie  impetu  ducit  pudori?  quod  si  religio; 
monstri  simile  aiunt  pisces  sub  aratro  scatere,  aat 
ego  longe  monstruosius  tam  cupidum  laudis  lau- 
dem  fugere.  Denique  tam  clarissimus  bellator  tota 
diflicilia  aggressus,  totasperaperpcssus^tot  certa- 
mina  supcrgressus,facile  fidem  impetret,prssertim 
stragc  armis  vicinia  testibus,  ante  onmia  lingua 
ipsius,  cui  ut  nulli  certius  crcdebatur  :  verumtamen 
latente  causa  effectus  patuit,  causa,inquam,sileintii 
effectus  casdis  patuit  etiam  longo  tempore  post  rei 
serios,  ut  adjuratus  armigor  dicm  sitentii  complevit 
praefixum. 

LIII.  —  Christianorum  patientia  indura  hacetlonga 

obsidione. 

H  Monet  me  tempus  ad  intermissam  redire  obsi- 
dionem,  ut  vel  quantulam  de  sudore  tanto  qui  su- 
davere  accipiant  mercedem :  nam  in  ejus  exercitu 
jam  fere  octimensis  mora  multi  strenue  multa ; 
maxime  majores  viri  majora  fecerunt :  socialiter  a«- 
tem  summi,  mediocres,  et  imi  gravia  pertulerunt, 
famem,  terraemotum,  aquarum  inundationem,aeri8 
terrores  varios,  impetus  puoque  nunc  cceli  ruentiSf 
nunc  belli  ingruentis  :  prodigia  quoque  et  visiones : 
hae  multis  clam,  illa  cunctispalam  coelitus  effulse- 
runt  :  quorum  singuia  si  suis  ordine,  modo,digni- 
tate  explicem  :  nimis  interim  sileat  Tancredus  sicut 
quietis  scriptor,  ita  silentio  indignus.  Porro  cymba 
nostra  sero  vcniat  in  portum,  si  tanti  procellas  pe- 
lagi  sulcare  aggrediar  :  quis  enim  de  Godefridi  viri- 
bus  stupendis  praesumat,  cujusensetrajeCtusTUr- 

C  cus  duo  factus  est  Turci :  ut  inferior  sdter  in  urbem 
equitaret,  alter  arcitcnens  in  flumine  nataret.  Aut 
quis  illud  Raimundidigne  admiretur,quod  sspiua 
occurrenti  Antiochiffi  solus  restitit,  quod  interdum 
fossas,interdum  muros  supergressam  viriliter  re- 
pulit :  imo  quod  nullo  exercitus  remoti  frelus  auxi- 
lio,pontem  obsedit.NonnesolaFlandrigensB  Roberti 
lancea  singularitcr  suum  oxpostulat  scriptorem? 
quem  dum  quotidianis  mortibus  Antiochiam  ditat, 
quotidiano  Comes  equo  pauperatur,  ut  scilicet  fal- 
lenle  damnum  ardore  laudis,  aliquando  principi 
tanto  deesset  equus,  nisi  succurreret  vicatim  men- 
dicatus.  Defercbatur  pclvis  patula  per  tabernas, 
quam  rcm  miserantiasupplebantcomi  equum,ma- 
cellum  ox  caupona.  Porro  quid  simile  illi  siecula 

0  nostraviderunt,quodducenticirciter8emiermesxv, 
millia  armatos  pars  major  asinarii  caballarios, 
languidi  fugavcre  robustos?  cujus  victorise  fertur 
Blescnsis  comcs  dux  fuisse  Godefrido  Boamundoque 
sociatus,  undc  septingentorum  etoo  amplius  capi- 
tum  asportatio  Antiocheno  spectaculo  facta  est 
ostentatio  lugubris,  inter  quae  sigillatim  palis 
aflixa,quantuam  putas  illud  Blesensi  gladio gloriam 
contulit,  cujus  oculorum  distantia  semipes  fuit? 
Horuui  ut  dixi  via  centiiida  iterum  me  revocat,ne- 
dum  singuiis  vagabundusinsistam ;  acoepto  tramite 
devius  aborrem.  Celebrent  suos  Normannia,  Flan- 
dria,  Robcrtos,  reliquos  duces  occidens  teliquus  : 


S31 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELLO  SACKO. 


532 


mihi  unu9  Marchisides  sufficit,  cui  non  sufficiovel  A  corrogantur,in  equis  obviam  profccturi.  In  his  ta- 


totus.  Ignosce  Gallia  scriptoribus  dives,  juvat  me 
Antiocheno  vacare  principi,praesente  me  gestalibe- 
rius  persolvam  debitor  creditori.  Verumtamen  ne 
nulla  bene  meritos  silentium  mcum  mercede  remu- 
neret,  compcndiosum  quippiam  conabor  perstrin- 
gere,quod  scriptura  posteritas  prolixiori  valeat  stylo 
explicare. 

LIV.  —  Graves  ohsidentium  anijustix, 
Igitur  a  tribus  ventis  urbe  obsessa,  Auster  solis 
nullum  perflavit  obsessorem  ;  in  latere  illo  nihil 
humidum,  nihil  planum,  quae  incommoditas  com- 
moda  civibus  clausores  exclusit,  clausos  absolvit. 
Illinc  insidia),  illinc  duri  viatoribus  occursus  ;cum 
aut  egrediens  Francus  victualia  quaereret,  aut  in- 


men  asini  bona  pars  supplent  vicem  equorum  : 
nam  forte  equos,  gens  nostra  nil  tale  veriti,  longe 
miserant  frumentatum.  Igitur  tam  exilis  numerus 
adversum  quindecim  millia,  sicut  ab  his  qui  ad- 
fuerunt  didici»ad  pugnandum  egreditur  :  mira  au- 
dacia !  ssclisque  omnibus  praedicanda !  in  pro- 
cinctu  hoc  duces  fuisse  memorantur  Godefridus, 
Boamundus,  Blesensis  Stephanus  :  ii  cum  ad  eum 
veni8sent,qucm  corrupte  vulgus  pontem  Ferri  pro 
Farfar  nuncupat,  visis  ultra  procul  hostibus,  non 
restant  ut  timidi,  transeunt  ut  timendi,  praeccdit 
Boamundus,subsequitur  Godefridus,in  subsidio  est 
Stephanus. 

LVI.  —  Hostes  aggrediuntur  pauci  et  fugant. 


venta  regrediens  afferret.  Tantus  populus,  tot  gen-  |^      Monticulus  trans,  et  prope  pontem  in  planitie 
te8,tot  millia  multo  indigebant  pccore,  multa  ce-      exstat,  sub  ipso  exspectant  nostri,  pcr  ipsam  qua3 


rere.  Syria,  Cylicia,  Rodus,  Cyprus  opulentissima, 
quaidam  insulaB.quaedam  regna  exercitum  alebant, 
sed  parce  tamen  :  licet  Chio,  Samo,Creta,MitiIena, 
aliisque  famai  minoris  pene  innumerabilibus  insulis 
adjutaj.  Aderat  imperatoris  Alexii  praeco,  qui  ad 
comportandas  segetes  terra  marique  populos  urge- 
bat.  Cceperat  cum  hyeme  obsidio,per  quam  evoluta 
universos  hlemis  pertulit  horrores  ;  aquse  diluvia, 
nunc  subita,  nunc  continua,  tantos  cceli  terraeque 
motus ;  ut  soluto  elementorum  fcedere,  haec  ad 
summa  siirgere,  illud  ad  ima  corruere  videretur. 
Nam  quid  de  turbinibus,  quid  de  ventorum  rabie 
dicara  ?  Illis  grassaiitibus^ncc  tentorium  stabat,nec 
mappalCjvix  pahitium  seu  turris.  Durabat  sub  jovc 


amplissima est Turci  advolitant :  prospexerant  enim 
nostros  a  longe,mirati  qua  fiduciagenstam  modica 
pontem  transmearenl.  Illa  autem  transmeatio  tam 
prudens  quam  audax^  magnum  incussit  terrorem 
hostibus,  nostrorumque  paucitaten\,  plurimae  mul- 
titudinis  opinione  cumulavit.  Idco  Turci  cum  ap- 
propiant  substant,  ipetuentes  ne  mons  praescriptus 
paucos  ostenderet,muItos  absconderet  :  ipsum  hoc 
simulantes  ChristicolaB,hastas  vexillis  armant,  sin- 
gula  singuiis  aplantes,  quasi  tot  abderent  agmina, 
quod  proderent  vexilla  :  moxque  nihil  cunctati,ere- 
ctis  hnstis.tali  hostes  perturbant  impetu,  ac  si  fal- 
conum  turba  fulicas  impetisset.  Surgit  pulvis,  so- 
nant  arma,ungula3  perstrcpunt,  clangunt  buccinae. 


jnxta  cum  plehe  nohilitas,  hiems  ncutri  parcebat  :  C  oculi  caligantur,  aures  vacant,  corda  hostium  stu- 


tanto  tanion  nobilKuti  asperior,  quanto  cst  durior 
rusticus  niililo,  laborifcr  delicato.  Tot  procellas  so- 
ciabat  csurics,csuriem  murs  ;  inors  passim  habenis 
laxis  et  homines  pr.erurrobat,  ct  bellorum  solatia 
equos,  rarum  crat  in  castris  stabulum,  cui  fames 
novcm  sublatis,  docimum  reliquisset.  Armorum 
quidquid  fcrri  crat  et  calybis  corripucrat  rubigo, 
clypeos  dimiserant  clavi  ct  coria  ;  hastaB,scII/E  ma- 
teries  lignea,  paucorum  erant  integrae,  multorum 
rcsartce,nuIlorum  Iucidffi,nonnuIlorum  nullae  :  sine 
ncrvis  vacabant  arcu8,ot  sinc  arundinibus  sagittae, 
undique  inopia,  undique  calaniitas,  undique  deso- 
latio. 

LV.  —  Mira  Christianorum  fiducia. 


p<'ut,ut  plura  limeant  elalebris  surgere  Francorum 
millia,quam  viderint  vexilla.Dictu  mirabile  et  tan- 
quam  a  flde  alicnum !  terga  quantocius  vertunt, 
multitudo  tanta,  paucis  de  Christi  numero  amis- 
sis,  majorc  in  his  Gunano  comite  Britannico, 
qui  animis  furentibus,  uno  contentus  socio,  Per- 
sarum  exercitum  primus  invadere  praesumpsit. 
IHius  mihi  juxta  pontem  in  vialongo  temporepost 
ostensus  cst  tumuliis,  quantum  Iicuit,utgentis  est 
pietas,saxo  ct  cruce  decoratus.Sed  adepti  victoriam 
Franci,  fugam  persequuntur,  brevi  tamen  instan- 
tiam  longam  prohibentibus  equitum  raritate,equo- 
rum  tarditate,  utrorumque  inedia.  Referunt  ad 
castra  signum  victoriaj  700  caedis  exercitaj  capita  : 


Dura  haec  nimis  ettristio,cum  subito  graviagra-  n  prius  tamen  praedicto  comite,  sociisque  martyrii 


vibus  cumulantur,  succodente  Piscibus,  Ariele.vere 
hiemi  cujus  tcmporis  hcrba  Medorum  Persarumque 
equos  bello  redintograt.  Improvisi  adsunt  Turci, 
numcrus  multus,et  viros  ad  prajlia  paratae.  Prope 
jam  adorant,  die  endem  aut  subituri  mojnia,  aut 
castra  irrupturi.  cum  rumor  praenuntius  advolat, 
qui  rem,  ut  crat,  pandit  Christianis.  Addit  etiam 
more  suo,ct  de  magnis  majora  loquitur.Hinc  cxciti 
Lalini  procorcs  obviare  parant,quod  tamen  dinicil- 
iimum,iino  quasi  ob  vitae  ta?dia  in  mortem  ruere 
p{»tuit  aestimari.  Nam  de  tauto  nuniero,  de  tantis 
militum    qui    urbcm   obsedcrant    copiis,    vix   200 


prout  res  tulit,conscpultis.  Illa,8i  memini,Iuce  haec 
acta  sunt,  qua  Latinorum  gens  venlri  et  carnis 
edulio  studiosius  indulgont,cinere  verticos  in  cras- 
tino  aspcrsuri. 

L  V 1 1 .  —  Patria  auetoris  hujus  historix.  Fames  in  urbe, 
Nox  sequens  robore  horribili  crolum  infecit,  ui 
qui  in  occidente  positi  cernerent;  oriena  pugnat 
illico  clamarent.  Vidi  egomet  signum  illud  cum 
adhuc  in  paterna  domo  Cadumi  adolescentulus  de- 
gerem,nondum  mihi  visa  seu  nota  nisi  nomine 
tenus  Antiochia :  sed  nec  Roma.  Stupueruntmulti 
illo  viso,qui  omnes  uno  orc  bellum  indixerunt  ac 


533 


GERTA  TANCREDI. 


534 


sanguinem  :  sed,  reversis  ad  socia  arma  victoribus,  A  ducis  civitas  :  porro  Emma  et  Earenc^  Tancredo 


allata  palis  capita  infiguntur,  pali  tellure  ante  mu- 
ros  in  conspectu  hostium  seriatim.  Inventum  est 
unum  inter  caetera  et  hoc  memoriale  ab  oculo  ad 
oculum  semipcdalem  distantiam  habens.  Clamant 
qui  intigunt,  spectantibus  de  muris  civibus :  ecce 
spes  vestra,  ecce  minae  vcstrae,  ecce  adversus  Fran- 
cos  vires  corrogatse,  eadem  vobis  stipendia  reserva- 
mus,  similis  exitus  similos  manot,  inclusi  estis, 
erepta  est  fuga,  consumpta  Ceres,  fames  inducta, 
sufc^idium  ademptum,  advorsa  omnia.  Viso  audito- 
que  quod  gesserant  Franci,  ac  dixerant :  Urbs  tre- 
pitat,  nec  de  caetero  sicut  prius  portas  aperit,  ta- 
bescit  in  fame,  luget  in  timore  ;  in  hac  ver  conti- 
nuum  calamitate  transigunt,  panis  inopiam  vorna 


serviebant,  cumque  bis  multa  et  proximacaatriset 
uberrima.  Ipse  primus  adventaverat  omnium,8icut 
supra  memoravi,  praecursor :  quas  prfficursio  illud 
vulgi  efPectu  suo  corroborat,  qui  primus  nascitur, 
primus  pascitur  ;nam  ubi  fames  increbuit,ip8e  opu- 
lentus  neminem  de  domesticis  suis  a  mensa  exclu- 
sit,  multos  ab  aliis  exclusos  suscepit  ac  fovit.Vallis 
Doxa  Boamundum  alebat,  quae  merito  tale  sortita 
est  nomen,  si  quidem  ipsa  inter  csBteras  vallium 
gloria  messibus,  vineis,  arboribus,  rivis  exuberat, 
ut  antiquitus  Dapne,  quod  apud  Graecos  amcenitas 
sonat  dici  mereretur,  Antiochiae  contigua  ab  austro 
magno  indiguit  tutore,  qui  esuriem  civium  arcere 
sufOcereta  copia  alimentorum.  Habebant  et  alii 


copia  frondibus  herbisque  more  pecudum  lcvantos.  ^  principes  alia  oppida,  quorum  memoriam  dieslon- 


Tunc  Cassianus,  hoc  erat  principis  inclusi  nomen, 
dat  edictum,et  qui  scrutentur  mittit,  ut  apud  quem 
civium  inveniretur  annona ;  dimidiam  ipse  ad  cu- 
riam  mitteret ;  de  reliquo  ut  posset,  vitam  sustenta- 
ret.  Civitas,  hoc  audito,  grave  forunt,  tolcrant 
tamen :  annonam  dimidiant,  hoc  curiae  illud  vit»; 
mitigat  damnum  usus  ipse  damnorum,  maxime 
quod  bellatricem  manum  sumptus  ille  alere  de- 
bebat. 

LVIII.  —  MuUi  duces  ab  obsidione  recesserunt. 

Abscesserant  interoa  ex  castris  exosi  tajdio  comi- 
tes  Blcsensis  in  Cyliciam,  Laodiciam  Normannus ; 
Blesensis  Tharsum  ob  remodium  egestatis,  Nor- 
mannus  ad  Anglos,  spe  dominationis.  Angli  ea  tcm- 
pestate  Laodiciam  tenebant,  missi  ab  imporatore 


gosdelevit:  non  delevit  tamen  Raimundo  comiti 
Rubeam,  Rufam,  Jrcican,  Belmesynf  municipia  ser- 
visse. 

LX.  —  Gravis  in  exerdtu  fames. 
Sic  primates  provinciam  occupaverant.  Ast  alii 
famas  minoris,  licet  magnae  multa  penuria  afficie- 
bantur :  quoniam  quidem  nec  exiremors^nec  manere 
fames  geminae  quasi  sine  medio  augustiaB  populum 
dimittebant.Induxerant  enim  famem  moralonga^et 
populus  infinitus  ;  porro  non  eratdies  qniobsiden- 
tium  aures  deegressorumadvictualianecenonter- 
rcret  audita  :  principes  tamen  nunc  hic,  nunc  ille 
vicissim  praesidium  viatoribus  ferebant,interdum et 
ipsi  praesidio  egentes :  nam  supra  memorata  illa 
australis  porta  semperinsidiis  paten8,nunquam  de- 


tutela ;  cujus  fines  vagus  populabatur  exorcitus,  C  sistebat  cohortes  fundere,  quae  augusta  viarum  ob- 


ipsam  quoque  cum  violentia  irrumperc  tentantos,in 
hacformidine  Angli  assertorem  vocant  praescriptum 
comitem,  consilium  (idole  ac  prudons.  Fidoi  fuit 
fidelem  domino  suo  virum,  cui  so  manciparent 
asciscere,  jugoNormannico  se  substraxerant,denuo 
subdunt,  hoc  prudentiae,  gentis  illius  fidem  experti 
et  munera  facile  redeunt  undc  exierant.  Igitur  Nor- 
mannus  comes  ingressus  Laodiciam,  somnovaca- 
bat  et  otio ;  nec  inutilis  tamen  dum  opulentiam 
nactus,  aliis  indigentibus  largc  orogabat :  quoniam 
conserva  Cyprus  Baccho,  Ceroro,  et  multo  pccorc 
abundans  Laodiciam  replcverat,  quippe  indigcntem 
vicinam  Christicolam  ot  quasi  collacteam  :  ipsa 
namque  una  in  littore  Syro  et  Christum  colebat,et 


sidercnt,  sicque  viatoribus  occurrerent  ignaris.  Jam 
vero  acrior  altera,  id  est  fames  praeponderavit  quaa 
spreta  nece  huc  illuc  palantcs,  veluti  apum  exa- 
mina  misit  exercitum.  Quid  fames  non  spernit?ad 
quid  non  impellit?  quem  puderc  sinit?  llla  fuit 
etiam  Guidoni  Rubeo  Wilhelmoque  agnomine  Cap- 
pcntario  absccssus  causa,  viris  illustribus  interque 
palatinos  regis  Franciae  non  obscuris :  iis,  inquam, 
abire  parantibus,  Boamundus  adest.  <c  Et  quam, 
inquit,  vobis  roqaicm  quaeritis,  nihii  de  communi 
labore  soUiciti?  nobilesestis,patet  via,  est  hicten- 
toria  manebunt  ad  aeternum  nominis  imo  generis 
vestri  [/*.,  infamiam]  publicae  reservanda  cloacaB  » 
Discedunt  illi  infamiae  securi,  fames  stimulis  con- 


Alexio  serviebat.  Sed  nec  sic  oxcusato  otio,  praedi-  j)  temnit  infamiam :  comitom  sequuntur  Stephanum 


ctus  comes  frustra  semol  atque  iterumadcastraro- 
vocatur.  Tertio  sub  anathomate  accitus,  rodit  invi- 
tus  :difficilom  enim  habebat  transitum  commeatio, 
quae  comiti  ministrare  Laodicia  veniens  debebat. 
LIX.  —  Obsidentium  ducum  statian^s, 
Principes  alii  propiora  occupaverant  municipia, 
ideoqne  facile  alebat  eos  opportunitas  commodior. 
Duci  sedium  contigerat  copiosa,  populosa  civitas  ot 
^inosa.  Vallem  propinquam  tenebat  Fljindriaj  cumes, 
in  qua  Balena,  Barthemolin,  Corsehcl.  Barsoldan 
oppida  erant,  praeter  haec  complura  :  inde  est  quod 
adhuc  illa  dicitur  Valliscomitis,  sicut  etiam  sedium 


qui  in  Cyliciae  finibus  quietem  agere  supra  scriptug 
est.  Unius  generationis,  unius  moris  viri,  unani- 
miter  laborem  odorant,otium  sectabantur,pugnace8 
tamen  :  sed  inter  bella  deliciis  assueti. 
LXI.  —  Provincialium  mores, 
Gentis  bujus  sublimis  est  oculus,  spiritus  ferox, 
promptae  ad  arma  dexterae,caeterum  ad  spargendum 
prodigae,  ad  congregandnm  ignavae.  His  quantum 
anali  galtinn,  provinciaies  moribus,  animis,  cultu, 
victu  advorsabantur:  pace  vivendo,  sollicife  per- 
scrutando,  laboriferi:  scd  ne  verum  taceam  minus 
bellicosi.  Muliebre  quidam  esse,  aiunt,  et  tanquam 


S35 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  H.  -^  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


m 


vjle  rejiciunt  corporis  ornatum;  equorum  ornatui  \ 
invigilant  ac  mulorum,  Sedulitas  illorum  tempore 
famis  multo  plusjuvit  quamgentes  plurimae,bellare 
promptiores  ;ii  ubi  dcerat  panis,  conlenti  radicibus 
durabant,  siliquas  non  appemantes,  eorum  dexlrae 
longi  gerulae  ferri  cum  quo  inlra  viscera  terrae  an- 
nonam  fascinabantur  :  inde  est  quod  adhuc  puero- 
rum  docantat  n.Tnia:  r;a;ia  nd  bella^  provinciaks 
ad  victualia,  Unum  quidcm  fuit  quod  cupidenimis 
committebant  ac  turpiter  :  caninam  carnem  pro  le- 
porc,  pro  capraasininamgnntibusaliis  venditabant, 
vel  si  rcmoto  indice  ad  equum  pinguem,sive  mu- 
luni  liccbat  accedere,  per  retroneum  seu  purgalo- 
rium  foramen  in  viscera  vulnera  demittebant,  mo- 
rieliaturque  jumentum.  Stuporomnibus,qui  ignari 


LXIIL  —  Proditur  civitas, 
Multis  ad  hunc  modum  ille  miserabiliter,  Md 
inutiliter  effusis,  spernitur,  irridetur,  rcpclKtur. 
Commissa  ei  fuerat  ab  obsidionis  exordio  turrium 
unius  custodia,longe  ab  exercitu  in  anguio  civitatis 
ad  zephyrum  supra  montem  siUB  rhujus  proximam 
inferiorcm  fratri  ejus  custodicndam  Cassianus tra- 
diderat,  ut  dici  posset  sororcs  duas  duobus  fratri- 
bus  esse  commissas :  nec  tamen  incaute  hoc,  vel 
casualiter  actum  est :  prudenter  longe  aChristianis 
deputati  sunt  custodes,  qui  aliquando  fuerantChri- 
sliani,  hoc  provisum  est  et  hoc  actum.  Sed  ubi  ahcr 
fratrum  ille  repulsus  objectum  se  cOntuiAeiiisvidet, 
nuUo  intercedente,  nuUo  miserante  ;8aluti  rropriae 
consulit,  generalicivium  porditionesuasullurusin- 


fraudis  illud  pingue,  alacre,  robustum,  lascivum  t»  jurias.  Sopilis  nocte  intempesta  excubii»,  de  muro 
modo  viderant :  nulla  comparebant  vestigia  vulne-  cui  junctam  turrim  observabat^funem  demiltit,pcr 
rum,  necis  signum  omnino  latobat.  Spectalores  ter-      hunc  gemino  comitatus  pignore  desc.  ndit,ionjfo  fa- 

tigalus  circuitu  ad  Boainundum  tdndem  piBrvcnit. 
Eum  inler  caterosquasi  principum  j^rincipemorien- 
talis  ille  populus  arbitrabalur,quod  olim  Wisdardo 
Graeciam  •debellante,  Roamutidi  fttma  terrueratOra?- 
cos  plurimo  certaminc  gloriosa ;  extunc  factus 
Asia3  ceiebris,  nunc  quoque  omnium  domihus  puta- 
batur.  Sed  jussus  ad  quidvenissetexponere  Arme- 
nus  :  urbis  introitum  pandere  sc  pacisritur,  diera 
statuit  et  horam.  locumqueaditui  opportunum.R^)x 
filiisobsidibus  ultrooblatis,dati8que,8olu3  adfUnem 
revertitur,comitantibustamenimpellentibu8queira, 
audiKjia,  spe,  timore,  sursum  facile  volat. 

LXIV.  —  Boamundus  episc<fpo  Podi&nsi  rcm  nunliaty 
Oratio  Podiemis  eptscopi  ad  miliUs. 

At  Doamundus  nunquam  pari  excitU8  gaudio, 
sole  orto  Appodiensem  episcopUm,  virum  quem 
papa  Urbanus  tanquam  alterum  euaidcm  exeroitui 
prififocer.it,  adit,  ipsius  fidei  secretura  hoc  commit- 
tit.  Episcopus  aulem  et  fideliter  rem  tegere,  et  te- 
ctamseduIosespondetpromovere.Cgitur8tatimeX<*r- 
eituum  rcctores  convocat,  ct  qui  erant  in  populo 
majores;  quibus  congregatis  sic  fatur: 

«  Multum  diuque,  fratres,  vexavitnoslabor  prte- 
scns^  multum  diuque,  nisi  oculus  Doniini  super 
nos  fuerit,  vexabit.  Maehinas  struximus,  palam 
obstitit ;  mccnia  fodimus.  repulsi  sumus  ;  pugnavi- 
mus,  hoc  unum  prospere  ccssit :  l?ed  timeudum  est 
ne  hccc  quam  instare  aiuntpugna,eositgraviorquo 


riti  viso  monstro  :  «  Absistamus  procul,  aiobant, 
dajmonis  spiritus  hoc  jumentum  afflavit  :his  discc- 
dcntibus,  necis  conscii  tanquam  nescii  accedebart, 
prohibitique  tangore  :  malumus,  inquiebant,in  hac 
cscamori,  quamjcjuni.»Miserabatur  damni  patiens 
illatorem,  illator  illi  risum  rependebat.  Tunc  cor- 
vorum  in  morcm  ad  cadaver  gens  illa  advolanles, 
quas  quisque  poterant  particulas  divulsas  aut  in 
vcntrem  aut  ad  maccllum  demittebant. 

LXIl.  —  Cassiani  erya  Annenum  duritia, 
Sed  jamexpertusmiscratusqueathletassuosChri- 
8tus,la?tos  ad  exitus  agonem  ducit ;  perusto  solibus 
populo,  urbem,  ct  umbram  aperit  hoc  modo.  Fuit 
inter  eos,  quorum  Cassianus  annonam  dimidiave-  t* 
rat,  vir  divcs  Armenus,  qui  abrcnuntiato  Chrisli 
dogmateerrores  gentiliumse(|uebatur  :isplurimam 
hahebat  familiam,  juxtaque  familiiE  qumerum  an- 
nonam:quod  ubi  fame  crebrfscenle  Cassianoinno- 
tuit,  denuo  illud  dimidiat  quod  prius  vita3  miscraj 
reliquerat  solamen  :  prior  fuerat  pcr  doraos  et  fa- 
milias  goneralis  rnpina^hspc  singularis,  eoqucgra- 
vior,  quasi  damno  adjecta  injuria.  Spolialusille  vi- 
tap.  subsidio,  lugubris  et  amens  principis  vestigia 
osculatur,  liberis  inopibns  solatium  repetens  adem- 
ptum.  Quem  non  moveat  lacrymarum  fluvius,  cla- 
morque  aetheraferions?  «  Vaj  vobisliberismeisnon 
jam  diccndis,  ut  prius,  chars  pignoribus.sed  diris 
vulneribus :  vcstra  famcs  raeam  consumit,  vcstra 


cor  meuni  pcnctrat,  mcam  non  sentio.  Quid  pro    n  nuraerosior.  Illehosfiura  numerusquindecim  millia 


dcst  cibispavissedelicatis,  quibusraododenegatur. 
qui  scrvis  dalur  inutilibus,  panis?Satius  patri  mi- 
sero  fuerat  videre  trucidatos,  quam  inediaalflicLos, 
prius  lanceaj  genitorem  perfodiant,  prius  fulmina 
crement,  priusmariasubmergant,qnam  vestrum  il- 
lum  quem  animamcaabhorreta.spiciara  linera.Va?: 
8'C  erit:  hoc  unum  jam  rostat  mihi  solatiuni,mors 
.  moa  praiibit,  liborabit  me  a  conspcctu  vestra;  nut 
mncro,  aut  laqucus.  Sed  misorcmini,  o  cives  I  in- 
lorceditc  pro  innoxio,  vel  certe  puniar  ci?o  iit  no- 
cens,  dum  mca  farais  tormcnto  non  cruciolur  fa- 
milia.  >> 


fuit:  hi  sunt,  ut  perhibent,  quater  centena  raillia, 
hostium  vires  non  cessant  crescere,  nec  nostne  mi- 
nui.  At  respicite  quJB  est  firmitas  urbis,  qurssitsi- 
tus  :  fossae  ejus  tria  latera  impervie  ambiunt;quar- 
tum  palus  et  fluvius,  per  circuitum  muri,quibus  si 
vclit  mundus  pares  astruere  non  habet,fenles  iiitos 
scaturiunt,  c.T^ora  ad  usum  vila9  congregaresuOi'- 
cienter  potuerunt,  apud  quos  per  advenlus  nostri 
rainas  annus  transiit.  0  Antiochia^  aut  nutiquam 
esses,  aut  nnnqurm  obviasses  !  causa  viie  Jerusalem 
est,  quid  Antiochiae  dtnobis^quodsi  hanc  postter- 
gumdimittimus,si  ab  hac  repulsiultraprogrediiattr» 


«h 


GftSTA  TAITCREDI. 


!(38 


mihil  e»t  dtntutn,  nihtl  restat  spcrandum.  Hanc,  in-  A 
qttftto,  fei  ditfiittimus.nonipsanos  dimittet :  semper 
dec(u!tuir  comes;  sed  ut  verius  dicam,  advcrsatrix 
haeo  vias  obslruet,  haec  a  tergo,  haec  a  fronte  pug- 
Mbll,  hfic  resistens,  resistendi  spem  aliis  dabit, 
qu«  oaptaomnes  alias  formidine  involvisset.  0  moe- 
nhit  litlniYti  aut  ntinquam  surgereti9,aut.  procutab 
0Ct!fl{&  at<]f(]9  auribtis  noslris!  Sed  deliberemus,  o 
plPOiieres  \  conferamus  in  medio,  proponamus  prae- 
ibStitn  Vlrtuti,excitabimus,  spero,  corda  hominum 
sti^tta 'dumma  praBmiorum.  Respicite  Saul  quid  fe- 
oferit,et  de  antiquis  exempla  sumamu?.  Non  fuit  in 
flebraeis,  qui  contra  Gotiath  surgeret,  donec  regis 
fiHtL  et  Vibertas  patriae  domui  promissa  David  susci- 
tarutit.  Aiunt  intra  se  multi,  atque  etiam  palani  : 
<5ti1  labtfro?  ad  quid  me  crucio?  cur  vulnera  exci-  n 
pio?  ego  vilam  meam  pretium  AntiochitB  dabo?  in- 
gfttttis  q<\ispiam  nescio  quis  principabitur.  Absit 
6gop!orciti,  klius  per  lacrymas  meas  rideat  ingra- 
tOd.Quare  l3igite,tion  moveat  vos  ambitus  regnandi : 
sed  pbtiti^  viae  ccpptae  consummatio  :  melius  ipsa 
ciVitas  iili  con^tingat  merceSjSi  cujus  ope  nos  rece- 
perit,  quam  praemii  expers  virtus  torpcat,  excusa- 
tfotiett)  quam  audistis  objiciens.  Hoc  est  quod  sa- 
nitld,  quod  efflcacius,  quod  praestantius,  meditari, 
itida^t^,  excogitare  mens  mea  potcst  :  discretio 
Yestra,  0  ptoceres!  si  quid  minus  dixerim,  sup- 
pleict;  di  plus,  adimat;  si  male,  mutet:  si  bene, 
atiuuat. » 

LXV.  —  Principatus  urbis  ei  promittitur  per  quem 
in  ipsam  futurus  est  aditus. 

KA  hafecuniversus  consilii  favor  :  prius  qui  primi,  C 
qui  pOst  primos  posterius  pro  dignitate  sua  singuli 
HSSOtitlUt :  nemo  non  favet,  omnes  ei  quicunque  sit 
tll4^m  annuunt,  per  quem  aditus  patebit.  Tunc 
Bbtttnundus :  «t*tomis8Um,inquit,quodjurojurando 
obstfingitur  jam  quasi  datum  est,  ut  transcat  quo- 
damttiodo  faturum  in  prafesens,  spea  in  gaudium  : 
quod  si  solutaabhocvinculotantum  suntverba,quid 
confertautettiTpollicitis  divesquilibet  esse  potest  : 
qtlM^si  CUpitiSratum  fieri,fixumquestare,quodpro- 
ItifttitiB  conjuretis.»  Nulla  fit  mora,  hulla  retractio, 
elt^t  tnoniti  feunt  jufant,  etiam  si  majora  his  mo- 
nniSdiet,  in  spem  retnedii  parere  non  duri.  Sic  jam 
certfor  exlperrectiorquti  Boamundus  aliquot  primati- 
bus  COtifeilium  suum  aperit,Ortinibus  ad  ingrcdien- 
dnm  parandum  edse  manifestius  indicat,  maturam  ]) 
opeto  kdeo  8ub  certa  spc  promittit.Tunc  vale  invi- 
6ctndUto,lidptopHa  redeont,funibus  struendisdant 
opetliiti.  !!ie  tnaxitne  qui  unus  inter  currentes  bra- 
Irtotn  tJOmpt^hendefe  intendit;ille  accelerat,  ille 
eogitnt,  ille  totU^  de  noctis  proximae  adventu  pen- 
deVqUde  t)1graBibi  supra  quod  amicam  exspectanti 
vel  ojius  debtentibus  videtur. 

tXVl.  —  Traditur  civitas, 

Ea  tandem  cum  advenisset,  medio  omnia  te- 
Btai^  mleBtio,  Boamundus  promissam  sibi  turrim 
non  sine  multo  sudore  pedes  udit,  neque  enim  loci 
asperitas  equos  admittebat :  eundo  tamen  nuntium 


praemittit,  qui  excubet,  qui  praetideat,  si  tutus  sa- 
tis  est  ad  mcenia  accessus.  Sanctus  ille  proditor 
hujusmodi  signum  dederat  abscedens  :  «  Cum  vene- 
ris,  inquit,  domine  mi,  nuntium  ad  pedem  turris 
meae  praemitte;  ego  in  muris  sedulus  excubabo :  si 
prospera  omnia,  lapidem  post  lapidem  demittam, 
si  adest  periculum,  unus  indicabit.»  Ad  haecigitur 
discernendum  excubator  praemissus,  turri  appro- 
pians  statim  agnoscitur,  agnitus  prosperitatis  si- 
gnum  accipit,  rediens  annuntiat  quod  audivit. 
Boamundus  ergo,  sicut  coeperat,  ad  moenia  perve- 
nit,  funem  deforis  pendentem  invenit,  in  eo  suos 
ligat,  Armenus  trahit;  cumque  satis  firmos  stru- 
xissot  nexus,  juventus  volucris  pennata  corporaac- 
cincti  gladiis  per  funes  volant,  Gouel  Carnotensis 
primus,  sicut  aquila  provocans  pullos  suois  ad  vo- 
landum,  et  super  eos  volitans,  vir  ille  nobilis,  et  a 
puero  nihil  esuriens  ut  laudem  neque  sitiens,  non 
propter  vitam  laudari,  sed  propter  laudem  vivtre 
crpiebat.  Primo  lacitum  est,  dum  paucitas  multi- 
tudinem  formidavit :  at  ubi  multitudo  introducta, 
formidinem  exclusit;  jam  in  leoncs  vertit  animus, 
quos  oquilis  similaverat  ascensus. 

LXVII.  —  Ctedes  civium. 
Currunt  ad  portas,  quibus  si  quis  occurrit, 
occumbit.  Primus  gladios  eorum  expertus  esl,  in 
cujus  primam  turrim  descenderunt,illiu8  sui  intro- 
ductoris  germanus,  quem  secreti  hujus  frater  reli- 
qucrat  ignarum,  ne  gnarum  facere  hoc  esset  sibi 
suisque  patibulum  struere.  llio  itaque  sociisque 
custodiae  repentino  gladio  jugulatis,fit  clamor,quo 
turros  aliae  tremiscunt,  fugiunt  vigiles  quibus  licet, 
aliis  ipsae  factffi  tuniuli,  scpultos  servant  a  quibus 
modo  servabantur;  sic  ad  portas  descendunt  nostri, 
propiorem  in  occasu,  repaguHs  excisis,  Buamundo 
aperiunt  alteram  quae  boream  excipit  et  pontem 
Raimundo.Ad  illam  per  abrupta  per  aviaBoamun- 
dus  descenderat,  hanc  de  proximo  diu  bbsederat 
Raimundus,qui  audito  tumultu  deintus,moxadest 
nihil  cunctatus.  Fuerat  illa  curarum  maxima,  ille 
timor  magnus,ne  introductis  nostri8,occurreretcivi- 
tas,  portas  tueretur,  auxilium  excluderet;  at  mise- 
rante  populum  suum  Christo,  dum  hi  veniunt,  illi 
fugiunt;  portae  custodia  vacantes  facile  patent,  ubi 
secures  altrinsecas  in  mediae  trahis  excidium  labo- 
rant.Nox  hactenus  Christianis  obsecuta  est,aurora 
rutilat,  dies  accelcrans  tantum  nocti  gaudium  invi- 
det.  Igitur  orta  luce,  Christiani  palatia  irrumpunt, 
captae  urbi  insultant,  latibula  rimantur,  aurum, 
parvulos,matronas,  puellas,  praeterea  quid  quisque 
invenit,  arripit ;  mares  quod  bellicosum  est  trucidat, 
quod  imbelle  reservat.At  cives,qui  promptus  fugae, 
qui  pedc  ccler,relictls  omnibus,in  montem  fugiunt, 
saucium  patcrfilium  non  exspectat,  sed  nec  filius 
pa*rem  grandaevum. 

LXVIII.  —  Princeps  Antiochix  Cnssianus  fuga  sibi 

consulit, 

Situm  in  surama  rupe  castrum  multos  recepit, 

quam  plurimi  excluduntur,  quos  Christianus  ensis 


5S9 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


S4a 


obvius  avertit :  hi  pars  in  montem  corruunt,  qui- 
datn  per  interiores  gradus  ascendunt  muros,  dant 
saltum  foras,exitialem  aliia,  atque  aliis  redivivum. 
Latus  illud  urbis,  ut  supra  dictum  est,  obsessore 
vacabat;  idcoque  quos  egrediendi  licentia  expedie- 
bat;  visum  est  illis  aptum  fugae  divortium.  Ipse 
etiam  princeps  Cassianus  verticem  gladio,  tergum 
lancea  jaculo  saucius  femur  hac  evaserat,quantum- 
que  nox,  diluculnm,  calcar,  equus  adjuverant,  jam 
propeRubcam  oppiium  elongaverat :  illic  equo  do- 
stitutus,  ac  tenebris  in  fruteto  absconditur,sperans 
sive  de  praesenti  luceviatorem  opiferum.vel  saltem 
de  nocte  instanti  tenebras  fugae  solatium  :  hac  in 
spe  miser  ille  saucius,  ut  dixi,  anhelus,  sitiens, 
arrectis  auribus,  oculis  ad  vias  intentis,  in  dumo 
latitabat,  lepusculo  similis  quem  catulorum  fauci- 
bus  ereptum  vepris  celat.  Pro  mundi  gloria!  Quid 
nunc  eo  infelicius?  idem  heri  Antiochiaj  princcps, 
Syriae  dominator  ac  PhcEnicisB,  Assyrise  tcrror,  re- 
gum  orientalium  potentissimus,  uni  Solidano  qui 
regnum  Persida  regnaverat,secundus ;  sed  dum  tan- 
tis  miser  vexaretur  angustiis,  sitis  acrior  viscera 
torrebat,  viso  ruricola  aquae  amphoram  bajulante; 
illi  innuit,  accessit,  bibit.  Aspiciens  rusticus  habi- 
tum,  faciem  contemplatur,stupensque  ad  casum  et 
vulnera:  «  Heu!  inquit,domine  mi  princep8,cui  de 
te  tantum  licuit,cuju8in  te  tanta  surrexit  audacia?» 
agnoverat  enim  eum,  ut  semper  plebis  oculi  ad  re- 
giam  majestatem  intenduntur:  stupebat  ergo  even- 
tus  adhuc  recentis  ignarus. 

LXIX.  —  A  rustko  occiditur, 
Tunc  Cassianus  misertori  infelicitatis  suae  fidem 
adhibens,  simul  metuens  ne  dissiroulando  dinide- 
ret,  diffidendo  vices  hostis  exsequi  videretur  : 
«  Perdita  est,  inquit,  Antiochia,  Franci  tenent.  Ego 
qualem  vides  terno  lac  vulnere  vix  aufugi  :  at  tu, 
ob8ecro,ne  palam  facias  :  vesperi  scilicet  fugae  ope- 
ram  dabo.  Tu  mercedem  quam  maximam  a  mc,  si 
evasero,  exspecta.»  Vulgus  fortunam  sequitur,  qua 
ridente,  multos  in  eo  numerabit  amicos;  eadem 
tristi,  diffugiunt  siccatis  cadis  cum  faece,  ferre  ju- 
gum  pariter  dolosi.  Attonitus  tanto,  tam  repentino 
casu  ru8ticus,apud  se  non  est,infremit  spiritu,  stu- 
pet,  deliberat  tandem  quid  in  tanto  rerum  cardine 
sit  agendum.  Statim  tractat  interitum  ejus,  cujus 
modo  vulncra  miserabatur,  in  qua  re  duo  pensat  : 
accessum  facilemjefTectum  utilem.  Si  huncoccide- 
rit,  praesto  est  merces,  vestes  regiae  et  equus,  ad 
haec  Francorum  gratia  :  prasferenda  tamen  his  fue 
rant  amicusChristus^cujus  inimicum  interemissct, 
et  de  tanti  nece  principis  laus  immortalis,  quae  in 
mortem  multos  impulit  mortales  :  sed  haec  aliena 
a  mentc  rustica  nobile  nihil  attendcnte  :  sic  utilita- 
tem  considerat.  Porro  fessum,  exsanguem,  semine- 
cera,  solum,  inermem  videt,  faciie  arbitratur  vitae 

(3)  Econtrario  Baldericus  lib.  ii  :  Tancredus  enim, 
ait,  suique  consiliarii  retn  totam  ab  origine  noverant, 
Sed  major  fidcs  nostro  Radulpbo. 

(4)  Quae  hoc  numero  continentur,exstant  in  charta 


A  quod  restat  exstinguere.  Quid  plura?  immemor  ho-. 
nesti,pietate  neglecta,  servus  dominum  clava  sub- 
lata  dilaniat,  cerebrum  spargit,  spolia  satis  arcta 
ingentibus  praeferens  promissis. 

LXX.  —  Tancredus  hujusce  expeditionis  se  conscium 

non  fuisse  conqueritur, 

Tancredus  interea  ignarus  omnium  quae  accide- 

rant,  (3)  more  suo  vias  procul  ab  urbe  obsidebat, 

quae  introitum  exitumque  saepius  indulserant  urba- 

nis :  cum  ergo  a  profugis  illae  egressis  captisque  res 

gastas  accepissct :  «Heu  mihi!  heu!  ingeminat,qui 

in  tanto  tam  ineffabili  gaudio  solus  cogor  dolere. 

Proh  pudor!  quis  laboravit,  et  ego  quievi?  qualis 

excubavit,  et  ego  stertui?  0  Boamunde,  Boamunde! 

aliis  palam  fecisti,  clam  mihi  :  o  cognate  sanguis  1 

n  hoccinefuit  cognati  sanguinis?  Absentasti  me,  cu- 
jus  praesentiam  noveras  in  hac  tanta  militia  primas 
partes  non  declinare.  Noveras  si  adessem,  primus 
ad  mcenia  currerem,  primus  funes  apprehenderem, 
primus  supervolarem,  primus  detruncarem  :  hanc 
mihi  gloriam  invidisti^  quanquam  tibi  eam  vires, 
aetas,fortasse  animus  negabant.O  felix  ille,  quicun- 
que  cst,qui  has  Domino  Deo  nostro  primitias  liba- 
vit!  sed  properemus,  o  socii,praecursum  amisimus, 
saltem  subscquamur.  Neque  enim  haec  iile  etiam 
aufcret,  qui  vos  pauperes  fecit,  me  inglorium.  At 
qui  flnxit  sigillatim  corda  hominum,  qui  intelligit 
opera  ipsorum,  ipse  judicet,  ipse  vindicet.  •  Haec 
fatus  Antiochiam  venit,  gaudium  invenit,  et  ipse 
qui  modo  flebat  cum  flentibus,  jam  cum  gaudenti- 
bus  gaudet :  quippe  gaudium  commune,  privatam 

C  de  cordc  nobili  expellit  tristitiam.  Accedit  tamen  et 
comnr^uni  la^titia  parva,  quod  relicti  ad  tutela  cas- 
trorum,  pars  militiae  audito  turbarum  soaitu,  cum 
Boamundo  introierant,absentique  domino  palatium 
praeparaverant  insigne  :  jamque  introgressis  omni- 
bus  qui  principabantur,  solus  Blesensis  comes  au- 
fuit  :  seu  merita  superum  ira,  seu  iortunae  invidia 
pudenter  exclusus. 

LXXL  —  (4)  Casus  mirabilis. 
Accidit  per  id  temporis  quiddam  inopinabile  sine 
exemplo  casus,  cujus  generis  nec  antccessisse  nec 
secutum  esse  prodigium  aetas  prisca  meminit,  aut 
praesens.  Gonsidebant  Boamundo  vocati  ad  coenam 
comites,  Flandrensis  dexter,  laevus  Boloniensis : 
aderat  multa  plebis  palatio  in  eodem  frcquentia, 

Q  pars  discumbentes,pars  ministri,ut£it  ubi  prinsipes 
tanti  tres  ad  mensam  conveniunt.  Cibus  tacitos 
facit ;  potus^quod  per  quemdam  prudentem  dictum 
est,  loquaces  :  librabat  Boamundus  dextra  cultel- 
lum  post  coenam,  cum  Flandriae  comes  alludens 
sic  ait  :  c  Quid  sibi  vult  haec  libratio?  manifestum 
est,  video,  solliciti  signum,  non  eget  curis  hoc 
tempus,  hora  est  gaudii,  non  curarum  :  Imo,  in- 
quit  Boamundus,  domine  conles,  alia  est  res,  prae- 

gestis  Tancredi  assuta,  sive  ab  eodem  auctore,8ive 
ab  alio  post  modum  addita :  quae  tamen  narrationis 
seriem  interrumpere  videntur. 


5U 


GBSTA  TANCREDl. 


542 


sentiavestranoninesinit  essesolliciium.cuiludum  A  populos  trahit,  ne  forte  suis  ipse  alimcntls  hostem 


,8truo  dum  trutino  cultellum  :  Hunc  cujus  grossitu- 
do  c«tero6  premit  (et  ardebat  eoram  eo  caeteris 
grossior  super  candelabrum  cereus)  hunc,  inquit, 
semel  ictum  in  duo  dispertiam.n  Visuscst  comitibus 
sermo  delinis,  et  quem  nulla  possit  sequi  efTectus 
facultas  :  quapropter  subjicit  Flandrensis  :  «Aggre- 
dere  quod  j^ctas,  princeps,  voti  compotem  donabo 
chlamide  mea  :  tu  vero  impos  me  tua  ne  abnuas 
donare.»Gonceditur  :  qui  moxsublato  B.  ictu  astan- 
tem  dissecat  cereum,descendensquippe  exobliquo 
dextra  facilem  caute  impetravit  sectionem.  Fit  ita- 
que  oereus  unus  duo,  quod  diclus  est  mirabile, 
ardens  ardentes  :  ardet  qua;  ardcns  dcciderat  pars 
superior ;  ardet  inferior  quae  fixa  astabat,  neminis 


pasceret  instantem.  Voluit  Guido,  vixque  retentus 
est,  quamvis  Graeco  destitutus  auxilio,  Chrislicolis 
opem  ferre  inclusis  :  sed  eodem  quo  imperator  de- 
hortante  rotpnhitur. 

LXXIII.  —  Dira  fame  affliguntur, 
Interea  septos  hoptili  milite  Francos, 
MoBnibus  inclusos,  Persarum  spicula  passos, 
Dira  famcs  cruciat;  res  dura,  sed  asperior  spes. 
Nulla  quies  miseris  :  hinc  monte  pluente  sagittas, 
lllinc  planitie,  cohibent  hanc  murus  et  unda. 
Montel  nihil  horum  :  mons  nervius  incitat  hostem. 
Ergo  dies  bellum,  bellum  nox  excit  opaca 
Surama  tenent  Turci,  defondunt  ima  Latini, 
Adversum  innumeras  stat  lancea  pauca  sagittas, 


manu  admoto  igne  per  se  accensa.  Aspicientium  |^  Dispar  ccrtamen,  numerus,  vires,  locus  arma; 


stupent  mentes,  omine  acti  actor  ipse  terretur. 
Volitante  populum  rei  fama,  ex  omni  atrio,ex  omni 
ofncina  accurritur,stupetur,nequcunt  expleri  corda 
tuendo,  adhuc  stupentibus  iis,  adhuc  mirantibus, 
ille  subito  accensus  subito  quoque  ignis  cxstingui- 
tur,  augurium  triste.  Quod  si  societatem  integram 
manendi  pereundique  cera  ct  flamma  conser\'as- 
sent^longa  hsereditas^longa  promitteretur  snccesio, 
ad  supremum  sasculi  diem  perducenda  :  quia  vero 
ortus  evanuit  quod  succreverat  igniculus,  sobolis 
quidem  aruspices  promittunt  spem  futura»,  at  mox 
transiturae.  Ostendent,  aiunt,  terris  hiinc  tantum 
fata,  nec  ultra  esse  sinent,  et  caetera  qua;  subdidit 
Mantuanus :  quaB  nos  in  ncce  Boamundi  junioris  vi- 
dimus  completa.  Prodigii  novitas  comitem  defendit : 


Omnia  disparia,  praestant  haec  omnia  Turcis. 
Tantum  animi  Francis  animis  praestrntibus,  om- 

[nem 
Tristitiam  pellunt  :  superant  quibus  omnia   pre- 

(stant, 
Consilium  faciunt.  qua  declinare  laborem 
Arte  queunt  :  oculique  leves  inducere  somnos. 

LXXIV.  —  Besistunt  ct  propugnacula  instruunt. 
C.-ementum,  lapides,  perpendicula^artificesque, 
Funes,  vasa,  dolabra  parant;  cunctisqueparatis, 
Nocturni  fabricant,  bona  res,  lucem  tamen  odit; 
Exit  opus  noctcm,  redeunt  in  luce  sagittae, 
Lancea  stat  contra,  dumque  instat,  fabrica  siirgit. 
Dum  refugit,  cessat;  sic  fortunam  inter  utramque. 
Construitur  murus,  Turcis  descensibus  obex, 


non  est  de  oppignerata  chlamide  ramentum,  imo  C  gj  git  opus  lignis,  ut  materiam  pctatignis; 


opes  atque  inopia,  hae  principem  illa  comitcm  cir- 
cumvallantes.  Itaque  non  solum  quod  debeturnon 
exigitur  :  verum  etiam  plurimocommuncre  cuniu- 
latur. 

LXXn.  —  Chrtstiani  urbe  potiti  ab  infxdelibus  innu- 

meris  obsidentur. 

Dies  illa  dies  gaudii  fuit,  at  crastina  mceroris. 

Corbozan  regis  Persarum  dnx  cum  quadringentis 

millibus  equitum  adest,  urbem  obsidet,  inclusis 

mortem  minatur  et  carcerem.  Haec  audiens  Blesensis 

comes,  quantum  licet  maturat  fugam,  instar  victo- 

riae  reputans,  si  evadere  datur  sociis,  prcTsentibus 

morti  addictis.  Igitur  Graeciam  versus  revertens.im- 

peratori  Alexio  apud  Cuthai  civitatcm  Lyciae  obviat 


Illuc  ad  sparsas  juga  mitte  bis  octo  sagittas, 
Accipias  reduccs  fluidos  sudore  jugales. 
Nemo  redit  vacuus,  pharctras  implere  paratus; 
Ego  aliquam  nactos,  sed  vix  utcunque  quietem  : 
Serius  infligunt  jam  Partica  spicula  Francos, 
Jam  versant  alias  alio  discrimine  curas, 
Omnimoda  populus  lacryma,  anxietate,  labore, 
Plagis,  esurie,  curis,  algore,  calore; 
Quod  potcrant  avidi  carpebant  nocte  soporem. 
Ille  loco  panis  vcntres  pascebat  inanis. 

LXXV.    -  Dum  indulgent  somno  hostis  instat. 
Dum  gcns  stertcbat,  murus  custode  carebat  : 
Nam,  sic  vulgus  ait,  male  servat  qui  bene  stertit, 
Cnjus  erant  summae  latebrosa  palatia  causae, 


cumGraecisccntum  millibusinauxiliumFrancorum  j)  Vicatim  clamans,  o  surgite,  surgite,  prajco; 


festinanti.Veniebat  cum  eo  Guido  Boamundi  frater, 
ct  quidam  alii  Francorum  nobiles  circiter  decem 
millia  armatos  habentes.Cum  ergo  de  obsessisFran- 
cis,  dc  obsessoribus  Persis  imperator  a  Stephano 
rumorem  accepisset :  fama  est  primo  eum  voluisse 
succurrere,  sed  ejus  qui  incitarc  debuit,  verbis  re- 
vocatum,  cessasse.  Respondit  Stephanus,  aiunt,  de 
Persarum  numero  consultus;  8i,inquit,domine  mi, 
exercitus  hic  tuus  illi  pro  esca  daretur  :  non  sufTi- 
cerct  ut  unusquisque  modicum  quid  accipiat.Ter- 
ritus  verbo  imperator,  in  Grajciam  rcfugit,  oppida, 
nira,  casas  per  quas  redit  incendio  vastat^  post  se 


Hostis  adest,  turrcs  ascendit,  jam  tenet  urbem  : 
Vos  quae  pigra  quics?  miseri  succurrite  vobis. 
Haec  dum  clamat,  ad  haec  clamata  ita  surgitur  ac  si 
Ismarus  et  Rodope,  quas  durat  Thracia  rupes 
Surgcrc  ju.ssa  forcnt,  jussi  clamoribus  iisdem, 
Ilinc  proceres  statuunt  latebrasque  sedcsque  cre- 

[mare  : 
^Edibus  acccnsis,  custodes  murus  habebit. 
LXXXI.—  Jiohertns  inifcm  inccndit  ut  mox  adntmilcs, 
Flandrigena  huic  operi  Robcrtus  adesse  monctur  : 
Impiger  ipse  pigros  celer  excit,  et  hac  ope  tardos^ 
Ne  pereant  magni,  dum  tractant  otia  parvi 


{M3 


AD  GODEFRIDUM  APPBND.  IL  ^  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


Fit  quod  dictum  cst,  urbem  Robertus  et  igne 
Vastat,  et  urbanos  dum  scrvat  moBnia  salvat. 
Si  reote  memini,  Provincia  miscrat  illos, 
Quos  umbrflB  pigros,  celcres  flamma  addita  fecit; 
lila  secus  montem,sed  non  tamen  in  pede  montis. 
At  vicina  pedi  gens  atria  maxima  babebat, 
Primos  introitus  portis  sortita  reclusis, 
Primo  quas  placuit  summas  elegerat  sedes, 
Principis  hinc  etiam  Raimundo  contigit  aula, 
Inde  quies  gcuti  pialim  aegra,  superbaque  partim  : 
Ast  ubi  Vulcanus  depascit  culmina,  surgunt 
Qui  pigritabantur,  piget  indulsisse  quieti. 
Currunt  ad  muros,  propter  tentoria  figunt. 
Pars  tegetes  fabricant,  sic  proxima  perditioni 
Mcenia  servantur,  sic  damnis  damna  levantur, 
Sic  generale  malUm  cessans,  in  particulari 
Sancit  quod  legitur  :  dolor  est  medicina  doloris. 
LXXVII.  —  Templa  el  palatia  ignis  consumiL 
Urbs  accensa  magis  accenditur,  ac  magis,  ebeu ! 
Excedit  medicina  modum,  domibusque  nocenti 
Igne  perreratis,  innoxia  templa  cremantur  : 
Templa,  quibus  visis  stupuisset  pictor  Achivus, 
Auri  fusor  Arabs,  sculptoroe  Scottus  et  Anglus. 
0  quantam,  quam  materiam  decor  ille  tegebat 
Quippe  columnarum  pariis  de  cautibus  ordo ; 
Formapavimenti,  vitreum  mare,  parcristalii 
De  cedris  Libani  fragrantia  tigna,  Coatus 
Exsecuere  trabes  dc  silvis  aetheritangis  : 
Marmor  Atlas,  vitrum  Tyrus,  aes   Gyprus,  Anglia 

[ferrum. 
Singula  regna  sua  studuerunt  mitteregazas  : 
Et  quamvisfurnus  latens  coquat  Antiochenus 
Plumbum,  aiunt,templis  misissc  Amathonta  tegen- 

[dis, 
Alterius  dommi  culturam  mater  habebat : 
Alte^um  erat  Jacobi  dubitatur  an  ense  necati, 
An  ligno  necti  de  templo  prscipitati. 
Tales  materise,  tantnm  decus,  hoc  perit  igne. 
LXXVIII.  —  Scrvatis  muris^  instatnihilominus  koslis. 
Sed  jam  scrvatis  tanto  discrimine  muris, 
Hostis  adhuc  instat :  custodes  fallere  tentat, 
Nox  cavet  insidias,  lux  speruit  scire  cavendas. 
Qui  spectant  altis  de  rupibus  inferiora, 
Guncta  palam  spectant,  qui  stertit,  quis  vigilatve, 
Quae  tutore  carent  partes,  quae  praeside  gaudent. 
Gens  Alemannorum  frontem  quae  spectat  ad  Eurum 
Noctu  servabat,  somnis  in  luce  vacabat : 
Saepius  haec  Turci  summa  de  rupe  videntes, 
Spem  capiunt  somnis  ascendere  posse  sub  illis. 
Scalas  ergo  parant,  veniunt  ad  mcenia  furtim  : 
Ilicet  ascendunt,  nullo  prohibente,  jacebant 
Gustodes  miseri,  quasi  niorte  sopore  soluti  : 
Piurimus  in  turres  jam  scanderat  arcus  et  ensis, 
Gum  de  longinquo  cernuntur  talia  muro. 
Fit  clamor,  fremit  urbs  tandem  sopita  resurgit 
Turba  stupel,  visis  prope  se  discurrere  Turcis. 
Pars  gladios  stringunt,  pars  diffugiunt  stupefacti  : 
Qui  stringunt  feriunt,  qui  dilTugiunt  feriuntur, 
Instant  Ghristioolffi)  fugiunt  ad  moBnia  Pers®. 


A  FcUi  cui  scalae  vel  cordaB  cdntigit  iisus, 
G«i  neutrae  infelix  :  de  moenibus  exailit  aiiifl 
Audax  in  silices,  timidus  strictos  fugit  enses, 
Dum  tandem  exciti  surgunt,  urgent  Alemanni, 
Turba  Latinorum,  pudor  1  ut  te^taatur  et  i^i, 
Per  plateas  Graeci  claraatites  Gaco  Alemahkii. 

LXXIX.  —  Obsessos  fames  utgms  ub  Wbe  nobiles 

quosdam  exire  comtpeltit, 
Nec  tunc  destitit  fortuna  laoessere  Ghnstoin, 
Seu  Ghristi  flBimuIos,  superita  resurgere  tentat 
Aquila,  succubuit  «candens,  iugressaque  miirde 
Descensum  egressumque  parat :  mhil  ititetitatttm 
Linquehs,  nunc  dektra  tractat,  tiunc  armaBinistra; 
Dicens,  si  ftequeo  guperos,  Aeheronta  mbvebo. 
Ghristicolas  clausos  patientes  aspera  luce, 
D  Asp^ra  nocte  fames  omni  crudelior  hoste 
Aflligit,  lacerat,  consumit,  macerat,  inflat. 
Trux  here,hun6  trucior,  cras,  postcraS  sevioryatquto 
Saevior  accedit,  quanlo  magis  esoa  reoedit. 
Quae  tanta  macie,  tanta  iniet  tasdia  vitae 
Expers  auxilii,  pars  militiaft  fugiendi 
Gonsiliom  tractat ;  proba,  nobilis,  inclytA  bello 
Usque  sub  hoc  tempus,digniseima  laude  jUVent«s, 
Wilhelmus  fratredque  sui,  Albericiw,  et  Ivo. 
Isti  tres  oognomen  habent  de  Grente  MmsniL, 
De  Fontenella  Radulphus  et  is  Turonehei»  : 
At  fratres,  pudet,  heul  pudet,  heul  Normanniami- 

[6it. 

Itlud  ttbique  genus  victoria,  gloria  muadi, 
Anglorutn  victor  populus,  victor  Siculonim, 
Viotor  Graecorum,  GapUanofum^  Apulidorum; 

C  Gui  Genomanensis,  Galaber,  cui  aeiVit^t  Affcr, 
Gul  Japix,  horum  patitur  de  eUrpe  pudorem. 
Admoniti  plures  illorum  vooe  fueruttt, 
Ut  fierent  tanti  comitee  ad  foBd^ra  probri  : 
Sed  Deus,  Arnulfusque  suus  parero  paratos 
Arcent,  et  turpi  revocant  a  conditioae  : 
Ast  oblita  Dei,  patrifleqtte,  euiq«e  juventus 
lUa  probrosa  vi«  ecjBptrix,  )iiilctorque  pUdelida, 
Perstat  in  inooepto,  nullo  revooabiiis  ore  : 
Bgregium  faotu  rata,  praeclanimque  reiaiu  : 
Si  roliqttiB  caeBis,  haec  se  eubstraxerit  troeti. 
Ergoatruit  ftmes,  atruotie  quibus  aitq^e  ligtttie^ 
Pendula  de  muro  fit  aociua  noote  vblando  : 
Sio  nooturna  fugit^  fuga  eole  oriente  pateedt^ 
Moxque  fit  ediotum  ne  quis  diaeolvero  fUAes. 

n  Audeat,  opprobifii  moninjentttm  peeteritati. 
LXXX.  —  Obsessi  tethiferis  eikis  «iiinMr. 
Brgo  ubi  jam  paleas  pepulenint  Tattnus  et  •tera, 
Purum  quod  romanet  fnimenium,  atMnln  igoe  t^^ 

Iteiatn, 

Purgatum  terrae,  gens  imperterrita  coneianst 
Sed  lacerata  fame,  miserabtlis,  irrocluieta, 
In  spem  vivendi  ourrunt  ad  opis,  mortendi 
Lethiferos  gustus^  ut  sunt  solvinea^  eiouta, 
EUeboram,  lapan,  iolium,cizaiiia  mandatit. 
His  miseri  ad  Titam  dum  veecuntttr,  moriuntur. 
Praterea  ventree  Boikem  quocunque  repbettt. 
Bt  quidqaid  oerii  inveniuoi  ubieunqa»rcj«itam. 


6B9TA  TANCRBDI. 


548 


Immissum  oacaba,  (kuiuDis  mollescit  et  undia, 
lade  struunt  epulas,  felix  cui  sors  dedit  illas, 
Ai  quibus  invidit  mortem  raorbosque  reliquit. 
Piessa  malis,  a^su^ta  bonis  tam  nobiiis  illa, 
Tam  pi^lara  diioi»ia,oo]&itum,regui]Qque  pro^go, 
Qualem  nulla  prius  seps^ruQt  moenia  nec  post, 
Exp#,vefc  ewriem  :  i^  nectaire  yix  babet  amnem.. 
Hii^  ventm  flu^^a,  febi^is»  hinQ  pestis  aquflraa : 
Nullum  9olameft,  pafftam  videt  undique  mortem. 

LXXXI,  —  Singv-lare  certamen  ore  Pelri  Eremitx 

pelunt  a  Persis. 

Multa  atu4o^i  volvit,  riYQatux»  circinat^  ambit. 
Qua  vi  qMove  modo»  quanam  raUone  vei  arte 
Daclinet!  ^i^teip,  vitam  revocet  fugientem, 
Sit  noXft  aitvQ  diiQS  tr«/$tat)  fecit  ista  palamque 
Consilioque  |D,i^  legatos  mittere  ad  illum 
Persarum  satrapam,  oui  nomeu  Goboran  audent : 
Quinque,  ijiquam,  miHii^ut,  inter  quos  Petrum  Ere 

[mitam  : 
Patijrum  oujvs  epa,Dt  color  ater,  spiritus  acer, 
Pes  i¥>4u9.  statura  brevia»  facies  maoiienta. 
Instar  aselluQ  equj  pshAleree  sibi  sicut  at^eili. 
Petnim  morei  epeau  viliasima  oappa  tegebat : 
Sceiz^9jl#  8u)>  tali  Iraheati  adit  ora  tyranni. 
GeiM9^  habituiB,.  vultum,  mox  castera  Pers® 
Gapdeut^  ei  sperani  pjffooumbere  veile  misellum 
PfiiUHpiQ  ante  pedes,  nt  flexus  flecteret  ipsum 
P^pll99>>  Ct  ad  pacem  praenuntius  ante  veniret. 
Non  ak  impietas^  noa  aio  :  sed  pulvis  ut  ille 
Quem  ventus  i:^icit,  sic  et  tu  rejiciere. 
Tm^  eic  eat  orsus  aed  recto  vertice  Petrus  : 
«  OaUiea  nobilitaa  Cbristi  peregrina  sepulcrum. 
Dmo  petit»egregia  que  nil  timet  urbe  potitur^ 
Petrus  apostolici  dux  ag^unis  bic  dominatur, 
Hanc  fovQt  ho&pitio»  conservos  gaudet  habere. 
Tu  QuM  ^U8.  popularia,  et  obsidione 
Claudis  Ghristicolaa  :  jubeo  sub  nomine  Ghristi, 
Sub  Petri,  discede  suis  de  finibuS;  et  cito  :  vel  si 
Jnstitiam  sequeris,  si  Persica  regna  quid  asquum, 
Quid  reetnm  curant,armentur  et  egrediantur 
Dft  veatfis  deni  vel  sex,  vel  denique  terni : 
Contra  par  numerus  concurrat  Christicolarum, 
Vincat  utar  populus,  aibi  serviat  Antiochenus  : 
Victua  ulev  fuevit,  discedat  ab  Antiocheno. 
Aut  81  conditio  gravis  haec  tibi  displicet,  audi 
Quid  sequitur,  quid  noa  proponimus,  altera  restat  n  Belli  a  principio  prodentes  omina  stellas. 
Fortaasia  gmrior  :  cum  crastina  fulserit  Eos  Altera  Christicolis  fatum  dabat,  altera  Tu^cis 

Na  dnt>ites,  bellum  tibi  novcrid  affore  partum.  Ordine  tunc  alio  currentes,  ac  prius  ill® 

Hcc  8unt  qu»  populus  maudat  tibi  verba  Latinus.»      Exitium  Persis  prodebant,  gaudia  Francis  : 


A  Inveni  prsedam  :  sed  claudunt  mcenia,  ftrangam, 
Corpora  vcstra  canum  dabo  rictibus,atqucleonum. 
I!a)c  mea  vadc  tuis  responde  verba  Latinis  : 
Nam  quid  ego  Petro,quid  vestro  reddere  Chrislo 
Inveniam?  Quanti  Petrus,  tanti  n>iiai  Christu»»  : 
Gura  mihi  neuter,  risus  mihi,  risus  uterque.  » 
Post  audita  Petrus  spiramina  tanta  minarum, 
Ad  socios  remeat,  rabiem  ducis  ordine  narrai. 
Protinos  accingunt  se  bello  audacia  Galli 
Pectora;  sed   consumpta  fame,  et  sine  camibu^ 

[ossa. 

LXXXIII.  —  Fideles  irruptionem  meditantur. 

Area  lata  jacet  sub  muro  proxima  portoe, 
QuaB  patet  in  Boream,ponti  contcrmina  et  amni. 
|.  111  uc  conveniuntjibi  se  metitur  inermis 

Ille  sacer  populus,statuunt  quis  primus  in  bostei^ 
Et  quis  prima  sequens  tollat  vcxilla  secundus  : 
Sic  reliqui  certo  disponunt  ordine  bellum, 
Quo  stent  pila  loco,  quo  lancea,  quove  sagitt® 
Unde  eques,  unde  pedes  aut  irruat,  aut  stet  in  hor 

[stem^ 
Ordine  cuncta  suo  sic  disponentibus  illis, 
Sol  ruit,  extrahitur  in  crastina  tcmpora  bellum. 
Transierat  Byss®,  restabat  tertia  noctis, 
Cum  suus  ArnulQ  cursu  fostinus  anhelo, 
Vocc  manuque  simul  didascalus  atria  pulsat, 
Surge  age,  surge  cito,  quid  signa,  polumque  mo^ 

[raria? 
Ccclitus  eccc  mieat  victoria,  suspice  stellas  : 
Anlc  sequebatur  modo  qui  praecedit,  at  iila 
C  Quae  nunc  retromeat.nunc  usque,Arnulfe,pr«ibat: 
Surge,  ducesque  ciens,  in  praelia  coge,  pericli 
Si  quidquam  est,  obses  teneat,  cremer  aut  crucifi- 

[gar; 
Et  conjux,  et  utcrque  parcns,  et  gnc^tus  uterque  : 
Namque  et  uterque  parens,  gnatique,  uxorque  erat 

Doctus  hic  a  puoro  quo  currant  ordine  stellse 
Vel  quid  portendant,  seu  mutet  regna  cometes, 
Sive  senex  gelidus  pyrram  minitetur  et  imbres,. 
Seu  Phaetontaeos  currus,  leo  saevus,  et  ignes 
Aut  latus  ensiferi  nimis  aistuet  Orionis 
Auspicium  belli,  vcl  quidquid  quseque  mineturj 
Summus  in  hac  doctor  multos  instruxerat  arte,, 
In  quibus  Arnulfum,  geminasgue  osteqderat  illi 


LXX^L  —  Per^rum  responsu). 

Dum  Petraa  mediiB  proponit  talia  Persis, 
Ridet  torba  ducum,  ridet  quoque  grex  popularis, 
Subsannat  miaorum  trabeati  more  locutum  : 
Taudem  dm  tumido  respondet  gutture  summus. 
«  PeMarom  regaiim  popnlantoB  gens  peregrina 
Offenden  daom  IMMmiet,eique  eeoundum 
Solnm  9pW4in»m,  paiquime>perdere  missus, 


LXXXIV.  —  Irruunt  in  hostem, 

Ergo  ubi  signa  poli  lingua  digitoque  magistri 
Linceus  Arnulfl  percepit  ocellus  et  auris  : 
Ad  proceres  summos  citue  exit  et  excit  in  arma  } 
Et  verso  versum  cursus  docet  ordine  fatum  : 
Jam  bona  cuncta  nova,  quia  transivere  priora;. 
Interea  Phoebo  nox  cesserat,  ergo  reclusis 
Esuriens  beUum  gens  exeilit  indyta  portis. 


547 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM,  DE  BELLO  SAGRO. 


548 


Nunc  ope,  nuno  opus  est,  nunc,  Spiritus  alme,vo- 

[caiili 
AlTer  opera,  qua;  prima  acics,  vcl  cnja  secunda, 
Quee  reliquae  fuerint,  qui  te  sitit  imbue  vatem. 

LXXXV.  —  Ordo  ductim  in  aggressione  hostium, 

Primus  Hugo  magnus  Franco  educit  ab  urbe  : 
Praevius  ante  micat,  praBuobilis  ante  micabat  : 
Proxima  Normanni  subeunt  vexilla  Roberti. 
Summi  ambo  comites,  soli  ambo  regia  proles 
Clarior  Hugo  genus,  Robertus  caetera  major, 
Non  sine  re  partes  belli  meruere  priores. 
Tertius  extrahabens  Godefridus  in  agmine  multos, 
Utpote  Lotharidas  cum  Lotharidis  Alemannos. 
Quartus  Tancredo  bellantum  contigit  ordo, 
Armis  praBcipuus,  scd  non  adeo  nuiuerosus. 
Viribus  et  numero  sublimis  in  ordinc  quinto 
Fulget  vexillum  Wiscardigenaj  pretiosum  ; 
Partim  materia,  partim  crucis  indice  forma 
Subsequitur  sextus  magno  fremitu  Raimundus, 
Hic  ut  se  Turcis,  non  ut  se  misceat  armis  : 
PraBsidio  substet  bellantes,  undique  spectet, 
Pupe  peremptura  perimendffi  supplcat  arma, 
Sit  robur  belli,  sit  murus,  et  instar  azyli. 
Flandrigena;  comitis  vigilantia  prajsidet  urbi, 
Ipse  regit  portas,  murum  armis  ipsc  coronat, 
Turres  omnimoda  jaculorum  nube,  sagittis, 
Stipitibus,  telis,  saxis,  sudibusve  pcrustis, 
SaBpius  ad  fabricam  convcrtens  frcna  rccentem  : 
Unde  minae,  unde  metus,  ne  rupta  admittat  et  ho- 

[stem  : 
Nunc  dacis  ore  tonat,  nunc  mililis  ense  trucidat  : 
Ille  obex  Turcis  descensibus  unicus  iile 
Magno  pracsidio  magni  tutoris  egebat. 

LXXXVI.  —  Terror  Persas  invadit, 

Persarum    satrapam   scaccis   operam   dare   fama 

[est, 
Gallica  cum  primus  vexillifer  extulit  arma  : 
niico  rumor  adest  exire  ad  praelia  Francos  : 
Princeps  nil  motus  ludum  tractabat  ut  ante, 
Sed  nequc  cum  magni  comitis  vexilla  Roberti 
Surgerc  clamantur  :  proh  quanta  superbial  surgit, 
Tertia  cum  subeunt,ingens  erat  ille  tumultus. 
Demum  captivis  nostra  de  gente  vocatis, 
Nam  quosdam  nostrae  captivos  gentis  habebat : 
Quorum  sint,quid  significent  vexilla  requircns 
Quidnam  figurent.quorum  sint  protinus  audit. 
Hoc  est  Roberti^  Godefridi  hoc,  illud  Hugonis  : 
«  Haec  est  nobilitas,  at  major  in  urbe  potestas. 
Vel  jam  pugnabis,  vel  pugnam  scire  negabis.  » 
Sic  fando  Tancredus  adest,  et  adest  Boamundus, 
Et  robur  belli  cum  signifcris  Raimundi. 
Corboran  accinctos  bello,  jamque  irruituros 
Christicolas  cernens  timet,  accitoque  repente 
Traduce  verborum ;  quam  ChristicolaB  priusilli 
Obtulerant,  quam  reppulerat  modo  conditionem, 
Rursus  eis  offert,  at  rursus  spernitur  illa. 
TuDC  mora  nulla  citi  pharetras  arcusque  sibi  aptant 


A  Assyrii,  Persaj,  Parthi,  Libies,  Blamyt», 

PhaMiiccsque,  Arabesque,   Indique,  Tyrique,  Me- 

[dique, 
Cumque  his  multimodae  quas  propter  taedia  longa 
Nemine  quaeque  suo  prohibemur  scribere  gentes. 

LXXXVH. 
Transierant  inter  montem  Christique  cohortes 
Maxima  Turcorum  rabies^  quasi  millia  centum, 
Scilicet  a  tergo  missuri  spicula,  tanquam 
Venator  cervos  indagine  claudere  tentat  : 
/Eneus  his  murus  opponens  se  Beamundus 
Ad  socios  tergum,  vultum  convertit  in  hostes. 
Ergo  pugna  Deo  bifrons,  similanda  bifronti  : 
Scu  cui  pone  caput  geminat  pictura  draconi  : 
Hinc  atque  inde  suum  pro  Christi  sanguine  fundit, 

-D  Inque  vicem  fusum  de  caedibus  expiat  hostis  : 
Eia  strenuitas,  constantia  martyriaiis. 
Athletae  Christi,  totius  gloria  mundi, 
Utimini  dextris  :  vos  pauci,  ceutuplus  hostis, 
Utiraini  gladiis  :  cget  his  haec  area  raarris, 
Hic  ager,  haec  messis  reliquis  vos  pascet  in  annis. 
Altera  frons  helli  Boamundus  solus  et  expers 
Auxilii  humani  sperans  in  numine  cceli, 
Fidentes  numero,  confisus  praeside  Christo 
Aggreditur  gentes,  crux  praevia  nobile  sgnum 
Signum  signorum  prsfulgurat,  hostibus  horror, 
Christi  militibus  spes,  murus,  gloria,  splendor. 
Miles  in  egregiis  non  ultimus  admodum  acerb  js. 
Fortis,  magnanimus  Boamundus,  Martis  alumnus 
Atque  nepos,  illud  praedictum  insigne  gerebat 
Robcrtus  celebris  Girardi  filius  orbi, 

^  Is  dextra  et  lingua  quin  mente  et  corpore  Christi 
Pronus  in  obsequium,  pronissimus  in  quasi  fratris 
Fraler,  et  in  socias  quascunque  vices  Boamundi  : 
Pertransit  Turcas  iterumque  catervas, 
Hortando  socios,  hosti  insultando  ruenti. 
Turcis  Robertus,  Roberto  instat  Boamundus  : 
Non  illis  ille,  nec  huic  hic  cessat  adesse. 

LXXXVIII.  —  Territi  fuganlur  Turci. 

Ad  crucis  aspectum  perdit  gens  Persica  visum, 
Fit  tremcbunda,  gemens  quae  venerat  acris  et  hor- 

[rens. 
Non  est  amentum,  non  est  qui  exerceat  arcum. 
EvaXf  ha !  ha !  he !  vertuntur  in  at !  at !  et  heu !  keu ! 
Ergo  se  pecudes,  Francos  genus  acre  leonum 
n  Fassa  fugam  morti  praefert,  et  vivere  laudi, 
Dum  nequit  ad  montem  regrodi  refugit  secus  am- 

[nem  : 
Victorcs  instant,et  nunquam  sternere  cessant : 
Doncc  utrasque  acies  sociae  excepere  cohortes 
Victas,  vincendae  victrices  vincere  sancUe. 
Jam  non  pugna  bifronsjam  certior  ac  fuit  ante, 
Jam  spes  aucta  aliis,  aliis  metus  additus  armis  : 
His  pugnare,  illis  pugna  decedero  suadet 
Multus  adhuc  populus,  numerus  cui  cedit  arenSy 
Et  quod  rarus  equi  premit  acris  terga  Latinus 
Christicolis  obstat,  Turcis  solatia  preeatat : 
Accedit  tamea  bis  astutia ;  96d  nibU  asiusi 


S4) 


GESTA  TANCREDI. 


5S0 


Nil  dolus  in  Christum,  sine  quo  nihil  cst  nihil  ac-  A  Q"^  ^^8^^  cmersus  ruit,  avius^  et  stupefactus. 


[tiim. 

LXXXIX.  —  Auccps  pufjua, 

Venerat  in  bellum  rcgnis  citus  a  Nabath^eis 

ConGnesque  suos  Persas  sociavcrit  Eurus  : 

Ipse  regebat  equos,  ipse  arcus,  ipse  pharetras  : 

Nec  minus  adversis,  obvcrso  turbinc,  dextris 

Tela  retorquebat,  tortores  torta  per  ipsos. 

Vix  stabat  gladius  contra  Euri  spicula  Francus. 

Languidus  iEolio  Zephyrus  torpebat  in  antro, 

Traditor  in  bellum  Francos  a  Gadibus  usque, 

Atque  Pyrenffiis  nivibus,  per  et  invia  et  Alpes, 

Per  freta,per  syrtes,  per  Syllam,perque  Garybdim, 

Fidus  ubique  comes  adduxerat,  at  modo  fallax 

Abdicat  auxi]ium,dum  Francia  pugnat  in  Eurum  : 

HaBC  animadvertens  gens  Persica,  quod  nequit  ar-  j^ 

[mis 
Molitur  hammis,  fumo,  et  caligine  terra 

Gbrsticolarum  oculos  seu  nocte  involvere  tentat 

Subdit  arundinibus  incendia,  subdit  et  ulvo}, 

Subdit  viminibus,  quantum  licet  excitnt  Eurus. 

Ille  suas  ncbulas,  fumum  de  vepribus  illc, 

De  reliquis  dumis,  seu  hamno,  sive  rubctis 

Perflat  in  obstantes  furiali  mente  phalangcs. 

Ergo  dies  piceas  fulgens  conversus  in  nmbras, 

Fortes  debilitat,  confortat  debile  vulgus. 

In  tenebris  enses  pugnant,  in  luce  sagitts. 

Seu  contra  lines  ineant  certamina  talpae  : 

Sic  furiis  Euri  nutat  sententia  belli. 

O  quotiens  illa  Zephyrus  dum  tardat  in  hora  : 

Clamatum  est,  Zephyri  succurrite,  surgite  pigri  : 

Eurus  pro  Turcis  furit,  et-vos  surgite  nobis. 

XG.  —  Prcevalent  Chrisliani. 
Sic  dum  clamatur,  Deus  afilictop  miseratur, 
Ihesaurosque  suos  aperit,  producit  et  inde 
Corum  propitium,  qui  flando  reverberet  Eurum  : 
Inque  suas  cogat  victum  rcvolare  cavcrnas, 
Fumo  Turcorum  qui  lumina  turbet  eorum, 
Liber  ab  Occiduo  productus  carcere  Corus. 
Nec  mora  mandatis  obtemperat :  omnia  quassans, 
Omnia  convellens,  obstant  quaecunque  tolanti  : 
Jamque  inbella  venit,  veniens  non  arma  virosque 
Tantum  pulsat  :  equos  terrct,  tentoria  vellit, 
Horrent  atque  tramunt  mons,  vallis,  campus  et 

[arbor. 
Eure  fugis,  fumoque  tuo  tu  involveris  ipsc, 
Inque  tuos  Persas  sua  fraus,  lex  sequa  redundat. 
Tunc  oculis  clausis  Turcus,  sed  Francus  apcrtis 
Dimicat,  et  subito  vcrsa  vice  pro^valet  ille 
Qui  prope  victus  erat ;  superatur  qui  superabat  : 
Hic  fugit,  ille  fugat ;  Baal  ruit,  obruit  alpha. 
Persarum  velox  equus  est,  et  pinguis  et  acer  : 
Contra  Francorum  tardus,  macer,  anxius,  sger  : 
nie  fugit  facile  ;  nequit  hic  instare  proterve  : 
Ille  quasi  innumerus  :  vix  hic  quasi  sexcentenus  : 
In  Tigilando  fugs  post  versa  pericula  Persse 
Qui  celer  aut  celcri  raptatur  equo  velut  igni, 

(5)  Lynca  est  fluvius  in  Macedonia,  qui  in  Eri- 
gonem  ezcipitiiry  ci:yu8  memiait  Ovidius  lib.  xv 


At  cui  scgnis  cquus,  nec  pcs  citus  :  illc  vel  armis 
Occidit,  aut  servi  trahitur  ducendus  in  usum  : 
llac  juvenis  plantam  memorant  in  caede  repertam, 
Qua  potuit  tecti  vice  sol  imberve  repclli  : 
Tunc  trahit  occasus,  trahitur  quem  miserat  ortus: 
Sic  et  opes  reliquas,  scutellas,  pocula,  mensas, 
Urceolos,  tripodes,  lecticas,  labra,  lcbetes, 
Ollas,  flascones,  tentoria,  pallia,  vestes  : 
Omnia  purum  aurum,  vel  opus  pretiosus  auro 
Victor  habet.  Populus  de  pauperc  jam  fit  opimus : 
Jam  sedet,  Turcas  avido  vorat  ore  placentas  : 
Jam  satrapis  partam  Persis  plerique  ferinani, 
Jam  de  captivo  inter  eos  contenditur  ostro. 

XGI.  —  Yictos  Trancredus  insequitur,  eorum  miram 

stratjem  facit, 

At  proba  Tancrcdi  laudcm  esuriens  sitiensque 

Strenuitas,  prffiter  laudcm  nullius  avara, 

Pauper  opes,  jejuna  cibum,  in  sudore  quietem 

Spcrnit,  quaque  itcr  cst  intcr  duo  brachia  fissi 

In  bivium  Farfar,  nusquam  locus  aptior  illi  : 

Multos  persequitur,  paucis  comitantibus  armis. 

Ergo  inter  Parthos  et  Persas,  mistus  et  Indos, 

Inter  omnigenum  vires  Mahumicolarum  ; 

Pardus  ut  inter  oves,  stragem  Wiscardida  miscet 

Cjiicibus  urget  cquos,  rctrosuadis  urget  habenis 

Horrificis  urget  clamoribus,  et  stimulandi, 

Qualibet  artc  fugax  acies  incumbit  in  armos  : 

Collo  iniert  stimulos,  mutilat  quacunque  gravatos 

Partc,  vel  ante  jubis,  inutilibus  retro  caudis  : 

Ut  mortcm  evadat,  nec  sellas  solvere  tardat  : 

C  Ensibus  et  pharetris  etiam  fugat  illa  solutis. 
Tancredus  virides  respergit  sanguine  glebas, 
Tancrcdus  fossas  morientum  stipat  acervis, 
Vulnere  multa  perit,  perit  et  sine  vulnere  multa, 
Vulneradum  metuens,  dcclinat  vulnera  turba, 
Quidam  sponte  ruunt,  freno  sellaque  relictis  ; 
Et  subeunt  dumos  sperando  latere  sub  imbris  : 
Horum  cornipedis  eviscerat  ungula  partem, 
Partem  dum  ruitur,  tento  pede,  mors  remoratur  : 
Quem  pes  non  tenuit  :  cor  huic  crepuit,jecur  illi  : 
Fiumine  salvari  pars  plurima  posse  putantss, 
Intromissa  vadis  perit  auxiliaribus  uudis  : 
Viva   subit   tumulos  eques,    atque    equus   intrat 

[apcrtos  ^ 
Ut  ripas  ineunt,  palam  hunc  absorbet  et  illum, 

rw  Ergo  pharetrati,  loricati,  phalerati. 

Dum  Styga  sic  adeunt  manos,  alii  tremefiunt. 
Ipse  timet  Pluto  repeti,  pavet,  ac  fugit  uxor  : 
At  vada  certa  quibus  sors  obtuIit,ii  quoque  partim 
Emergunt  ab  aquis,  partim  merguntur  in  ipsis : 
Nec  sic  evadunt,  qui  sic  evadere  tendunt. 
Tancrcdus  sequitur,  valda  scit  quasi  (5)  Lynca  va- 

[datur  : 
Usquc  recens,  acer  dum  cuncta  recentia,  cuncta 
Acria  parta  suum  sibi  suggerat  obvium  Harengum; 
Natura  paritcr  firmum  munimen  et  arte 

Metam.,  hoc  versu  : 

Hunc  fluit  effectu  dispar  Lyncestius  amnis. 


m 


AD  GODEFRIDUM  APPDND-  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


$^ 


Non  timuit;  Turcus  in  tanta  peste  sagittas, 
Undique  turritum,  robusto  niilile  rulLuiu 
Nunc  aperit  portas  diuturno  tcmporc  ciiiusas  ; 
Occurrit  domino  venienti  congrua  pubes, 
Ille  ciens  supplete  novos,  supplete  caballos. 
Arma,  viros,  et  equos  simul  invenit  omnia  parta. 

XClI. 
Planities  super  Arthasii,  sub  mcBnibus  EmmaB 
Herbida  dividui  cursu  circumdatur  amnis  : 
Illa  viatores  prius  excludebat,  eratque 
Circuitu  longi  properantibus  invida  causa ; 
Abscjdit  invidiam  geminus  de  monte  rocisus, 
Atque  viatorem  admittens,  altrinsecus  arcus. 
IIos  inter  pontes  gens  Persica  jam  quasi  tuta, 
Jam  quasi  narta  fugae  post  taedia  longa  quietem 
Fessa  quiescebat,  bellum  evasisse  putabat. 
Cum  Tancredus  adest,  ct  adest  eqous,  arma  viri- 

[que  : 
Pugna  recens,  visis  se  mutuo  qui  fugat  Evaa:! 
Exclamat  Turcus,  fugicns  immurmurat  al !  at! 
Magiiji  fuit  caedcs  sub  mccnibus  Antiochcnis, 
Multus  ubi  atque  recens  commisit  praelia  ca^sor  : 
Hinc  est,  atque  illinc  per  mutuavuluera  fletum, 
Hinc  illinc  risum,  non  est  hic  bac  vice  gestum  : 
Altera  pars  risit  tantum,  tantum  altera  flevit  : 
Flevit  Turca  fugax,  risit  Normannica  bellax. 
Normannus  sternit,  Turcus  cadit,  ut  subitarum 
Impetus  hastarum,  geminique  angustia  pontis, 
EfTugium  retinent,  bellum  committere  lerror 
Non  sinit,  atque  fugaj  labor,  et  vires  labelacto}, 
Plurimus  et  sanguis  mulLo  de  vulnere  fusus  : 


A  Non  locus  est  metui,  si  vos  committitis  illi, 
Quid  moror  in  verbis?res  cst  rem  clauderepaucis: 
Croditur,  accitur,  rcieratur,  abitur,  initur. 

XCIV.  —  Podimsis  episcopi  tngnmti^  verba  ad 

exercitum, 

Interea  praesul  moritur  Podiensis,  et  intra 

Basilicam  Petri  conditus  conditur  almi  : 

At  moriens  proceres  ad  se  vocat,  hisque  vocatis  : 

Vcrba  facit,  monumenta  sui,  documenta  salutis, 

«  Dum  Deus  indulsit,dumque  in  me  sospita,mansit^ 

Nec  studium  fratres,  nec  scdulitas  mea  ves^tro 

Defuit  obsequio  :  vos  sicut  mater  nlumnum 

Sollicitus  fovi,  docui,  monui,  stimulavi  : 

Lethifera  avulsi,  \italia  semina  sparsi  : 

Pervigili  curasolvi  mihi  tradita  jura. 

I^  Jam  nunc  delibor,  jam  vitae  lerminus  instat. 

Sic  me  doctrinae  vobis  papa  ministrum 

Tradidit  Urbanus  :  sic  vobis  bunc  ego  trado  :  » 

Tradidit  Arnulfum  nulli  hoc  in  agpne  sepuoyduip;: 

«  Filius  hic,  inquit,  meus  est  dilcctus,  iD,ip60 

Est  mihi  complacitum,vos  aures  vertitq  ad  ipsuio: 

Tu  vcro,  Filii,  monitus  memor  csto  paterni : 

Diviui  large  documenti  scmina  sparge, 

Acceptum  gratis  scmentcm  reddito  gratis, 

Peccantes  revoca,  benc  agentes  laude  coi^oaa, 

Urge  propositum,  Christi  te  ostende  ministi^ui]» 

Sedulitate  proba,  commissa  nogotia  traeta, 

Nulius  ad  injustum  douis  te  flcctat  onustum, 

Utque  brevi  breviter,  vita,  loquar,  esto  pudicus  : 

Sobrius,  et  prudens,  humilis,  pius  atque  quietus.i» 

XCV.  —  Ejus  epilaphium. 


Ut  quot  membra  fere,  tot  gestent  vulnera  Persa!  :  C  Sic  monet,  et  paulo  cunctatus  transit  ad  iUum 


Ergo  vae  miseris  quidquid  tenetur  ab  illis  : 
Nam  nec  pugna  fugam  solatur,  nec  fuga  pugnam  : 
Turcus  utram  tenet,  neutram  procedere  gaudct  : 
Ut  pecus  ergo  perit,  leo,  cui  leopardus  inhaesit. 

XCIII.  —  Artasium  castrum  redditur. 
De  tanta  turba  paucos  fuga  salvat,  et  ulna  : 
Sic  aliis  stratis,  aliis  sterncndo  fugatis; 
Cfi^trum  restat  adhuc  Turcis,  belioque  refcrtum, 
Restat  adbuc,  inquam,sed  inexpugnabile  tanquam 
Quiddam  non  hominum  fuerit,sed  fabrica  divum  : 
Pergama  Neptuni,  PhGcbi  IHum,  utrumque  utriua 

Lque 
CoIIata  buic:tantum,  quantum  illis  caetcra  cedunt ; 
nla  tamen  pubes  sociorum  territa  caede, 
Nil  sibi  confldcns  opes,  aeque  pauper  et  expers  : 
Hinc  item,  inde  morus  examinat  :  ergo  morarum 
Sublata  trutina,  praeponderat  et  placet  ire: 
Nil  sibi  cum  Francis,  nil  cum  ccelestibus  armis 
Aiunt :  post  victos  superorum  numine  Turcos. 
Quosdam  de  populo  Raimundi ;  sive  coactos 
Esurie  diras  captosvc  cupidine  falso  ; 
Christo  posthabito,  Mahumet  jura  colentes, 
Turcatos  eadem  qua  Turcos  claustra  tcnebant. 
nii  consulti  quis  major  Christicolarum, 
Quisve  fide  potior,  cui  castrum  reddere,  cui  se, 
Cui  sua  sit  tutum  :  Raimundo  credere  suadent« 
lUe  fide  potior,  comes,  aiunt,  robore  m«jor. 


Quem  mens,  quem  vires,  quem  vox  coluit  sua  Je- 

[sum^ 
Vir  magni  mcriti,  vir  quovis  digAus  honore, 
Vir  dignus  titulo,  si  non  potiore,  vel  isto. 
Conditus  est  Moys^s  clarissimus  hic  imitator 

Doctrina,  studio,  moribus,  oflQcio. 
Dux  populi  Moyses,  et  dux  populi  fuit  iste  : 

Ambo  duces  Christi,  coelitus  ambo  sati, 
Ambo  justitiae,  doctrinas  ambo  studiosi  : 

Ambo  fuere  Dei  vox  media  et  populi. 
Causae  via;  MoysLB  tellus  Chanaam  memoratur» 

Uuic  quoque  causa  viae  terra  fuit  ChaDaam  : 
Cernere,  non  uti  Moysi  conceditur  illa  : 

Iluic  quoque  non  uti,  cernere  ferme  datum  est. 
D  Longa  Deo  Moysen  jejunia  conciliarunt : 

Ilunc  quoque  longa  Dco  consecrat  esuries. 
Ipse  Deus  Moysen,  hunc  papaUrbanus,  et  ipse 

Praeco  Dei  sequitur,  misit  utrumque  pei^s. 

XCVI.  —  Tancredus  cum  Sormannix  et  ProvvtcU» 
comitibus  Marram  obsidet. 

Postquam  urbs  capta,  vicores  gazis,  victo^s  cacdi-» 

bus  donatos,  alios  abhumili  ad  sidera  exti|lit,^Iioa 

sub  tartara  a  luxu  ct  crapula  submersit:Boamun- 

dus  Antiochiae  principatum  adeptus,  ad  praesidiuin 

manet;Tancredus  intermissum  viae  laborem  redin- 

tegrat;  algorem,  aestum,  inediam,  sitim,  montibus, 

valUbu8,agri8,ioumcipiis4)raefert:ad  q,uoran>  cuq<3GI- 


553 


GESTA  TANCIIEDI. 


554 


nitatcm  Tempe  Theaaala  sordcscunt,Emina  Heiico- A  nihilcunctatu8Antiochiamvenit,casiritutonbu8hu- 


ncm  suumilkirenc  vireta,  Barisan  vites,  llersen,  se- 
getes  conteraoidolent :  preterhoccautem^etaliorum 
oppidorumnttmerusingeussingulasuis  opibus  alio- 
nas  prsferri.  At  Marchiaides  aller  Julius  nilactum 
credenSy  dum  quid  superesset  agendum,  causam 
itineris  Jerusalem  esse  coinmcmorat,  et  per  Antio- 
chia  fuisse  peregrinandum,  non  per  Antiochiam 
pcregrinatum.Igitur  qutBrentesbcllumcomites  Nor- 
mannum  et  Provincialem  soclat,  cum  eisdem  Mar- 
ran  oppidum  et  populosumetuber  aggreditur.PrjB- 
viderant  sibi  Marreoses  seu  capta  Antiochia  tcrriti^ 
seuquiaplurimum  FrancisiA  obsidendo  obstiterant, 
seu  volaote  fama  ab  Antiochcnls  contribulibusprae- 
muniti.  Harum  quapiam,rorlasse  omnibuspraemo- 


jus  adbuc  discordiae  iguaris;  obitcrautem  &uosin« 
slruiL  milites,quomodo  cnses  clani  teneant,et  quo- 
modo  deprimant.Inde  cappati  tam  ipse  quam  socii 
castro  approprianljanitorem  vocantJanuaB  reseran- 
tur,pacirice  admittunlur  qui  pacem  simulabant.ln- 
gressi  autem  unuspostalium,ubi  primum  numerus 
pugnee  suflicit,simul  cuncti,  haec  simul  cuncta,  la- 
certos,  mentes,  gladios  nudant,  Iluimuudi  milites 
extrusos  ad  ipsum  non  sine  colaphis  remittunt  : 
ultus  itaque  qua  licuit  Rainiundum  Tancrcdus,po- 
tentiorcm  astutior,  corpori  caput  abscissum  rosli- 
tuit,dum  Trojae  suas  Uium  Doamundo  reddit  :  Boa- 
mundn&enim  dum  adbucexperssuspicoret  oppidum 
adoo  ipse  sibi  mutilus  videbatur,  utsemiprincipom 


niti  cau8iS|tota  usquequaque  nuda^a  vicinia,urbem  ^  se,nou  principcm  diceret,Raimundumquc  collegam 


suam  impleverant^  obsessuro  exercitui  uihil  relin- 
quentes.  Uuc  accedit  quod  suburbanos  etiam  ob- 
slruxerant  puteos,  atque  inopia  advenas  repeili 
posse  arbitrati.AtChristicoI(e  qui  sublata  cruce  se- 
metipsss  abnegaverant,  qui  propter  Deum  corpora 
sua  ad  supplicia  tradiderant,nihiIomiuus  urbe  cir- 
cumdata  gratulantur,  quasi  ad  epulas  iuvitati :  alii 
machinas  struunt,  alii  struentibus  ministrant  :  hi 
fundis  bolearibus  turrcsquatiunt,illisilices  instru- 
menta  quassandi  scapulis  asportaut :  hosvideascur- 
sitare  agiles  ad  spcm  cereris,illos  regedi  sub  onere 
gemeates  :  quidam  putcosad  priscum  usum  rovoco- 
baat|  quidam  ia  fabrica  novorum  exercobantur  : 
nonnulli  de  cataractisc(£liopcmexspcctantes,aqus 
coelesli  carcerem  proiparabant  :  Quorum  intuens 


suum  in  principatu  Antiochi®  nominaret :  Hsec  in- 
somnem,bffic  in  somniis  principem  molestia  torque- 
bat.Verum  ubi  odium  atque  dilectio  altrinsecus  col- 
lidcntes  niutilo,  ut  dictum  cst,  principatui  cornu 
reddiderunt,tunc  elevatum  est  solium  Boamundi, 
jamque  ipseexporrccliorcuni  magna  manu  Tancre- 
dum  sociat  Marram  revertcntom.  InfcstiaraboPro- 
vincialium  comiti,magniiicc  sua  adversus  hostium 
arma  munierui.t. 

XCIX.  —  DiscordLx  origo, 
Ad  hujus  odii  fontem  recurrerelibet,quo  minus 
aistuantis  impctumfluentidorivantcsmiremur.Dum 
adbuc  Antiochia  GallijB  principibus  clausa  resiste- 
ret,Boamundi  atque  Raimundi  ministros  mcdiain- 
tercurrit  discordia.  Frumentum   ulrobique  missi, 


vota,i8  qui  solus  laborem  etdolorem  examinat,qui  C  annonam  simul  invcniunt  et  pugnam;  ferro  ceres 


prasumentes  dosenon  relinquit,misso  cceUtiis  im- 
bre,  omnibue  sufTecit  :  adeo  enim  gravis  imber  et 
uber  socutus  est,  ut  et  qui  pluvias  ante  postulave- 
rant,  post  depostularent,  et  lacuum  opiflces  cassi 
operis  pceniteret, 

XCVII.  —  Fames  hovrihilis  in  caslris  fidelium, 
Inundantia  hxc  nimiapeperit  fanem,putresccnte 
in  castris  allata  ceFere,nulIam  de  foris  quoquam  af- 
ferente^protelabatur  victoria.  Panis  fluxerat,  fames 
invalescebat.  Pudet  referre  quod  audierim,quodque 
didicerim  ab  ipsis  pudoris  auctoribus.Audivi  nam- 
que  qui  dicerint  cibi  se  coactos  inopia,ad  human» 
carnis  edulium  transisse,aduItos  gentilium  cacabo 
immersisse,  pueros  inflxisse  vcrubus,  et  vorasse 


dividitur,  sauciant  tanquam  territffi  ambff  partes, 
saucii  populus  uterque  domum  revertuntur.«Viso 
famularis  turba;  sanguine  principes  turbantur:et  ei 
quando  similis  occurrcril  casus,sauciorum  animos 
ad  talionem  accendunt  :  in  castris  tegendum  fore 
ignem  pr»cipiunt,  extra  turbine  rapido  flammas 
suscitandas.Jussum  hoc  aurcs  patul»  iibenter  ad- 
mittunt,  quas  dificile  erat  rcvocare  prohibitas.  Ubi 
ergo  cxinde  major  alterius  partis  turba  minori  alt6- 
rius  onusto)  obviassct,dcpositis  illico  oncribusvic- 
tualium^onerabantur  colia  proccllis  alaparum;  sic- 
que  cditiorviribus,  spoliis  gaudebat :  imparautcm 
aliis  non  sibi  desudasse  lugebatspoliatus  :  quial- 
terutri  linguae  consonabat,  modo   cum  ea  verbera 


adustos  :  vorando  aBmulati  suat  feras,  torrendo  ho-  n  bat,interdum  pro  ea  innocens  verberabatur.Narbo- 

»  «  •  ww  •  /i  •         •  — '  4  •     •»»      ___        _         „1     L        _      _  _  T*      _ 


mmeSySed  caninos.Hunc  ipsum  finem  membris  pro- 
priis  minabantur,  cum  aliena  defjcerent :  nisi  aut 
captse  urbis,aut  cereris  advenae  inteix^essio  esuriem 
lenisset. 

Xt^VIIl. — Discordia  inter  Tancredum  et  Raimundum. 
Haec  dum  ita  geruntur,  Tancredi  Raimundique 
ministros  discordia  agitat:moxque  a  ministris  sur- 
git  ad  dominos.  Vix,  ah!  vix  compescit  Tancredus 
animos  quin  Provincialium  stragc  iram  leniat,  sed 
occurrit  viro  ratio,  quo)  sanguinem  vetat  fundi 
Chnstianum  :  melius  ipsa  ad  Wiscardi  monet  artes 
recurrere  per  quas  orbi  gloriosus  innotuit.  Ergo 

Patbol.  GLY* 


nenses,  Arverni,Wascones,et  hoc  genus  omne  Pro- 
vincialibus  :  Apulis  vero  reliqua  Gallia,  praesertim 
Normani  conspirabant.  Britones,    Suevos,    Ilunos 
Rutenos  et  hujusmodi  linguae  suce  barbaries  audita 
tucbatur,  et  hoc  quidcm  extra  muros. 

C.  —  Commentum  de  lancea  Domini, 
In  urbe  quoque  non  etfluxit  sediiio,sed  affluxit  : 
cum  enim  in  supradicta  fame  populus  turbaretur 
obsessus,surrexit  degente  Raimimdi  versutus  men* 
daciique  commentor  Pelrus,qui  salulem  populi  re- 
velatam  sibi  praedicaret  hoc  modo  :  «  Apparuit,iQ-^ 
quit|  mihi  semisopito  bcatus  Andreas  apostoluSiatp 

18 


555 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


556 


que  hoc  auribus  meis  praBceptum  indixii :  Surgeyet  A  lata  lancea,  his  implevit  i«  Ecce,  ecce  quod  coelum 


annunlia  populo  laboranti  consolationem  caslitus  ela- 
psaniy  quam  lateris  Dominici  perforatrix  lancea  con- 
feret  inventa  :  ea  intra  basilicam  beati  Petri  sub  terra 
latet :  tu  in  tali  loco  (et  locum  designavit)  pavimen- 
tum  solve,  ibi  fodiendo  annuntiatum  invenies  ferrum, 
Ubi  ergo  armorum  horror  ingruerity  illud  opponite 
hostibus;  in  eo  vincetis,  Experrectus  delusum  me  a 
soxnno  arbitrabar,  nec  palam  feci  in  perpetuum  ta- 
citurus,  nisi  secundo  et  tertio  commonerer  :  tcne- 
bat  me  rursus  secundae  noctis  quies,  cum  rursus 
idem  apostolus  redit^ipsum  idem  quod  prius  inge- 
minan8,sed  increpantisimilisetirato.Quar^,inquit,, 
cantempto  me  siles;  muUorumque  salutem  unus  mo- 
rarisf  Clamavit  ud  Dominum  populus,  et  exauditus 


promisit,quod  tcllus  conservavit,  apostolus  revela- 
vit,  oratio  populi  contriti  impctravit.  »  Vix  hsBC 
fatum  foras  extrahunt,  hymnis  et  canticis  lanceam 
pro8equuntur,muneribu9  donant,auro  involvunt  et 
palliis.  HaBC  Raimundus  et  qui  ei  favebant  concin- 
nabat :  scd  et  aliarum  partium  rudis  simplicitas 
oblationibus  deserviebat;  ante  victoriam  quidem 
instanter,  post  eam  vero  multo  instantius,  quasi 
trophaei  gloria  praelatae  in  bellum  lanceae  juxta  Pro- 
vincialium  clamorem  foret  adscribenda.IgiturRai- 
mundi  ampliabatur  fiscus,  extollebatur  animus, 
insolescebat  exercitus.  Favebant  ei  de  principibus 
aiiqui,  quos  ipse  modo  blanditiis,  modo  obscquiis 
sibi  aliexcrat. 


estf  et  adhuc  cum  tua  negligentia  facit  quasi  negle-  n    GII.  —  Boamundus  fallaciam  suspicatur  in  lancea 


ctum  :  festina  igitur  quantocius  hoc  corrigere,  ut  pos- 
sis  vivere.  His  perterritus,  ubi  somnum  evasi,  jam 
aimul  certior  factus  sum  et  sollicitior :  adhuc  tamen 
ambigens  clamne  facerem,  an  palam  :  in  hac  cura 
totum  transegi  diem,  et  bissem  noctis  orationi  et 
jejunio  vacans,  postulansque  a  Deo  vicom  tcrtiam, 
si  duao  ab  eodem  fuissent.  Bis  acclamaverat  auro- 
ram  gailus,cum  vix  tandem  sub  cantu  tertio  fessos 
artus  sopor  alligat  :  nec  mora,  qui  primo,  qui  se- 
cundo  venerat,  illico  tertiat  vicem,  semper  terribi- 
lior,  semper  imperiosior,5ur(/^,a9^,inquit,  ignavum 
pecus,  canis  mute,  mora  salutis,  cunctatio  triumphi^ 
damnum  civium,hostium  solamen ;  timore  illic  trepi' 
dastiyUbi  nan  fuit  timor  :  ubi  esty  illic  non  times.Re- 
stabant  adbuc  minae  et  jurgia,cum  prae  timore  ex- 


At  Boamundus,ut  ipse  non  imprudens,rei  seriem 
scrutatur,  quisnam  somniator  ille  es8et,quibus  po- 
pulum  ambagibus  involvisset,  quem  fossoribus  lo- 
cum  significassot,  utque  ipss  insiluisset,  fodisset, 
invenisset  :  statim  fallaciam  deprehendit,inventio- 
nem  irritam,inventorem  conjecturisfalsificatargu- 
tis.  «  Pulchere,  inquit,  commentum  cst  beatum 
Andream  apparuisse  homini,quem  audio  cauponas 
frequentare,  fora  praBCurrere,nugis  amicum,  triviis 
innatum.  Honestam  elegit  sanctus  apostolus  perso- 
nam^cui  coeli  panderet  arcanum  :  nam  de  loco,cui 
fictus  non  patet  locus?  si  Christianus  abdidit,  cur 
altaris  proximi  latibulum  declinavit?  aut  si  gentilis 
seu  JudaBus,  cur  intra  parietes  ecclesiae?  cur  secus 
altare?  quod  si  neutri,8ed  fortunae  ascribitur;  apud 


territus  spiritus  minis  subtraxit  se  et  sopori.Sudor  C  quem  historiographum  venisse  Antiochiam  Pilatus 


pariter  tremorque  simul  corpus  alternabat,ac  si  la- 
tus  alterum  torreret  igni8,alterum  in  glacie  rigeret. 
His  gradibus  ad  docendum  veni  quod  didici :  vos  au- 
tem,  patres  ac  fratres,  ne  tardetis  rei  sinceritatem 
experiri  :  superest  mihi  locum  designare,vobissuf- 
fodere.»  Qui  rumor  ubi  Raimundi  auribus  est  iila- 
psus,statim  concione  habita,Petrus  ad  Petri  basili- 
cam  vocatur,locum  rogatus,sicut  fmxerat  prius,al- 
tare  signiflcat,  fodere  monet;  utque  pondus  verba 
habeant,  vultum  etiam  fingit.Foditur  ergo,nec  pro- 
ficitur,su£fos8ahumus  nequitreddere  quod  neccom- 
missum  fuerat,  nec  acceplum.  Habebat  autem  ipse 
clam  apud  se  cuspidis  Arabics  feruui,de  cujus  in- 
ventione  fortuita,materiam  fallendi  sibi  assumpse- 


invenitur.  Scimus  nempe  et  lanceam  fuisse  militis. 
et  mtlitem  Pilati  :  at  vero  placet  quod  sequitur  : 
quod  audio  inventorem  illum,  laborantibus  frustra 
fossoribus,  insiluis8e,concessumque  uni  esse  in  te- 
nebris,  quod  multis  palam  est  negatum.  O  fatuitas 
rustica?  o  rusticitas  credula !  o  credulitas  facile 
convincenda!  Esto,personam  honeslas,locum  vicina 
crucifixio  roborat  :  non  satis  vel  haBC  novissima  ho- 
minis  illius  fraus  patet  :  si  pure,  si  simpliciter  in 
via  Dei  ambulasset,  si  advocato  sibi  in  apostolo 
confidisset,  non  ferret  ipse  inventioni  suas  testimo- 
nium,  sed  mereretur  alienum.Nam  quid  tantae  illi 
contumeliae  rependam,  quod  nostram  quae  de  sur- 
sum  est  descendens  a  patre  luminum  victoriani. 


rat :  Scabram  quippe  intuitus,  exaBsam,  annosam,  j)  ferro  suoProvincialosdeputant?  Deputentipsisuam 


U8ui  nostro  forma  et  quantitatedissimilem,auspica- 
tus  est  illico  hinc  fidem  novis  figmentis  adhaBsu- 
r^m.Nactus  ergo  fallendi  tempus,ligone  arrepto,fos- 
sam  insilit,conversu8que  ad  angulum :«  Hic,  inquit, 
fodiendum  est,  hic  latet  quod  quacrimus,  hinc  ex- 
ibit.  »  Tunc  saBpius  saBpiusque  ictum  multiplicans, 
demissam  fraudulentera  selanceam  fossorio  illidit: 
cooperata  est  dolis  umbra  umbraB  populus  frequens 
frequentiae  loci  angustia. 

GI. 
Caeterum  ubi  ferrum  ferro  illisum  tinniit,  aures 
Bimplicium  arrectas  idem  fraudis  commcntor,  sub 


comes  cupidus,  et  vulgus  stolidum  :  nos  autem  in 
nomine  Domini  Dei  nostri  Jesu  Ghristi  vicimus  et 
vincemus.  Haec  Boamundus  et  cum  eo  qui  summa- 
tum  subtiiius  discernebant  Normannus  et  Flandren- 
sis  comitcs,  Arnulphusque  vicepraesul  et  Tancre- 
dus. 

GIII.  —  In  quo  et  Raimundo  displicet. 

Igitur  Raimundus  acutis  Boamundi  argumento- 
rum  spiculis  sauciatus,  mille  artibus,mii]e  semitis 
vindictam  investigat :  ita  secum  sine  medio  di^un- 
gens  Wiscardidae  contumeiias,  aut  praemoriar  aut 


557 


GESTA  TANCREDI. 


558 


ulciscar*  Si  palam  occursus  non  suppetit,  suppetat  A  noctis  hora  peoultima  ad  tertiam  sequeniisdies  me- 


occultus  :  ubi  non  valet  lancea,  valeat  sica. 

Dolus  an  virtus  quis  in  hoste  requircU? 

(ViRQ.  jEneid,  lib.  ii.) 
Gum,  inquit,  mea  est  urbis  tutela,  praesidium 
montanum,  mihi  regia  princeps,  mihi  forum,mihi 
poDs  et  porta  parent :  lancea  quoque,  populi  nume- 
rus  arbitrii  est  mei.  Quid  restat,  nisi  ut  exstincto, 
principatum  obtineam  Boamundi?  Utec  et  multo 
plura  volventi,  prs  omnibus  sedet  motum  iri  inter 
plebes  seditionem,  ut  a  pede  ad  caput  exundetur, 
prolndant  in  foro  hinc  inde  Jurgia,  surgat  clamor 
turbari  populos,  duces  utrinque  suis  auxilium  fe- 
rant,  in  Boamundum  omnis  arcus,  omne  Jaculum 
intendatur.  Has  dum  Raimundus  lanquam  leo  in 


dia  fatigaverat. 

CV.  —  y/rca?  obsidentur. 
Jamque  sepius  de  valle  lacrymarum  ad  montem 
gaudii  excelsum  surgere  assueti  Ghristicols  succes- 
suB  urgere  suos,  instare  favori  numinis  haud  ces- 
sant.  Arcas  oppidum  aggrediuntur,  non  impari  ac 
Marram  nisu,  sed  dissimili  eventu.  Surgit  in  mar- 
gine  planitiei  tumulus  declivia  Libani  ab  austro 
pertingens,  mare  ad  occasum  quasi  stadiis  viginti 
remotuB  despectans  :  ejus  pedem  fluvius  abluit,qui 
ab  ortu  ad  littoradcrivan8,Hierosolymitano  Isevum 
latus  imperio  concedit,  Antiochi®  dextrum,  inter 
Tortuosam  et  Tripolim  limes  notissimus,munitum 
arte  et  naturaprffisidium^difflcilem  hosti  grassaturo 


spelunca  sua  molitur  insidias  :  noluit  taceri  iniqui-  n  aditum  minabatur.  ChristicolB  autem  plurimojam 


tatcm  Deus^  quin  Arnulfo  indicata,  ilicet  per  eum 
Boamundo  indicatur.  Sic  elusa  fraude,  salvala  est  a 
morle  anima  viri,  cujus  vita  plurimum  Jerosolymi- 
petis  Jam  profuerat,  plurimum  adhuc  profutura. 
Uanc  igitur  habuerunt  irs  originem,  hinc  ccepit 
odii  fomes. 

CIV.  —  Marra  capitur. 
Sed  revocat  meobsidio^tanquam  messorem  seges 
intermissa  dum  is  retrogradus  spicas  recolligit 
elapsas.  Igitur  Marram  usquequaque  bello  circum- 
septam  suffodiunt,  Marrs  supervolitant  sagitte, 
concutiunt  funds,tremefaciunt  minae  :  undique  cla- 
mor,  undique  assultus,  undique  plaga :  contra  ur- 
bani  quasi  par  pari  reddunt,  reverberaut  balearica 
tormenta  similibus,  missilia  Jacuia  eminus,  comi- 


certamme,  virtuti  omnia  cedere  experti,  Arcas  cir- 
cumdant,  pars  fluvium  transmeat,  utportarum  ob- 
struat  egressum  :  pars  citra  manet,  de  opibus 
Grach.  et  Raphaniffi  oppidorum,  ac  reliquae  hujus- 
modi  citerioris  vicinis  faciliUs  alenda.  Tancredus 
in  primis  transmeatoribus  emicat  summopereexsul- 
tan8,quod  desidernti  regni  oram  ingredi  meruisset: 
pons  tamen  saxeus  antiqua  fabrica  continuabat 
exercitum,  ut  facile  ab  his  ad  iilos  posset  transmi- 
grari.  Ergo  ubi  armis  clausa  sunt  claustra ;  fortia 
fortibus,  gentilia  Christianis,  principes  de  more  tor- 
menta  muralia  struunt  :  singuli  singula,  unum 
comes  Normannus,  alterum  Raimundus,  tertium 
Tancredus  :  nam  Boamundus  Marra  eversaAntio- 
chiam  redierat,  ubi  etiam  dux  Godefridus  et  comes 


nos  vomeres  marmora  demittunt :  plurimum  sau-  ^  Flandrensis  adhuc  hiemabant.  Hugonem  magnum 

ad  Ciliciam  revocaverat  bellum,  in  quo  saucius 
femur  Tharsum  fertur  curandus,  imo  humandus. 
Solis  igitur  tribus  suprascriptis  principibus  obsi- 
dionis  labor  incumbit,  oppugnant  incessanter,  et 
acriter  expugnantur.  Dum  sic  autem  certatur,quid- 
dam  contigit  quod  praeterire*  socordia  est,  memo- 
rare  utile  et  honestum. 

CVI.  —  Mirabitis  visio  Anselli  proximss  mortis  prae- 

saga, 

Erat  in  exercitu  nostro  heros  nobilis,  cui  magnum 

nomen  contulerant  hinc  probitas,  inde  genus,  tertia 

honestas,  quartus  Ribot  mons  hflereditaspropria  mi- 

litiae  fetura  praBcIarae  notissimus.  Vocabulum  illius 

viriAnsellus  regi  FranciflB,  imo  ternae  Galliae  curias 


ciant,plurimum  sauciantur :  hi  moriuntur  utvivant, 
infirmantur  ut  valeant,fluunt  ut  durent :  illisinten- 
tio  est  coeptum,  Jamque  semiactum  opus  peragere, 
tanto  labori  flnem  quaerere,  adipisci  gloriam  supe- 
rando,  superare  fortunam  patiendo  :  sed  dum  cre- 
brius  crebriusque  tanquam  malieis  incus,  vel  fla- 
ge^i^area,  silice  infatigabili  moenia  percelluntur, 
fate80i^.iurri8,murus  solvitur^propugnacula  ruunt, 
ruina  simuil  et  claustra  pandit  et  gradus  exstruit. 
Igitur  ve,  \m  Mahumicolis,  Ghristicolis  gaudium  : 
quippe  his  prosp^a  omnia,  illis  omnia  etiam  ips» 
8US  spes  adversanlnir.  Nec  mora,  patefacto  aditu, 
aditor  non  deest,  conlrt.  civitas  obsistere  nititur, 
quidquid  virium  habet,  ii^troitui  opponit :  summo- 


pere  certatur^dum  hffic  invalescit  pugna,  dum  hor-  q  celebre  personabat.Is  in  meridie,ut  est.moris,cum 


sum  fervet,  aliorsum  tepescit  defensio,  minus  Jam 
minusque  scuta  sonant,  quale  paulo  ante  ad  gran- 
dinem  saxorum  pene  fatiscebant.  Ergo  applicantur 
muro  gcalae,superat  turres  ascensor,  urbi  captae  in- 
sultat  :  sed  audito  strepitu,  visoque  distursu,  de- 
fendentis  turbae  cadunt  animi^pedes  refugi  latebras 
petunt,  armis  projectis  vivere  speratur.  At  nostri 
urbe  capta,  alii  c«dibus  insistunt,  alii  ga^is;  pars 
victum  quaeritat,  pars  rapinas  exercet,  victoriam 
adeptos  laborum  Juvat  meminisse  Jocundius  gravio- 
rum.  Sic  venatricem  olim  turbam  et  ipse  venator 
Jooandantemilicet  jeijunam  vidi,  qios  a  prscedentis 


lassos  somnus  ocellos  submisisaet,  somnium  vidit, 
quod  experrectus  adito  sapienti  viro  indicatori  meo 
Arnulfo  indicavit.  «Videbar,  inquit,  mihi  per  som- 
nium  super  caeni  congeriem  stare,  unde  palatium 
suspiciebam  excelsum,  cujus  quam  maxime  simul 
omnia  communera  usum  excellebant  :  spatiositas, 
celsitudo,  materia,  torma,  soliditas,  ornatus.Pedem 
ejusmarmor,  ebur,  argentum  formabant ;  reliquum 
corpus  aurum  prorsus  et  gemmae.  Deambulabant 
per  porticus  in  excelso  personae  innumerabiles, 
quarum  singulas  tanti  aediflcii  censura  decuisset : 
adeo  speciosi,  adeo  proceri,  adeo  ornati,  adeo  per 


559 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


560 


omaia  venusti  procereseminebant^cumqucperspi- 
cacius  intuens  admirarer,  deprehendi  quasdam  pro!- 
cognits  mihiiigurffi  reliquias,  quibus  comites  mili- 
tiffi  bujus  nostrffi  hos  fuisse  animadverterem.Tunc 
mihi  corde  et  animo  studiosius  inhianti,  et  si  quis 
patuisset  aditus  anhelanti  conscenderc,  apparuit 
qtlidam  ille  noster,  quam  taliter  ibi  tunc  amisimus: 
(nomenque  et  modum  locumque  et  diem  obitus 
viri  recolebat)  ille  mihi,  inquam,  sic  ait  :  Hanccine 
beaiorum  turbam  agnosciSy  Anselle  f  Vix,  inquam  ; 
neque  enim  alia  ad  cognoscendum  signa  remanse- 
rimt :  nisi  qualibet  quinquagenarium  quempiam  re- 
grassum  agnoscimusy  qui  a  nobis  puer  soptenni 
eai  egressus.  Tunc  ille  :  Hi  sunt  Jerosolymipeta^tqui 
viam  Dei  in  qua  adJiuc  et  tu  laboraSf  ab  initio  ag- 
grefsi  rebus  humanis  excesserunt,  et  meruerunt  ha- 
her$  coronas  perpetuas  .  tu  quoque  in  proxUno^  ne 
forte  invideaSf  ad  nos  conscendes ;  bonum  enim  cer- 
tamm  oertavisti,  et  cursum  consummasti.  Hic  me 
stupefactum  sopor  dimisit  et  visio  :  tua,  Domine, 
Bapientie  mihi  eonsulat.  »  Tunc  Arnulfus  metum 
verbis  a  viri  pectore  solatoriis  ex.cludens  :  mooet 
tamen  coniltendum  peccataes8e,accipieQdampocni- 
tAntiamf  et  post  hac  eueharistiam.  Actum  iliico,  et 
ministris  commilitonibusque  suisstipendiareddere 
debita  est  acyectum.  Jamque  intrepidus  cquo  insi- 
dena«  stipante  militum  caterva,  circa  muros,  ut  so- 
ient  nobiles,  spatiabalur  :  cum  repente  silex  im- 
pipoviaa  de  turribus  iUapsa  est,  quffi  Anselli  occiput 
aparsitetcerebrum,  moxque  labentem  militiaexci- 
pit ;  illuc  eorpys  reportant  cum  lacrymis,  undo 
modo  gaudantcs  6xierant,spintus  ad  beatitudinem 
asvendit  promissam, 

CVII.  —  Oppidani  Arcarum  acriter  resistunt, 

Condito,  prout  decuit,  illustri  viro,  cum  exercitus 
Doster  nibil  in  obsidendo  proHceret.  prsscriptodant 
mandatum  Arnulfo,  ut  Antiocbiam  revertatur,  qua- 
tenus  moranUum  Godefridi  Robertique  Flandren- 
sis  quietem  increpet^bellumque  adesse  nuntietDa- 
mascenum  :  Arnulfus  autem  ut  semper  ipse  ad 
relpublicae  utilitatcm  promptissimus,  libens  ultro 
acapbam  ascendit  propter  navalia  hostium  Tortuo- 
se,  Heracliffi,  Valoni»,  Gibel  :  tandem  Laodiciam 
pervenit.indo  Antiochiam  per  multa  pericula,paucis 
comitantihus  ezcurrit.  Iliic  principes  causam  viie 
nactus  expergiaci  monet,  docet  bellum  imminere, 
ci\)us  fortunam,  nisi  maturatum  fuerit,  horum  ter- 
minabit  fUtsentia. 

Cognito  autem  belli  rumore,  Franci  militia  prin- 
cipa-um  stimulat,  nec  minus  ipsa  ab  ipso  stimula- 
tur,  unanimiter  arma  frementes,  breve  tempusinter 
parandum  pervenicndnmque  expcnJunt.  Ergo  ubi 
exercitus  congrcgati  faniu  rniilimos  percurrit,  cessat 
bellum,  satagit  hostis  se  tucri,  non  alios  grassari: 
atnostri  perpetuo  impctu,  scd  non  crticaci  proposi- 
lum  urgent:  sagittas,  jacula,  siliccs,  et  quidquidin 
turres  hostiliter  mittitur,  incunctanlermittunt;na- 
lura  pro  loco  puguat,  nihil  proficiunt.  Compertum 
babebant  plurimi  et  expertum  quiescendo  intcrdum 


A  vincere,  ubi  frustra  fuerit  laboratum  :  propterea 
ex  hoc  in  hoc  sibi  consuluntincIinare,utcunctando 
fame  crucient  oppidanos.  Consilii  magistra  fuit 
ubertas  exterior  parituram  se  intus  minitans  egc- 
statem. 

CVIII.  —  Probatione  ignis  imimtura  de  lancea 

declaratur, 

Dum  ergo  vacant  arma,  dumque  otium  curas  ex- 

eludit  mavortias,  oboritur  qusBstio  de  supra  mpnv)- 

rata  cuspidinis  inventione  examen  factura :  vexabat 

namque  schisma  popuIum,his  factum  laudantibus, 

illis  damnantibus,neutra  parte  admodum  rata.Unde 

placuit  summis  procerum  ut  qui  erroris  initium  fue- 

rat,  ipse  litcm  finirct,  ignito  argumento  rei  dubiae 

fidem  facturus.  Accito  itaque  in   concilium  Petro, 

|.  adjudicantur  novem  passus  hinc  inde  ilammantium 
medii  spinanim,  quatenus  hac  examinatione  aut 
illssi  vera  probetur  inventio^aut  falsa  ustulati.  Da- 
turjejunio  triduum,  legitime  orandi  vigilandique 
induciae  :  sic  disceditur;  at  mox  postridie  iterum 
convenitur.  Flammescunt  ordine  gemino  spins; 
Petrustunica  et  braccis  velatus,  nudus  cstera  per 
medium  graditur,  in  exitu  ambustus  cadit,  postri- 
die  exspirat.  Videns  quid  actum  cst  populus,  callidi- 
tate  verbosa  seductum  se  fatetur,  errasse  po^nitet; 
Petrum  Simonis  Magi  discipulum  fuisse  testatur. 

CLX. 

At  Raimundus  et  compliccs  sui  Provinciales  ob- 

stinatisanimis  reum  defcndunt^sanctum  prsdicant, 

Arnulfo  minantur,  utpote  fraudis  revelatse  summo 

Bcrutatori ;  denique  manum  armatam  io  eum  mit- 

C  tunt,domi  improvidum  oppressuram;nisipra3moni- 
tus  ad  Normanniae  comitcm,cui  militabat,ipse  festi- 
nasset.Comesepulabatur  et  cumeoFIandrensis.am- 
bo  simuljunctidiscumbebant,sedaudita  festtnantis 
causa  vocatur,  in  medium  sessurus;  comites  altrin- 
secus  sccedunt,mittuntur  arma  armatis  occursura. 
Ca3terum,ilIi,audito  Normannorum  fremitu,  territi 
rem  dissimulant,aliud  quaererc  atque  aliorsum  ten- 
dere  simulantes  :  hoc  se  artificiotuentur;  alioquin 
non  tam  frustra  quam  male  arma  sumpsisse^  si 
quos  absolvisset  fuga,  doliturU 

CX.  —  Proponitur  fabricanda  aurea  Salvatoris 

imago. 

Postquam  fraudis  commentor  Petrus,quam  me- 

ruity  poenam  luit;  denuo  fit  conventus,  ut  elapso 

n  cassatffi  inventionis  gaudio^  novum  succedat  sola- 

tium.  Imago  Salvatoris  auro  purissimo  effigienda 

proponitur,  ex  populo  Israelitici  structura  tat>erna- 

culi,quantse  in  his,quantaB  in  illisfueriRtexpensa; 

dcvotio   iilius   sseculi   retrectatur,  nec   praeteritur 

merces  incunctata,  frequentes  ex  hoste  victoriae; 

moneturque  et  pro  amotis  jam  periculis  Deo  esse 

gratandum,etpro  amovendis  suppIicandum.Hujus 

igitur  exhortationis  Arnulfus  praedicator  ipse  audi- 

tores  suos  quocunque  volebat  inclinabat.  Marthra- 

nensis  autem  episcopus  homo  paulo  rudibus  erudi- 

tior^et  pene  sine  litterie  litteratus  prope  astabat,ut 

explcto  £crmocc  benedictionis  insigne  super  popu- 


56f 


GESTA  TANCREM, 


5« 


lirm  dbxtram  extcnderet :  hos  penes  quos  jns  fabri- 
c»  consistebat,reliqui  omnes  oblationibus  iniisle- 
bant.  Itaque  brevi  opus  magnum  consummatur, 
quod  nisi  sedula  excudisset  instantia,  massainfor- 
mw  Jerusalem  perferretur :  nam  tertii  jam  mcnsis 
labor  in  quartum  exierat,  cum  pocnitet  morarum 
prtneipes,  pudet  quoque  circa  oppidulumviainter- 
missa,  tandiu  excubasse. 

CXI.  —  Jerusalem  pergit  exercitus. 
Quapropter  opera  inutili  dimissa  ante  urbium 
portas  Tripolis,  Gibleth,  Baruth,  Sidonis,  Tyri, 
Achom^  Gaiphas,  Cesareae  feliciter  transitur :  ab  his 
onrmbus  »8  grande  et  victualium  copia  audacter 
exjgitur,  incunctanter  redditur,  liberaliter  eroga- 
iur  ;  nam  omnes  hs  iittus  a  borea  in  austrum  ver- 
gBfts,  turribus  altis  muniunt  ordine  prsemisso  pere- 
grinantibus  obvia;.  At  ubi  dimisso  littore  a  tergo 
Uara«ilam  venitur,  Tancredus  pemox,  castra  movet, 
antd  lucanus  socios  praevenit,  Hierusalem  pervenit, 
maros  circumvenit.  (5)  (Veniens  tamen,  Betblehem 
ab  hostibus  liberaty  qus  obsessa  ad  eum  pridie  cla- 
mttverat  per  legatum.)  Eminus  tamen  sub  primo 
aspectu  visam  Jerusalem  salatat,  genua  humo  affl- 
xus,  oculos  urbi,  cor  ccelo,  cujus  videHcet  salutis 
imago  metrum  est  praesens. 

Salve  Hierusalem,  gloria  mundi, 

In  qua  nostra  salus,  passio  Ghristi 

Probris  iuda»ei6  IndiBcata 

CcbAo  sole  solo  testibus  alma, 

Humani  generis  hoste  perempto, 

Inimunes  sceloris  traxil  ab  orco, 

fn  te  passa  crucem  clausa  sepulcro 

Lux  de  luce,  Dei  dia  propago, 

Infermjm  penetrans  inde  reduxit 

Quos  seductus  Adam  sub  Styga  mersit. 

At  mox  docuit  tum  redivivam 

Surrexisse  dies  tertius  illam. 

Post  haec  setberoas  scandit  ad  aedcs, 

Nam  susceptt  eum  splendida  nubes, 

Quem  cum  suspiceret  gens  Galilaea,' 

Aodit :  rac  veniet  seu  petit  astra. 

H«c  scis  dicte  sacer  muns  ab  Olivis, 

Salva  praeterca,  regia  Sion, 

In  qua  discipulos,  KjTie  eleison 

Clamantes,  sonitu  sub  vehementi, 

Dcmisso  veluti  turbine  cceli, 

Beplestis  subito,  Spiritus  alme, 

In  linguis  veniene  terror  et  igne, 

Salvc  «teila  maris,  janua  cosH, 

Partus  psalma,  tuse  filia  prolis, 

Semper  virgd  manens  post  in  et  ante 

Partum,  vel  minimsB  nescia  mendae 

0  per  cfrouitum  flumina,  ripao, 
Fons,  nemus,  urbs,  casa,  mons,  vallis,  avetc. 

CXIT.  —  Tamredus  solus  e  monte  Olivarum  uih:m 

considcraL 

Cumque  vicina   turri   Oavidic®  signa  afflxisset, 


A  dato  metandis  castris  edtcfo,  fpse  proeul  sofus  sine 
socio,  sine  armigero  montem  conscendit,  unde  ad 
patrem  Ghristum  Deigenam  ascendisse  didicerat.^n 
temeritas,  en  novum  obsidionis  genus.  Occasum 
obsidet  Tancredi  miles,  ortum  Tancredus:  partem 
aliam  pauci,  aHam  unus  :  alram  sine  duce  militfa» 
aliam  sine  miHtia  dux  :  neutrius  uterque,  ittio- 
nullius  auxilio  conflsus.  IHe  maxime  qui  quanta 
ortui  propior,  tanto  a  Francornm  subsidio  remotioir 
crat;  suorum  longe  in  occasu  metantinm,  exercitus 
sequentis  valde  remotins  in  occasu  sequentT.  Tpse 
igitur  cqucs,  ipse  pedes,  ipse  signifer  Tancredus,^' 
monte  Olivarum  in  civitatem  obtutum  flxerat,  sdo 
vaHis  Josaphatintervallo  abscisam.Inspiciebatenim 
populum   discurrentem,  turres  armatas,  miHtiam 

»  frementem ;  viros  ad  arma,  nurus  ad  lacrymas,  sa- 
cerdotes  ad  vota  conversos  ;  ejulatu,  strcpitu,  clanM 
gore,  hinnitu  vias  intonanfes.Stupebat  temptorum 
Dominici  acriam  rotui>ditatcm,Sa!omoniaci  insoli-* 
tam  longitudinem,  spatiosae  porticus  gyrum,  quasi 
alteram  in  urbe  urbem.  Ssepius  vero  ad  Galvtriam 
sepulcrique  templum  dominici  oculos  rechrcefbat^ 
spectaculum  quidem  remotius,8cd  arduitatestia  pik- 
tulum,ipse  tamen  loco sublimior.  Adhseesusprranfl^, 
ad  h»c  conquiniscens  ;  Hla  aevum  pro  luce  pasdM 
cupereysi  quando  cujus  prospectabat  fastigia  Hcesf 
sibi  Galvaris  osculari  vestigia. 

CXfll.  —  Cui  occurrit  eremita. 
Obtulerat  autem  ei  fors  ad  hasc  disoemecida  ep^ 
portunum  doctorem  Turricolam   consultiHn  eM 
eremitam,  qui    ipsum  ubi  prsetorium  Caipha,  uM 

C  suspendium  Juds,  quae  portarum  Aarea,  quflS  Spe^ 
ciosa,  unde  Jacobus  in  prfficeps  derfectus,  qua  StSM 
phanus  ad  lapides  ejectus,  et  hujusmodi  ptorsM 
qusenam  hs^c,  qusenam  iHa  forent  instrtfebsf.  k 
quo  et  ipse  mutuo  eujus  esset  sects,  patd»,  stir^ 
pis,  nominis  rogatus,  Christianum  se  NomMinnig^ 
nam  Wiscardidam  Tancredum  respondit.  Sed  au^ 
dita  Wiscardi  sobole,  stupens  ille  ao  perspioaeiaA 
intuens  ait :  «  Tune  ilHus  sanguis  es  duds,  qtio  ful^ 
minante»  totieni»  Greecia  tremuit ;  qiro  bellaiite, 
Alexius  fugit ;  quo  obsidente,  Dyrrachium  patutt ; 
cujus  imperio  tota  usque  Bardal  Buigaria  (Mrolt ;  * 
non  loqueris  ignaro  :  neque  enim  me  tantus  patris 
mese  fefeilit  popolator.  Hostis  hic  quondam  Itie^rs 
nunc  demnm,  te  misso,  oblatns  mihi  injurias  dcfH- 

n  nivit.  Vivit  in  te  adhuc,  vivft  iHe  formidatQS  popnh 
lis,  audaciffi  avunoularis  vigor;  cujus  pristini  nova 
mibi  refers  insignia :  stupebam  primo  hostem  adte* 
nam  spreto  consorto  solivagum  ocour^re^  tantMi' 
armis  et  equo  conflsum,  socias  sequi  aift  snteee* 
dere  sperabam  oobortes.  Stuporis  eausa  fgnorarntlfr 
mea  erat,  eum  qua  et  ipsum  a  me  re^listK  JM^ 
simul  mihi  creatus  es,  et  de  ignoto  eognitus,  ei  4e 
temerario  strenuus,  et  de  hoste  veteri  frater  novus. 
Jam  tc  deinccps  non  stupebo,  si  feoeris  stupenda  i 
imo  stupebo,  si  stupendu  non  feceri» ;  ex  ilia  ortum 


(5)  loclusa  parenthesi  erant  in  mar^ine  addita,  unde  non  adeo  oratio  connectitur. 


563 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELI/)  SACRO, 


564 


familia  oommunem  hominum  viamtererenondecet:  A 
attamen  cave,  cave  flli,  ecce  hostis.  » 

CXIV.  —  Irruentes  ab  urbe  milites  solus  fundiL 
Ecce  porta  milites  efTundit,  qua?  tunc,  ut  ad  eum 
conscenderent,  in  vallem  Josaphat  quinque  demit- 
tebat :  illi  tanto  flducialius  adventabant,  quo  abun- 
dantius  superat  comitcm  dux,  quinarius  unitatem. 
firgo  alii  alios  quisque  reliquos  ad  diripienda  spolia 
prscurrere  festinabant :  at  Wiscardides  vale  dato, 
coiloquium  dimittit,  ad  incursum  os,  animum,  so- 
nipedem,  fraxinum  convertit,  et  quem  primum  re- 
perit  in  mont<.*m  advolasse,primi  cogit  spiritum  sub 
Styga,  corpus  in  vallem  corruere.  Idem  manebat 
secuadum  casus  :  sed  damnatus  ruins  equus  equi- 
tem  salvavit :  illum,  inquam^  cquitem  infortunio 
fortunatum,  cujus  frons  humum  dum  reperit,  cu-  n 
spidi  obviffi  pectus  non  est  repertum  ;  praecidit  ita- 
que  ruinam  ruina  speratam  insperata  qus  tamen... 
dium  facit  magis  dejecturo  quam  dejiciendo  si... 
tit  odiosa.  Nam  licet  ambobus  utilis  hunc  a  labore, 
illum  a  nece  liberaret ;  damnatur  tamen  utilitas,ubi 
damnjsa  utriusque  impeditur  voluntas.  Tertius  ac- 
celerabat,  et  hunc  quoque  felicem  dixerim,  si  ipse 
jacens  jacentem  se  pariter  lugeat  infelicem.  At 
voti  compos,  impotem  se  fecit,  qui  dum  ad  con- 
gressum  ruinam  dislulit,  in  congressu  durius  et  mi- 
serabilius  ruit.  Ill®si  restabant  duo  quorum  stamina 
rumpentes  retinuit  parcas.In  egrediendo  rumpi  cob- 
perant,  at  mox  refugis  rediategratiB  sunt  colus  : 
quippeTancrediplusquamleonino  attonitos  fremitu 
adportam  fuga  celeris  reducit:sic  quondam  catuli 
6vile  repetunt,  ubi  claustra  feram  summovent,  C 
quam  in  ipsos  tutores  fames  egit  acerbior.  Victor  a 
mosnibusrepulsus  super  spoliis  nil  movetur  oblatis, 
equorum  discursu  libero,  phalerato  oroatu,  divite 
armorum,  huc  illuc  sparsorum,  aureo  fulgore ;  re- 
dit  ad  suos  solaturus  reditu  quibus  jam  ingcmina- 
bat  mora  desolationem  desolatis  abscessu.  Interea 
frequentes  copiae,  subsidium  libens,  juventus  fer- 
vida  adventaverant ;  quin  et  tenera,  duriorque  «tas, 
sexus  quoque  mollior,  omnes  adcrant :  ad^o  flrmis 
inflrmosin  concurrendo  (equabataequa  sive  unacon- 
currcntum  devotio. 

CXV.  —  Descriptio  civilatis. 
TempuB  est  in  explanando  sanct»  civitatis  situ 
paululum  delectare :  ut  quorum  oculos  pascere  non 
valet propter remotionem,sal tem  animos j uvet trans-  D 
missa  ad  manus  et  fusa  per  aurem.  Hujus  ergo 
sancti  ambitus  quadrangularis  est  forma,capacitas 
ampla;  Eoa  frons  latr...  boreale  directa,  altera  ve- 
ro  et  alterum  sinuosa  :  nam  medii  intervcnientes 
anfractu  australi  in  Galilaea  occiduo  quod  frons 
altera...  tatum  est  ad  turrim  David  lateribus  nor- 
mam...  dent  linearem  :  sed  ab  eo  quod  in  Eurum... 
vallis  Josaphat  montero  Oliveti  submovet...  situ  hu- 
milis ;  contentorum  tamen  dignitate  priecellens  : 
ibi  namque  Gesscmani,  ibi  torrcns  Cedron,  ibi  Dei 
aulffi  aula,  cocli  reginae  sepulcrum,  ibi  protomarty- 
ris  Strphani  lapidatio,  ibi  cum  eanguineo  sudore 


Dominica  monstratur  oratio.  Porro  ut  rem  ordine 
prosequar,  ibi  pyramides  duae,  superior  regis  Josa- 
phat  rotunda,  inferior  vero  beati,  ut  fertur,  Jacobi 
quadrata  :  infra  Siloe,  infra  puteus  Jacob,  circum 
circa  ab  utroque  vallis  latere  eremitalis  plurima 
cpepido.  Item  a  mcridie  vallis  montem  Ston  ab 
Acheldemach  disterminat ;  juxtaputeum  praescriptum 
a  valle  Josaphat  exiens,  et  usque  sub  turrim  David 
gyrum  ducens,huic  fronti  latus  praebet  continuum 
monticulus  in  urbis  comu  a  Zephyro  descendens, 
in  dextro  latere  paulo  erectior,  in  sinistro  viciniae 
humili  fere  coaequalis:  sed  haec  vicinia  usque  Josa- 
phat  quartum  soeiat  latus  castris  accommoda  fl- 
gendis. 

CXVI.  —  Dispositio  exercilus, 

Igitur  comites  Normannus  et  Flandrensis  hac  in 
parte  obsident,  ei  quas  adhuc  S.  Stephani  dlcitur 
portae  oppositi.  Dexter  ab  his  Tancredus  imminet, 
si  tamen  ad  Phccbi  ortum  terrae  situm  metiris,  tunc 
quidem  inferior:si  vero  ad  depressionem  tumorem- 
que  loci,paulo  superior.  Ipsi  praescriptum  iilud  cor- 
nu  cxpugnandum  contingit,unde  adhuc  expugnata 
turris,  Tancredi  appellatur.  At  ducis  castra  vallis 
opacat,cigusfrons  supradicta  eminentem  Tancredi 
pertingebat  viciniam.  Porro  mons  Sion  Raimundo 
coroite  metatore  gaudet,  solo  rauri  humilisobice  ad 
Jerusalcm  submotus;  nunc  8uburbium,antiquitus 
pars  urbis,  imo  urbs,  eam  quae  nunc  est  Jerusalem 
Buburbium  habens.Tribus  itaque  portis  ternadepu- 
tata  est  obsidio  :  e  regione,  duabus  :  tertiae  id  est 
occidentali,  exobliquo  :  hanc  subjecta  valle  ab  oc- 
cursibus  faciente  liberaro,  illas  vicina  planitic  as- 
sultibus  opporlunas.  At  vallis  Josaphatvacavit  libe- 
ra  tum  loci  situ,  tum  populi  statu  liberata  :  si  qui- 
dem  pars  illa  urbis  timere  nescia  valle  reducta,ag- 
gere,  arduo  muro  inexpugnabili  munitur. 
CXVII.  —  Boamundus  abest  et  alii  duces, 

Porro  exercitus  advena  partim  bellis  partim  mor- 
bisattritus,praesertim  Gallorum  comitum  Slephani 
Hugonisque  absentationibus,  nec  non  Boamundi 
principantis  absentia  minoratus,  nec  muro  humi- 
liori  sufnciebatoppugnator,ncdum  munitas  natura 
turres  in  ortu  occasuve  cingere  tentaret :  scd  duo- 
rum  utcunque  laterum,  utriusque  autem  quasi  ad 
medium*longitudineobarmata,  tanto  acriusChristi- 
cola  populus  expergiscitur,  quo  ampliorem  inva- 
serat  hostem  numerus  minor  ;  quo  augendam  fore 
hostilem^  suam  minutum  iri  turbam  certissime 
constabat;  quoaridiore  siti  mensis  Junius  torrebat 
castrenses.  Ad  interiores,  8atiem,umbramyquietem, 
otia,  somnos  ;  ab  exterioribus  fame,  sole,  labore, 
bellis,  vigiliis  laceros  cogens. 

CXVIIl.  —  Aptantur  mackinse, 

Igitur  avidi  quietis  labori  insistunt,  quaerunt  sol- 
liciti  machinas,  proxiraae  parasceves  auroram  muris 
destinant  scandendis.  Sic  enim  praememoratus  mihi 
praemonuerat  illc  turricola  monachus,Tancredo  in- 
dice,nostratibus  ea  die  assultum  indicens.  Caeterum 
perlustrata  circumquaque  vicinia,  nullum  fuit  ne- 


565 


GESTA  TANCREDI. 


566 


mus,  non  palatium,  non  turris,  qus  ad  scalarum  A 
fabricam  lignum  roitterent.Mempbis  ab  Hierusalem 
Daraascum  expultricem  suam  veterem  nova  vectrix 
expulerat,  ideo  recens  adhuc  ille  yEgyptias  expedi- 
tionis  annus  nihil  siccum,  nihii  viride  reliquerat 
intentatum  :  secret®  tamen  latebrae  aliquantas  ce- 
labant  trabes,  quae  Polertem  nequiverunt  Tancredi 
fallere  soUicitudinem.  Abstractffi  igitur  ot  allatffi, 
unam  duntaxat  scalam  implent^hoc  in  tempore  om- 
nem  removisse  inopiam  sestimatffi,  aderat  namque 
dies  capiendis  armis  prae(!nita,citraquam  ultraque 
hinc  coarctaveraot,  inde  imminebant  graves  utro- 
bique  angusti»  :  citra,  quoniam  investigandae  sca- 
lanim  materis  arctas  concesserat  inducias  breve 
biduum  :  ultra,  si  quidem  post  illum,  nec  in  illo  ^ 
die  prasflxo  muros  invadere,  hoc  erat  datum  a  mo-  j. 
nacbo  oraculum  annuUare.  Propter  haec  igitur  scala, 
et  una  non  habuit  sociam  et  sine  socia  gratati  sunt 
unam.  Itaque  muro  applicatur  qui  turres  continuat 
Isvas  Tancredi,  secundam  tertis  :  Jamque|astabat 
8ublimiB,et  quasi  sesquipedalia  haec  jactans  :  «Quo- 
niam  quidem  socias  cum  exspectarim  non  habeo, 
deinc:;ps  ut  habeam  non  exspectabo.  » 

CXIX.  —  Murus  conscenditur. 

Igitur  vicinia,  inventio,  opus,  propinquo  reper- 
tori  opifica  ad  reptandum  in  muros  ducatum  Tan- 
credo  dabant  :  quem  tamen  si  cujus  alius  invita 
sors  vrrtisset,  animus  acer  hanc  sibi  tantam  arro- 
get  laudem.  Itaqtic  morarum  nescius,  jam  primis 
innitebatur  gradibusjam  stricto  ensc  dcxtra  fulmi-  C 
nabat.  Porro  majestus  generis,  dignitas  nominis, 
gratia  meriti,  spes  merendi  :  hinc  piebs  reclamans, 
inde  nobih'tas  reluctans,  incceptis  obviant;  jamque 
berentis  laevse  dextram  exarmant  apprehensam.  Su- 
bit  revocati  officio  juvenis,et  ipse  si  fors  juvet,  gau- 
dere  dignus  :  si  invideat,  flere  dignior.  Felix  ille  per 
omnes  ab  imo  ad  supremum  gradus ;  in  summa 
operis  infelix.  Arripuerat  enim  jam  laeva  murorum 
apicem,cum  adversarius  ensis  in  eum  descendit^ut 
qui  bimanus  et  fulminans  modo  conscenderat  vix 
descendere  orbus  gladio  et  manu  hac  fere  illo  peni- 
tus  potuisset.  Refertur  itaque  in  castra  medicandus 
auriga  currus  Tancredici,  quem  Simon  tenuit,  ma- 
gnis  tamen  excidit  ausis.  Neve  tacito  nomine  auda- 
ciam  militis  meritus  non  remuneret  favor,  nomen  {) 
erat  juveni  Raiba1dns,Francia  tellus,agnomen  Cre- 
mium,  Carnotum  nobilis  ortus,  vires  et  probitas ; 
hs  magnae,  major  at  illa,  refertur  saucius.  Nemo 
autem  relati  utile  duxit  supplere  vices,  qnippe  gla- 
dios  verens  descensores,  mille  in  unum  unius  as- 
censoris.  Ulum  enim  in  angulum  tota  convenerat 
pugna  interior,cum  totus  reliquae  civitatis  ambitus 
ab  exteriori  vacarct  sopito  similis.  Videns  fraudata 
sedulitas  defensoribus  faverc  fortunam,  oppugna- 
toribus  autem  adversari,  scalam  refert  non  modo 
inutilem,verum  et  damnosam  :  si  tamen  ad  singu- 
laritatem  recurratur  excusabilem. 


CXX.  —  Ligna  obsidioni  apta  frustra  qusesita  quasi 

divinitus  reperiuntur, 

Consulunt  in  medium  proceres  scrutari  latebras, 
vias  atque  inria  peragrare,  undecunque  ligna  cor- 
rodere  statuunt,  ut  nulli  haec  indagatio  parcat  prin- 
cipi :  mox  quod  statuitur  impletur  :  laborantibua 
caeteris  frustra,  Tancredus  a  desiderio  suo  non  est 
fraudatus.  Miraculi  speciesestquodnarrabo^neque 
tu,  quisquis  rem  beneconsideras,actumcoelitusn&- 
gabis. 

Tancredum  gravis  dissenteria  torquebat,  cum 
tamen  ipse  sibi  equitando  non  parceret.  Vix  equo 
insidens,  pestis  illa  crebro  descendere,  longe  absce- 
dere,  latebras  quaerere  virum  compellebat.  Saepenu- 
mero  hac  molestatus  angustia,  cum  fatigatis  ex  iti- 
nere  sodalibus  ipse  labori  cedere  ingloriusque  re- 
verti  disponeret :  solita  augente  molestia,  gravari 
coepit,  elongavit,  descendit,  descendens  sociorum 
oculos  evasisse  putabat,  cum  respiciens  comperit 
non  essc  evasum.  Longius  ergo  latebras  quaerens, 
alios  denuo  passim  aspicitvagantes,  sicjam  tertio, 
sic  quarto  sedem  mutans:  demum  in  secessu  longo 
sub  rupc  cavata,  arboribus  clausa  circum  atque 
horrentibus  quietem  invenit.  Papae !  quis  utDeus? 
0  qui  de  petra  aquas,  qui  de  asino  sermonem,  qui 
de  nihilo  omnia  eruit ;  ipse  de  perculsi  vulnere  mi- 
litis  exercitum  sanavit,^de  inflrmitate  flrmavit,  de 
plaga  vili  pretiosius  quovis  metalloantidotum  con- 
fecit :  nam|dum  ibidemvirtusexpulsivaoperaretur, 
vorsa  ad  oppositae  rupis  concavitatem  fronte,  ligna 
quatuor  intro  patent,  quibus  nulla  propositoopera. 
dcsidcrari  potcrant  aptiora:  illa  ipsa,  ut  fertur, 
erant  quorum  ope  rex  ^^gyptius  Hierusalem  expu- 
gnaverat  ;^quibus  visis,  ipse  adhuc,  tanta  sunt  gau- 
dia,  nec  sibi  credens,  nec  oculis,  surgit  et  accedit, 
palpat,  rem  perspicit.  Ergo  hcus  !  heus  !  o  comites! 
huc,  huc  accurrite,  clamat ;  huc,  huc,  ingeminat, 
Deus  en  plusquam  petimus  dat :  quaesiimus  lignum 
rude,  reperimus  fabrcfactum.  Vocati  adsunt  extem- 
plo  socii^  unde  gcmuerant  gaudent,  ille  gementem 
adhuc  exercitum,  misso  nuntio,  festinat  consolari. 
Promulgato  per  populum  gaudio,  tollitur  vox  laeti- 
liae  et  exsultationis  in  tabernaculis  Francorum, 
proceditur  sicut  in  litaniis  cantando  obviam. 

CXXI.  —  Robertus  Flandrigena  opificum  tutor  cons- 

titutus, 

Mox  tunc  eligitur  operi  Flandrigena  Robertusopi- 

flcum  tutor,  dum  ligna  caetera  fabri  quaesita  reperis- 

sent,repertaincidissent,incisarctuIissent.Lucu8erat 

in  montibus,et  montes  ab  Hierusalcm  remoti  ei  quae 

modo  Neapolis,  olim  Sebasta,  ante  Sychar  dicta 

est,  propiores,  adhuc  ignota  nostratibus  via^  nunc 

celebris  ac  ferme  peregrinantium  unica.  Illucprae- 

dictus  comes  solitis  comitantibus  quasi  ducentis 

missus,  innumeris  hostium  miIIibusexponitur,ante 

et  retro,  dextrorsum  et  sinistrorsum  circumfusis. 

Ipsc  non  secus  turmas  ac  tubas  quam  pafriam  et  ti- 

biam  perhorresccns  lucc  inter  per  q...  labricam, 

jaculabatur  feras,  nocte  cum  fabris  in  ferina  epula^ 


867 


AD  GODEFRIDUM  APPRND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACHO. 


568 


balur.  Itaquc  labor  ille  ct  domino  crat  cum  utilitate  A. 
voluptas  et  laborantibus  famulis  parta  sinc  mclu 
refcclio.  Utquc  satis  ciE.si  rdicitcr  ncmorig,  comcs 
redit  sapientcr  viam  armispnemuniens,  ipseauda- 
cter  cum  retroncis  scquensvulgusdiligentcrin  mc- 
dio  tuctur,  pcr  arcus  Damasci  per  cannas  Arabiaj, 
pcr  pila  ^Elhiopiac  indcmnis  transmeat ;  sedaudita 
comitcm  comes  nusquam  dcscivisse  prosperitas  ; 
exitum  reditum  somper  prosccuta  hymnos  ct  pom- 
pam,  a  complurimis  impctrat  favorem,  laudcm  ab 
omnibus  merctur. 

CXXII. 
Exstabat  mcdium  intcr  castra,ctvallcmJosaphat 
pomerium,  quo  nullum  aptius  aut  aptum  squcas- 
suLibus  hoslium,  nullum  civibusformidolosiusim- 
mincbat :  quippc  illiuscornumuruspaulobumilior  |^ 
crat,  turris  rara,  campus,  ut  dixit,  e.xtcrcxtensior; 
arca  haec  tamcn  ho&te  vacabat,  stupor  indigcnis,  at 
providcntia  ducum  partem  illara  suprcmo  bello  rc- 
servabat,  dum  turris  lignca  strucretur,  de  cujus 
oulmine  Francorum  aljB  in  mo3nia  vohircnt.  Igitur 
allata)  abics,  cypressus,  et  pinus  vcras  dissimulant, 
fictas  vcro  assimnlant  minas:  matcria  scilicct  ru- 
dis  formam  exspectat  ad  Zephyrum  ul  formata  ad 
Eurum  pugnct. 

GXXIII.  —  Dira  obsidienfium  fames ;  m:ichinh  aptaUe 

et  mamibus  adinotw, 

Interea  vero  tum  cereris  tum  undae  inopia,  bella 

quoquc,  aliud  minans,  aliud  instans ;  irud  furor 

iEgypli,  hoc  Pala3stinus,  AraLicu8,Dama?ccnusim- 

maniter  aistuabant;  jam  cnim  fruticati  pcrcircumi- 

tum,  haslis  et  cal.\be  ipsa  suafrugequamgcrmina-  C 

verant  horrcbant  colles  ;  undc  rarissima,  imo  etiam 

nullajamcos[rcnsiinodia?ecrcsadvcnasuccurrebat. 

Quffisitis  utcumtjuc  \es*i,  vcscenda  vcro  quajrerc 

extra  castra  omiiino  non  licobat :  ut  qux*  prioroL- 

sederat  gens,  jani  mullovcrius,quamobsidcns,dici 

posset  obscssa,  Unicus  ct  univcrsus  crrabat  pcr 

excrcitum  planclus  ;  fruKtraUomania;bcIla,  frustra 

Antiochia?  famem,  frustrareliquoslaboressupcratos 

esse  :  qucndoquidem  totum  jam  peb.gus  perva- 

datos  apprchcnsi  arcna  littoris  naufragos    feccrit : 

lugubro  igitur,  vorumtamen  pium,  et  vel  ipsius 

hostibus  raisGrabile  solatium  cernercs  :  cum,  N-ila 

porosa,     cohors    moitcm    uUro   vucaret  :    fuerat 

namquc  qui   conjuralo  impetu  tanquam  ad  uxo- 

rios  sic  ad  murales  ruerout  amploxus,  qiiasi   una  f) 

mens   et  ratio   singulorura  ha)c   forct:  Osculahor 

desid^ratam   incam  Ilicrusalem  'priusquum  vioriar, 

Miseri !  in  quorum  oscuia  modo  fcrrum,  modo  saxo, 

inierdum  sudcs  peiustas  omnia  necem  subitam 

osculati   pluebant  miiri.  Ac  ncc  sic  quidcm  cojpta 

semel  potuit  terreri  dcvotio^quinsaipiussiEpiusque 

alii  in  morte  aliorum  cosdcmrepetorcntamplcxus. 

Jam  exicrat  in  Julium  labor,  a  diutini  certaminis 

exordio  quinquics  pcr  septcnarium  revolutus.  Con- 

summatum  cst  opus.  tormentafabrcfacta,  cxstruc- 

taj  michina?,  parata  omnia  qu(Epr(uscntisinslantia 

necessitatis  po.'3tulabat ;  adbuc  tamcn  potes,  tabu- 


i«,  cratesi,  nexus,  inconnexi,  annecti  et  erigi  s^d 
prius  transfcrriindigebant.Ad  transferendum  ergo 
Box  cligitur,di43s  craBtini  jacentia  erigit,8parsaque 
huc  illuc  mcmbra  in  suum  redintegratcorpus.Tran- 
slatas  quoque  machinas  mox  transpositio  sequitur 
castrorum,utjara  non  minusobsessis  quam  obsee- 
soribus  palam  fieret,  quoniam  murusille  bellofue- 
rit  destinatus.  Ingravescit  itaque  civibus  malum, 
turbaturomnium  raensconsilii  inops,qua  priBcisus 
fuerat  certaminis  occmrsus  :  fastigios®  molcs  timo- 
rem  excluserant.  PrcBt^rea  partem  illam  multo  ne- 
more  sollicitus  munierat  tabor,  balearibus  scilicct 
tormentisad  hostiles  assultus  :  frustrahaec  autem, 
quippe  amoto  hinc  et  aliorsum  admoto^  ut  dicium 
cst,  raetu,  quod  tamen  in  extremis  rcbus  solatium 
restat,  maohina  interior  traasplantatur,  ubi  oppo- 
sita  reverbcret  cxteriorem  transportatam. 
CX.XIV.  —  Ariei  impeUU  lurres, 

Parati  crgo  utrinque  ad  pugnam;  alii  tremefa- 
ciunt  muros,  alii  tuentur.Aries  sulTossor  n  ped«  tic- 
rebrans  turres  quas$at,marmoraarietem  ib  ooIliHn 
super  lapsa.  Turris  una  et  ipsa  lignum,  urbi  em- 
grcditur :  sed  ct  volcns  invits ;  nutans  stabili>alt0ra 
occurrit  immobili,altera  stat  ad  occurrentem.At  si 
Iiccat»cedat.lncujus  spectaculi  stuporeelephasme- 
rito  similandus  recurrat,  quera  narrant  fabulse  sub 
aspcctu  muris  trcpidare.  Interea  noa  cessat  cl&mor, 
non  fragor,  non  vulnus  :  saxa,  spicula,  sagitts 
utrinqucvolant :  scuta,  gah^»,  crates,muri  ad  ictus 
reraugiunt:  prie  sonitu  ctjactu,oculi  auresque  non 
roagis  suum  exerccnt  opus,  quftm  altemum.  Ccc- 
ptam  tamen  moles  lignoa  non  tardat  viam,  saltaas 
pra^stat  ut  postobrutam  callis  barbicanam  jam  pa- 
tebat  liberior.  At  ubi  co  usque  appropiatum  est,  ut 
alternfe  cuspidis  obvium  jam  tinnirct  ferrum,idem 
qui  obstacula  prius  quasi  praeco  Grjecus  myla«js 
clamans  domine  sequentis  reraoverat,  aries  conse- 
cnlae  modo  turricuIdE.  unicus  obstabat.  Procedere 
murorum  non  permittebat  objcctis  :  recurrere  ma- 
china  prohibobat  subsecuia  ;  dextram  Isvamque 
divertieulo  gradientis  natura  negabat,  cu^a  refort 
dumlaxat,  modo  cgredi.  regredi  oiodo,digredi  nun- 
quam  :  dedit  crgo  pa;nas  Normannico  torrc  ambu- 
stus  latera,  quod  a  cornu  strenuo  unguls  dcgene- 
ravit  segnities  :  id  ipsum  prius  intcrior  flarama  ten- 
tavorat,sed  afOuensincendio  occurrit  unda  extcrior, 
ille  mansit  illaisus.  En  iterum  sumpto  fulmin&Chri- 
sticolis  Mahumicola  pluunt,  ut  stillata  noccntcm 
amphora  polet,  qui^prius  titilis  pice  et  sulpbure.  et 
face  fucrat  ustulatus.  Expertus  est  itaquc  idera  bis 
inflararaatus,  bis  aqnatus,  bis  M&hummct  victum, 
bis  victorem  Christum  :  et  hic  quoqufi  elementa 
actorcm  cognoverunt  suum,  ad  qjus  nutum,altcru- 
trum  victoriaj  permutantia  vices;  patefacto  adUu, 
rauchina  proccdit,  semel  atque  iterum  saltando 
fclix,  flebilis  tertio,  silva  recens  sub  oncrc  fatiscit, 
obsequio  inmiatura. 
CXXV.  —  Miwhimirum  effectusarttbus  eludunt  obsessi. 

Qute  vulgo  soliva,  quasi  quia  per  Lolum  vadot. 


8S9 


GESTA  TANCREDI. 


570 


nuncupatmptfabsflssahittisalteruraenervat^quippc  A  Gloria  militiae,  gcneris  quoque  gloria  clari. 


llsTo  pariieti  pro  fundamento  snbjecta.  Lsesa  ergo 
pedem  alternm  machina  stat  immobilis,  procedere 
iirralida,  retrocedere  indignata,  astare  contenta. 
Ecce  itemm  dolor  et  vetus  ex  usu  et  novus  cx  casu : 
Tvnovata  est  desolatio,  cicatrix  vetus.  «  Bene,  in~ 
quiunt ;  spcs  quoque  lenta  fuit ;  si  quidem  inviti 
credidim«s,a  quo  postcreditum  laedendi  fuerarusS 
en  exitttt  quem  prsaaga  ab  exordio  mentes  augu- 
rabaftl.  »  faiter  hos  tamen  gemitus,falcata  acie  ar- 
matur  periiua^ad  seeaiidos  funes  calybs  efOcax^quo- 
nim  uexibus  impiicitAdemuris  minabantur  trabc. 
Hornm  igitor  excisionem,i11arum  mox  comitata  est 
solutio,  solutionemque  ruina  :  dextimac  sinistimac- 
que  turris  s<^at!um  cessabat,  quarum  remotiuscu- 
lam 


Bernardus,  te  sancte  vocans  Valerice  patronum» 
A  quo  et  cognomen  simul,  agnomenque  trabebat : 
Vos  tamen  in  muris  reperitque  doletquc  repertos 
Nobile  par  fratrum  Lottbolde,  secuteque  fratrem 
Engelbcrte  ortu  scansuquc  secunde  priorem  : 
Quos  scala  in  muros  in  scalam  Flandria  misit  : 
Mocnia  partiti  discurrunt,  illa  per  Eurum, 
Fratres  per  Zephyrum  :  laniant  laniatbque  tru- 

[dunt  : 
Corpora  quaque  ruunt,  fragor  hos  sequitur,  frager 

[iltnm. 
Priraa  tamen  cervix  humeros  quae  caesa  reliqiiit,. 
CflBdiferam  sensitdextram  :  quaetertia  repait, 
Stabat  adhuc  truncus,  cum  jam  galeatus  ad  ima 


Tancredus,  propiusculam   comes  Normannus  t^  Deciderat  vertex  :  at  mox  buno  ille  secutus, 


fundx  balearis  turbine  dissolvebant  Suapte  causa 
solliort®  Bcclamfintem  non  audiebant  vicini  im.Prae- 
sefiim  Normanaica  tam  nocentior  quo  propior, 
ideoque  odioator  facile  jam  succubuisset  impulsi- 
bus  :  sed  objeetie  tormeoto  paleae  ruinam  differe- 
banl;  ^ebant  enim  post  saccos  moenia.nt  jam  non 
treifeiereiftt  ad  marmor  volans.  Erant  itaque  labor 
multua,  fructus  minimus,  planctus  plurimus,risus 
nullus.  Sed  quos  ad  risum  lacrymabilcm  non  mo- 
veai  saeerdos  bellicus,  cum  fatiscente  militia,  illc 
delicatu»  ordo  in  aibts  et  stolis  scalam  vchentes, 
fleniee' yehendo  gemercnt,  flcndo  psallercnt;  cthaec 
qi^em  gestatio  et  opus  erat,  et  sermo,  sed  scrrao 
magisw  Tuncque  pr®  laborc  militaris  lorpebat  vir- 
ius^visu  insolito  experrecta.  Redit  ad  muros,  pium 


Et  caesus  calcem  est  expertus,  et  integer  enaem 
Sed  jam  crudescit  bellum,  jam  crebrior  areea 
Irrumpit  populus,  veterem  jam  moenia  civem 
Indignato  novo  superante,  stupent  gravitatem 
Piant^B  victricis ;  quod  dura  quod  improba  eiarsutt 
Pnegravis  inculcet,rapida  involet,  borrida  pulset^ 

CXXVII.  -  (Jrbs  capitnr, 
Ergo  fugam  trcpidi  satis  aspernata  coloni 
Excutiunt  tremulas  transverso  vertice  plantas, 
Victori  assultant;  admissrus  victor  Inerte 
Plebe  levat  pressos ;  assultus,  prsemia,  muros, 
Ascensus  avidfs  gradoum  penuria  gentis 
Vota  morabatur,  vicinum  limen  aditur, 
Frangitur,  atque  huraeris  pulsato  cardine  solis 
Mox  JosaphatcaB  patucrunt  robora  portae, 


lUiid  Kyrie  eleison  coroitans;  illud,  inqnara,  ot  ab  C  Ergo  ubi  claustra  patent,  cuncta  aspirant,n!hil  oft- 

[stat, 
IIuc,  illuc,dcxtra,  laeva,  sursum  atque  deorsum; 
Per  sata,  per  dumos,  per  tecta,  per  arva,per  hortes 
Dissiliunt,  interficiunt,  rapiunt,  populantur. 
Hic  pecus,  illc  doraum;  pars  aurum,  par  oriobal- 

[com, 

Falsa  decepti  specie,  fnlvoque  nitore; 

Plurimus  argentum,  quidara  gemmas,  alii  ostrutti; 
Servos  nonnulli,  cursim  omnia  et  omnia  raptiiB 
Ut  tamen  in  vulgo  fert  fabula,  qua  sua  euiquo 
Est  prurigo  gravis,  prior  illuc  involat  uoguie, 
Sic  raodo  posthabitis  ornatibus  ^mbitiosis, 
Quo  suo  quemque  rapit  penuria,  sistitur  illic  : 
Esuriens  lurno  non  esurit  arma  reperto. 


imo  pectore  egressum,  et  ad  summi  aures  judicis 
efficaeiter  progressum.  Exaudivit  enim  Dominus 
claAorem  contritorum,  neque  ultra  sustinuit  pcrfi- 
donim  biasphcmias. (>ut  divisit  mare  Rubrum  iti  di- 
visiones,  et  eduxit  Israel  per  medium  ejtis  :  raodo 
solatus  est  desolaioe  suos,atque  ubi  jam  spes  exci- 
derat  vitev  aditum  reseravit  victoria  :  nam  multa 
experiin,  at  frnstra  cetera  :  flumina  quoque  qua  li- 
€01  pkDiiit  tfnitari^  ut  vel  sic  clamidatam  poesent 
aneenr  exuere.  Sitire  cruorera  arundo  solita  jam 
flamma»  vomi-t,  non  jam,  inquam,  exstingui  aut 
cx^ngnnre  sitiens,Bed  aocendere  furens,  emittente 
comu  epicula.  tellUrem  puies  versa  viee  in  oeelum 
fulminave:  idee  ferrmn  candens  aera  ab  imo  in  su- 


bliaie  diaseeai,  d«m  penn»  subseqtientis  remigio  J)  Nec  sitiens  unda  sitit  aera  pecusve  reperta, 


adjwfa.'  flanndvoma  cuspis  paleas  si-mful  pcrfbdit  et 
accendii,  cujus  inceodii  vire»  eju^dem  artis  tutela 
non  fercnB»  cediuilt  flaramia  qm  nec  jaeulis  ante 
cessapaotfnec  balistis.Vaenos  igiturcivibusmuros, 
scalae  hostibtis  laoK  replent  aippltcatn:  sed  et  pontis 
instar  traieeta  palnla,  cives  hostibus  conlinuat, 
lignum  daxs8,murum  mflohinfle  :  hac  quoque  ope  in 
urbem  reph  jnventus  avida  manibus  pedibus  a  pro- 
ecAMs  m  poriura  tranains. 

CXXVL  —  Bemardus  Suncti  Valericiy  Letthohhts  et 
E(ng$lbertm  nmros  subeunL 

Pnmim  ia  hifl  atriolo  juvenia  prffifulgurat  ense. 


Tecta  subit  Iflesus,  ruit  ad  velamina  nudus; 
Ad  calices  bibulus,  ad  opes  festinat  avarus^ 
Sternere  nobililae,  vulgus  spoliare  laborat : 
Miles  cfBde  rubet,  dux  exhorlatur  et  urget. 
Ilinc  arabo  vaIidi,comites  ambo,  ambe  Roberti,  < 
Hic  Norraannorum  comes,  ille  Flandrigenarum, 
Duxque  Godefricus  bello  celeberrima  virtfu», 
Ulino  magnaniraus  sancti  coraes  iEgidianus 
E  regione  ruens  vicinas  scanderat  arces, 
Et  quara  Davidicam  vocat  incola,  oinxcrat  armis^ 
Non  sine  multorum  nece  prsecipiti  refug&niai, 
Quos  tuga  de  muris  ad{afiy)um  traxerat  ama. 


571 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  BE  BELLO  SACRO. 


572 


CXXVIII.  —  Tancredus, 
At  Tancredus  homo,  qui  non  homo,sed  leo^sed  nec 
Os  oculove  leo,  quin  imo  cor  ipse  lconis, 
Ad  majora  furit;  neuter  quod  somniet  Ajax, 
Non  Hector,  non  Haectoreus  superator  Achilles 
Audeat  :  hoc  facile  et  pronum  Wiscardida  ducis 
Curia  templorum,  nunc  unius  anteduorum, 
Nunc  tantum  domini,  prius  et  domini  et  Salomonis : 
Hoc  quidem  adhuc  gyrat  latus,  illud  et  auster  ha- 

[bebat, 
Haec  spatiosa  capax  circumdata  mcenibus  altis, 
Cardinetam  g^nrno  ferrata  fugam  atque  timorem, 
Horrorom,  et  bellum  totam  imo  receperat  urbem  : 
Hoc  adamas  ferrum,  durum  hoc,  sed  durior  ille 
Tancredus  pulsat,  confringit,  conterit,  intrat : 
Cujus  ad  introitum  fugit  irrevocabile  vulgus 
Et  Salomoniacae  quindeniforum  latus  aulae 
Irrumpunt;  piger  ense  cadit,  celer  effugit  ensem, 
Compos  effugii  portam  obserat,  obice  fulcit, 
Aut  vitae  stabilis  spes ;  aut  mora  quantula  mortis 
Ad  Domini  templum  vertit  se  vertit,  et  ecce 
Limina  signifero  patefiunt,  culmina  signo. 

CXXIX.  —  Templum  spolial 
Stabat  in  excelso  simulacrum  fusile  throno. 
Scilicet  argentum  grave,  cui  vix  sena  ferendo 
Dexlera  sufQciat  fortis,  vix  dena  levando. 
Hoc  ubi  Tancredus  prospectat,«  Propudor!  inquit, 
Quid  sibi  vult  praesens,  quae  stat  sublimis  imago  ? 
Quid  sibi  vult  haec  effigies?  quid  gemma?  quid  au- 

[rum? 
Quid  sibi  vult  ostrum?  nam  gemmis  totus  et  ostro 
Uahumet  redimitus  erat,  radiabat  et  auro, 
Forsitan  hoc  Martis,vel  Apollinis  est  simulacrum  : 
Nunquid  enim  Cgristus?  non  hic  insignia  Christi, 
Non  crux,  non  sertum,  non  clavi,  non  latus  hau- 

[stum : 
ErgonequehicChristus,quin  pnstinusAntichristus, 
Mahummet  pravus,  Mahummet  perniciosus  : 
0  si  hujus  socius  nunc  afforet,  ille  futurus 
Jam  meus  hic  ambos  pes  supprimat  Antichristos. 
Proh  pudorl  arce  Dei  potitur  conviva  barathri, 
Vernaque  Plutonis,  Deus  est  operi  Salomonis. 
Gorruat  ergo  citus,  jam  dudum  corruat  iste; 
Statue  superbus  adhuc  quasi  nos  quoque  sorpserit 

[ipse  ?  » 
Vix  jussum  fuerat,  videas  jam  stare  peractum 
Milite  nil  jusso  complente  libentius  isto. 
Abripitur,  trahitur,  dirumpitur,  obtruncatur. 
Materia  carum,  sed  forma  vile  metallum, 
Ergo  difflctus  de  vili  flt  preciosus. 

CXXX.  —  Spolia  distrihuit  militise, 
Interior  paries  per  circuitum  radiabat, 
Argenti  lamma  quae  lata  fere  cubitalis, 
Ad  spatium  longum  densa  ad  quasi  pollicis  am- 

[plum, 
Ducebat  longos  sinuosa  per  atria  gyros, 
Pondus  erat  lammae  quasi  septem  millia  marcae  ; 
Hooquasi  segnejacens  et  inutile  traxit  in  usum 
Vir  sapiens  :  hinc  et  famulos  armavit  inermes, 


A  Hinc  revestivit  nudos,  et  pavit  egentes 

Hinc  quoque  militiae  numerum  quam  sola  voluptas 
Auxit,  et  externis  sua  fulsit  signa  maniplis. 
Sub  gemmis  paries,  sub  gemmis  multa  columna. 
Multa  sub  argento  latebat,  multa  sub  auro.  ^" 

Insignis  fabricae  decus,  ars  celebranda  per  orbem. 
Materies  oculis  solamen  deh'ciosis. 
'  Tanquam  conspectum  fugiens,  lucemque  perosa 
Talibus  involucris  obducta,  sub  sere  latebat. 
Reddidit  ergo  diem,  longo  Jam  carcere  ciausis, 
Et  tenebras  passis  Tancredi  gratia  signis  : 
Inque  vacans  aurum  esurions  laxavit  egentum; 
Marmora  dcnudans  et  Christi  membra  reformans 

CXXXl.  —  HosUs  fundit, 
Porro  disposits  quae  disponenda  fuerunt, 

^  Post  mirata  sacri  gemmas,  aes,  marmori  templi  : 
A  prece  devota  Tancredus  suscitat  arma, 
Invenit  obstantcs  :  sed  eo  penetrante  catervas, 
Aut  ruit  aut  refugit,  medium  non  invenit,  hostis 
Jam  vocat  exterior,  nec  sentit  praelia  campus  : 
Curritur,  et  caedem  penetratur  ad  interiorem, 
Utque  patem  aditus,tunc  quid  Tancrcde,quid  enais? 
Quid  probitas  posses,  docuerunt  stagna  cruoris  : 
Cui  narrare  vacet  per  singula  sive  peremptae, 
Sive  pcremptricis  luctus,  ac  gaudia  turbe  : 
Tantaque  de  Tantis  orientia  commoda  daronis. 
Mille  modis,  et  mille  viis,  et  mille  ruinis. 
Mars  fremit  :  ira  furit,  gladius  vorat,  occubat  ho- 

[stis. 
Eia,  sancte  furor,  sacer  ensis,  sancta  vorago ; 
Spargite,  spargimini  gens  prava,  viri  scelerati, 

C  Sanguinis  insontis  fusor,  sons  fundere  sanguis  : 
Qui  Christum  totiens  in  membris  dilacerasti, 
Excipe  membra  vices  tibi  quas  reddunt  modo  Chri- 

[sti. 

CXX.XIL  —  Vrbis  populatio;  hostes  victi  animos 

colliffunt. 

Interea  belli  fremitu  resonante  per  urbem, 

Conveniunt  illuc  spe  caedis  bic,  ille  lucelli  : 

Mox  alios  alios  rapiunt  sua  quemque  voluptas. 

Ergo  calybs,  ferrum,  cedrus,  aes,  cupressus,  elec- 

[ctmm, 

Robur  portarum,  decor,  et  Salomoniacarum 

Fracta  ruunt,  latebras  produnt,  bello  patefiunt : 

Quid  latitasse  tibi  Christi^scelerate  negfator, 

Quid  prodest  divi  portas  clausisse  palatii? 

0  Milie  licet  claudas  aditus,  lateasque  sub  ipsis 

Mille  tamen  clausis,  aditus  per  mille  traheris  : 

Ecce  fugam  probitas,  audacia  nacta  timorem ; 

Quo  pecus  ore  lupi  fracto  populantur  ovill, 

Strage  pari  gentem  patefactam  (jallious  ensis, 

Exilis  numerus  seeat  innumerabile  vulgus, 

His  jugulare  senes,  illis  avellere  parvos, 

Multis  cura  fuit,  gemmatas  exuere  aures. 

Caede  tamen  visa,  caesoribus  advotat  ultor, 

Mox  quoque  caedendus  :  numero  sine  et  ordine 

[miles 

Instar  ab  occulto  conciti  examinis  antro ; 

Quod  vel  aqua  pastor,  vel  fumo  exire  coergit 


578 


GESTA  TANCREDI. 


874 


Exsilit^  irrumpitque  aditus  quod  cuique  repertum, 
Aut  fronSy  aut  aures^  aut  nares,  caedit  hiulcum. 
Sic  ubi  cognat®  latebras  solvere  ruinoB, 
Spicula  miile  volant,  et  mille  volant  quasi  vernae 
Grandinis;  irasudes,  numerus  non  coUigit  enses. 

CXXXIII.  —  -^nceps  pugnn,  fugantur  fideles,  Ehrar- 
dus  Pusiatemis  fugatos  revocat, 

Gallica  strenuitas,  ingens  et  parva,  pusillus 

Grex,  sed  grex  validus,  numero  nequit  obvia  tanto 

Pectora  ferre  diu,  cedunt,  cedentibus  instant 

Qui  modo  cedebant  :  et  quantum  frangcre,  quan- 

[tum 
Fracta  subire  prius  victorem  limina  juvit, 

Tantum  prscipites  juvat  accelerare  recursus, 
Perque  suo  patulas  pulsu  revolare  fenestras, 
Rursus  et  bos  illi,  rursusque  bi,  non  minus  illos, 
Hinc  illuc  agitant,  mox  illinc  huc  agitandi  : 
Sic  aliis  alii  modo  cedebant,  modo  versi 
Instabant,  vicibus  variis  fugiendo  fugando 
Ghristicol®  Mahummicolas.  Mahummicolarum    , 
Christicolas  turmae,  bellique  erat  exitus  anceps, 
Et  yelut  alludens  Mars,  hinc  Mars  inde  favcbat, 
'     MultipHcique  fuga  jam  luserat  agmen  utrumque 
Cum  iandem  accurrens  vis  bellica  Pusiatensis 
Ebrardus,  sic  fama  refert,  unus  clypeatus 
Partibus  in  sociis  ultro  casu  exclypeatis, 
Unus  ad  innumeras  clypeus  stetit,  obvius  hastas, 
«  Et  tonitru  magno,  pro  Francia !  proh  fuga  tur- 

[pis 
Proh  pudor!  exclamat  :  bellatum  venimus,  anve 
Saltatum?  certe  pueri  sic  fingerc  pugnas 
Sant  Boliti ;  solits  plausus  celebrare  puell^e. 
Ecce  minae  totiens  inter  convivia  jactae. 
Vosne,  viri  Franci?  sed  nec  quos  dicere  Francas  : 
Esse  nurus  digner,  trepidas  qui  frangere  caulas 
Inclusumque  pecus  jugulare  diu  trepidastis  : 
Exuite  ergo  metum,  patriasque  resumite  vires. 
En  ego  prima  feram,  mc  caetera  signa  sequantur.» 
Sic  stimulat  frendens,  sed  agt^.ns  majoribus  urit 
Spectantes  stimulis,  nam  protinus  obice  parma; 
Pectora  protectus,  dextramque  exertus  et  ensem, 
Unus  mille  viros  invadit  Martius  heros  : 
Voce  satis,  sed  mota  magis  duce  stragc  juventus, 
Seu  cunctis  idem  fremitus,  par  ira,  cor  unum, 
Mens  eadem  fuerit  :  sic  cursu  perpete  cuncti, 
Hortaatique  favent,  precurrentemque  sequuntur. 

CXXXrV.  —  Horrenda  in/idelium  strages. 

Infinita  licet  debellent  millia  pauci, 

Non  tamen  aut  nocet  bos  minor,  aut  juvat  amplior 

[illos, 
Gum  damno  est  numerus^si  quidem  quo  major  acer- 

[vus, 
Quo  magis  est  densum,  tanto  plus  debile  vulgus, 
Stipatim  fodiunt  alios  alii,  perimuntque, 
Et  variis  vicibus  modo  saucia  corpora  sani, 
Et  modo  dum  casu  casum  est  sine  vulnere  stratos. 
Vulnere  prostrati  vivos  necuere  necati  : 
Quo  mcgor  plebis  cumulus,  major  quoque  cladis ; 


A  Quippe  cadens  slantem  suffocat,  stansque  caden- 

[tem  : 
Sic  quoque  sopitum  gladius  non  praeterit  ullum, 
Costas  rimatus,  per  colla,  per  illa  ductus, 
Terga  per  et  vcntres,  larga  sanie  oblinit  aedes, 
Gloria  cunctarum  qua?  mundus  habet  fabricarum, 
Fit  lacus  horrendi,  velut  actor  obhorreat  unde. 
Quantus,  quantus  erat  templi  stupor  ille  capacis, 
Limina,  maceriae,  sedes,  tabulata,  column»; 
Omnia  sanguis  erant,  nihil  exstabat  nisi  sanguis  : 
Namque  pavimentum  penitus  sub  strage  latebat, 
Ut  nisi  subraersus  non  tangat  marmora  poples  : 
Quippe  cruor  tantus,  tanta  inficit  unda  penates  : 
Quanta  nec  Emathiam  sub  Caesare,  nec  sub  Achivo 
Marte  firges  [f.  Phryges),  nec  sub  Mario,  Syllave 

D  [Latinos 

CXXXV.  —  Tancredus  invidentiam  incurrit  AmulfU 
Hujus  adversus  Tancredum  ad  proceres  oratio. 

Sed  nec  hasc  tam  festa  dies  nomine  careat :  ipsa 

est  qua  illustrat  Julius  annum,  Idus  Julium ;  ipsa 

est  in  serie  feriarum  sexta,ab  obsidionis  exordio  in 

quadragenis  penultima.  0  beatus  Idus  ac  prae  cae- 

teris  gloriosus!  in  his  si  quidem  divisi  sunt,qui  in 

orbem  terrarum  fidei  rudimeniaspargerejussisunt. 

Ab  iis  ccepit  exordium  seminis  Ecclesiae,  in  iisdem 

seges  rediviva  horrreum  cumulat,  ecce  in  iis  pater 

ille  familias  operarios  mane  misit  :  ecce  in  iis  ve- 

speri  vinea  penum  replet.  0  igitur  merito  Iduum 

Idus  sua  gloria  meruit  indici !  0  Tancrede,hic  quo- 

quc  post  victoriam  dc  victoria^  fructu  certamen,  et 

post  certamen  certaminis  fructum  pacem  invenisti ! 

C  Orta  est  enim  inter  principes  adversus  Tancredum 
invidia,quod  uni  super  omnes  cumulatius  abunda- 
verit  Deus,  quibus  armata  jaculis  Arnulfi  quasi  al- 
terius  Ulyssis  facundia  virum  provocat,intus  vocat, 
proceresconvocat.Conscdereduces,surgitquosecun- 
dus  Ulysses  :  tum  defixo  paululum  in  terram  vultu, 
deinceps  sic  orditur : «  Mulfa  me  hortantur,o  Patres ! 
obsequium  mcum  voluntati  vestraj  subjicere  :  inter 
quae  haec  ipsa  etiam  nupcr  mihi  oblata  injuria.Haec 
enim  me  docet  quantum  distet  ab  homine  homo,be- 
neficus  a  raptore,  ab  invasore  assertor.  Vos  me  de 
bumili  promovistis,  vos  de  ignoto  celebrem  dedi- 
stis,  vos  quasi  unum  ex  vobis,  et  comparticipem 
tributorum  creastis,et  hacc  quidcm  gratia  et  a  pri- 
sca  proavorum  libcrHlitas  descendens  nova.Vos  re- 

JQ  gius  sanguis,  o  duces  I  bene  a  quo  fonte  decurristis 
in  me  patuit,  cui  Iargi,cui  divites  fuistis;  cum  vo- 
bis  parci,  vobis  pauperes  essetis.  At  Tancredus  me 
persequitur,saBvc  tyrannidem  exercet,in  me  saevit ; 
quod  communis  assensus  vester  mihi  sanxerat^ipse 
derogat,  ipse  mihi  vices  pontificis  aufert,  vos  dedi- 
stis ;  ipse  me  spoIiat,vos  investistis.Tuemini  igitur, 
0  fortissimi  proceres!  jus  vestrum,  ulciscimini  in- 
juriam  ve8tram,punite  injuriam.Nemoputet  meam 
esse  hanc  contumeliam,vestra  est,omnium  nostra  : 
mihi  quidem  res  imminuta  est,vobisauctainjuria, 
ad  me  redundat  damnum,ad  vos  dedecus  :  nam  qui 
dispensationem  concuIcat,ncmpe  omnino  dispensa* 


»78 


AD  GODEPRIDIIM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


57tf 


torem  damtiat :  scriptum  cst  enim  :  Qui  temnitle- 
gem^  spemit  regem.  Gur  autem  vos  non  sporneret, 
qui  Deum  spernit?  cur  vobis  parerct,  qui  aris  non 
parcit?  cur  vos  patitur  palliatos,  qui  templum  Do- 
mini  excrustavit?  templum,  inquam,  Domini,  non 
ab  heri  et  nudius  tertius  constructum,necquolibet 
dispensante  circumactum,  non  ubivis,non  quando, 
non  quomodo,  non  a  quovis  fundatum  :  haec  est 
enim  domus  Domini  ftrmiter  aedificata;  ipse  Domi- 
mis  fundavit  eam.Hicilleest  locus  in  quo  patriarcha 
Jacob  vere  Dominum  esse  asseruit,  quem  portam 
cobH  vofcr,vit,iib'  «calam  coelos  tangentem  et  anpfelos 
ascendefiles  et  descendentes  vidit.  Hunc  Christus 
Domittu^  et  praesentatione  sui  illustravit  infans,  ct 
reVerentisB  zclo  mercimoniis  ejectis  sic  extulit  ado- 
lefi^cens  :  Scriptum  esty  domus  mea,  domus  orationis 
vocabiHtr.  Longum  est  enumerare  quibus  paginsB 
veteris  aut  novae  laudibus  hujus  sanctae  domus  cu- 
mulatur  majestas.  Quod  si  satis,  o  Marchisida,  at- 
tetidisses,  huic  saltem  pepercisses,  quasi  in  tcrris 
cobIo  :  huic,  inquam,  unico  in  terris,  si  quid  terra 
ccbHs  simile  habet,  coelorum  simillimo.  At  indul- 
g^ndam  est  Wiscardidae  :  secutus  est  enim  patrum. 
suorum  vesttgia.  Quis  inter  aoiplexus,  inter  oscula 
compatrem  suum  a  mojnibus  rota  dejecit?  nempe 
VTiscanfns?  quis  vivus  pro  mortuo,  incolumis  pro 
tumulando  in  montem  Gassinum  perlatus  est?  Uti- 
qne  Wiscardas  :  Quis  nepotem  suum  ad  concor- 
diam  elicitum,  prius  calida,  mox  gelida  perfudit? 
Idem  Wiscardiis  :  qui  tamcn  fertur  ecclesiarum 
fandator,  non  subversor  :  nec  denudasse,  at  mul- 
tas  ornasBe.  Papae !  o  Wiscardida,  nesciebas  me 
domus  Dei  mrinrstrum  l  an  pnidens,  sciens,  con- 
terapto  me  conculcato  jore,  prolato  scelere  san- 
taariu\n  profanasti?  si  ignoranter  peccatum  est; 
ciir  post  notitiam  non  est  ad  veniam  recorsum? 
Qaod  si  peccavit  industria ;  cur  jam  cessat  rapina  ? 
Adhac  restant  ecclesiaejadbirc  in  altaribus  gemmae  ; 
quin,  trrue,  rape,  ejice  ministros,  succede  ejectis, 
sifeat  Arnalfus,  saadeat  Tancredus.  At  vos,  o  pro- 
ceres!  si  quid  bene  merui,  vobiscum  laboravi,nun- 
qaam  desetui.  Ab  ipso  bellorum  primordio  Nicaea 
vigilantiam  meam  sensit,  ubi,  me  increpante  pigri- 
tram,strenaitas  fervebat;  hortante  juvenes,  senec- 
tus  juveriebatur ;  sopitas  excitante  fundas,  moenia 
tremebaat.  Mox  in  valle  Dojvcil  circumsepti  ab  ho- 
sti^bas,  mortcm  ante  oculos  videntes,  de  vita  diffide- 
bamus;  abi  tamen  neque  menlem  confudit  timor, 
neque  fraus  consilix)  adfait,  neque  abfuit  labori  ef- 
fectus.  Mittendtim  esse  ad  socios,  ignaris  nuntian- 
ddm,  difTasos  aggregandos  memini ;  ego  consulai, 
ego  implevi.  Non  fratrdulenter  alienos  humeros 
onere  gravavi,  quod  mei  recusarent,unocomitatus 
Achate,  ct  ipso  sicut  imbelli  sic  inermi.  Per  millia 
hostiam  au1\]gi,infinitis  sequentibus  evasi,eventam 
nuntiavi,victoriam  adduxi,  vici.  Antiochiae  quis  fae- 
rim,  testis  est  hostis.  Diutinum  agonem  illum  heec 
non  explicet  dies  :  ut  de  Marra  quoque  prope  re- 
dempta  silcamyredeat  rn  memoriam  saltem  Archas, 


A  et  prioris  quidem  illius  fagae  modum  habtii  dfspa- 
rem,  at  metum  eumdem.  In  qna  linter  exi!t»  prope 
majnia,  praeter  navalia,  intra  Kttora  Maracbea?, 
Tortuosffi,  Valoniae,  Gibelli,  tandem  Laodiciam  me 
pervexit;  ubi  vix  expositus  per  mille  pericula  An- 
tiochiam  adii,  moras  ducum  increpui.  0  adducii 
proceres !  vos  testes  habeo,vos  adduxi.Ex  illo  usque 
in  praesens,  neque  vidit  otium  meura  Phoebus,  iie- 
que  somnolentiam  Ph<£be,neque  faciem  mensa  ne- 
que  animus  quietem,dum  reipublicaB  ia8ervio,invi- 
gilo,  insenesco,  immorior.MuIto  autem  plura  prae- 
missis  subditurus  eram,o  patres,  sed  prae  compen- 
dio  dimissa  caetera  diem  adversario  relinquam.» 
GXXXVI.  —  Hespondei  ToMredm. 
Ab  his  surgit  ambiguu8,pi4aK>  utrum  sequeretur 

n  ducem  fervorem  animi,  ftB  judicid  favofem  :  eFg0 
sic  incipit  {deest  Tanerediiis)  :  «  Soitis,  proceres, 
studium  meium  :  miiitia  fuit,non  persuaBio  nee  lin- 
guositas  me  promovit.ded  ensis  et  kncea  :  prorinde 
indulgendum  mihi  forB  postulo,8i  traetus  ad  lites, 
artis  ignotae  exceesero  rationed  :  si  tyro  rodie  aut 
citra  metam  pressero  aut  ultra  laxavero  habeDas. 
Id  opinor  consideravit  adversarius  :  hiBC  me  pro- 
vocandi  sumpsit  audaciam,  qui  aicui  scorpius  in 
cauda,  ita  omnem  habet  soam  militiam  in  Mngua  : 
vae,  inquam^  vae  lingua  :  a  cauda  est  scorpii.Aodi'» 
stis  ipsi,  nod  est  eiterno  opud  teste,quA  vi  persua- 
dente  genu8meum  eorroserit.Wiscardo  seoaDdae  ab 
Alexandro  audaciae  detraxit,tanto  principi  homo  de 
cujus  sobole  quispiam  principem  non  vidit.Wiscardi 
acta  nota  sunt  orbi,  non  est  (pii  possit  detraherer 

C  nisi  qui  semper  studuit  ca&didum  ia  nigr&,nigruiB 
in  candida  colorare :  quid  quod  in  opibus  opitulari,. 
et  postponerent  necessitati  delicias,  auro  vitam  re^ 
dimere,gemmis  concukare  hostes?  de  argento  mi- 
lites  create  iste  pervertendo  et  depravando  vocat  eo- 
clesias  excrustare?  Nonne  hie  e8t,qui  seraracixMin 
per  parochias  8olet,clamans  :  Dicite,  pontiiicea,  ia 
sancto  quid  faciat  auram?  nempe  (^  reipablic»  tu* 
telam,ob  infidelitatem  debellandai&i,  urgeote  peri*' 
culo,  in&tante  bello,  neoes^tate  coaetus,  aeB  vacans 
et  quasi  dormiene  exeitavi^ut  qui  servierat  fulgea«, 
eidem  melfufraerviretbeUans;  non  indecudi  mure- 
nulas  neptibue  mei8gratio8ii8,re8  tantum  transtuUv 
non  consumps).  Promovi  ut  fructam  multiplicent, 
quasi  non  sensisseat  motum,  non  surgereDt  in  au-* 

])  gmentumSeminavi  ut  metam,  post  messem  credi- 
tori  meo  decuplum  per^olvam.  Verum  ndc  erit  Ar- 
nulfus,nec  qui  tot  redifttat  ttepte»  templf  eiavtger, 
cum  thesattros  ejue  gatis  camulabo  :  interim  etiam 
ungUf^s  tentabo  arcere,neque  dum  Uierosolymis  mi- 
litabit  TancrediiSjtempkim  Domit»  spoliablt  Amal- 
fus.Animadvertite,  o  proceres  I  quaenam  est,8i  non 
haec  iBjaria.Nobis  adhuc  fofinsefcos  extorribue  burtNJ 
ipsum  judicem  e)egi,saperhac  qucstiotieeGWsttlilf, 
suum  ne  singulorum  qtiod  qufsqtre  ocottpiirvt,  sive 
domus  sive  cui4a  foret :  abinterrogatosioaecepi.D^c^- 
retum  est,inquit,atque  attiversahter  sanroitam.idsuo 
juricuiquejqaodcunqQe8it,re^nr^endamfbtto,ou}tKl 


577 


GRSTA  TANGUEDI. 


378 


post  ingressum  urbis  primue  fieret  occupator.  Usec 
forsitan  ipse  prffiteriisse  putat:ego  praesentia  babeo, 
non  exciderunt,  stant  fixa.  Pudeat  judicem  in  dios 
mutare  sententias,  nedum  quod  beri  sanxerit,bodie 
neget,  et  angui  lubrico  conformeturet  Protbeo.Nam 
quo  teneam  modo  mutantem  Protbea  vultus.  Quod 
si  fortasse  primos  aditus  sibi  usurpat,  in  bac  quo- 
que  parte  victus  succumbit;testaturei  forsitan  mi- 
lesunus,sedexercilusmihi:quiaudieritysedmillequi 
videmnt.Ego  primus  irrui,primusportasfregi,  quo 
sequi  pon  auderet,  cgo  prsecessi,  quos  nec  a  tergo 
spcctare,  ego  a  fronle  debellavi.At  fugas  suas  iiobis 
jactat,  periculisconsuluisse,  suggessissede  nuntio, 
demum  nuntiasse.Quis  adeo  stolidus,  o  procereslut 
ex  his  ejus  formidinem  non  perpendat  ?Nempe  u  pe- 
riculo  uspiam  mitti.hocest  abesse  a  periculoetlibe- 
rari.  Quid  quod  et  persuasit,  eL  se  ingessit,  et  ullro 
abscessit?  Nimirum  ex  his  colligitur  quodaufugit: 
neque  enim  haec  abscessio,  sed  vero  nomine  fuga 
diccnda  est.  Justehoc  vocabulum  jactantiaerjiis  in- 
tercidit ;  cujus  tota  intentio,  ardor  unicus,sola  sitis 
fuga  fuerit.  Sed  excusatus  abit  propter  suos  quos 
enumerat,  quibus  occurrit  metus:  attendat  quid 
ista  sonant;  mille  modps  inter  lethi  mors  illati- 
mori  qua  timidi  ccepere  mori.  Pudet  me,  o  patres, 
hujus  certaminis  ;  ad  quod  tamcn,  ne  sibi  imputet, 
non  me  cocgitadversarius^reverentiaevestraB  ascri- 
bat,  ea  me  impulit.  Jam  ergo  fatiscenti  cquo  lora 
supprimam  :  quid  de  peracto  cursu  dcbeatur,  vos 
disGernite.  » 

CXXXVIf .  —  SentenUa  procerum. 

Cumque  haec  verfoorum  in  auribus  principum  con- 
sonuisset  dissonantia  :  ipsi  jam  ad  aequitatem  re- 
Bpondentis  aequanimes  redditi ;  sopita  invidia,  ju- 
stitiam  scrutantur.  Medium  quoddam  inveniunt, 
quo  nee  frustra  declamaverit  Arnulphus,  nec  para- 
tisproprio  sanguine  opibus  frustrctur  Tancredus. 
Judicant  uberanon  debere  relinqui  arida,quae  tan- 
tum  lactis  efluderint,  cum  praesertini  Tancredi  libe- 
ralilas  aliis  non  desit  ecdesiis^hanc  praecipue  quae 
indignum  ditavlt,  debet  etipse  vorsa  vice  fovere  in- 
dignam.  Quid  plura?  septingentis  templum  redonat 
marchis  consilio  principum  Marchisides,  non  invi- 
tus  :  boc  medio  conjunguntur  qui  abjuncti  fuerant 
viri :  ambo  conspicui,  ambo  ab  humili  potentes, 
ambo  omnium  invidia,  cum  neuler  nisi  forte  alte- 
rutrum  invideret.  De  quibussimile  illi  quod  deHe- 
ctore  et  iEnaea  edidit  Mantuanus,  confidenter  et 
ipse  protulerim. 

Si  duo  prsPterea  misisset  Galtica  tales 
Terra  viros, 
jam  dudum  Gallos  habuissentregesMempbis  et  Ba- 
bylon  :  tanta  enituit  virtus  in  hoc  facundiae,  in  illo 
audaciae«  in  utroque  liberalitatis,  discretionis,  sol- 
licrtudinis,  justitiae,  prudentiae. 

CXXXVIII.  —  Franci  sub  Ascalone  victores, 

Jam  transierant  post  praedicta  duae,et  ab  eadem 
quarta  par^ceve  fulgebat,  illa  quopue  geminavit 
laetitiam:  qoippe  sub  AscalomQ  moenibns  Francos 


A  vidit  victores.  Turbav^rat  enim  regem  Memphios 
Hiorusalem  capta,  hinc  totafrcmens  .-Egyplusequi- 
tum  trccentis  millibus  sexagona  cumulaveral,  uii- 
soratque  bellatum  peditum  numcrus  sicut  maris 
arena.  At  ubi  de  adventu  bellorum  nuntiatumest 
Francis  ;  illi  velut  a  fame  ad  epulas  occurrunt,fun- 
dunt  nostri  quod  dictum  est,  et  ubi  dictum  eat, 
pauci  multos  :  quo  autem  ordire,  urgens 
jubct  praeteriri  Tancredus:  indulget  tamen  Asca- 
lonitas  post  victoriam  vexillo  comitis  Raimundi 
elatOfSequcsuasqueturressubstringcremancipatos; 
eo  namquo  praeside,  Davidica  tutoressuos  immijse- 
rat  illiESOs,  ex  quo  bujus  viri  fidos  in  populo  illo 
magna  cclebrabatur.  Sed  cxorta  in  magistratu  de 
magistratu  lite  ;  quod  sortito   regnum  Godefrido 

P  Raimundus  nollet  sufTragari  ;urbs  neophyta  ad  ido- 
latriam  rcdit,  sprctus  comiti  simul  etjugo  regiset 
suhjugatorum  habenis,  quod  nofas  quidem  expiari 
non  habet;  licet  eumdem  multa  jam  clariflcent 
probe  gosta,  ot  maneant  clariora  ;superba  vanaque 
indignatoris  contemptio  praesenstotumdeturpatco- 
niitcm  et  prajteritum  et  futurum.  Ileu  miserlnescis, 
heu  miser !  quae  vincula,  quas  strages  innocentiae 
struis,  dum  stragis  vinculorumque  instrumentum 
Ascalonam  solvis,  nocentem  non  premisjugum  de- 
trahis.  Mcestissima  haec  tuae  indignationis  dies  infi- 
nitam  ad  posteros  pernicicm  transmittit. 

CXXXiX.  —  Tancredus  oppidum  Bezan  munit, 
At  Tancrcdus  semper  se  transiens,  semper   de 
bono  mclior,    scmper    Dco   sublimante  hnmilior : 
quamvis  opum  adeptione  templalium  prae  caeteris 

C  abundet;  sub  rege  tamen  novo  miiitat,  nec  jugum 
indignans,  nec  solitudinom  cxpavescens:inidenim 
summe  miles  militem  redegcrat  haerentem  abiens; 
ut  congregatis  omnibus,  vix  ducentae  loricae  Hieru- 
salcm  tuerentur.  E  quibus  Wiscardides  circiter 
octoginta  sibi  ascitis,  uberes  praedas  et  frequentes 
undique  corradebat,  praedoncs  ab  urbe  vigilanter 
arcebat,  ditator  civium,  hQstium  pauperator.Ea  ni- 
mirum  sollicitudo  virum  impullt  ad  munimen  op- 
pidi  quod  nunc  Bezan,  olim  Bczamis  legimus  appel- 
latum.  Locus  iile  ab  Hiorusalem  remotus,non  saxo, 
non  palo,  non  aggcre  munitus :  squatore  suo  ter- 
rebat  indigonas,  advenis  nihil  blandus.Nampraetejr 
caetera,  populi  frequentiacircumfusi  jamobsidebat 
innocuum,  nocentem  obsessura  multo  frequentior. 

n  Verum  id  ipsum  providerat  audacia  viri,  et  quem- 
admodum  venator  nomus,  aut  dumeta  auccps,  no- 
verat  unde  major  praedae  copia  deberet  avelli.Igitiu* 
Bczan  vallo  utcunquo  circumducto  vestitum,caetera 
per  circuitum  municipiaspoliat,  aratadisjungitju- 
gum  a  bove  ad  rusticum  transfert,  claudit  meroi- 
bus  vias,  urbibus  portas.  Quibus  plagis  Caipbas 
aiflieta,  quamvis  mari  et  turribus  septa  civitas,  fa- 
tiscit  tamen  :  primo  quidem  tormentis  balearibus 
obruLa,mox  per  funes,  per  ponte8,per  scalas  immis- 
sos  mucrones  passa. 

CXL.  — -  Boamundus  et  Balduinus  Jerusakm  pergunt, 
His  diebus  Boamundus  et  Baldoynus  Gottifredi 


579 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO 


960 


regis  frater,  de  quo  supradictum  est,  votum  eundi 
Jerusalem  complere  cupientes,cum  non  parva  mi- 
litum  manu  itcr  arripiunt :  qui  dum  per  vallem  Ca- 
melse  et  Damasci  viciniam,  nec  non  per  Caesaream 
Philippi  incederent,  mirabile  dictu  per  mediosho- 
stes,  qui  circumquaque  exploraturi  discurrebant, 
liberi  transierunt:  erat  autem  quadragesimalis  diei 
tempus.  Qui  cum  Jerusalem  properassent,  gaudia 
ibi  paschalia  cum  rege  Gottifredo  celcbrarunt.  Quo 
videlicet  tcmpore  Daybertus  Pisanorum  episcopus 
vir  in  litterispotentissimus  atqueeloquentissimus; 
qui  in  multis  navibus  Joppem  aggressus  fuerat, 
eodem  Boamundojuvante,  in  patriarchatum  Jeru- 
salem  sublimatur.  Arnulfus  autem  magnae  indolis 
vir,  quanquam  dignitatis  hujus  electione  donatus 
fuerat,  tamen  libentissimeannuit,  spcrans  Christia- 
nitatem  ibi  magis  in  illo  quam  in  se  profnturam. 
Ordinantur  ibi  qnatuor  episcopi,  scilicet  Roggerius 
Tharsi,  MamystaeBartholomeus,  Bcrnardus  Artasii. 
Benedictus  Edessae,qui  cumBoamundo  et  Batdoyno 
in  presbyteratus  officio  positi  venerant.  Expieta 
itaque  solemnitate  paschali,Boamundus  cum  tribus 
suis  patribus  revertitur,  reddens  singuiiscivitatibus 
praisules  suos.  Baldoynus  quoque  cum  suo  archi- 
episcopo  Benedicto  Edessam,  cujus  ipsecomitatum 
tenebat,  rediit. 

XLl.  —  Urbem  Melelaniam  ab  obsidione  libcrat  Boa- 
mundm,  Prxlio  commisso  a  Turcis  captus  abdu- 
citur. 

Nec  mora  Boamundus  ipse,  cum  audisset  a  rela- 
toribus,urbem  Meletaniam  Turcorumarmis  circum- 
datam  esse,quaB  decem  d  ierum  itinere  aut  plus  ab  An- 
tiochiadistabat  ;coacto  inunumexercitu,adliberan- 
dum  eam  ire  conatur..  Verum  Turci  cognoscentes 
illumjam  in  proximo  adesse,  obsidionem  ex  indu- 
stria  dimittentes,  ut  eorum  est  consuctudo,  reces- 
serunt.  Magis  enim  ipsi  ad  tempus  vel  horam  terga 
vertendo,quamaccedendopraBvalent.Nam  et  fugien- 
do  spicula  ejiciunt,  sesequeinsequentes  vulnerant. 
Boamundus  ergo  cum  civitati  appropinquans  Tur- 
corum  aciem  non  reperisset,  consultum  cst  sibi  a 
Buis  quatenus  urbem  ingressus  paululum  ibiprius 
requiesceret ;  ac  sic  postea  quiete  refotis  viribus 
Buis,  contra  Turcos  ad  debellandum  exiret.Qui  non 
credidit  eorum  consiliis,  scd  ex  stulta  audaciaim- 
modcranter  praesumens,absit,inquit.ut  Boamundus 
quod  nunquam  fecisse  meminit,  modo  facturus  sit; 
hoc  enim  faciunt  vulpes,  quae  mox  ubi  latrantes 
cancs  audierint,  latebras  quaerentesabsconduntuf, 
Ivit  igitur  post  Turcos,  eosque  inveniens,  cum  eis 
praelium,  quod  utinam  nunquam  iniisset,  mox  in- 
choavit.  Cumque  hi  et  illi  timul  praeliarentur,Boa- 
mundus  retinetur,ligatur,  Mahummicolis  magnum 
gaudium,  vae  miserabile  Christianis  facturus.  Qui 
deinde  in  Romaniam  ad  Anismam  regem  vinculis 
mancipandus  perducitur :  de  cujus  post  captione 
Antiochia  misera  facta  ita  manebat,  ut  non  esset 
qui  adyuv^ret  ec^m;  neque  consolaretur. 


A  CXLIl.  —  Godefridi  regu  obitus. 

Sequitur  e  vestigio  miserrimus  casus,  quo  Jeru- 
salem  non  minori  luctu  affligebatur.Nam  Gottifre- 
dus,  rex  optimus  et  timens  Deum,  captomox  Boa- 
mundo  ex  hac  luce  migravit,  Erat  enim  jam  annus 
unus  evolutus  ex  quo  regnare  cceperat,  cum  ad 
obitum  pervenisset.  Qui  tamen  antcquam  praesenti 
luce  caruisset,  dum  corporis  infirmitate  teneretur, 
ad  se  patriarcham  Daybertum  atque  Arnulfum,caB- 
terosque  accersiri  jubet,  quibusille  :  <(Ecce,inquit, 
viam  universae  terrae  ingredior.Modoergo  adhuc  mc 
vivente  consilium  inter  vos  habeatur,  et  quis  vice 
mei  in  Jerusalem  regnare  debeat  praevideatur.»  At 
illi  respondentes  :  «  Nos  inquiunt,  magis  hoc  in 
tua  providentia  ponimus,  et  quem  nobis  ad  hoc 
g  ipsum  elegcris,  ei  procul  dubio  subdemur.  »  At 
ille :  «  Si,  inquit,  in  mea  dispositione  statuitur, 
Balduinum  fratremmeum  adhoc  culmcn  suscipien- 
dum  idoneum  judico.»At  illi  Balduinum  audientes, 
continuo  unanimiterconsentiunt,  laudant,eiqueju- 
rejurando  fidelitate  firmata  subduntur ;  quoniam 
illum  virum  liberalem  pecuniae,  studiosum  militis, 
afTatu  humilem,  magnanimitate  sublimem  cogno- 
verant.  Haec  quippe  omnia  natura  ipsa,  ut  ita  di- 
camus,  in  eo  manu  propria  exsculpserat.  Erat 
enim  ille,  sicut  superius  dictam  est,  in  Rages  quae 
et  Edessa  dicitur,  dux  constitutu»  iUque  tunc  mo- 
rabatur. 

CXLIII.  —  Balduinus  succedit  Godefrido  in  regno  Je- 
rosolymitano ;  Antiochix  sufficitur  TancreauSy  qut 
p      Mamystam,  /idan^im  et  Tar^um  sibi  subjicit. 

Sed  interim  sepulto  ante  Golgotha  rege  praecri- 
pto,  mittitur  Edessam  nuntius,  cujus  accitu  BaU 
duinus  Jerosolymam  veniat,  germani  sceptro  suc- 
ccssor  crcandus  ;  idque  magnae  dissensionis  et  belli 
flammam  suscitas.^et :  sed  eadem  qua  Balduinus 
accersitus  necessitate,  vocati  ad  regimen  Antiochiae 
Tancredi  abscessus  litem  praecidit.  Substituti  ergo 
haeredes,  Jerosolymis  Balduinus,  Tancredus  Antio- 
chiae,  certatim  ad  famam  currunt ;  tum  ne  a  senio- 
rum  virtute  degeneret  junior,  tum  alter  alterins 
invidia  succensi.  Praeterea  Marchisidam  urget  su- 
specta  dignitas,  quod  magis  hospes,  quam  princeps 
ipse  sibi  videtur :  unde  tanto  experrectiorem  esse 
eum  oportuit,  quo  suspectior  erat  brevitas  princi- 
n  patus  sub  Boamundi  reditum  finem  exspectans. 
His  exercitus  curis  primo  Balduinum  a  seextermi- 
nat,  qui  inter  Antiochenospotentior,  jugum  novum 
indignabatur.Is  subBoamundomilitiae  principatum 
obtinuerat :  sed  jam  erexerant  ejus  animos  par- 
tim,  ut  fieri  solet,  princeps  novus,  partim  tradita 
sibi  ad  regendum  Edessa.  Quo  expleto,  mox  ad 
ampliandos  fmes  animumTancredusintenditquos 
paulo  ante,  Boamundo  regnante,  Graeci  contraxe- 
rant.  Igitur  Mamystam,  Adanam,  Tharsum,  brevi^ 
sed  acri  molimine  debellat,  secundoque  suis  le- 
gibus  subjicit^  praedecessoris  incjuri»  primitus  ela« 
psas. 


581 


GESTA  TANCREDI, 


589 


CXLIV.  —  Laodiciam  expugnal. 
Inde  revertens  Laodiciam  totis  viribus  aggredi- 
tur  :  sed  natur®  praesidio  munita,  viro  obstitit,cui 
nec  ferrum,  nec  calybs,  nec  raarmor,  nec  prorsus 
hominum  labor  norant  obsistere,  Urbs  ea,  sicut 
hodie  ex  ruinis  ipsius  deprehendere  est,  quondam 
nobilis,  eccleslas,  populum,  opes,  turres,  palatia, 
theatra,et  hujusmodi  qus  habent  aliae^inter  alias 
cuncta  habuit  praeclara.  Excipio  Antiochiaro,  nulla 
per  circuitum  urbs  tanta  priscae  nobib'tatis  rcscrvat 
insignia.  Columnarum  ordo  multiplex,  aquae  per 
abrupta  ductus,turrium  ad  asira  educatio,  efflgies 
per  compita  excubanteB,omnia  pretiosa,  ars  et  ma- 
ieria  de  prsterita  prssenti,  de  integra  diruUe,  de 
populosa  desert®  testimonium  perhibent,  utpote 
post  tot  soles,  post  tot  grandines,  opus  adhuc  insi- 
gne.  Hujus  longitudinem  terminant  ad  ortum  tu- 
mulus,  ad  occasum  mare  :  latitudinem  hinc  inde 
planities :  per  circuitum  aut  murus  aut  ruina  :  in- 
finitas  populi  nil  reformidans^ipsa  caeteris  gontibus 
formido  :  suo  tempore  multo  aggere  includi  spre- 
vit,pauco  munimine  contenta.  Sed  redeo  ad  tunfiU- 
lum,  quod  jam  solum  adversus  hostes  supererat 
munimen.  Ille  arduus  atque  in  vertice  spatiosior 
cives  receperat,  qui  dimissa  planitie,  illuc  confuge- 
rant  bellici  fremitus  terroreperculsi.  Arduitasipsa 
vei  sine  muro  repelleret  obsessores  :  quo  tamen 
coronata,  duplex  robur  adversariis  objicit,  hinc 
artis,hinc  naturae.His  confisi  claustris  Grseci  Tan- 
credum  exspectant  adventantem :  at  princeps  bellum 
et  sciens  et  sitiens,  aliquot  pra^mittit  cursores,  qui 
aut  elicitos  capiant,  aut  ejiciant  capiendos.  Graeci 
vero,at  semper  vigilantissimi,  adversus  bxc  prae- 
cavent  :  quatenus  nec  deprehendantur  vagi,  nec 
exeant  provocati.  Dementiae  ascribunt  portas  egre- 
di :  qui  cum  de  turribus  exclusos  aspiciunt,inclusi 
tremunt.Ab  hoc  ipso  princeps  argumentum  tirooris 
accipit;  et,  «  lo!  comites,  exclamat  :  aggrediarour 
ovile  hoc  ;  videtis  arduum,scitote  vacuum.  Plenum 
est  opibus,  at  sine  viribus.  Nulla  est  prorsus  auda- 
cia  militis,  qui  non  erubescit  includi  portis.  Gon- 
scendamus  aggerem,  murus,  dico,  aut  securibus 
cedat,aut  scalis.  »  Jubet  princeps,  accelerat  miles, 
curritur  ad  muros  :  malleus,  ligo,  securis,  et  hoc 
omne  genus  ad  portas  fremit  :  illae  quamvisdupli- 
ces,  qnamvis  ferres,  non  ferunt  :  tremunt  quasi 
•implices  ac  vimines.  Videns  civitas  ferrum,  mar- 
mora  c«dere  ictibus  ;  quin  ipsam  strenuitati  natu- 
ram,  diffisa  claustris,  ad  arma  vertitur.  Molem 
saxeam  de  turribus  pluit,  nullum  teli  genus  jactu 
vacafe,  nemo  intra  mcenia  otiosus.  Expulerat  pavo- 
rem  hostis  necis  pavor ;  duroque  effectus  instat 
propior,  efQcacius  repellitur  causa  efficiens.  Prae- 
terea  commoditas  ipsa  populum  invitat :  quippe  de 
turribus  saxa  demittere  pronum  est  cuivis  stati  ac 
sexui.Sagitta  contra  ad  turres  volant,  quibus  ssepe 
aut  effoditur  oculus,aut  perfoditur  manus.  His  de- 
cernitur  vicibus  ;  donec  exhaust®  tam  vires,  quam 
pbaretr»  refici  postulant :  pr^scrtim  ferrum  calybs 


A  dum  portas  frangunt,  ipsa  quoque  nunc  dissiliunt, 
nunc  franguntur. 

CXLV.  —  Raimundus  comes  Tripolim  obsidet;  aujci- 
lium  ab  imveratore  deposcit;  captus  Antiochiam 
cum  opibus  aucitur. 

Sed  duro  sic  pugnatur  annus  transit,  in  quo  ta- 
roen  aliquando  Rairoundus  comes  Grscis  opitulari 
volcns,  repellilur  :  aliquando  Turci  principes  di- 
sperguntur.  Postrerao  laboranti  Hierusalem  stre- 
nuissiroe  subvenitur.  Hsec  unus  omnia  operatus 
est,  sic  taroen  ut  obsidionem  non  solveret  Tancre- 
dus,  illa  seroper  incoluroi.  Ipse  Persas,  ipse  ^gy- 
ptios,  ipse  Provincialem,  ut  diximns,  comitem  de- 
bollavit.  Coroes  ille  mirae  audaciae  vir  Tripolim 
obsidebatjtot  roillia  unus  circiter  400  partiro  pedi- 

n  tes  partiro  roilites  habens  Christianos.  Eo  fretus 
numero,coIiiculuro  urbi  vicinum  muro  et  turribus 
rounire  coepit,  quem  etiam  montem  peregrinum, 
urbana  quadaro  coroitate,quod  coromune  erat,  sibi 
rainiroe  usurpans  nuncupavit.Illic  residens,urbem 
proxiroaro  crebris  assultibus  infestabat,  nec  minus 
urbani  novuro  illud  rounicipiuro  pene  diruebant. 
Perquaro  rarissirous  fulgebat  dies  qui  sequestram 
planitiero  utroque,sive  alterulro  sanguine  consper- 
saro  non  videret.Adeo  roultitudinis  opesalios,aIios 
paucitas  inops  ad  belluro  stirouIabat:quoniam  ubi 
rarus  est  bellator,  ipsa  sua  raritas  aniroos  accen- 
dit:  ubi  roultus,dispendia  cruoris  facile  tolerantur, 
fitque  voluptati  horror  bellicus.  Sic  recalcitrando 
castrum,  et  civitas,  diroinutio  popeli  sui  Raimun- 
dum  terret  :  eadem  ipsuro  transfretare  atque  a 

C  Graeco  iroperatore  auxiliuro  implorare  compellit. 
Fert  securoapocrj'pharoillam  cuspidero,cujussupra 
roentio  facta,inventorerosuuro  per  flaromastempo- 
rales  ad  aeternas  transroisit;  hanc,  inquam,  secum 
asportat  Alexio  rounus.  Rerouneratur  et  ipse  sum- 
mopere,gratus  quidem  quod  sua,longe  autem  gra- 
tior  quod  seipsum  obtuleril:eundo  uaroqueJerusa- 
lem  invitatus  nescivit  supplicare,  redux  supplical : 
inde.quanto  ante  fuerat  sordior  rogatus;tantopost 
fit  exauditior,  rogans.  Cumulat  gratia  concors 
odium  Antiochia  tam  huic,  quaro  illi  iniroica.  Re- 
mittitur  ergo  curo  roagnis,  ut  dixi,  rouneribus  ad 
expugnanduro  hostero aroborum Marchisidam.Deli- 
berant  intra  homines:judicat  qui  sedet  super  Cbe- 
rubiro  in  coelo  Deus.  Mittis  Alexi  Tancredo  gazas, 

n  dum  Rairoundi  biremes,  donis  tuis  refertffi  pene 
submerguntur;qu8e  felicibub  taroen  auspiciis  mul- 
ta  infelicitatis  loca  prffiterlapsae  in  hostilem  fiscum 
ad  porturo  Tharso  proxiroum  deferuntur  :  nothis 
agitatae  furcntibus,  iniroicoruro  roanus  nequeunt 
declinare.  Volanie  autero  ad  aures  principis  fama, 
praecipitur  coroitem  Groecasque  opes  Antiochiam 
duci ;  euro,  ad  servandum;  eas,  ad  spargendum. 
Nec  tamen  diu  tenetur  quidquidjubetur,abjuratet 
jurat.  Sicque  adjurato  claustra  panduntur,alioquin 
vita  coroite  servando  claudenda.  Volvuntur  cstera 
fortunae  nutu,nt  modo  quispiam  de  paupere  dives, 
item  pauper  de  divite, 


ms 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  H.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


584 


CXLVL  —  Laodicia  armo  et  semis  expugnata 

capitur. 

At  Tancredus  semper  in  eodcm  agone  permancl, 
quod  «emel  ccepit  nunquam  descrit.  Laodiciamob- 
sidet,  nec  nisi  caotam  dimissurus.  Jam  tamen  an- 
nu«  ac  pene  semia  morarum  tasdere  cocperaticum 
Deus  artera  qua  posset  capi  civitas  inspiravit,  As- 
suevcrant  clausi  insidiari  clausoribus,  et  dum  in 
mcridie  foris  dormiretur  :  aliquando  cum  impetu 
de  intus  erumpebant  :  ut  non  sine  ca)de  et  rapina 
somni  nimperentur.  Clamore  facio  exciti  Franci 
armabantur  ;  Laodicenses  inlerim  re  peracta  illaesi 
redibant  :  ila  sciiul,  socundo,tertio  quoquo  exorci- 
tum  fallentcs,  ipsos  se  fallendi  viam  oslenderunt  : 
quoniam  ubi  scepius  nec  dissimiliteridemiteratur, 


A.  Ciliciam  confugiens,  iibi  ad  Tancrodum  pervenit, 
Tancredum  invenit.  Omnium  enim  bonarum  9|mi- 
lentia  cumulatur  8usceptu6,qui  omnium  suaeipitur 
egenus  :  exin  confortatus,  <ad  montem  porcgrinuai 
transit,  illic  qui  Jerusdlem  eant,  a  oomiic  accipit 
comitatum.Ea  tcmpestate  Boamundi  rederaptio 30I- 
licitat  populum^  prflscipue  Dalduinum  comitem,qQi 
Tancredi  praBcipuus  erat  inimicus.  Is  fnonoudo, 
spondendo,  increpando,  Antiocbeoos  pul&at,ut  car- 
cerem  Boamundo  aperiant.  Bernardus  quoquc  pa- 
triarcha  recens  sumniopere  nitiiur,quaai  retribuens 
quod  eum  de  ipso  carccre  sublimaverit  BoamunduB  : 
nec  Tancredus  tamen  huic  studio  obviat,lioet  Boa- 
mundi  rodditioprosperitatiejusobviaturavideatur. 
Partim  his,partim  illisaspcrnantibus  :Boamuadus 


Tancredus  ut  arte  artem  deludat,  insidiis  insidias  ^  reveriitur  decem  miriadibus  Michelatorum  (6)  vi» 


rependit.  Prascipit  tentorium  construi,  cujus  capa- 
ciiati  par  nullum  ante  visum  fuerat  noc  auditum  : 
quaerilur  quoque  pinus  altissima  ianto  oneri  co- 
lumna  su8linendo.Dixit,ct  fucia  sunt.  Igitur  arbor, 
sinus  spatiosi  per  gyrum  explicantur.funes,  laquei 
telas  et  coronant  et  tendunt.  Putant  qui  vident  su- 
perl)e  actum,  uti  solent.ob  fasium  sublimare  pala- 
tia  in  urbibus  urbani.At  Tancredus  in  ortuluciferi 
militiam  vocat,  et  eam  sub  umbraculo  slipatcquis 
iasidiantes,  ubi  opus  ^uerit,  nihil  cunclaturos,  qui- 
bua  nac  calcar  deerat  ad  bellandum.  Sole  auiem 
opto  partem  non  modicam  cxercitus  in  oculis  ho- 
stium  frumeniatum  mittit,  reliqui  sumpto  cibo  so- 
pori  vacare  simulantes^spem  rapinaeaiqueopportu- 
niiatem  spectatoribus  promittunt.  Vidonies  oppi- 


rcdemptus.Reddit  ei  Tancredus  quod  acoeperat,  et 
quod  non  a^^ccperat :  alterum  quidem  libens,  atque 
altcrum  coacius.  Laodiciam,  Mami8tam,  Adanana, 
Tharsum  proprio  sudorc  pHLrtas,  reddere  cogitur, 
alioquin  caienis  et  fcrro  mancipandus.  Sic  boni* 
omnibus,  socia  etiam  militia  nuduio,  vix  tandem 
oppidula  duosupplici  eapplentur. 

GXLYllL  ■—  Bellummovent  Assyrii^  Edessamcircum" 
dant,  pra^Lium  commiUbitU, 

Intcrea  bellum  movent  Assyrii,vicinamqueinflniia 
muliiiudine  Edessam  circumdant.Volat  Antioohiam 
rumor  :  Boamundus  opem  ferre  oraius  non  dilTQri: 
iransit  Euphraten,patriarchacum  eo  et  Tanoredus, 
Goscelinusquoque,qui  tunctomporiBurbeiu  regebai 
Maresium,  ct  ipae  transit,  aecum  duoens  quidquid 


dani  altum  omniatenere8iientium,sperantquoquo- C  virium'habet.   Turci    adveniu    Boamundi   audito^ 


modo  consueverdnt  turbare  exercitum,  celcrique 
reditu  improvisK  tarditaiem  evadereuliionis.Egre- 
diuntur  ergo  certatim  currcntes  ad  8poIia,aIiialiis 
pr«cursum  invidentes.  Paucis  manentibus  fere 
exeunt  omnes,  adeo  incautos  fallebat  opporiuniias 
simulata  :  currunt  ad  proedam  et  indulgciur:  one- 
ratis  jamque  ad  portas  regredientibus,  iniercurri- 
tur.  Nam  qui  obumbraii  et  parati  exspeciant,  con- 
fe&tim  via  patefacia  accclerant,  portis  opposiii.re- 
ditum  oxcludunt.Tancredus  super  exclusos  irruit, 
sine  cunctatione  aut  Ccipiuniur,  aut  nccaniur.  Per- 
territi  itaque  reliqui  cusiodes  et  paucissimi  facii, 
ne4|ue  muris,  neque  sibi  conHdunt  :  peiunt  uliro 
pacem,re8eranda  oiTernnt  claustra^adingrcssumin- 


Edessam  dimiiiunt,  abscedunt  pauluium  Martia 
avidi,sed  dissimulantes  :  ea  quippe  aaiuUa  fugaxu 
simulant,ut  fallant  advenas  inconsulte  aecuiuros  : 
ut  hi  per  nota  ad  tuta  deveniant,  illi  ad  perionkim 
per  ignoia  ;  ut  hi  ad  panem,illi  ad  famem  ;  ut  hiad 
armorum  supplementa,illi  ad  dctrimenta.Sic  paul«* 
tim  triduo  uliraCarras  urbem  eliciendo,alii  fallujit, 
atque  alii  falluntur :  donec  ad  flumen  Chohar  veai- 
tur  et  iransitur.  Illi  urbi  belli  dilatio  TurdBJam 
sufflcit ;  fugae  obmissa  simulaiione,  bellum  cient^ 
bellum  voce,  bellum  manu  exercent :  oonsumma'* 
tum  esse  de  nosiris  putant,  quasi  traasgressis  fltn 
vium  ereptasii  fugoa  liberta8,fatigaiis  exitinere  Yt-* 
res.Ncc  ionge  a  vero  putandum  est :  sic  est  actum. 


vitant,  iuti  commercio  egressus.  Placet  principi,  j)  Ghrisiiani  iernis  agminibus  incedebant^Boamundus 


sicquo  posi  labores  diuiinos,quietis  domum  Antio- 
chiam  revisii. 

CXLVIL  —  Archiepiscopus  Mediolanensis  cum  comite 
Pictavensi  contra  Danismam  superatur ;  redimitur 
Boamundus. 

Tunc  iemporis  Ansclmus  Mcdiolanensisarchiepi- 
scopus,  Willelmusque  comes  Pictaviensis  conira 
Danismam  in  Romania  praBliati,archiepiscopu8  in- 
terimitur:  comes  vero  vix  Turcorum  manusevasit 
fuga  iapsus;  tandem  vero  pauper,  inops,  nudusad 

(6)  Genus  aureorum  tunc  in  publicis  commerciii  oelebre,  a  quodam  imperatore  ConstantinopolitaBOi 
Micbaele  nomine. 


dexira  :  sinistra  et  parte  et  sorie  comea  Baldninua  ; 
ambo  incrmes,  indeparati,  improvidi.  TaDcrfidus  tn 
mcdio  paraius,  providus,  armaius  ;  Tunci  aniece- 
debant  non  longe  quasi  pr<BVii,  prope  habeates  ex* 
cubias  qu(£  statum  omnem  Francorum  nuAUapent. 
Lucis  quadrans  supererat,  transierat  dodrana,  cuin 
Franci  casiramctari  incceperaijt  in  ordine  prnscri- 
pto.Ergo  ubi  guie  paratus,  quis  non,  ab  espiorato* 
ribus  Turci  agnoscuni  :  repente  oonverei,armatum 
Tancredum  declinantes,  hinc  Boamufidi,  inde  Bai- 


m 


mmk  XANGQSDL 


doiai  Qx^roUMBB^per^iui)^^!;  niHilBi  tegRHn»iQ4ii!ere  i\^  ctis  eifisibua,;  «rcubusi^a  iiiiefiiliAiiiUiniUNi^id^co.n» 


b'cet,>  mjde  ea^la-  pugjmkt  et-  pectere.  AAtiocihenl 
rgaiateiBe  BMiiatur,  nudi  DeqM0tM&t>  ca^tiuse^Keedere' 
c«gwtur.  IUi^  boBtibue  ekeagiireiAasambitioaamr 
que  SBfpeUectileB  ooettfNatia,  nostrivespirantiaer^' 
qjkia  licet,  bello  se^  aptantea»)  rerura  damno  saJvaqt» 
oorporii,  eaa  aoiiUefe-  kuorifaoere  vocatvt^ 

GICLIX.  -*  Captivus^  dmitar  Balduinus  et  UmedixOM 
archiepucopus  qui  a  Tancredo  liberatur, 

Ai.  Edesaaoi  subito  percuat,  nec  sua,  nec  se  tuert^ 

licet ;  capitur  BaldiiiBtiai  vmotue^ue.  abducitur ; 

ftanediottts  queque  iAfalix  aQchiepiscopu»  oaptus 

tmtielMHur^  impoaita  huBiQina  geminor%tm  aaroina; 

clttVMA^erum.  la  cum  aAteactem  Tanopedii  ducere*-* 

tnr :  Tanorod^!  Tanoi^de !  lerf  opem>exel(imftt>  mo«» 


debatur.  Quam  turbatiue  erait  a  timoro  oenlits.c^jfui^: 
uon  mloua'  ii^eriore  extenior  l  Igiiur  oeAsoMeilftigae 
rogans  rogat :  «  Audiie,  flUiy  audiAe  patndia^  a^aei^ 
dite  hoc  quod  a  puppi  pendetremig^ittmrnon  modo* 
oursum  non  moderaAs,  vemiflr  etiam^tedf  ii»:;absc«T> 
dite,  inquam;  non  erubeaco  io  ten»pe8tata  hiao<  juh^ 
menti  tergum  premere  decurtati,  duniniodoilevati;, 
absoidite,  sao  peccata-  vestra  Deus  absoidai^.ego  au>-. 
tem  absciflsorie  omnia.  absolvo.  »  MuUi  obaerdtiifv 
auribus  tr^aeunt^  toor  cieoas  aures  db«mttai;;Bo; 
miuia  alium  miacrebat^adeosuaaiBgiiUialBigBba»^ 
tur  misei^t::  jam  raueeerat  olamandMuiU-itfluiftB; 
coafttf a^» tandom  remedi.ttmaaoij^it^ pemiasiodHa^taf: 
men  prfleseriptffi  commeroio;  AbaelArutiittr  setiioet) 


iiioiirfiH,^  UbeiiaA  ao  reduciii.  Ubeffatum'  Qfculjto  resti*' 
tttitw  pffdpter na  di»ilt  asaiatore»^  tvemexitem  solaiar^ 
pmeente  80  dooet  nihil  eseoitimendum;.  Dehiiic  ai^ 
denUliaeteaac^fredi^viBapeirQbatat»  miliiiaequedeborw 
taliQ^noelietTioittiaaDQiaieeseTobjieiens:  eadfMniOJaje^ 
«fiDTBoamondiim  tenat;  placotiinoirastinuiiirbellum' 
di£B^Bre.  InieMa.neetis>Gaiigf)  orbem  involvi(i,^di8pa- 
■fti&  exonbiia,  pniaeipea  oorppra  daataopoii  ;;aii 
Ywignii^  ^  qiioa' non  alebat  oturiavfugflrinvigiiantf 
ff),  Ytsamt  sorteift  waurosrse  die  orastiBi  forou^ 


veat. te  mlaari^podna»  BoAediotiv  Audituseatrclamoc,!  ^  duo  io  faicto  iino :  milesia  Boxa^  juflQeniuiivaeauda;) 
alq)id]nbi,  oidus  eaae^,  Marohieidea  aigiiovit;,  iUioo^     mileadum  oaudam  metity  iaijeiiedictibmbusiaeim^^ 

nat,  metit  quoqne  de  benediotioBibue:  dimi  eiipalr» 
tfidaircha:  opot  ei  corde  et  dMlrar  beoedKnt*  Mesadr! 
itaquecum  sranil  et^atidafiaet.benedibtiottemimesf^ 
auissei,.  ad  uaqueBdeaaamrexiftdeaooialf^Onteeo) 
currit  cui  facultatem  cudrrendiireddideirateffeptaBiu 

GI^I.  —  SmiMda4a9wi^  EdBsm  Tmmdo';  HtMe¥,^ 
captis  vicinis  oppidis,  Artfiasiutn  ingredliinihtr. 

PoptduB  > quoqitto  reliquu»  ill  tto  oeB¥eiliii&t;  ei  qui 

primaium  obtinebant»  poatreini.  Hlie.et«aaii  oonfiftf 

mitit'qttem>fialduioo  debeant  ereare  8Uoce88orteD(& 

qui  sxtlti  iaxiim  fm\w  pendeirtt  valMti  BuetioeBau 

Tanoredufl  eligitur  dtgBfUf ^  ipse  maMi'  et'regit:< 

BoamundttS':«ero  Aniiodnam  iremeat*  Igittt^divui»^ 

gato  per  uirbea  finitimae  iFrencortimdainQo^i  Cfdicef  I 

viaa»  Ulam  quaei.  portam  unioam  vigiles*  obserVa- &  SyH,   PfaoBnicea  eituUaAt,.  subaeti  pariiar  stipier 

bani::  ne^  per  eaoL  genii  exterrit»  refu^um:  pate^ 

nts^  Igilur  tentaitores  fugie  dum  {>auo!  suni^  vodo 

aBtnaiuri :  ubi .  mulii^ .  n^queunt aroeii.  GenfaemnituB 

odieium  principis;.  ubi  populum  oootorbat  formido 

moriiB^  rumpttntujtiue  olftustra  prcihibita^   cuitt 

aniliipiicaiur  eauindanflfturbaL  Sed  et  alii  alionsum 

a:ripa.ad.ripam  ligna  trajeoerant,  quibus pro  penio 

atefattBiiir :  Qusiodes  itaquecoduntooactiyJBoamua»- 

dom  eseitaiiti^  cuatodke  vim .  illaiam^  quosruotur,  fu^ 

gatnipffodauii,  TanorQdumsquoque  jam.exoieratruk* 

oaor;  pacant  reditum-asibo,  dereliotos  ae<aipepulo 

coBBiMiaiiteB*  Aliia  fiastiiiare  libet  ao^prfleeurrm^ 

HnMBeilOifliibsBqili  acmocad:  ipse  proiimiroaeou* 
bBBiiimt  idkioppQnitur;  alii  fugam  matiirani; 


GL«.  —  CknsUami  pugam^  capumU 
Obstabat  fluvius  reditui^.  unum  dimtaKai  habena 
vadum,  reliqui  cursus  ripasprominentiasuaimper 


subigendi.  Ht  motum  de  oorde-exxmtittDiy  iUide^i 
tioe  jugum.  Thareum,  Adaiia^.Memiata  in  jaB(gitaQi 
Fevertuniu  r,  iGraoes  BuecipiiiiQi,noB4rateiextriidoaiAi 
Tonci  ingrediuntur  Arthasiumv  totam  usqufepontettBt 
Far^  vicintam  popuJantur.  Poetremo  nicvesKhneBi 
qnam  maxima  multitudo  Laodici»  port^mfrep^eBi; 
et  ipsfi&armis  plen«  non  minus  fabrilibuaaiiiueliei* 
licis  beilum  simul  gerentoB!  et  fabricam.  GameBtQ 
oemenlairiisque  advectisi  fdbrioare  incipiuiii>;  Btual 
poBcentibus  papietinfle  abundanty  nuinitor  poiiBB^ 
inrgrt  fabricai.  Vix.BoamundusrumoremaeceiiBniiii 
eum  imperfecti:  operis  spe  impulsnJB^  adraitAte 
omnia  invenit  imperfecta»  Stabat  aupiraportfiBipot)* 
tam  antiqna,tuvriB  de  nomine  saneii  Eiie'Ctigno<ni4 


IfM 


aiii  caioariiniB  utuntttr.  MisertuBeBtii»  Q  nata^  soliuB  interaiiiioporiuBftnovooperea^l^nnetai 


pktttBOffi  DfeuBi»  Tueeis  fbgitur  ignara^  illos 
bBfcpbai^opor-altus;;  dbmifuga  vigil  callcB  supel^ 
heifiai  omat  ppetieBa :  abiiainni  ve^es^ .  papilioncBi 
BBsa:afg^nte&aiisreaqn8r  eb  quidqind  grave  eat  fu'» 
gamqpe  moratiic':.ipfla  etiam:  vtt»  prfisaidiunl;  amxa^ 
hnberinaleieoerativias^  pnlverem  inluium  oonvei^ 
terai^  .eqiri  ei  pedilnbiDOO^  et  cauda  sardnatarda^' 
baaUir«ANierat'BeEnacdusKpatriarcha,  et  ipse  cum 
fogiejitiboB  ftigiebaiy.el  mukejuslntosa-cnmtardiB 
tatdalN^r;liemeieiBiinBtabat«  instentes  tamenstri)- 


Hano  qiioque  Bmniuai  Gr«oi j.  ei  oaatro  buo  oonii'^ 
nuani,  CabriDalO'  arcn  auper  poetum,  UBUS^gfaAilft 
inter  se  ab  hac  preevii  ad  illud^et  muOiBiinis  ilrkni 
ad  remigium  hosiile  arcendum. 

CLII.  —  Boamundus  revocat  Tancredum. 
Videns  Boamundas  omniaadversari,Antioohiam 
revertitur,  moxque  de  statu  principatus  sui  in  ooiHr 
mune  traetare  disponit :  Tancredum  revocaiyeai 
cum  partiatur  curas,  apprime  necessarittm :  vooattt9 
ille  nil  pigritaa8adest,quinihilunqii&mpigriiaadB 


ff)"  Iffane  Gbristianorum  ra9itta  Aigam  reftert  etiam  Gnillelmus  Tyrius^  li!>.  xi,  n»  dQ^  aedblB^oimiit* 
baa  JBiiqBinBUniiiedBBtitaBUBn  -^ 


Patbol.  CLY. 


19 


sgi 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONtJM.  DE  BELLO  SACRO. 


S88 


fecit.  Habita  itaque  iDtra  beati  Pelri  basilicam  con-  A  <lum :  vix,  ab  I  vix,  utinam  Boamundum  audiant, 


B 


cione,  Boamundus  sic  orditur : 

(t  Magna  opus  est,  o  proceres,  bac  in  tempestate 
providentia,quam  si  negligimus,  perimus.  Invaluit 
contra  nos  gentilitas,  vias  nobis  circumcirca  obs- 
trozerunt  Grsci  et  Turci:  geminas  totius  orbis 
opulentissimas  exasperavimus  potestates ;  Constan- 
tinopolim  et  Persida.  Oriens  nos  per  terram  territat, 
occidens  vero  et  terra  etmari:namutaliaomittam, 
Arthasium  hactenus  Antiocbiffi  clypeus  fuit,  modo 
arcus  intendit,  modoinnosacuitsagittas^nospauci 
Bumus,  et  tamen  semper  de  paucis  flmus  pauciores : 
valde  imminutus  est  numenis  noster,  ubi  unus  est 
amisBus  comes  Edessanus.  Proinde  vigilate,  consi- 
derate  attenti,  quid  in  tanto  rerum  cardine  sit  agen- 
dum  ;  ego  quod  sentio  breviter  exponam.  Expeten- 
d«  8unt  nobis  vires  transmarinffi  [al  transalpins], 
Galliarom  populi  concitandi,  audacia  illa  aut  nos 
liberabit,  aot  nolla.  Utimini  me^  me,  inquam,  hoc 
in  negotio  ministro ;  ego  pro  salute  vestra  non  re- 
cuso  laborem,grati8simu8  est  mihi  meus  ille  labor» 
per  quem  vobis  paretur  quies.  » 

In  his  desinit  «t  sedet ;  surgit  Tancredus,  et  ab 
his  indpit. 

«  Prudenter  atque  manifeste  expositam,  o  proce- 
resIaudististamroburhoBtium,  quam  inflrmatatem 
nostram,  originem  quoque  ac  finem,  causas  et  re- 
medium.  Pullbhre,  bene,  recte  super  his  disseruit 
dominus  princeps  noster  Boamundu8,necdedignatu8 
est  morbo  medicinamqusrereseofferreministrum. 
Verum»  o  prooeree  1  quorsumnam  istud  ?  an  in  nobis 
non  e8tquimittipossit?nisiisclongetur,quipotiu8  C 
kmge  poaitus  fueratacclamandus.  Circumdantecau- 
las  loporum  agmine^praesentiapastorisopusestnon 
absentia ;  illepresens  periculo  se  opponit,  canes  inci- 
tat,  pradones  arcet,  gregem  liberat  ;idem,8iabsity 
cessat  latratuSy  crudescitrapina:ipsequiescit,grex 
dissipatur.  Valde  et  merito  secordiam  meam  incre- 
pabit  «uditor,  ubi  sonuerit  Boamumdum  abiisse, 
mansisBe  domi  Tancredum.  At  fortasse  in  verbo  illo 
tentatuB  sum :  ut  quid  animi  habeam,  audito  eo, 
manifestem.  Palam  est  voluntas  mea,  non  reprimp 
«stuantem.  Hoc  pro  salute  communi  periculum 
mihi  expostulo,  tutus  aggredior,  pro  munere  am- 
plector :  utque  peUtio  assensum  impetret,  coram 
Deo  polliceor  sedulitatem  in  obsequio,  celeritatem 


qui  ad  exsilii  laborem  vocandi,  nunc  placida  com- 
posti  pace  principantur.  Quapropter  de  c®tero  jam, 
ne  cujuspiam  temeritas  dispositioni  meffioccurrat, 
ire  proposui :  non  est  mutabile,  stat  fixum,  solven- 
dum  est  votum,  quod  mea  fecit  ferro  compedita  de- 
votio.  Absolverunt  me  beati  Leonardi  suffragia,  ego 
votum  visitandi  eum,  aut  prsmoriar,  aut  absol- 
vam.  » 

GLIH.  —  Boamundus  relicta  Tancredo  Antiochiaom' 
nilms  desUtuta  tramfretat, 

Conticitum  est  de  caetero,  nequeultraaquoquam 
voluntati  principis  obviatum,  quoniam  quidem  no- 
tum  est  in  populis  proverbium,  lex  sequitur  regem, 
quo  vult  rex  ducere  legem.  Paratur  ergo  navigium, 
habent  remiges  paratosdensBbiremes,  quibustrina 
simplicis  remigii  sociantur.  quas  vulgo  sandaiias 
vocant.  Hoc  Boamundus  contentus  numero,  in  con- 
spectu  classis  Pelasgs  transfretat^relictaMarchisi- 
dffi  Antiocbia.  Asportantur  aurum,  argentum,  gem- 
mse,  pallia ;  urbs  absque  tutela,  absque  slipendiisy 
absque  stipendiariisTancredo  relinquitur.  Habuisse 
me  veridicos  memlni  relatores,  qui  ea  penuria 
illum  vini  abstinuisse  prsdicarent,  aquie  simplicis 
haustu  contentum.  Dumque  vel  modico  uti  Lyso 
propter  stomachum  blande  moneretur :  Sinite  me, 
aiebat,  cum  abstinentibus  absinere ;  fixum  fixi  de 
genimine  vitis  nolle  accipere,  donec  omnibus  suffi* 
ciam  dare :  absit  ego  crapula  distendar,  commili- 
tones  mei  inedia  marcescant! 

CLIV. 

Jamque  soles  fere  quadraginta  inopia  pertingebaty 
cum  pleno  comu  copiaadest,  aurumque  non  modi- 
cum  coeli  pluunt.  Quidam  decivibuspenuriacuria 
audita,  misericordia  motus  Tancredum  adit,  postu- 
lansque  mercedem  statim  impetrat,  ut  penuriam 
levet,  opem  ferat.  «  Habet,  inquit,  urbs  ista  oente- 
nos  cives,  singulis  quorum  marsupiis  facile  est  ao- 
reos  efTundere  millenos.  Rogati  non  tenebunt ;  tu, 
domine,  roga,  cgo  nomina  patefaciam  qusroges. » 
Obtemperatur  consilio,  nominanturscribendi,  scri- 
buntur  vocandi,  vocantur  rogandi,  rogantur  intoa 
missi.  Incusatur  urgens  necessitas,  in  quo  petitio 
prffisens  excusatur,  fulcit  excusatam  retributio  pro  • 
missa,  ut  non  tam  sub  nomine  doni  quam  mutui 
peti  videatur :  nec  reticetur  vicina  hostilitas,   non 


ifi  reditu  ;  ao  ne  qua  forte  ingenium  meum  crapula  q  repellenda  nisi  armati  occurrerint,  nec  occursuri 


turbet,  latice  contentus,  vinum  nesciam,  donec  re- 
ducem  me  Antiocbia  excipiat.  Subinde  etiam  fas 
mihi  esto  sub  iisdem  tegulis  biduanam  agere  quie- 
tem ;  ante  vero  nefas.  Hffic  meis  si  jusseritis  onera 
libens  humeris  imponam :  gravioribus  ultro  oneran- 
dus,  si  graviora  imposueritis.  Objicit  Boamundus* 
Magna  res  est  de  qua  agitur,  magno  volumine  tra- 
ctanda,  severs  vix  cuiquam  personae  impenetrabilis. 
Propositi  est  nostri  graves  excire  potestates:  hoc 
non  cuivis  hominum  contingit,  non  potest  gravia 
movere  nisi  gravis,  magno  opus  est  flatu,  ut  possit 
^uercus  alta  radioibus  evelli.  Non  audient  Tancre- 


nisi  auro  intercedente  provocati.  Tot  confluentiboa 
in  unum  causis,  demum  efQcitur,  ut  praescriptas 
aureorum  numerusimpetretur;  quibusreceptisMar- 
chisides  confortatus,  militiam  confortat,  jacentem 
suscitat,  inermem  armat,  supplet  numerum  qui  ex- 
ciderat,  neque  donec  deficiat  aureus,  cessat  augere 
militarem.  Exinde  prostrata  resurgere  coepit  Antio- 
chia,  et  de  territa  fore  terribilis.  Arthasium  statim 
aggreditur,  qu»  cum  cdiis  matrem  infestabat,  om- 
nium  tam  acerbissima  quam  proxima  Syrorum. 
Hanc  igitur  primam  Tancredus  circumdat  ad  c^jus 
ictus  vix  stant  turres  sillicibus  concusaa ;  quod  au* 


589 


GESTA  TANCREDI. 


S90 


dieD8  Raduanus  (8)  Kalepli  rez  cum  iriginia  milli- 
busaccurnt  adversus  paucitatcm  in  multitudinecoD- 
fidens  !  Arthasienses  quoque  illi  se  jungunt^omnes 
adversus  Antiochiam. 

CLV.  —  Arthasio  Raduannm  expetlil, 

Eratmedia  intereos  planities  scopulosa,i>erquam 
utcunque  caballis  ire,  currere  vero  omnino  non  11- 
ccbat :  vel  ai  qnando  ad  cursum  quispiam  cogere- 
tur,  nec  pedem  ungula,  nec  ungulam  ferrum  tueri 
poterai,  quin  cautes  aspera  calcem  permoleret  equi- 
nam,  equus  atque  eques  ruerent  prostrati.  Tancre- 
dns,  ea  re  cognita,  paululum  secedit,  illuc  hosiibus 
permiitii  accedere,  qua  loci  difflcultasfugam  remo- 
retur,  quod  Raduanus  aut  negligens,  autignorans, 
hac  mililiam  impetii  Cbristianam ;  illa  ianquam 
torpida  loco  manet,  susiinei  donec  lancea  suum 
habeat  iempus.  Jamque  prstergressis  loca  aspera 
Toroifl,  Tancredus  quasi  a  somno  ezeiiaius  in  me- 
diia  fulminai :  illi  facile  ierga  vertuni  speranies^ut 
esi  moria,  fugiendo  gyrare,  gyrando  sagittare.  De- 
lusa  8unt  aut  eorum  spes  et  aries,  deiuserunt  eaa 
lanoea  et  via :  altera  urgens,  altera  cursus  impa- 
tiens :  b«c  iergum  fodii,  illa  gradum  sisiit.Inutiles 
igiinr  equi,  pbareirffi  ei  arcus  abjiciuntur,  confidi- 
tor  pedibus  propriis,ubi  diffiditur  alienis,suis  quan- 
tum  licet  uiuntur :  bumani  suni,  maleni  esse  cer- 
vinos :  ne  iamen  nibil  egerii  Raduanus,  paucos 
Cbriatiani  nominis  sagiiiavii,  reiiquam  operam  de- 
dii  fuge  ;  sagiitarii  ejus,  pars  evadii  saucia,  non-> 
nolli  csai  prosiernuntur. 

GLVI.  —  Antiochiam  victor  revertitur.  Apamiam  cir- 

cumdat. 

Vietor  itaque  Tancredus  Artbasium  recipit :  ea 
muniia»  Aniiocbiam  revertitur :  confortata  spoliis 
infidelium  fides,  imo  quasi  a  mortuis  resurgens 
expergiscitur,  renovato  principe  gaudet  fortunam 
renovari :  ipse  etiam  accipitri  conformandus»  cui 
negata  diu  volandi  licentia,  longus  carcer  animos 
tabefecii ;  ea  demum  reddita,  si  missi  ad  rapinam 
primos  impeius  foriuna  juverii,  in  desiderio  sunt 
secundi,  visaque  gruum  caterva,  tenentem  vezai, 


A  opporiune  imporiune  super  voliiana.  Ardore  pari 

Tancredus  inflammaiur,  ubi  nacius  victoriam^spo- 
liis  Calcpti  ditescit.  Jamque  Laodiciam  novam  ag- 
gressurus^  monetnr  veterem  multiplicatis  bellaiori- 
bus  fulcire  :  ipse  Apamiam  reliquo  cxercitu  circum- 
sepiat  ;factumque  est  ita.Rependit  Tancredus  Ore- 
cis  vicem,  qui  castrum  castro  opposuer&nt,  nunc 
contra  ipse  Castrensibus  Castrensesobnrmai^Apa- 
miam  vero  non  plurimo,  sed  sirenuo  miliie  oircum- 
dat,  quasi  morti  addicto  et  ipseaddictus.PropeSy- 
sara,  propo  Haman,  prope  Rapbania,  prope  alia 
complura  tam  oppidaquam  urbe8,omniamini8ple- 
na  et  hoste  fremiscunt.  Obsideni  ergo  Cbristiani 
urbem  unam,  Cfiristianos  vcro  urbes  mulis  ;anno- 
nam  qui  quaerere  egent  nequeunt,nisi  bipertiio  ezer- 
n  citu ;  pars  altera  maneat,  altera  exeat :  sic  divisi 
periculum  declinant,  quod  vizsufficianicongregati. 
Deo  sunt  bsBc  ascribenda,non  viribus  bumanis^pa- 
lam  pro  Cbrisiianis  Cbrisius  dimicat. 

CLVII.  —  Summa  Laodicensium  nscessitoi. 

Nuntiatumque  ei  deLaodicensiumsuorumpenu- 
ria,  quod  data  pascendis  ipsis  alimenia  defectum 
minarentur :  in  proximo  aui  ingressuram  fore  ce- 
rerem,  aut  egressursm  manum  bellatricem.lngrea- 
sum  autem  probibebai  magnus  bostium  numeruSy 
qui  por  compita  insomnes  ezcubabant.  Turbaius 
nuntio  princeps  (noverat  enim  quia  sola  fames  ur* 
bes  asserii,  nescii  plebes  Jeluna  iimere)  in  partes 
varias  animum  fundit :  anne  babendum  postponat 
babito,  an  habitum  babendo.  Durum  eat  multum 
C  labore  partam  Laodiciam  abdicere,  grave  Apamiam 
ex  facili  parandam  dimittere :  nam  quasi  imposai- 
bile  constat  esse,  ui  et  boc  faciai,  et  illud  ncii 
omittai.  At  virtus  que  sola  res  impossibiles  ad  poa- 
sibilitatem  redigit,virum  confortat :  monei  peienii- 
bus  opem  cursim  succurrere,  mansuros  ad  castro- 
rum  regimen  milites  sic  hortari :  «  Eia,  Chrisii 
martyres  !  parate  fundi  atque  fundere  pro  eo  san- 
guis  ;  constantes  estote :  bene  ccepistls,  bene  con- 
summate  :  non  vos  terreai  pauciias  vestra  ;non  est 
victoria  in  numero,  sed  in  Dei  virtuie  (2).  » 


(8)  Wilbelmo  Tyrensi  dicitur  Roduanus. 

(9J  Ita  desinii  Historia  Radulfi  ;au]s  autem  flicrit 
tanti  ditcriminis  eventui,  paucis  nis  verbis  refert 
Fulcherius  Gamoiensis  lib.  ii  Hisiorie  Jerosolymi- 
tanc,  ad  annum  1105 :  Tuncredus  autem^  ait,  non  D 
m  midta  gente^  sed  in  Dothino  spei  tux  figens  an^ 
choramf  aeiebus  suis  bene  compositis,  contra  hostes 


illos  incunctanter  equitavit.  Quid  longius  morert 
Audacter  ante  Artasiam  in  eos  irruit,  et  Deo  iuffra* 
gante  illi  protinus  pavore  circumfusi,  dorsa  fugce  d#- 
derunt.  Fugerunt  et  fugati  sunty  ijui  fugere  non  potuii^ 
nec  mortem  evasit.  De  interemptu  non  fuU  numerus. 
De  equis  eorum  plures  habuit  Tancredus.  Signum 
quoque  regis  fugittvi  retinuit,  eic. 


tX^jL  AD  GODEFRIDUM  APP^ND.  IL  —  MO^mM.  DE  BELLO  SACRO.  593; 

■■■■t      -     '  .■■■■■■■'■'  -'    -    I"  '   ■  ■     I, '■  ■  f    I    ■  1  r  .  .  ,  ,  ,  ..,  I  ■    ■  TS 

BiAIMUlfDI  DS  AOILES 

CANONIC!  PODIENSIS 

HBTORIA  FRANCOaUM  Qll  GEPERUNT  JERUSALEM. 

^pud  BiQNGAiiPi  Qfis^Beiper  Francos,,  sive  Orifnlakm  expeditionum  et  regni  Francorum  Hierosolymilani 
Mi0Hiai^variiSf  sed  iUius  seoi.scripboribi^  lilleHs  commendata.  —  Hanovise,  1611,  in-folio,  p.  489.) 


MONITUM 

Rcdintindds  de  Agiles  vel  Agilaeus^  canonicus  Podiens^s»  Qt  Qpiscopi  mu  Qui  ^mul  Qome^  TiolQsattup 
erat,  capellanus,  eum  quo  aii.  lOO&in  ierram  sanctam  i^t^ii^  etrGs.ibi  pier.  qjuinj(|UQanium  gestas  testia 
aMTcrri^  descripsit.  De  comite  S.  iEgidii,  id  est  Tolosano,  et  episcopo  Podiensi  prascipue  iscripturum 
80  profitetur  in  prffifatione.  Adfuit  cum  efToderctur  lancea,  quam  et  in  prselio  tulit.  Ad  sacerdotium  pro- 
motus  est  in,  hoc  itinere.  Scripslt  precibus  Pontii  de  Baladuno,  et  inscribit  Orthodoxis  et  TranBalpini» 
diidnibus,  nominatim  episcopo  Vivariensi.  Fuit  autem  bic  Pontius  miies,  vir  nobilis,  et  familiaris  eomiii 
l^losano ;  quod,  praeter  hunc,  notat  Tyrius  lib.  vii,  cap.  17^  alii.  ManuscriptaQ  Gallic»  membrans  vocant 
Uamt^de.  Btdadon  ei  Baladun,  Lapide.petraris  interfectus  in  obsidione  Archados,  temere.  a  comiteinr 
Qq&pta^  dij^us  memoria  posteritatis,  posteritatis  ipse  intantis  periculis  memor.  Pontium  Balonensem  vocat 
Rbbertus.m/ra,  (^/LY44,/m. 32,33.  Ab  eo  scriptam  hujus  belU  historiam  qu»  Londini  exstet»  iegimm  in  bt- 
b)ibtheca  G^snenana :  quae  et  Haimundum  de  Podio  laudat  auctprem  scriptioDis  cjusdem  ai^gumenii  Miira» 
#tie>  i^V  fallor,  eadem  cum  hac  nostra.  Petavianus  Liber  principalis  bellorum  Domini,  citai  Raimundw^ 
da.j^rguMierSf  at  nos  ipse  Petavius  per  litteras  docuiti  Sed  hanc  habemus  ex  ms.  uno  Vulcobi&no.Guil- 
U^ml  Ancelii ;  altero  noe|[triO,  quem  nobis  dono  dedit  Lingonensibus  nuper  juridicundo  prsefectus,  reip. 
i^^uaiosissimus  JoanDes  Russatus.  Libri  extrema  sjintab  alio  auctore,  quod  dictioindicat  et  testatnFVvl- 
o6i)iantis :  ea  uncis.inclusimus.  thclpit  ab  comilis  Toiosani  in  Sclavoniam  ingressuiet  narrationesa 
cJuMefn  iHitiB  quinquebnii  persequittir,  soilicet  adiUam  de  Ammirato,  ita  enim  vocat,  BabylonisQ  vir. 
otoiank. 

PRiEFATIO  AUGTORIS.  ^  invia  et  montuosa,  ubi  nec  fera^  nec  volucresper 

Episcoypo  Vivariensi  domino  meo,  et  omnibus  or-  treshebdomadas  vidimus.lHColfflregionis  adeo  agre- 
tl^od(a|s,  Poptius  dq  Baladuno,  et  Raimundus  ca-  s^s  et  rudes  sunt  ut  nec  commercium  nobis,  nec 
ndnicus  Podiensis  salutem  et  laboris  nostri  partici-  ducatum  praebere  voluerint,  sod  fugientes  de  vicis 
pationem.  Necessarium  duximus  vobis,et  Transal-  ®^  castelHs  8uis,dcbiles,  anus,  pauperes  et  infirmcts, 
ninis  omnibus  maqifestare  magnalia  quae  Deus  no-  Q"^  *  \onge  prae  inflrmitate  ^ua  sequebantur  exerci- 
Biscum,  solito  pietatis  Quaji  more,  fecit  et  assidue  *"™»  ^^  ^i  multum  nocuissent,  ut  pecora  trucida- 
facere  nbn  desinit :  maxime  ideo  quia  imbelles  et  ^*^*»  ^^^c  facile  nostris  militibus  erat  latrones  in- 
Ba-yidi  recedentps.a  npbis,  falsitatem  astruere  pro  ermes,  locorum  scientes,  per  abr^pta  monlipm.et 
vj^tat^  uj^untur.  Sed  q^i  apofitasii^n  eorum  vide-  condensa  silvarum  persequi,  sed  assidue  eos  sus- 
lii,  verbaet.oongortia.eorumfugiat.Bxercilusenim  tinebant:  nec  pugnare  valentes,  neo  siae  pugaai 
I>^  etei  pro  peccatiB  flagellum  Domini  sui  susti-  ease  poterant.  Quoddam  vero  facinus  egregiun» 
nuit^prp  pju3dom  misericordia  victor  super  omnem  comitis  non  praetereamus^  Gunj  conclusus  essei 
paganitatcm  exstitit.  Sed  quia  alii  per  Sclavoniam,  aliquando  comes  a  Sclavis  curo  quibusdam  mili- 
alii  pcr  Hungariam,  alii  per  Longobardiam,alii  per  ^i^^s  suis,  impetum  fecit  in  Sclavos,  atque  usque 
mare  vcnerunt,  tajdiosum  nobis  ad  scribendum  de  p  *^d  sex  ex  eis  cepit.  Gumque  propter  hoc  Sclavi 
singulis  fuit.  Quapropter,  dimissis  allis,  de  comite  vehementius  imminerent,  etcomessequi  exercitum 
sancli  iEgidii,  et  episcopo  Podiensi,  et  exercitu  eo-  compelleretur,  erui  oculos  eorum,  et  aliorum  pedes 
rum  scribere  curavimus.  abscidi  jussit,  et  nasum  et  manus  aliorum  truncari 

{VT^JSfiJiUtj  ut,  taliter  fiJii2  deterritis  et  doloris  cogni- 

tione  occupatis,  secure  comes  effugere  cum  sociis 

Uli  igitur  Sclavoniam  ingressi,  multa  dispendia      suis  posset.  Itaque  per  Dei  gratiam  de  mortis  an- 

itineris  passi  sunt,  maxime   propter  hiemcm  qu»      gustia,  et  de  loci  difHcultate  liberatus  est.  Quanta 

tuno  erat.  Sclavonia  etenim  est  tellus  deserta,  et      vcro  ibi  fortitudine  et  consilio  comes  olaruerit^non 


CAPUT  PRIMUM 


^  RAIM.  DE  AQILES  HIST.  HIEROSOL.  iiA 

'ifkcile  refetetiftinn  esil.  Onadraginta  etenim  (fere  dies  A  atque  pluribus  interfeciSs,  caeteros  in  fugam  vertit. 
ih  Sclavonia  fuimus,  in  quibus  tantam  spissitudi-      Occurrebant   interea  pacificae  litter®  irtibei^toris 


nem  nobularum  passi  sumus  ut  palparc  et  per  mo- 
lum  reniovere  eas  a  nobis  aliquatenus  possemus. 
Tnter  h»c  comes  assidue  in  postremis  pugnans, 
semper  populum  defendens  erat ;  et  nunquam  prior, 
semper  ultimus  hospitabatur.  Et  licet  alii  mcridie, 
alii  vespere,  comes  vero  froquenter  mcdia  nocte, 
vel  galli  cantu  ad  hospitium  veniebat.  Tandem  per 
Dei  misericordfam  et  comitis  laborem  et  episcopi 
condliiltn,  sio  exercitus  transivit  ut  nullum  fame, 
nnnum  in  aperta  congressione  ibi  perderemus.  Ob 
Illam,  reor,  causam  voluit  Deus  exercitum  suum 
transire  per  Sclavoniam,  ut  agrestes  homines  qui 
Deum  JgnorabantjCognlta  virtute  et  patientia  mili- 


pacificae  litter®  irtipeiNitori 
circumdabant  tios  undique  hostes  imperatoriis  do- 
lis.  Cum  vero  venissemus  Thessalonicam,  in- 
firmatus  est  episcopus,  et  remansrt  cum  pauds 
infra  civitatem.  Post  haec  venimus  ad  qnamdam  ci- 
vitatem,  nomine  Rossam  ;  ubi  cum  manlfbste  ejHs 
cives  in  nos  multa  mala  molirentur,  pauHsper  n6- 
stra  solita  patientia  displicuit.Itaque  arreptisarmib, 
diruuntur  antemuralia,  capitur  ingens  prafeda,  et 
civitas  in  deditionem;  atque  illatis  signfs  tn  civita- 
tem,  et  acclamata  Thblosa,  quod  erat  sighum  cla- 
moris  comitis,  discessimus.  Venimus  ad  aKam  civ!- 
tatem,  nomine  Rodestol,  nbi  cum  milites  de  rogk 
imperatoris,provindictasnacontranosagerevelIent, 


tum  ejud,  aut  aliquando  a  feritate  resipiscant,  aut  k^  ^ultiexipsisinterfectisunt,eta1iquantulacaptapr^ 
inexcusabiles  Dei  judicio  adducanlur.  Tandem  post      da.  Veneruntibinobislegati  nostri,  qubs  pr»toiiierti- 


multa  laborum  pericula  apud  Scodram,  ad  regem 
Sclavonim  pervenimus,  ac  cum  eo  corties  f^quen- 
ter  (telemitatem  coi  firmavit,etmulta  ei  retribuit, 
iit  etercitus  secure  emere  et  qusrero  necessaria 
posset.  Sed  hffic  opinio  sola  fuit ;  nam  pacis  petitae 
\cf8  pcenituit,  cum  per  e{us  occasionem  Sclavi,  de 
inot^  solito  fhrehtes,  nostros  interficiunt,  et  qum 
poterant  ab  inermibus  arripiunt.  Quaesivimuslocum 
Ihge,  non  ultionls.  Hactenus  de  Sclavonia.  Veni- 
Aq8  Diracfalam,  credidlmus  cs^e  in  patria  nostra, 
ixialimantes  iihperatorem  Alexium,etsatellitessuos 
tfoMs  ectse  fratres  et  coadjutores.  iili  vero  ritu  leo- 
litim  incrudescentes,  pacificos  homihes,nihil  minu^ 
ijnaiti  arma  cogilantes,  invadunt.per  occulta  truci- 


musad  imperatorem  qui,  acceptaab  eo  pecnhia^om»- 
nia  prospera  nobfs  apud  imperatorem  ptt)miserunt. 
Quid  plora?  eo  verba  legatorum  i  Aiperatoris  et  nosftrb- 
rum  pervenerunl,  ut  comes,  relicto  exercttu',  sdlns 
cum  paucis,et  incrmis  ad  imperatorem  fiestinaret.  D9- 
cebant  enim  quia  Boimuhdus,etdux  Lotharin^»,  0t 
Flandrensis  comes,  et  alii  principes  hb')  preifaban- 
tur,ut  properaret  comes  convenire  imperat6rem<fe 
itinere  Hierosolymitano,  ut  assumpta  cruce  dox  A 
imperator  in  exercitu  Dei  fieriet ;  ad  h^o  edeblanrt 
imperatorem  dixTsse  omnla  ct!im  comite  se  acttiriiiily 
et  de  se  et  de  aliis  quas.  itineris  usui  fbrent.Prffiteh- 
ea  nuntiabant  bellum  immihere,  et,  si  anotoritas 
tanti  viri  abesset,  fortassis  incommbdum  fore.  Itd- 


dant,  in  nembribus,  in  vicis  remotls  a  castris,qua  0  que  cum  paucis  adventaret  comes,  ut  cum  exeN 

poterant  pier  totam  noctem  furabantur.  Et  licet  sic 

Insanireht,  tamen  dux  eorum  pacem  promittebat, 

et  per  pocib  inducias  Pontium  Rainardum  interfc- 

cerunty  et  Petrum  ejus  fratrem  mortaliter  plagave- 

iiihty  (^t  erant  hi  prineipes   nobilissimi.  Gumque 

Idetis  ultionid  nobis  offcrretur,  placuit  iter,  non  in- 

]iiHartitn  vindicta,  sed  incepimus  iter  nostrum.  Ha- 

bciimas  Ittteras  obviam  imperatoris  de  pace,  de  fra- 

terhttite,  et,  ut  ita  dicam,de  filiatione;  hsc  autem 

Vei^tenus.  Nam  ante  et  rctro,  dextrorsum  et  sini- 

Strorsum,  Turci,  Cbmani,  Husi  et  Tenaces,  Pince- 

iiati  et  Bulgari  nobis  insldiabantur.  Quadam  antem 

tlie  cum  essemus  in  valle  Pelagonia^,  episcopus  Po- 

diensis,  gratia  convenienter  hospitandi,  cum  pau- 


citus  suus  venisset,  compositis  cum  imperato^ 
omnibus,  nullis  in  moram  fieret.  Victus  tandem 
comes  est,  ut  hac  sola  vice  relicto  prsssidio  in  (sa- 
stris,  exercitum  prflecederet,  et  sic  inormis  Constail- 
tinopolim  venit. 

CAPUT  II. 
Facile  autdm  res  gesta  hactehns  me  scriptorelii 
quibusdam  laetitis  et  prospdritatis  gressibns  comt* 
tabatur,  quae  tanto  acerbitatis  et  ihoeroris  oheHd 
nunc  pfemit,  ut  incGepisse  me  tflftdeat,  cum  perfl- 
cerc  votum  sit.  Quid  vero  potissimum,  et  primam 
aggrediar  d  icere  ?  An  ihipisratorts  fraudulentissimam 
ac  detestabilem  admonitionis  dolositatem?  An  eier- 
citus  nostri  turpissimam   fugam,  hi  inopinabileih 


'Usper  a  castris   dtscessidset,  a  Pincenatis  captus  n  dcsperationem?AnmortcstantorumprincipnmeQd- 
est ;  qui  dejicientes  eum  de  mula,  spoliaverunt,  et      merando,  pehpetui  mceroris  monumenta  reliilqiiatti? 


in  capite  graviter  percu88erunt.Sedquia  tantus  pon- 
tifex  adhuc  populo  Dei  erat  necessarius,  per  ejus 
tnisericordiam  vit^  reservatus  est.  Nam  nnns  de 
iHtlcehatis,  dum  aurnm  ab  eo  quaereret,  a  cseteris 
isum  defendebat.  Interea  sonus  exit  in  castris,  et 
sic  inte^  moram  hostium,  et  impetum  sociorum  eri- 
pitnr.  Tallter  p'^r  insidias  cum  vcnissemus  ad  quod- 
dam  castrum  quod  vocatur  Bucinat,  didicit  comed 
qiiod  ih  angustiis  cujnsdam  montis  Pincenati  exer- 
dtum  nostrum  aggredi  vellent ;  qui  cum  militibus 
qtUbnsdatn  in  occultisremanens,Pinccnatis  occurrit, 


Hsec  autem  quicnnque  nesse  dcsiderat,ab  kliis  p6- 
tius  quam  a  nobis  requirat.  Hoc  tihtim  valde  Ae- 
morabilc,  silentio  dignum  excosamns,  qAod,  dum 
omnes  nostri  castra  relinquere,  arripere  f^lgiMn,  de- 
serere  socios,  dimittere  omnia,  qu«e  de  tatn  lotigiii- 
^uis  regionibus  asporlaverant,  meditttretaftur,  p^t 
salutiferam  pacnitentiae  atque  jejnnii  opem,  feld  tan* 
tam  constantiie  foKitudinem  sont  reducti,  ut  solus 
pudor  prius  habitse  desperationis  et  fugte  vehemeh- 
tissime  eos  afficeret.  Et  de  his  hactenus  dictum 
sit. 


595 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


596 


CAPUT  in. 


A  trione ;  dux  et  Alemanni  ab  oriente ;  comeset  episco- 
pu8  Podiensis  a  meridie,  nam  Northmanni®  comes 
nondum  erat  nobiscum.Sedhoc  unum  reticendum 
non  credimus,  quia,  cum  comes  inibi  cum  suis  ho- 
spitari  vellet,  Turci  de  montanis  descendentes  m 
duabus  turmis,  cxercilum  nostrum  aggrediebantur, 
eo  n:mirum  consilio,  ut,  dum  altera  pars  ducem  et 
Alemannos  impugnaret,  qui  ab  oriente  erant,  pars 
allera  Turcarum^per  meridionalem  civitaiis  plagam 
ingrediens,  ac  per  alteram  portam  exiens,  nostros 
facile  a  castris  propelleret^nil  simile  cogitantes.  Sed 
qui  consilium  impiorum  subvertere  solet  Deus,  sic 
apparatns  illorum  exinanivit  ut  veluti  disposito, 
ingredienti  jam  fere  civitatem  Turcarum  turm», 
hospitari  volentem  comitem  cum  suis  immisit,  qui 


HonoriGcentissime  itaque  ab  imperatore  et  prin- 
cipibus  suis  suscepto  comite,  postulat  imperator  a 
comite  hominium  et  juramenta  quae  caeteri  principes 
ei  fecerant.  Respondit  comes  se  ideo  non  venisxe  ut 
dominum  alium  faceret,  aut  alii  militarety  nisi  illi 
propter  quem  patriam  et  bona  patrtx  sux  dimiserat, 
Et  tamen  fore,  si  imperator  cum  exercitu  iret  Jeru- 
salem,  quod  se  su^osqne  et  sua  omnia  illi  committeret. 
Sed  imperator  excusat  iter  dicens  se  prametuere 
Alemannos,  et  Hungaros,  et  Comanos,  aliasque  feras 
gentes,  qux  imperium  suum  depopularentur,  si  ipse 
transitum  cum  peregrinis  faceret,  Interea  comes,  au- 
dita  morte  suorum  et  fuga,  se  proditum  esse  credi- 
dit,  et  imperatorem  Alexium,  per  quosdam  princi- 
pes  de  nostro  exercitu,  factsB  proditionis  commone-  n  primo  impetu  eos  in  fugam  vertit,atque  pluribus  in- 


fecit.  At  Alexius  dicit  se  nostros  nescisse  depopula-- 
tos  esse  regnum  suum,  et  suos  multas  passos  esse  in- 
jurias ;  nihil  esse  quod  comes  querebatur,  nisi  quod, 
dum  exercitus  comilis  solito  more  villas  et  castra  va- 
staret^  exerdtu  suo  conspecto,  fugam  arripuerit ;  ta- 
fnen  se  satisfacturum  comiti,  atque  Boimundum  ob- 
sidem  satisfactionis  dedit.  Ad  judicium  veniunt ; 
cogitur  comes,  prster  jus,  absolvere  obsidem,  In- 
terea  exercitus  noster  Constantinopolim  venit ;  et 
post  h»c  consecutuB  est  nos  episcopus  cum  fratre 
800,  quem  inOrmum  dimiserat  Dirachii.  Mandat  et 
remandat  Alexius,  pollic<>tur  multa  se  daturum  co- 
miti,  si  qussitum  hominium  sibi  faceret,  quod  et 
alii  principes  sibi  fecerant.  Meditabatur  autem  co- 
mes  assidue.qualitor  suorum  injuriam  vindicaret. 


terfectis  reliquos  insecutus  est  usque  ad  montis  al- 
titudinem.  Pars  altera  Turcorum,  quae  Alemannos 
oppugnare  voluit,exemplo  simili  fugatur  atque  pro- 
sternitur.  Post  hoc  machinae  exstruuntur,atque  mu- 
rus  impetitur,  sed  hoc  erat  frustra.  Nam  murus 
econtra  flrmissimus  erat,  et  viriliter  sagittis  et  ma- 
chinis  defendebatur.  Sic  pro  nihilo  hebdomadibus 
quinque  pugnatum  ost.  Tandem  per  Dei  voluntatem 
quidam  de  familia  comitis  et  episcopi,  satis  pericu- 
lose  ad  angularem  turrim,  qus  respicit  ad  austrum 
accedentes,  post  vim  facta  testudine,  unam  de  tur- 
ribus  cavarc  coeperunt,  et  cavando  ad  terram  pro- 
straverunt.  Itaque  capta  esset  civitas,  nisi  noctis  te- 
nebrae  obstitissent.  Instauratus  est  autem  murus  ab 
eis  per  noctem,  et  laborem  pristinum  nobis  inane 


et  tantffi  infamiie  dedecus  a  se  suisque  depelleret.  C  reddidit.  Attamen  eometu  perterrita  civitas,  ad  de- 


Sed  dux  Lotharingiffi,  et  Flandrensis  comes,  atque 
alii  principes,  hujusmodi  detestabantur,  dicentes 
stultissUnum  esse  contra  Christianos  pugnare,  cum 
Turci  imminerent.  Boimundus  vero  se  adjutorem 
imperatoris  pollicetur,  si  quidquam  comes  contra 
ipsum  moliretur,  vel  si  hominium  etjuramentadiu- 
tius  excusaret.  Consiiio  itaque  accepto  a  suis  comes, 
Alexio  vitam  et  konorem  juravit,  quod  nec  ipse»  nec 
per  alium  ei  auferret.  Cumque  de  hominio  appelli^ 
retur,  respondit,  non  se  pro  capitis  sui  periculo  id 
facturum.  Quapropter  pauca  largitus  est  ei  Alexius. 

CAPUT  IV. 
Itaque  mare  transivimus,  et  ad  Nicxam  usque 
pervenimus.  Praecesserant  enim  comitem  dux  et 


ditionem  sui  coacta  est.Accedebateoquod  impera- 
torisB  navcs,  per  tcrraro  tracts  In  lacum  dcscende- 
rant.  His  igitur  de  causis,  cum  jam  ulterius  succur- 
sum  nullum  sperarent,  et  augeri  exercitum  Fran- 
corum  quotidie  cernerent,  diftisi  viribus,  Alexio  se 
reddiderunt.  Veneratcomes  Northmannis.  Promise- 
rat  Alexius  principibus  et  genti  Francorum  quod 
totum  aurum  et  argentum,  et  equos,  et  omnem  su- 
pellectilem,  qu®  intus  erat,  eis  redderet,  et  mona- 
sterium  Latinum  et  hospitium  pauperibus  Franco- 
rum  ibi  faceret ;  prjeterea  tantum  de  propriis  uni- 
cuique  de  exercitu  daret  ut  illi  semper  militare  ve- 
lint.  Haec  igitur  Franci  sperantes  verba  fldelissima 
deditionem  laudaverunt.  Alcxius  itaque,  accepta  ci- 


Boimundus,  atque  alii  principes,  et  obsidioni  ope-  d  vitate,tantamgratiarumactionemexercituideditut. 


ram  dabant.  Est  itaque  Nicxa  urbs  munitissima, 
tam  natura  quam  ingenio.  Habet  enim  ab  occidente 
lacum  maximum,  muris  iniluentem  ;  a  reliquis  tri- 
bus  partibua  vallum  de  restagpaatione  quorumdam 
rivuloruni  plenum.  Prsterea  murisitaeminentibus 
cingitur  ut  nullorum  hominum  assultus,  nullius 
machine  impetus  vereatur;  balistaria  vero  vicina- 
rum  turrium  sic  respicientia  sunt  ad  invicem  ut 
sine  periculo  nuUus  accedere  possit.  Si  quis  aulem 
propius  accedere  voluerit,obessecumnequeat,facile 
de  aititudine  turrium  obruitur.  Hanc  igitur  talem, 
ut  diximus,  civitatem^Boimundus  obsedit  a  septen- 


quandiu  vixerit,  populus  semper  ei  maledicat,  et 
proclamet  proditorem  eum. 

CAPUT  V. 
Cognovimus  tunc  quod  Petrum  Eremitam,  qui 
longe  ante  exercitusnostroscum  magna  multitudine 
Constantinopolim  venerat,  imperator  eum  prodidis- 
set;  etenim  ipsum,  qui  ignarus  locorum  erat,  et  to- 
tius  miiitifle,  et  suos  transfretare  coegit,  atque  Tur- 
cis  exposuit.Turcs  autem  de  Nicsa,  illamimbellem 
multitudinem  videntes,  sino  labore  et  mora,  ex  eis 
decollaverunt  usque  ad  sexaginta  millia.  Reliqui 
vero  ad  munitionem  quamdamconfugiente8,gladios 


1197 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  BIEROSOL. 


596 


Turcarum  evoserunt.  Quapropter  Turcs  audaces  A 
et  euperbi  effecti,arma  qu»  ibi  ceperant,et captivos 
ad  nobiles  susb  gentis  et  Sarracenorum,  longe  ea 
mittebant^scribentes  ad  populos,et  ad  civitates  lon- 
ginquas  nihilvalere  Francosin  bello.Profecti  igitur 
a  Nicsa  civitate  in  Romaniam,  secunda  die  temere 
BoimundTis  cum  quibusdam  principibus,a  comite, 
et  episcopo,  ac  duce  digressus  est.  Cumque  in  die 
tertia  digressionis  suse  tentoria  disponeret  flgere, 
oentum  quinquaginta  millia  Turcorum  in  pugnam 
adventare  oonspiciunt.Dumque  ordines  pro  tempo- 
re  instruit,et  bellum  disponit,plures  qui  sequebun- 
tar  de  ezercitu  suo  perdidit.  Inter  hsBC  comiti  et 
duei  mandavityUt  sibi  succurrerent ;  aberant  enim 
per  duo  milliaria.Uti  autem  nuntius  Boimundi  in  ca- 
stra  venit,certatim  omnes^equos  et  arma  arripiunt  ^ 
atque  obviam  ire  contendunt.Ulautem  cognovitSo- 
limannus  et  qui  cum  eo  erant,exercitum  noatrum, 
id  est  episcopi,  ducis,  et  comitis,  contra  suum  in 
pugnam  concurrere,  de  victoria  desperans  fligere 
eompulsus  est,  et  qui  captivos  et  tentoria  plurima 
de  castris  Boimundi  acceperat,per  Dei  virtutem  sua 
reliquit.  Fertur  quoddam  insigne  miraculum,  sed 
no8  non  vidimu8,quod  duo  equites  armis  coruscis, 
et  mirabili  facie,  exercitum  nostrum  prsBcedentes, 
8ic  hostibus  imminebant  ut  nullo  modo  facultatem 
pugnandi  eis  concederent;at  vero  Turc2e,cum  refe- 
rire  eosIanceisvellent,insauciabilesei8  apparebant. 
Bec  autem  que  dicimu8,ab  illis  qui  eorum  consor- 
tium  spernentes  nobis  adhsserunt  didicimus.Quod 
vero  pro  testimonio  adducimus,  tule  est  :  Per  pri- 
mam  et  alteram  diem,  per  totam  viam  equos  ini-  C 
micorum  mortuos  cum  dominis  ipsis  reperimus. 
Itaque  devictis  et  profligatis  Turcis,  pacifice  et 
alacriter  per  Romaniam  usque  Antiochiam  veni- 
mus.  Sed  comes  aliquantulum  exercitum  retar- 
davit,  causa  inilrmitatis  su».  Quod  si  incredulis 
ingratum  fore  satis  cognovimus,tamen  quoddivina 
dementia  operatur,reticer6  non  debemus.Erat  qui- 
dem  comes  de  Saxonia,  in  nostro  exercitu,  qui  ad 
comitem  Raimundum,  venit,  et  legatum  se  Sancti 
^!gidii  asserebat,  et  semel  secundoque  sc  admoni- 
tum,ut  diceret  comiti,  aiebat  :  «  Esto  securus,  non 
morieris  de  hac  infirmitate;ege  tibi  indueias  a  Dco 
impetravi,  ego  semper  tecum  ero.  »  Et  licet  satis 
h«c  comes  crederet,  tamen  ita  ea  infirmitate  affe- 
ctus  fuit  ut  depositus  de  lecto  in  terram,via  etiam  q 
vitalem  pulsum  babcret.  Undo  episcopus  Aurasicae 
urbis  ofncium  ei  quasi  defuncto  impendit,  scd  di- 
vina  clementia  quae  cumducemperfeceratexercitus 
8oi,  de  morte  eum  illico  relevavit,  et  sospitati  red- 
didit  Igitur  cum  Antiochiam  appropinquavimus, 
noii  erat  coosilium  multorumprincipumuteamob- 
sideremuB,  presertim  cum  hiems  immineret ;  et 
ezercitus  tunc  diffusus  per  castella,  et  imminu- 
tu8  »8tivo  tempore  fuerat.impcratoris  etiam  vires 
oportere  exspectari  dicebant,et  exercitum  de  Fran- 
cia,  qui  venire  nuntiabatur,  sicque  hiemare  usque 
in  vemo  precipiebant.At  alii  de  priucipibus  inqui- 


bus  erat  comes,  dicobant  per  Dei  vMpirationem  no$ 
venisie,  per  ipsius  misericordiam  nos  Nicxam  munt- 
tissimam  urbem  obtinuisseyOtqne  per  ejusdem  clemenr 
tiam,victoriam  et  securitatem  de  Turcis  habuisse^po' 
cem  et  concordiam  in  exercitu  nostro  fuisse,  atque 
ideo  ipsi  de  nobis  committendum  esse,  Non  oporte" 
tere  vereri  reges,  aut  regum  principes;  nsc  formidare 
loca,  et  tempora,  cum  Dominus  de  tam  pluribus  peri' 
culis  nos  eripuisset.  Igitur  ad  Antiochiam  venimus, 
atque  juxta  castra  posuimus,  adeo  ut  frequenter 
de  turribus  hostes,  et  homines  et  equos  nostros  in 
tentoriis  vulnerarent.  Et  quoniam  de  Antiochia  se 
occasio  nobis  prffibuft,  de  situ  ejusdem  loci  dicere 
necessarium  essovideturutfaciliusbellaetassultus, 
qui  ibi  facti  sunt,  ab  his  qui  non  viderunt,  intelli- 
gantur.  Est  qusBdam  planities  inter  montesLibanf, 
qu8B  in  latitudinem  per  diem  unum,tenetviatorem, 
et  in  longitudine  diem  et  dimidium.  Hec  autem 
planities  habet  ab  occidente  paludem  quamdam,ab 
oriente  fluvium,  qui  quamdam  psrtem  ejusdem 
planitiei  cingena  ad  pedes  montium,qua8  in  latere 
habet  a  meridie,  ita  recurrit  ut  inter  montes  et 
fluvium  transitus  nullus  8it,et  sic  mari  Mediterra- 
neo,  quod  Antiochie  proximum  est,  influit.  In 
angustiis  autem  illis  quas  fluvias  jam  adbarens 
supradictis  montibus  facit,Antiochia  sita  est  ut  ab 
occidente  fluvius,inferiori  muro  influen8,quamdam 
in  modum  sagitts  partem  terr»,  inter  se  et  ipeam 
civitatem  r6linquit.Hoc  modo  ab  oriente  urbs  sita, 
surgit  in  orientem,atquesuoambitutriummontium 
juga  complectitur.  Ule  vero  mons  quem  a  septen- 
trione  habet,  quodam  maximo  prerupto  ab  aliis 
dividitur,ut  ab  illo  ad  alios  nullus  vel  difllciilimus 
accessus  habeatur.  In  coUe  autem  septentrionali, 
castellum  quoddam  est^et  in  mediocollisGaateUum 
aliud,  quod  lingua  Graeca  Golax  vocatur.  In  tertio 
colie,  tantum  turres.  Tenet  autem  civitas  duo  mil- 
liaria  in  longitudine,  muris,  et  turribuB,  et  ante- 
muralibus  ita  munita  ut  nullius  machineimpetuSy 
nullius  hominum  assultus,  etiamsi  genus  omne 
hominum  conveniat,  vereatur,  Hanc  igitur,  ut  di- 
ximus,  talem  tam  munitissimam  civitatem  exeroi- 
ius  Francorum  a  septentrione  obsedit.  Neque  ta- 
men,  licet  ter  centum  vel  trecenta  millia  arma- 
torum  in  exercitu  essent,  aliquam  assultum  ibi 
fecerunt,  nisi  quod  juxta  castra  8ua  posuerunt. 
Erant  prsterea  in  civitate  duomilliaoptimimiiites, 
et  quatuor  vel  quinquemilliamilitumgregariomm, 
atque  decem  millia  peditum,  et  eo  amplius.  Muri 
vero  ita  eminentes,  et  vallo  et  paludibus  munie- 
bantur  ut  ports  custodirentur^cstera  seouramano^ 
rent.  Igitur,  ut  venimus  in  principio,  ita  teiiie)% 
castra  posuimus  ut  si  prscogniti  ab  eis  eissemui»', 
aliqua  pars  castrorum  ab  hostibus  corripi  potuiMel; 
cuminexcrcitunostronecvigiliaB,  nec  modus  hospP- 
tandi  unquam  servatus  sit.  Accedebat  etiam  quod 
omnia  castella  regionis  ejusdem,  et  flnitime  d^- 
tates  se  nostris  reddiderunt,  tum  timore  nostri 
exercitus,  tum  amore  fugiendaBTurcarumservitutia; 


AD  GODEFRURUM  ^IViElNiD.  II.  -^ltt09«Gll.  DE  RELLO  SACRO. 


■f^»  969  «KeroUum  •aQstmin  ^uU«iq  diflpemt :  jA  iQApeM)a«kHir.   Sicqae  l»etum  ^Et,  per  «ssttHtffB 


V^»lebali0mm  gukqu^  prw^Utm  Tem  fmximamfiitoere; 
.4^  ftkbliQ(k  ttero  mhil  ^eogilabat.  kilrerea  ii  qnix  in 
j^tris  oeiB^iiBeraiit  taAtam  OQpi^im  yiet-ualidira  ha- 
^iteru«bt  tti  de  bobus  ml  |>rs8ter  feinera,  et  aroaoa, 
jOi  rarimmi  pectua  levare  vell6nt,de  an^oiiayQroet 
viaoj  non  eat  dioendam  quasi  kvissime  ac^per^- 
t^.  Cittinque  hedc  in  ^oastriB  aguntur,  boetas  seae 
l^rimo  Ua  oecuUal^ant  iafra  oicBnia  «t  autiua,  nisi 
vigili98i9  %n  znuris  ceiH»ereiur.  Dum  hco  ita  rdidi- 
ifiaaeiittti^uod  palam  et  iBenmes  aoaUri  viilaseiagrQs 
yaeimneiit»  jaeaoio  vel  40  Antioobi^  hoates  emiesi, 
vel  4e  iiJifi  (eivttate  quae  per  diea  ^uoa  aberiat,  na- 
miQie  Caleph,  renieAtes,  nostroe  ialerfioere  ceepe- 
motiquos  palaQi  euntes  et  inQrmcBreperiebatitt.Quis 


Jhujueraodi,  ut  eqUOs  auos  emms  deperdereai, 
iluaQiam  Turci  Bon  ]ftficei8,vel  giadib  belluDi  con- 
^fe  ipafatit  sed  sagittta  eimiBiiB  jnxta  metuendi^ 
idtara  fiigiunit,  dt  d<ira  insequuntar.  £uixiq«ie  jfam 
m  ierlio  mf0nae  obaidi&Bis  «ailius  ahmoni9  oiorca- 
aenUiir^electus  est  BoimnndttS  ot  Fhmdpeftttscomes 
ilt  efltereiium  propier  victuaHa  in  liispaftiara  -duoe- 
ffeoi,  icomite  et  episAo^o  Podienai  ipineaidio  relietio  in 
oaalLfis.  I^mJ^orthmianfliiBooiiies  eotAmpoireabBrai, 
et  duft  raaxiime  inrurmabatQr.Hdea«terae«imboiilas 
6oiti90riasefiii,  eolHos  imebp&re  assultua.  Cogitur 
autera  ooraes  solito  mtoi\e  «is  incurrcre,  at^ue  oqsi- 
positis  ordliiiibwe  pediiufli,  ipse  cUra  Al»%uaiite 
paiMUlsMM  asauUatores  peraeeuUjaieetyeitqve  diaesflK 


res  ajiquaniujuffl  cE0|^a9n  in  oaetris  noatris  tfDfui- ^  ipefo  io  ideaceaau  montioiiH  oepit  «t  ooeidiit  at 

WNienai.  IIU  veno  boetes,  faouUate  eeedjs  et  r$pin«,     ibestes  ingredi  omues  per  ^ooiera  coegH.  Quod  nt 

ffiidto  aeHus  yias  obsidleb^Qt^  Ut  autera  hae  in 

eaairitt  raaaifeate  caaapertB  sunt,  electuB  est  Boi- 

mUQfitas,  ui  iret  obvius  iUis.  ProfecU  eunt  siutein 

fnm  iHp  oomitesFlaudrensis  etNortbmonniffi.Noque 

feeura  ^squam  eentupi  quinquaginta  Epititeaedm- 

^ere  potaieruttt,  et  nisi  pudor  reverteadi  obaiitiasel, 

f  ro  |)iaoeHatB  miUtum  reverterait>ir.  Uiuque  perur- 

ge»le  Deo  profeoU,  hestes  reperiiint;  et  pfersequuA- 

<lur»  aiquB  Becari  in  Oumiiie  oogaftt.  8io  potiU  vic- 

^rta»  ^  epoUis^euoi  inganU  exaultati^ne  ad  caetffa 

fadiouut. 

GAPUT  VI. 

loierea  Geniionsium  navosUttori,  quod  perdeoem 
HiUiiaria  aiberat  a  oaairis,  appiiouerunt.  Vooatur 


pedites  noatri  videirmii^reiniseis  slAlioaibuaaiiM  et 
feHcifis  sigffia,usq(ie  ad  .pontera -illorura  permistljvi 
.eoncunruiH.  Cumque  jam  ibi  quaai  securi  laoU, 
laipides  et  ieia  in  eos  qui  |>ouiecn  defenddbaut^eiB- 
Jieereat»  Turcd,  faoto  agD^ine,  per  pootefu  'Oi  par 
vadum  quod  inlerius  erai,  eontra  nosti^s  ourrefe 
ciQiperunt.  Ipierea  miHtee  nestr i'equum  quemdam, 
wde  domiaum  aumn  d^^eoerant,  versus  pontan 
uosirum  iasequebajihir.  Qwpopuhftaoatisrvideiia) 
ibgara  raiUium  arbitraius  ad  incuraus  bo8!tiura»8ioe 
iB0ra  hostibtts  ierga  pr«buit;Turoiveroince8saiiter 
Cugientes  interfkiunt.  Cumque  milHes  Francorum 
resistere  et  pugnare  pro  euis  vellent,a  mulUt^idiiie 
^iium  iUgientium  apprehensi,  per  arma  r.t  per 


auiem  loous  iUe  portus  Sac4!ti  Simeonis.  Jamque  C  JubaSt  et  caudas  eqQarijm,vel  ab  equis  deJiciebaB- 


pauMin^  hoales  do  civitate  egredientes,  armigeros 
ffal  fU9ti(^9  qui  equos  vol  boves  paseebant  uUra 
AuTiura»  ioierUcfunt,  atque  prsdam  iafra  civitaiem 
^badacunt.PosueraiuQS  enim  tentoria  Juxtafluvium, 
tHL  poniem  de  navibus  ibi  reperUs  feceramus.  Ha- 
bobat  autem  et  civiias  pontem  quasi  in  inferiori 
aAgulooocideBialiyetmonUcuiumqueradam  adver- 
4llQa  noa,  vbi  4ttiB  erant  baftimarM&,  et  queedam 
^apulcr#ra4i  eaaaina.  Umo  autem  ideo  dixiraas,  ut 
4)iaiie  raanUeata  aint  qui»  ibi  facta  narrabuntur. 
^tctti  dixlmua,  eum  paulaUm  hostiqm  audaciaali- 
4aal«ntt8  oreviaaat,  Qostri  audaoier  de  casiris  egre- 
dieaieB,  Ueei  bosUbus  fmquentQr  pauciores,  taAien 
iUia  iucurrere  non  metuebant.  Turc»  autem  licei 


iur,  vel  pro  miscrieordia  ei  salule  suorura,  in  fu- 
gara  ferebantur.  Ilostes  vero,  sine  mora,  eine  mi- 
sericordia  ciedem  peraequi  ei  spollare  mortuorum 
eraperttfii  eadavera.  Noairis  auteffl  non  satis  erat 
rBlinquere  arma,arripere  fugara,conteaBraero  pudu- 
rem,sed  in  fluviura  imraicr-gebantur^obruiiuri  lapi- 
dibus  vel  sagittis  ho8iia«,vel  eub  anne  remausufi. 
Si  quem  peritia  et  vis  nalandi  ultra  fluvium  evexii, 
hiead  sociorum  castrapervenit«Teauiiautem  nosim 
/uga  a  ponte  iUorura  usque  ad  uostrum  pontem. 
CeeiderttAt  ibi  usque  ad  quindeoim  miUtes  noetri, 
pedites  vero  circiter  viginiii,  iBierfecius  eai  ibi 
vexiirtfer  episcopi,  ei  eaptum  est  vexiUum  ^u& 
luteriit  ibi  quidam  nobiliasiraus  juvents  Baroardua 


firequitfiior  fuai  et  fugati  in  beUura  ilUeo  resur^  jp  Ralmundu8,pairia  BiiterenaistNoB  oatiseatumeqaa 


gebaifi,  iuiB  ^ttia  veloetasimos  equos  habebant,  ot 
8i|M^diii>  ooe  graves  aliis  arrais  quam  sagiiti8,tina 
jf^  «1  penAeiti,  quem  diximuB,  apes  refugiendi 
iUofiiiu  erai«ei  de  fDontiottlo  &eultaiera  sagiitandi 
gaainn^  ixfoapioiebaiit.  Ab«rai  enim  poaa  iUoruraa 
aoaifio  |K>fifte,  quaai  per  uaum  mUUarittm.  In  pla* 
^ik)  w^teeEi,  qu«  inler  utrosque  poutes  fuerat,  aa- 
^dtto  aasttltus,  quoUdie  pugia  erat. 

GAPUT  VU. 
^uiWigit  VCPQ  in  principio  obsidionisuteomesei 
lyJAeopna  Podiansisjuj^ta  fluvium  casira  ponerent, 
atMQQ.b8e4i)>tt0  Hipiniores  ik^ueuUasime  ab  eis 


iraaeantur  in  nos,8erti  Dei,8i  tam  «farte  pudorera 
uostri  eaieroitus,  memorias  aaaadarauB,  qaoniam 
Dotts,  qui  hoe  modo  fiagiiiosorum»  adulterii  ei 
i^piaaB  mentes  ad  poniienUam  concuii  vohtH 
axarciium  noBirumin  fiiapaiBiia  codeqB  tempdroteii» 
iiettvii.  Rumor  enim  thi  oastris  nostris  agradieaat 
prospera  otmndaf  aiqae  oomitem  iiobUtssiraapoiiiuiB 
victoria  Boimttndo  et  soctis  eiuB  nitatiavit  H«e 
Butem  ISuna  non  mediocriiar  animos  eorumoieiii. 
Etenira  Boimundus  eum  viUam  qucuadara  expu^ 
guarei,  aubito  fugere  et  elamare  quoadara  rusUaoa 
de  suis  audiviL  Gumqua  obviam  UUa  ouUiitM  mi* 


HAIM.  DE  AGILES  HIST.  HlfiROSOL. 


4ra 


fiisari;,  IFurearum  et  ArabDm  cxercitum  cominus  ti.  discessurum  se  aiebat,  eo  quod  ppopter  honok^m 

vcnerit,  et  homines  et  equos  suos  deperiire  coirispi^ 
ceret,  nec  essc  se  divitem  dicebat,  cui  ad  latti  !c*k 
gam  obsidionem  rei  familiaris  opes  sQfficerent.Qu^ 
postea  comperimus  eum  ob  hoc  dixisse,  quod  am- 
bitione  princeps  civitati  Antiochiae  inhiabat.Interea 
terraBmotus  factus  est  magnus  in  Kal.  Januani^  et 
signum  in  codIo  satis  mirabile  vidimus.Namque  in 
prima  vigilia  noctis,  ita  coDlum  rubicundutn  asep- 
tentrione  fuit  ut  quasi  suborta  aurora  diem  defetre 
videretur.Et  licet  hoc  modo  exercitum  suum  Deus 
flagellarct.ut  lumini  quod  in  tenebris  oriebatnr  in- 
tenderemus,tamen  quorumdam  mentes  itac«c«€ft 
pr.necipitcs  erant,ut  neque  a  Inxuria  vel  rapina  re^ 
vocarentur.  Pra^dicavit  eo  tempore  episcopus  tpf** 


mspexanini.  EnX  autem  inter  eos  qui  profecti 
fuerant,ad  prospiciendum  fugae  et  clamoris  causas, 
Flandriensis  comes  et  cum  eo  quidam  Provincia- 
leE;aam^e  omnes  de  Burgundia,  et  Alvernia,  ct 
VaseociiavetGothi  Provinciales  appcllabantur,csetcri 
VBvo  Franci^n»,  et  hoe  in  exercitu  :  Inter  hostes 
«■Btexn  Frand  dicefoantur.  Hic  autem  Flandrensis 
CTinafty  at  «fodinns,  pudorem  arbitratus,  prius  dc 
hostiiMiB  inlerre  4|uam  eis  incurrere,  irrevocabilis 
■in  Taroomm  euneos  ruit.TurccB  vero  insoliti  agere 
bflikim  giadiia^ftrgam  pro  rcfugio  arripuerunt.  Nec 
9«iu8  oomes  gladium  recondidit  quam  centum  dc 
hoatibns  a  iwta  vubdimt.Cumque  jam  victor  ad  Boi- 
-mnDdinii  reverteretur,  dnodecim  milliaTurcorum, 


post  80  Tenire  oonspexit^aique  a  colle  qui  proximus  n  duanum  jejunium,  et  cum  processione,  orationes, 

,  ....  •  l_  *!         J  *  t  1  A  *  1  1  *  ^^  A  1  J  1  J  L  «  M 


<erata  jimetriSfinnumerabilem  peditum  multitudi- 
aom  sargeore  vicUt.Tunc  communicato  consilio  cum 
reiixpais  dle  exercitu,  rursus  assumptis  pluribus, 
Tnriliter  hostes  aggressua  est.  Boimundus  vero 
«mtaas  aeqaobatur  cum  reliquis,  et  agmina  poste- 
riora  voBftodtebai.  Etenim  id  moris  pugnandi  apud 
ToreaB  CBt,  ut,  licet  paueiores  sint,semper  nitantur 
ciogere  aaoe ;  quod  etiam  in  hoc  bello  facere  conati 
ffant,  sed  prudentia  Boimundi,  hostium  insidiae 
-^^nBVBDts  rant.  Turcs  vevo  ot  Arabcs,  qui  contra 
Flandrensem  comitem  veniebant,  ut  videre  quod 
Doa  jam  sagittss  eminus,  scd  cominus  gladiis  res 
-gereoda  foret,  in  fbgam  versi  sunt.  Prosecutus  cst 
eo8  oooies  per  doo  milllaria,  atque  ut  in  agros  ma- 
aipuloB  messiB,  ^e  in  hoc  agro  spatioso  csesorum 


et  eleemosynas  ad  populum  ;  ad  presbyteros  aatem 
mandavit  ut  vacarent  missis  et  orationibus,  et  oie^ 
rici,  psalmis.  Recordatus  ilaque  pius  Dominus  ml- 
scricordiaB  suae,  filiorum  vindictam  distullt,  ne  ad- 
versariorum  superbia  cresceret.  Erat  prffiterea  tn 
nostro  cxercitu  quidam  de  farailia  imperaton8,qQetti 
pro  se  Alexius  nobis  tradiderat,Tatic  Bt>ml«e,naH^- 
bus  truncus,  et  omni  virtute.Hujus  ego  pene  obli»- 
tus  fueram,quia  oblivioni  perpetuae  tradendus  fue- 
rat.Hic  autem  quotidie  auribua  prtncipum  instillo- 
bat,  ut  discederent  ad  castra  finitima,  atque  inde 
frequenti  assultatione,  et  insidiis  Antiochiam  pro*- 
pulsarent.  Hacc  autem  omnia  ut  comiti  manifeste 
comperta  sunt;  aegcr  enim  fuerat,ex  die  quo  fnge- 
rc  apud  pontem  compulsus  est  :  principes  euob  €ft 


oorpora  reeupina  iacere  vidercs.Hostium  vcro  insi-  C  Podicnsem  episcopum  in  uuum  vocat,atque  hafoite 

die  quat  Boimundus  9U8tinuerat,simili  modo  fusae 

fagaieque  sQni.lDnunverabilis  vero  turba  peditum, 

qaam  sapra  dixlmus,  per  loca  equis  invia,  fuga 

lapsa  ost.  Anderem,  inquam,  nisi  arrogans  judi- 

carer,  beilum  hoc  Machabasorum  bellis  pra^ferre, 

^aoniam».si  Machabseus  intribu?  miIlibus,hostium 

quadraginta  et   octo   roillia   prostravit,  hic,  plus 

9ptua  aexaginta  mitiia  hostium,  ope  quadringeato* 

mm  miHium  in  (^am  versa  sunt.  Sed  nos  neque 

liadmfoflBmn  oontemnimusy  nec  virtutcm  militum 

DOStromm  predicamos,  sed  Deum  tunc  in  Macha- 

teo  mirBbilem,  in  nostris  mirabiliorem  annuntia- 

nMi8.Op0nB  pretium  est,  profligatis  inimici8,nostrt8 

audaeiam  deererisse,  ne  auderent  persequi  quos 

pfteeipitari  aspiciobani. 

CAPUT  VIU. 
igitar  regosso  exercitu  viotore  et^vacuo,  tanta 
ia  oastris  fhit  ui  vix  duo  solidi  homini  suffi- 
ia  {>ane  per  diem,  nec  ccetera  minus  carc 
aooipiabanior.GoBperunt  iraque  discedere  pauperes, 
atniolii  diviios  pauperiem  verentes.  Si  qui  amore 
wiuiii  ia  oaairis  remanebant,equos  suos  diuturna 
•antabeaoeta  fame  patiebantur.  Quippe  nec  palcs) 
aiMmdaliaat,  et  annona  tam  oara  erat  ut  septem  vel 
afoto  aolsdi  non  sufficerent  equo  per  noctem.  Acco- 
oiiam  ei  alia  exercitui  calamitas,  quod  Boi- 
qal  ohirissimus  faotos  fuerot  in  Hispania^ 


consilio,quingenlas  marchas  argenti  illis  largitur, 
ea  nimirum  conditione  ut,8i  quis  militum  suorum 
equum  suum  deperderet.deillis  quingentis  marchiB 
illi  restauraretur,  ac  de  aliis  qnac  fraternitati  con^ 
cessa  sunt.  Hccc  autcm  conditio  confraternitati& 
miiltum  illo  tempore  profuit,  quoniam  pauperesde 
nostro  excrcitu,  qui  pro  colligendis  herbis  ultra 
fluvium  transire  volebant,  frequentem  hostium  a»- 
sultationem  motuebant,  et  quoniam  rarissime  aH- 
qui  obviam  hostibus  ire  volebant.cnm  equi  famelici 
et  dobiles  essent,  atque  a-^modum  pauci,ut  in  toto 
excrcitu  comitis  et  episcopi  vix  centura  reperiren- 
tur.  Similiter  Boimundo  et  reliquis  contigerat.Hanc 
igitur  oh  causam  milites  nostri  hostibns  occurrere 
p  non  formidabant,praesertira  ii  qui  viles  vel  defoiles 
equos  habebant,  cum  scirent  se,  perditis  8uis,me- 
liorcs  habituros.  Acccssit  autem  et  aliud,quod  om- 
ncs  principcs.praiter  oomitem,Boimundo  civitatem 
dum  caperetur,pepigerunt.Hac  itaque  pactione  Boi- 
mundus,  et  reliqui  principcs  juraverunt  se  ab  op- 
pugnatione  Antiochiae  non  discessuros  per  septem 
annos,  nisi  civitas  caperetur. 

CAPUT  IX. 

Dum  haec  in  castris  aguntur,rumor  etiam  exerci- 

tum  imperatoris  venire  nuntiavit,  qui  de  multis 

genlibus  coliectus  esse  nuntiabatur,ut  sunt  Sdavi, 

ct   Pincenati,  et  Comani,  et  Turcopoli.  Jkfeopoli 


603 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


804 


enim  dicuntur,  qui  vel  nutriti  apud  Turcas,  vel  de  A 
matre  Christiana,  patre  Turca  procreantur.HflB  au- 
tem  gentes,  quia  nobis  in  itinere  nocuerant,  se 
praemetuere  consortium  nostrum  fatebantur.  Haec 
autem  omnia  Tatic  ille  truncus  composuerafqui^ut 
discedere  posset^talia  commentabatur.  Hic  non  so- 
lum  commentis,  verum  etiam  maximis  impendiis, 
proditione  sociorum  et  perjurio  cumulatis,  per  fu- 
gam  lapsuB  est.  Concessit  enim  Boimundo,  duas 
nescio  aut  tres  civitates,  Turso,  Mamistam,et  Ad- 
devam.  Taliter  igitur  sibi  et  suis  mercatus  perpe- 
tuum  pudorom,simulato  itinere,quasi  ad  exercitum 
imperatoris.dimissis  tentoriis  et  familiaribus  suis, 
6um  Dei  maledictione  profectus  est.  Nuntiatum  est 
nobis  eo  tempore  quod  dux  de  Galep,  conducto 
magno  ezercitu  de  Corrozana,  ad  succurrendum  |^ 
civitati  AntioehisB  veniret.  Quapropter  habito  con- 
silio  in  domo  episcopi,  consultum  est  ut  pedites 
oastra  servarent ;  et  milites  hostibus  obviam  extra 
castra  pergerent;dicebant  enim  quod  multi  de  exer- 
citu  nostro,  imbelles  et  pavidl,  si  viderent  Turca- 
rum  multitudinem,  timoris  potius  quam  audaciae 
exempla  monstrarent.  Igitur  sub  noctem  profecti, 
ne  ii  qui  in  civitate  erant  perciperent,atque  his  qui 
in  auxilium  eorum  venerant  nuntiarent,  longe  a 
nostris  castris  per  duas  leugas  inter  monticulos  se 
occultaverunt.  Mane  autem  facto,  cum  sole  hosles 
apparuerunt.  Audiant  igitur,  audiant,  obsecro,  qui 
aliquando  exercitum  Isedere  conati  sunt,  ut,  cum 
magniflcare  Deum  suam  misericordiam  in  nobis  co- 
gnoverint,  per  pcenitentiae  lamenta  ipsi  satisfacere 
oontendant.Dispositisitaquemilitibusin  scxturmis,  C 
tantum  eos  Deus  multiplicavit  ut  qui  vix  septingenti 
ante  ordinationem  apparebant,  habita  partitione 
plusquam  duo  millia  inesse  unicuique  ordine  affir- 
marentur.De  audacia  vero  eorum  quid  loquar,cum 
etiam  cantus  militares  tam  festive  milites  agerent, 
ut  quasi  pro  ludo  imminens  bellum  huberent? 
Contigit  autem  in  eo  loco  bellum  fieri,quo  palus  et 
fiuvius  per  milliarium  vicina  sunt.  Hoc  autem  ho- 
stibus  evagandi  licentiam  vetuit^  ne  more  suo  ac- 
cingere  possent.Namque  Deus,qui  caetera  nobis  de- 
derat,  sex  valles  continuas,  prodientibusad  bellum 
prffibuit  atque  una  hora  egressi,  campoque  occu- 
pato,8oIe  etiam  refulgente,in  armis  et  clypeis  pugna 
oommittitur.  Nostri  autem,  primo  paulatim  ccepe- 
runt  procedere  :  Turcae  vero  discurrere,  sagittare,  n 
tamen  recedere.  At  nostri  tantum  patiebantur,dum 
priores  de  Turcis  posterioribus  infarcirentur.  Ete- 
nim,  ut  a  profugis  eorum  didicimus,  non  minus 
quam  viginti  et  octo  millia  Turcarum  in  hoc  bello 
fuisse  referuntur.Utque  satis  prior  acies  Turcarum 
Bubsequentibus  inclusa  est,  invocato  Deo,  procur- 
runt  Franci.  Nec  mora,  adest  Dominus,  fortis  el  po- 
tens  m  prxlio  (Psal.  xxiii,  8) :  protexit  fillos^el  pros- 
travit  inimicos.Itaque  prosecuti  sunt  eos  Franci  us- 
que  ad  castrum  eorum  munitissimum,quoda  loco 
pugnas  decem  milliaribus  aberat.  Castellani  ajtem 
suorum  fugam  videntes^incenso  castro  fugano    rri 


piunt.  Hoc  autem  totum,gaudium  et  exsultatio  no- 
bis  fuit,  ut  alteram  victoriam  de  incenso  caetro  oon- 
flteremur. 

CAPUT  X. 
Eodem  itaque  die  tanta  pugna  in  castris  fuit  ut 
ibi  nullus  locus  fuerit,  versus  civitatem,ubi  bellum 
non  esset.  Composuerant  enim  hostes,  ut,  dum  ab 
obsessis  acerrime  impugnaremur,  ab  improvisis 
auxiliatoribus  eorum,  a  tergo  opprimeremur.  Sed 
Deus,qui  militibus  nostris  victoriam  conferebat,  in 
peditibus  no2tri8  praeliabatur.Nec  minorem  susce- 
pimus  eo  die  de  obsessis  triumphum  quam  de  fauto- 
ribus  eorum  milites  nostri  gloriam  retulerunt.Igitur 
potita  victoria  et  spoliis,  capita  casorum  ad  castra 
deportata  sunt.  Et  ut  hostibus  timorem,et  testimo- 
nium  de  profligato  eorum  succursu  ostenderemus, 
delata  capita  in  palis  suspensa  sunt.  Quod  disposi- 
tione  Dei  actum  esse,  postea  credidimus.  Namque 
capto  nuper  vexillo  beatae  semper  virginis  Marias 
quasi  ad  opprobrium  nostrum,  cuspidem  in  terra 
flgebant.  Itaque  actum  est  ut,  visis  suorum  erectis 
capitibus,ab  improperio  nostro  revocarentur.Erant 
eo  tempore  in  nostris  castris  legati  a  rege  Babylo- 
niorum,  qui  videntes  mira  quae  Deus  per  servos 
suos  operabatur, Jesum  Mariaa  virginis  fllium  glori- 
flcahant,qui,per  pauperes  suos,potenti8simos  con- 
cuIcabat.Hi  autem  legati,gratiam  et  benevolentiam 
apud  regem  suum  nobis  promittebant ;  praeterea 
plura  beneflcia  regis  in  Chnstianos  iEgyptios,et  pe- 
regrinos  nostros  referebant.Itaque  remissi  suntcum 
illis  legati  nostri,qui  foedus  amicitiamque  cum  rege 
inirent.  Eodem  tempore  visum  est  principibus  no- 
stris  ut  in  coIle,qui  supra  tentoria  Boimundi  erat, 
castrum  flrmai  etur,ne  si  rursus  hostes  nos  venirent, 
nullo  modo  tentoria  nostra  impellere  posaent.  Cum 
hoc  factumfuisset,  fuerunt  castra  nostra  ita  flrmis- 
sima  ut'ad  instar  civitatis  clausi,  tam  opere  quam 
natura  undique  essemus.  Erat  enim  ab  oriente 
nobis  castrum  hoc,  a  meridie,  muri  civitatis,  et 
palus,quae  muros  muniebat,castra  etiam  nostra  tue- 
bantur,  nec  facultatem  pugnandi,  his  de  civitate 
concedebat  nisi  per  portas  egrederentur ;  ab  oc- 
cidente  vero  fluvius  erat ;  a  septentrione  quoddam 
vetus  vallum,  quod  a  monte  descendenB,ad  fluvium 
usque  perveniebat  Laudabat  etiam  populus  ut  ca- 
stellum  aliud  in  monticulo,  qui  supra  pontem  illo- 
rum  erat,  flrmaretur.  Factae  sunt  etiam  in  castriB 
machinae,qu8B  muros  civitatis  impellerent,  sed  hoc 
frustra  fnit.  Cumque  jam  in  quinto  mense  obsidio- 
nis  nostrae  naves  undique  cum  aiimoniis  ad  portum 
nostrum  applioarent,  Turcae  civitatis,  vias  maris 
obsldere,  atque  portitores  victualium  interfloere 
coeperunt.  Nostri  vero  principes  primo  tantum  pa- 
tiebantur;  Turcae  autem  sceleris  impunitate,  spe 
rapinae,  die  noctuque  instabant.  Consoltumque  ett 
tandem  ut  ad  pontem  illorum  castrum  flrmaremus. 
Sed^quia  plurimi  de  nobis  ad  portum  abierant,ele- 
ctus  est  comes  et  Boimundus  ut  eos  inde  adduce- 
rent,  cum  rastris,  et  aliis  instrumentis  qoibas  val- 


605 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


608 


lam  novi  castelli  fieret.  Cumque  comportum  csset  in  A 
civitate  comitem  et  Boimundum  abesse,  assultus 
Bolitos  incceperunt.  Nostri  autem,  nimis  temere  at- 
que  inordinate  progressi,turpiter  fusi  atque  fugati 
aunt.  Gumque  die  quarto  comes  et  Boimundus,cum 
multitudinc  maxima,  a  portu  revertcrentur,a  Tur- 
cis  explorati  sunt;  nostri  autem  solo  tumultu  suo 
securi  esse  arbitrabantur.  Sed  cur  pluribns  moror? 
Ventum  est  ad  pugnam  :  Nostri  autem  terga  dede- 
runt.  Perdidimus  ubi  usque  ad  trecentos  homines; 
quantum  vero  spoliorum  ct  armorum,  non  est 
no8trumdicere,dumque  more  pecundum  per'mon- 
tes  et  abrupta  quaBque  trucidaremur  et  collide- 
remur,  hi  de  eastris  hostibus  obviam  procedere 
ccepenint  :  sicque  fcctum  est  ut  a  caBie  fugentium 
revocarentur.  Quid  igitury  Dcmine  Deus ;  in  castris  n 
victi  sunt;  et  hi  duo  maximi  principes  in  exercilu  tuo^ 
extra  castra  victi  sunt!  An  ad  castra  fugiemus?  an  ki 
de  castris  ad  nos?  Exsurge  et  adjuva  noSjDoininejpro- 
pter  nomen  tuum  (Psal.  xuii).  Quod  si  in  castris  resci- 
ium  est  quod  principes  victi  sint.vel  si  nos  castrensium 
fugam  nosse  contigeritj  communis  omnium  fwja  /iet, 
Surrexit  itaque  adjutor  in  opportunitatihus  Dominus 
(PsaL  IX),  atque  illos  quos  prius  truderat,  priores 
in  pugnam  animavit.  Videns  igitur  Gassianus,  qui 
civitatis  rector  erat,  et  nostrorum  8polia,et  suorum 
yictoriam,  et  adhuc  quorumdam  nostrorum  auda- 
ciam,  milites  et  pedites  suos  omnes  emisit;  atque 
in  spem  victoriae  adductus.portas  civitatis*post  suos 
recludi  jussit,  denuntians  militibus  suis  vincere  vel 
mori,  Interea  nostri  paulatim,  et  pro  imperio  pro- 
cedere:  Turcae  autem  discurrere,  sagittarc,  nimis  C 
audacter  incurrere ;  at  nostri  intcrdum  patiebantur, 
dum  densatis  incurrere  possent,  ncc  ad  impctum 
eorum  retardabantur.  Tantus  vero  luctuset  clamor 
in  castris  ad  Deum  erat  ut  afliuentia  lacrymarum 
Dei  pietatem  descendendam  putares.  Gumque  jam 
cominus  res  gerenda  foretyquidam  Isuardusmilcsde 
Gagia, provincialis  nobilissimus,cum  centum  quin- 
qnaginta  peditibus,  invocato  Deo,  genibus  flcxis,  so- 
cio8  hortatus  est,dicens :  Eia^  milites  Christi!  Atque 
hostibus  incurrit:  similiter  et  alise  acies  nostraQ  in- 
currunt.  Hostium  itaque  superbia  turbatur ;  porta 
clansa  eat,  et  pons  strictus,  fluvius  vero  maximus. 
Quid  igitur?  hostes  turbati  prosternuntur,  et  cae- 
duntur,  et  saxis  in  flumine  obruuntur,  fuga  autem 
nalla  patet.Quod  nisi  Cassianus  pontis  portam  ape-  [) 
niisaet,  illa  die  de  Antiochia  pacem  habuissemus. 
Audivi  ego  a  multis,  qui  ibi  fuerunt,quod  triginta 
Tarcos  et  ampliu8,de  ponte  sumptisspondalibus  in 
flumine  obruissent.  Glaruit  ibi  multum  dux  Lotha- 
ringiae.  Hic  namque  hostes  ad  pol^tem  praevenit^at- 
que  ascenso  gradu  venientes  per  medium  dividebat. 
Celebrata  itaque  victoria  cum  ingenti  exsultatione, 
et  multia  spoliis,  et  equis  multis,  nostri  ad  castra 
redeunt.  Contigit  ibi  quoddam  memorabile,  quod 
utinam  qui  nos  suis  prosequuntur  votis,videre  po- 
taissentl  Quidam  enim  eorum  eques,  timore  mor- 
tiSy  dam  prsceps  profundum  fluminis  ingrederetur, 


a  multis  de  suagentecomprebensu6,etabequo  suo 
dejectus,  in  medio  fluminis  obrutus  est  cum  illa 
multitudine  quae  eum  apprebenderat.  OperaB  pre- 
tium  est  vidisse  quosdam  pauperes  a  victoria  rever- 
tentes;  alii  namque  intra  tentoria  in  equis  variis 
diseurrentes,  revelationem  suae  paupertatis  sociis 
c^tendebant ;  alii  autem  duobus  vel  tribus  induti 
sericis  vestimentis,  largitorem  victoriae  et  muneris 
Deum  magnificabant;  alii  vero  tribus  vel  quatuor 
muniti  clypeis,  victoriae  su®  triumphum  aJacrifer 
praetendebant.  Dumque  his  et  aliis  ostentamenti, 
fidem  magnificae  victoriae  nobis  persuasissent,  de 
multitudine  interfectorum  suadere  non  potuerunt. 
Quoniam  victoria  sub  nocte  habita  est,  oaesornm 
capita  ad  castra  delata  non  sunt.Gumque  postridie 
castrum  ante  pontem  illorum  aedificaretur,  in  vallo 
quidam  de  Turcis  reperti  sunt;  crat  enim  monsille 
in  sepulluram  Sarracenorum.  Ex  his  igitur  eorum 
provocati  pauperes,  omnia  eorum  monumenta  Ire- 
gerunt.  EfTossis  itaque  Turcis,  qualis  victoria  fuerit, 
nulli  dubium  fuit.  Namque  numerati  sunt  circiter 
mille  quingenti;  taceo  modo  et  incivitatesepultoa, 
et  in  flumine  tractos.Gum  autem  fetore  intolerabili 
laborantibus  in  castello  obstitissent  cadavera,  in 
flumine  projecla  sunt.  Nautae  vero,  qui  in  fuga  co- 
mitis  et  Boimundi  dispersi  et  vulnerati  fuerant,de 
victoria  adhuc  prae  timore  dubitabant.  Hi  autem 
videntes  tantam  multitudinem,  quasi  de  quadam 
multitudine  convalescentes,  Deum  magnificare  cob- 
perunt,  qui  filios  suos  corrigere  et  laetificare  con- 
suevit.Sic  itaque  Dei  dispositione  actum  estut  qui 
victualium  conductores,  in  littore  et  ripis  fluminia 
peremptor,feris  ct  volucribus  dederant,in  locis  eia- 
dem  feris  et  volucribus  victualia  fierent.  Gelebrata 
itaque  et  cognita  victoria,et  castro  aedificato^civitas 
Antiochiai  a  septentrione  et  meridie  obsessa  est. 

CAPUT  XL 
Consultum  est  eo  tempore  quis  de  principibus  ad 
custodiendum  castrum  migrare  potuisset,  quippe 
res  communis  pluribus  frequenter  negligiturydum  (Uit 
ab  aliis  custodiri  eam  arbitrantur,  Dumque  alii  de 
principibu8,quasi  pro  mercede,vigilum  suffragiaab 
aliis  qua^rercnt,  coraes,  praeter  suorum  voluntatem, 
castri  custodiam  arripuit,simul  ut  desidiam  et  ava- 
ritiam  excusaret,  ct  vigoris  atque  prudentiae  semi- 
tam  torpentibus  demonstraret.  Namque  praeterits 
aestatis  gravi  ac  diuturno  morbo  fatigatus,  et  adeo 
mollis  per  totam  hiemem  fuerat,  utnec  ad  militan- 
dum,  nec  ad  largiendum  promptus  esse  diceretur, 
et  licet  mulla,  quia  plura  posse  credebatur,  nuUua 
esse  credebatur.  Igitur  nactus  hanc  diflficultatemy 
scilicet  materiam  virtutis,tantam  omnium  invidiam 
passus  cst  ut  pene  a  suis  privatis  dissociaretur.  In- 
terea  dum  comes  hacc  neglegit,  sperans  hostes  de 
civitate  maxima  ex  parte  oppressos,  illico  fugitu- 
ros,  quodam  diluculo  ab  hostibus  circumdatus  est. 
Claruit  ibi  magnum  divinae  protectionis  miraculum, 
quod  sexaginta  viri  de  nostris,  pugnam  Sarraceno- 
rum  septem  millium  sustinuerunt,  atque,  quoma- 


mt 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


Wi 


^gifi  mtram  ftt,  pr®teritis  diebus  imber  immodera-  A. 

tns,  terram  recentem  humefactans,  vallum  novi  ca- 

«telli  compleverat.  Sicque  hostes  nuUa  invia,  sed 

-sola  virtus  Dci  retardabat.  Non  arbitror  modo  quo- 

Tcmdammilitum  nostrorum  egrcgiamvirtutemrcti- 

Hsendam,  qni  prfleventi  ab  inimicis,dum  corum  pon- 

"lem  custodiunt,  ad  casiellum  refugerc  non  potue- 

runt;  a^berat  enim  castcllum  a  ponte illorum,(juasi 

jftctu  "unius  sagittae.  Igitur  hi  milites,  facto  gyro 

i«lter  hostiam  multitudincm,ad  angulum  cujusdam 

ticinee  domus  pervenerunt,ibique  hostium  impetus, 

l!flsigittar»mrabiem,et8axorum  undiquc  nebulam, 

Virilitcr  ct  iuiperterriti  sustulerunt.  Interea  sonitus 

iniigQee  auditus  in  castris  nostros  excivit,sicque  ca- 

aJEram  ab  bostibus  liberatum  est ;  et  licet  a  longe 

(ptospecto  Buccursu  ab  oppugnatione  destitisscnt,et  j. 

ifdet  ponte  lliorum  proxirao,  tamen  posteriores  eo- 

rumhiterempti  sunt.  Rursusitaqueinstauratovallo, 

-ot  tncBOQibus  castri,  victualium  conductoros  secure 

ite  et  redirea  portu  potuerunt.  Igiturinvidiaquam 

'ODmes  pertulerat,  adeo  lenita  est  ut  ab   omnibus 

|Miter  et  conservator  exercitus  appellaretur.  Ab  eo 

itaqfne  tempore  crevit  comitis  nomen,co  quod  solus, 

.ivostitim  asBultus  sustineret.  Obsesso  igitur  ponte  et 

porta  civitatis,  coBpcrunt  egredi  Turcae  per  aliam 

portam,  quaj  respicit  ad  meridiem  juxta  fluvium, 

«tque  emittere  equos  suos  ad  quemdam  rccessum, 

ii|iii  inter  montes  et  fluviumeratoptima  pascua.Ex- 

plorato  itaque  loco  a  nostris,  et  terminato  die,  per 

•quamdaro  montis  difficultatem  circinata  civitate,ad 

)^cua  illa  venerunt,atque  alii  pervadumtranseun* 

tes,  dno  millia  equorum  inde  adduxerunt,  exceptis  C 

fniilis  et  mulabus  quae  recuperata  sunt;  etenim, 

pTffiterito  tempore  hiemis,  in  itinere  maris,  multas 

Dobismulas  abstulerant,quae  modo  capta3  et  recogni- 

t»  sunt  a  dominis  8uis,ct  pristina;dictioni  concessac. 

Post  hoc  tempus  munivit  Tancredus  monasterium 

quoddam  ultra  fluvium,  et  dedit  ei   comes  ob  hoc 

oentum marchas argenti,et  alii  de principibus,prout 

pt^tueniut,  hoc  enim  multum  hostes  constrinxit. 

Libet  itaque  attendere  quia  quanto  pauciores  numero 

9umus,  tanto  fortiores  nos  Dei  gratia  fccit,  Intcrea 

nuntii  venire  coeperunt  frequentissime,  quod  suc- 

cursushostibus  veniret.  Haec  autem  fama  non  solum 

«b  ArmenicisetGraBcis  nobis  veniebai,Vierum  etiam 

mb  his  qui  in  civitaic  erant  nobis  annuntiabatur, 

quoniamTurcaeperannos  quatuordecim  Antiochiam  n 

obtiiluerant,  atque  Armenios  juvenes,  et  Grsecos, 

qaasi   pro   penuria  domeslicorum  iurcaverant,  et 

iixoree  eis  dederant.  Hi  tales,  cumlibertaiem  fugae 

habere  poterant,  cum  equis  ei  armis  ad  nos  venic- 

bant.  Gumque  haec  fama  de  succursu  hosiium  cre- 

^resceret,  multi  de  nosiris  pavidi,fugere  cceperunt, 

«t  Armenii  mercatores. 

GAPUT  XII. 

Interea  milites  boni  qui  per  castella  diffusi  erant, 

venire  atque  arma  emere,  et  adaptare  et  reficere 

-CQsperant.  Dumque  saiis  contabescens  iumiditas  ab 

fsercitn  nostro  defluxissei,  et  animositas,  scmper 


prompta  cum  fVatribns  et  pro  frd:tribu8  pericuta 
subire,  venisset,  quidam  de  Turcatis  qui  erait  in 
civiiate,per  Boimundum  principibus  mandavit  nos- 
iris,  quod  civitatem  nobis  redderet.  Igitur  commu- 
nicato  consilfo  principes,  Boimundum  6t  ducem 
Lotharingiae,  et  Flandrensem  comitem,  ad  haec  ex- 
perienda  miseruni.  Cumquepermedium  nociisve- 
nisseni,  ad  collem  civiiatis,  reihissus  internuntius 
ab  eo  qui  civitatem  reddebat,  dixit :  Exspectate  dum 
lampas  transeat.  Etenim  tres  viri  vel  quatuor  cum 
lampadibus  per  muros  civitatis  tota  nocle  perg^- 
bani  exciiando  et  commonendo  vigiles.  Post  liaeic 
auiem  appropinquanies  ad  murum,eterectascata, 
coeperunt  ascendere  nosiri.  Primusque  quiiiath 
Francus,  nomine  Fulcherius,  fraler  scilicet  Budelli 
Carnotensis,  murum  ibtrepidus  conscehdit;  quem 
comes  Flandrensis  consecutus,  Boimundo  et  duci 
mandavit  ui  ascenderent.  Cumqiie  omnes  festina- 
reni,  ui  alius  alium  praevenirety  iscala  fracta  est.  Al 
vero  ii  qui  ascenderani,  descehdenleB  in  civitatem, 
posterulam  quamdam  aperueruni.  Ingressi  itaque 
nosiri  omnes  non  ceperunt  aliquei!n  de  his  iquos  iii- 
venerunt.  Cumque  diei  aurora  cdmparuisset,  cbn- 
clamaverunt.  Ad  hanc  vocem  cum  omhis  civita^ 
turbaretur,  mulieres  et  parVuli  eorum  flere  c(6pe- 
runt.  Illi  vero  qui  in  casteDo  comitis  erant,ad  hano 
vocem  omnesexcitaii,qu{ppe  prbpinquiores,  dicere 
coeperuni  ad  invicem  :  Succursui  eorum  venit.  Alii 
auiem  econira  :  Non  videtur  vox  ista  Ixtanttum, 
Cumque  dies  albesceret,  in  meridiohdi  colU  civita- 
tis  signa  nostra  comparuerunt.  Turb&ti  igitur  cives, 
cum  in  monie  super  se*  nostros  conspicdr^nt,  alii 
per  portas  fugere  coeperunt,aIii  Be  pk^iaecipitiare ;  r^s- 
titii  nullus,  quippe  turbaverat  eos  Dotniniis.  Ju- 
cundum  spectaculum  taildem  post  miilta  tempbi*a 
nobis  factum,ui  qui  tandiu  Antidchiain  contria  nos 
tenuerant,  de  illa  modo  l\igere  non  valereht ;  qiiod 
si  quidam  eorum  arripere  fugam  aUdi  sunt,  tameh 
mortem  evadere  non  poiueruht.  Accidit  ibi  qtiod- 
dam  satis  nobis  jucundum  atque  delectabile.  Siiiia 
enim  per  praerupta,  quae  collem  dividuht  a  septeii- 
trione,  Turc»  quidam  sUbterfugiate  hiterehtur,  nb- 
stris  qnibusdam  obviaverunt;  cUmquel^urcae  regre- 
di  compellereniur  tanto  impetu  se  aflfbcerUht  repulsi 
fugienies  ut  omnes  pariter  prttcipitar^htur.  Gau- 
dium  quidem  fuit  nobis  de  pr^cipitlitis  hbstibus, 
sed  de  equis  plusquam  trecentis  inibi  d^coillBlitb 
doluimus.  Quanti  autem  de  SarraCenis  6t  dd  TUrcis 
tunc  perierant,  dicere  nescimus;  tjtiatn  divei^sls 
mortibus,  et  quam  variis  tiecideruht,  ^xplic^  6H- 
delc  est.  Quantum  vero  spoliorum  est  bkpidih  intra 
Aniiochiam,  non  est  nostrum  dicere,  nifili^uod  cre- 
diie  quanium  vultis,  et  aestimate  6Upra.  llli  auleili 
hosies  qui  castellum  de  m^dio  colle  det^bttut,  vi- 
denies  suorum  necem,  et  nostros  ab  6ppti^aiion6 
sui  desistcre,  castellom  suum  retihuertiht.  C&ssia- 
nus  autem  egressus  per  posierulfim  quiiihdkm,  ttk 
Armeniis  rusiicis  captus  et  decapitatu8,atqu6caput 
ejus  nobis  oblatUhi  erst;  quotl  inttfhfaili  Def  ilaptist" 


m 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HICROSOL. 


610 


^iopa  ^oLum  credp,  ut  qui  multos  ejusdem  gcntis  A 
luyBiaes  decoUari  fecerat.  Gapta  est  igitur  civitas 
^tiocbiaa  tertio  Nonas  Junii,  obsessa  autem  circi- 
te^  unde^imo  Kalend.Novemb.  Interea,  dum  nostri 
QoaimeraLAdi^:  et  recognoscendo  spolia,  ab  oppugna- 
tji^a  suporiorie  castris  desisterent^atque  audiendo 
a^^taAnpea.paganorum,  splendide  ac  superbe  epula- 
rQntur,DsuUateii^a  Dei  memores,  qui  tantum  bene- 
fijQiuiH  eiji  contulerat,  post  tertium  diem  in  Nonis 
i)|U3dem  Qienais  Junii  a  paganis  obsessi  sunt.  Sic- 
qoe  Hctqm  est  ut  qui  tandiu  per  Dei  misericordiam 
Antiocheaos  Turcas  obsederant,  per  ejus  disposi- 
iiqi^maTurciiobsidereDtur.Atque  ut  magis  time- 
i;amu8,  caatellum  superius  dictum,  quod  quasi  ci- 
Titi^tia.  cy^todia  eat,  in  manibua  hostium  erat  : 
limiNre  igitjir  cpacti  nostri,castelli  obsidionem  arri-  ^ 
puerapL  Gorbaras  autem,  Turcorum  dominus,  in 
pruici^io  adventus  sui,sperans  bellum  illico  futu- 
ivin,lpnge  a  clvitate,  quasi  per  duo  milliaria,  tcn- 
tociia.  stia  fixit,atque  ordinibus  factis  usque  ad  pon- 
t^  civitatis  perveniU  Nostri  autem  prima  dic  ca- 
ff^um.  comiiia  munierunt,metuentes,si  ad  bellum 
firQQederant»  ut  ab  hostibus  qui  in  castello  erant, 
oivjlaa  coi«riperetur,vel  si  castellum  quod  ante  pon- 
tem  c^pat  desererent,  et  bostes  illud  occuparent, 
facukem  pugnandi,  et  aditum  cgrediendi,  nobis 
r^duderent; 

CAPUT  XIII. 
Erat  antem  in  exercitu  miles  clarissimus,ct  cha- 
rifwimua  omnibus,Rotgerins  nomine  de  Barnevilla; 
bic^oum  exercitum  omnium  revertentium  inimico- 
if^^^a^^ei^Qretur,  captus  et  capite  truncatus  est.  C 
lovajiare  igitur  nostros  dolorettimor,adeo  ut  usque 
<4  dMgeratioDem  evadendi  multi  ducercntur.Passi 
i^ti^r  Tuncct  8amel,et  secundo  repulsam  pugnandi^ 
tartia  die  qa^rum  o]p^ugnant,atque  ibi  tanta  vi  cer- 
i^um  est  ut  sola  Dei  virtus  defendcre  castrum,  ct 
iiwtftans  adversariis  crederetur.  Namque  cum  jam 
trai^jQepdpre  vallum  et  diruere  murum  pararcnt, 
BeaciO:  ui^e,  concepto  timore,  prsDcipites  in  fugam 
rnupi,  Decurso  itaque  aliquantulo  8patio,cum  fugaB 
causam  nullam  conspicerent,tarditatem  suam  cau- 
aanteaad  oppugnationem  redeunt;  et,  quasi  satis 
f4^Jburi|uro  pudore  habit»  fugffi,vehementius  immi- 
n#iit,rur^U8diuvehementius  pugnant.Itaque  hostes 
ei^dieadcastra  sua  redeunt.  Alia  autem  die,  cum 
qMUumQ  apparatu  ad  castrum  redire  cocperunt.no-  ]) 
atriverocaairumincendunt^atque  mcenibus  civitatis 
S^UBtrt^dunt.  Auctus  itaque  timor  Francorum  cst, 
ei. hostium  excrevit  audacia ;  quippe  qui  nihil  cxtra 
cpritateiu.  hajberemus,  et  ab  inimicis  nostris,  ca- 
i^eJilnjnpiSLUOd,  caput  civitatis  est,  retineretur.  Igitur 
epnQrmatl  Turc®  ingredi  ab  nos  per  castellum  dis- 
p^jBO^mit.,  No^tri  autem  loci  opportunitate,et  cmi- 
i^Qija  cQUilsiyObviam  hostibus  contendunt,et  primo 
Uf^f,\i  epa.pi^stejn^unt ;  dumque  imminentis  belli 
oi))|jdiP^f^*  et  prasd»  inhiant,fc&dissimeiii  fugam 
^W^Qtaf^  E^(^p  plusquam  centum  homines  in 
l^riftOHp^tiSijsat^       sunt;  equi  vero  quam  plu- 


rcs.  Igitur  ingressi  castelium  Turcse,  in  civitatem 
deorsum  desccndere  voluerunt.  Erat  enim  vallia 
inter  castellum  ipsorum  et  montcm  nostrum,  non 
magna  quidem,  ct  cisterna  qusdam  erat  in  medicf 
et  modica  planitics.  Nec  erat  descensus  in  civita-i 
tem,  nisi  per  medium  nostri  montis.  Quaproptei; 
omni  intcntione  et  omni  virtute  sua  nos  expugnare, 
ct  removcre  ab  itinere  suo  in  civitate  nos  conten*^ 
dunt,  atque  ibi  tanta  vi  a  mane  usque  ad  vespen 
rum  pugnatum  cst  ut  nusquam  simile  audiatur. 
Gontigit  ibi  quoddam  nostris  satis  horrcndumi 
atque  hactenus  inauditum,  quod  inter  sagittarum 
grandinem,  ct  saxorum  atque  telorum  continuos 
impulsus,  et  intcr  mortes  tantorum,  nostri  sopie* 
bantur.  Finem  hujus  pugnae  si  quffiriti8,nox  fuit.Iu 
nocte  autcm  cum  nostri  Dei  misericordiam  sperare 
debuissent,  multi  desperare  ca5perunt,atque  prasci» 
pitesjpcr  funos  ab  altitudine  murorum  dejicieban- 
tur.  Alii  autem  a  bcllo  disced^ntes  in  civitatem, 
communcmomninm  decapitationem  venissecunctia 
nuntiabant;  et  quo  magis  timeri  poterat,  dum  alti 
alios  a  Ihortabanlur  ut  viriliter  rcsistcrent,  ipsi  ia 
fugam  vcrluntur. 

CAPUT  XIV. 
ILaquc,  ut  diximus,  dum  nostri  conturbarentur, 
et  in  despcrationcm  ruercnt,  divina  eis  clcmentia 
adfuit;  ct  quae  Iascivientcslilioscorrexerat,niraium, 
tristcs  lali  modo  consolatus  est.  Igitur  cum  capta 
esset  civitus  Aiitiochia;,  usus  sua  potcntia  et  be* 
nignitate  Dominus,  pauperem  qucmdam  rusticum 
clcgit,  Provincialem  gcncre,  per  qucm  omnes  nos 
oonfortavit,  et  comiti  ct  Podiensi  episcopo  hsc 
verba  mandavit  :  Andreas  Dei  et  Domini  nostri  Jem 
Christi  apostolus  me  quatcr  olim  admonuit,  et  juuii 
ut  ad  vos  veniremy  ac  lanceam  quas  Salvatoris  latus 
aperuit^  capta  civitate,  vohis  redderem,  Hodie  autem 
cum  ad  pu(jnam  profectus  essem  extra  civitatem  cum 
reliquiSy  atque  comprehensus  a  duobus  equUibus  pene 
suffpcalus  in  reyressu  fuisscm;  quasi  exanimis  iltic 
super  lapidem  quemdam  tristis  recedi  :  cumque  prx 
dolore  et  twiore^  sicut  tristis  titubarem,  venit  ante, 
me  beatus  Andreas  cum  socio  quodaniy  et  muUujn 
mihi  interminatus  est,  nisi  cito  vobis  redderem  lan^ 
ceam.  Gumque  ab  eo  comes  et  episcopus  revelatio" 
nis  et  visionis  apostolicae  ordinem  requirerent,  re- 
spondit  :  In  prmcipio  tcrrx  motus,  qai  apud  Antio-. 
chiam  factus  est,  cum  exercttus  Francorum  obsideret 
eam  tantus  timor  me  invasit  ut  nihil  prxter  Deua 
adjuva  dicere  posscm.Erat  enim  nox^et  ego  jacebam; 
ncc  in  tugurio  meo  erat  aliquis  cujus  consortio  refo- 
verer.  Cum  autem,  ut  dixi,  concussio  diutius  durarelf. 
et  timor  meus  sempcr  excresceret,  coram  me  duo  virL 
astiterunly  in  veslc  clarissima;  alter  erat  senior,  rufo 
canoque  capillo,  oculi  niyri,  et  convenientes  faciei: 
barba  vero  cana,  et  lata  atque  prolixa;  et  stalum, 
ejus  media  :  altcr  vero  junior,  et  procerior  erat,  spe- 
ciosus  forma  prx  filiis  hominuiru  Et  ait  mihi  senior : 
Quid  agis?  Et  ego  maxime  timui,  quia  nuUum  od- 
esse  sciebam.  Et  respondi :  Quis  es.  tu?  Et  aU  i 


611 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DB  BELLO  SACRO. 


613 


Surge.et  noli  timere  ;  et  audi  qus  ego  loquar  ad  te. 
£go  8um  Andreas  apostolus.  Congrega  episcopum 
Podiensem,  et  comitem  Sancti  iEgidii,  et  Petrum 
Haimundum  de  Altopullo,  et  ba3C  dices  ad  illos  : 
Cur  negligit  episcopus  praedicare,  ei  commonere,et 
cum  cruce  quam  praefert  signare  populum?  etenim 
multum  prodesset  illis.  Et  addidit :  Veni,et  osten- 
dam  tibi  Patris  nostri  Jesu  Christi  lanceam,  quam 
comiti  donabis.etenim  eam  Deus  concessit  illi,  ex 
quo  genitus  est.  Surrexi  itaque,  et  secutus  sum  eum 
in  civitatem  nullo  circumdatus  amictu,  pnxter  cami- 
siam.  Et  induxit  me  in  ecclesiam  beati  Petri  per  Sep- 
temtrionaletn  pcrtum,  guam  antea  Sarraceni  Bafu- 
mariam  fecerant,  In   Fcclesia   vero  dux   lampades 
erant,    quoe   tantum  lumen    ibi  reddebant,    ac   si 
meridies  illuxisset  :.  Ft  dixit  mihi  Exspecta  hic. 
Et    jussit    me    assistere    columnXy    qux   proxima 
erat   gradibus,    quibus    ascendebatur    ad   altare    a 
meridie    :    et   socius   ejus    a    longe     stetit,    ante 
gradus  altaris.  Ingressus  autem  sub  terram  sanctus 
Andreas,  produxit  lanceam,  atque  in  manibus  mihi 
tradidit,et  dixit  mihi :  Ecce  lantea  <}ua;  lalus  ape- 
ruit,  unde  totius  mundi  salus  cmanavit.  Dumque  in 
manibus  eam  tenerem,  lacrymando  prx  gaudio,  dixi 
ei  :  Domine,si  vis  portabo  eam,et  reddam  comiti. 
Etdixi  mihi :  Sine  modo,  futurum  enim  ut  civitas 
capiatur.  Et  tunc  venies  cum  duodecim  viris^  et 
quaeres  eam  hic,  unde  ego  abstraxi^  et  ubi  eam  re- 
condam.  Et  recondidit  eam,  His  ita  peractis,  super 
murum  civitatis  reduxit  me  in  domum  meam,  et  sic  a 
me  recesserunt,  Tunc  ego  mecum  recogitans,  et  pau- 
pertatis  mem  habitum,  et  vestram  magnitudinem,  ve- 
ritus  sum  ad  vos  accedere,Post  illud  tempus  cum  pro- 
fectus  essem   ad  quoddam  castrum,  quod  est  juxta 
Rojam,  propter  alimoniam,  prima  die  Quadragesimx 
in  galli  cantu,  adfuit  mihi  beatus  Andreas  in  eodem 
habitu,  et  cam  eo  quo  prius  venerat  socio ;  et  niagna 
claritas  domum  replevit,  Et  ait  beatus  Andreas  :  Vi- 
g^lasne?  Sic  expergefactus,  respondx  :  Non,  nomine 
mi,  non  dormio  :  et  ait  mihi :  Dixisti  ea  quae  du- 
dum  tibi  dicenda  mandavi?  Et  respondi :  Domine, 
nonne  precatus  sum  vos,  ut  alium  eis  mitteretis  ? 
Etenim  metuens  paupertati  meas,  acccdere  ad  illos 
dubitavi.  Et  dixU  mihi :  Nescisne  cur  Deus  buc  vos 
adduxit,  et  quantum  vos  diligat,  et  quomodo  vos 
prascipuc  elegit.Pro  contemptu  sui  et  suorum  vin- 
dicta,vos  huc  venire  fecit.Diligit  vos  adeo  ut  sancti, 
Jam  in  requie  positi,  divinae  dispositionis  gratiam 
prffinoscentes,  in  carne  esse,  et  concertare  vobis- 
cum  vellent.  Elegit  vos  Deus^ex  omnibus  gentibus, 
sicut  tritices  spicse  de  avenaria  coUiguutur.Etenim 
meritiB  et  gratia  praeceditis  omnes,  qui  ante  et  post 
¥08  venient,8icut  aurum  pretio  prsecedit  argentum. 
Poit  hxc  discesserunt,  et  me  tanta  xgritudo  oppres- 
sU  tU  lumen  oculorum  perderem  ;  et  dispositionem  te- 
nuissimas  paupertatis  mex  facerem,  Tunc  ego  caspi 
mecum  cogitare  quod,  ob  negligentiam  apostolicx  vi- 
sianis,  hxc  juste  mihi  contingerent,  Confortatus  ita- 
g^i  od  ob^iiionm  mmus  sum*  Rursus^  pauperta(9 


A  Tnex  debilitatem  recogitans,  timere  coepi,  si  ad  voi 
venirem,famelicum  me  esse,  et  pro  victu  talia  referre 
me  proclamaretis,  Iteque  et  ea  vice  conticui,  be- 
fluente  itaque  tempore,  cum  apud  portum  Sancti  Si- 
meonis  essem;  atque  cum  domino  meo  Willelmo  Pe- 
tri,  infra  tentorium  una  recubarem,adfuit  beatus  An- 
dreas  cum  socio,  et  habitu  eodem  quo  prius  venerat^ 
atque  sic  mihi  locutus  est :  Cur  non  dixisti  comiti  et 
episcopo,  et  aliis.quae  ego  prfficeperam  tibi?  Et  re- 
spondi:  Nonne  ego  precatussum  te,domine,ut  alium 
pro  me  mitteres,  qui  et  sapientior  esset;  et  quem 
vellent  audire  :  prffiterea  Turc»  sunt  in  itinere,qui 
venientes  et  abeuntes  interficiunt.E/  ait  sanctus  An^ 
dreas  :  Noli  timere,  quia  nihil  tibi  nocebunt.  Hso 
qiioque  dices  comiti,cum  venerit  ad  Jordanem  flu- 

P  vium,  non  intinguatur  ibi,  sed  navigio  transeat ; 
cum  autem  transierit,camisia  et  braccis  lineis  indu- 
tus,de  flumineaspergatur.Etpostquam  siccatafue- 
rint  cjus  vestimenta,  reponat  ca,  et  conservet  ea 
cum  lancea  Domini. Et  hxc  dominus  meusWillelmus 
Petri  audivit,  licet  non  videret  apostolum,  Couforta- 
tus  igitur,  ad  exercitum  reversus  sum,  Cumque  vobis 
hxc  pariter  dicere  velicm,  coadunare  vos  non  potuv 
Itague  profectus  sum  ad  portum  de  Mamista,  Ibi  vero 
cum  navigare  in  Cyprum  insulam  pro  victualibus  vel" 
lem,  comminatus  est  mihi  multum  beatus  j^ndreas, 
nisi  cito  redirem,  et  vobis  injuncta  mihi  referrem. 
Cumque  cogitarem  mecum  quomodo  rererterer  ad  ca- 
stra,  aberat  enim  portus  ille  ab  exercitu  quasi  per 
tres  dies,  amarissime  flere  cospi,  cum  redeundi  facul- 
tatem  reperire  non  possem,  Tandem  a  sociis  et  domt" 

C  no  meo  commonitus,  navigium  ingrsssus  in  Cyprum 
remigrare  cxpimus.  Et  cum  per  totam  diem  remis  et 
prosperis  ventis  ageremur,  usque  ad  solis  occasum, 
orta  subito  tempestate,  in  spatio  unius  horx  vel  dua^ 
rum  ad  relictum  portum  reversi  sumus  Ibi  languo- 
rem  gravissimum  incurri.  Capta  autem  civitate,  ad 
vos  veni.Et  nunc  si  vobis  plaoet,experimini  qux  dico, 
Episcopus  autem  nihil  esse,  prffiter  verba  putavit : 
Comes  vero  illico  creiidit,  et  illum  qui  hoc  dixerat 
capellano  suo  Raimui^o,custodiendum  tradidit. 

CAPUT  XV. 

Apparuit  in  ipsa  nocte,  qus  secuta  est,  Dominus 

noster  Jesus  Christus  cuidam  sacerdoti,nomiae  Ste* 

phano,  lacrymanti  pro  interitu  suo  et  sociorum, 

quem  futurum  illico  sperabat.  Etenim  terruerant 

n  eum  quidam,qui  de  castello  descenderant,  dicentes 
Turcos  jam  descendere  de  monte  in  civitatem,  at- 
que  nostros  fugere,  et  victos  esse.  Proptorea  sacer- 
dos  volens  habere  Deum  mortis  su»  testem^ingres- 
sus  ecclesiam  beats  semper  virginis  Maris,  habita 
confessione^et  sumpta  venia,cum  quibusdam  sociis 
psalmos  cantare  coepit,  dormientibusque  aliis  oum 
8olusvigilaret,atqueeum  dixisset :  Domine^quis  Aa- 
bitabit  in  tabemaculo  tuo,  aut  quis  requiescet  in 
monte  sancto  tuo  (Psal.  xrv,  1).  Stetit  coram  eo  tir 
quidam,ultra  omnem  speciem.habens  pulohritudi- 
nem,  et  dixit  ei :  Homo,  quxnam  est  hxc  gens,  qttit 
civitatm  ingressa  ^?  Et  ftit  presbyter  i  ChfUtUmh 


6t3 


RAIM.  DE  AGILE8  HIST»  HIEROSOL. 


6i4 


Et  ille  dixit :  Cujusmodi  Christianif  Et  sacerdos,  A 
Qui  credunt  Christum  de  Virgine  natumyCt  in  cruce 
pasium,  mortuum,  ot  '^sepuUum ;  et  refurrexisse  tertia 
dittatque  in  caslum  ascendisse,  Et  dixit  vir  ille  :  Et 
si  Christiani  sunt,  cur  paganorum  multitudinem  ve- 
reniurJ  Et  addidit:  Agnoscisne  m^?  Et  presbytor  re- 
spondit  :  Non  agnosco  to,  domine^  nisi  quod  pulcher^ 
nmum  omnium  video  te,  El  ait  vir :  Diligentissime 
intuere  me.  Gumque  in  eum  perspicaciter  sacerdo- 
dos  intenderet,  de  capite  ejus,  speoiem  crucis  sole 
multo  clariorem  procedere  vidit.  Et  ait  presbyler 
viro  interroganti  de  se  :  Domine,  imagines  Domini 
nostri  Jesu  Christi  esse  dicimus,  qucd  similem  tibi 
speciem  prxferunt,  Etdixitilli  Dominus  :  Benedixi- 
sti,  quia  ego  sum.  Nonne  scriptum  est  de  me  quia 
sum  «  Dominus  fortis  et  potens  ;  Dominus  potens  in  •n 
prxlio?  »  {Psat.  xxiii,  8.)  Et  quis  est  Dominus  in 
exercitu  ?  Et  respondit  presbyter  ;  Domine,  non  fuit 
ibi  unus  solus  Dominus  unquam^  sed  magis  episcopo 
credurU.  Et  dixit  Dominus  ;  Hsec  dices  episcopo  :  Po- 
pulus  iste  male  agendo  me  elongavit  a  se,  et  ideo  di- 
caseis  :  Hsc  dicit  Dominus»  Convertimini  ad  me  et 
ego  revertar  ad  vos.  Et  cum  pugnam  inierint,dicant : 
Congregati  sunt  inimici  nostri ;  et  gloriantur  in  vir- 
tute  sua,  contere  fortitudinem  illorum,  Domine,  et 
disperge  illos,  quia  non  est  alius  qui  pugnet  pro  no- 
his,  nisi  tu  Deus  noster.  Et  bsc  quoque  dices  ad 
eos  :  Si  feceriUs,  quas  ego  praecipio  vobis,  usque  ad 
quinque  dies,  vestri  miserebor.  Haec  autem  eo  di- 
cente,  mulier  quasdam  supra  modum  inflammati 
Tultus  accessit.  Et  inluita  Dominum,  dixit  ei  :  Do- 
mine,et  quid  huic  viro  dicitis?  et  Dominus  ad  illam  :  C 
Domina,qu3ere  ab  eo  de  hac  gente,  quse  in  civitate  m- 
gressa  est^  quae  sit.  Et  ait  Domina  :  0  Domine  mi, 
hi  sunt  pro  quibus  ego  tantum  te  rogo.  Gumque  sa- 
cerdos  suum  socium  qni  prope  dormiebat  pulsaret, 
ttt  tant«  visionis  testem  habere  potuisset,  ab  oculis 
ejns  Bublati  sunt.Mane  autem  facto  in  montem  sa- 
cerdos  ascendit,  ubi  principes  nostri  morabantur, 
contra  Turcarum  castellum,prseter  ducem,ille  enim 
castellum  quod  eratinseptentrionalicolleservabat. 
Gonvocata  itaque  sacerdos  concione,habuit  hsc  ver- 
ba  ad  nostros  principes,  atque  ut  verum  esse  mon- 
straret,  super  crucem  juravit.  Incredulis  autem  sa- 
tisfacere  Yolen8,vel  transire  per  ignem,vel  prscipi- 
tare  se  de  altitudine  turns  voluit.  Tunc  juraverunt 
principes,  quod  de  Antiochia  non  fugerent,  neque  j) 
egrederentur,  nisi  de  communi  consilio  omnium  : 
etenim  populus  ea  tempestate  existimabat  quod 
principes  vellent  fugere  ad  portum.  Confortati  sunt 
itaque  multi.  Etenim  in  nocte  prsterita  pauci  ste- 
terant  in  fide,  qui  fugere  non  voluissent.Quod  nisi 
episcopus  et  Boimundus  portas  civitatis  reclusis- 
sent,  admodum  pauci  remansissent.  Fugit  tamen 
Wilelmns  de  Granduna,simul  et  frater  ejus,ct  mul- 
ti  alii,  laioi  et  clerici.Multis  autem  contigit  ut,dum 
de  civitate  cum  maximo  periculo  evasissent,  in 
manas  Turcarum  majus  periculum  mortis  incurre- 
baot.  Coniigenint  eo  tempore  nobis  plurim®  reve* 


iationes  per  fratres  nostros,et  signum  in  cobIo  mi» 
rabile  vidimus.  Nam  stella  qusdam  maxima,  per 
noctem  super  civitatem  stetit,qua}  postpaululuni  in 
tres  partes  divisa  e8t,atque  in  Turcorum  partes  oc- 
cidit.  Confortati  igitur  aliquantulum  nostri,  diem 
quintum,  quem  prsdixerat  sacerdos,  exspectabant. 
Die  autem  alia,praeparatis  neces9ariis,cum  homine 
illo,  qui  de  lancea  dixerat,  ejectis  de  ecclesia  Beati 
Petri  omnibus  aliis,  fodere  cocpimus.  Fuit  autem  in 
illis  duodecim  vins,episcopu8  Aurasicensis,etRai- 
mundus  comitis  capellanus,  qui  hsc  scripsit,  et 
ipse  comes,  et  Pontius  de  Baladuno,et  Faraldus  de 
Thoart.  Cumque  mane  usque  ad  vesperum  fodis- 
sent,  in  vespere  quidam  de  inventione  lances  de- 
sperare  caeperunt.  Discesserat  enim  comes  propter 
castelli  custodiam  ;  sed  loco  illius  et  aliorum,  qui 
fodiendo  fatigabantur,alios  recentes  inducebamus, 
qui  viriliter  operi  insisterent.Videns  autem  juvenia 
qui  de  lancea  dixerat,  nos  defatigari,  discinctus,  et 
discalceatis  pedibns  in  camisia  in  foveam  descen* 
dit ;  atque  obtestatus  est  nos  ut  Deum  depreoare- 
mur,  quatenus  nobis  lanceam  suam  redderct,  in 
confurtationem  et  victoriam  suae  plebis.  Tandem 
per  gratiam  suae  pietatis  commonitus  Dominuslan- 
ceam  suam  nobis  ostendit.  Et  ego  qui  hsec  scripsi» 
cum  solus  mucro,  adhuc  appareret  super  terram, 
osculatus  sum  eum.  Quantum  gaudium  et  exsultatio 
tunc  civitatem  replevit,non  possum  dicere.  Inventa 
est  autem  laocea  ootavo  decimo  Kalend.  Julii. 

GAPUT  XVI. 
Secunda  vero  noctc  astitit  beatus  Andreas  juveni, 
per  quem  nobis  lanceam  reddiderat,  et  dixit  ei  : 
Ecce  Deus  donavit  comiti  quod  nulli  alii  unquam 
donare  voluity  et  constituit  eum  vexilliferum  istius 
exereitus  si  quidem  perseveraverit  in  amore  ejus. 
Cumque  ab  eo  misericordiam  pro  populo  postularet 
juvenis,  respondit  ei  sanctus  Andreas  quod  revera 
Dominus  misereretur  populi  sui.  Et  rursus  cum  qua* 
reret  ab  eodem  de  socio  suo  quis  esset  quem  toties 
viderat,  dixit  ei  B.  Andreas  :  Accedeet  osculare  pe» 
dem  ejus.  Festinus  itaqu^  volens  accedere,vidit  pla 
gam  unam  super  pedem  ejus  ita  recentem,  et  san- 
guinolentam,  ac  si  modo  facta  fuisset.  Gum  au- 
tem  dubitaret  accedere  propter  vulnus  et  sangui- 
nem,  sanctus  Andreas  ait :  Ecce  ille  Pater  qui 
pro  nohis  vulneratus  fuit  in  crucCyet  hsec  inde  plaga, 
Hxc  etiam  Dominus  prxcipit  ut  celebrem  habeatii 
diem  illum,  in  quo  lanceam  suam  uobis  reddidit. 
Et  quia  in  vespera  reperta  est,  et  non  potuit  dies 
illa  celebris  haberi^  sequenti  hcbdomada  in  octovis^ 
solemnitatem  celebrabitis ;  et  singulis  annis  deinceps 
in  die  inventionis  ipsius  lanceseMaee  quoque  dices  ad 
illos,  ut  contineant  se  sicut  Epistola  docet  frcUris  mei 
Petri,  quae  hodie  legitur.  Et '  Epistola  fuit  hffio  Hu» 
miliamini  sub  potenti  manu  Dei  (/  Pet.  v,  ^.)Et  quo- 
tidie  clerici  ante  lanceam  cantent  huno  hymnum. 
Lustra  sex  qui  jam  peracta.Ei  cum  dixerunt  :  Agnus 
in  crucis  levatur  immolandus  stipite,  flexis  genibus» 
hymnum  finiant.Cum  autem  ad  h«o  eDiscQpas  Ao^ 


ikJn^, 


AD  GODEFRIPUM  APPEN^.  11.  -ir-  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


m 


caaicenBie,  et  ^o  quaBreremus  si  sciret  litteras^  re-  ^  mini,  qui  apostobs  deseruit,  et  Domnum  iuum  Ju" 


Sipondit :  Nescio  :  Existimans,  si  diceret  scio,  non 
orederemuB  ei.  Et  erat  aliquantulum  sciens^  sed  in 
ipBa^hora  ita  ignoravil  ut  nec  iitteras  cognosceret; 
neque  aliquid  eorum  quae  litteris  didicerat  memor 
es&et,  exceptis,  Pater  noster  ;  et,  Credo  in  Deum^  et, 
Mngnificat ;  et,  Gloria  in  cxcelsis  Deo ;  et,  Wenedictus 
Bominus  Deus  Israel.  Cjstera  enim  ita  perdiderat,  ac 
si  nunquam  ea  audisset  :  et  licet  cum  maximo  la- 
bore,  pauca  postea  recuperare  potuit.  Inter  haec  au- 
tem.tanl&fames  in  civitate  fuit,ut,exccpta  lingua, 
oaput  equinum  duobusveltribus  solidis  vendcretur; 
Hiteatina  vero  capra;,  quinque  solidis  ;  gallina,octo 
ve|  novem  solidis.  De  pane  quid  dicam,  cum  quin- 
que   solidi  non  sufficerent  ad  pellendam  famcm 


ilasis  vendidit,  Pugncnt  vero  in  fide  heati  Petri^tene»^ 
tes  quod  Christus  sihi.  promisit,  quod.  posi  terlium. 
diem  resiwgeret,  ct  ei  appareret ;  ei  pro.  hac  aUam. 
causa,  quod  hxc  teira  juris  B.  Petri  sit^  et  nan^pa^ 
ganorum.  Et  sit  signum  clamoris  vestri,Deuai  adjuva^ 
et  revera  Deus  adjuvabit  vos  :  Omnes  etum  fralreA> 
vestri  qui  obierunt'  ah  incepto  itinere,.  aderunt  vobi^ 
cum  in  liac  pugna,  et  vos  expugnate  decimam.  part^m> 
hostium,  quia  ipsi  in  virtute  Dei,  novempttrtcs^expu* 
gnahunt.  Et  ne  differatis  de  helto,  0iMmiam  (aubaud^ 
si  non  egeritis  qux  dico)  totidem.  hostes  ab  aliero  la-* 
tere  adducet  Dominus,  quot  habetis  ab  uno :  et  tan-^- 
diu  vos  hic  tenehit  inclusos,  donec  olUcomedaTU  aUos^ 
Sed  scitote  profecto  quia  advenerurU  dies  illi,  qu^xk 


Qnius?  Noc  erat  mirum,  nec  grave  esse  poterathis  ^  promisit  Domiiius  heatx  semper  virgini  Uaris^  ei 


qui  tam  care  mercabantur,  cum  auro  et  argento  et 
palliis  abundarent.  H/cc  autem  ideo  cara  crant,  quia 
conscientiflB  militum  audacia  carcb  nt.  Ficus  autcm 
immaturas  ab  arboribus  decerpcbant;.itquecocta8 
eharissimo  vendebant^  Goria  vcro  boum  et  equorura, 
et  alia  neglecta  ex  longo  tempore  illa  similiter  diu 
oocta,  ohariasime  vendebantur,  adco  ut  duas  soli- 
daias  quilibet  comedere  posset.Plcriquemilites  san- 
guine  suorum  equorum  vivcbant,  et  exspoctantes 
Dei  miaericordiam,  nolebant  eos  adhuc  occidere. 
Hac  autem  et  alia  multa  mala  obsessis  imminebant, 
qusd  enumerare  difficile  eat.  Accedebat  etiam  aliud 
satis-grave,  quod  quidam  de  nostris  ad  Turcos  fu- 
giebant,  et  miseriam  quaj  erat  in  civitato  eos  doce- 
banL  His  autem  atque  aliis  rcbus  Turcaj  audaces 


apostolis  suis,  quod  etevaret  regnum  Christianamm^ 
dejecto  ct  concukato  paganorum  regno.  Ad  tento* 
ria  corum  propter  aurum  et  argentum  ne  diver* 
taiis. 

GAPUT  XVIL 
Statuit  tunc  Dci  potentiaut  qui  nobis.po]r  aposta'- 
lum8uumsupradictapra;dicarijussit,CQndaaamtti]i 
adco  coufortavit  ut  fido  et  spe  jam  sa  triumphAMQ 
quisque  de  hostibus  suis  videretur.  Adhortabanlua 
alii  alios,et  adhortando  virespugnaadi  resuoiehaQt. 
Vulgus  etiam,  quod  diebus  praiteritis  .inapia  atqpa 
formidine  consumptnm  eaae  videbatur,pnjitupibaa 
modo  conviciabatur,  de  belli  dilatione.  Gonstituta 
autem  die  ad  pugnam,miserunt  nostri  Fotnun.fire* 
mitam  ad  Corbaran  duoem  Turcorum,.ut  (ii^^Xeir^ 


efTecti,  vehementissime  nobis  imminobant.  Die  au-  C  ab  oppugnatione  civitatis,quia juris  eral.beaii Petriel 


tem  quadam  media,  in  turrem  unam  do  nostris 
ascenderant  circiter  triginta  Turci,  qui  nostros  satis 
exhorrnerunt.  Tamen  nostri  pro  periculo  certantcs 
Dei  adjutorio,alios  occiderunt,  alios  praicipitari  co- 
egerunt.  Ob  hanc  igitur  causam,  omnes  Boimundo 
obedientiam  promiserunt,usque  ad  quindecim  dies 
post  bellum,ut  de  custodia  civitatis,et  de  bcllo  ipse 
disponeret.  Nam  comes  valde  infirmabatur,  et  epi- 
seopus.Stephanus  autem  comes,  quem  ante  captam 
eivitatem  pro  dictatore  alii  principes  elegerant,  au- 
diens  famam  belli,aufugorat.  Sicut  diximus,ita  no- 
stris  devictis,  et  depressis,  et  angustiatis,  cocleste 
anxilium  adfuit.Et  quomodo  ante  bellum  et  in  bello 
agere  debemus,  B.  Andreas  per  juvenem  illum  qui 


Christianorum.  Respondit  ille  superbus.^uiajkif^  vtfi 
injuria  Francos  et  civitaiem  habere  volebaU  Atque 
Petrum  Eremitam  incli  nare  nolentem  supplicareaibi 
coegit.  Qu£esitam  est,  eo  tempore,  quis  ciAritaieia 
custodiret  contra  iilosqui  in  casleUoerant,d4imalii 
ad  pugnam  progrederentnr.  Et  fecerunt  m  colU 
montis  nostri,  contra  bostes  murum  calceum  et 
propugnacula ;  et  munierunt  ha^  multis  petrariis,, 
etdimiseruntibi  Raimundum  comitemquiusquead 
mortem  inrirmabatur,et  viros  usque  ducentos.VejQr- 
tum  erat  ad  diem  pugn®.  Mane  communicaverunjt 
omnes,  et  se  Deo  dedcrunti  vel  ad  mortem,,Bi  veW 
lct,vel  ad  decus  Romano&  Ecclesio  etgeniis  Fraooof- 
rum.  Constituerunt  autem  de  bello  sic  utdageata 


4a  lancea  dixerat,  edocuit.  Offendistis,  inquit,  mn  n  comitis  et  opiscopi  fierent  duo  ordines- duplicesiut 

pedites  proiirentmilitibuSyet  pro  imperio  principum 
irent  et  starent,  et  milites  sequerentur  eos  atquea 
tergo  custodirent.  De  gente  Boimundi  et-Tancnedi, 
similiter  ;do  gente  comitia  NorthmaDniaBet.Fraacin 
genis,  similiter;  degente  ducis^  et  Burgundioaibaa^ 
similiter.  Ibant  autem  pr^ones  per  civitatem,  cla^ 
mantos,  ut  quisquo  homo  principibu8.desua.gente 
adhsercret.  Mandatum  estetiam  utHugaMegnueat 
comcs  Flandrensis,etNorthmannLs;comee^imiad 
bella  procederent,  deinde  dux;poat.ducemepi8Co«> 
pus,  deinde  aequeretur  eos  BoimundusXoBg^gati 
sunt  ergo  uQusqv^i^^ue  ad.  ajgauio,  et  6QSiaii<m«w 


graviter,  et  ideo  humilitati  estis  :  et  clamastis  ad 
tkminumyet  exaudivit  nos  Dominus.  Et  nunc  pro 
suis  offensis  unusquisque  se  Domino  committat,  et 
quinque  eleemoynas  faciat,  propter  quinque  plagas 
Domini.  Quod  si  haec  nequiverit,  quinquies  dtcat, 
Pater  noater,  etc.  His  ita  peractis,in  ea  sentenlia  qua 
emveniant  prineipes  de  heUo,  incipite  in  nomine  Do- 
mmt,  per  diem  sive  per  noctemy  quia  manus  Domini 
exit  voMscum.  Si  quis  autem  de  victoria  dubitat,  ape- 
riantar  ei  portx,  et  vadal  ad  Turcas^  et  vidcbit  quo- 
moio  Deus  Ulorum^salvum  faciet  illum.  Si  autem  pu- 
gmtrs  aliquis  recusaveritf  sit'  cum  Juda  proditore  Do- 


HAIM.  DE  AGHJLS  HIST.  HIEHOSOL, 


6»8 


»  mfra  civitatem  ante  porlam  pontis.  0  quam  A  cederceoscompulerunt;  habebatcnim  locusiUere* 


genSf  cujus  esi  Daminus  Dens  cjus !  (Psni.  xxxii 
•}  0  quam heatus  populus.  qtwm  Deus  elcQit(PsaL 
,)0  quanQ  immutatam  facicm  hujusexcrcitu8,a 
;i«  in  alacritatem !  Cujus  quippc,  prffiteritis  dic- 
kiant  per  plateas  civitatis,  Dei  auxilium  appel- 
i  td  Ecclesias,  principcs,  et  nobiles,et  ii  qui 
de  populo  nudis  pedibus  lacrymantcs,  et  pecto- 
I  percutientes,  adeo  tristcs  ut  pater  (ilium  ob- 
nOQ  reealutaret,  nequc  rospiceret,  neque  frater 
m.  Modo  vero  cerneres  eos  alacres  cquos  emit- 
txcutere  arma  et  vibrare  hastas,  nec  posse  pati 
3in,quin  dictu  vel  opere,  oliquidjocundum  fa- 
t  vel  dic^rent.  Sed  cur  pluribus  moror?  Conces- 
iUisegrediendi  potestas^ctqux  a  principibus 


num  mullum  ct  siccum.  Egressis  itaqueorUinibus, 
stabant  saccrdotes  nudis  pedibus  ct  induti  saccrdo- 
talibus  vestimcntis  supra  muros  civitatis,  Doum  in- 
vocantes  ut  populum  suum  defenderot,  atque  testa- 
montum  quod  sanguinc  suo  sancivit,  in  hoc  bcllo  per 
victoriam  Francorum,  testiilcdretur.  In  hoo  auto|Q 
spatio  quod  proccssimus  a  pontc  usque  ad  montang, 
maxime  laboravimus  propter  hoc  quod  ipsi  hosi^s 
nos  volebant  accingcre.  Intor  hflBC,  licet  mGyoros  ko- 
stium  ordines,  nobis  qui  in  turma  episcopi  erami]8 
incumbercnt,  tamen  per  praesidium/Dominios  la^- 
coae,  quffi  ibi  erat,  nullum  ibi  vulneraverunt,  sed 
neque  sagittam  nobis  intorserunt.  Vidi  ego  hapic 
qux  loquor,  et  Dominicam    lancoam  ibi  (erebam. 


Ua  fuerant,  ordine  complenlur,  Inter  hiec  dux  d  Quod  si  quis  Hcraciium  vicccomitem,  vexillifcrum 


»r«m  CorbaraSy  infra  tentorium  suum  schaccis 
ata  et  accepto  nuntio  quod  Franci  ad  pugnam 
sderentur,  turbatusanimo,quodprster  spcm 
idiebat,  appellavit  quomdam  Turcum,nomine 
ilio  qui  dc  Antiochia  aufugerat,  nobilom  et  no- 
•tam  per  militiam  suam,  et  dixit  ci  :  Quid  est 
^omie  tu  mihi  dixisti  quia  Franci  erant  pauci, 
'fuam  mecum  pugnarent^  Et  respondit  ci  Mi- 
Q  :  Nofi  dixi  quod  non  puQnarent^  scd  vefn\  et 
eos,  et  dicam  tibi  si  poteris  eos  facile  superare. 
tertiusordo  progrediebatur:  Cumquo  vidissot 
iiiB  diBpositionos,  lilirodulin  dixit  ad  Corba- 
Occidi  quidem  possunt  isii^  sed  xwrti  in  jugam 
ifil.  Et  tunc  Corbaras  ilii  :  Nulli  eorum  pro* 
Ufuaienus  possuni^i  Et  respondit  Miredalin  : 


episcopi,  in  hoc  bello  vulneratum  fuiBsediciatySoiat 
quod  et  vexillum  suum  alii  tradidorat,  et  ordinem 
nostrum  longe  rcIiqucrat.Ut  vero  omnea  vjri  bella- 
tores  de  ci\itatc  egressi  sunt,  apparuerant  quinque 
aliffi  aoies  iater  nos.  Etcnim,  ut  jam  dictum  esl, 
octo  acics  nostri  principo^  tantum  constituerant,  et 
tredecim  ordincs  extra  civitatem  fuerunt.  Hoc  unum 
valde  memorabilo  non  prailoreamus  :  In  principio 
egrcssionis  nostra»  ad  pugnam,  imbrem  divinum 
supcr  omncm  oxercitum  suum  misit  Dominus,  par- 
vum,  scd  tum  gratum  quo  qui  tactus  est,  omni 
gratia  replctus  ost  fortitudino,  et  hostes  contcmne- 
bat,  et  quasi  in  dcliciis  rcgiis  sempcr  cnutritus  ex- 
siliebat :  Non  minus  hoc  idem  mirabile,  cquis  no^ 
stris  etiam  contigit.Cui  enim  dofecit  equus8UU8,ni8i 


umtum  planta  pedis  habet  cedeni,  si  omne  genus  C  peracta  pugna  etiamsi  non  gustaverit  aliquid  pr»- 


»*iifii  eis  incurrat,  Tunc  ille,  licct  turbatus, 
!8  multos  et  multipliccs,  instruit  adversum 
t  cum  primo  potuissent  exitum  nobis  prohi- 
laciGce  exire  pormittebant.  Nostri  tamen  acics 
eraus  montana  dirigcbant,  caventes  ne  nos 
erent  a  tergo.  Erant  autem  montana  longe  a 
qoasi  duobus  magnis  milliaribus.  Proccdeba- 
laspatiosi,  sicut  in  processionibus  clcrici  pcr- 
olent;  et  revora  nobis  proocsaio  crat.  Etenim 
4>te8  et  multi  monachi,  induti  albis  stolis,  ante 
■lilitum  noatrorum,  pergebant,  Dei  adjuto- 
itaanctorum  patrocinia  invocando  cantantcs. 
itra  hostes  nobis  incurrere  volcbant  ct  sagit- 
;.  Mandavit  etiam  Corbaras  ad  principes  no- 


ter  cortices  et  folia  arborum  per  septem  dies?  Multi- 
plicavit  insuper  adeo  Doroinua  exercitum  nostrum 
ut  qui  ante  pugnam  pauciores  eramus  quam  hostea, 
in  bello  plures  eis  fulmus.  Itaque,  nostris  progressis 
et  dispositis,  non  licuit  nohis  committere  pugnam, 
quoniam  ipsi  versi  sunt  in  fugam.  Porsecuti  sunt 
eos  nostri,  usquc  ad  occasum  solis.  Opcrabatur  ibi 
mirabiliter  Dominus  tam  in  viris  quam  in  equis  no- 
stris ;  quippc  viri,  avaritia  a  bello  non  revocaban« 
tur,et  illi  cqui  fameIici,quos  vix  domini  sui,  in  pr®- 
lium  pascendo  deduxerant,  levissime  equos  Tur- 
carum,  pingues  et  currentissimos,  modo  conseque* 
bantur.  Nec  hoc  solum  gaudium  voluit  nos  habere 
Dominus.  Etenim  Turc»  qui  castellum  de  civitate 


Paratus  erat  facere  modo  quod  nupcr  abne-  j)  munierant,videntos  suorum  prfficipitem  fugam,  de- 


at  quinque  vel  decem  Turci  pwjnarent  cum  toti' 
inwc»,  et  quorum  miliies  vincerentur,  pacifice 
:eiereni.  Responderunt  ad  hxc  nostri  :  No» 
t  emm  hoc  voluimus,  nunc  autem  quia  paravi- 
noi  ad  pugnam,  decerieni  singuli  pro  suo  jure, 
ne,  ut  diximus,  pianitiem  toLam  occupavisse- 
jiUBdam  pare  Turcorum  post  nos  remansit, 
peditibue  nostris  incurrit;  peditcs  vero  illi, 
^yro,  impetum  hostium  virilitor  sustinuerunt, 
ne  Turci  nuUo  modo  eos  propcllcrc  posscnt, 
circa  eos  accp.nderunt,  ut  qui  gladios  non 
laiyani,  ealtem  ab  igne  corripercntur.  Itaque 

PiTROi.  GLY. 


sperantes,  alii  tantum  pacti  vitam  se  nostris  reddi- 
dcrunt,alii  praicipitcs  fugerunt.  Et  licet  bellum  hoc 
tam  atrox  atque*timidum  esset,  tamen  pauci  milites 
de  hostibus  ibi  ceciderunt,  sed  de  peditibus  corum 
vix  aliquis  cvasit.  Omnia  autem  tentoria  eorum 
capta  sunt,  et  auri  etargonti  multum,  et  spoliorum 
plurimum;  annonae  vero  et  pecorum  ac  camelorum, 
sine  mensura  et  numero.  Renovatumque  est  nobie 
illud  Samariffi,  de  mensura  similaginis  et  hordei, 
quffi  pro  statcro  accipiebantur.  Facta  sunt  autem 
haeo  in  vigilia  apostolorum  Petri  et  Pauli,  quibus  in- 
terceeeoribue  Jesue  Cbristua  Dominua  nostcr,  con- 

20 


619 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


620 


tulit  henc  victoriam  pcrcgrinc-BEccIcsitfi  rrancoruni,  A 
qui  vivit  el  manetcum  servis  suiSy  propilius  Deus  per 
omnia  sxcula  Stvculorum,  Amen. 

GAPUT  XVllI. 

Factum  est  autem  po8tvictoriara,quod  principcs 
nostri,  Boimundus,  et  comes,  et  dux  et  Flandrcn- 
sis  comes,  communiter  castrum  civitatis  rccepe- 
runt,  sed  Boimundus  altiores  turrcs  suscepit,  jam 
tunc  concipiens  dolorem,  qui  protulit  iniquitatem. 
Etenim  consequenter  homincs  ducis,et  Flandrcnsis, 
et  comitis  Sancti  ytgidii,  violenter  dc  castello  expu- 
litjdicens  sejurasse  illi  Turco,qui  civitatem  reddi- 
dit,quod  ipse  solus  haberet  eam.  Ob  hoc  etiam,quia 
impune  id  comraiserat,  castclla  civitatis,  ct  portas 
quas  comes  ct  episcopus  et  dux,  ex  tempore  quo  ^ 
obsessi  fueramus  servaverant,  rcquirere  ccepit. 
Concesserunt  ei  omnes  prreter  comitem.  Ille  enim, 
licetinfirmus  esset,  tamen  portam  pontis,  nec  pre- 
ce,  ncc  promissis,  nec  minis  dimittcre  voluit.  Noc 
solum  principes  noslros  co  temporc  discordia  con- 
cussit,  verum  eliam  populi  gratiam  ita  dissolvit  nt 
pauci  essent,  qui  non  cum  ?ociis  vcl  domeslicis 
suis,  de  furti,  vel  rapina;  causis  conccrtarenl.  Nec 
in  civitate  judex  aliquis  erat  qui  possct  vcl  vellnt 
dirimere  causas,  sed  quantum  quisque  potcraf,  oo 
modus  injuriffi  venit.  Comes  autem  et  episcopus 
valde  infirmabantur,  nec  tueri  eos  ab  injuria  pote- 
rant.Sed  quid  moram  in  his  agimus?  Quippe  nostri 
otio  et  divitiis  remissi,  de  itincre  propter  quod  vc- 
nerant,  usque  in  Kal.  Novemb,  contra  Dei  pra;ce- 
ptum,  distulerunt.  Etenim  eo  tempore,  ita  tcrritfe  C 
alque  confecta3  timore  Sarracenorum  civitatcs  in 
ftiga  Turcorum  fuerunt,  ut  si  tunc  equitasscnt  no- 
stri  Franci,  non  essot  usque  in  Hicrusalem  civilas, 
quffl  lapidem,  ut  nos  credimus,  eis  ercmitteret.  In- 
tercadominus  Adamarus  episcopus  Podicnsis,  di- 
lectus  Deo  et  hominihus,  vir  per  orania  oranibus 
charus,die  Kal.  Aug.  in  pace  raigravit  ad  Dominum. 
Tantusque  luctus  omniura  Ghristianorura  ibi  rao- 
rantium  in  morte  ejus  fuit  ut  nos  qui  vidiraus,  cum 
pro  magnitudine  rerum  scribere  curavissemus, 
comprehendere  aliquatenus  nequissemus.  Quara 
utilis  autem  Dei  exercitui  et  principibus  fuerat,  post 
mortem  ejus  manifestum  fuit,  cuni  inler  sc  divisi 
principes.Boimundus  in  Romaniam  est  regressus, 
et  dux  Lotharingiae  versus  Roais  profectus  cst.  Se-  j) 
pulto  igitur  episcopo  in  ecclesiae  Beati  Petri  Anlio- 
chiae,  secunda  nocte  astitit  Dorainus  Jcsus,  cura 
beato  Andrea  et  ipso  eodera  episcopo,  Petro  illi  Bar- 
tholomaeo  qui  de  lancca  dixerat,  in  capella  coraitis, 
ubi  lancca  Domini  crat.  Et  locutus  cstci  episcopus 
dicens  :  Gralias  Deo,  el  oi.urJius  fralrihus  meis,  et 
Boimundo,  qui  me  de  inferno  liheraverunL  Etenim 
peccavi  graviter  postqunm  UomUii  lancea  rejwrta  est. 
Ob  hoc  itaque  in  infernum  dcductus  sum  atque  ihi 
flagetlatus  acerrime;  ei  caput  meum  et  facies  com- 
busta  suntf  sicut  videre  potes.  Fuit  autcm  ihi  anima 
mea,  ab  hora  qua  de  corpore  egressa  est,  donec  cor- 


pusculum  mcum  pulveri  traditum  cst.  lieddidit  mihi 
DominuSj  inter  ipsa  flammurum  incendiay  vestimen- 
tum  quod  vides^  quia  cum  episcopatus  ordinem  sus- 
cepij  illud  pro  Deo  cuidam  paupcri  tribui.  FA  licet 
exxstuaret  Qehenna,  et  insanirent  adversum  me  mini- 
stri  tartarei,  nihil  tamen  subtus  Ixdere  potuerunt. 
Tamen  nihil  de  omnibus,  qum  de  patria  mea  detuli, 
adeo  mihi  profuit  sicut  hsec  candelaj  qiiam  amici 
mei  hic  pro  me  ohtulerunt;  et  illi  tres  demirii,  quns 
cgo  lancex  ohtuli.  ILvc  etenim  me  refeceruntj  cum 
usque  ad  mortem  esuriciis  de  inferno  progrcderer. 
Dominu^  7neus  Doimundus  dLvit,  quod  corpus  meum 
in  Jerusalem  portaret.  Sit  illi  pro  gratia  sua  ne  me 
moveat,  quia  de  sanguine  Domini  adhuc  ibi  est,  cui 
me  sociavit.  Sed  si  dubitat  de  his  qux  tibi  dico,  ape- 
riat  sepulcrum  mcum,  et  caput  et  faciem  meam  vidC" 
bit  perustam.  Domino  meo  comiti  familiam  meam 
commisi;  benefaciat  ei,  ut  Deus  faciat  secum  mise- 
ricordiam,  et  adimpleat  quw  illi  promisit.  Et  ne  do- 
lcant  fratres  inei  si  cgo  vitam  /iniviy  quoniam  nun- 
qunm  tantum  eis  profui  qwmtum  prodero,  si  prsece- 
ptd  Dci  servarc  voluerint.  Etenim  cum  illis  habitabOf 
ct  onines  fratres  mei  qui  vitam,  ut  ego,  finierunt;  et 
eis  apparcho  et  multo  melius  con^olahor  eos  quam  hac- 
tenus.  Et  vos,  fratres  mei,  estole  memores  pa*narum 
inferni,  qtuc  tam  graves  et  horreniUe  sunt.  Servite 
itaque  Domino,  qui  vos  liberare  polcst  de  his,  atque 
aliis  malis.  Et,  o  quam  bene  natuSy  qui  infemi  poe- 
nas  ignorabit.  Poterit  hoc  illis  conferre  Salvator^  qui 
prcecepta  ejus  servaverint.  Quod  superavcrit  de  hac 
candela  in  mane,  conserva.  Et  eligat  comes,  cum  qui- 
bus  ipse  voluerit,  episcopum  loco  mei^  quoniam  non 
est  justum,  ut  si  cgo  dcfunctus  sum,  bcafa  scmper 
virgo  Maria  cpiscopum  non  habeat.  Unum  de  palliis 
meis  donate  ad  ccclesiam  beati  Andrece.  Et  beatus 
Andreas  supplicavit  ci.  Post  haec  beatus  Andreas 
assislens  propius,  taliter  locutus  est  :  Audianl  om- 
neSf  quid  per  me  loquitur  Deus,  dicens  :  Memor  esto, 
comes,  illius  doni,  quod  tihi  tradidit  Dominus;  qux 
operariSy  in  nomine  ejus  operare,  ut  Dominus  facta 
ei  dicta  tua  dirigaty  et  orationes  tuas  exaudiat.  Pri- 
mum  donum  quod  vobis  contulit  Dominus^  scilicet 
Nicwam,  est  aversa  ab  eo;  Dominus  donavit  vobis 
civitatem  hanc,  et  abstulit  eam  inimicis  vestris,  et 
postea  non  fuit  ibi  cognitus.  Et  si  aliquis  ihi  invoca- 
vitnomen  Domini.flagellatus  fuit,  et  opera  Domini 
non  fucrunt  ihi  facta.  Sed  propter  bonitatem  suam 
noluit  vos  derelinqucre  Dominus,  quin  concederet  ea 
vobis  qux  petiistis,  et  plus  etiam  quam  quxrere  ausi 
estis,  llle  enim  lanceam  contulit  vohis,  qux  corpus 
suum  ptagavitf  unde  sanguis  nostrx  redemptionis  ef- 
fluxit.  Ei  non  donavit  vohis  ita  facere  de  hac  civitate^ 
sicut  de  altera  fecistis  :  ci  videre  potestis  quia  pro 
mcritis  vestris,  non  donavit  eam  vobis  Dominus.  Han- 
dat  tihi  DominuSy  o  comeSj  ut  sapias  qui  se  dominum 
hujus  civitatis  voluerit  faccre  super  alios,  et  quxre 
ab  eo  quaie  dominium  voluerit  portare  propter  Do^ 
minum.  Quod  si  tu  et  alii  fratres  tui,  quihus  Deus 
dcdit  hanc  civitatcm^  cogncveritis  quod  fidelis  $itf  et 


631 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


622 


justiHam  tenere  vel  facere  voluerit,  hahcat  :  Et  si  ju-  A  mitem,qui  jam  convalueratex  inflnnitate,etmilites 


dicium  vel  justitiam  tenere  vel  facere  noluerit,  sed 
per  potestatem  suam  vult  tenere  civitatem,  tu  per  te 
ct  pcr  fratres  tuos  postula  a  Deo  consilium,  et  dabit 
tibi  Deus,  Et  illi  homines  qui  viam  rectam  tenent, 
vcl  Dcum  diligunt,  tihi  non  dcficient.  Illi  aufem  qui 
viam  rcctam  tenere  nolunt,  revertantur  ad  illum  qui 
noluit  tenere  justitiam;  et  videbunt  quomodo  Deus 
salvabit  illos.  Sed  habebunt  fnaledictionem,  ex  pare 
Dei  et  matris  ejus,  illam  quam  hahvit  Lucifer  cum 
de  coeto  ceridit.  Et  vos,  si  unanimes  estis,  postulate 
connlium  in  orntione,  et  Deus  dahit  vohis.  Et  si  con- 
cordia  sit  inter  vos,  tcnete  consilium  dc  patnarcha, 
qui  sU  de  lege  vestra.  Jllos  autem  homines  qui  de 
captivitate  ad  vos  vencrunt,  ut  legem  vestram  tcne- 


et  peditcs  snos  omnes  prd  causa  pauperum  in  unum 
evocaverat,  ut  in  Hispaniam  depraedatum  eos  dedu- 
ccret,  muUum  rogavit,  ut  Turcis  qui  Deum  recla- 
mabant,  pro  Deo  et  pro  gloria  gentis  Francorura, 
atque  pro  se  succurreret,  addens  quod  contra  ma- 
chinas  obsidentium  Turcorum,  obsessi  Turci  cru- 
cem  praetenderent.  His  atque  aliis  hujusmodi  prec.i- 
bus,  cum  duce  comes  profectus  est.  Heec  autem  ubr 
a  Turcis  cognita  sunt,  ab  obsidione  discedunt.  Ut 
vero  ad  Asa  exercitus  nostcr  pcrvenit,  suscepit  dux 
obsidcs  de  castello  pro  fidelitate  deinceps,  et  comes 
cum  grandi  dispendio  sui  exercitus,  Antiocbiam 
reversus  est.  Rursus  comes  congregavit  milites 
suos,  ut  plebcm  paupcrum  in  Hispaniam  conduce- 


rent^  nolite  solvere   eos;  sed  et  illos  qui  ambulave-  j^  rent,  quao  fame  ct  tffidio  Antiochisc  dcficicbat.  Appa- 


runt  in  Corro%anam,  ut  deum  Turcorum  adorarent^ 
nolite  recipere  eos,  sed  hahete  sicut  Turcos,  et  mit- 
tite  duos  vel  tres  ex  his  in  carcerem,  et  ipsi  demon* 
strabunt  vobis  alios.  Postquam  ista  a  vobis  fuerin- 
acta,  petite  a  Domino  consilium  de  via  pro  qua  venit 
stis,  et  ille  bene  consulet  vobis.  Jerusalcm  est  prope 
vos  decem  dies,  et  si  non  vultis  tenere  supradicta, 
de  decem  annis,  non  ibitis  in  Jerusalem.  Et  post  de- 
cem  annos,  reducam  infidcles  in  honore,  et  centum 
de  illis  prxvalebunt  adversus  mille  de  vobis.  Et  vos 
homines  Christi,  petite  a  Domino  petitionem  quam 
apostuli  petierunt ;  sicut  et  illis  donavit,  ita  et  vohis 
nunc  donabit.  Comes  et  Boimundus,  ite  ad  ecclesiam 
Beati  Andrex,  et  ille  donabit  vobis  optimum  consi- 
lium  apud  Deum.  Et  quod   in  corde  vestro  posucrit 


ruit  autem  sanctus  Andreas  Petro  Bartbolomseo,  eo 
tempore  apud  Rodiam,  infra  tentorium,  ubi  mane* 
bat  episcopus  Atensis,et  capellanus  comitis  Raimun- 
dus,  et  alius  capellanus,  nomine  Simon.  Dic  autem 
Simon  audicns  cos  colloqucntes  sibi,  scilicet  sah- 
ctum  Andream  cun  Petro  BartbolomsOyCaput  suum 
cooperuit,  et  ut  ipse  rctulit,  plurima  audivit,  sed 
hoc  solum  retinuit  :  Dominc,  cyo  dicam,  episcopus 
Atensis  ait  :  Nescio  utrum  in  somnis  fuerit  annon, 
Quidam  senex  stetit  coram  me,  indutus  stola  alba, 
atque  in  manihus  suis  Dominicam  lanceam  tenens^ 
ait  mihi  :  Credis  hanc  lanccam  esse  Jesu  Christi  ?  et 
respondi  :  Credo,  Domine,  Idque  cum  sic  secundo 
et  tertio  idem  quaBsisset  a  me,  dixi :  Reuera  credo, 
domine,  fuinc  esse  lanceam,  qu3e  sanguinem  de  latere 


Deus^  illud  facite.  Et  postqunm  visitavit  vos   beatus  C  Domini  nostri  Jesu  Christi  eiuxit,  unde  omnes  redem- 


Andreas,  visitate  illum;  et  facitc  ut  fratres  vestri 
visitent  illum.  Inter  vos,  comes  et  Boimundus,  sil 
concordia  et  dilectio  Dei  et  proximi.  Et  si  bene  vos 
concordaveritis,  nulla  res  poterit  vos  dissipare.  Pri- 
fMmi  justitiam,  quam  debetis  facerc,  decet  demon- 
stare.  Sicut  sunt  homines  de  singulis  episcopiis  suis, 
pofUeantur  divitias  suas;  et  adjuvent  pauperes  de  pa- 
tria  sua,  prout  poterunt,  et  nccesse  fuerit.  Alias  au* 
tem,  sicut  concordaveritis,  facite.  Quod  si  hanc,  et 
alias  justitias  tenere  noluerint,  vos  eos  constringite, 
Et  si  aliquis  aliam  civitatem  tenere  volucrit,  de  his 
quas  dabit  vobis  Dcus,  secundum  suprascripta  faciet 
ut  se  conlineat :  Si  autem  facere  noluerit,  comes  cum 
fdiis  Dei  eum  flagellet.  Haec  vero   primum   credita. 


pti  sumus.  Et  post  haec  cum  impetu  me  Raimun- 
dum,  qui  prope  dormiebam,  excitavit.  Ego  autem 
Raimundus,  cum  evigilassem,  splendorem  quidcm 
insolitum  vidi,  ct  quasi  quamdam  gratiam  animo 
concipiens,  ab  eis,qui  aderant,  quaerere  coepi  utrum 
quiddam,  quasi  plebis  tumultuationem,  sentirent. 
Et  cceperunt  omnes  alii  dicere  :  Minime.  Ille  vero 
PetruSy  cui  haec  revelatio  facta  fuerat,  cum  ad  invi- 
cem  ea  quae  supra  diximus  qu/ereremus,  respondit : 
Et  merito  gratificum  splendorem  hic  conspicitis,  cum 
ille  Pater  diutius  hic  steterit,a  quo  omnis  gratia  pro^ 
cedit.  Gum  autem  ab  co  qusereremus,  ut  quse  sibi 
dicta  fuerant  nobis  manifestaret,  hsec  comiti  et  nobia 
dixit :  Hac  nocte  venit  hic  dominus  et  beatus  Andreas 


deinde  oblita  sunt;  etenim  alii  dicebant :  Reddamus  [)  in  specie  qua  prius  venire  soliti  sunt,  et  tertius  qui- 


civitatem  imperatori;  alii  autem  non.  Atquc  sic  per 
bujusmodi  discordias  et  seditiones,  res  pauperum 
annullatae  sunt.  De  consilio  autcm  quod  apud  San' 
ctum  Andream  accipere  principes  debuerunt,  nihil 

fuit. 

CAPUT  XIX. 
Inter  haec  Turci  de  Calep,  quoddam  castrum  ob- 
sederunt.  AfQicti  igitur  Turci  qui  intus  erant,  man- 
daverunt  duci,  qui  in  illis  regionibus  erat,  ut  ca- 
strum  ipsorum  reciperet,  quia  deinceps,  non  alium 
nisi  de  genere  Francorum  dominum  habere  vole- 
bant.  Ob  boo  itaque  dux  Antioobiam  reversus,  co- 


dam,  cujus  statura  eratparva,  indutus  lineis,  et  barba 
longissima.  Et  comminatus   est  mihi  multum  beatus 
Andreas,  eo  quod  reliquias  corporis  ipsius  apud  An 
tiochiam  repertas  in  ecclesia  ipsius,  in  quodam  loco 
tndigno   demiserant.   Et   dixit  :    Cum  praxipitatus 
essem  de  quodam  monte  ab  inlidelibus,  duos  digito 
mihi  confregi;  atque  post  mortem  meam  hic  vir  eos 
accepit,  et  4ntiochiam  detulit,  et  tu  cum  eos  invenis- 
ses,  negligenter  habuisti :  aUerum  passus  es  tibi  sub» 
ripi;  alterum  ibi  indigne  dtmisUti.  Et  ostendit  mihi 
manum,  sine  duobus  digitis.  Deinde  de  te,  o  comes, 
muUum  conquestus  est,  Nam  cum  venerabik  munui» 


623 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IT.  -  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


024 


nulli(lU€  alii  a  Dmniiu)  cancessum  acceperis,  graviter  A 
ei  mquiter  peccare  in  compectu  Domini  no7i  vcreris, 
Unde  tibiDominus  hoc  signum  demonstravit.  Nam  anle 
quintum  diem  cum  in  festivitate  beat^  Fidis  cande- 
lam  magnam  obtulisseSj  ut  per  tres  dies  et  totidem 
noctes  durare  potuisset^  7iuHum  quidem  illa  splendo- 
rem  dedil;  sed  statim  liquefactay  in  terram  corrnit. 
In  hac  autem  nocte  cum  parvam  candelam  obtu- 
lisses,  adeo  ut  vix  usque  ad  galli  cantum  durare 
possety  ut  dies  est  ei  durai  adhuc  nec  tertia  pars  ex 
ea  combusta  est,  Propterca  hsec  tibi  mandai  Domi- 
nus  :  Nihil  incipiaSj  nisi  prius  pcenitentiam  egcris, 
Mioquin  iu  et  quidquid  egeris,  ut  candela  liquefactaf 
in  terram  corfues.  Quod  si  pcenitentiam  cgeris,  quid- 
quid  incoeperis  in  nomine  Dominiy  Deus  perpciety  ci 
consurAmabit,  ut  et  candelam  vides  durare  parvain,  «^ 
sie  faciet  Dominus  magnum,  quidquid  ca'peris,  etiam 
si  parvum  sit.  Cumque  comes,  se  ita  graviler  pec- 
casse  6xcu8aret,  tunc  Pctrus,  et  peccatum  sibi  nar- 
favit,  et  comes  ita  conFcssus  est,  et  paenitenliam 
egit.  Et  rursum  dixit  Petrus  ad  comitem  :  Cojnjueri' 
rur,  0  comes,  de  consiliariis  tuis  beatus  Andreas,  eo 
quod  multa  mala  tibi  scienter  consilientur.  Quare  tibi 
prxcipiiur  ut  illos  ad  consilium  tuum  non  admittas, 
nisi  prius  tibi  jurent  quod  scienfer  tibimala  non  con- 
silieniur.  Audi  adhuc,  comes  :  Mandat  tihi  Dominus 
ne  diuiius  moram  faciaSy  quia  nisi  prius  Jerusalem 
capia  fuerii,  succursum  nullum  habebis.  Cum  autetn 
prope  Jerusalem  fueris,  nullu^  per  duas  leugas  ibi 
equitet.  Quod  si  ita  fec^ritis,  civitatem  suam  donabit 
vobis  Dominus.  Post  ha3C  multas  gratias  relulitmihi 
sanctus  Andreas,  quod  ecclesiam,  quaj  suo  nomiue  C 
fabricata  fuerat,  apud  Antiochiam  consecrari  fece- 
ram.  Offic  et  alia  mihi  locutus  est  sanctus  Andreas, 
de  quibus  nunc  non  est  locus  dicendi,  et  sublati 
sunt,  ipse  et  socii  ejus. 

CAPUT  XX. 
Igitur  comes  cum  populo  pauperum, et  paucis  mi- 
litibus  in  5yriam  profectus,  primam  civilatem  Sar- 
racenorum,  Barram  nomine,  viriliter  expugnavit; 
el  multa  millia  Sarracenorum  ibi  interfecit,  et  mul" 
ta  millia  ad  Antiochiam  reducti  venundati  sunt.  Et 
illos  qui,  dum  oppugnarentur,  timore  mortis  se  ei 
reddiderunt,  liberos  abire  permisit.  Demum,  habilo 
consilio  cum  capellanis  et  priucipibus  suis,  salis 
laudabiliter  et  honeste  quemdam  sacerdotem  epi- 
scopum  ibi  elegit.  Elenim  convocatis  omnibus,  qui  u 
!bi  secum  aderant,  quidam  comitis  capeilanus,  pa- 
rietem  quemdam  ascendit,  atque  omni  conventui, 
comitis  desiderium  manifestavit.  Cumque  populus 
multura  instaret  ut  electio  ficret,  idem  coniitis  ca- 
pellanus  rursum  Cirpit  quajrere,  s:  essct  ibi  aliquis 
de  clero,  qui  fidelium  voia  pusciperet,  et,quantum 
posset,  paganis  resislcndo,  Deo  et  fratribus  ibi  ser- 
viret.  Cumque  omnes  tacercut,  Potrum  quemdam, 
Narbocensem  generc,advocavimus,  cui  in  praisentia 
lotius  consilii,  laborem  cpiscopatus  ostendimus,  ro- 
gantes  ut  pro  Deo  et  pro  fratribus  illum  suscipere 
&0Q  dubitardty  si  hoc  in  animo  baberct,  ut  mallct 


mori  quam  relinquere  civitatem  illam.  Quae  cum 
profiteretur,  unanimiter  laudavit  euro  populus,  at- 
que  Deo  mullas  gratias  egit,  qui  episcopum  Roma- 
num  in  orientali  Ecclesia  habere  voluit,  pro  sui  ad- 
ministratione.  Concessit  episcopo  comes  medieta- 
tcm  civitatis'  ct  totius*territorii.  Erat  autem  Barra, 
ab  Antiochia  longe  perduos  dies  ultraAntiochiam. 
Et  j  m  instabant  Kal.  Novemb.  in  quibus  omnes 
principes  convenire  Antiochiam  promiserant,  et 
incipere  iter  proptor  quod  venerant.  Igitur  comes, 
relicto  exercitu  suo  apud  Barram  cum  elccto  suo, 
et  multis  captivis,  et  spoliis  magnis,  cum  grandi 
exsultatione  Antiochiam  revcrsus  est.  Convenerant 
enim  ibi  omnes  principes,  prajter  Balduinum  fra- 
trem  ducis.  Hic  vero  Balduinus  ante  captam  An- 
tiocbiam  versus  Euphratom  profectus  Roais,  di- 
tissimam  civitatem  atque  famosissimam  obtinue- 
rat,  et  multa  prselia  cum  Turcis  feliciter  gesserat. 
Sed  antequam  ad  reliqua  pervcniamus,  hoc  unum 
proetereundum  non  videtur  de  duce  LotharingiaB  : 
qui  cnm  Antiochiam  eo  tempore,  cum  duodecim 
militibus  veniret,  centum  quinquaginta  Turcos  ob- 
viam  habuit.  Tunc  assumptis  armis,  et  cohortatus 
milites  suos,  viriliter  hostes  aggressus  est.  Turci 
autem,  ut  viderunt  quia  Franci  mortem  magis  pu- 
gnando  quam  fugam  cum  salnte  eligerent,  quaedatn 
pars  Turcorum  descendit,  ut  aitera  pars  securius 
pugnaret,  cum  scirent  socios  suos  a  bello,  dimissis 
equis  suis,  non  dicessuros.  Sic  itaque  bellum  in- 
coeptum  cum  diu  graviterquc  duraret,  confortati  ad 
invicem  milites  ducis,  quod  ot  numcrum  duodecim 
apostolorum  continerent;  et  dominum  suum  quasi 
vicarium  Christi  haberent,  imperterriti  agmina 
Turcorum  invadunt.  Contulit  ibi  Deus  tantam  vi- 
ctoriam  duci  ut  usque  ad  triginta  ex  cis  occideret, 
et  totidem  caperet;  reliqucspersecutus  in  paludibus 
ct  numine,quaj  vicina  erant,  alios  necari,  alios  sub- 
mergi  coegit.  Et  sic  cum  magna  victoria  Antiochiam 
venil;  faciebat  cnim  capila  caesorum  ab  aliis  Turcis 
vivis  deferri :  quod  nostris  satis  jucundum  fuit. 

CAPUT  XXI. 
Itaque  cum  omnes  principes  convenissent  in  ec- 
clesia  B.  Petri,  de  itinere  nostro  agere  coeperunt. 
Tunc  quidam  qui  castella  et  redilus  in  regione.  An- 
tiochiae  habcbant,  dixerunt :  Quid  fiet  de  Antiochial 
Quis  servabit  eaml  Impcrator  non  veniet.  Eienim  ac- 
cepto  nuntio  quod  Turci  obsiderent  nos,  non  confiilais 
virtuti  suue,  et  hominum  multitudiniy  quam  secum 
habcbat,  aufugit.  An  adhuc  exspectabimus  eum? 
Certe  non  veniel  in  auxilium  nostrum,  qui  fratres 
nostros  ad  auxilium  Dei  venientes,  ut  reverterentur 
cocgit.  Et  si  dimittimus  hane  civitalemy  et  Turci  occu- 
pcnt  eam^  erunt  ultima  pcjora  prioribus.  Sed  omnes 
concedant  eam  Boimundo,  quoniam  et  ipse  sapiens 
est,  et  optime  servabit  eam;  et  nomen  ejus  magnum 
est  inter  paganos.  At  comes  Raimundus,  et  alii  e 
contra  dicebant  :  Imperatori  juravimus  super  Domi- 
nicam  crticem,  ei  spineam  coronam,  ei  super  multa 
aliu  sancla  qucd  nec  civiiaiemf  nec  castetlumf  de 


628  RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL.  636 

omnihm  pertinentibus  ad  imperium  ejus,  retineremus  A  virorum,  per  sata,  more  pecudum,  irc  videres,  fo- 
sine  ejus  voluntate.S\ciUquQB\us  contradicentibus,  diendo,  et  investigando  si  forte  aliqua  grana  fru- 
hoc  modoetaliomodOjintantamdiscordiam  conver- 
terunt  principes  noslri  ut  pene  ad  arma  venirent. 
Etenim  dux  et  comcs  Flandrensis,  leviler  de  civi- 
tate  Antiochiae  habebant,  propterea,  licet   de  Boi- 


mundo  vellent,  quod  habcret  eam,  tamen  non  aude- 
bant  laudare  ei,  metuentes  incurrerc  perjurii  in- 
famiam.  Hoc  igitur  modo  de  itinere,  et  de  aliis  re- 
bus,  quae  itinerl  et  pauperibus  usui  forent,  difTe- 
rebatur.  H^ecautem  cum  populus  vidisset.coepit  di- 
cerequisqucadsociumsuum,deindcpalamomnibus: 
Quoniam  principes,  vel  propter  timorem  vel  propler 
juramenta  quse  imperatori  fecerunt^nos  in  llierusalem 
ducere  nolunt,  eligamus  de  militibus^aliquem  fortem, 
ciU  fideliter  serviendOy  et  tuti  esse  possimus ;  et,  si 
gratia  Dei  est,  eodem  milite  duce  in  Jcrusalem  per- 
veniamus,  Heho !  non  suf/icit  principibus  nostris  quod 
hic  per  annum  fuimus,  et  ducenta  millia  anna^ 
tonan  hic  consumpta  sunt  ?  Habeant  qui  voluntau- 
rum  imperatoris,  et  qui  volunt  redditus  Antiocliise 
habeani,  Nos  autem,  Christo  pro  quo  venimus  duce, 
iter  nostrum  aggrediamur.  Pcrcant  male  qui  volunt 
habitare  Antiochix^sicut  nuper  habitatores  ejusperie- 
runt,  Quod  si  haec  tanta  lis  diutiuSy  propter  An- 
tiochiam,  datur,  diruamus  muros  ejus,  et  pax  qtuc 
imle  captam  civitatem  principes  tenuit,  destructa 
cicitate  eosdcm  tcnelit.  Alioquin,  anlequam  fame 
amnino  et  twdio  hic  deficiamus,  ad  propria  reverli 
debemus,Wis  atque  aliis  de  causis  discordem  paccm 
comes  et  Boimundus  iuterse  fecerunt.Igiturtermi 


B 


menti,  vel  hordei,  vel  fabaB,8ive  alicujus  lcguminia 
roperirent.  Interea,  licet  comparentur  quae  supra 
diximus  ad  o])pugnandum  ma»3hinae,  tamen  quidan) 
dc  nostris  videndo  miseriam  populi  nostri  et  auda- 
ciara  Sarracenorum,  desperantes  de  Dei  misericojv 
dia,  aufugiebant.  Sed  Deus,  cui  cura  est  de  famulis 
suis,ulterius  misereri  populo  suo  non  distulit,quem 
in  ultimis  tribulationibus  positum  viditltaqueper 
beatos  apostolos  Petrum  et  Andream  nobis  manda- 
vit,  per  quos  voluntatemejus  sciremus,etirameju8 
gravem  erga  nos  placare  possemus.Illi  igitur  in  ca- 
pellam  comitis  venientes,  per  noctis  medium,  P6- 
trum,  cuilanceam  ostendciaiit,  cxcitaverunt.  Tunc 
ille  8ubito,videns  eos  deformi  veste  et  sordidissima 
indutos,  scriniis  ubi  reliquiae  manebant  assistere, 
pauperes  esse  aliquos  credidit,qui  aliquid  de  tento- 
rio  vellent  subripere.  Erat  enim  sanctus  Andreas 
indutus  tunica  veteri,  et  ad  humeros  dirupta,  et  in 
foramine  sinistri  humeri   pannus   insutus  erat,  in 
dextro  nihil,  et  vilitcr  calceatus  erat;  beatus  vero 
Pelrus,  camisia  grossa,et  longa  usque  ad  talos  iu- 
dutus  erat.  Tunc  ait  ad  eos  Petrus  Bartholomaeus; 
Qui  estis,  Domini,  vel  quid  quosritis?%i   respondit 
bealus  Petrus  .  Legati  sumus  Dei,  Ego  sum  Petrus, 
et  iste  est  Andreas.  Sed  voluimus  tibi  in  hoc  habitu 
apparere,  ut  cognoscas  qtiantum  profieit  qui  Deo  de- 
vote  servit ;  hac  in  xtate  et  habitu,  quales  nos  vides, 
adDeum  venimus,  ettales  sumus.  Et  hoc  dicto  tales 
fuerunt  ut  nihil  eis  clarius,  nihil  pulchrius.  Petrus 


Dato  dic,  jubetur  populus  praeparari    ad  devotum  C  vero  qui  htec  videhat,  subita  claritatfe  perterritus, 
iter.  veluti  mortuus  cecidit  in  terram,et  praB  nimia  an- 

gustia  sudans^  nattam  super  quam  ceciderat  hi|me- 
fecit.  Tunc  elevavit  eum  beatus  Petrus,  et  dixitei : 
Leviter  cccidisti.  Et  iile  respondit :  Ita  est,  domine, 
Et  rursus  beatusPetrus  :Sic  cadent  omnes  qui  in  m- 
credulitate  vel  transgressione  mandatorum  Deisunt. 
Sed  si  poeniteat  eos  de  malefactis  suiSf  et  ad  Deum 
clament,  crigit  eos  Dominus,  sicut  ego  cum  cecidisses 
te  erexi.  Et  sicut  sudor  tuus  ibi  super  natam  cecidit 
et  rcmansitt  sic  peccata  ad  se  clamantium  tollit  Deus 
et  aufert.  Dic  mihi  quomodo  se  hoJbet  exercitus?  Et 
respondit  ille :  Certe,  domine,  in  magno  timore  fa- 
mis  et  totius  miserix  sunt.  Et  beatus  Petrus:  Et 
revera  in  nmgno  timore  csse  possunt,  qui  Deum  om- 


CAPUT  XXII. 
Praeparatis  igitur  necessariis,  dic  constituta,pro- 
fecius  est  comes  Sancti  /Egidii,  ctcomesFlandren- 
sis  in Syriam  ;ibique  Marram,ditissimam  civitatem, 
et  populosaiu  obsedcrunt.Erat  autem  Marra  a  Barra 
loDge  octo  milliaribus.  Et  erant  civcs  Marrae  ita  su- 
perbi,  quia  quodam  tcmpore  in  quadam  pugna  de 
Dostris  multos  occiderant,  etcxercitui  nostro  malc- 
dicebant,  et  conviciabantur,  ct  ut  maximc  nos  pro- 
vocarent,  cruces  super  muros  poueutes,  multis  in- 
juriis  eas  afTiciebant.  Uac  itaquc  de  causa,  secunda 
die  adventus  nostri,  ita  acritcr  cos  oppugnavimus 
ut  si  quatuor  scalas  pius  habuissemus,capta  cssct 


civitas,  sed  quoniamnonhabuimusnisidua8,etillas  n  nipoientem  deserucrunt,    nec  periculorum  de  quibus 


easdem  breves  et  fragiles,  adeouttimide  supereas 
ftscendere  timebamus,  consultum  est  ut  fierentma- 
chins  ct  crates,  etaggeres,quibusimpclleretur  mu- 
rus,  ct  effodcretur,  ct  coaBquaretur.  Interea  venit 
Boimundus  cum  exercitu  suo,  et  obsedit  eamex  alia 
parte;  rursus  non  comparalis  armamcntis  quaB  su- 
pra  diximus,  quasi  per  cohortationem  Boimundi 
qui  priori  oppogBationi  non  adfucrat^voluimus  val- 
ium  complendo,  invadere  murum.  Sed  hoc  frustra 
fuil;  nam  multo  deteriusquam  antea^tunc  pugna- 
tum  est.  Post  hacc  tanta  fames  in  exercitu  fuit  ut 
igpiod  dictu  est  miserabile,plu8  quam  decem  millia 


eruit  eos  recordantur,  ut  aliquam  gratiam  ei  referant. 
Etenim  cum  illic  essetis  omnes,  victi  et  humiliati  in- 
fra  Antiochiam,  quia  clamastis  ad  Dominum  adeo, 
ut  nos  qui  in  cxlo  eramus  omnes  audiremus,  exau- 
divit  vos  Dominus,  et  lanceam  suam  quasi  pignus  vi- 
ctorix  vobis  contulit  deinde  tniri/ice  et  gloriose  de 
inimicis  vestris,  qui  vos  obsederant,  triumphare  fecit» 
Et  nunc  quomodo  crcditis  vos  esse  tutos,  gui  Deum 
graviter  offemlistis  ?  Poterunt  vos  montes  excelsi,  vel 
antra  tueri  ?  Etenim  si  essetis  in  aliquo  loco  excelso, 
et  firmissimo,  et  abundaretis  omnibus  vitx  necessa- 
riiSy  non  tamen  securi  possetis  esse,  cum  unicuique  de 


627 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


628 


vobis  centum  millia  adversariortim  imminerenl.  Inter 
vos  csedes  et  rapinx  stmty  et  furta,  nulla  justitia,  et 
plurima  adulteria,  cum  Deo  placitum  sit,  si  uxores 
vos  omnes  ducatis.  De  justitia  vero,  sic  prxcipit  Do- 
minuSf  ut  quicunque  pauperi   violeritiam  intulerit, 
quidquid  est  in  domo  oppressoris,  publicetur.  De  de- 
cimis  autcm  dico,  quod  si  eas  reddatiSy  quidquid  vohis 
necesse  fueritj   donare  paratus  est.   Civitatem  vcro 
istamy  pro  sua  misericordia,  et  non  pro  meritis  ve- 
stris,  donabit  vobis.  Cum  autem  haec  mane  comiti 
nuntiasset  Petrus,  convocavit  populum  episcopus 
Aurasicensis  et  Barrae,  et  supra  scripta  eis  exposui* 
mu8.  Adducti  igitur  fideles  in  magnam  spem  ca- 
pienda;  ci^ntatis,  largissimas  eleemosynas,  et  ora- 
tiones  Deo  omnipotenti  offerebant,  ut  plebcm  pau- 
perum  8Uorum,pro  solo  nomine  suo  liberaret.Fiunt 
itaque  post  haBC  velositer  scalae,  et  turris  lignea  cx- 
8truitur,et  cratesjunguntur,etterminata  diepugna 
incipitur.  At  vero  illi  qui  infra  civitatem  erant,  in 
nostros,  qui  murum  suffodiebant,  lapides  cum  tor- 
mentis,  et  tela,  ct  ignem,  et  ligna,  etalvearia  cum 
apibus   et  calcem  permistim  jaciebant.  Sed,  Dci 
virtute  et  misericordia,nullum  velpaucos  de  nostris 
ista  laedebant.  Nostri  vero  cum  petrariis  et  scalia 
murum  imperterriti  aggrediebantur.  Tenuitautem 
haBC  pugna  ab  ortu  solis  usque  ad  occasum,ita  mi- 
Tabiliter  ut  nulli  unquam  requies  concederetur ;  et 
adhuc  de  victoria  dubitabatur.Tandem  exclamave- 
runt  unanimiler  omncs  ad  Dominum,  ut  plebi  suffi 
propitius  fieret,  et  apostolorum   suorum  promissa 
adimpleret.  Adfuit  illico  Dominus,  ct  civitatcm,se- 
cundum  apostolorum  dicta,  nobis  donavit.Ascendit 
ante  omnes  Golfcrius  de  Turribus  ;quem  subsccuti 
8unt  plures,  qui  murum  et  quasdam  turres  civitatis 
invaserunt.  Et  nox  snpervcnicns,  pugnam  diremit. 
Retinebant  adhuc   Sarraceni  quasdam   turrcs,  et 
partem  civitatis  Ob  hoc  itaquc  sperantes  militcs 
quod  usque  in  mane,  se  Sarraccni  non  dedissent, 
cxtra  muros  civitatis  custodiebant,  ne  aliquis  sub- 
terfugcrel.  At  vero  ii  q^uibus  sua  vita  non  multum 
chara  fuerat,  quos  longa  jejunia  in  sui  despectum 
deduxerant,  per  noctis  tenebras  inferre  bella  Sarra- 
cenis  non  formidabant.  Atque  sic  pauperes,  et  spo- 
lia  civitatis,et  domos  habuerunt.Manc  autemfacto, 
ingressi  milites  civitatcm,  quaesibi  tollerent  pauca 
invenerunt.  Sarraceni  vero  concluserant  sein  spe- 
cus  subterraneos ;  et  nulli,  vcl  pauci  apparebant. 
Cumque  nostri  omniaquae  super  terram  repererant 
susluUssent,  arbitrati  omnia  esse  cum  Sarraccnis, 
igne  et  fumo  sulphureo  antra  perquirebant,et  quia 
non  multa  spoliaibi  rcperiobant,  quos  potorantin- 
venire  de  Sarraccnis,  donec  ad  mortem,pro  spoliis 
afficiebant.  Contigit  autcm  quibusdam  de  nostns, 
ut  cum  Sarracenos  pro  spoliis  per  civitatem  duce- 
rent,  usque  ad  puteos  Sarraceni  nostros  perduce- 
bant  ;atque  se  si  bito  intus  praBcipitabant,eligente8 
magis  mortis  compendium  quam  suaveljiliquade- 
monstrare  vellent.  Quapropter  omnes  morti  subja- 
cuerunt,  et  projecti  sunt,  per  paludes  civitatis  et 


A  extra  muros.Sicquenon  multa  spolia  capta  fuerunt 
in  civitate.  Interea  ortaest,contentiointer  homines 
Boimundi  et  comitis,  ob  hoc,  quia  cum  milites  Boi- 
mundi  oppugnationi  nonmultum  institissent,pluri- 
mum  turres  et  domos,  et  captivos  obtinerent.  Mi- 
rabile  quoddam  fecerat  ibi  Dominus.  Etenim,  cum 
ante  captam  Marram  prajccpta  sanctorum  apostolo- 
rum  Petri  et  Andrcae,  sicut  supra  scriptum  est,  ad 
populum  exponeremus,  irrisit  nos  Boimundus,  et 
socii  ejus.  Itaque  nec  ipse  nec  qui  cum  eo  erant, 
pugnae  profuerunt,sed  potius  oberant.Et  cum  modo 
plurima  haberent  spolia,quidam  de  familia  comitis 
indigne  ferebant.  Tamen  inter  ipsos  dominos  male 
conveniebant,  ob  hoc  quod  comes  volebatdarecivi- 
tatem  episcopo  Albariensi ;  et  Boimundus  nolebat 
p  dimittere  quasdam  turres,  quae  se  ei  dederant,  di- 
cens :  Nisi  comes  dimiserit  mihi  turres  Antiochix, 
non  ei  consentiam  in  aliqua, 

CAPUT  XXIII. 
Intcrea  de  itincre  milites  et  populus  quaerere  cce- 
perunt,  quando  principibus  placeretut  inciperetur. 
Etenim  licet  ex  longo  tcmpore  incceptum  esset  iter, 
tamen  quotidie  videbatur  nobis   incipi,   cum  iter 
ageremus,  quia  nondum  fuerat  completum.  Boi- 
mundus  dicebat  quod  usque  in  Pascha  differretnr. 
Et  tunc  erat  tempus  Dominicae  Nativitatis.Despera- 
bant  etiam  multi,co  quod  pauci  essent  equi  in  exer- 
ciiu,  et  dux  aberat,  ct  multi  de  militibus  abierant 
ad  BalduinumdeRoais.Itaquemulti  revertebantur. 
Tandem  convenerunt  episcopus  Albarien8i8,et  qui- 
dam  nobiles  cum  populo  pauperum,  ct  comitcm 
G  evocaverunt.    Cumquc    episcopus    prasdicationcm 
suam  complevisset,  procubucrunt  militcs.et  omnis 
populus  ante  comitem  ;  etcum  lacrymis  multis  de- 
precabantur  cum,  ut  ipsCy  cui  lanceam  suam  Dominus 
cuntulerat,  ductor  et  dominus  exercitus  ejusdem  fie- 
ret,  addentes  quod  ob  hoc  lanceam  Dominiiam  pro- 
meruisset,  ut  si  alii  principes  defeeissent,  ipse  ob- 
noxius  tanto  beneficio  Domini,  securus  cum  populo 
pergere  non  formidaret,  Alioquin,  traderet  lanceam 
populo,  et  iret  populus  in  Jemsalem,  ipso  Domino 
duce.  Dubitabut  autcm  come8,propter  aliorum  prin- 
cipum  absentiam,metuens  quod  si  ipse  solusdiem 
itincris  terminaret,  ob  invidiam  sui  caeteri  non  is- 
sent.  Quid  multa?  Vinciturcomes  lacrymis  paupe- 
rum,  et  diem  quintnm  decimum  ad  iter  nominavit. 
])  Quam  ob  rem  indignatus  Boimundus,diemquintum 
aut  sextum  obclamare  itineri  per  civitatem  jussit, 
et  post  haec,  Antiochiam   reversus   est.  Quaerebat 
comes  cum  episcopo,  quomodo  civitatem  potnisset 
retinere  ;  et  quoa,  et  quantos  viros,  pro  custodia  ibi 
dimittere  possent.  Interea  mandavit  comes  duci  Lo- 
tharingia)  et  ad  alios  qui  Marrae  non  interfuerant, 
ut  congregarentur  in  unum  locum,  atque  de  his, 
quffl  itineri  utilia  forent  et  populoDei,pertractarent. 
Atque  sic  convenerunt  apud  Roiam,  quae  inter  An- 
tiochiam  et  Marram  quasi  media  est.lbique  omnes 
principes  habito  colloquio,  in  deterius  vertebantur. 
Etenim  principos  se  ab  itinere  ezcu8abant,et  causa 


620 


RAIM.  DE  AGILBS  HIST.  HIEROSOL. 


630 


corum,  alii  multi.  Volebat  tunc  comes  duci  donare  A  rim  armatorum  non  est  graftdis   numenis,  et  alii 


decem  millia  solidorum  et  Rotberlo  Northmanniae 
comiti  totidem,  et  sex  milliacomiti  Flandrensi,  et 
Tancredo  quinque  millia;  ct  aliis  principibus.prout 
erant.  Inter  haec,cum  ad  pauperes,  cui  apud  Marram 
remanserant,  perventum  csset,  quod  comcs  in  civi- 
tate  Marrae,  muitos  militcs  et  peditcs  de  exercitu 
pro  custodia  dimitten^  vellct,dixerunt  ad  inviceir.  : 
Eko!  ct  propter  Jntiochiam  lites^  et  proptcr  Marram 
lites;  ct  in  omni  loco  qucm  Deus  dederit  nobiSy  prin- 
ipum  certaminuy  et  imminutio  exercitus  Dci  crit? 
Certe,  propter  hanc  civitatem  uUerius  lites  non  liabe- 
buntur,  Venite,  et  diruamus  muros  cjus;  et  fiel  pax 
inier  principes^  et  comili  securitas^  ne  perdat  eam^ 
Surgentes  itaque  debiies  et  infirmi   do  cubilibus 


ibunt  in  expeditionem,  atquealii  hic  erunt  infracivi- 
tatem  hanc  destructam,  qu<ns  sine  munimine  est?  Et 
intendebant  comiti  nimiam  levitatem.  Ad  ultimum 
tamcn  pro  causa  pauperum  comes  profectus  est,  et 
castella  multa  obtinuit,  et  captivos;  ct  maximam 
prccdam  cepit.  Gumque  reverteretur,  cum  grandi 
exsultatione  ct  victoria  pluribus  Sarracenorum  in- 
terlectis,  sex  vcl  scptem  de  nostris  pauperibus  a 
paganis  capti  et  interfecti  sunt;  hi  autem  omnes 
defuncti,  cruccs  in  dextris  humeris  habuerunt. 

CAPUT  XXIV. 
H^ec  autem  cum  comes  et  qui  cum  eo  erant  vidis- 
scntjOninipotenti  Deo  gratias  quantas  poterantred- 
debant,  qui  pauperum  suorum   memor  erat;  et  ob 


suis,  innixi  baculis,  ad  muros  usque  perveniebant,  j.  hoc  maximeconfortabantur.  Itaque,utomnibu6qui 


et  illos  lapides  quos  vix  tria  vcl  quatuor  paria 
boum  trahere  possent,  facile  quidam  famelicus  re- 
volutos  a  muro  longe  projiciebat.  Episcopus  vcro 
Albariensis,  causando  et  inlerdicendo  ne  hoc  ullo 
modo  fieret,  circuibat  civitatem,  et  pariter  comitis 
familiares.Cum  autem  pertransissent  custodes  isti, 
statim  revertebantur  ad  incocptum  opus,qui  se  oc- 
cultaverant  et  qui  declinaverant  ad  adventum  epi- 
scopi  et  sociorum  ejus.  Et  qui  non  audcbant  pcr 
<iiem  diruere,  vcl  non  potcrant  aliis  intenti,  per 
noctem  instabant.  Vix  erat  aliquis  de  populo  debi- 
lis  vel  infirmus,ad  confringendum  murum.lnterea 
tanta  fames  fuit  in  exercitu  ut  multa  corpora  Sarra- 
cenorum  jam  fetentium,  quae  in  paludibus  civitatis 
ejusdem  per  duas  hebdomadas  et  amplius  jacue- 


ad  sarcinas,  apud  Marram  rcmanserant,  satisface- 
rent,  unum  de  interfectis  qui  adhuc  spirabat  detu- 
lerunl,et  rairum  certe  in  homine  illo  vidimus;  qui, 
cum  vixhaberet  integrum  ubilatere  posset  anima, 
per  septem  aut  octo  dics  sine  victu  pcrmansit^testi- 
ficans  Jcsum,ad  cujus  judicium  erat  venturu8,sin6 
dubio,crucis  illiusDeum  fuisse  auctorem.Igiturpro- 
ventu  rcrum  et  crucis  confortati,  in  quodam  castro 
qui  vocabatur  Capharca,  et  erat  in  itinere  longe  a 
Marra  quatuor  leugis,spolia  sua  dimiscrunt,  atque 
illi  qui  socios  habebant  Marrs  oum  comite  eo 
reversi  sunt.  Constituta  itaque  dic  et  incensa  civi- 
tate,  proficiscebantur.  Sed  comes,  cum  clericis  suis 
et  cpiscopo  Albariensi,discalceatus  incedebat,invo- 
cantos  Dci  misericordiam  et  sanctorum  prssidia.Et 


rant,  populus  avidissime  comedcret.  Terrebant  ista  C  consecutus  est  nos  Tancredus  cum  quadraginta  mi- 


multos,  tam  nostrae  gentis  homines  quam  extra- 
neos.  Revertebantur  ob  ea  nostri  quam  plures  dcs- 
perantes  de  itinere,  sine  succursu  de  gcnte  Fran- 
corum.  Sarraceni  vero  et  Turci  e  contra  dicebant  : 
Et  quis  poterit  suMinere  hanc  gentemy  qiuv  tam  obsti- 
nata  atque  crudclis  est  ut  per  annum  non  potuerit  re- 
vocari  ab  obsidione  AntiochiWy  fame  vel  gladio,  vel 
aliquihus  periculis,  et  nunc  camibus  humanis  vesci- 
turf  Ha;c  et  alia  crudelissima  sibi,in  nobis  diccbant 
ease  pagani.Etenim  dedcrat  Deus  timorcm  nostrum 
cnnctis  gentibus;  sed  nos  nesciebamus.  Intcrea 
comes  a  colloquio  principum  regressus  Marram, 
gravitcr  iragcebatur  de  destructione  muri  contra 
popuium.Cumque  expositum  cssct  ci,  quod  ncquc 


litibus,  et  peditibus  multis.  Cumque  hoc  audissent 
reges  dc  lerra  illa  Arabum  nobiles,cumsupplicatio- 
nibus,  ct  multis  donariis  ad  comites  mittebant,  di- 
centes  sc  nunc  et  deinccps  tributarii  eorum  futuri, 
ct  allaturi  victualia  gralis  et  pro  commercio.  Itaquo 
acceptis  securitatibus  ab  eis  per  jusjurandum,  et 
vadibus,  pro  conductu,ulteriu3  tendebamus.  Habui- 
mus  autcm  a  rege  Caesarece  duces,qui  nos  In  prima 
die,  ut  nobis  vidcbatur,  male  duxerunt.  Fuimus 
ctenim  in  hospitioillo,in  penuria  totius  boni,  praeter 
aqua;;  sccunda  vcro  die  iidera  duccs  imprudenter 
induxerunt  nos  in  quamdam  vallem,  ubi  armenta 
rcgis  ct  totius  regionis  propter  timorem  nostrum 
confugcrant.  Etcnim  rox  longe  ante  nos  ibi  ventu- 


episcopus,neque  alii  principes  sui  possent  amovcre,  r\  ros  scicbat,ct  ut  fugcrent  antc  nos  omnibus  Sarra- 


minis  vol  verberibus.populum  a  muri  dcstructione, 
intelloxit  illico  divinum  esse,et  ut  funditus  murum 
diruerentpraacepit.Interimingravesccbatfamcsquo- 
tidie.  Cumque  jam  dies  proposila  itineri  instarct, 
pr«dicabamus  cleemosynas  ctorationes  ficri  inpo- 
pulo  ad  Doum  pro  itinere.  Cum  vero  vidisset  comes 
quod  nulii  d3  principibus  majoribus  ad  se  venirent, 
ct  omnem  populum  contabesccre  cernerct,  in  inte- 
riora  Hispaniae  pro  victualibus  populum  irepracco- 
pit,  et  ipse  cum  militibus  prsBcessit  cum.  Sed  hoc 
non  erat  gratum  quibusdam  suis  prlvatis;  dicebant 
enixn  :  In  exercitu  vix  sunt  trecenti  miiit.es ^  et  alio- 


cenis  mandavcrat.  Sed  si  jussisset  ut  omnes  de 
regione  illa  obviam  nobis  venircnt,  non  ita  factum 
essct.  Raimundus  de  Insula  et  socii  ejus  ea  die 
unum  Sarraccnum  ceperunt,  cum  litteris  regis, 
quas  defcrebat  ad  omncs  de  illa  regione,  ut  fuge- 
rcnt  antc  nos.  Cumquc  hffic  regi  cognita  fuissent, 
dixit  :  Eijo  quidem  jusseram  hominibus  meis  utfuge- 
rent  anle  fucicm  Francorum,  quantum  posscnt ;  e¥ 
ipsi  ud  eos  vencrunt,  Fidco  quia  Deus  hanc  gentem 
elegit;  proptcrea  quodlibet  facianty  non  eis  nocebo. 
Tunc  Dcum  ipsc  rex  bencdicebat,  qui  sufficienter 
providct  ncccssaria  timentibus  se.  Videntes  autem 


£31 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IT.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


6as 


lam  subitam  ac  talem  plenitudinem  noslri  mililes, 
et  multi  de  plebe  viri  fortes,assumptis  omnibus  pe- 
cuniis  suis  Caesaream  et  Camelam  adibant,ut  cquos 
farios  ibi  mercarcntur,  didcntes  :  Quoniam  Deus  de 
victu  nostro  curam  agit^nos  de  pauperibus  et  de  mili' 
tia  ejus  curemus.  Sicque  factum  est,  ut  usque  mille 
Dptimos    dextrarios    haberemus.    Convaleseebant 
quotidie  paupercs;  eonforlabanturquotidie  milites, 
et  sic  quotidie  exercitus  multipllcabatur.  Etquanto 
ulterius  progrediebamur,  tanto  ampUora  nobis  be- 
neficia  providebat  Deus.  Et  licet  omnia  sufficienter 
nobis  provenirent,  tamen  quidam  comitem  ad  hoc 
inclinaverunt,  ut  quasi  causa  Zibelli,  quae  est  civi- 
tas  in  maritimis,  deviare  paulisper  vellet.  Sed  Tan- 
credus  aliique  multi  viri  fortes  et  boni,  ne  hoc  ullo 
modo  fieret  efTecerunt,  dicentes  :  Deiis  vi^ttavit  ple- 
bem  pauperum,  et  nos  declinare  ah  itinere  debemus  ? 
Suffiiciant  nobis  prxteviti  labores  apud  Antiochiam, 
belli  et  frigoris,  et  inedix,  denique  et  totius  miserix, 
Nunquid  non  soli  mundum  expugnabimus  ?  et  habitato- 
res  mundi  omnes  interficicmus?  Ecce  de  cerdum  mil- 
libus  equitum,  vix  milites  mille  habemus,  et  de  du- 
centis  millibus  peditum  armatorum  et  amplius,  modo 
non  sunt  in  exercitu  nostro  quinque  millia  annati,  cl 
exspectabimus  doncc  omnes  consumamur?  Nunquid 
ideo  venient  alii  de  terra  nostra,  quui  audient  captam 
esse  Antiochiam  et  Zibellum,  atque  reiiquas  civitates 
Sarracenorum,  nostrasl  Sed  eamus  in  Jerusalem  pro 
qua  venimus^  et   revera  Deus  eam  nobis  dabiL  Et 
tunc,  soio  limore  eorum  qui  venient  de  terra  nostraet 
de  aliis  terris^  alix  civitates^  scilicet  Zimel  et  Tri- 
polis,  et  Sur,  et  Accaron,  qux  sunt  in  itinere  nmtro, 
ab  incolis  relinqucntur.  Sicitaque  cumanteriuspro- 
grcderemur,quidam  Turci  ct  Arabes  exercitum  se- 
quebantur;  et  paupcres  qui  pro  debiiitate  sua  longe 
post  exercitum  remanebant,interficiebantetspolia- 
bant.  Cumquc  hoc  semel  et  secundo  fecissent,  ulia 
die  remansit  comes  inocculti8,donecomnis  exerci- 
tu8  pertransiret.  Hostes  vero,  impunitate  caedis  et 
spc  rapiDJP,  excrcitum  nostrum  more  solito   insc- 
qucbautur;  sed   cum  jam    insidias   prfieterissent, 
egressi  nostri   dc   occultis  cum   comite,  agmina 
hostium  invadunt,conturbant  et  confundunt,atque 
ipsoa   interficiunt,  et  equos  eoruii  optimos,  cum 
grandi  exsultatione  ad  exercitum  deduxerunt.  Et 
post  hflBO,  nulli  hostes  exercitum  assequcbantur, 
quoniam  comes  cum  armata  multitudine  millitum 
post  omnes  debilcs  ibat.  Alii  autem  milites  armati 
cum  comite  Northmdnniae  et  Tancredo,et  episcopo 
Albariensi  frequenter  exercitum  praBcedebant,ne  vel 
a  tergo  vel  a  fronte,  improvisi,  hostes  conturbarent 
nos.  Etenim  comcs  quia  paucos  milites  secum  ha- 
bebat  cum  a  Marra  proficiscerctur,  rogavit  episco- 
pum,  ut  posito  pra'sidio  BarraB,ipse  venirctsecum. 
^uod  episcopus  audiens,  Guillelmum  Petri  nomine 
de  Cimiliaco  quemdam  militem  suum  ibi  dimisit, 
cura  militibus  septcm  et  peditibus  triginla,  virum 
fidelem  ac  Dco  dcvotum;  qui  res  episcopi  auxit, 
a<yut3rc  Deo,  in  dccuplum,brevi  tempore,et  homi- 


A  nes  peditcs  habuit  pro  triginta,  septuaginta,  et 
equites  sexaginta,  et  amplius.  ConsuUum  est  eo 
tempore  de  itinere  nostro,  ut  dimittefemus  viam 
quae  ducebat  DamascuTO,  et  diverteremus  ad  marit^- 
mam,  quoniam,  si  no&trae  naves  quas  in  porCu  An- 
iiochiae  reliqucramus  ad  nos  venirent,  habercmus 
xsommercia  cum  his  de  insula  Cypri,et  reliquarum 
insularum.  Cumque  ut  consultum  est,  iter  agcrt- 
mus,relinquebant  civitatesctcastra  et  villas,plenas 
omnibus  bonis,  habitatores  ierrae. 

CAPUT  XXIV  bis. 
Itaque  circinatis  magnis  inontani^,  cum  iu  vailetn 
quamdam  opulcntissimam  venissemufl,  rustici  qui- 
dam  m-ultitudinesuactcastrisuimunitionesuperbi, 
neque  ad  nos  mitterc  pro  pace,  neque  relinquere 
^  castrum  suum  volebant^sed  insuperarmigens  uot- 
tris  ct  peditibus,  qui  inermes  erant,  et  per  vilhM 
discurrebant  pro  victualibuSfincurremnt  etqaibiM- 
•  dam  intcrfectis,  spolia  inter  castellum  suum  mise* 
runt.  Indignati  itaqpie  nostK,adcastel1ura  osquepeiK 
voniunt.  Rastici  autem  obviam  nobfs  irsque  ad  pedemfi 
montis,in  quo  castcllum  orat,  venirc  non  dubiUiv(>- 
runt.Tunc  nostris  aocepto  consilio,ordiiies  peditufti 
et  militum  constitnerunt;  et  sic  a  tribus  partibm, 
pcr  oltitudinem  monlis  asceadentes,  agmina  msti^ 
corum  fugere  compulerunt.Erantenim  circitertri- 
gintamillia  Sarraceni,etca8tellum  ipsorum  erat^va 
descensu  cujusdam  maximi  montis  ;  et  propteret 
cum  volcbant  refugiebant  ad  castelium,  ct  alii  tA 
auperiori  montis  parte,et  sic  aliquantulum  nobisTe*- 
sistebant.Tandemexclamavimus  signum  solitum  iti 
^  necessitatibus  nostris :  Deus,adjuva!  DEUSyADJUVAi 
et  inimici  nostri  ita  turbati  eunt,  ut  usque  «d  cen- 
tum,  solo  timore  et  impetu  sociorum  suorutn,  sint 
vulneribus,  in  ingressu  castelli,mortui  remBnercnU 
Erat  autem   maxima  praeda  boum  et  equorum  ed 
ovium  extra  castellum,  ubi  populus  noster  occupa- 
batur.  Dumque  coniea  cum  qnibusdam  militibuB 
bollo  intendcret,  pauperes  nostri  accepta  pneda^ 
unus  post  alium  redire  oospcrunt,  deinde  pedites 
viam  tcnebant,  postea  milites  plebei.  Erant  autem 
tentoria  nostra  longe  a  castello,qttasi  decem  miili»* 
ribus.  Interea  comes,  militcs  et  populum  faospitari 
jubcbat.  Videntes  autem  Sarraceni,  qui  ad  superio^ 
rem  montem  a8cenderant,et  ii  qui  erant  in  castello 
quod  maxima  pars  nostrorum  discesseratyVentifon 
D  ad  invicem  coeperunt^  ut  Conjungerentur ;  ooraes 
vcrodum  haec  negligit^  pene  se  dereliotum  amiliti- 
bus  suis  reperit.  Erat  coUis  in  quo  oastellom  erat, 
multum  arduus  et  lapideue,  et  ardua  semita,  per 
quam  unus  equus  post  alium  vix  ire  poterat.  Hao 
itaque  difficultate  comprebensus  come8,qila8i  Ter« 
sus  illos,  qui  de  superiori  monte   descenderant, 
pergere  cum  sociis  ccepit,  quadi  pugnaturus;  qui 
primo  paululum  ad  adventum  comitis  non  dubita* 
verunt.  Tunc  nostri  verso  itioere,  in  valiem  qnasi 
securi  tendcbaut.  Videntes  Sarraceni  se  frustratos 
et  uostros  secure  desoondere,  et  hi  de  cadtelloy  el 
hi  de  montibus  pariter  nostris  incurrunt.  GoiJoti 


«33 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEKOSOL. 


634 


ttaqne  noslri  alii,ab  equis  suis  de9cenderunt,alii  se  A  cando  veritatemquaminlexendomendacia,alicuju8 

precipites  per  abrupta dederunt,et  sic  cum  maximo 

periculo  mortem  evaserunt  :  quidam  vero  viriliter 

pagnando,  mortui  sunt.  Hoc  unum  ccrtum  scimus 

quod  nunquam  fuit  comes  in  majori  periculo  vitae 

sum.  Itaque  iratus  sibi  et  suis,  reversus  ad  excrci- 

iMxti  consilium  convocavit.et  conqucstus  est  multum 

4le  milttibus,  quod  sinc  licentia  rediisscnt,  et  sc  in 

-periculo  mortis  reliquissent.Tunc  promiscrunt  om- 

nessenimqaamacastelli  oppugnationc  discessuros, 

•dones  funditus,per  Deigratiam^evcrsum  esset.  Scd 

Deus  qoi  eos  conducebat,  ne  ip  quibuslibetvilibus 

impedirentur,  ita  terruit  castcllanos  per  noctem  ut 

kiec  interfectos  suos  sepulturo)  tradidisscnt,  dum 

priecipites  in  fugam  ferebantur.  Mane  autem  facto 


muneris  captarc  dispendia.Obiit  charissimus  meus 
in  Domino,  Ponlius  do  Baladuno,sicut  jam  dictum 
est,  apud  castrum  Archados.  Scd  quia,  secundum 
Apostolum,  charitns  nunquam  excidit  (/  Cor.  xin,8), 
eadem  charitate  hoc  opus  agere  volo,  auxilietur 
mihi  Deus. 

GAPUT  XXV. 
Cumque  in  hac  obsidione  aliquam  moram  fecis- 
semus,venerunt  ad  nos  nostraj  naves  ab  Antiochia, 
et  Laodicia,  et  multae  alicT;  navos  Veneticorum  et 
Gra3Corum,cum  frumento,  vino,  ct  hordeo,et  carne 
porcina,  et  aliis  venalibus.Sed  quia  hoc  castrum  a 
mari  aberat  pcr  milliarium,  nec  in  portu  poterant 
esse  niives,revertebantur  nautae  ad  Laodicifle  portum 


com 


venissemus  ibi^  spolia  tantum  ctcastrum  va-  -0  ^t  ad  portum  Tortosae.  Hanc  enim  Tortosam,  civi- 

.       «  •     .1  •  .  r%  ,  .  "   ±^1. 1  j_    r» ; ! -  •         1  1       -  !•« 


cuum  ab  hominibus  invenimus.  Erant  autem  eo 
tompore  nobiscum  legati  ab  Ammirato  ^GamclaB, 
«gB  Babylonis,  et  a  roge  Tripolis.Hi  cum  vidlssent 
«udadam  et  fortitudinem  nostram,  licentiam  aco- 
xnite  deprecabantur,  dicentes  se  quam  certissime 
peversuros.  Dimisei  itaque  illi  cum  nostris,  brovi 
tetnpore  cum  magnis  muneribus  et  multis  c(}uis 
icversi  snnt.  Terruerat  enim  totam  regioncm  illam 
castelli  oppugnatio,  quoniam  nunquam  antoa  ab 
-aliquibus  potuit  expugnari.  Propterea  illius  incolo! 
Tegionis,cum  multissupplicationibuset  muneribus, 
«d  comitem  mitiehant  precantes,  ut  dum  civitaset 
easteila  eorum  recipi  faceret,intcrim  signa  et  sigilla 
•fua  eis  dirigeret.Etenim  mos  crat  in  cxercitu,ut  si 
eignum  alicujus  Franci,  in  civitatc  aut  castelio  re- 


tatem  valdc  firmissimam,  muris  et  antemuralibus 
exstructam,et  refertam  omnihus  bonis,reliquerunt 
cives  ejus  Sarraceni,  solo  timore  nostri  exercitus. 
Etenim  tantum  effecerat  Deus  timorem  nostrum  in 
Sarracenos  et  Arabes  illius  rcgionis,  ut  nos  omnia 
credcrcnt  possc,  ct  quje  potcramus,  velle  extermi* 
niire.Sod  hoc  ante  obsidionom  Archados.  Hanc  au- 
tem  obsidionem,  quiamaximo  proaliis  contrajus- 
titiam,  quam  pro  Dco  posuimus,  noluit  promovere 
eam  Deus,  sod  omnia  adversa  nobis  tribuit.Eterat 
mirum,cum  ad  alia  bella  et  assultus  omnes  prompti 
at  parati  essent,  ad  hoc  segnes  et  inutiles  invenie* 
bantur.  Si  qui  vero  forventes  spiritu  agere  aliquid 
vellcnt,  vel  ipsi  vulnerabantur,vel  quod  incoeperant 
frustra  cvenicbat.Migravit  hic  gloriose  Anselmus  de 


periretur,  a  nullo  postea  oppugnaretur.  Quare  rex  C  Ripamondi ;  otenim  cum  surrexisset  mane,  vocavit 


Tripolis  cdgna  comitis  in  castellis  suisposuit;  erat 
«o  teoipore  tantum  nomen  comitis  ut  nullius  un- 
quamnomini  priorum  impar  csse  videretur.Gumque 
milites  nostri  qui  allegati  Tripolim  fuerant,  rcgias 
opes,  et  ditissima  regna,  et  populosam  civitatem 
vidisBent)  comiti  persuaserunt  ut  castellum  muni- 
lisBimum  Arohadod  ot  inexpugnabile  viribus  huma- 
mtf  obeideret,  babiturue  post  quartum  vel  quintum 
fiiem  a  rege  Tripolis^quantum  auri  et  argenti  desi- 
itetar^t.  Itaque  obsedimus  pro  voluntate  eorum 
aaateihim^ubi  tantos  labores  sunt  passi  nostri  viri 
fortes  ut  nusquam  amplius.Preeterca  tantos  ac  tales 
milites  ibi  perdidimus,quod  relatu  gravissimum  est. 
Interfectus  est  ibi  dominus  Pontius  de  Baladuno. 


ad  se  saccrdotes,  et  de  negligcnliis  suis  et  peccatis 
confossus,  misericordiam  a  Deo  et  ab  ipsis  depre- 
cabatur,  denuntians  eis  imminere  vitae  suae  finem, 
Gumque  admirarentur  de  hoc,  qjniasanumetinco- 
lumen  eum  videbant,  dixit  eis  :  Nolite  mivari,  sed 
audite  me  potius.  Uac  nocte  vidi  dominum  Egelran" 
num  d  Sancto  Paulo,  qui  apud  Marram  interfectus 
est,  non  insomnis,  sed  vigilmter.  Et  dixi  ad  eum  : 
Quid  esl  hoc?  quia  vos  mortuus  eratis,  et  ecce  nnnc 
vivitis.  Et  ille  respondit;  Equidem  non  moriuntur 
illi  qui  in  Christi  servitjo  vitam  finiunt.  Gum  vero 
rursus  quaererem  ab  eodem,de  pulchritudine  ejus, 
quae  nimia  erat,  unde  accidissct  ei,respondit  mihi : 
Non  dcbes  mirnri  super  pulchritudine  mea,  cum  in 


eilm  lapide  de  petraria ;  cujus  ago  precibus  ad  om-  ()  tampulchram  domum  habitem.  Et  continuo  ostendit 

mihi  domum  quamdam  in  coelo  ita  pulchram,  ut 
nihil  pulchrius  ego  crederem.Gumque  obstupesce- 
rcm  ad  splendorem  domus  illius,dixit  mihi :  Multo 
tihi  pulchrior  prxparatur,usque  in  crastinum.  Et  his 
dictis  sublatus  est.  Gontigit  autem  eo  die  cum  ha;c 
pluribus  enarrasset  idem  Anselmus,ut  ad  pugnam 
progrederetur  contra  Sarracenos;  qui  de  castello 
latenter  egressi,  usque  ad  tentoria  nostra  venire 
solcbant,  ut  aliquid  inde  subriperent,  vel  alicui 
nocerent.Sed  cum  haec  pugna  invaluisset  ex  utraque 
parte,  et  Anselmus  viriliter  resisteret,  de  lapide 
tormenti  in  capite  percussus  est  ;atque  sic  ad  locum 


orthodotos,  et  maxime  ad  Transalpinos,  et  ad 
te,  revercmde  praeeul  Vivariensis,  cui  hoc  opus  scri- 
h&t^  eorAvi.  Nunts  aut^m  quod  reliquum  est,  Deo 
inipirante,  qui  hffic  omnia  fecit,  ^adem  hilaritate, 
4«a  i&eoapi)  perfteere  eurabo.Oro  igitur  et  obsecro 
orao^  qui  hsc  audituri  sUnt,  ut  credant  haec  ita 
Ibtate»  Qui>d  6i  quidquam  ego  proeter  credita  ct  visa 
aiudeo  referre,  vol  odio  alicujus  apposui,  apponat 
mthi  DeOi  omnes  infemi  plagas,  et  deleat  me  de 
libro  vt4»w  fitenim)  lioet  ut  alia  plurima  ignomm, 
hoc  liniNtt  flcio^qitia  cum  pr6motus  ad  sacerdotium 
i»kiaeraDeiettta>nMGgis  debeo  Doo  obedire  testifi- 


635 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAORO. 


636 


sibi  a  Deo  praeparatum,  migravil  ab  hoc  saeculo. 
Venit  hic  ad  nos  legalus  quidamarege  Babylonia; ; 
et  remiserat  ad  nos  legatos  nostros  cum  ipso,quos 
tenuerat  captos  per  annum.  Dubitaverat  enim  an 
faceret  nobiscum  amicitiam,  an  cum  Turcis.  Volc- 
bamus  nos  in  hoc  convenire  cumeo  :  Si  facerct  no- 
bis  dejerusalcm  auxilinni,vel si  redderet  nobis  Jeru- 
salem  cum  pcrliucntUs  suis^rcddcrenius  nos  civilates 
omnes  suas,  quas  ei  Turci  abstulerant  cum  capcre- 
mus  eas\  aiias  aulem  cicitates  Turcornm,  qux  dc 
regno  ejus  nonfnerunt^si  cum  auxilio  iiiius .caperen- 
tw\  partireniiir.  Turci  vcro,  ut  nobis  rclatum  est, 
volebant  hoc  facerc  illi  :  Si  veniret  contra  nos  in 
prcClium,  ct  colcrent  Alim,  qucm  ipse  colit,  qui  est 
de  generc  Bahumctli,  et  accipercnt  monetam  cjus, 
et  remitterent  tributa  quardam,  et  multa  alia,  quae 
ego  non  satis  novi,  facercnt  ei.  Sciebat  de  no- 
bis  quod  pauci  eramus,  et  quod  imperator  Alexius 
usque  ad  morlcm  nobis  inimicabatur.  Unde  nos 
lilteras  imperatoris  Alexii  de  nobis  factas  inveni- 
mus,  confecto  belio  cum  eodem  rege  Babyloniorum 
apud  Ascaloniam,  in  tenlorio  ejusdem  regis.  His 
atque  aliis  de  causisAmmirat'isdetinuit  legatos  no- 
stros  per  annum  captos,  infra  Babyloniam.  Modo 
vero  cum  audissct  quod  terram  suam  ingressi,  villas 
et  agros  vastaremus,  mandavit  nobis  ui  sinc  armis 
ducenti  vel  trecenti,  iremus  Hierosolymam,  ct  ado- 
rato  Domino  nostro  reverteremur ,  Sed  nos  irri- 
simus  hoc,  sperantcs  de  Dei  misericordia,  minan- 
tes,  quod  nisi  gratis  reddcrct  nobis  Jerusabm, 
Babyloniam  calumniaremur  ei,  llabebat  enim  Am- 
miratus  Jerusalem,  eo  tempore.  Etenim  cum  au- 
disset  quod  Turci  essent  a  nobis  superati  apud 
Antiochiam,  vcnit  ad  oppugnandum  Jerusalem, 
sciens  quod  Turci  toties  fusi  a  nobis  atque  fu- 
gati,  non  occurrerent  sibi  in  praBlium.  Tandem 
datis  maximis  muneribus  his  qui  eam  defende- 
bant,  rccepit  civitatem  Jerusalem,et  obtulit  cande- 
las,  et  incensum  ad  sepulcrum  Domini,  ct  in  Cal- 
vario  monte.  Sed  jara  ad  obsidioncm  redea- 
mus. 

CAPUT  XXVI. 

Dum,  ut  diximus,  exercitus  noster  multum  labo- 
raret  in  oppugnatione  Archados,  nuntiatum  est 
nobis  quod  papa  Turcorum  veniret  contra  nos  in 
praelium  ct  quia  erat  de  gencre  Bahumeth,  seque- 
rentur  eum  gentes  sine  numero.  Igitur  mandatum 
est  nobis,  ut  nos  praepararemur  ad  pugnam.Et  mi- 
seruntepiscopum  Albariensem  ad  ducem  et  ad  Flan- 
drensem  comitem,  qui  Zibellum  obsederant ;  quod 
est  castrum  sapra  mare,  quasi  loco  medio,  inter 
Antiochiam  et  castrum  Archados,longe  ab  utroque 
duobus  diebus.  Illi  voro,accepto  nuntio  de  bello,re- 
licta  obsidione,  celeriter  ad  nos  veneT^unt.  Interim 
inventum  est  falsum,  et  quod  Sarraccni  illud  com- 
posucrant,  utnobis  taliter  dcterritis,aliquantulum 
respirare  possent  obsessi.Conjunctis  itaque  excrci- 
tibuSyCoeperunt  ostendereilli  de  parte  comitis^equos 


A  farios  et  divitias  suas,  quas  dederat  illis  Deus  in 
rcgionibus  Sarracenorum,  eo  quod  morti  se  pro 
Deo  exposuissent ;  at  alii  paupertatem  suam  prae- 
tendebant.  Pracdicatum  est  eo  tempore  ut  daret  po- 
pulus  decimas  de  omnibus  qux  cepissel,  quoniam 
multi  pauperes  erant  in  exercitu,  et  multi  infirmi, 
et  mandatum  est  ut  quartam  partem  redderentsa- 
cerdotibus  suis  ad  quorum  missas  veniebant,  et 
quartam  episcopis,  reliquas  vero  duas  Pctro  Here- 
miue,qucm  pauperibus  de  clero  et  populo  praefcce- 
rant.  Idcoque  duas  partes  accipiebat,  unam  videli- 
cet  pro  his  qui  erant  de  clero,et  alteram  pro  his  qui 
erant  de  populo.  Multiplicabat  itaque  Deus  exerci- 
tum  nostrum,  adeo  in  equis  et  mulis^et  camelis  et 
aliis  vitae  necessariis,ut  nobis  ipsis  in  mirum  etin 

D  stuporem  fier.et.  Orta  est  itaqu3  ex  rerum  opulen- 
tia  contentio  atque  superbia  inter  principes,  adeo 
ut  illi  qui  Deum  intime  diligebant.rerum  inopiam 
atque  bella  formidolosa  nobis  imminere  praeopta- 
rent.  Volebat  nobis  dare  rex  Tripolis  quindecim 
millia  aureorum  Sarracenae  monetae,propterea  equos 
et  mulos,et  vestes  multas  et  tributa  deinceps  singu- 
lis  annis,multo  his  ampliora,  si  non  expugnaretur 
a  nobis.Valebat  quippe  unus  aureus,octo  vel  novem 
solidos  monetae  nostri  exercitus.Erat  moneta  nostra 
haec :  Pictavini,Cartenses,Mansei,Lucenses,Valenti- 
nenses,Mergoresi,et  duo  Pogesii  pro  uno  istorum. 
Ille  ergo  dominus  Zibelli  metuens  ne  rursus  oppu- 
gnaretur,misit  ad  principes  nostros  quinque  millia 
aureos,  et  equos,  et  mulas,  et  vinum  multum ;  an- 
nonam  enim  sufficientcm  habebamus.  Baptizaban- 

C  tur  etiam  aliqui  Sarracenorum,timoreet zelo  nostrae 
logis,  anathcmatizantes  Bahumeth  et  omnem  ejus 
progeniem.  Ob  hoc  itaque  mittebant  quisque  de 
principibus  nostris  ad  civitates  Sarracenorum  lega- 
tos,  cum  litteris,  dicens  se  esse  dominum  totius 
exercitus.  Sic  itaque  agebant  eo  tempore  nostri 
principes.Et  maxime  Tancredus  rem  conturbabat; 
qui  cum  accepisset  a  comite  Raimundo  quinque 
millia  solidorum,et  duos  equos  farios  optimo3,ut  in 
servitio  ejus  esset  usquc  Jerusalem,  volebat  modo 
discedere,et  esse  cum  duce  Lotharingiae  :  et  ob  hoc 
multae  lites  habitae  sunt.  Tandem  male  discessit  a 
comite. 

CAPUT  XXVII. 

j)  Multae  revelationes  eo  tempore  nobis  denuntiatae 
sunt^  quae  nobis  a  Deo  mandabantur.  Quarum  una 
haec  est,quae  sub  nomine  ipsius  scripta  est  qui  vidit 
eam  :  Anno  ab  Incamationc  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  miltesimo  nomgesimo  nono,  itidictione  septima, 
epacta  vicesima  sexta,concurrentequintoNonisApri' 
tis.in  nocte.cum  ego  Petrus  jacerem  in  capetla  co- 
mitis  SanctiMgidiiadobsidiouem  Archados,cogitare 
mecum  coepiyde  sacerdote  illo  cui  Dominus  cum  cruce 
apparuit.cum  a  Turcis  obsessi  in  Antiochia  tenere- 
mur^atque  cum  multum  mirarer  quod  nunquam  cum 
cruce  mihi  apparuerat,  vidi  iitico  Dominum  ingre- 
dientem,  et  apostoios  ejusPetrum  ei  Andream^et  alium 


637 


RAnf.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


638 


quemdam  magnum  et  spissum,  bruno  colore  ei  subcal-  A 
vOy   et  magnis  oculis.   Et  ait  mihi  Dominus:  Quid 
agis  ?  Et  respondi :  Domine,  ego  sto.  Et  ait  iterum 
Dominus :   Tu  pene  cum  aliis  submersus  csses,  Scil 
quid  modo  cogitabas  ?  Et  respondi :  Damine  Pater, 
ego  de  sacerdote  illo,  cui  cum  cruce  apparuisti,  co- 
gitaham,  Et  Dominus  :  Ego  scio  istud.  Et  deinccps  : 
Crede  quia  ego  sum  Dominus,  pro  quo  omnes  huc  ve- 
nistis ;  et  qui  pro  peccatoribus  in  Jerusalem  in  cruce 
passus  sum,  sicut  modo  videbis.  Et  in  ipsa  hora  vidi 
quamdam  crucem  de  duobus  lignis  nigris  atque 
rotundis  factam,  nonpolitamnequeadaptalam,nisi 
quod  in  medio  trabes  incisae  se  inviccmcomplectc- 
bantur.   Et  ait  mihi  Dominus  :  Ecce  crucem  quam 
quasrebas.  Et  fuit  in  cruce  ilia  Dorainus  sic  disten- 
tus  et  crucifixus,  sicut  intemporepassionis.Petrus  |> 
autem  in  capite  suo,  illamadextrissustinebat;An- 
dreas  a  sinistris,  in  colio;  tertius  voro  illo  atergo, 
manibus  sustinebat.  Et  dixit  mibi  Dominus  :    Ikvc 
dicts  poputo  meo  quia  si^  me  vidisti.  Vides  has  quin- 
que  plagas  mcas  ?  sicvos  quinque  ordinibus  consistitis. 
Primus  ordo  est  non  reformidantium  tcla  vel  yladios, 
nec  aliquod  genus  tormenti.   Ordo  iste  similis  mihi 
est :   Ego  enim  in  Jerusalem  veni,  gladios  et  lanccas, 
et  fustes,  et  baculos,  demum  et  crucem  non  dubitavi. 
Moriuntur  pro  me ;  ego  quaque  pro  eis  mortuus  su7n. 
Ego  sum  in  eis,  et  ipsi  sunt  in  me.  Cum  vero  ii  tales 
obeunt,  a  dextris  Dei  collocantur,  ubi  ego  post  resurrec- 
tionem,  in  c<Blum  ascendens  consedi.  Secundus  autem 
ordo  est  eorum  qui  in  subsidio  prioribus  sunt,  atque  a 
tergo  eos  custodiunt,  ad  quos  etiam  refugere  illipossunt ; 
hi  vero  apostolis  sunt  similes,  qui  me  seqmbantur,  C 
mecumque  mamlucabant.  Tcrtius  vero  ordo  cst  eorum, 
qui  lapides  et  teta  prioribus  ministrant ;   hi  naniquc 
sinUles  sunt  illis  qui,  cum  vid,'rcnt  mc  in  crucc,  dc 
passione  mea  dolentes,  pectora  sua  pcrcnticiant,   in- 
juriam  fieri  mihi  proclamantes.  Quartus  autcm  ordo 
est  eorum  qui  videntes  bellum  insunjcrc,  sc  domibus 
intrudunt  atque  ad  negotia  sua  convcrtuntur,  non 
credentes  in  virtute  mea  victoriam  consistcre,  sed  in 
hominum  probitate.  Hi  tales,  iilis  sunt  similes  qui 
dixerunt :  «  Reus  est  mortis,  cruci^atur,  quia  regem 
se  fecUj  et  Dei  Fitium  se  dixit  (Matth.,  xxvi).  »  Quin- 
tus  autem  ordo  eorum  est  qui  cum  belli  clamorem  aur 
diunt,  de  longe  speculantes,  ctamoiis  causas  requi- 
runt,  et  ignavix  non  virtutis  aliis  cvempta  tribuunt 
et  non  solum  pericula  pro  me,  verum  etiam  pro  fra-  jj 
tribus  subire  nolunt,  sed  sub  specie  cavendi,  alios 
volentes  pugnare,  vet  pugnatoribus  amm  ministrare, 
secum  ad  specutandum  invitant.  II i  JudcU  proditori, 
et  Pilato  judici  simUes  sunt.  Erat  autem  nudus  in 
cruce  Dominus  ;  tamen  linteolo  prascinctus,  a  geni- 
bus  usque  ad  lumbos,  ct  erat  linteolum  medio  colo- 
re^  coloratum  inter  nigrum  et  rubcum.  Et  circa 
horam  habebat  vittas  albas,  et  rubcas  atquo  viri- 
des.  Post  sublata  cruce  remansit  in  habitu  in  quo 
prius  vencrat  Dominus.   Et  dixi  ad  eum  :  Domine 
Deus,  si  hoc  dixero,  non  credent  mihi.  Et  respondit 
mihi  Dominus :.  Vi$  cognoscere  eos  qui  his  non  cre- 


dent?  Et  dixi:  Etiam,  Domine.  Et  Dominus :  Con- 
(jrcjet  comes  principcs  et  populum,  disponatque  de 
bello,  vcl  de  castri  oppuynatione  aliquid,  cum  tempus 
fucrit,  proclametque  notissimus  prwcOy  Deus,  adjuva, 
tcr;  atque  dispocdtuni  complere  tendat.    Tunc  sicut 
tibi  duvi,  ordincs  vidcbis,  et  tu  et  alii  qui  his  creditis 
et  incrcdulos  distinguetis.  Et  dixit:  Domine,  quid   de 
incrcdulis  faciemus  ?  Et  respondit  mihi  Dominus  : 
Non  parcatis  eis  scd  occiditt^,  quia  proditores  mei 
sunt,   fratres  Judx  Iscariot<v :  lies  vero  illorum  his 
qui  de  priore  ordine  sunt  concedite,  prout  neeessa- 
rium  fucrit  Si  sic  ayitLs,  invenietis  viam  rectam  quam 
hactcnus  circuistis.  Et  sicut  cxtera  quse  eis  dixisti, 
incommutata  provenerunty  ct  hwc  quoque  venient.  Scis 
lu  quam  gentem  praripue  dilcxerim.  Et  rcspondi. 
Domine,  yentem  Judeorum.  Et  Dominus:  Uiqumiam 
incrcduli  furunt,  odio  eos  habui,  et  inferiores   omni- 
bus  ycntibus  slabitivi.  Vidcte  itaque  ne  inereduli  5t- 
tis :  Alioquin,  vobis  remanentibus  cum  Judwis,   alios 
populos  assumam,  et  per  ipsos  ccmplcbo  qux  vobis 
promiseram.  llwc  quoque  dices  ad  eos :  Cur  timent 
facerc  justitiam  ?  Et,  quid  melius  justitia  ?  Hanc  jvr 
stitiam  volo  ut  teneant ;  per  fatqilias  et  cognationes 
ponunt  judires.  Cum  autem  quilibct  offenderit  aiium, 
dicat  qui  injuriam  patitur :  Frater  vellesne  sic  tibi 
ficri  ?    Posthxc    nisi    maiefactor  desierit,   ex  no- 
minc    sux    potcstatis    ei    contradicat  ;   deinde   ti' 
centcr  judcx   a   maiefactore  omnia   bona   sibi  au- 
ferat,  et  mcdietas  .sit  cjus  qui  injuriam  patiebatur, 
reliqua  vcro,  potcstatis.   Si  autem  judex  aliqua  de 
causa  hiXc  facerc  distulerit,  tu  vade  ad  eum  et  cor- 
ripe  cum,  et  dic  ei  quod  nisi  ille  se  correxit,non 
pcrsolvctur  usquc  ad  ultimum  socculi  diem,  nisiremir 
scris  itli.  ycscisne  quam  grave  sit  prohibitum  ?  Et- 
cni)n  cyo  prohibui  Ada*  de  arbore  scientix  ne   tange- 
rct ;  Iransjrcssus  mcum  prohibitum,  et  ipse  et  posteri 
sui  in  captivitatc  misera  fucrunt,  donec  ego  veniens 
in  carnc,  cos,  morte  crucis  moricndo,  rcdemi.  De  deci- 
mis  vcro,  bene.  Quidam  fecerunt,  quod  eas  sicutprae- 
cepi  dederunt.  Multiplicabo  itaque  itlos,  atque  inter 
alios  cognoscibiles  faciam.  Gum  autem  haec  dixissot 
Dominus,  coepi  postulare  ab  eo  ut  pro  charitate  sua 
litterarum  scientiam,  quam  nuper  mihi  abstulerat, 
reddcret.  Et  ait  Dominus  :  Non  sufficiunt  tibi  ad 
enarrandum  ea  qux  nosti,  et  tamen  vis  scire  plura  ? 
Et  continuo  ita  mihi  visus  sum  sapiens,  ut  nihil 
sapere  ultra  rogarem,  elaiiDominusiSufficiunttibi 
adhuc  qucV  nosli  ?  Et  respondi :  Sufficiunt.  Et  Do- 
minus  rursum  :  Quid  dUi  tibi  ?  Responde.  Et  ego 
nihil  scicbam.  Cumquc  mihi  instaret  utaliquideo- 
rum  qua3  dixerat  responderem  sibi,  respondi :  Do- 
minCy  nihil  novi.  Et  ait  Dominus :  Vade  et  annuntia 
qUiV  nostif  et  sufficiant  tibi  qux scis.Cu:n8iuiGTnhcoiG 
Iratribus  ostcndissemus,  cocperunt  quidara  dicerc, 
quodnunquam  crederentquodhujusccmodi  homini 
loqucretur  Deus,  et  dimitteret  episcopos  et  princi- 
pes,  ct  ostenderot  sc  homini  rustico  ;  unde  etiam  de 
lancoa  Domini  dubitabant.  Quapropter  convocavi- 
musfratres  illos  quibus  de  lancea  aliquando  revela- 


630 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


640 


tum  fuerat,  etpost  haBC  Arnolfum  capellanum  co- 
mitis  Northmanniffi,  qui  caput  omnium  incredulo- 
rum  erat,  et  quia  litteratus  erat,  credcbant  ei  mul- 
tum,  et  qussivimus  ab  eo,  quare  ipse  dubitaret. 
Cumque  diceret  quod  episcopus  Podiensis  indedu- 
bitaverit,  respondit  quidam  sacerdos  Petrus  nomi- 
ne  Desiderii :  Ego  post  ohitum  ejus  vidi  episcopum 
Podiemem,  et  beutum  yicolaum  cum  eo,  et  post 
multa  alia,  dixit  mihi  episcopus:  Ego  sum  in  wno 
choro  cum  beaLo  Nicolao,  sed  quia  de  lancea  Domini 
dubitavif  qui  mnxime  credere  debuissem,  deductus 
tum  in  infermm,  ibique  capilli  mei,  ex  hacparte  dex- 
tera  capitui,  et  medictas  barbx  combusta  est,  et  licet 
in  poena  non  sim,  tamen  clare  Deum  videre  non  pote- 
ro,  donec  capilli  et  barba  sicut  ante  fuerant  mihi  suc- 
creverint, 

CAPUT  XXVIII. 
Haec  et  multa  alia  ex  parte  Dei,praBdixitsacerdos 
iste  quae  postea  nobis  cvenerunt;  sed  haQC  suoloco 
dici  poterunt.  Accessit  et  alius  quidam  sacerdos, 
Ebrardus  nomine,  et  dixit :  Eo  tempore  quo  Turci 
obsidebant  exercitum  nostrum  infra  Antiochiam,  ego 
eratn  Tripolis.  Veneram  enim  ittuc  ante  captam  An- 
Uochiam,  pro  vitx  me,v  neccssariis.  Cum  vcto  audis- 
sem  quod  ^ntiochiu  capta  esset,  et  nostri  ita  intus 
ienerentur  obsessi  ut  nullus  ingredi  vel  egredi  de  no- 
tlris  auderet,  et  multa  mala  alia  qux  obsessis  im- 
minebant,  et  plurina  falsa,  qu^  Sarraceni  et  Turci 
veris  malis  addebant,  de  vila  mea  dubius,  ad  ecclc' 
4iam  quamdam  confugi,  Ibi  ante  majestatem  quam" 
dam  malris  Domini  procubui,  lacrymisque  et  preci- 
hus  appellare  per  eam  Dei  misericordiam  ca'pi.  Cum- 
que  per  aliquot  dies  id  fecissefn,  permanens  impran- 
sus,  et  dicens  ei  :  0  Regina  domina,  isti  peregrini 
sunt  qui  dimissis  parvutis  et  mulieribus,  ct  omnibus 
Charis  suis,  pro  nomine  Filiifuijelprote^hucdelon- 
ffinquo  venerunt,  et  pro  filio  tuo  pugnanf,  miserere 
tOrum^  Bii  o  domina,  quid  diceiur  de  te  ei  de  fitio 
iuOf  in  terris  ipsorum,  si  in  manibus  Turcorum  eos 
tradideris  ?  Hasc  et  alia  similia  cum  mcBstus  et  ge- 
tnens  Sflepius  iterassem,  venit  ad  me  quidam  Suria- 
tiUB  qui  Ghristianus  erat,  etdixitmihi:  Bonoanimo 
esio,  tt  vkle  ne  amplius  fleveris.  ^idixit:  Modoeram 
4tnte  fores  Bcctesix  beaXx  Marix  mairis  Domini,  et 
y>€nit  quidam  clericus  ad  me  aibis  vestibus  indutns; 
ti  cum  quirtissem  ab  eo  quis  esset,  ei  unde  venirei, 
respondit:  Ego  sum  Marcus  cvangelisia,  eivenioab 
Jiexandria  ;  ei  diverii  hucproptcrecclcsiamBeatx 
Maride  -semper  virginis,  Et  cum  rursus  quaererera 
quo  iret,  dixit:  Oaminus  nosier  Jesus  Christus  csl 
npud  Aniiochiam,  ei  mandavit  omnibus  disciputis  suis, 
ni  eo  venirent,  quoniam  Franci  debenipugnarccum 
Turcis,  ei  nos  erimus  eis  prffsidium,  Et  hoc  dicto 
abiit.  Cumque  ego  his  parum  crederem,  necadolore 
•nec  a  lacrymis  cessassem,  dixit  mihi  isdemSuria- 
nus:  Iniellige :  In  Evangctio  beati  Petri  esi  scti- 
ptum  quo  nos  habemus,  quod  gens  Christianorum 
quse  capiei  Jerusalem,  infra  Anliochiam  etausa  erii, 
yiec  (Me  emire  poierU^nisipriustanceamDominirc' 


A  pererit,  Et  dixit  sacerdos:  .St  atiquid  horum  dubi-- 
iatis,  fiai  ignis,  et  in  Dei  nomine^eihorumiesiimO' 
nio,  iransibo  per  medium.  Accessit  et  alius  sacer* 
dos,  nomine  Stephanus,  cognomine  Valentinus,  vir 
magni  tcstimonii,  et  bonae  vitae:  et  dixit:  Ipse  Do- 
minus  Jcsus  tocutus  est  mihi  inipsofcrvoretribula- 
iionis  qux  fuii  apud  Antiochiam,  ei  promisU  mild 
coram  matrcsua,  beatissimavirgine Maria:  quod,  in 
quinfa  diequsefuturaerai, nisericordiampopulosuo 
facerei  et  laboresejusquampturimoscomplerei^siad 
eum  reverterentur  ex  toio  corde;  etindieiilalancea 
Domini  rcperta  esi ;  ubiegopromissa  Dominicomple» 
ia  esse  credo,  Si  quid  indc  dubiiaiis,  episcapo  Po^ 
diensi  statim  uthwcvidiobiuiiproicsiimomohontm, 
coram  muliitudineomni,  quodsi  ipse  vetlei,  effotrans^ 

H  irem  per  ignes,  vel  de  atiissimaiurreprscipiiarer, 
adhuc  hoc  ipsum  vobis  o/fero.  Accessitautemetepi- 
scopus  Athensis,  et  dixit:  In  somnis  ego  an  vigUatts 
ista  viderim,  cerium  nescio,  Deus  scii.  Vir  quidam 
venii  indutus  albis,  ei  sietli  anie  me,  et  ienebat  lan- 
ceam  Dominiccun  isiam  in  manibus  suis,  et  dixit 
mihi:  Credis  hanc  tanceam  esse  Doiittnt  ?  Et  respon- 
di :  Gredo,  Domine,  Dubitaveram  et  ego  aliquando 
de  ea.  Cum  id  sccundo  et  tertio  graviter  exegisset, 
dixi  ad  eum:  Uredo,  Domine,  hanc  esse  tanceam  Do- 
mini  nosiri  Jcsu  Chrisii,  Et  post  hsBC  dimisit  me.  Et 
cgo  Raimundus,  qui  hasc  scripsi  coram  fratribus  et 
episcopis,  haoc  ibi  dixi:  Interfui  ego  dum  effoderetur 
iancea  Domim,  et  aniequam  toia  super  ierram  appa- 
ruissei,mucronemoscutaiussunu  Bt  suni  in  exerciiu 
ptures,  qui  mecum  isia  viderunt,  Et  addidi  :  Ei  est 

C  alius  quidam  saeerdos,  Bertranmus  namine^Poiiiensis 
episcopo  Podiensi  in  vita  ipsius  familiafis ,  H  icautem 
sacerdos  infirmaius  esi  usque  ad  martem,  cumque 
jam  de  vita  sua  desperassei,  apparuii  ei  episcopus 
Podiensxs  cum  Hcractio  vixiltifero  suo  ;  qui  iu  beUo 
maximo  facio  apud  Aniiochiam,  infaeiempercussus 
sagitta,  cum  intrepidusagminal^urcorumprosieme' 
ret,  et  inde  vitam  finierat :  Et  dixitepiscopussacer- 
^doti:  Bcrirame,  quid  agis?  Et  dixit  Heracliiw :  Ho- 
mine,  infirmus  est»  Eire^ondiie^isoo^VLSiPrcpter 
incredulitatem  inlirmatHr.  Et  sacerdos  ad  hiDc:  Do- 
mine,  nonne  ego  de  ianeea  Dominicredo,  Mcui  et  de 
passione  Daminil  Et  dixit  ei  episcopuB  :  Bt  udhuc 
mutta  aiia  credere  oportet,  fitlicatadhocnegotium 
non  pertineat,  tamen  quia  egregium  ect,  gratia  bo* 

D  norum  hominum  aliquid  adjungam.  Gum  reeedisset 
eacerdoe  ad  prflssentiam  episcopi,  et  Ueraclii  domini 
«ui  in(irmuB  enim  erat,  nec  stare  poterat^  vidit  in 
faciem  Domini  sni,  vulnus  non  es8e«anatuHi,  Etait 
Bacerdos  :  Quid  eet  koc  ?  Et  respondit  tior«eliu8  - 
Oum  ego  vemssem  ante  Dominummettm^ilepreciaus 
sum  eum,  ut  nunquam  h«c  p\aiga€kiwdere!t§tr,qttiO' 
niam  pi'opter  eum  vitam  finieram.  BthK)e  miki  cen" 
cessit  Dominus,  His  atque  pluribus  auditis,  credidit 
Arnulfus,  et  oonfessus  est,  et  promisit  «pisoopo 
Albariensi,  quod  ooram  omni  multitudine  populi, 
pro  ittcredulitaie  sua  ventam  peteret.  Die  auiem 
oonstituta,  cum  venisset  vooatue  «d  -eonsiiiuA  Ar- 


^4! 


HAIM.  DE  AGILES  IIIST.  HIEROSOL. 


642 


nulfus,  coepit  dicerc  quod  bene  crederet ;  sed  cnm  A 
doinino  8U0  volebat  loqui,  antequam  veniam  inde 
peleret.  Cum  vero  hoc  audisset  Petrus  Barlholo- 
m^us,  iratus  nimium,  dixit  sicut  homo  simplcx,  ct 
qui  verilatem  bcne  noverat :  Volo  ac  deprecor^  %u  ftat 
ignis  fnaximuSf  ct  cum  lancea  Domini  transibo  per 
medium,  et,  si  lancea  Domini  est^  incolumis  trans- 
eam ;  sin  autem  falsum  est^  comhurar  in  ign^.  Vidco 
enim  qnia  nec  signis  nec  testibus  creditur,  Placue- 
funt  ha6C  omnia  nobis,  etindicto  ci  jejunio,  diximus 
quod  eo  die  fieret  ignis,  quo  Dominus  noslcr  pro 
salute  nostra,  plagatus,  et  in  cruce  fuit.  Et  post 
diemcrat  Parasceve.  Itaque  illucesccnte  die  consti- 
tula,  ignis  paratus  cst  post  meridiera.  Convenerunt 
eo  principes  et  popuius,  usque  ad  quadraginta  mil- 
liavirorum,  ftierunlque  ibi  sacerdotes  nudis  pedi-  p 
bus,  et  induti  saccrdotalibus  vcstimcntis.  Factus 
eijlignisdeoleissiccis.ct  habuitinlongitudinc  qua- 
tuordecim  pedes ;  et  erant  duo  aggeres,  et  erat  inter 
utrosque  duos  aggercs  spatium  quasi  unius  pedis, 
atque  in  altitudine  aggerum  erant  quatuor  pedes. 
Cum  vero  vehementcr  ignis  accensus  esset,  dixi  ego 
Ilaimundus  coram  omni  multitudine  :  Si  Deus  omni- 
potens  huic  homini  locutus  est  facie  ad  faciem^  et  hca- 
lus  Andreas  lanceam  daminicam  oslendit  ei,  cum  ipse 
i)igilaret,  transeat  iste  illxsus  per  ignem.  Sia  au- 
tem  aliter  esty  et  mendacinm  est ;  comhuratur  iste 
cum  lancea^  quam  portahit  in  manibus  suis.  Et  ora- 
nes  flexis  genibus  responderunt :  Amen.  ExaDstuabat 
ita  incendium  ut  usque  ad  triginta  cubitos  aerom 
occuparet;  accedere  vero  prope  nullus  potcrat.  Tunc 
Petrus  Bartholomajus,  in.iutus  solummodo  tunica,  C 
et  flexis  genibus  ante  episcopum  Albariensem,  Dcum 
testem  invocavit,  quod  facie  ad  faciem  ipsum  in  cruce 
Piderit ;  et  hxc^  qux  supra  scripta  sunt  ah  eo  audie- 
rit,  et  a  beatis  apostolis  Petro  et  Andrea,  et  neque 
quidquam  eorum,  quw  ipse  sub  nomine  sancti  Andrex 
Vet  sancti  Petri,  vel  ipsius  Domini  dixit  se  composuis- 
se,  et  si  qnidquam  mentitus  erat,  prxsens  incendium 
nunquam  transisset,  Cxtera  qude  ipse  commisisset  in 
Z^m  et  in  projimum,  dimitferet  ei  Deus,  et  pro  his 
oraret  episcopus,  atque  omnes  alii  sacerdotes,  et  po- 
pulus  qui  ad  hoc  spectacuium  convenerant.  Post  haec 
ctim  epiiscopus  posuisset  ei  lanceam  in  manus  flexis 
genibus,  et  facto  signo  crucis,  cum  lancea  viriliter 
Bt  impcrterritus  incendium  ingressus  cst,  atque 
spatio  quodam  in  medio  ignis  demoratus  est,  et  sic  n 
pcr  Dci  gratiam  transivit.  Sunt  nonnulli  adhuc,  qui 
Bignam  boc  ibi  viderunt;  quod  antequam  ingrcde- 
retur  in  ignem,  quaedam  avis  desuper  volans,  lu- 
Htrato  igne,  de  intus  misit  :  Et  hoc  vidit  Ebrardus 
sacerdos  ille,  cujus  superius  mentionem  feciraus, 
qm  Hi^rosdlymis  postea  pro  Deo  remansit,  et  Wi- 
lb«lmii«Bonifiifus,optimus  miles,  etboni  testirao- 
liii,  patna  Arelatensis,  hoc  ipsum  se  vidisse  testa- 
tor.  Afius  quidem  miles  est  optimus,  genere  Nite- 
YeD8i8,ttomine  Willelmus  Malus  puer,qui  antequam 
^etnm  ingred^rettir  in  flammam,  quemdam  homi- 
Bem  hidtitem  Vdvte  stteerdotiili,  nisi  quod  caeulam 


habcbat  super  caput  replicatam,  ingrcdi  in  ignem 
viditjCt  cura  vidoret  quod  non  egredcrctur,  existi- 
nians  Petrura  Bartholomaeura  esse,Iacryraari  cijupit, 
credens  eura  cxstinclura  esse  in  igne.  Erat  autem 
multitudo  ibi  horainura,  nec  poterant  omnes  omnia 
videre.  Et  alia  raulta  nobis  relata  sunt,  et  facta,  qum 
nosmctuentes  legentibus  fastidium,  scribere  nolui- 
mus,cum  adoranem  causam  tres  idonei  testessuf- 
ficiunt.  Unura  vero  non  praelerearaus.  Postquam 
enira  Pctrus  per  ignera  transivit,  licet  adhuc  mul- 
tura  exa3stuaret  incendiura,tamen  populus  itaavide 
titioncs  collcgit,  et  carboncs  cura  cinere,  ut  in 
brcvi  spatio  nihil  inde  appareret.  In  fide  etenim  illo- 
rura,  multas  pcr  haec  virtutcs  operatus  est  postea 
Dorainus.  Ut  vero  Pctrus  Bartholoraffius  de  igne 
egressus  est,  ita  ut  ncc  tunica  cjus  corabusta  fuerit, 
noc  ctiara  ille  subtilissiraus  pannus  de  quo  lancea 
Doraini  involuta  erat  signura  alicujus  laesionis  ha- 
buisset ;  accepit  eura  populus,  cum  signasset  eos 
cura  lancea  Doraini,  et  clamasset  alta  voce:  Deus, 
ADjuvA,  accppit,  inquara,  et  traxit  eum  pcr  terram, 
ct  conculcavit  eum  omnis  illa  multitudo  populi, 
dura  quisque  volebat  eum  tangere,  vel  accipere  de 
vestiraenlo  ejus  aliquid,  et  dura  credebat  eum  esse 
quisquam  apud  alium.  Itaquc  tria  vulncra  vel  qua- 
tuor  fecerunt  ei  iu  cruribus,  abscidcntcs  de  carne 
cjus,  et  spinam  dorsi  confringentcs,  crepuerunt 
eum.  Expirasset  autcra  ibi  Petrus,  sicut  nos  credi» 
mus,  nisi  Rairaundus  Pclez  nobilissimus  milcs,  et 
fortis,  facto  agrainc  sociorum  irrupisset  in  agmen 
turbic  turbal^,  ct  usquc  ad  mortcm  pugnando  libe- 
rasset  eum.  Scd  nos  in  sollicitudine  et  angustia 
modo  positi,  amplius  de  his  scribere  non  possumus. 
Cum  vero  detulissct  Raimundus  Pelez  Pelrum 
ad  doraura  nostrara,  colligatis  vulneribus  ejus 
ccepiraus  quoBrere  ab  eo  quare  moram  fecisset  in 
igne.  Ad  haec  ipse  respondit  :  Oceurrit  mihi  Domi' 
nus  in  medio  igne  ;  et  apprehendens  me  pcr  manumy 
dixit  mihi  :  Quia  dubitasti  de  inventione  lancex, 
cum  beatus  Andreas  eam  tibi  ostendissel.nonsictrans- 
ibis  ilUesuSy  sed  infemum  non  videbis.  Et  hoc  dicto, 
dimisit  me.  Fidete  itaque^  si  vultis^adustionem  meam, 
Etcrataliquaadustioincruribus,  verum  non  multa; 
scd  plagreerantmagna;.  Post  hacc  convocavimus  om- 
ncsquidelanceaDomini  dubitavcrant,  utvenirent  et 
viderent  faciem  ejus,  et  caput,  et  reliqua  membra, 
et  intelligerent,  quod  verum  est,  quidquid  ipse 
dixerat  de  lancea,et  de  aliis,cum  pro  testimonio  eo- 
rum  non  extirauisset  introiretaleincendium.Vide- 
runt  itaque  multi,  ct  videntcs  faciem  ejus  atque 
totum  corpus,  glorificabant  Deum  dicentes  :  Bene 
polcst  nos  Dominus  custodire  inler  glndios  inimico- 
ram  nostrorurn ^  qui  hominem  istum  liberavit  de  tanto 
incendio  flammarum.  Certe  non  credebamuSy  qaod 
sagitta  aliqua  sic  transire  posset  iilsesa  per  ignem, 
quomodo  iste  transivit.  Post  hiBc  Petrus  convocavit  ad 
se  capellanum  comitis,nomine  Raimundum,et  dixit 
ei :  Quarc  voluisti  ut  ego  ob  testimonium  Dominicx 
lancex,  et  cseterorum  qux  ex  parte  Dei  dixeram^  per 


(iia 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


644 


i.>  cndium  transirem?  Scio  satis  quia  hoc  et  hoc  co-  A  immisit  Dominus  ut  vix  fugere,  post  primos  ictUB 


gilastis,  Et  dixit  ei  qua3  ipse  cogitaverat.  Cumque 
i  le  sc  taliter  cogitasse  negaret,  rospondit  Petrus 
Bartholomaeus  :  Mihi  quidem  ncgarc  non  poteSy  quia 
certum  hoc  habeo  :  Etenim  illa  nocte  fuit  hic  beatis- 
sima  virgo  Maria^  et  episcopus  PodiaisiSy  per  quos 
ego  qux  tu  negas  didici.  Miror  satis  cum  de  verbis 
Domini  et  apostolorum  ejus  non  dubitaveris,  quare 
experi^nentum  cum  periculo  meOy  de  solis  his  habcre 
votueris,  Tunc  deprehensam  cogitationem  suam,et 
se  culpabiiera  ante  Deum  Raimundus  videns,ama- 
rissime  in  lacrymas  prorupit.  Et  Petrus  ad  haec  ; 
Noti  desperare,  qvia  piissima  virgo  Maria,  et  sanctus 
Aadreas  tibi  vcuiom  aqud  Deum  obtinebunt.  Tu  vero 
enixius  eos  deprecare, 

CAPUT  XXIX. 
Interim  lantaiactales  lites  inter  principcs  nostri 
exercitus  obortfle  sunt  ut  pene  totus  exercitus  divi- 
deretur.  Sed  Deus  qui  ductor  erat,  ct  Dominus 
nosler,  ne  talia  fierent  beneficiis  suis  prohibcbat. 
Erat  civilas  nominc  Tripolis,  cujus  superius  mcn- 
tio  facta  est,  non  multum  longe  a  castris  nostris. 
Hujus  igitur  civitatis  dominus,  cum  discordiam 
principum  nostrorum  didicisset,  respondit  nostris, 
qui  de  reddendo  tributo  eum  appellabant  :  Et  qui 
sunt  Franci  ?  Et  qualcs  militcs  sunt  ?  Et  quanta  eo- 
rum  potentia  ?  Eccc  tertius  mensis  modo  agitnr  cx 
quo  excrcitus  Francorumobscditcastrum  .-irchados, 
et  ncgue  assuitum  eorum  liabui,  ncque  aliqucm  ar-- 
matum  de  ipsis  vidi,  et  tamcn  sunt  prope  ine  pcr 
quatuor  teugas.  Scd  veniant  huc,  et  videamus  cos^et 


B 


eorum  aliqui  possent.  Erat  quidem  ad  videndum  sa- 
tis  delectabile,  cum  aquaeducti  rivulus  raptim  trun- 
cata  cadavcra  nobiliumetvulgiincivitatem  inferret. 
Ceciderunt  ibi  de  nostrisunus  vel  duo;  dehostibus 
vero,  usque  ad  septingentos  cecidisse  audivimus. 
Roversi   itaque   cum    grandi   victoria,   et   spoliis 
multis,   dixerunt   iiostri    principes   ad   populum. 
llodic  vidit  nos  rcxTripolis^etnos  vidimus  viascivi" 
tatis,  ct  consideravimus  accessus  ;  ct  nunc^si  tauda- 
tis,  justum  esse  deccmimusut  cras  sapiat  rex  quales 
milites  sumus,  Reversi  itaque  altera  die,extracivi- 
tatem  nuUum  invenerunt.Post  haBC  autem  manda- 
vit  rex  Tripolis  ad  nostros  principes  gi  desisterent 
ab  oppugnatione  Archados,  donaret  eis  quindecim 
millia  aureos,  et  equos  muUos  et  mulas,et  vestes, 
ct  victualia,  atque  mercatum  faceret  de  omnibus 
rebus  omni  populo ;  prajterca  redderet  omnes  capti- 
vos,  quos  habebat  de  nostra  gente.  Venerunt  eo 
tcnr.pore  ab  Alexio  imperatore  legati,  cum  maximis 
querimoniis  de  Boimundo,eo  quod  retineret  civita- 
tem  Antiochiae,  contra  juramenta  quae  imperatori 
fecerat.  Habebat  enim  Boimundus  Antiochiam  eo 
tempore.  Namque  cum  audisset  de  comite,  quod 
profectus  essct  a  Marra  in  interiora  Syri©,  expulit 
homines  comitis  violentcr  de  turribus  Antiochiae, 
quas  servabant.  Et  propterea  mandavit  Alcxius  ad 
principes  nostros,  quod  donaret  aurum  et  argentum 
multum  eis,  et  vcnirct   cum  eis  in  Jerusalem,  si 
exspectarcnt  usquo  ad  festivitatem  sancti  Joannis, 
et  tunc  instabat  Dominicum  Pascha.  Dicebant  ob 


comprobemus  miiitiam  eorum.  Quare  cgo  corumho-  C  ea  multi  in  quibus  comeserat:  Exspcctcmusimpera' 


minum  tributarius  fierem,  quorum  facics  non  vidi,et 
fortitudinem  ignoro?  Ut  vero  haic  relata  sunt  ad 
exercitum  nostrum  ;  dixerunt  quique  ad  invicera  : 
Ecce  quod  acquisivimus  pro  contcntionibus  et  discor- 
diis  nostris  :  Btasphcmatur  Deus  ;  et  nos  contcmni- 
mur,  Itaque  convenientes  in  unum  principes  nostri, 
statucrunt  ut  Albaricnsis  episcopus  cum  parte  exer- 
citus  castra  scrvaret,ctprincipescumordinibuspedi- 
tumetmilitum,sicutpugnandimosest,usqueadmu- 
ros  civitatis  assultarcnt.  Conslituta  autem  dic  cum 
nostri  taliter  proficiscerentur,egressi  Tripolitaniob- 
viam  illis,  in  multitudine  et  tumultu  suo  confisi,pu- 
gnare  cum  nostris  parabant.  Est  quidam  murus 
firmissimus  aquajducti  in  civitatem  et  altus,  inter 


torem^et  liabebimus  donativa  ejus,  et  ipsum^qui  fa- 
ciet  nobis  venire  mercatum  per  mare  et  terram,  ct 
sub  ipsius  dominio  concordabimus,  Omnes  civitates 
se  dabunt  ei,  et  itle  vestiet  quas  votuerit,  ct  quas  vo- 
luerit  destruct,  Proptercapopulus  iste  noster,  longis 
et  diuturnis  defatigationibusconquassatus,  si  venerit 
in  Jerusalem,  votct  fortasse  reverti,  ut  deforis  vide- 
rit  eam,  Qux  vero  et  quanta  pericuia  maneant  ittos 
qui  perficere  iter  desiderant^  perpenditis.  Adhuc  au- 
temobsidcmus  castcUum  Archados,  etusquead  men- 
sem  vel  se  reddent  vctvicapientur,ct  cum  longe  no- 
tum  sit  de  obsidione  ista,  si  dimittamus  eam  ut  fn- 
capiicabiiem,multumcontcmnetur  noster  exercitus, 
quihactenusnxhiiincccpitquod  inexpietum  dimiserit» 


quem  et  mare,  non  multum  ampla  via  est ;  a  tribus  n  At  vero  alii  e  contra  dicebant:  Sempei"  nocuit  nobis 


enim  partibus  Tripolim  mare  cingit.  Hunc  igitur 
murumaquajducti  quem  diximus,Sarraccni  munie- 
runt,  ut  quasi  dc  castelio  castellum  cxire  et  regredi 
possent,  si  quid  adversi  contigissct.  Vidcntes  itaque 
nostri  hanc  multitudinem  loco  et  armis  confiden- 
tem,  invocando  Deum,  ct  erectis  hastis  conglobatira 
pedites  et  milites,  more  processionis,  usque  ad  eos 
venerunt,  ut  si  nostros  vidisses,  araicos  non  hostes 
esse  eos  dixisses,  ut  autera  perraisti  sunt,  hostes 
esseetnonaraicos  credcres.  Fedaturenira  terra  san- 
guine  Maurorum,  et  completur  aquaeductus  cada- 
veribus  eorum.  Tantum  namque  timorem  bostibus 


imperator^  semper  mcntitus  est,  semper  adversum 
nos  cogitavit.  Et  nunc  quia  videt  se  nihit  posse,et  nos 
valere  per  gratiam  Dei,exstudio  agit  quatenus  apro- 
posito  itineris  nos  retrahat^  ne  hi  qui  audierint, 
cxcmpio  nostri  venire  disponant.  Sedjam  quos  ipse 
muitoties  lasit  verbisct  opere,fideiejus  frustra  ant- 
mos  adhibere  caveant.  Fidentes  igitur,  Christo  duce, 
qui  nos  de tam  muitis,pr3cter spem  tiberavit  pericu- 
iis  et  contra  omnia  motimina  imperatorisetfraudes 
ejus  nos  contutatus  est,  viam  pro  qua  venimus  ingre* 
diamur^  et  faciie  ex  Dei  promissione,  quod  volumus 
consequemttr  ,Et  cum  hoc  audierit  imperaior^cctptam 


645 


HAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


646 


scilicel  esse  Jerusaleiyu  tunc  liherum  iler  quod  verhis  A 
simulabat,  opere  complebit.  Similiter  de  ejus  donn- 
tivis  erit  laus,  Populus  hanc  maxime  laudabat  seu- 
tentiam.  Sed  quia  comitis  familiares  erant  multi ; 
quippe  cum  pro  populo  suo  comes,sine  aliis  princi- 
pibus,  moKi  exposuisset,  et  pluribus  magna  etpri- 
vata  Jbeneficia  contulisset,  propterea  consilia  prin- 
cipum  et  populi  vota  impediebantur. 

GAPUT  XXX. 
Praedicavimus  eo  tempore  jejunium,  et  orationcs 
et  eleemosynas  in  populo,  ut  Deus  omnipotens,qui 
cum  de  tam  multis  regionibus  conduxeratilluc,in- 
spirare  dignaretur,  quid  erat  gratum  de  hoc  itinere 
in  conspectu  suo.  Itaque  fidelium  vota  quod  quaB- 
rebant  apud  Deum,  facile  promerucrunt.  Apparuit 
enim  episcopus  Podiensis  Stephano  Valentino,  dc  ^ 
quo  superius  mentionem  fecimus,  quia  Dominum 
cum  cruce  viderit,  et  percussit  eum  cum  virga,re- 
gredientem  ad  domum  suampernoctemepiscopus, 
et  dixit  ei  :  Stephane,  Et  ille  rcspondit  :  Dominr.  Et 
respiciens  agnovit  eum.  Et  ait  episcopus  :  Qunre 
negle^isfi  semel  vel  secundo  quod  tihi  dixi  dc  niwe^ 
dominx  el  matris  nostrce  semper  virginis  Mari.T?  de 
cruce  dicOf  quam  ego  pneferri  faciebajn,  ul  apporta- 
retur  in  exercitum,  Et  quod  signum  melius  crucef 
y/n  non  est  satis  illa  crux  pro  nobis  lapidata  ?  An 
fwn  illa  crux  benc  vos  conduxil^usque  odlanceamDo' 
mini  ?  Et  nunc  ait  domina  et  beatissima  semper  virgo 
Maria^  quod  nisi  illam  crucem  haheatis,  non  potestis 
habere  consilium.Fji  continuoait  sacerdosiO reveren- 
dissime  domme,  et  ubi  est  beatissima  virgo  MsLria? 
Et  statim  episcopus  eam  monstravit  ei.Erat  autem  C 
beatissima  virgo  Maria  longe  ab  eoquasi  novem  vel 
decem  cubitis,  specie  et  ornatu  valde  admirabilis ; 
et  assistebant  ei  beata  Agatha,  et  quaedam  altera 
virgo  cum  duobus  cereis.  Et  tunc  sacerdos  ait  ad 
episcopum,  qui  assistebat  ei  :  Domine,  quanta  di- 
cuntur  de  vohis  in  exercitu,  quod  in  infemo  vohis 
barba  et  capilli  combusti  sunt,  et  alia  multa  quihus 
non  creditur?  Etnunc  oro,  ut  unam  de  candelis  is- 
tis  in  testimonium  horum  qu^  dicitiSy  mihi  donetis 
ut  deferam  ad  comitem.  Tunc  ait  ille  episcopus  :  Ft- 
denSf  vide  faciem  meam,  Nunquid  p^.rusta  est?  Post 
haec  accessit  episcopusad  beatissimam  Virgincra,et 
cognita  ejus  voluntate  regressus  estadsacerdotem, 
et  dixit  ei  :  Quod  tu  qu3eris,impetrare  non  potes;  sed 
hic  annulus  quem  habes  in  digito  tuo.nectihi  prodest,  j) 
nec  portare  eum  debes  :  VadCf  et  dahis  eum  comiti^ 
dicens  :  Virgo  mater  sanetissima,  mittit  tibi  hunc  an- 
nulum,  et  quoties  defeceris  in  aliquibus  rebus,  re- 
cordare  illius  dominoe  qux  tibi  miltit  hunc  annulum, 
et  appellabis  eam,  et  Dominus  auxitiahitur  tibi. 
Rursus,  cum  qusereret  sacerdos  ab  eo  quid  vellet 
ut  faceret  frater  suus,  respondit  episcopus  :  Oret 
bene  electum  episcopum,  ut  pro  animabus  parentem 
nostrorum  celebret  tres  missas  ad  Dominum.  Et  ait 
iterum  :  Prxcepit  mater  nostra,  ut  deinceps  lancea 
non  monstretur  nisi  a  sacerdote  induto  sacris  vesti- 
bus  c(  crux  ci  frscferatur^  9ic  Et  tenuit  episcopus 


crucem  in  hastile  positam,  et  quidam  indutus  sa- 
cerdotalibus  vestibus  sequebatur  eum,habens  lon- 
ccam  inter  nianus.  Et^piscopus  incocpit  responso- 
riura  hoc  :  Gaude,  Mnria  virgo,  cunctas  hivreses  sola 
interemisti.  Et  illico  inccnperunt  sine  numero  cen- 
tena  millia  virorum;  atque  sic  illud  sanctum  colle- 
giura  abiit.Mane  autem  facto,venit  sacerdos,et  pri- 
mum  quaesivit,  si  habcremus  lanceara  ;  et  cura  vi- 
disset  eara,cura  raultis  Iacrj'rais  coepit  enarrare  ea 
quce  superius  dixiraus.  Misit  itaquc  coraes  Guillel- 
raura  Ugoncra  de  Muntilio  fratrera  Podiensis  epis- 
copi  Laodiciara,  ubi  crux  diraissa  fuerat,  cum  ca- 
pella  ipsius  episcopi. 

CAPUTXXXI. 

Interea  Petrus  Bartholoraa5US,raorbo  defatigatus 
ex  conquassationc  et  vulncribus,  convocavit  comi- 
tem  et  principcs  ejus,  et  dixit  eis  :  Finis  vitxmex 
appropinquavit,  et  scio  satis  quia  de  omnibus,  qux 
male  fcci  et  dixi,  vcl  etiam  cogitavi,  ante  Deum  ju- 
dicahor ;  in  cujus  conspectu,  hodie  testificor  ipsum, 
coram  vobis,me  nihil  composuisse  ex  his  omnibusqux 
ex  parte  DH,  et  aposloloyitm  ipsius  vohis  nuntiavi,  et 
adhuc  vohis  dicam.  Et  sicut  vidistus  ea  qu^  vobis 
nuntinviySie  sine  duhio  vidcbitis  ea  qu/p  vobis  dicam, 
siquidem  Deo  fideliter  serviatis.  Tu  vero  comes,  cum 
veneris  in  Jerusalem,  fac  ut  exercttus  postulet  Deum, 
ut  vilam  tuam  prolonget,  atque  continuet,  et  Deus  pro- 
longahit  eam  tantumdem  quantum  vixisti.  Tu  autem 
cum  reversus  fueris  propequinque  leugas,in  ecclesiam 
Snncti  Trophimi  lanceam  Domini  pones,  et  ecclesiam 
ibi  fahricare  facies,  et  fiet  ibi  moneta,  quam  tu  jura- 
his  ne  fatsa  fiat.  Sed  neque  aliud  aliquid  falsum  ibi 
permittes.  Vocabitur  autem  locus  Mons  gaudii  ;  Et 
fieyU  hirc  intra  provinciam.  Etenim  heatus  Petrus 
apostolus  Trophimo  suo  discipulo  promisit^  quod  lan- 
ceam  Domini  ei  mitteret.  Post  haic  Petrus  Bartholo- 
raeeus.securus  et  in  pace,hora  sibi  aDeoconstituta, 
migravit  ad  Dorainura;sepultusque  cst  in  loco  illo, 
ubi  cura  lancea  Domini  perigncm  transierat. 

CAPUT  XXXIL 

Intcrea  coraes  atque  alliprincipesdeitinereJeru- 
salera,  quae  raclius  ac  levius  fieret,abincoli8  regio- 
nis  perquirebant.Tunc  acccsserunt  ad  nos  quidam 
Suriani.  Sunt  enira  ibi  raontana  Libani,  in  quibus 
ad  sexaginta  millia  habitabant  Christianorum,  et 
tcrrara  illara,et  raontana  raulto  terapore  Christiani 
possedcrunt,  qui  propter  civitatem  Tyri,  qufle  vul- 
gariter  nunc  Sur  appellatur,  Suriani  vocantur.  Sed 
insurgentibus,  per  Dei  judiciura,  Sarracenis  atque 
Turcis,  in  tanta  oppressione  servitutis  isti  Suriani 
fucrunt,  pcr  quadringentos  et  araplius  annos,  ut 
raulti  eorura  corapellentur  patriara  et  Christianam 
deserere  legera  :  Si  qui,  per  Dei  gratiara,  contem- 
psissent,  cogebantur  tradere  pulchros  parvulos 
suos  ad  circuracidendura  vel  turcandum,vel  rapie- 
bantur  de  finibus  matrura,interfecto  patre  et  illusa 
parente.Quippe  in  tantara  raalitiara  cxarserant  illa 
horainum  genera  ut  ecclesias  Dei  subverterent,  et 
ejus,vel  sanctorum  ejus  imagines  delerent^et  qua9 


t>47 


AD  GODEPUIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BRLLO  SAGRO. 


m 


n  >n  poterant  delere  per  moram,oculos  corumcrue- 

Lant,  vel  sagittabant,  altaria  vcro  omnia  suffodic- 

bant.  In  ecclesiis  autem  magnis,  hafumarias  facie- 

bant.Quod  si  aliquisdc  illisangustiatisChristianis, 

imaginem  Dei  vel  alicujus  sancti,domi  suoe  habere 

volcbat,vel  redimebat  eam  per  singulos  mensesvel 

annos ;  aut  conculcata  in  stercorc,  coram  oculis 

ipsius  comminuebatur.Quodquc  adhucrelatuniniis 

durumest,  ponebant  juvencs  in  prostibulisctcom- 

mutantcs  sorores  eorum  pro  vino,  ut  nequiusagc- 

rent.  £t  neque  his  neque  aiiis  tristibus,illacrimuri 

palam  ctiam  matres  audcbant.Et  quid  dehismulta 

narramus?Cnnjuravorat  certc  gens  illa  contra  San- 

ctum  sanctorum,  et  cjus  haireditatcm.  Quod   nisi 

jussu  et  instinctu  Dei,Francorum  gentes,his  raalis 

occurrisscnt,  profecto  bruta  animalia  contra  iilos 

Dous  armasset;  quod  aliquando  nobis  prccsentibus 

fccit.  Et  de  his,  hactcnusdictum  sit.  Illi,  inquam, 

Suriani,  de  quibus  supcrius  diximus,qui  ad  comi- 

tem  venerunt,  rcquisiti  de  meliori  ilinere,  rcspon- 

derunt :  Esl  via  per  Damascum  plena  saliSj  et  pleua 

victualium^  sed  non  invenietis  aquam  pcr  duos  dies, 

Est  alia  per  montana  Libani,  tuta  salis  et  copiosa ; 

sed  gravis  multum  sagmariis  atque  camelis.  Est  et 

alia  secus  marCy  ubi  tam  jnult^c  ac  tales  angusUv 

iunt  ut  si  quinquaginta  aut  centum  Sarraceni  eas  re- 

tinere  voluerint,  prohibere  possint  amne  genus  huma- 

num.  Est  tamen  in  Evangelio  bcati  Pctri,  quod  apud 

nos  estj  continetur  quod  si  vos  eslis  gcns  illa  qu,v 

Jerusalem  capere  debet.per  marilima  transire  dcbeti^, 

licet  propter  difficultatem  nobis  impossibile  vldeaLur, 

Nonsolum  autem  hoCyde  ilinere  vestro;^cdet  alia 

multa^quomodo  xx>s  egistis^et  qualVer  agere  debea^ 

tis.in  Ecangelio  suo  apud  nos  scripta  conlinentur. 

His  itaque  uliis  modis  persuadentibus,et  contradi- 

centibus  aliis^Guillelmus  Ugo  de  Montilio  reversus 

est  cum  cruce,  de  qua  suporius  diximus.  Hanc  au- 

tem  crucem,  cum  vidissent  etiam  familiaresconii- 

tis,  in  tantam  itineris  commotionemdcveneruntut 

prajter  comitis  etaliorum  principum  eonsilium,in- 

censis  tabcrnaculis  suis,  et  primum  comitis  fami- 

liares,obsidionem  Archados  dimitterent.  Conturba- 

batur  itaque  comes  usque  ad  lacrymas,et  usquead 

sui  et  suorum  odium  ;  ucque  tamen  ob  hoc  volun- 

tatem  susb  plebis  Deus  imminuebat.  Sed  dux  Lo- 

tharingiffi,  maxi.ne  hoc  iter  volcbat,  ct  plebem  ad 

hoc  monefaciebat.  Itaque  profecti  ab  invisa  illa  ct 

odiosa  obsidione  Archados,venimusanteTripolim. 

Nitebatur  etiam  tunc  comes  Raimundus,  precibus 

atque  muneribus  apud  omncs  nobiles.ut  civitatem 

Tripolim  obsiderent,  sed  omnes  ei  contradicebant. 

Apparuit  eotemporesanctus  Andreas  apostolusPe- 

tro  Desiderii,de  quo  supra  mentiofacta  e8t,etdixit 

ei  :  Vade  et  dic  comili:  Noti  molestus  essc  tibimet^ 

neque  aiiis,  quia  nisi  prius  capta  fuerit  Jcrusalein, 

nuUum  succursum  habebilis,  Non  te  motcstet  inex- 

pleta  obsidio  Archados,  non  te  gravet  quod  hirccivi- 

tas  vel  alix  qux  in  itinere  sunt  ad  pracsens  non  ca- 

pientur,  quia  invninet  vohis  in  proximo  bellnm,  ubi 


A  hucc  ct  alix  multx  civitates  conquisUx  erunt.  Pro^ 
pterea  tu  noii  csse  molestus  tibincque  tuis,sedquktr 
quid  tibi  Deus  concesserit,  in  nomine  ejus  tibenter 
distribue,atque  tuis  hononbus,  socius  et  fideiisamir 
cus  csto.Si  sic  egeris,dabittibi  DomimtsJerusaiem, 
et  Alexandriam,atque  Babyloniam  :  Quod  siliarcnc- 
glexeris.nec  promissa  tibi  a  Deo  consequeris^nec  ie- 
gatum  ejus  habebiSydoncc  in  iitaangustiaposilussis^ 
ut  quo  deciinarc  possis  ignores.  Accepit  itaque  co- 
mes  haec  verba  sacerdotis,  accepit,  inquamjVerbis, 
sed  operibus  abnegavit.  Etenim  cum  accepisset 
multam  pecuniam  a  rege  Tripolis,  duIH  unquaoa 
largiri  aliquid  inde  voluit,  sed  etiam  verberibus 
atque  contumelis  quotidie  suos  lacerabat.  Non  so- 
lum  autem  hacc  sacerdos  dixit,  verum  etiam  muita 

|.  alia  quo)  retro  acta  sunt,  de  quibus  qusdam  huic 
opcri  apponimus.Aliquando  namque  cum  proficisci 
vcllcmus  ab  Antiochia,  venit  sacerdos  iste  ad  me 
Raimundum,et  dixit  mihi  quod  quidam  sibi  invi- 
sionc  apparuerit,  qui  dixit  ei  :  Vade  in  ecciesiam 
Bcati  Leontii,  ct  invenies  ibi  de  reiiquiis  quaiuar 
sanctorum,  et  toUes  eas  tecum^atqne  portaiHsinJe- 
rusalcm.  Et  ostendit  ei  in  ipsa  visione  reliquias, 
et  reliquiarum  loculos,etdocuitnominasaactoruin, 
Cum  vero  evigilasset  sacerdos,  et  iion  satis  sus 
crcdcrct  visioni,  cfppit  agerc  precibus,  et  obsecra- 
tionibus  ad  Dcum,  utsi  hiBC  revelatio  ab  ipso  erat, 
secundo  saltem  sibi  innotesccret,  Adstitit  ei  eidem 
sanctub  in  visione  post  aliquot  dfes,atque  multum 
comminatus  cst,quod  mandatum  a  Domino  negie- 
xisset,  et  nisi  usque  ad  quintam  feriam  sustulisset 

C  illas  reliquias,esset  sibi  grave  damnum  et  Domino 
8U0  Ysoardo  comiti.  Erat  enim  Ysoardus  comes 
Diensis,  vir  in  quantum  noverat,  Deo  fidelis,etoni- 
nibus  nobis  sapientia  et  probitate  utilis.  Cum  hoc 
mihi  Raimundo  narrasset  sacerdos,  retuli  ego  ad 
Auraslcensem  episGopum,et  ad  comitemsaiictiifigi- 
dii,  et  ad  alios  quosdam.Qui,accepti8  candelis,  ve- 
nimus  ad  ecclesiam  Sancti  Leontii.ObtuIimus  can- 
delas  et  vota  Deo  et  sanctis  ejusdem  eccleai®,  ut 
Deus  omnipotens  qui  eos  sanctiflcaverat,  nobis  eos 
consortes,  et  coadjutores  donaret ;  et  sancti  illi, 
peregrinorum  et  exsulum  pro  Deo  non  spernereut 
consortium,sed  magis  nobis  conjungerentur,etno8 
Deo  conjungerent.Mane  autem  facto^  veaimus  cum 
sacerdote  ad  sanctarum  reliquiarum  Iooulo8,et,siciU 

n  nobis  praedictum  fuerat,invenimus.Sunt  autem  no- 
mina  sanctorum  istorum,  Cyprianus,  Omezios,  Le- 
ontios,  Joanncs  Chrysostomus.Inter  ipsosautemlo- 
culos,  capsulamquamdam  reperimuscumreliquiis,. 
de  quibus  cum  qusereremus  a  sacerdote,ci\iu8san- 
cti  essent  illae  reliquiae,  se  nescire  respondit»  cum 
verbo  ab  incolis  quGBreremus  siscirentycujussancti 
essent,  se  nescirc  dicebant;alii  sancti  Mercurii,  alii 
Sanclorum  aliorum.  Saeerdos  vero  levare  et  colli« 
gere  cum  aliis  reliquiis  eas  volebat.  Cui  ego^  Rai- 
mundus,  coram  omnibus,  qui  ibi  aderant  fortiter 
dinxiSicvenirevoltterit  istesanctusJerusaiem^nomem 
suum  et  voluntalem  manifeHei  i  oiiofidH  rmomM 


Htt  RAIVI.  DB  AGILB6  HIST.  IlIEliOSOL.  G50 

hie.  Numquid  de  ignotis  ossibus  honorubimurl  Ita-  A  cos  dies  et  sine  impedimcnto  venimus  Accaron.Re^ 


qiifi  illo  die  dimisss  sunt  reliqui»  ills.  Gum  vero 
saeerdos  alias  reliquias  collcgisset,  et  pannis  atque 
pallio  eas  involvissetyin  nocte  qus  secuta  est,  asti- 
tit  ei  vigilanti  quidam  juvenis,quasi  quindecim  an- 
noritm,  puloherrimus  valde,  qui  dixit  ei:  Qnareho- 
die  non  accepistis  reliquias  meas  cum  cxleris  ?  Et 
preabyter  ad  b«c  :  Et  quis  es  tUydomine  ?  Et  ille  ; 
An  ignoras  quis  sit  ve^illifor  hujus  exercitus  ?  Et  re- 
epondit  presbyter :  Nescio^domine.  Cumquesecundo 
eidem  qusrenti,  cadem  sacerdos  respondisset,  ter- 
ribiliier  commiQatus  ost  ei,dicen8  ;  Tu  revera  tnihi 
dices»  Et  tunc  ait  sacerdos  :  Domine,  dicitur  de  san- 
cto  Georgio,  quod  sit  vexillifer  hujus  exercitus,  El 
ille  :  Bene  dixisti,  Ego  sum  ille.  Accipe  igitur  reli- 


autem  Accaron,metueus  ne  civitatcm  suam  obside- 
remusjuravit  comiti,propter  hoc  ut  discederemus, 
sicapcremus  Jerusa lem^vel si  essemus  in  regioneJu- 
dxXy  per  viginfi  dies,ef  rex  Babyloniorum  nobis  in 
bello  non  occurrerei ;  velsipossemwssuperare  ijtsum 
regemyredderet  nobis  se^ef  eivifa*em  suam ;  interim 
vero  amieus  nosfer  essef,]?ro{eci\  igitur  ab  Accaron 
una  dio  in  vespere,  juxta  paludes  qus  sunt  prope 
C8ssarcam,castra  tetendimus.  Dumque,  sicut  moris 
est,alii  pro  nccessitate  infra  castra  discuri^erent ;  a)i- 
aulcm  dc  sociis  ubi  hospitati  esscnt,a  nolis  sibiia- 
quirercnt,  columbam  dcsupcr  exercitum  volantem, 
accipitpr  in  medio  discurrentium,  mortaliter  plaga- 
tam  dejecit.  Cum  autcm  sustulissct  eam  episcopus 


quias  meaSy  aique  seorsum  cum  atiis  pones.  Cum  au.  p  Atensis,  reperit  litteras  quas  illa  deferebat ;  et  erat 


tem  sacerdos  per  aliquot  dies  hsc  facere  distulia. 
set,  advenit  idem  sanctus  Georgius,  et  prscepit 
preflbytero  graviter  dicens  ;  Nullatenus  dimittas 
quod  mane  reliquias  meas  non  tollaSy  aXque  juxta  in- 
venies  iit  ampuilulOf  de  sanguine  sandx  virginis  H 
mariyris  TecUie^  quem  pariier  lolles,  et  post  haic  mis^ 
sam  eaniabis,  Hsc  atque  omnia  qu®  ei  dixerat  repe. 
ritsaoerdos,  et  fecit. 

$ed  antequam  ad  reliqua  perveniamus^dehis  prs- 
termiitere  non  debemus  qui  pro  amoro  sanctissim» 
expeditionia,  per  ignota  et  longissima  equora  Me- 
diterranei  et  Ooeani  navigare  non  dubitaverunt. 
Etenim  Angliyaudito  nomine  uUionis  Domini  nostri 
Jesu  Cbri8ti,in  eos  qui  terram  nativitatis  Domini,et 
apoelolorum  ejus  indigne  occupaverant,  ingreasi 


sententia  litterarum  quasi  hujusmodi  :  Rex  kcottr 
ron,  duci  Cfiesares  :  Generaiiocaninaper  metrwur 
ivitygens  stulta  aJtque  conteniiosa,sine  regimine,qui' 
busper  te  ef  peralios,  guanfum  legem  tuam  dHigis, 
nocere  desidera.Quod  si  vis,faciie  poteris.Hoc  idem 
et  ad  aliasciuifa4es,afque  casira  Maudabis.ln  mane 
autem  cum  exercitum  requiescere  prsciperemuSf 
exposits  sutit  litters  ad  priacipes,et  ad  omnem  po- 
pulum  ;  et  quomodo  Deus  benignus  esset  ergo  eos, 
adeo  ut  nec  otiam  aves  ad  nocendum  nobis  transire 
per  aera  posscnt,  et  inimicorum  nostrorum  etiam 
nobis  arcana  re8erarent.Undo  omnipotenti  Deo,lau- 
des  et  gratias  referebamus.  Atque  inde  profecti  se* 
curi  et  alacres,et  frequ  ntes  cum  prima  parto  exer^ 
citus,  et  in  ultima  proscedebamus.  Cum  vero  au- 


Qiare  Anglicumy  et  circinata  Hispania,  transfretan-  C  dissent  Sarraconi,  qui  habitabant  in  Ramulis,  quia 


tos  per  mare  Ooeanum,  atque  sic  Mediterraneum 
mare  sulcantes,  portum  Antiochie.  atque  civitatem 
Laodicie,  antequam  exercitus  noster  per  terram 
illuc  veniret,  laboriose  obtinuerunt.  Profuerunt  eo 
tempore  nobis  tam  istorum  naves,quam  et  Genuen- 
siQop.  Habei>amus  enim  ad  obsidionem,  per  istas 
Daves,et  per  securitatem  earum  commercia  a  Cypro 
et  a  reliquis  insulis.  Quippe  b»  naves  quotidie  dis- 
currebant  per  mare ;  ct  ob  eas  Grfficorum  naves 
soeuia  erani,quia  Sarraceni  eis  incurrere  formida- 
bant.  Ergo  cum  vidissent  illi  Angli  exercitum  pro- 
ficiaci  in  Jerusalem,  et  robur  suarum  navium  a 
longinquitate  temporis  imminutum,  quippe  qui 
usque  ad  triginta  in  principio  naves  babuissent, 


transieramus  fluvium  qui  propeest,deserucrunt  mu- 
nitionem  et  arma,  et  frumentum  multum  in  areis, 
et  messes  quas  coIlegerant.Cum  autem  venissemus 
eo  aitera  die,cognovimus  quia  Deus  revera  pro  no- 
bis  pugnaret.Itaque  obtulimus  vota  sancto  Georgio  : 
Etquoniam  se  ducem  nostrum  profossusest^visum 
est  a  majoribus,  ct  omni  populo  ut  episcopum  ibi 
eligeremus,quoniam  in  illam  ccclesiam  in  torra  Is- 
rael,primam  inveneranius^ac  simul  ut  B.  Georgius 
pro  nobis  Deo  supplicaret,  et  per  terram  incolatua 
sui  nos  fidelitcr  educeret.  Sunt  autem  Ramul®  pro- 
pe  ab  Jerusalem,quasi  sedecim  milliaria.Itaque  ha- 
buimus  ibi  colloquium,etdiccbantalii  :  Noneamus 
ad  prxsens  in  JerusaiemySed  versus  /Egypfum  et  Ba- 


modo  vix  decem  vel  novem  habere  poterant,  alii  q  byloniamietsi.pergrafiamDeiyntperarepoferimus 


dimiseis  navibus  suia  et  expo8itis,alii  autem  incon- 
sis  Dobiscum  iter  acceleraverunt. 

CAPUT  XXXIII. 

Gumqoe  anteTripolim  nostri  principes  moras  in- 
necterent,tantum  amorem  eundi  in  Jcrusalem  misit 
Dooiiniis  in  populo,  quod  nullus  se  vel  alium  reti- 
nere  ibi  poterit ;  aed  profecti  vespere  contra  princi- 
pnm  decreta  et  contra  amorem  nostri  exeroitus, 
totaiila  nocte  perambulantes^sequenti  die  Borintum 
devefumu8,atque  post  bttc  prffioccupatis  ex  improvi- 
s^apgUQtiiSy  qasBiiccatort|tnominantur,infra  pau- 

Patiul.  CLV. 


regem  yEgypfiy  non  soium  Jerusaiem,  verumetiam 
Aiexandriam  ef  Babyioniam,  efpiurima  regna  obfi" 
nebimus,  Quodni  modo  camus  inJerusalem^efnon  in- 
venientesaguam  suf/icientem  deseramusobsidionem, 
nechocnec  iiiudposfeaperficiemus.AiyeTOQMi  econ- 
tradicebant:  Vix  sunt  in  exercitumiiie  quingenti 
milites,et  armatorum  peditum  grandisnumerusnom 
est ;  et  iatuialur  modoy  ut  ignotas  et  iongissimas  re- 
giones  adeamus,  ubi  nec  succursum  de  nostra  gente 
habere  possimus^  nec  sanctam  civitatem  capiamus, 
nec  prcesidium  ponere,  nec  etiam  inde  reverti,  cum 
necessarium  fuerUfVaieamus  ?  Sed  nihil  esi  Aoc;  l<« 

31 


651 


AD  GODEPlilDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


652 


neamus  viam  nostram  ;  et  de  obsidioue,  ei  de  sili  et 
de  fame,  et  de  aliis,  Deus,  provideat  servis  suis, 
Dimisso  itaque  prassidio  cum  episcopo  novo  in  ca- 
stro  Ramulis,oneravimus  boves  ct  camelos,denique 
et  omnia  jumcnta  nostra,et  equos ;  ct  ad  Jerusalem 
iter  vertimus.Verbum  autem  quod  praeccperat  nobls 
PetruB  Bartholom(cus,ut  nonnisidiscalciati^ad  Jeru- 
salem  per  duas  leugas  appropinquare  mus,et  obliti 
sumus,et  vile  habuimus,dum  unusquisquc  volcbat 
alium  praevenire,  ex  ambitione  occupandi  castella, 
et  villas.Erat  enim  ista  consuotudo  inter  nos,  ut  si 
ad  castellum  vel  villam  quis  prior  vonissct,  ot  po- 
suisset  signum  cum  cuslodia,  a  nuUo  alio  postca 
contingcbatur.  Itaque  hac  ambitionc,  de  media  no- 
cte  surgentes,  non  exspcctatis  sociis,  omnia  illa 
montana  obtinuerunt,et  villas  quae  sunt  in  campe- 
stribus  Jordanis.  Pauci  autem,  quibus  hoc  manda- 
tum  Dei  charius  erat,nudis  pedibus  incedentes^pro 
contemptu  divini  verbi  graviter  suspirabant,  et  ta- 
men  nullus  socium  vel  amicum,  ab  illo  ambitioso 
cursu  revocabat.Cum  autem  sic  superbeincedendo 
venissemus  prope  Jerusalem,  egressi  Sarraccni  de 
civitate  obviam  prioribus  dc  nostris,  homines  et 
equos  graviter  plagaverunt,et  de  ipsis  ea  die  cecide- 
runt  tres  vel  quatuor,et  multi  plagati  sunt.Obsede- 
runt  autem  civitatem  a  septontrione  du.x  et  comes 
Flandrcnais,  et  comes  Northmannus,  obsederunt 
vero  eam,ab  ecclesia  Sancti  Stephani,  quee  est  quasi 
ad  medium  civitati8,a  septentrione  usquc  ad  angu- 
larem  turrim,qusB  proxima  est  turri  David.  Comes 
autem  et  exercitus  ejus,sedit  ab  occidentc,et  obse- 
dit  eam  ab  obsidione  ducis,usque  ad  descensum 
montis  Sion  ;  sed  quia  non  poterant  homines  ejus 
plane  accedere  ad  oppugnandum  murum  civilatis, 
quia  vallis  qusedam  erat  in  medio,  volebat  mutare 
castclla  sua  et  locum. 

CAPUT  XXXIV. 

Quadam  autem  die  cum  circuisset  comcs  civita- 

tem,et  venisset  in  montem  Sion,  et  vidisset  cccle- 

8iam,et  audisset  mira  qua;  Dcus  ibi  operatus  est, 

dixit  ad  principcs,et  ad  eos  qui  ibi  aderant :  Si  di- 

mittamus  hxcsacra  quxnobis  DeushicpriFsentavity 

et  deineeps  Sarracenioccupentea^i^uid  erit  de  nobis? 

Quidsipropterodium  noslrum  confaminent  ea,atque 

confrihgant? Quis  scit^  an  in  teiUalionem  Deus  nobis 

dederit  haec,  ut  comproboret  guantum  ditigeremus 

euni  ?  Certo  lioc  unum  scio,  quia  nisi  diligenter  con- 

servemus  hxcsacray  non  tradet  nobis  Deus  itla  quae 

sunt  infra  civitatem, lieique  comes  Raimundusprae- 

ter  Ruorum  principum  voluntatcm,tentoriasua  illuc 

transfen-ijussit  ;unde  tantaminvidiam  suorumpas- 

8US  est,ut  nequc  hcrpitari,neque  excubias  per  no- 

ctem  agere  vellenb,scd  maiicbat  unusquisque  in  loco 

suo,in  quo  prius  hospitatus  iuerat,  nisi  pauci  qui 

cum  comite  iiluc  transmigraverunt.Sed  conducebat 

quotidie  comes  milites  et  pedites,cum  magnamer- 

cede,qui  castra  sua  servarent.Sunt  autem  in  eccle- 

sia  illa  hffic  sacra  :  Sopulcrum  regisDavid,et  Salo- 

moniSi  et  sancti  protomartyris  Stephani ;  migravil 


A  ibi  beatissima  virgo  Maria  de  sa;culo  ;  coenavit  ibi 
Dominus,et  resurgens  a  mortuis,  discipulis  ibi  ap- 
paruit,et  Thom» ;  ibidem  apostoli  inflammati  sunt 
adventu  Spiritus  sancti.Itaque  posita  obsidione^una 
dierum  cum  venissent  principes  ad  reclusum  qui  est 
in  monte  01ivcti,dixit  eis  :  Si  cras  civitatem  oppu- 
gnaveritis  usque  ad  nonam,  tradet  vobis  eam  Dami" 
nus,  Cui  cum  respondissent  :  Non  habemus  armO' 
menta  quibus  oppugnari  murus  possit,  Ad  hacc  tlle 
respondit  :  Deus  omnipotens  est,  quiinscatajuncea 
murum  oppugnabit ,si  votuerit.  Prarsto  est  Dominus 
laboranfibuspro  verifate,  Itaquc  comparatis  arma- 
mentis  quo:  pcr  noctem  illam  potuerunt  comparari, 
ita  fortiter  a  mane  usque  ad  tertiam  civitas  oppu- 
gnata  cst  ut  compcliercntur  Sarraceni  deserere  in- 

jv  teriorcm  murum  fracto  a  nostris  antumerali,et  qui- 
busdam  dc  nostris  ascendentibususquead  altitudi- 
nem  muri  interioris.Cnmquejamcivitascaperetur, 
subrepente  desidia  et  timore,oppugnatio  intermissa 
est,  et  multos  de  nostris  tunc  perdidimus.  Altera 
vero  die,  nulia  oppugnatio  incoepta  fuit.  Post  hmo 
profecti  sunt  omucs  per  regioiiem  illam.ad  congre- 
ganda  victualla,  et  non  erat  vcrbum  de  neeessariis 
comparandis  ad  capiendam  civitatem,  sed  quisque 
ventri  et  gulae  servicbat,  et  quod  multo  deterius 
erat,non  invocabant  Dominum,  ut  liberarot  eos  de 
tantis  ac  tam  multiplicibus  malis,  in  quibus  usque 
ad  mortem  gravabantur.  Etenim  ad  adventum  no- 
strum  Sarraceni  clauserant  ora  puteorum,et  cister- 
nas  dissipavcrant,  ct  obstruxerant  venas  fontium. 
Jam  ipse  Dominus  posuerat  flumina  in  desertumytt 

C  exitus  aquarum  in  sifim,  a  matitia  eorum  qui  terra» 
illas  incotebant  (Psal,  cvi,  33.)  Propterea  cum  ma- 
gno  labore  ibi  aqua  conquircbatur.Est  quidam  fons 
in  descensu  montis  Sion,qui  natatoria  Siloe  appel- 
latur  ;  magnus  quidem  fons,scd  non  profluebat  nid 
tertia  die.Dicebant  autem  incolae  de  illo  fonte,quod 
in  sextaferia  tantum  erat  solitus  profluere  ;per  reii- 
quos  vero  dics,orat  quasi  palus.Quid  autem  id  fue- 
rit,  practer  Dei  voluntatem  ignoramus.Cum  vero,ut 
dictum  est.nobis  in  tertia  die  aqua  decurreret,cum 
tanto  impetu  ct  oppressione  aqua  hauriebatur,  ut 
mutuo  se  homines  in  cam  projicerent,et  jumenta 
atquc  pecora  multa  deperirent.Itaque  repleto  fonte 
et  collisione  et  cadavcribus  animalium,  ad  exitum 
ipsius   aquic,  qufle   pcr   quamdam   rupis   incisu- 

j)  ram  egrediebatur,  fortiores  se  usque  ad  luortem 
opprimebant  ;  debiles  autem  nihilominus  illam 
aquam  immundissimam  sibi  tollebant.  Jacebant 
autem  multi  infirmi  sccus  iontem,  ex  ariditato 
lingu(B  non  valentes  emittere  vocem,sed  tantum  ore 
aperto,  manus  pra^tendebant  illis  quos  videbant 
aquam  habere.Per  campos  vero  stabant  equi,  muli, 
boves,et  plurima  pecora  non  valentia  mutare  grea- 
sum,sed  ubi  ex  ariditate  sitis  confecta  atque  siccata 
fuerant,ubi  diu  steterant,  corruebant ;  undo  in  ca- 
stris  nostrid  fetor  gravissimus  erat.Sic  itaque  afQi- 
cti.ad  fontcs  longe  per  duos  leugas  et  pertres.mii. 
tebaul  paritcr,ut  inde  aqua  deferretur^  et  animali* 


653 


RAIM.  DR  AGILES  HIST.  lilEnOSOL. 


054 


adaquarentur.At  ubiSarraceni  cogiioveruntnostros  A 
inermes  discurrere  ad  fontos,  per  montana  quaj 
sunt  asperrima,  insidias  eis  tendebant,  et  quantos 
cx  eis  volebant  trucidabant,  et  captivabant ;  et  ju- 
menta  eorum  et  pecora  dcducebant.  Itaque  si  ali- 
quis  detulisset  aquam  venalem  in  plateis,quantum 
volebat  inde  accipiebat  quippe  quinque  vel  sex 
Dummi,  satis  non  sufficiebant  alicui  sitienti  per 
diem,  si  aquam  limpidam  mercari  vellent.  De  vino 
autem  nullus,  vel  rarissimus  sermo  erat;  prajterea 
calor  et  pulvis,  ct  ventus,  si  non  satis  per  se  sitis 
posset,eam  instigabant.Sed  quid  de  his  multadici- 
mu8?Pauci  etiam  Dei  mcmores  crant,  ncc  illorum 
quaB  vel  ad  oppugnandam  civilatem  opus  erant,vel 
quae  misericordiam  Dei  provocarent.  curam  gere- 
bant.  Sicque  neque  Deum  inter  verbera  agnosce-  p 
bamus,  neque  ipse  ingratis  propitiabatur. 

CAPUT  XXXV. 
Intcr  hffic  venerunt  nuntii,  quod  novem  navesde 
nostris  applicuerant  Joppon,  et  mandabant  nauh^e. 
ut  priBsidium  mitlerctur  illuc,  quo  ct  turris  Joppe 
custodiretur,  et  ipsi  securi  in  portu  cssent.Est  au- 
tcm  Joppe  civitas  destructa,  practer  casleilum  ;  et 
illud  etiam  satis  dissipalum,  practer  unam  turrim. 
Scd  est  ibi  portus,  et  prope  est  Jerusalem,itinere 
diei  unius ;  ibi  est  mare  propius  Jerusalem.  Au- 
dientes  itaque  denavibus,oronesnostri  gavisi  sant, 
et  misit  ibi  comes  Galdemarum,  qui  Carpinellus 
dicltur,  cnm  viginti  militibus,  et  peditibus  circiter 
quinquaginta»  et  post  ipsum,  Raimundus  Peleth 
cum  quinquaginta  militibus,  et  Villelmum  de  Sa- 
brano  cum  sociis  suis.Cum  vero  advenisset  Galde-  C 
marus  ad  campestria,  qua;  sunt  citra  Ramu]as,oc- 
currerunt  ei  quadringenti  Arabes,  et  Turci  circiter 
ducenti.  IUe  vero,secundum  paucitatem,  dispositis 
militibus  suis,et  sagittariis  in  prima  fronte,  versus 
hostes  tendebat  nihil  dubitans,  conflsus  in  Dci  au- 
xilio.  Hostes  autem  credentes  se  eum  posse  absor- 
bere,  cum  suis  hominibus,  et  incurrebaut,  et  sa- 
gittabant  et  circumdabant  Ceciderunt  ibi  de  parte 
Galdemari  tres  vel  quatuor  milites,  et  Achardus  de 
monte  Merulo,  nobilissimus  juvenis,  et  inclytus 
miles,et  alii  plagati ;  sagittarii  vero  omnes  cecide- 
runt ;  de  parte  vero  inimicorum,  multi  cecidcrunt. 
Neque  tamen  ob  hocimminentiahostiumimminue- 
bantur  bella;  neque  fortitudo  nostrorum  militum, 
de  Dei  misericordia  despcrabat,  sed  ex  vulneribus,  q 
et  ab  ipsa  morte  incalescentes,  tanto  acriores  in- 
stabant  hostibus  quanto  graviora  se  ab  eis  perpes- 
sos  sentiebant.  Sed  dum  no^tri  duces,  jam  magis 
fatigati  ex  lassitudine  quam  ex  timorc  confecti.de- 
clinare  ab  acie  vellent,  cognito  pulverc  a  longe. 
Raimundus  Peleth,  praeceps  ct  fcstinus  in  pugnam 
intravit,  atqne  tantum  pulverem  commovcbat  ut 
crederent  hostes  cum  eo  essc  plurimos  milites. 
Sicque  per  Dei  gratiam  et  nostri  liberati  sunt,  et 
hostes  fusi  atque  fugati,  et  circiter  ducenti  ex  eis 
interrecti,et  plurima  spolia  capta  sunt.Etenim  ista 
consuetudo  est  apud  iUas  gentesquod  si  fugiantet 


imminere  hostcs  suos  sentiant,  primum  projiciunt 
arma,post  haec  vestimenta,deinde  subsellia.  Itaque 
in  hoc  bollo  contigit  ut  nostri  pauci  milites,  donec 
ad  lassitudinem,  ex  illa  multitudinc  inimicorura 
occidcrent,  ct  reliquorum  spolia  rotinerent.  Colle- 
ctis  igitur,  et  divisis  spoliis,  cum  venissent  nostri 
militcs  Joppen,  cum  tanta  laplitia  et  securitate 
nauta?  eos  susceperunt,  ut  navium  etiam  suarum 
obliviscerentur,  et  vigilias  per  mare  non  agcreat, 
et  pancm  et  vinum  et  piscos,  qua3  secum  detule- 
rant  eis  communicarcnt.  Sic  itaque  ex  alacrilate 
et  securitate  uautae  nogligentcs  efTocti,  dum  vigi- 
lias  por  noctcm  non  agunt,  do  improviso  per 
mare  ab  hostibus  per  noctom  circumdati  suut. 
Cumque  vidissont  diluculo  quia  non  possent  pu- 
gnare  contra  tantam  multitudincm,  expositis  navi- 
bus  suis  spolia  tantum  detulerunt,atque  sic  pariter 
victorcs  et  victi  Hierosolymis  reversi  sunt.  Sed  una 
de  navibus  non  est  intercepta,quaB  prcedatum  abie- 
rat.  ILtc  autom  navis  cum  maxima  praida  regre- 
diens,  cum  vidisset  rcliquas  navcs  inclusas  classe 
inimicorum,  remis  acta  et  vclo,Laodiciam  reversa 
cst,  ibique  sociis  ct  amicis  nnslris,  do  nobis  qui 
eramus  llierosolymis,  siculi  trat,  denuntiavit.  Sed 
hajc  omnia  adhuc  justecontigissecognovimus,cum 
et  sermonibus,  qui  a  Deo  mandabantur  nobis,  fi- 
dem  abnegaremus,  et  dcsperantes  de  Dei  miseri- 
cordia,ad  campestria  Jordani  descondebant,et  col- 
ligebant  ibi  palmas,et  baptizabantur  in  flumine,et 
ob  hoc  maxime  ut  transferrent  se  Joppcn.visa  Je- 
rusalem  et  dimissa  obsidione,  atquo  sic  quomodoo 
cunque  possent  revcrtercntur;sed  dc  navibus,  pro- 
vidit  Dominus  suis  incredulis.  Ilabuimus  eo  tom- 
pore  conventus,  quia  principcs  male  inter  se  eon- 
veniebant.  Et  quajstio  habita  est  de  Tancredo  eo 
quod  Bcthlehem  occupassct,et  super  ecciesiamDo- 
minicae  Nativitatis,quasi  snpor  communemdomum 
vexillum  suum  posuisset.  Quaisitum  est  ut  aliquis 
de  principibus  in  regem  cljgcretur,  qui  civitatem 
custodirct,  ne  communis  facta,  si  nobis  illam  tra- 
deret  Deus,  a  nullo  custodia  communiter  destrue- 
retur.  Quibus  ab  episcopis  et  a  clero  rosponsumest 
non  debere  ibi  eliiji  regcm,  uli  Deus  passtis  et  co- 
ronotus  est.  Quod  si  in  corde  suo  diceret :  Sedeo  su- 
per  solium  Davii,  et  regnum  ejus  oblineo,  degener  de 
fide  et  virtuie  David,  fortassis  disperderet  eum  Deus, 
et  loco  et  genti  irascerctur.  Prooterea  clamat  propheta, 
dicens  :  Cum  venerit  Sanctus  sanctorum,  cessabit 
unclio,  quod  advenisse  cunctis  gentibus  manifestum 
erat.  Sed  essct  aliquis  advocatus^  qui  et  civitatem  cu- 
stodirct,  et  custodibus  civitatis,  tributa  rcgionis  di- 
vidcrel  ct  redditus.  Atque  his  et  aliis  de  causis 
multis  dilata  olectio,  et  impedita,  donec  ad  octa- 
vum  diem  post  captam  Jorusalcm.  Neque  hoc  so- 
lum,  verum  etiam  aliud  aliquid  nobis  non  prove- 
niebat,  sed  labor  et  tribulatio  por  dies  singulos  in 
populo  duplicabatur. 

CAPUT  XXXVI. 
Tandem  propter  nonem  suumimisericors  ct  pro* 


655 


AD  GODEFRIDUM  APPEiND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


656 


pitius   Doniiiius,  siuiul  ne  adversarii   nostri   legi  A  nivm  seculi  sumus  Domiuum  usqtie  ad  locum  ascen- 


ejus  insultarent,  dicentes  :  Vbi  est  Deus  eorum  ? 
mandavit  nobispercpiscopum  Podieusemdominum 
Ademarum,  qualiter  iram  ejus  placerepossemuset 
impetrare  misericordiam.  Sed  et  nos,  de  mandato 
Domini  reticentes,faciendum  esse  iliud  praedicaba- 
mus,ne  si  populus  boc  mandatum  praeterisset.cul- 
pabilis  magis,  maxime  affligeretur.Etenimtam  be- 
nignus  erga  nos  erat  Dominus  ut  legatos  suos  ad 
nos  mitteretjSed  quia  fratres  erant,  non  credebant 
eis.  Locutus  est  ergo  cpiscopus  Petro  Desiderio,di- 
cens  :  Loquere  ad  principes  et  ad  omnen  populum 
et  dices :  \os  qui  venistis  de  tam  longinquis  regioni' 
buSy  ut  Deum  et  Dominum  exercituum  hic  adorctis, 
sanctificami  ab    immunditiis  vcstris   et   revertatur 


sio/iis  ejuSf  et  ulterius  pergere  nequimus,  condonet 
unusquisque  fralri  suo  qui  la^sus  est^  ut  Deus  omni- 
potens  nobis  fieri  possit  propitius,  Quid  multn  ?  Coti- 
donaverunt  omnes,  ct  largissimis  eleemosynis  Dei 
misericordiam  appellabant,  ut  in  fine  populum 
suum  Deus  non  desereret,  quem  usque  ad  fincm 
gloriose  et  mirabilitor  adduxerat.  Placator  itaqne 
Dei  misericordia,  quoniam  omnia  quaB  prius  no- 
bis  adversa  foerant,  nunc  commode  nobis  prove- 
niebant. 

CAPUT  XXXVIT. 
Sed  licet  multa  praetereamuSjbocunnmpraeterire 
non  libuit.  Cum  circuiremus  civitatem  de  foris  cum 
procossionis   tumuItu,Sarraceni  et  Turci  infra  ci- 


unsquisque  ab  operibus  suis  pravis,  Et  post    hasc^  «  vitatem  gyrabant,multimode  nosd€ridentes,miiltas 


nudis  pedibus  circuite  Jerusulemy  invocantes  Deum^ 
€t  jejunate,  Si  sic  egeiitis,  et  oppugnarcvitis  Jerusa- 
lem  viriliter  usque  ad  novem  dieSy  capietur.  Alio- 
quin,  omnia  mala  qux  passi  estiSy  vobis  a  Domino 
multiplicabuntur,  Cumque  hsc  dixissct  sacerdos  ad 
fratremMpsius  episcopi  Willelmi  Ugonem  et  ad 
Ysoardum  comitem  dominum  suum,  et  ad  quos- 
dam  de  clero  coadunaverunt  consilium  die  princi- 
pibus,  et  de  omni  populo,et  dixerunt:  Viri  fratres, 
vosjcitis  quse  causa  itineris  nostri  sit  ac  tantx  dcfa- 
ligationis;  et  negtigenter  agimus,  adeo  ut  neque  com- 
paremus  ea  qux  necessaria  sunt  ad  oppugnandam  ci- 
vitatem^  neque  curam  gerimus  quomodo  Deum  nobis 
reconciliemuSf  quem  tam  multipliciter  omnes  in  om- 
nibus  offendimus ;  quem  a  nobis  expulimus,  et  longe 


cruces  super  mnros  ponebant  in  patibulis,afflcien- 
tes  eas  cum  verberibus  et  contnmeliis.  Quibus  si- 
gnis  non  e  vicino  misericordiam  Dci  sperantes,  ad 
expugnandam  civitatem,  die  noctuque  operibus  in- 
stabamus.Prffifeccrant  ilaque  dux  et  comes  North- 
manniae  et  FlandriaB  Gastonem  de  Beardo  opera- 
riis  qui  machinas  construebant,  et  crates  et  agge- 
res,  ad  invadendum  murum  componebant.  Hic  au- 
tem  Gasto  nobilissimus  principes,apud  omnes  ho- 
noratus  erat,  utilitatis  sus  et  probitatis  merito, 
atque  ideoopus  sibiaprincipibuscommissamsaga- 
citcr  opcrariis  dividens,sapienteraccelerabat.Prin- 
cipes  autem  tantum  gerebantcuramdecomportanda 
lignorum  materia,ct  Gasto,  de  construendis  neces- 
sariis  sollicitudinem  agebat.  Similitcr  comes  Rai- 


multum  per  nostra  parva  opera  a  nobis  effugavimus,  C  mundus  praefecerat  Willelmum  Richau  operariis 


Et  nunCy  si  vobis  ju^tum  videtur,  reconcilietur  unus- 
quisque  fratri  suo  qucm  offendity  et  frater  bcnigne 
fratri  condonet.  Et  post  hxc  humiliemur  DcOy  et  cir- 
cumeamus  Jerusaiem  nudis  pedibus.et  Dei  misericor- 
diamypersanctorumpatrociniaappellemtiSf  utille  Deus 
omnipotenSt  quia  pro  nobis^  de  nobis  servis  suis  car- 
nem  assumpsit,  cxinanita  forma  dominii  sui,  et  qui 
humiliter  super  asinam  sedcns,  passurus  in  cruce 
mortis  supplicium  pro  nobis.hanc  civitatem  ingressus 
est,  turbis  ei  occurrentibus  cum  magno  processionis 
honore\  ille  nos  ad  honorem  et  gloriam  nominis  sui^ 
et  civitatem  nobis  aperiat  et  facere  judicium  de  ini- 
micis  suis  et  nostriSy  omnibus  nobis  concedat,  qui 
locum  pussionis  sux  et  sepulturx  ejus  indigne  obti- 


suis  in  montem  Sion,  et  episcopum  Albariensem 
Sarraccnis,et  aliis  qui  li^a  defcrebant.Accepcrant 
namque  homines  comitis,  multa  castelia  el  villas 
Sarracenorum,  et  Sarracenis,  quasi  servis  suis, 
opera  indicebant ;  qui  quinquaginta  vel  sexaginta 
portabant  suo  collo  trabem  maximam,  quam  non 
deferrent  quatuor  paria  boum,  ad  machinas  con- 
struendas  Jerusalem.  Quid  multa?omnes  uno  ani- 
mo  parilique  consensu  opus  agebant,atquc  labora- 
bant,et  construebant.et  adjuvabant,  nullus  segnis, 
nullius  manus  remittebantur.  Omnes  spontanei 
operabantur,  praiter  artifices.  Illis  dabatur  merces 
de  collectis,  quae  factae  in  populo  Aierant.  Sed  co- 
mes  de  censu  suo  suis  operariis  debita  solvebat. 


nentes  ccntaminanty  ct  qui  nos  a  tanto  beneficio  hu-  jj  Et  certe  manus  Domini  operabatur,  et  operantes 


militatis  divinXy  et  redcmptionis  nostrx  excludere 
eontcndunt,  Placuerunt  hsBC  vcrba  principibus,  et 
omni  populo,  et  ideo  publice  jussum  est,  ut  in  sexta 
feria  quac  proxima  erat,  clerici  praBpararentsecum 
crucibus  et  sanctonim  rcliquiisadproccssionem,et 
milites  atque  omnesviri  'uitesscqucrentureoscum 
tubis  et  vexillis,  atque  armati  nudis  pedibus  ince- 
derent.  Quae  omnia,  secundum  jussionem  Dei  et 
principum  laetanter  explevimus.  Namque  cum  ve- 
nissemus  in  montem  Oliveti,  et  essemus  in  loco, 
unde  Dominus  post  resurrectionem  suam  asccndit 
in  coslam,  prsedicavimus  in  populo  dicentes :  Quo- 


adjuvabat.  Cumque  brevi  intervallo  omnia  moli- 
mina  nostra  et  machinaB  comparatae  essent,  habue- 
runt  nostri  principes  consilium,  et  dixerunt  :  Om- 
nis  homo  prxparet  se  ad  pugnam  in  quinta  feria, 
Interim  orationibus,  et  vigiliis  operam  demuSy  atque 
eleemosynis,  Jumenta  vcstra  eum  pueris  artiflcibui 
nostris  et  lignariis  prxstate  ut  deferant  trabes,  et 
perlicas,  atque  palosy  et  virgos  ad  crates  faciendas, 
Dno  et  duo  mitites  cratem  unam  curvam  faciant,  vel 
unam  scalam ;  et  ne  dubitetis  laborare  pro  Dco,  quia 
in  proximo  labores  vestros  terminabit,  Ilaec  autem 
omnia  libcntcr  accepta  sunt.  Post  hsec  mandatnm 


RAIM.  DB  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


688 


de  principiLus  cum  sua  gente  quam  par-  A.  ^^  prffiseas  se  de  hostibus  viudicarejit.  Fiebatque 


)i8  expugnaret,  et  qu8B  machinas  quibus  lo- 
iicarentur. 

GAPUT  XXXVIIL 
ites  autem  Sarraceni  qui  infra  civitatem 
loltiLudinemmachinarum  quse  construeban* 
irmiora  murorum  loca,  adeo  adversum  nos 
unt,  ut  quibusdam  despcrabile  videretur 
Kpugnari.Instante  autcm  jussae  oppugnaiio- 
dox  et  comes  Flandrensis,atqne  Northman- 
les,  cum  vidissent  quod  Sarraceni  tanla  ac 
jnimina  argumentorum  contra  omnes  ma- 
noetras  composuissent,tota  nocte  machinas 
crates  et  aggeres  transportaverunt  contra 
Lrtem,  quaa  cst  ab  ecclesia  Sancti  Stephani 


pugna  nullo  indicio  victoriae,sed  oum  jam  proxima- 
rent  cum  machinis  ad  muros,non  solum  lapides  et 
sagittae.verumetiam  ligna  et  stipula  projiciebautur 
et  super  bcec  ignis,  et  mallei  lignei  involuti  pice^et 
cera,  et  sulphure»  et  stupa  et  panniculis  igne  suc- 
censis  projiciebantur  in  machinas.  Mallei,inquami 
clavati  ab  omni  parte,  ut  quaqua  parte  ferirent, 
haererent,  et  haerendo  inilammarent.  «Ligna  vero  et 
stipulas  ideo  jaciebant  ut  saltim  incendia  inde  ac* 
censa  retardarentquos  ncque  gladius  et  alta  mcBnia 
retardarentur,  nec  profundum  vallum  retinere  po- 
terat.Acta.est  itaqne  pugna  ab  ortu  solis  usque  ad 
occasum  die  illa,  ita  mirabiliter  ut  nusquam  mira- 
bilius  cdiquid  gestum  esse  crcdatur.Et  adhuo  Deum 


d  vallem  Josaphat.Vos  vero  qui  haec  legitis,  n  omnipotentem  ducem  ac  conductorem  nostrum  ap- 


;etis  parvum  laborem  atque  industriam  ibi 
Stenim  fere  milliarium  est  ibi,  a  loco  unde 
B  dissolutae  per  mombra  comportabantur, 
d  eum  locum  ubi  construebantur.Mane  au- 
to  cum  vidissent  Sarraccni  omnia  instru- 
tque  tentoria^nocturnotcmpore  illuc  depor- 
istupuerunt.  Nec  solum  Sarracenis,  vcrum 
lobis  in  stuporem  fiebat.  Manifcste  ctenim 
{uisque  cognoscere  fldelis  quod  manus  Do- 
>biscum  erat.  Ilaec  autem  transmigratio  ob 
ta  est  quia  locus  planus  erat,  et  conveniens 
icntis  ad  murum  adjungendis,  quae  non  po- 
lisiperplana  conduci ;  et  etiara  ob  hoc,quia 
«  urbis  infirmior  esse  videbatur,  quia  longe 
;  a  castris,  immunita  ilta  pars  remanscrat  : 


pellabamus,  confldentes  de  ejus  misericordia.  Nox 
autem  adv6niens,utrumque  timorem  nostrum  con- 
duplicavit.Metuebant  enim  Saraceni  ne  per  noctem 
civitas  a  nostris  caperetur,  vel  sequenti  die,  jam 
fractis  antemuralibus,  et  completo  valio,  citissime 
murus  pervaderetur.  At  vero  nostri  hoc  solum  me- 
tucbant,  ne  admotas  machinas  aliquo  modo  Sarra- 
ceni  incenderent,  et  sic  confortarcntur.  Propterea 
ab  utrisque  custodiae,ab  utrisquelabor,ab  utrisque 
insomnos  curae.  Hinc,  spes  certissima;  illinc,  du- 
bius  timor.  Operabantur  isti  pro  Deo,  spontanei, 
opcra  ad  capiendum  ;  operabaniur  iUi  pro  legibus 
Bahumeth  inviti,  opera  ad  resistendum.  Quae  vero 
et  qualia  moliminaab  utrisque  pernoctem  facta  fue- 
rinty  mirabile  credite.  Mane  autem  facto,  tantus 


lem  pars  civitatis  est  a  septentrione.*  Nihil  C  ardor  nostris  incubuit,  ut  usque  ud  muros  progre* 


laborabat  comes  et  sui  in  monte  Sion,  qui 
tati  ad  meridiem,  sed  habebat  tunc  multos 
eg,  scilicet  Willelmum  Ebriacum,  et  cum 
68  nautas  Genuenses,  qui  naves  suas,  sicut 
18  narravimus,apud  Joppen  perdiderant;sed 
rnnt  de  navibus  suis  cordas  et  malleos  ferri, 
ilavoB,  et  ascias,  atque  dolabras  et  secures, 
rmaxime  nobis  necessariae  fuerunt  Scd  quid 
.^r?  Jamque  diespugnae  constitutae  advenerat, 
ignatio  incocpta  est.Sed  hoc  unum  in  primis 
volumus  quod,   pro  opinione  multorum  et 
uaque  ad  sexaginta  millia  hominum  belligc- 
a  erant  infra  civitatem,  exceptis  parvulis  et 
Ibus,  de  quibusnoneratnumerus.  Etdenos- 


dercntur,et  machinas  illuc  deducerunt.At  Sarrace- 
ni  tantasmachinas  fecerantutunicuique  de  nostris, 
novem  vel  decem  apponerentur,  atque  sic  muitum 
moUmina  nostra  impediebant.  Et  tamen  haec  dies 
nona  erat,  de  qua  sacerdos  dixerat,  quod  usque  ad 
eam  civitas  caperetur.Sed  quid  nimiam  moram  agi- 
mus?  Jam  machinae  nostrae  quassabantur  ad  tam 
crebros  lapidum  ictus,  et  viri  deficiebant  nostri, 
multimode  defatigati.Sed  restabat  adhuc  Dei  mise- 
ricordia,nunquam  expugnabilis.nusquam  superata, 
in  tribulationibus  seniper  opportuna.  Sed  hoc  prae- 
terire  non  libuitquoddum  duaemulicrespetrariam 
unam  de  nostris  fascinare  vellent,lapis  viriliter  ex- 
cussus,  mulicres  carminantes  cum  tribus  pueris 


armavalentes,in  quantum  nosexistimamus,  j)  alllsit,    atque  animabus    excussis,   incantationee 


umduodecimmilliumnontranscondcbantsed 
jnus  multos  debilcs  atque  pauperes.Et  erant 
'citu  nostro  mille  duccnti  vcl  trecenti  mlites. 
M^bitror,  non  amplius.ll£c  autem  ideo  dixi- 
tt  intelligatis  quod  sive  grandc,  sive  parum 
pd  in  nomine  Domini  incipitur,  nihil  frustra 
$;  quod  subsequens  pagina  continet.  Ut  au- 
oetri  turres  ac  muros  minare  ccBperunt,  ab 
larte  volabant  lapides  cxcussi  a  tormentis, 
Dieirariis ;  et  sagittae  ut  grando  innumerabiles. 
^patienter  servi  Dei  sustincbant,  habentes 
ro^situm,  quod  vel  occumbercnt,  vcl  quod 


avcrttt  :  cumque  jam  circa  meridiem  omnes  nostri 
conturbarentur,tam  lassitudine  quam  desperationey 
quippe  cum  unicuique  de  nostris  plures  adversasii 
resistercnt;  praeterea  murus  firmissimus  et  altus, 
et  multa  copia  atque  opportunita8,quae  hostibus  ad 
munimen,  nobis  autem  adversa.  Inter  hujusmodi 
defectum  nostrum.  et  hostium  exsultationem,  ac- 
cessit  mediatrix  Dei  misericordia,  quae  luctum  no* 
strum  in  gaudium  convertit,  quod  nulla  dies  nobis 
auferat.  Etenim  consilium  quorumdam  jam  age- 
batur,  ut  machinae  nostrie  redueerentur  quarum 
pars  combusta,altera  conquasssta  fuerat.Tum  ecce^ 


659 


AD  GODEFniDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


660 


miles  quidam,  de  monte  Oliveti  cum  clypeo  suo  A 
venlilarc  ccEpit,  ad  eos  qui  erant  de  parLe  coraitis, 
et  ad  alios.utingrederentur.  Quis  autem  iste  milcs 
fuerit,  cognoscere  non  potuimus.  Iloc  signa  nostri 
confortati  qui  jam  languebant,  cccperunt  incurroro 
muris,  alii  aulem  scalas,  et  funes  sursum  injicie- 
bant.Prajterca  quidam  juvcnes  ignierant  sagittas, 
et  sagittaverunt  culcitras,  quibus  municbaturpro- 
pugnaculum  quod  Sarraceni  fccerant,contra  turrem 
ligneam  ducis  et  duornm  comitum;  erant  autem 
culcitra?  de  gambasio.  Ibi  itaque  ignis  acconsus  ef- 
fugavit  cos  qui  defcndebant  munitioncm.Tum  velo- 
ciler  dux  et  qui  cum  co  erant  solvtrunt  cratem  de. 
sursum  qua  muniebantur  anlerioraturris  conduclffi 
a  summo  usque  ad  medium,atque  sic  facto  ponte, 
viriliteretimpertcrritiintrarcinJerusalemcocpcrjnt,  ^ 
Inter  primos  vcro  ingrcssus  est  Tancredus,  et  dux 
Lotharingiee.qui  quanlum  sanguinem  ea  diefuderint, 

vixcstcredibile.Postillasautcmascendebantomncs» 
et  Sarracenijampatiebantur.Sedmirum  quod  modo 
dicam  :  Cumque  jam  civitas  pene  correpta  essct  a 
Francigenis,adhuc  tamenresislebantSarracenis  his 
qui  erant  de  parte  comitis  acsi  nunquam  capiendi 
essent.Sed  cum  jam  nostris  mocnibus  potircnturci- 
vilatis,  et  lurribus,  tuncerat  viderc  mirabilia.  Alii 
namque  illorum,  quod  levius  erat,  obtruncabantur 
capitibus,  alii  autcm  sagittati,  de  turribus  saltare 
cogobantur;  alii  vcro  diutissime  torti,  ct  ignibus 
adusti  flammeriebantur.  Vidcbantur  per  vicos  et 
plateas  civitatis  aggeres  capitum,ot  manuumatque 
pedum.  Per  cadavera  vero  publice,  hominum  et 
equitum  discursus  crat.Scd  parva  ot  pauca  isla  quaj  C 
diximus.Sed  ad  tcniplum  Salomonis  veniamus,  ubi 
suos  ritus  atquc  solemnitates  cantarc  solcbant.Sed 
quid  ibi  factura  cst?  Si  vcrum  dicimus,(idcm  exce- 
dimus.  Sed  tantura  hoc  dixisso  sulTliciat  quod  in 
tcmplo  i'X  in  poi  ticu  SaloH)onis,equitabatur  in  san- 
guine  usquc  ad  genua,ct  usque  ad  frenosequorum 
justo  miroquo  Doi  judicio,  ut  locus  idem  eorum 
sanguincm  cxciporct,(iuorum  hla<»phcmias  in  Deura 
tani  longo  tcmporc  iicrtuloral.  llcplcta  ilaque  ca- 
davcribus  ct  sanguine  civitale,  confugerunt  ali- 
quanti  ad  turrora  David,  ct  poposcerunt  a  comile 
Raimunrlo  sccuritatis  dcxtram,  ct  reddidcrunt  ei 
arcem. 

CVPUT  .X.XXIX. 
Capta  autera  urbe  opor.-c  prctiuni  erat  videre  de-  Q 
volionera  porcgriuorura  ad  scpulcrum  Domini,quo- 
modoplaudcbant,e.\sultautcset  cantantes  canticum 
novum  Domino.Pitonira  mens  eorum  Deo  viclori  et 
triumphanti  vota  laudnra  ofTerebat,  qua)  cxplicarc 
non  potcrant.Nova  dies.novum  gaudium  et  exsulta- 
tio,  nova  et  perpctua  lajtitia;  laboris  ct  devotionis 
consumraatio,  nova  vcrba.nova  cantica,  ab  univcr- 
sis  cxigebat.Hajc  inquam.dies  celcbris  in  omni  sab- 
culo  venturo,  omncs  dolores  atque  labores  nostros 
gaudinra  ct  cxullationem  fecii;  dios  hnec,  inquam, 
totihs  Chrislianitatis  confirmatio.et  paganitatisex- 
inanitio,  ct  ndei  nostr»  renovatio.  Hxc  dies  quam 


fecit  DominuSf  exsultemus  et  Ixtemur  in  ea  (Psal, 
Gxvii,  23),  quia  in  hac  illuxit  et  benedixit  Dominus 
populosuo.In  hac  die  dominus  Ademarus,Podiensis 
episcopus,  a  multis  in  civitate  visus  est.  Et  etiam 
multi  dc  co  tcstantur  quod  ipse  primus  murum 
ascendens,  ad  ascendendum  socios  atque  populum 
invitabat.  In  hac  autem  die  ejccti  apostoli  ab  Hiero- 
solymis,  per  universum  mundum  dispersi  sunt.  In 
bac  eadcm  die,  apostolorum  filii,  Deo  et  palribus 
urbem  et  patriam  vindicaverunt.Hscdicscelebratur 
Idus  Julii,ad  laudem  etgloriam  nominisChristi,qui 
dedit  prccibus  Ecclcsiae  suae  urbem  et  patriam  quam 
juravit  patribus.et  reddiditin  fide  et  benedicictione 
filiis.  In  hac  die  officium  de  resurrectione  cantavi- 
mus^quia  in  hac,ille  qui  sua  virtute  a  mortuis  sur 
roxit,  per  gratiam  suam  nos  resuscitavit.Etdehis 
bactenus  dictum  sit. 

CAPUT  XL. 
Peractis  igitur  sex  vel  septem  diebus,  solemniter 
in  octava  die  cocperunt  agere  principes,  ut  aliquis 
eligcretur  in  rcgcm;  qui  omnium  curam  gerens,et 
tributa  regionis  colligeret,  et  ad  quem  plebesterrs 
reverterentur,et  qui  provideret  nc  ulteriusdesolare- 
tur.  Cumque  id  agercnt,  congregati  sunt  de  clero 
quidam,  et  principibus  dixerunt  :  Laudamus electiO' 
nem  vestram.vcrum  si  recte  ct  ordinate  faciatis  :sieut 
swU  !vterna  priora  tcmporalihus,  sic  vicarium  spiri- 
tualem  eligite  prius ;  post  hxc  qui  rebus  agendis  5^- 
cularibus  prxsit :  alioquin  invalidam  esse  censemus^ 
electionem  vestram.  Principes  vero  cum  haec  audis- 
sent  irati  nimium,  elcciionem  tamen  nibilominns 
accelerabant.  Sed  imminutus  erat  cIeru8,ablato  do- 
mino  Adcmaro,  Podiense  pontifice,  qui  in  vitasua, 
alter  Moyses,  nostrum  excrcitum  rcbus  et  alloquiis 
divinis  confovcns^continebat.Post  illum  autem  cum 
Willclraus  Aurasicensis,  vir  bona;  memoriae  et  epi- 
scopus,f  ro  viribus  nobis  prodesse  vcllet,brcvi  tem- 
pore  apud  Marram  in  pace  conquievit.  Sic  itaque 
bonis  ablatis,  hurailiter  se  clcrus  agebat,  pra^ter 
episcopura  Albaricnscra  ctalios  quosdara ;  episcopus 
naraquc  Marlrancnsis  alitcr  quam  recto  itinere  gra- 
diens,cura  BcthlohcniiticaraEccIcsiam  fraudulenter 
obtinuissct,  tcrtio  vel  quarlo  dic  a  Sarracenis  ca- 
ptus,nusquam  inter  nostros  comparuit.  Spreta  ita- 
que  admonitione  el  contradictione  clericorum,hor- 
tabantur  principes  comitem  Sancti  iEgidii,ut  acci- 
peret  rcgnum.  At  ille  nomen  regium  se  perhorre- 
sccrc  fatcbatur  in  illa  civitate;  sed  prajbere  seillis 
conscnsum,  si  id  alius  acciperet.  Ob  hoc  clegcrunt 
paritcr  ducem,  et  obtulerunt  eum  ad  sepulcrum 
Oomini.Post  haRC  autem  requirebat  dux  arcem  Da- 
vid  a  comite,  at  ille  hoc  excusabat,  dicens  se  velle 
moram  agere  in  regione  illa,  donec  in  Pascha;  et 
inlcrim  se  et  suos  honeste  haberi  velle.  At  dux  po- 
tius  se  aiebat  castera  dimissurum  quam  turrem. 
Inde  multiplicabantur  lites.  Flandrensis  ct  North- 
niannia;coniites  favebant  duci,etomnes  etiam  pene 
de  terra  comitis,  credcntes  rcddita  turre,  se  conse- 
quenter  cum  eo  esse  reversuros.  Non  solum  autem 


661 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


662 


provinciales  in  hoc  domino  suo  comiti  adversaban-  A 
tur,  vprum  etiam  mulla  de  eo  lurpia  ccmposuerunt, 
ne  eligeretur  in  regem.  Destitutus  itaque  comes  so, 
oiorum  et  amicorum  consilio,projudicio  subeundo^ 
tradidit  turrem  in  manu  Albariensis  episcopi.  Ille 
vero,  non  cxspectato  judicio,  tradidit  turrem  duci 
Gomque  appellaretur  episcopus  de  hoc  Facto,  prodi. 
tor  dicebat  sese  coactum  fuisse,  atque  passum  vio- 
lentiam.  Sed  hoc  ego  in  veritate  comperi  plurima 
arma  esse  illata  in  patriarchdem  domum,  ubi  cpi- 
scopus  manebat  prope  ecclesiam  Dominici  sepulcri. 
Sed  de  violentia  sibi  iliata  ille  dicobat;  et  frequen- 
ter  clam  hujusco  rei  comitis  familiares  insimulabat. 
Reddita  itaque  turre,  in  magnum  odium  contra  suos 
comes  exarsit,  dicens  se  inhonoratum,  non  posse 
manere  in  illa  patria.  Itaque  profecti  ab  Hierosoly-  *^ 
mis  Jericho,  et  acceptis  palmis  venimus  ad  Jorda- 
ncm,  et  sicut  praeceperat  Petrus  Bartholomaeus,  fa- 
cta  rate  de  viminimus,  ot  imposito  desuper  comite 
transveximus  eum ;  quippe  cum  non  haberemus  na- 
vem,  sic  nobis  melius  visum  fuit.  Post  haec  convocata 
multitudine  exegimus,qualenus  rogarentDeum  pro 
vita  comitis  et  aliorum  principum ;  dehinc  indutum 
camisia,  et  braccis  novis,  sicut  nobis  praeceptum 
fuerat  peregimus,  sed  quare  taliter  homo  Dei  pr(B- 
ceperit,  adhuc  ignoramus. 

CAPUT  XLI. 
(1)  Hisque  peractis,  reversi  sumus  Jcrosolimam. 
Eodem  tempore  Arnulfus  capellanus  Northmanniae 
comitis,  aquibusdam  in  patriarcham  eligitur,  con- 
tradicentibus  bonis,  tum  quia  non  erat  subdiaconus,  p 
maxime  etiam  quia  erat  de  genere  sacerdotali,  et  in 
itinere  nostro  de  incontinentia  accusabatur,  adeo 
ut  vulgares  cantus  de  eo  inhoneste  composuissent. 
Sed  ille  nec  canonum  decreta  reveritus,  tanta  am- 
bitione  tentus,  nec  genus,  nec  congcienliaj  infa- 
miam,contra  bonos  pQpuIum  concitavit,  atque  se 
cum  hymnis  et  cantibus  in  sede  patriarchali,  magno 
populorum  plausu  elevare  fecit.  Sed   de  episcopo 
Malranensi,qui  hujusce  rei  incentor  et  administra- 
tor  fuerat,  vindicta  divinitus  sumpta  non  modo  Ar- 
nulfum  non  terruit,  sed  insuper  clericos  qui  habe- 
bant  alteria  in  ecclesia  Dominici  sepulcri,  vcl  qui- 
bus  erant  pro  custodia  mercedes  constitutae,  privare 
beneficiis  non  desinebat.  Nactus   itaque    Arnulfus 
hanc  potestatem, coepit  requirere  ab  incolis  civitatis, 
ubi  crux  erat  quam  peregrini  ante  caplam  Jeroso-  D 
limam  adorare  consucverant.  Quibus  negantibus,et 
juraxento  et  aliis  signis  se  nescirc  probare  volenti- 
bus,  tandem  coacti  sunt,  et  ha3C  dixerunt  :  Mani- 
festum  est  quod  Deus  \os  clcgit,  et  ex  omnibus  tri- 
httlationibus  vos  eripuitj  et  hanc  civitatem  et  alias 
tnultas  vobis  tribuit,  non  in  virtutis  vestrie  robore, 
sed  in  furore  suo  excxcans  impios^  et  civitates  muni- 
tissimas  vobis  aperuit,  et  bella  formidolosa  vobis  du- 
^tor  et  Dominus  vester  pro  vobis  ipse  pergit.  Qua  ita- 
que  pertinacia  cum  Dominus  vobiscum  videamus,  ejus 

(1)  Qus  sequuntur  non  sunt  Raimundi. 


beneficia  vobis  celabimust  Posthae  deduxerunt  eos 
ad  quoddam  atrium  ecclessiae,  et  ibi  effodientes  red- 
diderunt.  Gavisi  sunt  itaque  omnes  nostri,  et  Deo 
omnipotenti  laudes  et  gratias  referebant,  qui  non 
solum  urbem  in  quapassus  est,  sed  etiam  insignia 
passionis  suae  atque  victoriae  nobis  reddidit,ut  tanto 
eum  manibus  fidei  arctius  amplecteremur,  quanto 
ccrtiora  nostrae  salutis  contueremur. 

CAPUT  XLII. 
Dumque,  sicut  supcrius  diximus,  de  duce  Lotha- 
ringiae  ordinatum  esset,  quod  civitatem  retinere  de- 
beret,  et  comes  dolore  et   injuria  exercebatur,  eo 
quod  arcem  David,  scilicet  totius  regni  Judaici  ca- 
put,  leviter  perdiderat,  et  ob  hoc  regredi  cum  maxi- 
ma  parte  nostrae  gentis  disponeret,  nuntiatum  est 
nobis  quod  rex  Babyloniorum  Ascalona  venisset, 
cum  innumerabili  paganorum  multitudine,  et,  ut 
nobis  relatum  est,  quod  Jerosolimam  expugnare  ve- 
nerat,  et  occidere  Francos  omnes  a  viginti  annis  et 
supra,  el  captivarc  reliquos  cum  mulieribus,  datu- 
rus  viros  mulieribus  de  suagente,etjuvenibus  mu- 
lieres,  ut  Babyloniorum  domini  deinceps  bellicosas 
familias  haberent,  de  genere  Francorum.  Sed,  non 
his  adhuc  contentus,  similiter  Anliochiae  et  Boa- 
mundo  facturum  se  aiebat,  Damasci  etiam,  et  reli- 
quarum  civitatum  diadema  capiti  suo  impositurum 
se  dicebat,  nihil  Turcos,  nihil  Francos,  Turcorum 
victores  esse  dicebat,  considerata  multitudine  pe-  * 
ditum  suorum  et  militum.  Sed  nec  etiam  his  con- 
tentus,  in  Deum  blasphemias  intorquebat,  dicens 
quod  locum  Dominicae  nativitatis,  et  praesepe,  ubi 
Dominus  reclinatus  est,  et  locum  passionis  et  Gol- 
gotha,ubi  dicitur  quod  sanguis  Domini  pendentis  in 
cruce  defluxerit;  ct  locum  Dominica;  sepulturae,  et 
alia  omnia  loca  sancta  quae  in  civitatc,  vel  juxta  a 
populo  venerantur  Christiano,  ita  deleret,  ut  etiam 
a  stirpe,  a  terra   abstraherct   et   comminueret,  et 
posthaec  pulverem  in  mari  projiceret,  ut  non  esset 
aliquod  Dominicum  memorabile,  quod  Francorum 
gens  in  regionibus  illis  ullerius  requirerent.  Cum 
autcm  haec  et  alia  multa,  et  de  mnltitudine  gentis 
quac  cum  ipso  tyranno  erat,  nobis  nuntiarentur,  et 
quod  omnes  isii  congregati  erant  Ascalonae,  quaa 
proxima  erat  Jerusalem    per   diem,  et  dimidium, 
congregati  sunt  nostri   principes  et  clerus,  et  nu- 
drs  pedibus   inccdentes   antc   sepulcrum   Domini 
cum  multis  orationibus  et  lacrymis,  misericordiam 
a   Domino    deprecabantur,    ut    populum    suum 
modo    liberaret ,    quem    hactenus    victorem   de 
omnibus  fecerat;  et  qui  locum  sanctificationis  suae 
mundaverat,  ulterius  contaminari   propter  nomen 
suum  non   pateretur.  Posthaec  similiter  nudis  pe- 
dibus^incedentes  in  psalmis  et  hymnis,  et  sancto- 
rum  pracsidiis  miscricordiam  Dei  appellantes,  ad 
templuni  Domini  venimus,  ibiquo  animo  ct  corpore 
ante  effusi,  ut  bencdictionis  suae  ibidem  effusa;  re- 
cordaretur  :  Si  peccaverit  in  te  populus  tuus  et  con- 


C63 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  BTONUM.  DE  BELl.O  SACRO. 


664 


versus  egerit  pamiteritiamy  venieiisquc  oraverit  in  loco 
isto,  tu  exaudies  de  ccelOy  Doniine  :  et  libera  cum  de 
manibus   inimicorum   suorum   [lll  Reg,  vni).  Post- 
haec  perceplabenedictione  ab  episcopis.  statuerunt 
principes  de  belli  administratione,  et  de  custodia 
civitatis.  Profectus  est  itaque  dux  et  miiites  ejus  ut 
ccrtissimum  comprobarent  si  de  Adrairavis  ila  res 
se  haberet,  ut  fama  ferebatur;  qui  cum  ad  campc- 
stria  Ramularum  pervenisset,  causam  negotii  pcr 
episropum   Matronenscm  llierosolymis  remisit  ad 
comiles.  Illi  autem  ccrtificati  de  bello,  communem 
pugnandi  causam  apud  omncs  fortes  qui  in  civiiate 
romanserant,  detulerunt.  Itaque  supplicantes  heo 
et  acceptis  armis  et  Dominicam  lanceam,  profecti 
sumus  ab  Jerosolimis,  et  venimus  ad  campcstria 
die  illa.  AUera  autem  die  conjuncto  exercitu,  pcr 
firmas  dispositis  praesidiis  ab  omni  parle,  procede- 
bamus.  In  vespere  vero  cum  venissemus  prope  flu- 
vium  qui  est  in  itinere  euntibus  ab  Jerusalem  Asca- 
lonam,  pascebant  *,ibi  Arabes  greges  ovium,  et  ar- 
menta  boumjnnumerabilia,  et  sine  numero  camc- 
los.Cum  vidissentautem  nostri  hanc  mullitudinem 
et  hominum  ct  aniraalium,existimantes  bcllum  esse» 
arreptis  armis  ad  prospiciendum  milites  usquedu- 
centoBpraemiseruut;  caetcri  vco  armati,ut  diximus, 
in  novem  turmis  incedebant.  Erant  autem  tres  a  ter- 
go,tres  a  frontc^tres  in  med  io,sic  ordinatiE  ut  ubicun- 
quc  bcUum  se  emergeret  in  tribus  ordinibus  iliis  oc- 
curreretur,  turma  media  manente  cunctis  ad  praesi- 
dium.Videntes  autem  pastores  Arabum  nostros  prai- 
missos  milites,animalia  de8eruerunt,et  tanquam,si 
«quo  modo  ad  illos  ut  ad  nos  reciperet  r>eus,  pugnam 
cum  omnibus  nobis  inire  debuissent.  Erant  in  ar- 
mis  de  pastoribus  circiter  tria  miilia;  in  exercitu 
vcro  nostro  supra  mille  duccntos  dubitanter  ascri- 
bimus;  sed  et  peditum  multitudinem  ultra  novem 
millia  producere  non  audemus.  Effugatis  itaque  pa- 
storibus,  cepimus  praBdam,quantam  ante  diem  illam 
non  vidimus^et  aliqui  de  pastoribus  interfocti  sunt, 
et  pauci  capti.  Posthajc  autem  mansimus  in  eodem 
loco,quiavesperaerat.  Ettunc  coegimuscaptivos  ad 
confilendum  hostium  voiuntatem  et  habitudinem, 
et  numerum.  Confessi  sunt  itaque  quod  voluntaa 
eorum  erat  obsidere  Jerusalem,  ct  oxpugnare  om- 
nes  Francos,et  interficere  et  captivare;  et  addunt 
quod  Admiravis  ibi  prope  quinque  leugis  erat  in 
caslris,  postridie  profecturus  adversum  nos.  De  nu- 
mcro  autem  vix  aliquis  ccrtns  erat,  quia  quotidie 
multiplicabantur.  De  se  vero  et  de  sociis  qui  essent, 
interrogati,  dixerunt  quod  pastorcs  essent  anima- 
lium,  quac  dividenda  erant  in  stipendiis  per  exer- 
citum  Babyloniorum.  Certi  itaque  nostri  de  bello  et 
alacres,  sociis  ^uis  noxarum  causas   atquQ  contro- 
versiae   remittebant.  Posthaec  confessi  de  peccatis, 
et  de  negligentiis  suis,  adeo  erecti  sunt  animis  ut 
vix  credibilcs  eis  fieret  hostes  ad  pugnam  esse  pa- 
ratos.  Innascehatur  enim  tanta  securitas  in  cordi- 
bus  singulorum,  ut  crederent  suos  hostes  cervis  ti- 
midiores,  et  ovibus  innocentiores.  Sed  haec  secu- 


A.  rttas  ideo  nobis  erat,  qiria  credcbamus  Dominutti 
nobiscum  csse,  sicut  et  in  reliqurs  negotiis,  et  pfo- 
pter  blasphemias  sibi  illatfis,  agere  ppopter  seipBUili, 
si  etiam  causa  nostra  invalida  fuisset.  Unde  in  iit)- 
stra  parte  defensorem,  et  in  sua  adjutores  illi  esse 
voluimus.  Deinde  conclamatum  est  per  exercitum 
ut  mane  ad  pugnam  omncs  parati  essent,  et  quis- 
que  principibusdesna  gonteconjungeretur,ot  neitio 
prsdam  tangeret,  et  excommunicati  sunt  quieunqfre 
eam  tangerent,  nisi  prius  bello  confecto.  Mansimus 
ea  nocte  satis  pauperrime;  etenim  tentoria  iroa 
habebamus,  panem  pauci,  vinum  nurius,  annonam 
atque  salem  paucissimi ;  sed  copia  camis  erat  quasri 
arena,  sed  vescebamur  camibus ;  et  pro  pane,  ovinm 
caro  erat.  Et  jam  aurora  sequenti  ^ie  oriebatur,  et 

n  pervigil  turba,  tubis  et  cornubus  in  pugnam  ani^ 
mabatur.  Itaque  summo  diluculo  profecti^dispositis, 
ut  jam  diximus,  ab  omni  parte.praraldii8,exercitum 
Dei  in  castra  Mahumet  dfrigebstmus.  At  vero  hostes 
tnfra  castra  sua  demorabantur,  nunqnam  exieti^ 
montes  quod  infra  mcenia  ad  adventum  eorum  vix 
contineremur.  Etenim  cum  audissent  de  nece  et 
fuga  pastorum,  dicebant :  Propter  prtrdam  Tenervnt 
Franci,  et  crnn  ea  revertuntur,  'Quippe  edocebantur 
quotidie  ab  his  qui  fugerant  ab  Hterosolymis,  et  de 
paucilate  nostra,  ac  debilitate  vulgi  et  eqnorutn. 
Praeterea  numero  atque  viribus  suis  confisi,  in  solis 
sputis  nos  et  castra  nostra  submergcre  se  posse 
credebant.  Cantellatores  etiam  eorum  et  augures, 
ut  fertur,  dixerant  ut  non-  moverent  casteila  sua 
usque  ad  septimam  feriam,  neque  pugnarent  ad- 

^  versum  nos.  Quod  si  maturius  aliquid  de  his  agere 
vellent,  in  adversum  converteretur.  Nos  aulem,  ut 
diximus,ordinali,  in  novem  turmis  progrediebamur. 
Multiplicavit  Deus  exercitum  suum,  adeo  ut  infe- 
riorcs  numero  hostibus  non  videbamur.  Etenim 
conjungerant  se  nobis  animalia  quae  dimiseramus, 
et  factis  gregibus,  nemine  compellente,  nos  comita- 
bantur,  adeo  ut  starcnt  cum  stantibus,  cum  curren- 
tibus  currerent,  cum  praecedentibus  praBcedercnt. 
H£C  autem  pretiosarum  in«estimabilis  multitudo 
erat.  Armorum  aatcm  atque  papilionum  summam, 
quis  dinumerare  sufYiciat?  Videntes  igitur  hostes 
nostri,  et  suorum  c^Bsam  multitudinem,  et  nostros 
in  castris  suis  et  pro  victoria  et  spoliis  secure  et 
alacritcr  agere,  reversi  ad  se  dixerunt :  Solum  pras» 

D  sidium  fuga  est,  ct  quid  moramur  ?  Si  hodie  defati- 
gati  ex  itinere^  fame  et  siti  pene  semimortui,  Ofnnem 
nostram  multitudinetn  uno  impetu  prostraverunt,  quid 
repausati  et  rcfecti,  et  victores  contra  semineccs  et 
immimtos  atque  pavidos  facientl  itaque  hostes,  con- 
turbatis  animis  reversi  sunt  Ascalona,  quaB  millia- 
rium  a  castris  nostris  aberat,  sed  non  omnes,  Tuno 
placuit  comiti  Raimondo,  ut  mitteret  Boamundum 
quemdam,  Turcum  gonere.  ad  Admiravis,  obtentu 
ineundae  amicitiae  :  accusando  eum  quod  noluerit 
liberam  reddere  Jerusalem,  et  qui  adversum  noa 
arma  detuierat,  simul  ut  praesentiret  fugam  an  bel- 
lum  in  animo  pararet,et  qtiomodoviotum  aehiiberet. 


888 


RAIM.  DE  AGILES  HIST.  HIEROSOL. 


666 


CAPUT  XLIIL  A 

Interea  nuntius  venit  Tancredo,et  cotniti  Eusta- 
chiQ,  nt  pr«pararent  se,  et  pergerent  ad  recipien- 
dam  urbem  Neapolim.  At  illi  exierunt,ct  duxerunt 
seeum  multos  milites,  et  pedones,  ct  pervenerunt 
ad  urbem.  Habitatores  vero  iliius  reddiderunt  se 
rllico.  Posihaee  mandavit  illis  dux  Godefridus,  qui 
et  rex  Jerusalem,  ut  cito  venirent  ad  bellero,  quod 
Ammiratus  Babylonise  prsparaverat  eis  Aschalone. 
nii  aotem  (cstrnando  intraverunt  montanam,  quae- 
renles  Sarrac^norum  bella,  et  venerunt  Cssaream. 
Vcnienles  quoque  juxta  mare  ad  urbem  Ramore, 
illic  invenerunt  multos  Arabes,  qui  praecursores 
erant  belli.  Quos  nostri  persequcntes,  apprehende- 
runt  plures  ex  eis,  qui  dixerunt  omnia  belli  nova 
ubi  essent,  et  quot,  aut  ubi  bellare  disponerent  t^ 
contra  Christianos.  Quod  audiens  Tancredus,  sta- 
tim  misit  nuntium  Jerusalem  duci  Godefrido,  et 
patriarchse^  omnibusque  principibus,dicens  :  Scia" 
tis  quod  nobis  paratum  est  bellum  .-ischalonix  ab 
Ammirato,  Igitur  venite  festinanter  cum  omni  vir- 
tutCy  quam  kabere  poteritis. Tuug  jussit  dux  commo- 
neri  omne8,ut  fidetiter  irent  praeparati  Aschalonam 
obviam  ioimicisnostris.Ipse  vero  cum  patriarcha, 
et  Roberto  Flandrensi  comite,exivit  de  urbe  in  feria 
tertia,  et  Marturanensis  episcopus  cum  eis.  Tum 
vero  Sancti  ^gidii  comes  ac  Robertus  Northman- 
nuB  dixerunt  se  non  exituros,  nisi  cortum  bellum 
scirent.  Jusserunt  ergo  militibussuis,ut  pergercnt 
videre  si  bellum  vere  esset,  et  rcverterentur  quan- 
tocius,  quia  ipsi  mox  essent  parali  venire.  Iverunt 
illi,  videruntque  bellum  paratum,  et  cito  renuntia-  ^ 
verunt  se  vidisse  oculis  suis.  Continuo  dux  appre- 
hensoMarturanensi  episcopomandavit  in  Jerusalem 
quo  milites  qui  ibi  erant  praepararent  se,et  venirent 
ad  bellum.  Episoopus  vero  Marturanensis  jediit, 
reportans  verba  missa  patriarchfle,et  duci ;  exierunt- 
que  Sarraceni  obviam  ci,  et  apprehensum  secum 
duxerunt.  Petrus  vero  Eremita  remansit  in  Jerusa- 
lem,  ordinando  et  praeoipiendo  Graecis  et  Latinis, 
ac  clericis,  ut  fideliter  Deo  processionem  celebra- 
rent,  et  elcemosynas  orationesque  facerent,ut  Deus 
populo  suo  victoriam  daret,Clerici  et  presbyteri  in- 
duti  sacris  vestibus  ad  lemplum  Domini  conduxe- 
nint  processionem ;  ac  missas  et  orationes  celebra- 
bant,  ut  Deus  suum  defenderet  populum.  Denique 
patriarcha  et  episoopi  aliique  seniores  congregati  D 
suDt  ad  fluvium  quod  est  ex  hao  parte  Aschaloniae. 
IUtoque  muita  animalia,boom,  camelorum,  ovium, 
atque  omnium  honorum  depraedati  sunt.  Venerunt 
aiitem  Arabes  iere  trecenti,  irrueruntque  nostri 
super  iUos-;  et  apprehenderunt  dxios  ex  eis,  perse- 
qoentes  slios  usque  ad  eomm  exercitnm.  Sero  au- 
tem  facto,  patriarcha  fecit  praeconari  per  omnem 
exercitum,  ut  in  summo  mane  omnes  in  craetino 
esseot  parali  ad  bellum,  excommunicani  ne  ullus 
hamo  inUnderet  ad  ulta  spolia^  donec  bettum  esset 
factum;  sed  eo  facto,  reverterentur  cum  felici  gau- 
dio,ad  oapiendum  quidquid  eis  praedestinatum  esset 


a  Domino.Summo  vero  diluculo,intraverunt  inval- 
lem  nimis  pulchram,  sccus  littus  maris,in  quaor* 
dinuvernnt  suas  acics.  Dux  instruxit  suam,  comes 
Northmannus  suam,  comes  Sancti  ifilgidii  suam, 
comes  Flandrensis  suam,  comes  Eustachius  snam, 
Tancredus  et  Gaston  suam.  Ordinaverunt  quoque 
pedites  et  sagittarios  qui  praecederent  milites;  et 
eic  ordinaverunt  omnia  :  Statimque  praeliari  coepe- 
runt  in  nominc  Domini  nostri  Jesu  Christi.  In  si- 
nistra  parte  fuit  dux  Godefridus  cum  sua  acie,  co- 
mes  Sancti  ^gidii  juxta  mare,  in  dextra  parte, 
comes  Northmannus,comes  quoque  Flandrensis,  et 
Tancredus  omnesque  alii  equitabant  in  medio.Tuno 
nostri  cceperunt  paulatim  ambulare;  pagani^vero 
stabant  parati  ab  bellum.Unusquisque  suum  habe- 
bat  vasculum  pendens  coIlo,ex  quibus  potarent  per- 
sequentes  nos ;  sed  illis  non  licuit,  gratia  Dei.  Co- 
mes  autem  Northmannus,  cernens  Ammirati  stan- 
tarum  habentem  quoddam  pomum  aureum  in  sum- 
niitate  hastae,  quae  erat  cooperta  argento,irruit  ve- 
hementcr  super  illum,eumque  vulneravit  upque  ad 
mortem.  Ex  alia  parte  comes  Flandrensis,  nimis 
acriter  eos  invasit.  Tancredus  igitur  impetum  fecit 
per  medium  tentorium  eorum.  Qnod  videntes  pa- 
gani,  continuo  arripuerunt  fugam.  Paganorum  au- 
tem  multitudo  erat  innumerabilis,numerumque  eo- 
rum  nemo  scit,  nisi  solus  Deus.  Bella  vero  erant 
immcnsa,  sed  virtus  divina  comitabatur  nobiscumi 
tam  magna,tam  fortis  quod  statim  superavimus  illos, 
Slabant  vcro  inimici  Dei  excaecati,  et  stupefacti,ac 
vidcntcs  Ghristi  milites,  apcrtis  oculis  nihil  vide- 
bant ;  ct  contraChristianoserigere  se  non  audehant, 
virtute  Dei  tremefacti.  Pro  nimio  namque  timore 
ascendebant  in  arbores,in  quibus  putabant  se  efhi- 
gere,  vcl  abscondere.  At  nostri  sagittando,  et  cum 
lanceis  et  ensibus  occidendo,  eos  ad  terram  prfBci*- 
pitabant.  Alii  jactabant  sc  in  terram,  non  audentes 
se  erigere  contra  nos.  Nostri  igitur  illos  detrunca- 
bant,sicut  aliquis  detrancatanimalia  ad  macellum. 
Comes  vero  Sancti  ifigidii,  juxta  mare  occidit  ex 
eis  sine  numero.  Alii  vero  se  praecipitabant  tn  ma- 
re,  alii  fugiebant  huc  illucque.  Veniens  itaque  Am- 
miratus  Babyloniae  ante  Ascalon  civitatem,  dolens 
et  moerens  lacrymando  dixit :  0  deorum  spiritusl 
quis  unquam  vidit  vel  audivit  talia  ?  Tanla  potestas^ 
tanta  virtuSy  tanta  militia,  qux  nunquam  ab  uUa 
qente  fuit  superata,  modo  a  tantilla  gente  Christiano- 
rum  est  devicta,  Heu  miki,  tristis  ac  dolens  I  quid 
amplius  dicam?  Superatus  sum  a  gente  mendica, 
inermi  et  pauperrima,  qux  non  habet  nisi  saecum  et 
peram.  Ipsa  medo  persequitur  et  occidit  gentem  jEgy^ 
ptiacam.quw  itli  pterunque  suas  largita  est  eleemosy- 
naSyd^m  olim  per  omnem  nostram  patHam  mendiea 
ret,  Huc  conduxi  ad  communionem  tlucenta  mitlia 
mititum,  ct  video  illos  laxis  frenis  fugicntcs  per  viam 
Bahylonicam,  et  non  audent  reverti  adversus  genlem 
Franciijenam,  Juro  per  Mahumet  et  per  omnia  deo^ 
rum  numina,  quod  ultra  non  retinebo  milites  conven» 
tione  aliqua,  quia  expulsus  sum  a  gente  alienc^  €t  ad- 


667                 AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  --  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO.                  668 

vena.Conduxi  omnia  armorum  genera,  et  omnia  ma-  A  exercitu,statim  suspenderunt  vela,et  impulenint  se 

diinameiUa^  ut  eos  ohsiderem  in  Jerusalcm,  ct  ipsi  in  alta  maria.  Reversi  sunt  itaque  nostri  ad  eorum 

prssveneruntmeadbellumitinerc  duorumdierum.Hcu  tentoria,  acceperuntque  innumera   spolia,  anrum 

mihil  quid  amplius  dicam'^  Inhonoratus  ero  semper  argentumque  multum, omniumque  animalium  ge- 

in  terra  Babylonica,  Nostri  autem  acceperunt  stan-  nera,et  omnium  armorum  instrumenta!  qus  volue- 

tarum,  quod  comparavit  comes  de  Northmannia,  runt  asportaverunt,  reliqua  igni  consumpserunt. 

viginti  marchas  argcnti,  et  dedit  illud  patriarchae  Rcvcrsi  sunt  ergo  nostri,  cum  gaudio  magno  Jeru- 

in  Dei  honorem,  sanctique  sepulcri.  Ensem  vero  salem,deferentes  secum  omniabona,qusilliserant 

emit  quidam  sexaginta  Bysanteis.Superati  sunt  igi-  necessaria.lloc  bellum  actum  est^prid.  Id.  Augusti, 

tur  inimici  nostri  a  nobis,   Deo  annuente.  Omnes  largiente  Domino  nostro  Jesu  Ghristo  fidelibus  suis 

naves  paganorumibiaderant;  hominesvero  quiin-  victoriam,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 

tus  erant,videiit<^f  Ammiratum  fugientem  cum  suo  regnatfieus  per  infinita  sxcula  sgeculorum,      Amen, 


ROBERTI  MOiNACHI  S.  REMIGII 


IN  DICECESI  REMENSI 


HISTOKIA  HIEEOSOLTIITANA 

(Apud  BoNGARs,  Gesta  Dei  per  FrancoSy  p.  30). 


MONITUM. 

Robertus  monachus  hanc  quam  Hierosolymitanam  Historiam  inscripsit,  composuisse  te8taturip8e,prs- 
atione  apologctica,in  claustro  cujusdam  cellae  S.  Remi^ii,constituts  in  cpiscopatu  Rcmensi Jussu  aoba- 
tis  cujusdam,  nomine  Bernardi,  ita  enim  plene  in  veteri  ms,nuperrime  legimus  :  cui  hujus  argumenti  ab 
alio,nc8cio  quo,  conscripta  narratio  displicebut :  quod  erat  et  acephala,  et  stylo  neffligentiore  composita. 
Ipse  concilio  Claromontis  interfuit.a  quo  hic  Occidentis  in  Orientem  motus  coepit.Eum  Blondus  citat  non 
semel,  sed  ut  expeditionis  comitem  :  «Delectavit  nos,  inquit  ii  decad  ,  lib,  iv,Robertum  vidisse  mona- 
ohum,  eas  describere  machinas,  in  hunc  modum,  »  etc.  Et  paulo  post :  «  Robertus  monachus,  qui  tunc 
Hierosolymis  erat,  et  :  «  Patetur  ingenue  Robertus  monachus,  a  quo  scriptore  hsc  certiora  sumuntur.» 
De  eodem  Tnthemius  :  Rupertus  monachus  ccenobii  S.  Remi^^ii  in  dicecesi  Remensi,  ordinis  divi  Patris 
Benedicti;  natione  Gallicus,vir  in  divinis  Scripturis  jugi  studio  exercitatus,et  saecuiarium  disciplinarum 
Don  ignarus,  ingenio  clarus  et  apertus  cloquio.Scripsit  nonnulla  ingenii  sui  opu8cula,auibu8  nomen  ejus 

Sosteritati  innotuit,  e  quibus  ego  tantum  vidi,  Gestorum  in  terra  sancta  per  dhristianos  tempore 
^rbani  secundi^  contra  infideleSy  Historiam  insignem,  lib,  X.  Inter  omnes  htstorioqr.  De  aliis 
nihil  vidi.  Claruit  sub  Hennco  V,  anno  Domini  1120.»  Hxc  Trithemius;  qui  aut  libro  auctius  exemplar 
nostn8,aut  unum  in  duos  divisum  habuit:quomodo  in  prioribus  editionibusseDtimusetoctavusin  unum 
coaluerunt.  Defuit  autem  Trithemio,  ut  apparet,  prapfatio  apologetica,  quam  eaidit  Reuberus,  qus  et  in 
nostris  membranis  legitur.  Ordericus  Vitalis  tum  styli  elegantiam,tum  veritatcm  in  illo  laudat  et  siepe 
ipsum  transcripsit,  Auctor  Libri  principalis  bellorum  Domiui  pro  tempore  nova:  legis,  qui  est  ms,in  biblio- 
tneca  P.  Petavii  citat  Hobertum  abhatem  Sancli  /?^i/(/u.Pos8evinus  confundit  cum  Si^eberti  continuatore, 
Apparatu,  in  Roberfus  monachus  :  quem  antoa  distinxerat,  «^x  Arnoldo  Wione,  in  Hobertus  /ingtus,  Nos 
usi  sumus  codicibus  mss.  Nicolai  Fabri,  Laurentii  Boohelii,  nostris  :  impressis,  nostro  antiquissimo  et 
optimo,  nulla  nec  loci,  nec  topographi,  nec  temporis  nota;  alio  depravatissimo  Basiliensi  Henrici  Petri 
anni  1533,  et  Wechcliana  Justi  Heuberi,  emendatiore.  Scias  autem,  lector,  olim  editum  illum  nostrum, 
col.  nunc  757,  lin.  26,  ex  Fulcherio  insterta  habere  plurima,  nempe  capita  quindecim,  a  yicesimo  ad  tri- 
cesimum  quintum  ita  :  «  pridie  Idibus  Augusti.  His  peracti8,placuit  quibusdam  in  patriam  nationissu» 
reverti,  »  etc^  qus  leguntur  line  capitis  19  Fulcherii,  paucissimis  voculis  variantibus;  tandem  redire 
ad  ea  quibus  opus  suum  claudit  Robertus  :  «  Quia  vero  hic  historicus  sermo,  »  etc.  Hflec  eodem  omnino 
modo  habentur  in  ms.  libro  veteri,  qucni  hac  cditione  absoluta  forte  inter  nostros  latentem  reperimus. 
Misit  et  varias  lectiones  e  suis  Andreas  Schottus  :  r[uarum  usus  erit  tertio  tomo,  si  vitam  hanc  Deus, 
animumque  servaverit.  Vcrsus  illius  «vi,  ut  erant  in  mss,,  in  extrema  pagina  posuimus^  ne  quid  non 
exhibercmus.  Initium  scribendi  facit  a  concilio  Claromentano,  anno  1005;  finem,  in  illa  de  Admiraviso 
victoria. 


669  ROBERTI  MONACHI  HIST.  HIEflOSOL.  —  LIB.  I.  670 


mciPiT 


PRiEFATIO  APOLOGETICA  MOiNACHI  ROBERTI 

IN  IIISTORIA  HIEROSOLYMITANA 


Universos  qui  hanc  historiam  legerint,  sive  legi  A  test  et  levitas  carminis,  et  minime  phalerata  com- 

audierint,  et  audilam   intellexerint,  deprecor,  ut  positio  dictionis.  Unde,  si  cui  acadcmicorum  stu- 

cum  ineaaliquid  inurbanecompositum  invenerint,  diis  innutrito  displicet  haec   nostra  editio,  ob  hoc 

concedant  veniam,  quia  hanc  scribere  compulsus  forsitan  quod  pedestri   sermonc   incedentes  plus 

fui  per  obedientiam.  Quidam  enim  abbas,  nomine  justo  in  ea  rusticaverimus,  notificare  ei  volumus 

N.,litterarum  scientiaet  morum  probitate  prdcditus,  quod  apud  nos  probabilius  est,  abscondita  rusti- 

ostendit  mihi  unam  historiam  secundum  hanc  ma-  cando  clucidare,  quam  aperta  philosophando  ob- 

teriam,  sed  ei  admodum  displicebat  :  partim,quod  nubilare.  Scrmo  enim  semper  exactus,  semper  esi 

initium  suum  quod  in  Clarimontis  concilio  consti-  ingratus;  quia  quod  difTicili  intellectu  percipitur; 

tutum  fuit,  non  habebat;  partim  quod  series  tam  surdiori  aure  hauritur.Nos  veroplebeio  incessu  sic 

pulchrae  materiaBincultajacebat,etlitteralinm  com-  voluraus  progredi   sermonem  nostrum,  ut  quivis 

positio  dictionum    incondita  vacillabat.  Praecepit  cum    audierit,    spcret  idem;  et  si  fortassis  idem 

ergo  mihi  ut  qui  Clarimontis  interfui  concilio,  ace-  tentaverit  esse,  longe  separetur  ab  idem.  Si  quis 

phalae  materiei  caput  praeponorem,  et  lecturis  eam  affectat   scire  locum  quo  haec  historia  composita 

accuratiori  stylo  componerem.  Ego  vero,quia  nota-  fuerit,  sciat  esse  claustrum  cujusdam  cellaj  S.  Re- 
rium  non  habui  alium  nisi  me,et  dictavi,  et  scripsi :  j.  migii  constitutas  in  episcopatu  Remensi.  Si  nomen 

sic  quod  continuatim  parui  menti  manus,et  manui  auctoris  exigitur,  qui  eam   composuit,  Robertus 

penna,et  penns  pagina,et  fidem  satis  pra^stare  po-  appcllatur. 


INCIPIT  PROLOGUS 

Inter  omnes  historiographos  Novi  ac  Vcteris  Te-  strorumIIierosolymitarum?Quod  quantostudiosius 

stamenti   Moses  sanctus  obtinet  principatum,  qui  quisque  advciterit,  tanto  uberius  intra  mentis  suab 

divino  spiritu  prophetia3,Hebraicis  litteris,  quarum  dilatatossinus  obtupescet.IIocenim  non  fuithuma- 

ipse  autor  exstitit,  mundi  dcscripsit  excjrdium,  et  num  opus,  sed  divinum.  Et  ideo  litterali  compagi- 

pnmse  aetatis  ac  secundae  facta  mirabiIiora,ncc  non  natione  commendari  debet  notitiae  tam   praesen- 

ct  patriarcharum   gesta  nobis  adduxit  in  mcdium.  tium  quam  fulurorura,  ut  per  hoc  et  spesin  Deum 

Hujus  exemplum  secuti  sunt  JesusNave,Samuel  et  Christiana  magis  solidetur,  et  laus  ejus  in  eorum 

David,  quorum  primus  Josuc  librum,  socundus  et  menlibus  vivacior  incitetur.  Nam  quis  regum  aut 

tertiusRegum  historiasconscripscrunt.Ex  hoc  ergo  p  principum  posset  subigere  tot  civitates  et  castella, 

liquido  colligi  potest  quod  revera  Dco  sit  acccpta-    *  natura,  artc,  seu  humano  ingcnio  praemunita,  nisi 

bile,  ut  ad  notitiam  fidelium  suorum  litteris  com-  Francorum  hciift  gcns^  cujus  esl  Dominus  Deus,  po- 

mendetur,  cum  in  terra  peragit  quod  praefixistem-  pulusqueinele(jilinh^redifatemsibi?(Psai.xxxn,\2.) 

poribus  fieri  disposuit,  aliquod  opus  mirabile.  Sed.  Inferat  ergo  nobis  Dei  sapientia  qnod  ad  laudem 

quid  post  creationem  mundi  mirabilius  factum  cst,  sui  nominis  proferamus.  Et  seiant,qui  haec  legerint 

praeter  salutiferae  crucis  mysterium,  quam  quod  sive  audierint,  quod  nihil  frivoli,  nihil  mendacii, 

modernis  temporibus  actum  cst  in  hoc  itinere  no-  nihil  nugarura,  nisi  quod  verum  est,enarrabimus. 

EXPLIGIT  PROLOGUS. 

INCIPIT  LIBEPi   PRIMUS 

CAPUT  PRIMUM.  tate  quae  Clarusmons  appellatur.  Cui  papaUrbanns 

secundus  cum  episcopis  et  cardinalibus  praefuit. 

Anno  igitur  Dominicae  Incarnationis  millcsimo      Fuit  autcm  illud   concilium  valde  celeberrimum, 

nonagesimo  quinto,magnum  interfinesGalliae  con-      conventu  Gallorum  ac  Germanorum^tam  episcopo- 

cilium  celebratum  est,  in  Arvcrnia  scilicet,  in  civi-      rum  quam  principum.  Ordinatis  igitur  ineo  rebus 


671 


AD  60DEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELIi)  8ACR0. 


m 


ecclesiasticis,  exivit  dominus  papa  in  quadam  spa-  A  tum  et  conjugum  continet  aiTectus,  en  recoiite  quid 


tiosffilatitudinis  platea^quia  non  poterat  illos  capere 
cujuslibetffidiQcii  clausufa.  Qui  hac  suadela  rheto- 
ric«  dulcedinis,  generaliter  ad  omnes  in  haecverb^a 
prorupit,dicens  (1) :  «  Gens  Francorum,gens  trans- 
montana,  gens,sicut  in  pluribus  vestris  elucet  opc- 
ribus,  a  Deo  dilecta  et  electa,  tam  situ  terrarum 
quam  fide  cathoIica,qnam  honore  sanctae  Ecclcsia», 
ab  universis  nationibus  segregata,  ad  vos  sermo 
noster  dirigitur^vobisquc  exhortatio  nostra  proten- 
ditur.  Scire  vos  volumus  quae  lugubris  causa  ad 
vestros  fines  cos  adduxerit,  quae  necessitas  vestra 
conctorumque  Udelium  attraxerit.  Ab  Hierosoly- 
morum  finibus  et  urbe  Constantinopolitana  relatio 
gravis  emersit,  et  saepissimc  jam  ad  aures  nostras 


in  Evangelio  dicat  Dominus  :  Qui  amat  palrem  aut 
matrem  super  me,  non  est  me  dignus  {Matth.  x,  37). 
Omnis  qui  reliqtierit  domum.aut  patrem,aut  matrem^ 
aut  uxoremyaut  filios,  aut  agros  propter  nomen  meum, 
centuplum  accipiet,  et  vitam  aetemam  possidebit 
(Matth.  XIX,  29).  Non  vos  protrahat  ulla  possessio, 
ulla  rei  faroiliaris  sollicitudo,  quoniam  terra  haec 
quam  inhabitatis  clausura  maris  undique  et  jugis 
montium  circumdata,  numcrositate  vestra  coangu- 
statur;  nec  copia  divitiorum  exuberat;  et  vix  sola 
alimenta  suis  cultoribus  admiaistrat.  Inde  est 
quod  vos  invicem  nvordetis,  et  comeditis;  bella 
movetis,  et  plerumque  mutuis  vulneribus  occiditis. 
Cessent  igitur  iater  vos  odia,  conticescant  jnrgia^ 


pervenit  quod  videlicet  gens  regni  Persarum,  gens  |^  beila  quiescant  et  totins  controversiae  -dissensiones 


malcdicta^,  extranea  gens  prorsus  a  Deo  aliena^ 
generatio  scilicet  quae  non  direxit  cor  suum,etnon 
est  creditus  cum  Deo  spiritus  ejus  {PsaL  lxxvii,  8) : 
terras  illorum  Christianorum  invaserit  ferro,  rapi- 
na,  incendio  depopulaverit  ipsosque  captivos  par- 
tfm  in  terram  suam  abduxerit,  partimque  neco 
miserabiH  prostraverit  ccclesias  Dei  aut  funditus 
erverterit,  aut  suorum  ritui  sacrorum  mancipaverit. 
Altaria  suis  foeditatibus  inquinata  subvertunt,Chri- 
GTtianos  circumcidunt,  cruorem  circumcisionis,  aut 
super  altaria  fundunt,  aut  in  vasis  baptisterii  im- 
mergunt.  B^t  quos  eis  placet  turpi  occubitu  mul- 
(Hare,  umbilicum  eis  perforant,  caput  vitaliorum 
abslrahunt,  ad  stipitem  ligant,  et  sic  flagellando 
circumdiicuat,quoadusque  extractis  visceribus  solo 


sopiantur.  Viam  sancti  sepulcri  incipite,  terram 
illam  npfarias  genti  auferte,eamquevohi8  subjicite. 
Terra  ilia  filiis  Israel  a  Deo  in  potestatem  data  fuit, 
sicut  Scriptura  dicit  qux  lacte  it  melle  fluit  {fHuan. 
XIII,  28).  Hierusalem  umbilicus  est  terrarum,  terra 
prae  caeteris  fructifera,quasi  alter  paradisus  delicia 
rum  (2).  Hanc  redemptor  humani  generis  suo  illu- 
stravit  adventu,  decoravit  conversatione,  sacravit 
passione,  morte  redemit,  sepuUura  insignivit.  Haec 
igitur  civitas  regalis  in  orbis  medio  posita^  nunc  a 
suis  hostibus  captiva  tenetur^  et  ab  igaorantibua 
Deumritui  gentium  ancillatur.Qusrit  igitur  etoptat 
liberari,  et  ut  ei  subveniatis  non  oessat  imprecari. 
A  vobis  quidem  praecipue  exigit  subsidium,  quo- 
niam  a  Deo  vobis  collatum  e«t  prae  wneti8««kiiom- 


prostraticorruunt.QuosdamstipitiligatoBsagitlant;  ^  bus,  ut  jam  diximus,  insigne  decus  armorum.  Ar- 


quosdam  extento  collo  et  nudato  gladio  appetunt. 
et  utrum  uno  ictu  truncare  possint  pertentant. 
Quid  dicam  de  nefanda  mulierum  constupratione? 
De  qua  loqui  deterius  est  quam  silere.  Hegnum 
Grsecorum  jam  eis  emutilatum  est,  et  suis  usibus 
emancipatum,  quod  traasmeari  non  potest  itinere 
duorum  mensium.Qiiibus  igitur  ad  hoc  ulciscea- 
dum,ad  hoc  eripieadum,Iabor  incumbit,nisivobis, 
quibus  prae  caeteris  geutibus  contulit  Dominus  in- 
signe  decus  armorum,  magnitudinem  animorum, 
agilitatem  corporum,virtutemhumiiiandi  verticem 
capilli  vobis  resistentium?  Moveani  vos  et  incitcnt 
animos  vestros  ad  virilitatem  gesta  praedecesso- 
rum,  probitas  et  magnitudo  Caroli  Magni  regis,  et 


ripite  igitur  viam  hancjn  remissionem  peccatorum 
vestrorum,  securi  de  immarcessibili  gloria  regni 
coelorum.  » 

CAPUT  11. 
Haec  et  id  genus  plurima  ubi  papa  Urbaaus  ur« 
bano  sermoae  peroravit,  ita  omnium  qui  aderant 
affectus  ia  uaum  conciiiavit,utomaes  acclamarent, 
Deus  vult;  Deus  vuU.  Quod  ut  venerandnA  pontifex 
Homanus  audivit,  erectis  lumiaibus,  ia  cc^um  De# 
gratias  eglt,  et  manu  silentium  iadiceas,  aii : 
(c  Fratres  charissimi,  hodie  ia  vobis  est  oaienaum 
quod  Dominus  dicit  in  Evangelio  :  Ubt  duo  vel  tres 
fuerint  congregati  in  nomine  mso^ibi  in  medio  eorum 
sum  {Matth,  xtiii,  20).  «  Nisi  eaim  Domiau^  Deua 


Ludovici  niii  ejus,  aliorumque  regum  vestrorum ;  q  in  meatibus  vestris  fuisset,  uaa  omoium  yestrum 


qui  regna  Turcorum  destruxeruat,  et  in  eis  fines 
sanctae  Ecclesiae  dilataverunt.  Praesertim  moveat 
vos  sanctum  Domini  nostri  Salvatoris  sepulcrum, 
qaod  ab  immundis  gentibus  possidetur,  et  loca 
sancta  quae  nunc  inhon^ste  tractantur  et  irreve- 
renter  eorum  immunditiis  sordidantur.  0  fortissi- 
mi  milites,  et  invictorum  propago  parentum,nolite 
degenerare^  sed  virtutes  majorum  vestrurum  remi- 
niscimini.  Quod  si  vos  charus  liberornm  et  paren- 


vox  non  fuisset.  Licet  enim  vox  vestra  aumeroaa. 
prodierit,  tamea  origo  voois  uaa  fuit.  Propterea 
dico  vobis  quod  Deus  haac  a  vobii  elicuit,  qui  ve&- 
tris  eam  pectoribns  inseruit.  Sit  ergo  vobis  vox 
ista  in  rebus  bellicis  militaresignum,quia  verbum 
hoc  a  Deo  est  prolatum.  Cum  in  hostem  fiet  belli- 
cosiimpetus  congressio,  erit  uaiversushac  ex  parte 
Dei  uaa  vociferatio  :  .Deus  vujjt,  Deus  yult.  Et  aon 
praecipimus  aut  suademus,ut  seaes  aut  imbecilles, 


NOTULyE  MARGINALES  M8.  COD. 

(i)  Qui  legis  haec  dicta.ae  sit  tibi  meas  male  ficta :      (2)  Jerusalem  gaude,  tibi  oonatat  iaus  sine  fraude. 
I^rbani  papaa,  dulcia  verba  cape. 


873 


ROBERTl  MONACHI  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  I. 


674 


et  ostti  annorum  inraimeidonei,hocilerarripiant,  A.  vonerabile,  et  ad  aures  regum  ac  principum  perve- 


tiec  mulieres  8in1econjugibussuis,autfratribu9,aut 
legitimis  testimoniis  ullatenn^  proficiscantur.Talcs 
enim  magis  sunt  impedimento  quam  adjumento ; 
pltis  oneri  quam  utilitati.  Dirites  in  opibus  subve- 
inant,'et  e^tpeditos  ad  bellum  de  suis  facultatibus 
siicaim  ducanl.Presbyteris  sive  clericis  cujuscunque 
ordinis  absque  episcoporum  suorum  lieentia  non 
licet  ire,  qooniam  inutilis  eis  fieret  haec  via,si  irent 
sine  inomm  licentia.  Ouia  nec  laicis  expedit  pere-* 
grinari,  nrsi  eutn  sui  benedictione  sacerdotis.  Qui- 
eunque  ergo  hujus  sanetffi  peregrinationis  animum 
babnerit,  et  Deo  sponsionem  inde  fecerit,  eique  se 
litaturum  hostiam  vivam,  sanctam,  Deoplacentcm, 
deYoverit,  signum  Dominic»  crucis  in  fronte  sua 


nit  concilii  constitutum  honorabile.  Piacuit  omni- 
bus,  et  plus  quam  trecenta  millia  mente  itercouci- 
piunt,  etadimplere  satagunt,prout  unicuiqoe  posse 
contulit  Dominus.  Jamque  turmatim  exsultare  ccd- 
pit  FraneigenaB  gentisunanimitas  ;et  desideriojam 
cum  Turcis  pugnabat  eorum  proba  ferocitas. 

CAPUT  IIL 
Erat  in  illis  diebus  quidam,  qui  cremita  exstite* 
rat,  nomine  Petrus,  qui  apnd  illos  qui  terrena  sa- 
piunt  magni  8Bstimabatur,etsuperipsosprssu]cset 
abbates  apice  religionis  efTerebatur,  eo  quod  nec 
pane  nec  carne  vescebatur,  sed  tamen  vinoaliisque 
cibis  omnibu8frucbatur,et  «summam  abstinentiam 
in  deliciis  quaerebat.  »  Hic(3)ea  tempestate  collegit 


6rfB  in  pectore  prsferat.  Qui  vero  inde  voti  compos  ^  sibi  non  modicam  equitum  peditumque  multitudi» 


tngredi  Tolnerit,  inter  scapulas  retro  ponat.  Taies 
^uippe  bifaria  operatione  complebunt  illud  Domini 
prsceptnm,  quod  ipse  jubet  per  Evangelinm  :  ^iit 
nan  bajulat  crucem  suam  et  venit  posl  me^  non 
estmedignus  (Luc.  xiv,  27).  »  His  ita  complotis, 
unns  ex  cardinalibus,  nomine  Gregorius,  pro  om- 
nibns  terrae  prostratis  dixit  confessionem  suam, 
et  eic  omnes  pectora  sua  tundentes,  impetraverunt 
de  his  qua)malocommiserantabso]utionem,etfacta 
absolutione,  benedictionem  ;  et  benedictione  con- 
secnta,  ad  propria  remeandi  licentiam.  Et  ut  cun- 
etis  claresceret  fidelibus  quod  haec  via  a  Dco  non 
ab  bomine  sit  constitnta  (sicut  a  multis  postea  com- 
penmns]  ipso  die  quo  hsec  facta  et  dicta  sunt,fama 
prsconans  tantse  constitutionis  totum  commovitor- 


nem,  etiter  suum  direxit  per  Hungariam.  Associa- 
tur  autem  quidam  duci  Teutonicorum,nomine  Go- 
defrido,  qui  erat  Eustacbii  Boloniensis  comitis  fi- 
lius,  sed  officio  dignitatisdux  erat  Teutonicus.Hic 
vullu  elegans,  statura  proceru8,dulcis  eloquio,mo- 
ribus  egregius,et  in  tantum  lenis  ut  magis  in  semo- 
nachum  quam  militem  figuraret.  Hic  tamen,  cum 
hostem  sentiebat  adesse,  et  imminere  prsBlium, 
tunc  audaci  mente  concipiebat  animum,  et  quasl 
leo  frendcns  ad  nullius  pavebat  occursum.  Et  quas 
lorica  vel  clypeus  sustinere  posset  impetum  mucro- 
nis  iliius?  Hic  cum  fratribussuisEustachioet  Bal- 
duino,etmagnamanumilitumpeditumqueperHun- 
gariam  iter  arripuit.  Per  viam  scilicet,  quam  Garo- 
lus  Magnus,  incomparabilis  rex  Francorum,  olim 


bem,  ita  nt  etiam  in  maritimis  Occani  insuHs  di-  C  suo  exoroitui  fieri  usquead  Constantinopolim  pr»- 


rulgatum  esset,  quod  Hierosolymitanum  iter  in 
concilio  slc  stabilitum  fnisset.  Gloria  provenit  inde 
Christtanis  et  exultatio  ;  gentilibus  autem  Persis  et 
Arabiae  cultoribus,  mceror  et  trepidatio.His  additur 
animi  magnitudo,  illis  incutitur  pavor  et  mentis 
kebetudo  :  adeo  coelestis  tuha  percrepuit,quod  ubi- 
qtiegens  omnis  infesta  Ghristiano  nominiintremuit. 
Elucet  igitur  qnod  non  fuit  humanae  vocisofficium, 
fled  Spiritns  Domini  qui  replet  orbem  terrarum 
(Sap,  I,  7).  Ad  Bua  itaque  reversus  est  unusquisque 
kLiconim.  Et  Urbanus  papa,  in  crastinum  residere 
fscit  conventum  episcoporum  :  quibus  residentibus 
ac^pH  eonsIHum,  quem  praeponeret  tant®  multitu- 
dini  peregrinori  cupientium,quianondum  erat  inter 


cepit.  Primus  igitur  Petrus  Eremita  cum  suis,  et 
magna  gente  Alemannorum,  Gonstantinopolim  ve- 
nit  ;et  copiosam  Langobardorum  gentem,  multos- 
que  alios  ox  diversis  locorum  spatiis  aggregatos  in- 
venit.Quibus  imperator  licentiam  introcundi  civita- 
tem  nunquam  prsebuit ;  quia  virtutem  Ghristians 
militioe  et  maxime  Francorum  suspectam  semper 
habuit.  Idem  tamcn  mercatum  eis  habere  concede- 
bat,  quod  et  in  civitate  erat ;  prohibueratque  illis, 
ne  transirent  illud  vicini  aequoris  spatium  quod  vo* 
catur  Sancti  Georgii  6rachium,quoadusqueveniret 
formidabilis  exeroitus  Francorum.Turcorum  enlm 
infinitus  numerus  erat,  qui  adventum  illorum  be- 
stiali  mente  sitiebant.  In  quorum  manus  si  ipsi^ab- 


eoe  ftliquis  nominatorum  principum.  Universi  vero  j)  sentibus  Francorum  principibus,deveni8sent,siciit 


eiegemnt  Podiensem  cpiscopum  asserenteseum  re- 
buB  humaniB  ac  divinisvaldeesseidoneum^etutra- 
que  scientia  peritissimum,  suisque  in  actionibus 
miiltividum.  Hle  itaque,  licet  inviias,8uscepit  quasi 
alter  Moses  ducatum  ac  regimen  Dominici  populi, 
cum  benedictione  domini  papse  ac  totius  concilii. 
0  quot  diTersae  letatis  ac  potentiffi  seu  domesticae 
fkcultatis  homiheB  in  iilo  concilio  cruces  suscepe* 
ntnt^  et  vlam  sancti  eepulcri  spoponderunt :  Hinc 
divulgatum  est  ubique   terrarum  illud  concilium 


postea  rei  probavit  evontus,omnes  aequaliter  morti 
subjacerent.«Sedomni8  congregatio  hominum  qu» 
bono  auctore  non  gubernatur,  si  ei  languidum  ca- 
put  dominatur,  in  deterius  labitur  et  quolidie  lan- 
guescit,  et  a  salute  elongatur.  »  Propterea  et  hi, 
quia  prudentem  principem  qui  eorum  dominaretnr 
non  habebant^  reprchensibilia  opera  faciebanl.  Ec- 
clesias  enim  et  urbis  palatia  de8truebant,et  qnffi  in 
eis  erant  auferentes,  plumbum  quo  tegebantur  ab- 
strahebantf  et  Grfficis  vendebant.  Unde  imperatOFi 


NOTDL^  MARGINALES  MS.  COD. 


/3)  DiUL  prior  iiiceBdt,  nec  retro  poBtea  iaoessit. 


675 


AD  GODEFRIDTJM  APPEND.  IT.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


676 


Alexius  nomine,  vehementcr  iratus  fuit,  et  flequo-  A  ad  aquilonem  dcvenit.  Qui  vero  remanserunt,  nec 


reumSanctiGcorgii  Brachium  transmearc  praecepit; 
qui  ultra  progressi,  ducem  sibiclegerunt,et  quem- 
dam  Rainaldum  sibi  praeposuerunt ;  qui  licetprin- 
cipem  haberent,  eadem  tamen  rapinse  operaagere 
non  cessabant.  Nam  domos  quas  inveniebant  igni 
comburebant,et  ccclcsias  bonis  suis  et  facultatibus 
denudabant.  Sic  Nicomediam  usque  venerunt,  et 
inde  Romaniae  terram  intraverunt. 

CAPUT  IV. 
Tribus  igilur  diebusambulandoconsumptis,ultra 
Nicaeam  urbem  perrexerunt,  et  quoddam  castrum, 
cui  nomen  cr.iL  Exorogorgo,  gente  vacuum  invciic- 
runt ;  in  quod  intrantes  repereruntmagnam  ubcrta- 
tem  frumenti,  carnis  et  vini,omniumque  bonorum 


ChristianaB  fidei  titulum  mutare  volucrunt,  mortis 
exterminiura  pertulerunt. 

CAPUT  V. 
Igitur  cx  tota  illa  multitudine  occiderunt  Turci 
quos  volucrunt,  et  quos  libuit  (uti  placuit)captiva- 
verunt.  Quosdam  ad  signum  positos  sagittabant,et 
omni  ludibrio,  prout  eis  placuit,servos  Dei  contu- 
meliis  afficiebant,  et  illi  maluerunt  sic  occumbere 
gloriose  quam  negantes  fidcm  Dei,cum  eis  infelici- 
ter  vivere.  Deus  vero,  ut  credimus,  reccpit  eos  in 
septa  sempiterni  paradisi  sui,quoniam  noluerunta 
fide  sua  peregrinari.  Jam  quippe  diabolica  legio  vi- 
ctrix  exsultat,  et  contraPctrum  Eremitam,qui  erat 
in  quodam  castello^nomine  Civito,dimicat.Erat  au- 


quae  sunt  humanaj  vitae  sustentaculum.  Turci  vcro  |^  tem  illud  castrum  supra  Nicasam  civitatem  cousti- 
metu  Francorum  perterrili,longe  ab  illa  tcrra  seces-      tutum.  Contra  quod  Turci  dum  cursum  suum  diri- 


serant,  sed  tamcn  exploratores  suos  dimiserant,qui 
illis  advcntum  nostrorum  et  quomodo  se  haberent, 
nuntiarent.  Qui  ut  per  internuntios  compererunt, 
quod  venerant  rapere,  non  possidere ;  destruerc, 
non  retinere :  protinus  contra  illos  accurrcrunt,  et 
castellumin  quoerant,  obsidione  circumdoderunt. 
Erat  quippe  ingenslnumerus  illorum  et  copiosa  m  ul- 
titudo.  Ante  portam  castelli  eratpuleus,etjuxtaex 
altera  parte  fons  vivus  juxta  qucm  Rainaldusprin- 
ceps  Christianorum  exierat,  ct  insidiis  positis,  eo- 
rum  praistolabalur  adventum.  Turci  vero  nil  haesi- 
tantes  irruerunt  in  eum,et  multosquicum  eoerant 
occiderunt ;  alii  autem  in  castrum  fugerunt.Illi  au- 
tem  aquam  eis  omnino  abstulerunt,  et  in  magno 


gcrent,  obviaverunt  Waltero,  qui  erat  primiceriua 
et  signifer  agminis  Eremitai.  Sed  licet  milea  egre- 
gius  claruissct  tot  militiae  titulis,his  tamen  ommno 
rcsislere  non  valuit,  sed  tamen  pretiosam  morlem 
suam,  multo  Turcorum  sanguinc  commendavit.Ir- 
ruit  enim  in  illos  velut  ursus  esuriens  in  animalia, 
et  quos  in  occursum  invenit,  proslravit  et  vitapri- 
vavit.  Similiter  et  qui  cum  eo  erant  armati,  adhuc 
vivi  jam  necem  quani  erant  passuri  fortiter  vindi- 
cabant,  et  quandiu  eis  arma  valuerunt,  hostes  de 
victoria  nunquamtripudiaverunt.Sed  ibi  multitudo 
audaciam,  non  audaciamultitudinem  separavit,nisi 
quod  animositas  numerositatem  sextuplo  minnerit. 
Fractis  tandem  armis  et  non  animis,laudabili  mor- 


cruciatu  per  aquae  penuriam  Ghrislianos  imniise-  C  te  (5),  sic  in  bello,  sicut  pro  Deo,  vitam  terminave- 


runt.  Erat  autem  festivitas  S.  Michaelis,  quam  ve- 
nerari  debet  omnis  anima  fidelih.  Obscssi  autem  in 
tantam  sitis  angustiam  dcvenerunt,quod  venis  equo- 
rum  incisis  boumque  et  asinorum  aliarumquc  pecu- 
dum  sanguinem  elicicbantet  bibcbantiAlii  tcrram 
humectiorem  fodiebant,  et  sic  ori  apponebant,  ar- 
doremque  sitis  temperabaiit  iQuidam  urinam  suam 
in  vase,  aut  in  manibus  suis  mingebant ;  et  quod 
dictu  mirabile  [miserabile  ?]  est,  absorbebant.Quid 
plura?  Nullum  erat  vita3  solatium,  nisi  sola  mors 
pereuntibus  erat  subsidium.  Tandcm  princeps  illo- 
rum  Rainaldus  (4)cum  Turcis  furtivum  iniit  foedus 
malens  temporalem  vitam  retinere  quam  pro  Chri- 
sto  mortem  in  tali  martyrio  subire.Dispositis  ilaque 


runt,  eosquc  in  sortem  coclitum  angeiici  spiritus 
transtulerunt.  Tunc  primum  Turci,revoluti8  cada- 
vcribus  suorum,  cognovcrunt,quodcumquibuspu- 
gnaverunt,fuerunt  Franci.llis  ita  patratis  pars Tur- 
corum  cucurrit  ad  castra  Christianorum ;  ct  ibi 
unum  presbyterum  misstxm  celebranteminvenerunt, 
quem  ante  altare  detruncaverunt  (6).  0  felix  felicis 
presbyteri  martyrium,  cui  praebuit  ducatum  Domi- 
nici  corporis  viaticum  I  Similiter  quotquot  invene- 
runt,  aut  occiderunt  aut  abduxerunt.  Petrus  vero 
Eremita  abierat,  et  Constantinopolim  remeaverat. 
In  castello  autem  quod  supra  memoravimus,  cui 
nomen  Civito,  remanserat  Christianorum  plurima 
multitudo  ;  et  qui  decattris  sive  de  prffilio  vivieva- 


agminibus  sui8,simulavit  cumadversariisinirecon-  j)  serant,rctro  ad  illud  castellum  confluxerant ;  quos 


gressionem,sed  mox  utexiit,fecit  ad  illos  cum  mul- 
tis  aliis  digressionem.Heu  !heu  !  meticulosus  miles 
non  ab  austro,  sed  ab  aquilone  progressus,  quam 
enerviter  et  effeminate  pro  coclcsti  rcge  et  regnodi- 
micavit  !Qui  necdum  vel  levi  stipula  tactus,  mar- 
tyrium  subire  perhorruit ;  et  fidei  Christiana3  pro- 
fessionem,  sanus,  eques,  et  armatus,  abdicavit ! 
Jureigitur  apudDeum  evanescentis  gloriiejacturam 


Turci  insequentes,strues  lignorum.ut  nostros  com- 
burerent,  cireumposuerunt.  Sed  qui  obsessi  erant 
de  tuitione  vitaB  solliciti,  ignem  in  strues,  immise- 
runt,  et  Dei  nutu  flante  vento,pIerosquedehostibus 
combusscrunt.Turci  tandem  illos  vi  comprehende- 
runt,  ctsecundumludibriumsuum  variis poenarum 
generibus  affectos,alios  occiderunt,alios  in  captivi- 
tatem  vendiderunt.  Qui  tamen  aliquo  casu  seu  in- 
genio  evaserunt,  ad  Brachium  S.   Georgii  reversi 


promeruit,et  in  sortem  illiusquisedem  suam  clcgit 

NOTUL^  MARGINALES  MS.  COD. 
(4)  Nec  leviter  tactus,  Rainaldus  apostata  factus,         (5)  Haec  mors  Wolteri  debet  pretiosa  videri. 
Abjurando  Deum,  se  probat  esse  reum.  (6;  Sic  et  presbyleri  mors  higus  debet  baben. 


677  ROBERTI  MONACIU  IIIST.^HIEROSOL. —LIB.  II.  078 

8unt,  et  jubente  nequissimo  imperalore  Constanti-  A  coraparavit.  His  ita  gestis,  huiQ  narrationi  termi- 
nopolim  regressi  sunt.  Imperator  quidcm  cum  suis  num  ponamus,  et  stylum  retro  convertcntes,  quo- 
Grscis  de  victoria  Turcorum  exsultavit,  et  omnia  modo  illuc  convenerit  nostra  gens  Fraacorum^  ei 
arma  nostrorum,  ut  eos  inermes  redderet,  callide      cum  quibus  principibus,  disscramus. 

EXPLIGIT  LIBER  PRIMUS. 

INCIPIT  LIBER  SECUNDUS. 

CAPUT  PRIMUM.  usque  pervenerunt.  Et,  o  gloriosa  Christi  militia, 

(7)  Intereadum  hsc  aguntur,de  remotis  occiden-  quam  non  potuerunt  continere  tam  spatioss  urbis 

taliumpdrtibus,aparteaquilonisexcitavitDominu8  intra  incolatus  sui  spalia  vel  domicilia!  et  ob  hoc 

coraites  duos,  quibus  unum  nomen,  una  consangui-  multi  extra  urbem   ex  principibus  sua  fixere  ten- 

nitas,  xqua  polestas,  idem   et   armis   ct   animis,  toria,  Ibi  aliquot  diebus  commorantes,  loca  sancta 

etiam   gloria  consulatus  compares,  Northmannus  peregrina  consuetudine   perambulaverunt ,  et  se 

scilicet  et  Flandrensis  comes,  cum  quibus  Hugo  sanctorum  apostolorum,  aliorumque  meritis  ac 
Magnus,  frater  Philippi  regis  Francorum,  qui  ipso  [j  precibas  commendaverunt.  Ac  sic  apostolica  bene- 

tempore  Franciam  suo  subjugabatimperio.  nicho-  dictione   pcrccpta,  ab   urbe   discesserunt,  et   per 

nestate  morum,  et  elegantia  corporis,  et  animi  vir-  Apuliam  suas  acies  direxerunt. 

tute,  regalem  de  qua  ortus  erat  commendabat  pro-  CAPUT  II. 

sapiam.  Cum  quo  et  Stephanus  Carnotensis  comes,  Cum  vero  sic  incederent,  rumor  tanti  exercitus 

qui  a  bonis  initiis  pravos  deinceps  obtinuit  exitus.  ad  aures  cujusdam  terrae  illius  principispervenit(8), 

0  quam  alii  innumeri  optimates  et  minoris  iams  nomine   Boamundi,  qui   tunc   erat   in   obsidione 

consules,  cum  his  sunt  associati  tam  ejusdem  Fran-  Malphi  super  littus  Scaphardi  pelagi  constituti.  Qai 

ci»  quam  megoris  et  minoris  Britanniae !  A  parte  boc  audiens,  fecit  inquiri  quibus  principibus  tantus 

australi  mota  sunt   castra   Podiensis   episcopi,  et  exercitus  regatur,  quibus  armis  munialur,  quo  or- 

comitis  Sancti  iEgidii,  nomine  Raimundi.  Vir  iste  dine  incedant,  utrum  rapere  venerant,  aut  sibi  ne- 

cum  prsdives  esset,  et  temporalibus  bonis  locuple-  cessaria  compararent.  Cui  ab  inquisitoribus  rela- 

tatus,  omnia  sua  vendidit,  et  viam  deliberationis  tum  est  de  principibus,  quod  Hugo  Magnus,  Phi- 

sancti  sepulcri  arripuit.  Ecce  praesentialiter  nunc  Hppi  regis  Francorum  germanus,  signifer  et  dux 

videmus  in  re,  quod  olim  Dominus  promisit  per  sit  tantae  militiae,  Robertus  comes  Northmannus, 
os  Isaiae  prophet».  Ait  enim  :  Noli  timere,  ^uia  ^  Robertus  comes  Flandrensis,  Stephanus  comes 
ego  tecwn  sum.  Ab  aquilone  adducam  semen  tuum,  ^  Carnulensis,  Raimundus  comes  Sancti  ^Egidii,  et 

et  ab  occidente  congregabo  te,  Dicam  Aquiloni :  Da;  episcopus  Podiensis  duces  erant  et  domini.  Exer- 

et  Austro  :  Noli  prohibere   :  affer  filios  ineos  de  citus  autem  sic  devote  et  seriatim  procedebat,  quia 

longinquo,  et  filias  meas   ab   extremis  terrse  (Isa,  cui  nocuerit  nullus  crat.  Arma  equitum  tam  idonea 

XLiii;  5,  6;  Psal,  lxvii,  5).  Nunc,  ut  videmus,  filii  erant,  quia  in  tanto  procinctu  militiae  Dei  conve- 

Dei   et  filiae,  Hierosolymam  tendunt  ab  extromis  niebat.  Nam  quis  carneus  oeulus  loricarum,  aut 

terrae;  auster  et  aquilo  nutritos  suos  non  audent  galearum,  aut  scutorum,  aut  laneearum,  sole  ra- 

prohibere.    Revera   nunc   Dominus   ascendit  super  dianle,  ferre  poterat  intuitum !  Pedites  yero  omni 

occasum,  quoniam   requiescit  in   animabus   occi-  genere  telorum  sic  praemuniti  sunt,  quia  si  obviam 

dentalium.  Nunc  occidens  illustrare  parat  orien-  sibi  veniret,  omni  orienti  terrorem  incuterent.  Et 

tcm,  et  novis  sideribus  suis  excitatis,  qua  premeba-  cum  sic  telis  et  armis  accingantur,  tamen  ut  inermes 

tur,  depellere  caBcitatem.  Et  cum  inter  tanta  agmi-  peregrini  necessaria  sibi  mercantur.  Quae  cum  au- 

na   enitesceret   terribilis   fulgor   armorum,    hunc  disset  vir  circumspectus  et  divitiis  opulentissimns, 

tamen  reverberaret,  si  intueri  posset,  splendor  ani.  talia  verba  protulit  coram  omnibus :«  Gratias  agere 

morum.  Hi  ad  bellum  unanimiter  incedunt,  non  ut  I^^o  omnes  debemus,  qui  in  sua  potestate  habet 
fugiant,  sed  ut  aut   moriantur,  aut  vincant.  Mori  D  omnium  corda  et  quo  vult  inclinat  ea.  Quis  enim 

quippe  nullum  vitaB  credunt  dispendium;  vincere  tot  principes,  tantum  populumin  unum  colIegi»setj 

vero  divini  Bubsidii  est  praBconium.  Hi  ergo  memo-  nisi  eorum  mentibus  ipse  praesideret?^  Cumque 

rati  principes,  quos  supra  diximus,  satis  congruo  requireret  quod  signum  gestarent  peregrinationis, 

tempore  de  suis  sedibus  exierunt,  sed  natale  solum  didicit,  quod  aut  in  fronte  aut  in  scapulis  dextris 

transeuntes,  diverso  tempore  et  itinere  transalpi-  signum   ferebant   sanctae   crucis.  Cum   vero   per 

naverunt.  Itaque  per  Italiam  iter  direxerunt,  et  di-  campos  discurrendo  beliico  usui  se  exercerent,  et 

vina  praeeunte  custodia,  secundo  appulsu  Romam  jocando  invicem  alter  in  alterum  hastas  vibrarent, 

NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 

(7)  Agmina  conveniunt,  numerosague  millia  fiunt.  Pro  quo  sic  patriam  respuerant  propriam. 

Quorum  tu  proceres,  si  consociari  videres,  (8)  Circuiens  mundum  rumor  venit  ad  Boamuo- 

Agmen  tam  pulcnim;  laudares  jure  sepulchrum  [dum, 


679 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  JI.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


MO 


onnes  una  voce   clamabant   dicentes  :  Deus  vuU,  A  qnoniam  ducem  Godefridum  cum  magno  exercitn 


Dens  vult  (9).  Et  hoc  signum  erat  bellici  clamoris 

ipsorum.  Et  cum  baec  iterum  audiret  vir  prudens 

et  mente  capax,  magis  ac  magis  in  Dco  cxsultavit, 

quia  omnia  haec  non  tantum  esse  hominum  intei- 

lexit.  Qui  statim  eadem  devotione  succensus,  duo 

pretiosa  pallia  jussit  afferri,et  ex  eis  corrigiatim 

incisis  praccepit  cruces  ficri.  Tunc  dixit  omnibus 

tam  peditibus,  quam  militibus  :  «  Si  quis  est  Do- 

mini,  jungatur  mihi.  0  milites  nunc  mei,  estote 

Dei;  et  viam  sancti  sepulcri  mecum  incipite;  et  quae 

mca  sunt,  u(  vestra,  assumite.  Nonnc  et  cos  Fran- 

cigenae  sumus?  Nonne  parentes  nostri  de  Francia 

vcnerunt,  et  terram  hanc  militaribus   armis   sibi 

mancipaverunt?  Proh  dedecus !  Ibunt  consanguinei 

et  fratres  nostri  sine  nobis  ad  martyrium,  imo  ad      duobus  diebu 

paradisum!  In  omnibus  futuris  tcmporibus  debct      voluit  extra  u 

ascribi  tam  nobis  quam  liberis  nostris  retrograda 

animi  inopii,  si,  nobis  absentibus,  agitur  haec  di- 

vina  militia.»  (10)  Et  cum  his  ct  istis  similibus  ani- 

mosus  miles  finera  daret,  omnes  clamaverunt  qui 

adcrant,  dicentes  :  «  Nos  tccum  ibimus  et  absque 

retractatione  viam  S.  sepulcri  promittimus.  »  Tunc 

vir  sapiens  et  astulus  cruces  jussit   alTcTri,  quas 

prfficeperat  fieri.  Quibus  allatis  dixit  :  «  Si  dictis 

vestris  facta  unire  vultis,  de  crucibus  istis  unu- 

squisque  accipiat  unam  :  et  acceptio  crucis,  spon 

810  viae  fiat.  »  Tunc  tot  ad  accipiendum  confluxc- 

punt,  ut  multis   accipcre  aflectantibus  cruces  de- 

fuerint.  Audientes  igitur  optimates  Apuliae,  et  Ca- 

labriffi,  et  Siciliae  (ll),quod  Boamundus  crucem  viae 


repererunt.  Flere  pra  gaudio  potuit,  qui  Hugoncm 

Magnum  et  ducem  Godefridum  invicem  amplexari 

et  osculari  conspexit  Gaudet  Hugo  Magnua  se  fuisse 

comprehensum,quia  meruit  hac  occasione  adduci 

ad  duccm  Godefridum.Gaudetdux,quiaampIexatur 

pracordialem  amicum  et  cognatum  suum  et  totius 

generositatis  nobilem  virum.Gaudet  alter  in  altero 

innovatum  fGedus  amicitiae,  et  antiqu»  familiari^ 

tatis,  et  quod  in  utroque  inerat  insignc  decua  pro- 

bitatis.  In  his  duobus  viris  primo  denudataB  sunt 

fraudes  imperatoris,  sicut  mox  sequentia  decla- 

rabunt.  Dux  Godcfridus  prior  omnium  Francorum 

principum  Gonstantinopolim   venit  (13),  quia   per 

Hungariam  recto  grcssu  profectus  est.  Venit  atque 

ebus   ante   Natale   Domini,  et  bospitari 

rbem;  sed  subdolus  imperator  eum 

inter  suburbana  recepit.  Speravit  interim  dux  ibi 

socurum  remanere  se  posse,  donec  venirent  agmina 

gcnlis  Francigena}.  Etcum  per  aHquotdies  mittere 

ccepit  clientcs  suos  ad  comparanda  necessaria,  do- 

losus  impcralor  praiccpit  Turcopolis  suis  et  Pin- 

cenatibus,  ut  in  insidiis    positi    eos   invaderent  et 

occidcrent.  Sed    Balduinus^  frnter   ducis,  cognita 

eorum  nequitia,  occultavit  se,  ct  eorum  praevenit 

insidias,  quiadum  suos  sequcrentur  ut  occiderent, 

forti  animo  et  virili  impetu  illos  invasit,  et  sic,  Deo 

juvante,  illos  superavit,  pluresque  ex  eis  occidit,  et 

caplos  fratri  suo  duci  praesentavit.  Quod  cum  au- 

disset  imperator,  iratus  est,  quia  cognovit  denuda- 

tas  cssc  Francis  dolositates  et  insidias  suas.  Dux, 


S.  sepulcri  susceperat,  omnes  ad  eum   confluunt,  C  ut  cognovit  erga  se  suosquc  imperatorem  iratum 


et  tam  mediocres  quam  potentes,  sencs  quam 
juvenes,  servi  quam  domini,viam  S.  sepulcri  pro- 
mittunt.  Dux  vero  Apuliae,  ut  haec  vidit  et  audivit, 
vehementerindoluit^quoi^iamsoluscumparvulisac 
mulieribus  in  ducatu  suo  remanere  portimuit  (12). 
Erat  autem  dux  ille  frater  Boamundi,  uterque  filii 
scilicet  Roberti  Wischardi.  Dum  vcro  Boamundus 
viae  necessaria  paravit,  Francigenae  ad  marinos 
portuspervenerunt :  alii  scilicetad  Brundosium,>aIii 
ad  Barim,  alii  Otrentum  mare  intraverunt.  Hugo 
siquidem  Magnus,  et  Wilermus  Marchisi  filius,  in 
portu  Barim  mare  intraverunt,  et  Durachium  usque 
navigaverunt.  Quos  ut  deprchendit  adesse  dux  loci 
illiu8,captusiniquacogitatione,ilIoscontinuoju8sit 
apprehendi,et  apprehensos  Constantinopolim  trans-  jj 
duci.  Edixerat  enim  subdolus  imperator,  ut  omncs 
Hierosolymitani  caperentur,  et  ad  se  Constantino- 
polim  ducerentur.  Volebat  namque,  ut  omnes  sibi 
fidelitatem  faccrent,  ut  scilicet  suum  esset  quidquid 
per  arma  acquirerent.  Sed  deprehensi,  cum  ad  ur- 
bem  venerunt,  magnum  sibi  solatium  invenerunt, 


esse,  de  suburbanis  illius  exivit,  et  extra  urbem 
sua  tentoria  fixit.  Sole  igitur  occidente,  cum  nox 
superficiem  terrae  cooperuisset,  satellites  impcra- 
toris  prajsumpserunt  ducem  invadere,  sed  divina 
adminiculante  gratia,  cum  magno  sui  detrimcnto, 
vix  manus  illius  potuerunt  evadere.  Alter  in  alterum 
irruit,  scd  altcr  altero  praistantior  fuit;  dux  cum 
suis  frendens  ut  leo,  illos  cito  di^pcrsit,  et  septem 
occidit,  ca^tcros  insecutus  usque  ad  portam  civi- 
tatis  (14).  Dux  inde  ad  tentoria  sua  rediit,  et  quie- 
tus  deincops  mansit.  Imperator  autem  pacem  ab  eo 
per  internuntios  quaesivit,  et  tandem  impetravit, 
et  mercatum  ei  et  suae  genti,  sicut  in  civitate  erat^ 
habere  permisit. 

Interca  gensGallicana  ccepit  appropinquare  rcgiae 
civitati,  Podiensis  episcopus,  et  comes  S.  iEgidii, 
comites  quoque  Northmannus,  Flandrensis,  et 
Stephanus  Carnutensis.  Dum  haec  itaque  aguntur, 
ut  diximus,  prospero  successu  Boamundus  Apu- 
liensis,  paratis  suis  stipendiis  tanto  itineri  congru- 
entibus,   mare  intravit,  et  in  Bulgariam  regionem 


NOTUL^  MARGINALES  MS.  COD. 


(9)  Sed  tali  voto  clammatur  pectore  toto. 
CiO)  Militias  pondus,  non  respuit  hoc  Boamundus. 
flij  Huic  Calabrs  gentes  sociantur  ct  Apulienses. 
[i2)  His  fieri  pro^dux  sprevit  tamen  Apuliae  dux. 


(13)  Dux  quoque  regalem  primus  pervenit  ad  ur- 

[bem. 

(14)  Francigenae  gentes,  urbi  aimul  advenientes, 
Terrorem  mortis  prcetendunt  oompatriotia. 


681 


nOteEHT!  MONACHI  IIIST.  llIEriOSOL.  —  LfB.  11. 


6^2 


transnavigavityCum  quoerantnobilissimi  principes, 
Tancredus  videlicet  nepos  suus,  et  Marchisi  fllius 
Richardus  princep8,et  omnes  terraB  illius  optimates^ 
qni  tantam  in  Bulgaria  copiam  repererunt,  quod  a 
fructu  frumenti,  vini  et  olei  omnes  multiplicati 
sunt.  Deinde  desoendentes  in  vallem  Androno- 
polis  ibi  tandiu  quietaverunt,  quousque  omnes 
transfretaverunt.  lUic  Boamundus  vir  prudens  com- 
minatus  est  suo  exercitui,  ne  aliquis  aliquid  alicui 
violenter  auferret,  sed  unusquisque  quodsibi  com- 
petebat  compararet.  Tandem  transfretatis  omnibus, 
in  quamdam  regionem  intraverunt,  bonis  omnibus 
uberrimam,  et  de  villa  in  villam,  de  castello  in 
castellum,  de  civitate  in  civitatem  progredientes, 
Castoriam  pervenerunt^  et  ibi  solemnitatem  Domi- 
nies  Nativiiatis  celebraverunt,  et  per  diesplurimos 
dictaverunt.  Cumque  forum  rerum  venalium  ab 
indigenis  qusrerent,  impetrare  nequiverunt,  quo« 
niam  omnes  afacie  eorum  confugiebant,sstimantes 
nostros  advenisse  causa  prsdandi,etomnem  terram 
depopulandi.  Ideo  nostri  compulsi  sunt  ciborum 
inopia,  rapere,  pr»dari,  oves,  boves.  arietes, 
hircos,  porcos,  et  quae  usui  ciborum  erant  utilia. 
Egressi  de  Castoria  venerunt  in  Palagoniam,  iu  qua 
eratquoddam  castrum  hflBreticorum,  quod  undique 
aggressisunt,etcrepantibusbuccinis,ettclisacsagit- 
tis  volantibus  illico  ceperunt,  et  spoliatum  omnibus 
bonis^cumsuishabitatoribusignicombusserunt.Nec 
ideisinjuriacontigit,quiaillorumdetestabilissermo 
utcancer  serpebat;jamque  circumjacentesregiones 
8uo  pravo  dogmate  fcedaverat,  sicut  et  ipsos  a  recta 
fide  sua  foBda  intentio  abstulerat.  Denique  in  crasti- 
num  ad  flumen  Bardarum  venientes,  pluresipsodie 
transierunty  alii  vcro  qui  sole  stante  transire  nequi- 
verant,  remanserunt.  In  crastinum  illos  qui  reman- 
serant,  invadit  exorcitus  imperatoris  (15)^  summo 
diiucuio  aurora  jam  lucescente,  et  omnes  occidere 
aut  captos  vinctosque  abducere,  in  animo  habe- 
bant.  Quibus  dum  nostri  fortiter  resisterent,rumor 
pervenit  ad  aures  Boamundi  et  Tancredi.  Tancrc- 
dus  vero  non  diu  ferens  suos  ita  injuriis  affici,  equo 
volitans  ad  flumen  rediit,  et  secum  equo  et  armis 
in  illud  injecit,  eumque  duo  millia  equitum  sunt 
'insecuti.  Qui  protinus  advenientes  invenerunt  Tur- 
copolas  et  Pincenatos  cum  eis  dimicantes,  in  quos 
subitOyUt  efiVenati  irruentes,  multos  neoi  dederunt, 
etpiures  captos  in  vincula  conjecerunt,  et  lorisirre- 
titos  ad  Boamundum  adduxerunt.Quos  ut  vidit^Deo 
gratias  egit,  et  hilari  vultu  subridens,  eisperinter- 
pretem  dlxit :  <c  Gens  male  sana,  quare  quffiritis 
occidere  gentem  nostram  et  Dei  ?  nos  sumus  Chri- 
sUante  fldei  consortes  et  domestici,  et  peregrini  mi- 
lites  S.  sepulcri.  Nos  neminem  vestrum  qusrimus 
lasdere,  nec  imperatori  vestro  molimur  aliquid  au- 
ferre.  »  Ad  hsc  iili  respondentes  dixcrunt :  «  Do- 


A  mine,  conductitii  milites  sumusimperatoris,  etdo- 
nativa  nostra  promereri  ab  oo  desideramus.  Quo 
ei  libet  vadimus,  quo  prflecipit  facimus,  et  magis 
illi  quam  Deo  obedimus.  Nos  tamcn  bene  recogno- 
scimus  quod  magis  oportet  obedire  Deo  quam  homi' 
nibus  (Act.  v,  29).  Imperator  noster  magis  perborre- 
scit  agmina  vestra  quam  cceli  fulmina,  quia  plus 
intelligitvos  velle  eum  regno  suo  privare  quam  velle 
peregrinari,  etideo  non  cessat  malum  ergavosma- 
chinari.  Sed  propter  Deum,  oujus  peregrini  et  mili- 
tes  estis,  dignemini  nostri  misereri.»  Ad  haBO  verba 
vir  egregius  commotus  spiritu  misericordiaB,condo- 
navit  eis  vitam  et  illssos  abire  permisit.  Et  dum 
sic  laeto  successu  procederet,  Francorum  exeroitus 
Constantinopolimconvenerat,  etejus  preestolabatur 

^  adventum,  quem  audierat  illic  in  proximo  aifutu- 
rum.  Imperator  autem  oum  vidisset  castra  Dei  un- 
dique  sic  affluere,  et  exercitum  suum,quem  miserat 
contra  Boamundum^  sic  dissipatum  esse,  exsstuans 
animo  coepit  admodum  anxiari,  et  fraudulentffi  co- 
gitationesin  corde  ejus  versari  (16).  Tandem  simu- 
lavit  animum,  et  quasi  deejus  adventu  gratulabun- 
dus  esset,  misit  obviam  Boamundo,  qui  eum  per 
civitates  ct  castella  sua  gratanter  exciperent,  et  ad 
sc  cum  bonorificentia  conducerent. Compertum  vcro 
nostri  habebant  quod  non  agebat  hoc  de  aliquo 
famulatu  amicitifle,  sed  secreta  oordis  simulatione. 
Indigenae  autem  terr»  illius,  accepto  imperatoris 
imperiOyCatervatim  victui  necessaria  conferebantet 
pretio  satis  competenti  vendebant.  Sicque  venienles 
adcivitatem,  qu»  Susa  memoratur,  Boamundus  ibi 

C  suum  dimisit  exercitum,  et  Constantinopolim  cum 
paucis  perrexit  ad  imperatoris  colloquium.  Tancre- 
dusautemremansitduxetoustos  exercitus,  etnoluffvrv 
ibi  diutius  manere,  quia  extranei  ibi  erant  cibi  quos 
sibi  oportebat  emere,  eteduxiteos  seorsum  in  val- 
lem  satis  omnibus  bonis  uberrimam  et  corporali- 
bus  incrementis  satis  opimam. 

CAPUT  III. 
Interea  Boamundus  dumadventaret  civitati,Fran- 
corum  exercitus  pars  maxima  venit  ei  obviam,etuna- 
nimiter  receperunt  eum,  sicut  mater  unicum  filium. 
Boamundus  autem  ut  conspicatus  est  tot  consuleSt 
tot  duces,  tot  optimates  obviam  sibi  occurrerer:  ia 
ccelum  manus  erigens,  obortis  pr«  gaudio  lacrymis, 
flevit  uberrime,  et  osculatis  pluribus,  vix  tandem 

Q  repressis  singultibus,  ut  loqui  potuit,  sufl^usus  ora 
fletibus  in  haec  verba  exorsus  est  fari  (17) :  «  0  bel- 
latores  Dei  et  indeficientes  peregrini  sancti  sepulcri, 
quis  ad  haec  peregrina  loca  vos  adduxit,  nisi  ille  qui 
filiosIsraelex^gyptopermareRubrumsiccovestigio 
transduxit?  Quis  alius  inseruit  vobis  animum  ut  re- 
linqueretis  possessiones  vestras,  et  natale  solum  ? 
Cognatos  et  affines,  conjuges  et  liberos  abdicastis, 
imo  et  omni  corporea  voluptati  renuntiastis.  Nuno 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 


(15)  Invadii  nostros  exercitus  imperatpris. 

(16)  Utque  Boamundus  nostris  est  associatuSi 

Patml.  CLV. 


Rex  fuit  insanus  Gonstantinopolitanus.         , 
(17)  Verba  Boamundi  non  laudant  prosperamundi, 

SS 


683 


Ai)  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACHO. 


684    . 


itcium  secundo  rcgencrati  eslis,  \)cr  conlVpf;ionrm  A  "  AK-xio    inii^cralcri  jnro,  (\v.n(\  nnn([uani  pcr  ine 


scilicet  et  poenitentiam,  quam  quotidie  duris  labo- 
ribus  exhibetis.  0  feliccs  qui  in  tnli  opore  deficient; 
qui  ante  visuri  sunt  paradisum  (juam  patriam 
suam  (18).  0  ordo  militum,  nunc  torque  quaterque 
beatus,  qui  huc  usque  fuisti  homicidii  sanguinode- 
turpatus,  nunc  sanctorum  sudoribus  compar  marty- 
rum  ccelesti  es  diademate  laurcatus.  llucusqne  ex- 
stitisti  incitamentum  irae  Doi.  Nunc  voro  reconcilia- 
tio  gratias  ipsius,  et  propugnaculum  fidei  suae.  Qua- 
propter,  invicti  railites,  quia  nunc  primum  in^^ccpi- 
mus  Deo  militare,  non  gloriemur  in  viribus  sivo  in 
armis  nostris,  sed  in  Deo  potentissimo  omnium, 
quoniam  ipsius  est  bellum  nostrum,  ct  ipse  domi- 
nabitur  gentibus.»  Boamundus  cum  hrecetpluraid 


aut  per  meos  vitam  aut  honorem  amittet,  aut  quid- 
quid  hodie  juste  aut  injuste  possidet.  »  llanc  illi 
fiduciam  juraviletimperatoracquievit  ;juravitdein- 
deidem  imperator  diccns(19):  «Kgo  Alexius  impera- 
tor  juro  llngoni  Magno  et  Godcfrido  duci,  cajteris 
qui  hic  astnnt  Franf^orum  principibus,  quod  nun- 
quaminvitamoainjuriaborulhimpcrogrinumsancti 
sopulcri,  nul  permittam  injuriari,et  quod  cumillis 
porgam  in  bellicis  negotiis,etpropossemoomorca- 
tum  suflicionlom  illis  condnci  faciam.  »  Nemo  nii- 
rotur  quod  tot  et  tam  nobiles  Franci,  quasi  coacti 
hominium  fecorunt,quoniam  si  res  ex  rationo  pen- 
sotur,  quia  vcro  coacti  fuerint  invenietur.  Inlraturi 
enim  orant  terram  desortam  et  inviam,  torram  ab 


genus  prffitenderct,  conciliavit  in  se  animos  audicn-  p  omnihus  bonis  prorsus   alienam,  ct  sciobant  qui 


tium,  et  magnam  gratiam  invenitinconspoctu  om- 
nium.  Tunc  omnes  cum  eo  ad  civitatcm  vcnerunt, 
ct  ad  hospitium  suum,  quod  ei  imperator  pra?pa- 
rari  juHserat  cxtra  urbem,  dcduxerunt.  Subdolus 
itaque  imperator  vidcns  crescere  castra  Dei,  et  de 
die  in  diem  augmentari,  inops  animi,  expors  sen- 
SU8,  pauper  consilii,  ira  vchementi  ccRpit  inflam- 
mari.  Nesciebat  quid  ageret,  quo  se  vertoret,quor- 
sum,  si  eum  urgeret  necessitas,  fugeret.  Timebat 
enim  ne  tantus  et  tantorum  exercitus  insoconsur- 
geret.  «  Mens  enim  fraude  plona  scnipcr  auxiatur, 
etest  soliicita,  et  quod  machinatur  aUeri,portime- 
scit  sempcr  sibi  machinari.  »  Sed  nostri  hoc  pror- 
Bus  non  quaerebant.quia  contraChristianosprffiliari 
nolebant.Tandem  jussitad  se  vocari  Boamundum, 


«  diurnum  laborcm  ferro  non  sufficit,  cui  victus 
quotidianus  deficit.»  Pro  hujusmodi  angaria,  facta 
fuit  hnjc  hominii  pactio  ;  scd  in  mcnto  imperatoris 
8(^mpcr  mansit  fraudulonta  facrtio.  Et  bcne  compotc- 
rot  hominii  r;ita  conciliatio,  si  apud  impcratorem 
foret  integrrc  (Idci  apsertio.  Sed  quidquid  stipulavit, 
totum  cum  vcrbo  cxinanivit,  maluitquo  perjnrJI 
noxam  incurrero  qnam  gontem  Francorum  a  suis 
finibns  non  clongare. 

CAPUT  IV. 
Scd  no  omnino  videamur  ut  clingues  pr.-plcrieso 
urbom  rngiam,  loqnamnr  aliquid  de  oa,  quoniani 
disf^onum  non  vldctur  ab  historia.  Legimus  in  qua- 
dam  historia  quod  Constantinus  imporator  Roma- 
nus,  cum  quadam  nocte  in  civitate  quae  Hyzantium 


etcum  iiloetcum  Grcccis  suis  hujuscemodi  habuit  C  mcmoratur,  ohdormisset,  visionem  vidit  (20),  quae 


consilium.  Requisivit  a  nostris,  ut  sibi  principea 
exercitus  facerent  hominium,  id  est,  securitatem 
pacis,  et  ipse  conduceret  eis  per  desertas  regiones 
quas  ingressuri  erant  forum  rorum  venialium  om- 
nium,  et  in  omnibus  bellicis  negotiis  sui  praesen- 
tiam,  et  suae  gentis  auxilium  ;juraret  etiam  genera- 
liter  omnibus  quod  omnia  quibus  indigebant  in  ar- 
mis  et  vestimentis,  ipse  supplcret,  ncc  amplius  ulli 
peregrino  sancti  sepulcri  noceret,  aut  noceri  con- 
sentiret.  Hoc  consilium  cum  detcctum  fuisset,  pla- 
cuit  in  cordibus  fere  omnium,  quoniam  plerosque 
augebat  necessitas  rerum  temporalium.  Fecorunt 
jgitur  ei  cum  sacramento  hoc  hominium  tali  condi- 
tione,  ut  tandiu  duraret,quandiu  ipsc  porseverasset 


in  hunc  modum  ci  apparuit.  Anus  qua?dam  veste 
dissipata  ct  quasi  semicinclis  circumsopta,  venie- 
bat  ad  cum,et  sune  opis  flagitabat  subsidium.  Vestcm 
exigobat  qua  inducretur,cooporturamquategoretur, 
alimoniam  qua  pascoretur ;  promisitquo  ei  rex  con- 
tinno  se  subvenlurum,  et  indubitanter  postulata 
collalurum.  Et  sic  visio  disparuit,  Tunc  virpoten- 
tissimus  somno  excitus,cum  in  corde  suoquaenam 
ossot  visio  haic  vorsaretur  divino  nutu  intollcxit,ci- 
vitatom  ipsam  in  qua  erat  auxilium  quffirere  ct  se 
in  molius  restitui  peroptare.  Sicque  Coiiotantinus  a 
fundamentis  illam  crcxit,  et  de  suo  nomine  Constan- 
tinopolim  appcllavit,  quam  Romae  mo^nibus  altis, 
fledificiorum  slrurlura  nobili  coaequavit  et  pari  glo- 


in    sacramento   suo  et   promissionc.  Comes  vero  J)  riaet  honore  lorreno  sublimem  reddidit:qu€B  «sicut 


Sancti  ^Egidii  cum  requisitus  fuisset  de  hominio,  id 
nullatenus  facere  voluit,  sed  si  ei  credcretur,  tota 
oivitas  cum  suis  habitaloribus  et  ipso  imperatore 
destrueretur.  Sed  non  erat  ratio  ut  tam  regia  civi- 
tas,  tantffique  Deo  sacratae  destruerentur  ecclcsiae, 
ct  tot  sanrtorum  rorpora  autigne  crcmarentur,aut 
suis  sedibus  viduaroiitur  Tandem  comes  sancti 
iEgidii  aliorum  suasionibus  ovictus,assensumprai- 
buit,  et  in  ha;c  verba  ei  fidelitatom  promisit  dicens  : 


lloma  est  caput  occidentis,  ita  et  illa  civitas  debet 
esse  Orientis.  »  Est  autem  sita  inter  Adriaticum 
niare  et  illud  quod  nuno  vocatur  Brachium  Sancti 
rioorgii,  supra  quod  mcenia  civilatis  lucata  sunt. 
Haec  prae  cunctis  aliis  urbibus  fccunda  est  pingui 
agro  et  omni  marinarum  divitiarum  mcrcimonio. 
Hanc  itaque  divino  nutu  conditam  nemo  dubitet, 
quoniam  prajvidit  Dcus  quod  erat  futurum  quod 
nos  modo  videmus  impletum.  Nisi  enim  talis  con- 


NOTUL.f:  MARGINALES  MS.  COD. 
(i8|  Militiamqueparum  non  laudat  Christicolarum.  Jurat  ot  abjurat,  (jui  de  se  non  bene  curat. 

(19)  Uoc  quod  rex  jurat,  non  longo  tompore  durat,      (20)  Visio  per  plana  fuit  hssc  Const&ntiniaaa. 


68 


HOBERTI  MONACIH  HIST.  IIIEMOSOL.  ~  LIB.  IIL 


686 


dila  fuisset  civitas,  oricnfalis  Chrislianitas  ubi  dif-  A  talis  clTecta  est  urbs  rogia  Constanlinopolls,ut  san- 


fugium  habuisset?  Ibi  nunc  receptaculum  habcnt 
sanctissimae  reliquio;  sanctorum  prophetarum  et 
apo8tolorurn,ot  innumerabilium  martyrum  sancto- 
nim,  quae  illuc  translats  sunt  a  facie  paganorum. 
Asia  et  Africa  olim  fuerunt  Ghristianorum,  quae 
nunc  subjiciuntur  immundis  ritibus  gentilium.Ideo 


clarum,quas  supra  diximus,  reliquiarum  forct  tu- 
tissima  regia.Et  idco  debct  bcne  RomaB  cosequari 
dignitate  sanctuarii,ot  oxcellentia  rogiae  dignitatis, 
nisi  quod  Roma  est  papali  apice  sublimata,et  caput 
et  summa  totius  Christianitatis.  De  his  ergo  loqui 
8ufficiat,et  hic  socundus  liber  finem  recipiat. 


EXPLICIT  LIBER  SECUNDUS. 


LNCIPIT  LIBER  TElll  lUS. 


CAPUT  PRIMUM. 
Confoedcratis  igitur  cum  imperatore  Francorum 
principibus,  jussit  impcrator  navos  ad  portum  ad- 
duci,ut  omnis  exercitussine  magna  dilatinne  posset 
transfrotari  (2L)  Primi  itaquo  transfrotavorunt 
dux  Godefridus  etTancredus,ct  usqueNicor:  orjiam 
perrexerunt,ct  per  tresdios  ibi  fori  ti  snnt.  Vidons 
ergo  dux  quod  nulla  patorct  via  transituris,  por 
quam  tantum  oxercitum  condncere  posset,prapmisit 
quatuor  millia  hominum  cum  securibus  ac  vomeri- 
bus,aliisque  ferramentis  aptandae  vine  convenienli- 
bus.Erat  autem  torra  illa  invia,per  juga  montium, 
per  concava  vallium,pcr  dofossa  torrarum  nn^iquo 
prappedila.  Constravcrunt  itaquo  viam  plurimo 
sudoro  uspuo  Nica?am  civitatem,  poditibus,  oquis, 


A  portus  csi,ot  boves  cum  eis  qui  eas  usque  ad  lacum 
trahoront.  Qni  iliico  dictis  paruit,  et  juxta  princi- 
pum  vcllo  f.ictum  fuit.  Quid  plura?Dispo8itis  circa 
urbom  agminibus^ChristicoI.-e  viriliter  insistunt,  et 
Turci,quia  de  vita  eorum  agitur.  fortiter  resistunt, 
Turii  toxicalas  sagittas  mittebant,  ut  quos  vel  levi 
tactu  saiiciaront,  gravi  morto  perimoront.  Nostri 
vero  pro  vita  mori  non  formidantos,altas  circa  mu- 
ros  machinas  erigunt,  quibus  infra  se  illos  qui  in 
muris  erant  dcspiciunt.  Ligno.ac  turres  lapideis  tur- 
ribus  opponuntur,et  jam  cominus  hostis  lanceis  et 
cnsibus  impugnatur. 

Jamquc  sudosquo,  facos,  lapi<lcs  jaculantur  in  ur- 

[bem. 
Hoslis  terretur,quia  jam  de  morto  timetur. 


omnique  transeunti  satis  idoneam  ;  posneruntque  j.  Unde  fragor  turbae,cIamorque,sonabat  in  urbe  (24.) 


ligneas  cruces  per  reflexusviarum,in  testimonium, 
ul  cunctis  notum  fieret  quod  via iila  orat  poregrinan- 
tium,sicque  suotractu  pertransiitomnis  multitudo, 
excepto  quod  Boamundus  remansit  cum  imperatore. 
dispositurus  cum  eo  de  commeatus  promissione.Sod 
ulira  modum  protelari  videbatur  illa  promissio, 
quiaantequamper^'eniret,apud  illosqui  paupcriores 
erant  versabatur  maxima  famis  cruciatio.  Ad  Ni- 
caeam  (22)  urbem  convenit  robur  exercitus,  pridie 
Nonas  Maii,  et  antoquam  morcatum  adducorctur, 
vendebatur  viginti  aut  triginta  donariis  unus  panis. 
Postquam  voro  Boamundi  8  cum  commeatu  venit, 
penuria  evanuit,  et  ubcrtas  omnium  bonorum  af- 
fuit.Die  siquidem  Ascensionis  Domini  urbem  obsi- 
dione  vallaverunt,  et  balistas  arietes,  et  cactora  id 


Pas^im  fugiobant  matres  cum  filiis  et  filiabus-suis, 
solutis  crinibus,Iatebrasquo  quaeRebant,  quia  spem 
vitae  nusquam  habebant.  Jamque  ut  se  victum  rcd- 
dcre  parabat  hostis,soxaginta  milliaTurcorumemi- 
nus  advenire  conspexit.  Ipsi  oni^n  de  civitate  prae- 
miserant  ad  ilIos,dicontes,ut  per  meridianam  por- 
tam  vonirent  ad  ipsos  ot  adjuvarent  eos.  Nostri 
vero  interim  obsoderant  illam  portam  magno  comi- 
tatu,ct  custodiebant  oam  Podicnsis  episcopus  et 
comos  sancti  /Egidii.  Turci  voro  dc  montanis  des- 
condenteSjUt  cminus  nostrorum  agmina  conspexe- 
runt,  timore  pcrculsi  sunt,  et  nisi  in  sua  multitu- 
dine  confidissent,  fugae  praisidium,  frenis  retro- 
flexis,  arripuissont ;  feccruntque  tres  turmas,  ut 
una    supra    dictam    irrumperetportam,    et   duae 


genus  instrumenta  quibus  inhabitantes  expugnari  C  confligendo,  si   necesse  ^is   incumberet,   liberius 


quirent,  apposuerunt  (23.)  A  parte  orientis,  quia 
inoxpugnabilior  et  magis  munita  civitas  esse  vide- 
batur,  applicuerunt  sui  robur  excrcitus  principes 
isti  :  Podiensis  episcopus,comcs  Raimundus,  Hugo 
Magnus,  oomes  Northmannus,  comcs  Flandrensis, 
comcs  Stephanus  Carnotensis  ;  a  septentriono  dux 
Godefridus  ;  ab  occasu  solis  Boamundus  ;  ab  austro 
vero  pars  nulla  fuit,quia  lacus  magnus  ibi  pracsidio 
fuit.In  illum  cives  cum  navibus  introibant,et  ligna 
et  herbas  aliaque  necessaria  atrerebant.  Quod  ut 
principes  agnoverunt,  tum  legatio  ad  imperatorem 
cucurrit,ut  naves  conduci  faceret  usque  Civito  ubi 


subsoquorontur  tcrtiam.  SicTurci  disposuerunt^sed 
Dciconsilio,  nostrieruditioreshancdefinitionem  ali- 
ter  mutaverunt.Nam  Podiensis  episcopus,  et  comi- 
tis  Raimundi  cxcrcitus,  ut  primum  illos  visu  atti- 
gorunt,  urbe  relicta,  cclerrimo  cursu  irruunt  in 
illos,  non  plus  oorum  formidantes  multitudinem 
quam  canos  fugientem  leporem.  0  quot  millia  ele- 
ctorum  militum  illos  sunt  insecuti,  paratiores  de 
Turcorum  corporibus  extrahere  animas,quam  quis- 
quam  famelicus  eundi  ad  nuptias.  Turci  vero,ut 
viderunt  tot  armorum  praBuimium  splendorem  (sug- 
gerebat  enim  flammantibus  radtis  sol  fulgorem)  tot 


NOTULyE  MARGINALES  MS.  COD. 

(21)  Jam  mare  transitur^sed  ad  invia  jamque  veni-      (23)  Cum  te  vastabuni,  et  vastatum  superabunt. 

[tur.      (24)  Pro  turba  turb®  fragor  est  permotus  in  urbct 

(22)  Tu  qaoque,  Nicaa,  dabis  i8ti8  ampla  tropbffia. 


687 


AD  GODEFUIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


688 


veloces  equorum  occursus  fremcnlium,  lot  haslas  A  diximus,  liberala  est  Nicaja  civitas,  et  expulsa  est 
contra  se  vibrantes,  terga  vertorunt  (25),  et  nimis      ab  ea  omnis  diabolica  captivitas. 


pigri  et  inertes  ad  montana  redire  voluerunt,  sed 
quicunque  inde  descenderant,rursus  ascendere  non 
potuerunt. 

Et  malc  multati  nece  dira  sunt  cruciati 
Auxiliante  Deo,  sic  agmina  nostra  trophajo 
Tali  lajtantur,  et  ad  urbem  regrediunlur. 

Qui  iterum  machinas  ascendcntes,  ut  majorem 
metum  hostibus  incuterent,balisti8  et  fundis  occi- 
sorum  capita  Turcorum  intus  projiciebant. 

Nec  tardante  mora,  sunt  ipsa  temporis^hora 
Naves  allatee  Constantinopolitanae. 

Sed  ilia  dic  in  lacum  non  immiscrunt,  sed  nocte, 


CAPUT  IL 

His  ita  patratis,  sua  mox  tentoria  nostri 
Defigunt,  et  ahire  parant,  sic  urbe  reiicta, 
Missis  logatis  Constantinopolitanis. 

Postquam  vcro  de  eivitate  recesserunt,  duobus 
diebus  conjuncta  agmina  in  unum  processcrunt,et 
ad  unum  pontcm  pervcnerunt,  juxta  quom  duobus 
diebus  quiescentes  feriati  sunt,  et  de  virenti  gra- 
mine  equos  etbestias  suas  refocillaverunt.  Quia  ve- 
ro  ingressuri  erant  terram  desertam  et  inaquosam, 
consilium  inierunt  ut  dividerentur,  et  in  duo  ag- 
mina  partirentur.  Non  enim  una  terra,  una  regio 


plenas  Turcopolis,  gente  scilicet  imperatoris  bene  p  sufficiebattothominibus,  tot  equis  tot  animalibus. 
j._^_  _^ _, °i.._  T ±'. 1 1. o  Una  igitur  et  major  acies  HugoniMagno  committi- 


docta  et  assueta  navibus.In  crastinum  surgente  au- 
rora,  ut  viderunt  naves  hi  qui  erant  in  civitate, 
pra3  nimio  timore  exterriti  sunt,  et  ultra  non  ha- 
bentes  spiritum,  quasi  jam  mortui  in  terram  cor- 
rucrunt  (26).  Ululabant  omnos  filia;  cum  matribus, 
juvones  cum  virginibus,senes  cum  junioribus.  Un- 
dique  luctus,  undique  miscria,  quia  evadendi  spes 
non  erat  ulla.  Intus  crat  mccror  et  mentis  hebetu- 
do,  foris  gaudium  ct  cxsultatio.Tandcm  invenerunt 
cvadendi  consilium,  quia  pcr  Turcopolas  impcra- 
tori  significarunt,ei  sc  reddere  civitatem,  si  illaesos 
et  incolumes  cum  suis  rebus  eos  permitteret  abire. 
Quod  ubi  imperatori  nuntiatur,  admodum  inde 
gratulatur ;  scd  et  inde  mente  concipit  fraudem,ut 
deinceps  parturiat  iniquitatem.  Jubet  ut  suis  rodda- 


tur.  Altera  vcro  Boamundo  conjungitur.  In  prima 
acie  fuerunt  cum  Hugone  Magno  Podiensis  episco- 
pus,  comes  Raimundus,  dux  Godofridus,  et  Flan- 
drensis  comes  Robertus,  In  secunda  autem  cum 
Boamundo,  Tancredus,  Robertus  comes  Northman- 
nus,  et  multi  alii  principes,  quorum  nomina  igno- 
ramus.  Itaque  prospero  successu  per  Romaniam 
jam  quasi  securi  equitabant.  Sed  evoluto  trium  die- 
rum  curriculo,  quarta  jam  die,  hora  tertia,  ii  qui 
erant  cum  Boamundo,  viderunt  trecentorum  Turco- 
rum  millia^sibi  occurrere,  et  clamosis  vocibus,  ne- 
scio  quid  barbarum  pcrstridere.  Pro  quorum  im- 
mensa  multitudine  quidam  ex  nostris  ha^sitare  cce- 
pcrunt,  utrum  rcsisterent,  aut  fugasdivortiaquffire- 


X        •x       m      ••i         />j'i^ui         ijT  rent.  Tunc  Boamundus,  ut  vir  multividus.ct  North- 
tur  civitas,  Turcis  integra  fiducia  tribuatur,  et  ad  ^  .,    *    .  *«uo,t.«.iiuiiu 


80  Constantinopolim  conducantur.  Quod  idco  fecit 
(ut  ros  ipsa  deinccps  innotuit)  ut  cum  tcmpus  acce- 
deret,  ad  dotrimcntum  Franrorum  paratiores  inve- 
niret.Itaquo  civitas  rodditur,  et  Turci  Constantino- 
polim  deducuntur  (27).  Ncc  immemor  tamen  fuit 
imperator  tanti  bonencii,quia  pauporibus  qui  erant 
in  exercitu,  largas  eloemosynas  praBccpit  erogari. 
Septem  itaquc  hcbdomadibus  et  tribus  diebus  Ni- 
caB3B  civitatis  protcnsa  ost  oxpugnatio,  nec  ulla  vi 
humana  superata  fuisset,  nisi  Dei  adjutorio.  Est 
enim  muris  donsissimis  et  altis  turribus  proimun- 
ta,  ut  caput  ot  nulli  compar  in  tota  Romania.In  hac 
olim,  tompore  Constantini  imperatoris,  treconti  et 
octodecim  episcopi  aggrogati  fuerunt,  etdc  fldeno- 


mannus  comes  ut  milesanimosus,  ut  viderunt  quo- 
rumdam  animos  titubare,  pra^cipiunt  omnes  milites 
desccndcre,  ct  sudes  tentoriorum  infigere.  Erat  au- 
tem  ibi  quidam  rivus  currontis  aqus  praeterfluensy 
juxta  quem  in  longum  sua  tentoria  ponunt.Concito 
providus  Boamundus  colerem  dirigit  nuntium 

Qui  cclcri  volitaret  equo  nostrosque  vocaret, 
Quatenus  ad  bellum  properarent  jamque  paratum. 

Antequam  vero  tentoria  tensa  fuissent,  centum 
quinquaginta  Turci  equis  veloccioribus  advccti, 
nostros  appropiavcrunt,  et  tensis  arcubus  suas 
sagittas  toxicatas  In  cos  immiserunt.  Nostri  vero 
equis  admissis  illos  exceperunt,  et  comprehensos 
occiderunt.  Turcorum  quippe  consuctudo  est  ut 


stra,  propter  haereticorum  versutiam  qui  tunctem.  D  ^etro  confugianttractis  sagittis,  etdum  fugiuntad- 


poris  erant,  tractaverunt,  ot  ita  omnia,  sicut  tenet 
nunc  catholica  Ecclesia,  omnes  unanimitcr  sanxe- 
runt.  Et  ob  hoc  dignum  erat  ut  inimicis  sanctae  fi- 
dei  auferrntur  ot  Deo  reconciiiaretur,  ct  sanctaB  ma- 
tri  uostr.-E  Ecclesia^  ut  membrum  suum,  redinte- 
grarctur.  El  provisa  fuit,  et  disposita  fuit  a  Deo 
haec  nova  redintegratii),  quoniam  plurimorum  qui 
ibi  occisi  sunt  consecrata  est  martyrio.  Taliter  ut 


versum  vulnus  se  insequentibus  infligant,Sed  fugs 
nullus  locus  erat,  quia  densitas  hostium  occupave- 
rat  ipsa  cacumina  montium  (28).  Proptcrea  nostri 
dextra  levaque  eos  instanter  trucidabant,  et  arcus 
et  sagitta3  inutilem  ibi  locum  habebant.  Tandem 
contractis  lanceis  Francorum  in  corporibus  impio- 
rum,  res  agitur  gladiis.  0  quot  ibi  corpora  corrue- 
runt,  truncatis  capitibus,  aut  mutilatis  aliquibus 


NOTUL^  MARGINALES  MS.  COD. 

(25)  Jam  Turci  fugiunt,  pavidique  per  omniafiant.      (27)  Hostis  captivus  condonata  nece  vivus. 
126)  HoBtes  inclusi,  macna  formidine  fusi.  Redditur  a  Francis  Gonslantinopolitanis, 

Quo  sc  ccnverti  valcant,  ncn  sunt  b:nc  certi.       (28)  Ecce  hic  pugna,  qua  non  fuit  omnibus  ana 


689 


ROBERTI  MONACni  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  III. 


690 


membris !  Illic  videres,  quod  posterior  pars  hostium  A  militare  signum  suum  altis vocibus  conclamantium  I 


impellcbat  priorem  in  gladios  trucidantium. 

Dum  sic  pugnatur,  dum  sic  pars  prima  necatur. 
Pars  ea  Turcorum  quae  rivum  Iransiit,  illa 
Protinus  invasit  tentoria  Christianorum  : 

Diruunt  i]la;trucidant  matres  cum  pueris,  et  quos 

imparatos  bello  reperiunt  et  sine  armis.GIamor  mo- 

rientium  Boamundi  pervenit  ad  aures,  et  protinus 

quid  esset  intellexit.   Bellum  comiti  Northmanno 

committit,  et  ad  tentoria  cum  paucis  celeri  cursu 

repedavit. 

Quos  ut  viderunt  Turci,  mox  terga  dederunt. 

Boamundus  autem  conspicatus  ibi  jacere  multos  < 
exanimes,  ccDpit  lamentari ;  ct  Dominum,  ut  vivis 
ac  mortuis  esset  refugium^  deprecari.  Ad  bellum 
festinus  remeavit,  sed  tamen  pro  vallo  et  munimine  B 
in  tentoriis  milites  dereliquit.  Antequam  vero  ad 
bellum  rediret,  fuerant  jam  nostri  adeo  fatigati, 
siti,  labore  et  calore  «stus  (29),  quia  nisi  mulieres 
potum  de  rivo  prsterfluenti  attulissent,  multi  ipso 
die  bello  succubuissent.  Jam  vero  nostri  Turcis  ir- 
ruentibus  semel  tcrga  dederunt,  et  nisi  cito  comes 
Northmannus  aureum  vexillum  in  dextra  vibrans 
equum  convertisset,  et  geminatis  vocibus  miiitare 
signum,  Deus  vult,  Deus  tmi/,  exclamasset : 
Nostris  illa  dies  nimis  exitiabilis  csset. 

Sed  postquam  viderunt  reverti  Boamundum  et  co- 
mitem  Northmannum,  spiritum  audaciae  resumpse- 
punt,  et  magis  mori  quam  ulterius  fugere  elegerunt. 
Tanta  quippe  erat  Turcorum  instantia,  et  unus  ita 


Congeminantur  ill(e  voces,  dum  eas  recipiunt,  et 
recipiendo  emittunt  concava  vallium,  cacumina 
montium,  scissurae  rupium.  Miscri  quos  primum 
inveniunt,  quia  nunc  homincs,  nunc  sola  cadavera 
sunt,  quos  non  contegit  lorica  vel  clypeus,  et  quos 
non  adjuvat  sagitta  vel  sinuatus  arcus.  Ululant. 
gemunt,  terram  morlentes  calcibus  terunt,  aut  pro- 
cumbentes  herbam  mordicus  scindunt,  Hos  repen- 
tinos  sonitus  dum  longe  posili  percipiunt,  alii 
gratulantur,  alii  mcesti  flunt.  Franci  intelligunt 
militare  signum  suorum  pugnantium  ;  Turci  vero 
lamentabiles  gemitus  suorum  morientium.  Torpe- 
scit  stupefacta  manus  iniquorum,  convalescit  jam 
fatigata  manus  Christianorum. 

CAPUT  III. 

Interoa  dum  Turci  qui  nostros  impugnabant  ad 
montana  respiciunt,  conspiciunt  Podiensem  episco- 
pum  et  comitem  Raimundum,  cura  reliquo  cxercitu 
mililum  et  peditum  de  montibus  descendere,  suos- 
que  invadere  ;  obriguerunt  timore  mugno  prfle  mul- 
titudine  bellatorum  (3ij,  putantcs  quod  aut  de 
ipsis  montibus  emersissent.  Iterum  praelia  innovan- 
tur,  recenterque  plurima  Turcorum  millia  proster- 
nuntur. 

Quid  faceret  Turcus,  popuiusque  per  omnia  spurcus? 
Ni  sua  terga  daret  quo  vencrat  et  remearet. 
Sed  qui  cauda  prius  fucrat,  caput  incipit  esse. 
Sicque  caput  caudam  sequitur,  fugiens  fugientes. 


impellebat  aIium,quod  nusquam  erat  cuiquam  pro  (;  Nostri  quoque  qui  jam  prope  in  suis  erant  inclusi 


ullo  commodo  difFugium.  Nostros  ita  vallaverant, 
quod  locum  vacuum  nisi  circa  tentoria  non  invenie- 
bant.  Muiti  de  nostris  tunc  mortui  sunt,  qui  Tur- 
corum  sagittis  perierunt.  NuIIus  nostrorum  ^vacabat 
ab  ofQcio,  nuIIaH  erat  absque  ministerio.  Milites  et 
ad  belium  expediti  pugnabant,  sacerdotes  et  clerici 
plorabant  et  orabant,  mulieres  lamentantes  mor- 
tuorum  corpora  in  tentoria  trahebant.  Et  dum  sio 
Dosiri  coartantur,  dum  nube  volantium  sagittarum 
obumbrantur,  advoiat  interea  dux  Godefridus  et 
Hugo  (30).  Qui  cum  ad  montana  pervenerunt  cum 
quadraginta  millibus  electorum  militum,  aspiciunt 
tentoria  suorum  undique  circumscpta  agminibus 
Turcorum,  sociosque   suos   utcunque  pugnantes. 


tentoriis,  iterum  resumpto  spiritu  animantur,  et 
sua  vulnera  gravesquo  injurias  dc  hostibus  ulci- 
scuntur. 

Qui  prius  instabant,  fugiunt  (32)  per  dcvia  quasque  : 
Nec  curant  quorsum,  vcl  in  antca  sivc  retrorsum  : 
Sed  miles  Christi  prosternit  eos  necc  tristi ; 
Sanguine  terra  madet,  raontis  rubet  undique  clivus, 
Gomplet  usque  simul  fluitanti  sanguine  rivus. 
Corpora  caesorum  tot  erant  prostrata  per  agrum  ; 
Quod  nisi  vix  ullus  currcre  quibat  equus. 


Ab  hora  igitur  diei  tertia  usque  ad  noctis  crepuscu- 
lum  conflictus  ille  continuus  fuit,  et  mirum  esse 
poterat  unde  gcns  tanta  aggregata  fucritSed  utas- 

mulicres  in  tentoriis  magno  ululatu  vociferantes,      serebant,  qui  se  melius  scire  arbitrantur,  Pers®- 

ardeBCunt  animo,  et  sicut  aquila  fertur  in  prae-  ^  Publicani,  Medi,  Syri,  Ghalda^i,  Sarraceni,  Agulani, 

dam, 

Quam  yox  puliorum  stimulat  jejuna  suorum, 

Sic  ira  accensa,  penetrarunt  agmina  densa. 

0  quantus  ibi  fragor  armorum,  quantus  strepitus 
confringentium  lancearum,  quantus  clamor  morien- 
tium,  et  quam  hilaris  vox  pugnantium  Francorum, 


Arabes  et  Turci  ibi  convenerant,  et  superflciem  ter- 
raB  cooperuerant,  sicut  locustae  ot  bruchus  quorum 
non  est  numerus  (Psal.  civ,  34).  Nox  quippe  litem 
diremit,  magnoque  illis  fuit  prajsidio  ;  quia  nisi  te- 
nebrae  eos  occuluissent,  pauci  ex  tanta  multitudine 
superfuissent. 


NOTUL^  MARGINALES  MS.  COD. 


(29)  Hino  labor,  inde  calor,  sitis,  improbus  hoftis 

[et  arma 
Nostros  invadunt,  et  ob  hoc  jam  terga  para- 

[bant 

(30)  AsBunt  praesidio  Dux  Godefridus  ct  llugo^ 


(31)  Militias  tantae  bellum  nunquam  fuit  ante. 
Hinc  timor  incessit  quo  trans  ab  inde  reces- 

[sit. 

(32)  Jam  Sarraceni  fugiunt,  Arabes,  Agareni, 
Cura  Publicanis,  Medis,  Persis,  Agulanis. 


691 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  -  MOiNUM.  DE  BELLO  SACRO. 


692 


Gloria  magna  Deo,  tali  lanloque  trophaco 
Qui  perimit  nocuos,  glorificatque  suos. 
Nostri  itaque,  compellenlibus  tcnebris,  ad  sua  ten 
toria  reversi  sunt,  sacerdolibus  et  clericis  hymnum 
Deo  dicentibus  in  hunc  modum  :  «  Gioriosiis  cs,  Do- 
mine,  in  sanclis  tuis,  mirabilis  in  sanctiLale  tua, 
terribilis  atque  laudabilis,ct  faciens  mirabilia.Dex- 
tera  tua,Domine,percussit  inimicum,et  in  multilu' 
dine  gloria)  tuae  deposuisli  advcrbarios  tuos.  Dixe- 
rat  inimicus  :  Penequar  et  compreUendain  illos, 
dividam  spolia,  implehilur  anima  mea,  evaginaho 
gladium  meumy  interficiet  eos  mamu  mea  {Exod  xv,  9). 
Sed  tu,  Domine,  nobiscum  fuisli,  tanquam  bellator 
fortis,  etdux  et  protector  fuisti  in  misericordia  tua 
populo  tuo  quem  redemisli.  Nunc,  Domine,  cogno 


A  subjicitur.  Et  inde  habet  gaudium  et  laetitiam  non 
tantum  in  hac  generatione  praesenti.sed  et  in  futura 
gcnerationc  sajculorum. 

CAPUT  IV. 
Altera  autem  die,  quae  erat  tertia  mensis  Julii, 
tentoria  summo  mane  defixerunt^  et  vestigia  Tur- 
corum  fugientium  sequi  festinaverunt.Sed  illi  sicut 
trepi(la3  columba)  a  facie  accipitris,  ita  ante  eorum 
faciem  fugiebant.  IgiLur  per  quatuor  dies  huc  illuc- 
que  fugieiites,conLinuit  utSolimannusdux  illorum 
inveniret  decem  millia  Arabum  venientia  sibi  in 
auxilium.Erat  autem  Solimannus  filius  Solimanni 
veteris,  qui  totam  Romaniam  abstulit  imperatori. 
llic  quippe  poslquam  de  Nicaea  urbe  fugerat,  gen- 
tem  hanc  in  unum  congregaverat,et  quasi  pro  ulci- 


scimus,  quia  portas  nos  in  fortitudiue  tua,ad  habi- 1>  scenda  sua  injuria,  super  GhrisLianos  adduxerat 


taculum  sanctum  tuum,  ad  sancLum  scilicot  sepul 
crum  tuum.  »  His  dictis  voc«s  suppresserunt,  et 
securi  jam  ab  hostibus  nocle  illa  quieverunt.  In 
crastinum  vero  ubi  sol  flammanti  luuiine  mundum 
venustavit,  omnes  ad  campum  belli  cucurrerunt, 
et  de  Buis  plurimos  peremplos  invenerunt,  et  nisi 
cruces  fuissent,  segregari  abillisvix  potuissent.llli 
vero,  quibus  erat  sanior  intellectus,  ut  Christi  mar- 
tyres  vcnerabantur,et  digniori  honorequo  poterant 
tumulabant  (33).  Et  sacerdotes  et  clerici  sepulturae 
debitos  effundebant  cantus;  malres  pro  filiis,amici 
pro  amicis,  lugubres  emitlebant  planctus.  His  ita 
compIetis,ad  oadavera  hoslium  spolianda  festinavc- 
runt.  Et  quis  referre  potcst,  quantam  ibi  abundan- 
tiam  vestium,quantam  auri  argentique  copiam  re 


Hic  cum  eos  vidisset  et  Arabes  illum,  pra;  nimio 
dolore  equo  lapsus  in  terram,coDpit  magnis  vocibus 
ejulare,  seque  miserum  et  infelicem  proclamare. 
Cui  Arabes  infortunii  sui  casum  ignoranLes,dicunt : 
«  0  cunctorum  hominum  impudentiorl  quid  ita 
fugis!  Multum  degeneras  :  quia  nunquam  pater 
tuus  de  prajlio  fugit.Resume  animi  constanliam,et 
reverterc  ad  praiIiuin,quoniam  venimus  tibi  in  au- 
xilium.  »  (Juibus  ille,suspirii8  vorem  interrumpen- 
tibus,ait  (34).  »  Magna  vos  vexat  insania;  nondum 
vos  cognovistis  virtutem  Francorum,  noc  experti 
estis  animos  eorum.Virtus  eorum  non  esthumana, 
sed  ca^lestis,  aut  diubolica.  Nec  ipsi  tantum  in  suo 
confidunt  auxilio,  sed  divino.Nonne  in  tantum  de- 
viceramus  eos,quod  jum  parabamus  iliceos  funes  et 


pererint?  0  quantam  mulLitudinem  equorum,  mu-  C  canabinos,uteorumcolloimmiteremu8?rumsubito 


lorum,  mularum,  camelorum  et  asinorum  noslrj 
tunc  habuerunt  :  Qm  prius  erant  pauperes,  Deo 
opitulante,  divitcs  efTecli  sunt.  Qui  prius  seminudi, 
sericis  indumcntis  vestiti  sunt  Lcguntur  tcla  et  sa- 
gitts,  et  vacuataB  implentur  pharetrae.  Cura  vulne- 
ratis  impenditur,  et  cura;  medicorum  committun- 
tur. 

Sicque  die  tota,  non  est  gens  nosLra  remola. 
Huic  facto  egrcgiae  landis,  si  quis  mentis  oculum 
velit  apponere,  l)eum  mirabilem  in  suis  operibus 
poterit  advertore.  Esurientes  elenim  suos  replevii 
bonis^  divites  vcro  non  suos  dimisit  inanes ;  deposuit 
polenteSy  et  exaltavit  humiles  {Luc.  i,  52,  53),  po- 
tentes  abjeclos  reddens,    humiles  gloriosos.  Hoc 


gens  innumera,quce  mortem  non  vereturel  hostem 
non  tiniet,erupit  de  montibus,et  indubitanter  se  in- 
seruit  no^tris  agminibus.Quorum  oculi  ferrc  potc- 
rant  eorum  terribjiium  armorum  sp1cndorem?Lan- 
cea:  eoruni  micabant  ut  coruscantia  sidera,galeae  et 
lorico!,  ut  vernantis  aurorae  lumina  vibrantia,fragor 
armornm  terribilior  erat  sonitu  tonitruorum.  Cum 
80  bello  pneparant  erectis  in  coelum  lanceis,  certa- 
tim  incedunt,et hac si  sine  voce  essent,conticcscunt. 
Cum  vero  suis  apftroximant  adversariis,  tunc  laxa- 
tis  loris  tanto  iiDpelu  irruunt,  ac  si  leones  quos 
sLimuIat  Jejuna  fauies,  et  sanguinem  aniuiaiiuui  si- 
tiunt.  Tunc  vociferant  et  strident  dentibus  et  acra 
clamoribus  impIont,et  peregrini  a  misericordia  ne- 


Ci^t  quod  per  Isaiam  prophetaui  spopondit  suas  di-  j)  mineni  capiuuL,  sed  omnes  necant.  Et  quid  dicere 


lectffi  Jerusalem  :  Ponam  te  ia  superbiam  saeculorumy 
gaudium  in  generationem  et  generationem^  et  suges  lac 
gentium,  ei  mamilla  regum  lactaberiSy  et  scics  quia 
ego  Dominus  salvans  le,  et  redemptor  tuus  tortis  Ja- 
cob  (Isaif  LX,  ^5,  IG).  Superbia  sa^culorum,  nobili- 
tas  est  viroruni  illui-Lriuiu  ;  maniilla  regum,  divitiao 
thesauros  suos  in  terram  fodientium.  Qua;  nobilitas 
mamilla  regum  pascitur,  cum^imundanapotestas 


de  tam  crudeli  gente  vaIeo?Nuilu  gens  est  qu<e  huic 
valeat  resistere,<iuai  fngiendi  locum  possit  invenire, 
quia  auL  divino  aut  diabolico  fulciuntur  auxilio. 
Omnes  aliaj  gentes  nosLros  arcus  expavescunt,  et 
tela  timenL;i.sti  vero  postquam  loricati  sunt,tantum 
timenL  sagitiam  quauLum  et  sLipuIam  ;  bic  foruii- 
daut  telum,  sicut  et  fustem  ligneum.Heu  heu  !  tre- 
centa  scxaginta  miilia  fuimus^  et  omnes  vcl  occisi 


NOTl]L>€  MARGINALES  MS.  COD. 

(33)  Corpora  nostrorum  cum  Dei  laude  tumulan-      (34)  Terror  crat  magnus,  quo  territus  estSoliman- 

[tur.  [nus. 

Corpora  Turcorum  per  campum  despoliantur. 


603 


ROBERTI  MONACHI  HIST.  HIEROSOL.  -  LIB.  IIL 


694 


8utnus  ab  istis,  vel  dispersi  fugimus.Nunc  quartus  A  cerva  sagittata.  Noslri  vero  laudantes  Dominum 


dies  est  ex  quo  a  facie  eorum  fugere  ctrpimus,  et 
adhuc  nontimore  minori  qnam  ct  primo  die  trepi- 
damus.  Qua  de  re,  si  sano  vultis  parere  consilio, 
quam  primum  valetis  a  tota  Romania  absccdite;et 
ne  illorum  oculus  vos  videat,summa  cautela  provi- 
dete.  »  Ka»c  Arabes  ut  audierunt,  cum  ipso  Soli- 
manno  fugam  concito  arripuerunt.Christianiautem 
majori  soiertiaseqijebantur  fugieutiumvestigia,sed 
illi  nunquam  in  eodem  statu  morabantur,  etquan- 
tumvis  eorum  animiconfusifuerint,adquascunque 
tamen  Christianorum  urbcs  vel  castella  fugicndo 
veniebantjhilarem  vultum  quasipolitivictoria.pric- 
ferebant  (33),  dicentes  :  «  Guudentes  et  cumlajtilia 
aperite  nobis  januas  vestras,  quoniam  occidimus 


sinc  obstaculo  civitatem  intraverunt,  et  per  dies 
quatuor  ibi  dietaverunt,  die  vero  quinta  de  civitate 
omnos  exierunt.  Tunc  Balduinus  come8,frater  Go- 
defridi  ducis,  et  Tancredus,  ab  aliis  se  cum  suis 
militibus  diviserunt,  et  ad  urbem  Tarsum  diverte- 
runt  (38).  Erant  autem  multi  Turci  in  ea,qui  con- 
tra  cos  exierunt  ad  prfeliura,  sed  diu  obstare  non 
potuerunt.  Cum  enim  veloces  impetus  nostrorum, 
et  sinuatos  incursus  et  diros  ictus  ferre  non  potue- 
runt,  pluribus  suorum  prostratis,  in  munitionem 
urbis  se  receporunt :  et  nostri  castra  8ua  ante  ur- 
bcm  locaverunt  et  excubitores  posuerunt.  Illi  vero 
qui  erant  in  civitate  Christiani,noctc  media  ad  ca- 
stra  veniunt,  cum  magno  gaudto  clamantes  atque 


vobis  omncs  Fraucigenas,qui  vos  et  terras  vestras  r>  dlccntes  :   «   Surgite,  invicti  milites   Francorum, 


depraedari  venerant,  ne  unus  quidcm  superest  de 
illis  quin  aut  mortuus  sit,  aut  tencatur  in  vinculis 
nostris.Solimannus  eteuim  dux  nosteralia  viapro- 
cedit,  et  captivos  secum  dcduxit.  »  Quivero  verbis 
eorum  creduli  erant,  aperiebani,seducliquegraves 
pojnas  luebant.Nam  depra^dantes  corumpossessio- 
nes,  domos  incendebant,ipsosqije  aut  trucidabant, 
aut  loris  abtrictos  sccumducebant.Nolcbantquippe 
ut  Franciqui  eo^  insequcbantur,ciliquidinvenirent, 
ut  vel  sic  inopia  coacti  p^rsequi  desisterent.Qui  in 
hoc,prudcnti  usi  sunt  consilio,quia  illis  valdepro- 
fuit,  nocuitque  omni  exeicitui  nostro.  Nostri  enim 
invenerunt  terram  illam  descrtam,  et  inaquosam, 
oronibus  bonis  vacuam  (30).  Vcllcbant  spicassege- 
tum  ad  maturitatcm  proximantium,et  intcr  manus 


quoniam  Turci  omnes  de  civitate  fugiunt  et  ulte- 
rius  vobiscum  dccertare  non  prajsumunt.  »  Nostri 
tamca  eos  persequi  noluerunt,  quia  nox  erat,  tem- 
pns  scilicet  ad  persequendum  minime  idoneum. 
Die  vero  luces^ente  nostri  in  civitate  introierunt, 
et  cives  cos  libentissime  receperunt.  Facta  est  au- 
tcm  contentio  inter  coraitem  Balduinumet  Tancre- 
dum,  quis  corum  civilati  dominaretur,  an  utro- 
rumque  dominio  subderetur.Tancredus  renitebatur, 
quia  pro  se  eam  volebat  haberc,  sed  tandcmcessit 
Balduino,  quia  major  erat  illi  exercitus  fortitudo. 
Fuerunt  autem  eis  in  brevi  temporis  intervallotra- 
ditae  duo;  civitates  :  una  quie  vocatur  Athena,  alia 
quffi  Manustra,  et  multa  castella.  Jam  vero  ibanl 
secundis  succossibus,quoniam  Turci  jamnonequi- 


confricandoexpilabant,taliquecibofamcmutcunque  C  tabai.t,sed  abditi  erant  in  munitissimismunitioni- 

mitigabant.lbi  mortua  fuit  mojor  pars  equorum,ct 

multi  qui  prius  equites  exstiterant,  pcditjs  cirecti 

sunt.Iviuitabant  vaccas  ct  boves,et  mogn.c  fortilu- 

dinis  et  altitudinis  terrffi   illius  arieles  et  canos. 

TransierunlilaquesoIumillud(iuamcilopotuerunt, 

etintraverunt  Lycaoniam,  provinciain  omnibus  bo- 

nis  uberrimam,et  vencrunt  Iconium  (37).  Erjtautem 

Iconium  opulentissima  civitas  temporalibus  bonis, 

de  qua  meniinit  Paulus  apo^tolus  iuEpistolis  suis. 

Qui- vero  erraverunt  in  soliludino,  in  inaquoso,  ci- 

vitatem  hospitio  commodam  invcnerunt,et  Domino 

8Uggercntc,bonis  terrcuis  rcpleli  sunt.Cumque  di- 

gredi  a  civilate  placuit  suadentibus  incolis,aquam 

in  vasis  et  utribus  sccum  tulerunt,  quia  aquam  iu 


bus.  Major  autem  pars  Francorura  ingressaestter- 
ram  Anneniorum  (39),  quia  inhianter  affectabant 
inubriare  terram  sanguine  Turcorum.Terra  autcm 
omnis  silcbat  in  coiispectuipsorum,eisqueArmenii 
obviam  veniebant,  et  in  suas  civitates  et  castella 
recipiebant.  Ad  (juoddam  vero  castrum  pervene- 
runt,  quod  ita  naturali  positione  munituui  erat  ut 
nulla  arma  prorsus,  nuUa  machinamenta  bellica 
metuebat.  Sed  tamen  noluerunt  ibi  diu  demorari, 
cum  scilicet  tota  alia  terra  eis  esset  subdita,  et  ex 
affectu  vol'^bat  inclinari. 

CAPUT  V. 
Erat  autem  in  exorcitu   quidam  miles  fortis  et 
slrenuus  et  ab  illa  regione  oriundus.qui  terramil- 


crastinum  nusquam  repererunt.  Die  vero  secunda  j)  lam  postulavit  acunctisprincipibus,ut  eaminfide- 


in  vesperum  ad  quoddam  flumen  pervencrunt,ibi- 
que  duobus  diebus  hospilati  suut.AUera  autcm  die 
cursores  qui  prjEibant  agmina,  primo  vcnerunt  ad 
civitatcnj,quae  Heraolea  memoratur,in  qua  Turco- 
rum  maximamultitudoaggregabatur.  Quiutalonge 
deprehf  nderunt  vexilla  Francorum  volitantia,  pro- 
tinus  cfTugerunt  ut  damulus  cruptusde  laqueo,aut 


litate  Dei  et  sancti  sepulcri  et  eorum  custodiret,  ut 
vitam  ct  honorem  suum  protegcret  (40).  Gui  prin- 
cipes  unanimiter  assensum  tribuerunt,  quia  scie- 
bant  eum  esse  virum  [idelem,et  bellicis  rcbus  ido- 
noum  et  fortem.Dehinc  prosperosuccessu  venerunt 
ad  Ca^saroam  Gappadociae.  Cappadocia  autem  regio 
est  in  capite  Syrias  sita,  adseptentrionalemplagam 


NOTUL/E  MARGINALE3  MS.  COD. 

(.35)  FraudesfingebantArabes,dum  sir  riii^iobant.      (39)  Gons  fora  Francorum  terram  subit  Armenio- 
(30)  Invenere  famom  nostri,  post  ^VMtjlit  vlfin.  ^  ^  [rum. 

(37)  Haicurbssuscepit  nostros,pcnitusquerec(.'|)it.      (40)  Quod  pctit  assequitur  miles,patriaqua  potitur. 
(30)  Uic  agmen  sparsum,  petit  urbem  nomine 

[Tharsum. 


695 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  -  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


696 


porrecta;ouju8  incolae  civitalis  ultro  ee  tradiderunt,  Al  pendentia  gestabant,  omnes  aBqualiter  pcdites,quia 


eosque  benigne  receperunt.Egressique  deCappado- 
oia,prospere  venerunt  ad  quamdam  urbem  pulcher- 
rimam  et  satis  uberrimam,quam  Turci  non  multo 
ante  obsederant,et  per  tres  hebdomadas  impugna- 
verant,  sed  expugnare  nequiverant.Ad  quam  acce- 
dentes,mox  cum  summa  laetitia  cives  obviam  vene- 
runt,  et  benevole  susceperunt.  Hanc  iterum  petiit 
alter  miles,  nomine  Petrus  ab  Alpibus,et  impetra- 
viteam  celcrrimeab  univcrsis  principibus(40*).Ipsa 
nocte  quidam  delator  nugarum  venit  ad  Boamun- 
dum,  dixitque  ei  usque  ad  viginti  millia  Turcorum 
in  proximo  adcsse,  qui  nondum  scirentFrancorum 
exercitum  illuc  advenisse.nie  credulus  verbismen- 
dacibus,  elegit  miiites  electos  quos  sccum  duxit,et 


nulli  eorum  equitabant,  plerique  libentissime  lori- 
cas,  galeas,  clypeosque  suos  vendidissent,  si  em- 
ptorem  invenissent ;  multi  quidem  plurimalassitu- 
dine  deficientes  ea  projiciebant,ut  saltem  sic  expe- 
diti  ire  valerent.  Jumenta  cum  oneribus  ire  nulla- 
tenus  poterant,sed  plerisque  in  locis  onera  jumen- 
torum  homines  ferebant.Starelocoautsederenemo 
poterat,  quia  alter  alterum  impellebat.  Nemo  pote- 
rat  juvare  suum  comitem,  nisi  prascedentem  ulti- 
mus,  quoniam  qui  preibat  vix  convorti  valebat 
ad  subsequentem.  Tandem  finita  tam  infelici  via, 
et  invia,  venerunt  ad  civitatem,  qus  Marasim  me- 
moratur,  et  ab  incolis  illis  cum  honore  et  gaudio 
excipiuntur.  lllic   abundantiam    rerum  tempora- 


loca  in  quibus  latitare  dicebantur  peragravit.  Sed  j*  lium  inveniunt ;  ibi  suae  miseriae  et  defectus  con- 

*  Alll  *  *i**A*  1*  **<*  *  /Vt  «  ^^  1*1.*  **Xl1_*  *  AIj  Ifl* 


sicut  delator  inanis  fuit,sic  et  inquisitionisefPectus 
fpustratus.Dehinc  consurgentes  venerunt  adquam- 
dam  urbem,  quae  vocatur  Cosor,  quae  plena  erat 
omnibus  bonis  quaeutiliasuntcorporibushumanis. 
Ad  quam  accedentes,  ab  his  qui  erant  in  ea  Chri- 
Btianis,  ofliciosissime  suscepti  sunt.  Et  ibi  pertres 
dies  feriati  sunt.  Illic  unusquisque  sua^  consuluit 
indigentiae,  lassi  invenerunt  requiem,  esurientes 
refectionem,  sitientes  potum,  nudi  operimen- 
tum  (41).Providit  itaque  eisDeus  talehabitaculum, 
quo  facilius  pati  valerent  validumsuperventuraefa- 
mis  cruciatum.  Interea  nuntiatum  est  comiti  Rai- 
mundo,quod  Turci  metu  territi,de  Antiochia  fuge- 
rant,civitatemqueminimepraemunitamreliquerant. 
Qui  inde  accepit  consilium,  quod  illuc  quingentos 


solationem  recipiunt.  ibi  prior  prasstolatur  ulti- 
mum,  sed  ante  pertransiit  int^gra  dies,  antequam 
cauda  capiti  cohaereret.  Congregati  vero  et  die  una 
quiescentes,  secunda  die  venerunt  in  vallem,  in 
qua  est  Antiochia  sita,  regia  videlicet  civitas  ab 
Antiocho  rege  constituta,  et  ab  ipso  nunoupata. 
Haeo  metropolis  est  et  caput  totius  regionis  Syrie, 
olim  insignita  per  beatum  Petrum  apostolorum 
principem  cultu  fidei  catholicae:  in  ea  episcopalem 
cathedram  posuit,et  apostolos  Barnabamet  Paulum 
ordinavit.  Nunc  vero  ut  Dominus  ostenderet  oculis 
mortalium  quod  non  est  virtus,  nec  uUa  potestas, 
nisi  ab  ipso,priu8  hanc  acquirere  voluit  in  humi- 
litate  sermonis  ore  praedicantium,  modo  eam  recu- 
perare  voluit  in  sublimitate  potentiae  armis  debel- 


milites  dirigeret,  qui   arccm  civitatis  occuparent,  C  lantium.Sic  nostri  in  virtute  Dei  ad  civitatem  pro- 


antcquam  aliis  cognitum  csset.  Et  ut  venerunt  in 
vallem  Antiochiae  vicinam,tunc  primum  audierunt 
verum  non  csse  quod  Turci  discessissentacivitate, 
sed  omni  nisu  quo  poterantmoliobanturdefendere. 
Perrexerunt  igitur  usque  ad  castellum  Publicano- 
rum,coque  subjugato,alio  secundo  itinere  diverte- 
runt ;  et  in  vallem  de  Rugia  pervenerunt,  muUos- 
queibi  Turcos  et  Sarracenos  invenerunt  quos  in  ore 
gladii  superatos  praelio  occiderunt.  Quod  videntes 
Armenii,  terrae  illius  habitatores,  gavisi  sunt,  quia 
videlicet  a  Christianis  tam  viriliter  et  Turci  et  Pu- 
blicani  sunt  occisi,continuoque  cum  terra  suared- 
diderunt  se  illis.  Et  Rusam  civitatem  obtinuerunt, 
et  plurima  castclla  suo  dominio  mancipaverunt. 


perantes  ad  pontem  Ferreum  venerunt;invenerunt- 
que  ibi  numerositatem  Turcorum  pontem  transire 
cupientium,  ut  his,  qui  erant  in  urbe  praestarent 
auxilium.  Sed  non  est  hominum  dirigere  gressus 
suos,sed  ejus  est,cujus  universa  subjecta  sunt  im- 
perio.Nostri  protinus  irruerunt  unanimiterin  eos- 
nullique  pepercerunt,  sed  in  ore  gladii  magnam 
multitudinem  ex  eis  peremerunt  *  alii  mente  con- 
sternati  fugerunt,  et  sic  vitae  praesenti  suae  consu- 
luerunt.  Sic  potiti  Christiani  victoria,  multa  inibi 
repererunt  spolia,  jumenta,  asinos,  camelos  one- 
ratos  vino,  frumento  et  oleo,  et  rcbus  aliis  quae 
obsessis  sunt  pernccessariae.  Tunc  castrametati 
sunt  super  ripam  fluminis,  quod  non  longe  distat  a 


Universus  vero  exercitus  qui  remanserat  iter|arri-  n  mcenibus  civitatis.In  die  crastina  onusti  bonisom- 


puit,  miseroque  infortunii  successu  (42)  per  quae 
dam  montana.quae  nulli  erant  nisi  feris  aut  repti- 
libus  pervia,ubi  semita  eratqucenonampliusquam 
unius  pedii)  spatio  dilatabatur,sed  hinc  etinderu- 
pibus  et  densis  spinarum  seu  veprium  frutetis  ar- 
ctabatur,  ima  vallium  in  abyssum  videbantur  im- 
mergiy  cacumina  montium  ad  sidera  tolli ;  hac  in- 
squali  semita  milites  etarmigeri  collo  suo  armade- 


nibus  ad  civitatem  ire  disponunt;  ad  quam  Deo  ducto- 
re  pervenientes  in  partibustribuscastra  circumpo- 
nunt :  Ex  una  enim  parte  montana  prohibent  ac- 
cessum,  et  omne  bellandi  procul  arcent  ingenium. 
Quarta  feria  duodecimo  Kal.  Novembris  obsidio 
ciroa  Antiochiam  positam  fuit,  ad  laudem  et  glo- 
riam  futuram  Domini  nostri  Jesu  Christi  qui  sem- 
per  est  mirabilis  in  operibus  suis. 


EXPLICIT  LIBBR  TBRTIUS. 

NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 

[40*)  Huic  cum  Caesaria  traditur  et  patria.  Si  bona  praecedit,  sequitur  malai  prospera  ce- 

:411  Mic  fame  deleta  successit  copia  laeta.  [dit. 

[42)  Mundi  fortuna  mutabiiis  est  quasi  luna.  Quod  liquet  in  rebus  multis,  ut  in  bis  aciebus. 


C97 


ROBERTI  MONACni  lllST.  HIEROSOL.  —  LIB.  IV. 


698 


INCIPIT  LIBER  QUABTUS 


CAPUT  PRIMUM 

Quia  vero  urbs  Antiochena,  non  solum  nalurali 
sitUjVerum  etiam  moenibus  excelsis,turribusque  in 
aitum  porrectis  densissimisque  in  cacuminibusmu- 
ronim  propugnaculis  praemunita  erat,  consilium 
inierunt  princijpes,quod  contraeam  pugnarent,non 
virtute,  sed  ing»;nio;  arte,  non  Marte  machina- 
mento,  non  conflictu  bellico.  Prius  igitur  pontem 
supraflumen  8tatuerunt,ut  expeditius  flumen  trans- 
irent,  quoties  transeundi  necosse  haberent.  Tunc 
quippe  in  confinio  urbis  magnam  bonarum  fruc- 
tuum  ubertatem  inveniobant^  copiosas  vindemias, 
fpveas  frumento  plenas  et  hordeo,  aliisque  cibariis, 
arboresquemulti  generis  pomisrefertas.Hoc  quoque 
insinuabant  eis  Armenii  qui  in  civitate  erant,  qui- 


A.  Nam  castellum  quoddam  erat  in  montanis  non  lon- 
gc  a  civitate  nomino  Arech,  quod  erat  plenum  re- 
bellantibus  Turcis,  qui  nostris  insidias  praetendo- 
runt,  multos  vulneraverunt  et  plures  occidorunt, 
et  plerosque  captos  abduxerunt,  caBterosque  turpi- 
ter  injuriatos  ad  castra  redire  compulerunt.  Quod 
miscri  casus  infortunium  ubi  militia  Dei  cognovit, 
admodum  indoluit;  sed  sibi  deinceps  salubre  con- 
silium  invcnit.  Mille  armigeros  ante  praemittunt, 
quos  Boamundus  et  Flandrensis  comes  cum  electis 
militibus  subsequuntur,  praenominata  valle,in  qua 
ad  ipsos  confugcrent,  si  Turci  eos  insequerentur. 
Quod  ita  absque  dilationecontigit,  quoniam  Turci, 
postquam  illos  eminus  agnoverunt^  laxatis  loris,  et 
cquos  calcarlbus  urgentes,   insecuti  sunt,  eosque. 


que  inde  consentientibus  Turcis  ad  eos  vcnicbant ;  B  ^^  f"^^°^  vertcrunt.  Nostri  vero  ad  suos,  sicut  ad 


8ied  eorum  uxores  et  filii  in  urbe  romanebant.  Et 
hoc  totum,IicetChrisliani  essent,  callide  tamen  fa- 
ciebant,quoniam  dicta  nostrorum  sivc  facta  Turcis 
intus  rcnuntiabant.Construuntur  a  Christocolis  bcl- 
lica  machinamentaad  oppugnandum  congrua^turres 
lignes,  balistae,  falces,  arietes,  talpoi,  tela,  sudes, 
et  fundffi,  et  si  qua  alia  potuerunt  ulla  excogitari 
airte.  Sed  quid  valuerunt  adversum  urbem  inexpu- 
gnabilem,  praBsertim  cum  tot  in  ea  cssent  defenso- 
res,  qui  etiam  cum  nostris  campestri  prselio  pu- 
gnare  potuissent?  Postquam  vcro 

Phospborus  aurorae  rutilos  praBcesserat  ortus, 
Ipsaque  rorifluo  cum  jam  candorc  vibraret, 
Solque  venustaret  flammanti  lumine  mundum, 
Exsurgunt  propere  procercs,  procerumque  catorva?,  Q 
Armaque  corripiunt,  et  ad  urbis  mcenia  currunt. 
Pugna  quidem  dextra  forti  fit  et  intus  et  extra. 
Illi  defendunt,  dum  nostri  spicula  fundunt, 
Telaque  cum  baculis,nec  non  lapidesque  sudesque. 
Fit  labor  immanis,  sed  profectus  fit  inanis, 
Sicque  recesserunt,  quia  sternere  non  potuerunt 
Turres  et  muros,  vi  nulla  corruituros. 

Cumque  viderent  nostri  quod  nil  proficere  possent, 
illamdimittunt  pugnam,retinenttamensbsidionem. 
Turci  quippe  in  sua  confidentes  invictissima  civi- 
tate,nocte  januis  apertis  cxibant.et  in  castra  sagit- 
tasmittebant.Contigit  autem  ut  ita  sagittando  unam 
mulierem  ante  tentoria  Boamundi  principis  occide- 
rent.ct  ideo  vigilantiores  excuhias  per  castra  posu- 


tutissimum   asylum,    confugerunt  et    pr^sidium 

divini  subsidii  invenerunt.  Turci  vero  cum  nimia 

de  proximo  nostros  milites  paratos  esse  deprehen- 

derunt,  primo  quidem  haesitanfes  loco  libentissimak 

ccssissent,  si  cedcre  valuissent.  Ut  tamen  cognove- 

runt  quia  pauciorcs  Christiani  cssent  quam  ipsi» 

bellum  inierunt,  tamen  cum  tremore,  in  sua  confl- 

dentes  numerosa  multitudine.  Sed  quid  valet  pr«- 

Ilum,  contra  quod  divinum  militat  auxilium?  Deus 

enim  fortis,  et  pbtens  est,  Domintis  potens  in  prselio 

{Psal.  XXIII,  8).  Duo  enim  ex  nostris  ibi  tantum  pe- 

rempti  sunt.  Sed  de  Turcis,  quorum  non  est  nu- 

morus,  qui  et  do  manu  Dei  repulsi  sunt,  absque 

numero  occisi  sunt.  Multos  cx  cis  captos  ad  castra 

conduxerunt,  ct  coram  illis  qui  supra  moenia  in- 

clytae  civitatis  erant,  decollaverunt.  Et  ut  me^orem 

illis  dolorem  incuterent  et  terrorem,  balistis  incisa 

capita  in  civitatem  projccerunt.  Dehinc  expeditius 

ire  potuerunt  nostri  ad  villas  et  vicos  Armeniorum, 

victum  quaBrentes,et  ipsiArmenii  et  indigenae  terrs 

illius  ad  nostrog  nr:ercatum  afferentes.  Advenit  in- 

terea  sacratissima  dies  Dominicae  Nativitatis«quam 

Deus  cunctis  fidelibus  suis  celeberrimam  in  hoc 

contulit,  quia  qui  creaturis  omnibus  nasci  tribuit, 

pro  solis  hominibus  nasci  disposuit.Festivam  igitur 

illam  Christiani  fecerunt,sicut  qui  in  tentoriis  erant 

agere  potuerunt.  Majus  quippe  gaudium  erat  in  ca- 

stris  quam  intra  mcenia  inclytae  urbis,  inclytam 

dico,non  propter  focdam  gcntilitatis  habitationem, 

sed  propter   humanae   conditionis   positionem,  et 


enint,  qui  etiam  portam  per  quam  exire  solebant  p  praesertim  beati  Petri  apostolorum  principis  apud 

custodierunt.  Placuit  itaque  principibus  militiaB  et      Deum  reconciliationem. 

optimatibus  ut  castellum  sibi  construercnt,quo  se- 

curiores  essent,  si  inimici  Dei  ullo  modo  praevale-  CAPUT  II. 

rent,  qui  undique  sicut  apes  ad  alvearia  conflue- 
bant.  Quod  et  factum  est.  Interoa  dum  rarescere 
coepit  quotidiani  victus  impen8a,consiIium  inierunt, 
ut  cibos  quaererent,  et  ad  quaerendum,armigero8  et 
plerosque  milites  ob  custodiam  transmitterent.Sed 
qui  praedari  voluerunt, 

Pi^rtim  pr^dati,  partiipque  fuere  necati. 


Qua  cclebratione  peracta,  concilium  acceperunt 
quid  agerent,  quoniam  in  castris  victus  deficiebfi^t, 
ct  glacialis  hiems  mcrcatum  afTerentes  ad  ipsos  ve- 
nirc  non  sinebat.  Illi  namque  qui  erant  in  urbie, 
quanto  magis  sciebant  nostros  esurire,  tanto  magis 
incipicbant  in  illos  dessvire.Uincacris  incleipentja^ 
hinc  miser®  egestatis  inopia,  hinc  OipiprioiehAt  fly^- 


699 


AD  GODEFIIIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


700 


versariorum  violentia.  Et  sicut  solet  contingere  in 
multitudine  congregatorum.non  deficiebat  vox  mur- 
murantium.  Nec  mirum  crat,  si  humana  fragilitas 
8ub  tot  tormentls  prossa  deflciebat.  Grando,  nix, 
glacies,  spiritns  procellarum,  illos  violentissime 
opprimebant,  qnos  nuUa  tectura  cooperiebat.  Quid 
mirum  si  se  male  domentabant,  qui  extra  tentoria 
erant,  cum  ipsa  tontoria  innatabant?  Propterca,  ut 
supra  diximus,consilium  inierunt  quid  agercnt,  et 
tale  invicem  p.^^ceperunt.Boamunduset  comes  Flan- 
drcnsis  ad  his  subveniendum  se  ipsos  obtulerunt, 
et  omnibus  placuit,  et  libentissime  concesserunt. 
Hi  itaque  triginta  millia  equitum  peditumque  ele- 
gcrunt,  et  in  terra  Sarracenorum  inrtraverunt.  0 
rerum  omnium  mediator  Deus,  quam  tcmpestive 
subvenis  in  periculi8,et  in  necessitate  laborantibus, 
ut  impleretur  illud  quod  Salomon  scripsit  in  Pro- 
verbiis  :  Conservaturjusio  substantia  peccatorLs  (Prov, 
xiii,22j.  A  Jerusalem  et  Damasco,et  Aleph,  caiteris- 
que  regionibus  congregati  erant,  Porsae,  Arabcs  et 
Medi,  gens  videlicet  multa  nimis,  quae  ad  Antio- 
chiam  disposuerat  venire,  eamque  a  Christianis 
defendere.  Scd  aliter  in  coelo  fuit  dispositum,  quae 
dispositioillorum  ordinationem  inclinavit  deorsum. 
Cum  enim  audissent  quia  parsChristianorum  intra- 
verant  in  terram  suam,  gavisi  suntvalde,quoniam 
in  vinculis  jam  quasi  irretitos  arbitrati  sunt.  Tunc 
diviserunt  se  in  duas  acies,  ut  sic  vallati  ab  eis  no- 
stri,  fugffl  praesidium  nusquam  invenirent.  QuaB 
divisio  stulta  fuit,quia  «stultitia  in  cordibus  incre- 
dulorum  semper  requiescit.»  Namutraequeaciesut 
scse  invicem  aspexerunt,  incunctanter  altera  in  al- 
teram  irruit,  quia  illa  in  sua  roultitudlne,  ista  in 
Dei  omnipotentia  confidit,  ct  ideo  evontns'bclli 
dissimilis  fuit.  Milites  armati  quotquot  in  occur- 
8um  sui  veneruntjUt  falcator  mes8em,prostraverunt. 
Sed  cum  in  gyrum  reverti  frenis  voluerunt,  quos 
iterum  percuterent  nisi  fugientes  non  invenerunt. 
Qui  vero  in  manibus  nostrorum  peditum  devene- 
nint,  in  immane  praecipitium  corruerunt.  Sciunt 
enim  quibus  bella  nota  sunt,  quia  «  graviori  attri- 
tione  peditcs  quam  equites  interficiunt.  »  Altera 
vero  acies  quae  se  ab  altera  separaverat,  ut  nostros 
circumveniret,  ut  audivit  vocos  bellantium,  soni- 
tumque  confringentium  armorum,  laxatis  habenis 
accurrebat  suis  in  auxilium.  Sed  ut  miseros  illo- 
nim  casus  agnovit,fugientesque  circumspexit,timor 
in  illos  vehementissimus  irruit,  fugiendique  con- 
tulit  societatem.Sed  quid  aliud  nostri  facerent,nisi 
ut  persequerentur?  Nam,sicut  invulgari  proverbio 
dicitur  :  «  Si  est  qui  fugiat,  non  deerit  qui  porse- 
quatur;»jam  omnes  nostri  eos  persoquehantur 
quoniam  qui  pedites  venerant,  ascensores  equo- 
nim  cfficiebantur.  Quid  plura?  Qui  cvadere  potuit, 
laetus  et  hilaris  fuit ;  qui  vero  interceptus,  miser- 
rima  necc  occubuit.  Quot  asini  et  cameli,  quotque 
Jumenta  frumento,  vlno,  capterisque  cibariis  onu- 
ata,  ibi  capta  sunt,  qu»  esurienti  exercitui  Dei 
grata  erant?  Quantum  gaudium,  et  tripudii  exsul- 


A  tatio  fuit  in  illa  die  in  castris,  cum  talia  dona  vide- 
runtsammi  procuratoris?Mirandum  et  gaudendum 
erat,  quod  Dominus  de  mercibus  inimicorum  suo- 
rum  de  longinquo  adductis,  fideles  suos  reficiebat. 
Esurientes  bonis  implebat  {Luc,  i,  53),  quibus  ad- 
versarios  suos  spoliabat.  Sic  quoque  filiis  Israel 
olim  faciebat,  cum  per  terram  gentilium  regum 
transire  cupiebant,  et  illi  publicum  viae  regiae  in- 
cessum  eis  denegabant.  Omnes  pari  modo,  qui  cun- 
tra  illos  accipiebant  gladium,  gladio  peribant,  et 
eorum  tcrra  et  facultates  dabantur  eis  in  possessio- 
nem.  Nunc  vero  idem  Dominus  eadem  recompensa- 
tione  aufcrt  suorum  adversariis,  ut  isti  credant 
veraciter  actum  fuisse  quod  scriptum  est  de  iilis  : 
Peromnia  sit  Deus,  qui  benedicendus  est,  benedi- 

j.  ctus ;  sine  ipso  nihil  possumua. 

^  CAPUT  III. 

Interim  dum  isti  gloriosi  principes  abfuerunt,  qui 
in  civitate  erant,  repente  de  ea  exierunt,  nostrosque 
inter  caslra  invaserunt,  et  plurimos  ex  eis  occide- 
runt.  Ipso  die  Podiensis  episcopus  perdidit  dapite- 
rum  suum,  qui  suae  aciei  deferre  solebat  vexillum. 
Et  nisi  flumen  inter  castrum  et  urbem  fluxissct, 
majoribus  injuriis  et  frequentioribus  lacessissent. 
Quibusbellorumeventibus,et  maxime  famis  inopia, 
plerique  nostrorum  afflicti,  abire  moliebantur,quia 
nimis  graveerat  invitis  ferrejejunium,  etideo  ma- 
chinabantur  ab  obsidione  difTugium.Quos  Boamun- 
dus  vir  facundus  et  gratus  eloquio,  ita  affatus  est, 
dicens  :  «  0  viri,  qui  huc  usque  fuistis  bellatores 
egregii,  quos  Deus  per  multa  jam  bellorum  pericula 

C  victores  reddidit,  quosque  virtus  .  experiontiae  ut 
illustres  decoravit,  ut  quid  contra  Dominum  mur- 
muratis,  quia  premit  vos  angustia  paupertalis? 
Cum  vobis  porrigit  manum,  tunc  exsultatis  ;  cum 
relaxat,  tunc  desperatis.  In  hoc  videmini  non  dili- 
gere  donantem,  sed  dona  ;  non  largitorem,  sed  lar- 
gicntis  oblationem.  Cum  largitur  Dominus,amicus 
est ;  cum  cessat,inimicus  vobis  videtur  esse  ct  ex- 
traneus.  Cui  unquam  genti  praestitit  Deus  in  tam 
brevi  tempore  tot  bella  committere,  tot  acerrimos 
hostes  superare,  tot  spoliis  gentium  ditari,  tot 
triumphantium  palmis  insigniri?Eccc  nunc  innu- 
merabiles  hostes  subegimus,  ecce  nunc  eorum 
spolia  ad  vos  attulimus.  Quid  est  quod  sic  dillidi- 
mus,  cum  sic  quotidle  vincamus  ?  non  longe  est 

j)  a  vobis,  qui  sic  pugnat  pro  vobis ;  saepe  quidem 
fideles  suos  tentat,  ut  utrum  diligant  ipsum  inno- 
tescat.  Nunc  tentat  vos  per  inopiae  niolestias,  et 
per  assiduas  inimicantium  vobis  pressuras.  Quod  si 
tantas  intulissent  nobis  injurias,  quantas  et  nos 
eis  irrogavimus?  si  tot  de  nobis  occidissent,  quot 
de  illis  nos  prostravimus?  si  aliquis  dc  nobis  supe- 
resset,  jure  ille  conqueri  potuisset.  Sed  pro  ccrto 
qui  conqueretur  nullus  esset,  quoniam  nemo  su- 
perstes  remansisset.  Propterea  nolite  diflidere,  scd 
estote  viri  cordati,quoniam  si  in  ipso  vivitis,  aut  pro 
ipso  morimini,  estis  beati.  »  His  et  talibus  dictis 
animos  eorum  enervatos,  robustos  reddidit,  et  in 


701 


ROBEaTI  MONACHl  H!ST.  HIRROSOL.  -  UB.  IV. 


702 


efTeminatas  mentes  virilitatem  induxit.  Paucis  de- 
nique  diebus  evolutis  biems  aspera  inborruit,  et 
in  castris  ciborum  abundantia  evanuit.llli  qui  ven- 
dere  cibos  solebant,  nivibus  et  glficic  prohibonle, 
nullatenus  venire  valcbant.  Cursores  excrcitus  qui 
usque  ad  terram  Sarracenorura  transcurrcbant,ni- 
hil  prorsus  inveniebant,  quia  omncs  de  toto  terraB 
ilHus  confinio,  aut  longe  fugerant,autin  spcluncis, 
aut  in  cavernis  petrarum  delitucrant.  Cumque  Ar- 
menii  et  Surani  vidissent  in  tanto  discrimine  famis 
nostros  esse  positos,  por  nota  loca  gradiebantur, 
soUicile  inquirentes,  si  quid  invcnirent,  quod  ad 
nostros  afferre  valerent.  Sed  npud  tantos  parum 
erat,  nec  tants  multiludini  suppetebat,  et  ideo 
vendebatur  asinarium  onus  frumenti  septem  libra- 
rum  prelio,  ovum  duodecim  denariis;  ct  una  nux, 
uno  (43).  Ut  quid  univcrsa  percurram,  cnm  ca- 
rum  nimis  vcndebatur  quidquid  vilius  habebatur ; 
proptcr  quod  multi  famo  ibi  pcrierunt,  qui  unde 
aliquid  emerent,non  habuerunt.  CcBpit  itaquo  oriri 
inter  eos  magna  inconstantia  animorum,raentis  de- 
fectus,  et  totius  honoQ  spei  diffidentia.  Et  quid  nii- 
rum  si  pauperum,  si  irabccillium  animi  nutabant, 
cum  illi  qui  videbantur  quasi  columnae  csse,  dcfi- 
ciebant  omnino?  Petrus  enim  Eremila,  et  Willcl- 
mus  Carpentarius  nocturno  clapsu  in  fugam  versi 
sunt,et  asacra  Adelium  Dei  societate  disjuncti  sunt. 
De  Willelmo  vero  qui  fuerit,  dicamus,quoniam  de 
Petro  supcrius  mentionem  fecimus.  Willelmus  de 
regali  prosapia  ortus  fuit,  et  vicecomes  cujusdaTn 
rcgii  castelli,  quod  Milidunum  dicitur,  olim  exsti- 
tit :  qui  ideo  Carpentarius  cocpit  cognominari,  quia 
in  bello  nuHus  valebat  ei  occursari.  Nulla  enim 
lorica  erat,  galca  vel  clypeus,  qui  duros  lanceffi  il- 
lius  sive  mucronis  sustineret  ictus.  Unde  miran- 
dum,et  cum  admiratione  dolendum,quod  in  talem 
ac  tantum  virum  tanta  mentis  hebetudo  incesse- 
rit,  quod  tam  turpitor  a  castris  virorum  illustrium 
recesserit.  Sed  hoc  non  metu  praeliorum,  ut  spera- 
mus,  fecerat ;  sed  tantam  famis  injuriam  pati  nun- 
quam  didicerat.Quod  fugae  discidium  utTancrcdus 
miles  fortis  et  integer  animo  cognovit,  vchementer 
condolens,  insecutus  est  illos  et  comprehendit,  et 
cum  dcdecore  reverti  coegit,etad  domum  Boamun- 
di  adduxit.  Non  dicendum  est  si  pas.sus  est  vere- 
cundiam,qui  nullo  fugante  inierat  fugam.Dolebant 
plurimi  qui  eum  agnoverant ;  convitiabantur  omnes 
qui  qualis  cxstiterat  ignorabant.  Tandem  mullis 
lacessitus  injuriis,  pro  reverentia  Hugonis  Magni, 
cujus  consanguineus  erat,et  quia  jara  cura  ipsis  in 
retroactis  certamioibus  honeste  pugnaverat,pacem 
obtinuit,  sed  nunquam  se  amplius  ita  discessurum 
coram  omnibus  juravit.  Sed  tamen  diu  sacraraen- 
tum  non  custodivit,  quia  quantocius  potuit  clam 
discessit. 


A  CAPUT  IV. 

Hanc  itaque  famis  asperitatem,ut  suos  probaret, 
evenire  permisit  Deus,  et  ut  terror  ejus  fieret  in 
universis  nationibus.Nati  et  suos  premebat  jejunio, 
et  vicinas  nationes  eorura  disterrainabat  gladio. 
Cadebant  raille  a  latcre  unius,  et  deccm  millia  a 
dextris  alterius.  Et  ideo  nunquam  est  a  Domino 
tali  desperandum,  quia  quaBCunquo  agit,  diligentu 
biis  se  cooperantur  in  bonum  (Bom.  viii,  28).  Ne  'Ili 
insolescerent  tot  N-ictoriis  bcllorum,opprimebateo8 
gravi  inedia  jejuniorura.  In  toto  namque  exercitu 
mille  equi  inveniri  non  poterant,  ad  pugnandum 
idonei,  ut  per  hoc  innotesceret  quoniam  in  forti- 
tudinc  cqui  non  haberent  flduciam ;  sed  in  se,  per 
qucm,  et  quomodo  volebat,  ct  quando  volebat,  su- 

T%  perdbant.  Erat  quidam  railes  in  exercitu  eodem, 
noraine  Tetigus,  dives  apud  suos,  et  nominatissi- 
mus,in  Roraanids  partibus  beno  notus,  palliato  nu« 
gacitatis  tegmine  velatus.  Hic  venit  ad  principes, 
et  ait  illis  :  »  Ut  quid  hic  ita  torpescimus?  Quare 
quae  nobis  sunt  profutura  noi  quaerimOs^Si  bonum 
vobis  videtur,  ego  in  regionem  RomanisB  pergam, 
et  indc  in  [idelitatc  iraperatoris  copiosum  mercatum 
adducam  ;  naves  onustas  omnibus  rebus, frumento 
vino,  oleo,  hordeo,  carne,  fariua,  cascis,  per  mare 
adduci  faciam,  et  equos,  mulos,  mulasque  perter- 
rara.  Et  ne  ullam  de  me  spem  difTIdentiffi  habeatis, 
papiliones  meos  et  omnia  bona  mea  derelinquam, 
hoc  solum  excepto  qued  mecura  feram.Et  si  adhuo. 
mihi  decreditisjurabo  quod  citius  ad  vos  redibo.» 
Principes  mendacibus  verbis  illius  crediderunt,8ed 

^  et  sacraraentum  receperunt.  Ipse  autem  nec  sacra- 
mcntum  tenuit,  nec  verborum  sponsionem  imple- 
vit.Hoc  ideo  de  his  duobus  militibus  referOjUt  quis- 
quc  porcipiat  quanta  egestas  in  castris  fuerit,  qu» 
cliam  fugcre  divites  etperJurarecompellebat.Gum- 
que  jam  sic  arctarentur,et  omnis  humana  spes  om- 
nino  dcfieeret,  plurima  pars  exercitus  retro  eundi 
licentiara  a  principibus  petierunt,et  ipsi  unanimiter 
flentes  eis  concesserunt.  Ut  quid  enim  retinerent, 
quos  consolari  non  poterant?  Dum  sic  invalide 
dcsolatio  pullularet  in  castns,  et  nullus  ullum  ha- 
beret  consiIium,raiseratio  divitia  solitum  eis  pr(B- 
stitit  auxilium.  Affuit  nuntius  qui  innumera  Tur- 
eorura  agrainum  millia  prope  adesse  retulit,  et  in 
castro  eis  proximo.  nomine  Arech,quodsupra  me- 

D  raoravimus,  illa  nocte  aggregari  asseruit.  Qui  ideo 
Idtonter  ctin  raagno  silentio  veniebant,ut  iraparatos 
in  castris  invcnirent.  Hoc  dictum  cunctis  innotuit, 
et  quos  soinno  pigritiae  torpentes  invenit,excitat08 
reddidit.  Salit  et  tripudiat,  qui  antea  ambulare  ne- 
quibat.  Revixit  spiritus  illorum,  quos  sopierat  in- 
dlgontia  ciborum.E^ectis  in  CQcIum  manibus  Dcum 
laudantyCt  qaasi  jam  vicerint,nianibu8  applaudunt. 
Malebant  enim  honestc  in  bello  mori  quam  esca- 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD, 


(43)  Nux  erat  in  pretio,  cum  nummo  vcnditur  uno.      Hic  nimis  atque  novum,cum  bis  8ex  venditur  ovum. 


703 


AD  GODBPRIDUM  APPEND.  II.-MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


70i 


rum  inopia  cruciari.  Tunc  proceres  exercitus  ac-  A 
oeperunt  consilium^ut  pars  una  omnium  in  castris 
remaneret  ad  eustodiendura ;  pars  altera  obviam 
venientibus  iret  ad  praelium.  Qui  de  castris  nocte 
egredientes,  in  insidiis  positi  sunt,  praetereuntium 
prcBstolantes  occursum  jacueruntque  inter  flumen 
et  lacum.Summo  itaque  diluculo,auroralumen  ter- 
ris  deferente,  miserunt  cxploratores,  qui  illorum 
agmina   viderent,    et    esse    eorum    renuntiarent. 
Exploratores  renuntiant  tot  iilorum  millia  insimul 
Be  nunquam  vidisse.  Et  ez  parte   fluminis  duas 
acies  separatas  a  multitudine  equis  velocioribus  ac- 
currere.Tunc  nostri  in  quodam  clivo  positi,  crucis 
signo  cumarmis  se  prdemuniunt,et  manus  in  ccelum 
protendunt,  Deoque  se  committunt,  ejusque  flagi- 
tant  auzilium.Mox  nostri  supervenientes  illos  exci-  j. 
piunt,et  ictu  pungentes  quotquot  obviant,8olo  pro- 
sternunt.  Alii  per  campum  dispersi  circumvolant, 
imbresque  venenatarum  emittunt  sagittarum.  Stri- 
dent  dentibus,6t  more  canum  latrant,  quia  terrere 
sic  8U08  adversarios  putant.  Sed  haec  nostri  irride- 
bant,  et  protecti  clypeis,  loricis,  galeis,  eorum  im- 
missuras  vilipendebant.Sed  cum  innumcrabiiis  illo- 
ram  multitudo  appropiavit,  cum  tanto  impetu  no- 
stros  iava8crunt,quod  modice  in  fugam  versi  sunt. 
Quod  ut  vidit  Boamundu8,qui  postremo  observabat 
oustodiam,  cum  sua  acie  prorupit  in  medium,  so- 
ciosque  reeolligen8,inimicos  perduxit  ad  interitum. 
IHi  namque  ut  viderunt  nostrorum  vezilla  super 
vertices  suos  dependentia,nostro8quemoreleonum 
rug^entium,  in  medios  hostes  circumferri,  omnes- 
que  oirca  se  laniari,  pavent  et  conturbantur,ver8is-  G 
que  retro  habenis  equorum,  ad  Pontem  Ferreum 
quam  celerrime  repedantur.Sed  quid  modo  Franci 
ftu)erent  nisi  cominus  ense  ferirent?  Sternitur  vla 
oorporibus  morientium,  impletur  aer  vocibus  eju- 
lantium.Tellus  madefacta  cruore  morientium,per- 
foratur  pedibus  conculcantium  equorum.Ut  venitur 
ad  pontem,via  arctatur«et  non  omnes  pons  recepit. 
Hinc  quam  plures  in  flumen  prscipitantur,et  quos 
unda  tenebat,celeri  rotatu  involutos  absorbebat.Et 
cur  per  singula  morarer?  Major  pars  periit  quam 
evaserit.Piures  occisi  sunt  quam  vivi  remanserint. 
Qui  eva8erunt,ad  castrum  suum  quod  superius  no- 
miBavimus,  confugerunt,sed  in  eo  non  diu  perman- 
serunt.  Prsdatum   enim,  vacuum   dimiserunt,  et 
fbgientes  abierunt.  Nostri  vero  illud  accipiunt,  et  q 
oustodes  qui  illud  cu8todirent,et  pontem  posuerunt. 
Armenii  quoque  et  Surani  fugientes  insecuti  sunt, 
et  arcta  loca  anticipando  multos  occiderunt  plures- 
que  captivos  detinuerunt.Sicque  fllii  diaboli  secun- 
dum  8uum  meritum,de  ruina  in  ruinam  receperunt 
interitum.Nostri  vero  cum  gaudio  ingenti  ad  castra 
remearunt,adducente8  secum  equos  et  mulosetmu- 
la8,et  spolia  plurima,  et  multa  alia  quae  indigenti- 
bus  sociis  valde  erant  necessaria.  Multorum  etiam 
capitamortuorum  simul  attulerunt,qu«e  ante  portam 
civitatis  posuerunt,  ubi  Admiraldi  Babyloniae  habe- 
bant  hospitium.  Receperunt  illos  cum  summa  Isti- 


tia  socii  qui  in  eastris  erant,  quique  tota  die  cum 
civibus  qui  egressi  sunt  de  urbe  pugnaverant,  pal- 
mamque  victoriae  rcportarant. 

CAPUT  V. 
Tunc  geminata  laetitia  duplicisvictoriae,festivum 
tempus  effecit,  et  eos  qui  egestatis  moerore  con- 
sumpti  pene  erant,  refecit.  Jam  vero  Armcnii  et 
Surani,  victum  ad  castra  ferebant,  et  de  felici  no- 
strorum  eventu  congaudebant.  Sic  illi  de  civitate 
egrediebantur,  et  inter  saxa  montium  latibabant, 
insidiabanturque   illis   qui    victum   afferebant,  et 
quotquot  comprehendere  poterant  occidebant.Quod 
valdc  mcBstiflcavit  proceres,et  super  hoc  consilium 
inierunt,  remediumque  huic  calamitati  repererunt. 
Castrum  construxerunt  ante  portam  civitatis,8uper 
pontem  juxta  Machumariam,  quod  illos  valde  per- 
domuit,  quoniam  deinceps  nulius  eorum  exire  per 
pontem  ausus  fuit.  Bt  tunc  quia  castrenses  ad  hoc 
peragendum  opus  non  sufflciebant,  Boamundus  et 
cbmes  sancti  ^gidii  ad  Portum  Sancti  Simeonis 
perrexerunt,  et  inde  operarios  prelio  adducere  stu- 
duerunt.  Quos  cum  adducerent,  Turcos  qui  nocte 
illa  de  civitate  ezierunt,  in  insidiis  positos  invene- 
runt,qui  subitaneo  incursu  tamfortiternostrosin- 
va8erunt,quoadusque  illos  qui  equites  erant  absque 
ulla  certaminis  reverberatione  in  montana  fugave- 
runt.  Pedites  qui  fugere  non  potuerunt,  diram  ne- 
cem  perpessi  sunt ;  sed  quanto  fuit  acrior,  tanto  et 
gloriosior.  Et  qui  ibi  mortui  sunt,  fere  mille  fue- 
runt^  sed  occidentes  diu  gavisi  non  sunt.  Relatio 
enim  hujus  occisionis  ad  castra  pervenit,tantosque 
principes  proceresque  commovit.  Qui  equis  prosi- 
Uentes  ad  ulciscendam  mortem  suorum  ordinatis 
agminibus  pervolant,  inveniuntque  eos  adhuc  in 
campo,occi8orum  capita  detruncantes.Uli  vero  ne- 
quaquam  perterriti,  in  sua  confldentes  multitudinc 
ad  pugnam  congrediuntur ;  sed  nostris  toto  corde 
tota  virtute  confldentibus,  postquam  pedites  nostri 
equitibus  consociati  sunt,in  brevi  superantur.Nam 
ut  viderunt  illos  quos  ad  montana  fugere  compule- 
rant  accurrere,  nostrorumque  agmina  fortiter  cre- 
Bcere,  et  crescendo  fortius  insistere,  terga  vertunt, 
et  versus  pontum  fugse  viam  arripiunt.  Sed  valde 
impedivit  difflcultas  itineris  angusti,  quia  nec  fu- 
gere  usquam  poterant,  nec  convcrti.  Reverti  retro 
fas  non  erat,  quia  hostis  urgebat ;  dextra  Isevaque 
diverti,  impossibilitas  angusti  itineris  prohibebat, 
praeire,vetabat  densa  multitudo  fugientium.Sicque 
eis  divino  nutu  contigerat,  ut  nec  fugere,  nec  pu- 
gnare  licuerit.  Ibi  Turco  nec  tozicata  sagittaprofl- 
cijbat,nec  equi  velocitas  subveniebat.  Ibi  majorem 
stragem  pedites  egerunt  quam  qui  equis  insidebant, 
quonian  certatim,  ut  falcator  prata  vel  messem, 
detruncabant.  Illic  satiari  potuissent  enses  et  tela 
aliarum  gentium  Turcorum  sanguine,sed  quia  Fran- 
cigenarum  erant,nec  obtundi  poterant,  nec  repleri 
cruore.Nostri  tantum  pugnabant,  illi  patiebantur; 
nostri  percutiebant,  ilii  moriebantur.  Nec  tantum 
infatigata  manus  dilaniare  poterat,  quantum  quod 


705 


UOBERTl  MONACHl  HIST.  HIERCSOL.  —  LIB.  IV. 


706 


dilaniaret,  reperiebat.  Inter  vivo8  mortui  stabant,  A 
quia  suffulti  densitate  vivorum,  cadere  non  pote- 
rant ;  et  calamitas  tanta  eos  opprcsserat  quod  alter 
alterum  in  mortem  opprimebat.Tantus  illos  timor 
invaserat,  quod  subsequens  praecedentem,ut  fugere 
posset,  impellebat.  Dux  itaque  Godefridus  militisB 
decus  egregium,  ut  vidit  quod  nemo  illos  ferirepo- 
tuit,  nisi  post  dorsum,  equo  ccleri  volitans  antici- 
pavit  pontis  introitum.  Et  quse  lingua  valet  expli- 
care  quantas  slrages  dux  solus  iliie  dederit  sup^r 
corporibus  gentis  iniqu»?  Illi  fugere  cceperant, 
armaque  sua  in  terram  projecerant,  gladium  ducts 
ut  mortem  expavescebant,  et  tamcn  vitare  non  po- 
terant.  Ille  exsertis  brachiis,  ense  nudato,  eoruin 
cervices  amputabat;  illi  minime  renitontes,  nuda 
corpora  inviti  offerebant.  Ibi  ira,  locus,  gladius,  n 
validaque  manus  pugnabat,  et  hoc  totum  in  mem- 
bris  miserorum  redundabat.  Cumque  unus  ex  eis 
audacior  caeteris,  ei  mole  corporis  prffislaulior,  et 
viribus,  ut  alter  Goliath,  robustior,  videret  ducem 
sic  immisericorditer  in  suosssvientem^sanguineis 
calcaribus  urget  equum  adversus  illum,et  mucrone 
in  altum  sublato,totum  superverticem  ducistrans- 
verberat  8cutum,et  nisiictui  umbonem  duxexpan- 
dissct,  ct  sc  in  alteram  pariem  inclinasset,  mortis 
debitum  persolvisset.  Sed  Deus  militem  suum  cu- 
stodivit,eumque  scuto  su£e  defensionis munivit.  Dux 
ira  succensus  vehementi,  parat  rependere  viccm, 
ejusque  tali  modo  amputatcervicem.Ensemelevat, 
eumque  a  sinistra  parte  scapularum  tanta  virtute 
incessit,  quod  pectus  medium  disjunxit,  spinam  et 
vitalia  interrupit,  et  sic  lubricus  ensis  super  crus  C 
dextrum  integer  cxivit  (44),  sicqne  caputintegrum 
cumdextrapartecorporis  immersit  gurgiti,partme- 
que  qus  equo  pr^Bsidebat  remisit  civitati .  Ad  quod  hor- 
rendum  spectaculumomnesquiin  civitateerantcon- 
fluunt,  et  videntes  sic  admiraii  sunlj  eonUirbaU  sunt, 
commoli  suntf  iremor  apprehendii  eos :  ihi  dolores  ui 
pariurieniis  (Psal.  xlvii),  ibi  voccs  cjulanlium,quia 
ille  unus  fucratex  Admiraldis  eorum.  Tunc  evagi- 
naverunt  gladios  suos,  intenderunt  arcus  suos,  pa- 
raverunt  sagittas  suas  in  pharetra  (Psal,  x,  3),  ut 
sagittarent  ducem,  cupientes,  si  eis  permissum  es- 
set,  tantam  militiae  Christianse  cxstinguere  lucem. 
Scd  Deus  eorum  pravtB  voluntati  non  eonscnsit, 
quia  dux  retrocessit ;  sustinere  enim  telorum  ac  sa- 
gittarum  grandinem  diu  non  potuit.O  prffidicabilisl  Q 
0  invicta  ducis  dextra  et  animosi  pectoris  robur 
eximium  !  Laudandus  et  ensis,quod  in  sua  integri- 
tate  perseverans,  vibranti  dexterae  sui  famulatus 
impendit  obsequium.  Et  cujus  cor  eructare,  cujus 
lingua  enarrare,cujus  manus  scribere,  quae  pagina 
valet  suscipere  aliorum  facta  principum,  qui  illi 
compares  fuerunt  in  omnibus  victoriis  prseliorum? 
Victoria  ducis  prse  caeteris  enituit,  quoniam  pars 
dimidiaticorporis  quae  remansit,testimodium  laudis 


fuit ;  fluctus  vcro  qui  occisorum  corpora  absorbuit, 
aliorum  iclus  mirabiles  occuluit.  Sed  sicut  ventus 
lurbinis  annos»,  arboris  constringitbrachia,sic  in- 
cisa  cadebant  morientium  membra.  In  hoc  prselio 
persecutus  est  unus  mille,et  duo  fugavcrunt  decem 
millia  {Lev,  xvi,  8).  Qui  in  flumen  rapido  cursu  im- 
mergebantur,  emergentes  pontis  ligncas  columna» 
amplcxabantur,sed  nostrideisuper  ilios  lanoeis  per- 
forabant  et  perimebant.  Cruor  effusus  sanguineum 
flumini  dabat  colorem,cunctisquo  cernentibiis  ma« 
gnum  incutiebat  horrorem.  Quippe  densitas  corpo- 
rum  fluminis  impediebat  cursum,et  retrogrado  in- 
cessu  ire  cogebat  retrorsum.Et  quid  mirum?Super 
pontom  etonim  quinque  millia  prostrata  fuerunt, 
quae  omnia  deorsum  in  aquam  praecipitata  sunt.  Et 
quis  numerare  potuit  quot  mucro  desaeviens  praeci- 
piti  saltu  in  amnem  mergi  compulit  ?In  illo  confli- 
ctu  occisus  est  Cassiani  magni  regis  Antiochi» 
Olius,  et  duodecim  Admiraldi  regisBabylonise,quo8 
cum  suis  exercitibus  miserat  ad  ferenda  auxilia  regi 
Antiochiae.  Et  qaos  Admiraldos  vocant,  reges  sunt, 
qui  provinciis  regionum  praesunt.Provinciaquidem 
est,  quae  unum  habet  metropolitanum,  duodecim 

consules  et  unum  regcm.  Ex  tot  itaque  provinciis 
convenerunt,quot  ibi  Admiraldi  fuerunt  mortui.Et 
qui  ibi  capti  sunt,  pro  septem  millibus  computati 
sunt.  Vestium,  armorum,  caeterique  cultus  adpara- 
tum  nemo  retinere  potuit  per  ullam  memoriam.Sic 
itaque  superati  sunt  Turci  magnanimiteraFrancis, 
siluitque  deinceps  garrula  voxeorum,atque  stridor 
dentium,et  quotidianorum  clamositas  conviciorum. 
Jam  vero  demissis  vultibus  ibant,  et  plerique  om- 
nino  diffidentes,  furtim  de  civitate  exeuntes,  fugie- 
bant.  Nox  superveniens  litem  diremit,  et  nostri  vi- 
ctores  ad  castraredierunt;illi  veroobseratisjanuis, 
intra  urbem  se  receperunt.Incrastinumutprimum 
lux  matutina  processit.Turci  de  civitate  exierunt,et 
collegcrunt  corpora  mortuorum,  quotinvenire  po- 
tuerunt  et  sepultur®  tradiderunt.  Quod  Christiani 
exercitus  juvenes  ut  audierunt,multi  in  unum  cou- 
globati  ad  coemiterium  cucurrerunt,et  qus  illi  cuin 
magno  honore  sepelierant,  cum  magno  dedecore 
foras  projecerunt.  Subterraverant  quippe  illa  ultra 
pontem  ad  Machumariam  quae  erat  ante  portam  ci- 
vitatis,et  plurima  palliis  involverant,  et  byzanteos 
aureos,  arcus,  et  sagittas  et  alia  multa  cum  eis  re- 
posuerant.  Sic  enim  est  eorum  consnetudo  sepd- 
lire;  nostrorum  vero  estlibentisstme  ea  tollere.Ex- 
tractis  itaque  corporibus  universis,  capita  abscide- 
runt,scire  cupientesnumerumillorumquiad  ripain 
fluminis  necati  sunt.  Truncata  siquidem  capita  ad 
castra  attulerunt,  et  cadavera  feris  et  volucribus 
inhumata  reliquerunt.  Quod  ab  altis  moenibus  et 
turribus  excelsis  prospiciente8,vehementerindolue- 
runt,et  genas  scindentes  et  crines  velIente8,Macho- 


NOTULiE  MAROINALES  M8.  COD. 


(44)  Dux  ferit,  ille  perit,  9t  medius  crepuit. 


7j7  AD  GODEFIUDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO.  708 

mum  praeceplorcmsuum  in  auxiliuin  sui  caperunt      quos  Chrislus  per   suos  mililes  voluit   extermi- 
iiivocare.  Scd  Machomus  non   potuit   rostaurarc,      naro. 

EXPLIGIT  LIBER  QUARTUS 


INCIPir  LIBER  Ql  INTUS 


CAPUT  PRIMUM. 
Cumquc  haec  crebro  vicissitudinum  actitarentur 
impulsu,  praeambulus  quidam  advenit,qui  nuntios 
principis  Babyloniaiin  crastinum  praBConabatur  ad- 
vonire,  et  a  principibus  castrorum  fiduciam  quaerit 
veniendt  secure.  Oni  libentor  annuunt,  soque  eo- 
rum  susceplioni  solcmnitor  prfemuniunt.  Tonloria 
vuriis  ornamentornm  generibus  venuFtantur^terrfle 
infixis  sudibus  scuta  apponuntur,quibus  in  crasti- 
num  Quintanae  ludus,  scilicet  cquestris,  exercere- 
tur.  Aleae,  scaci,  veloces  cursus  equorum  flexisin 
gvTum  frenis  non  defucrunt,  et  militarosimpetus, 
hastnrumque  vibrationes  in  alterutrum  ibi  colebra- 
im  sunt.  In  quibus  actibus  monatrabatur,  quod 
nullo  pavore   trepidabant,  qui  talia  operabantur. 


A  in  communi  cdicite.  »  Ad  hsGC  communis  sententia 
principum  respondit,  dicens  :  «  Nulii  sapienti  mi- 
randum  cst,  si  ad  Domini  nostri  sepulcrum  cum 
armis  venimus,  gentemque  veslramab  istisfinibus 
eliminamus,quoniam  quicunque  de  noslris  huc  us- 
quo  in  baculo  et  pera  venire  soliti  erant,turpi  ludi- 
brio  affecti  sunt  ;  et  ignominiam  contumeliarum 
tolerantes,ad  oxlremum  pei-imebantur.Terra  autem 
gentis  illorum  non  est,  licet  diu  possederint,  quia 
nostrorum  apriscis  teniporibus  fuit,eisque  propler 
malitiam  injuslitiamquc  suam  vestra  gens  adversa 
abstulit;quae  tamonidco  vestra  non  debotesse,quia 
diu  eani  tcnuistis.  Ccelosti  enim  censura  nunc  de- 
cretum  est  ut  miscricorditer  reddatur  filiis  quod 
injuste  patribus  ablatum  est.  Ne  glorietur  gens  ve- 


Taliaquippejuventusexcolebat,sod  aitate  sensuque  r%  stra,  quia  suporaverit  efTeminatam  gentem  Graeco- 


seniores  in  unum  consederant,  causasquc  consilii 
et  prudentiae  conferebant.  Interim  Babylonienses 
nuntii  cum  approximarent,  tantosque  tanto  gnudio 
tripudiantes  conspicarcntur,  mirati  sunt,  quoniam 
relatio  usqup  Babyloniam  concurrorat,quiaet  fame 
cruciabantur  et  pavorcconcuticbantur.Adducti  igi- 
tur  ante  principes  sunt;ct  inhaec  verbaretulorunt, 
quae  eis  commissa  sunt :  «  Dominus  noster  Admi- 
ravissus  Babylouiae,  mandatvobis  Francorum  prin- 
cipibussalutem  et  amicitiam,8i  ejus  voluntati  vultis 
obedire.  In  aula  regis  Pcrsarum  dominique  nostri, 
magnus  vestri  causa  congregatus  est  conventus, 
septemque  diebus  protelatum  est  consilium,  quid- 
nam  eis  super  hoc  sit  agendum.  Mirantur  onim  ut 
quid  sic  armati  quaeritis  Domini  vcstri  sepulcrum, 


rum,  quoniam,  divina  sufTragante  poteutia,  in  ccr- 
vicibus  vcstris  meritum  recompensabitur  gladio 
Francorum.  Et  notum  esse  poterit,  his  qui  igno- 
rant,  quod  non  est  hominum  evertere  regna,  sed 
ejus  per  quem  reges  regnant.  Ipsi  dicunt  se  velle 
nobis  indulgcre,si  in  pera  etbaculo  amodo  velimus 
transire,  in  scipsam  rodeat  eorum  misericordia, 
quoniam,  vclint  nolint,  thesauris  eorum  nosLra 
ditabitur  seu  vacuabitur  inopia.Jerusalemcum  no- 
bis  a  Deo  concessa  sit,  quis  praevalet  auferre  oam  ? 
NuUa  virtus  est  humana  quae  nobis  ulio  modoter- 
rorcm  incutiat,quia  cum  morimur,  nascimur;cum 
vitam  amittimus  temporalem,  rccuperamus  sempi- 
ternam.  Idcirco  renuntiato  his  qui  miserunt  vos 
quod  arma  quae  in  patria  nostra  sumpsimus,etiom 


gentem  suam  a  finibus  diu  possesis  exterminantcs,  G  cum  capta  erit   Jcrusalem,   non  dimittemus  (45). 


imo,  quod  ncfarium  est  peregrinis,  in  ore  gladii 
trucidantes.  Quod  si  posthac  in  pera  et  baculo  vui- 
tis  ire,  cum  honore  maximo  rerumque  opulentia 
V08  illuc  facient  pertransire  :  de  peditibus  equitcs 
facient ;  qui  pauperes  sunt,  in  toto  itinere  nec  in 
reditu  amplius  esurient.  Et  si  per  mensem  ad  se- 
pulcrum  vobis  diurnare  placuerit,  bonorum  copia 
vobis  non  deerit ;  facultas  cundi  per  univorsam 
Jerusalem  vobis  concedetur,  ut  quo  honore  placue- 
rit,  et  templum  et  sepulcrum  quilibet  veneretur. 
Quod  si  haec  vobis  indulta  contemnitis  et  in  animo- 
rum  vestrorum  magnitudine  confiditis  et  armis,vi- 
dendum  vobis  est  etiam  atque  etiam,  quanto  peri- 
culo  vos  czponatis  ;  apud   nos  certe  ducimus  esse 


Confidimus  enim  in  eo  qui  docetmanus  nostras  ad 
praelium,  et  brachia  nostra  ponit  ut  arcum  aeroum, 
quoniam  et  via  noslris  gladiis  aperietur,  et  omnia 
scandala  cradicabuntur,et  Jcrusalem  capietur.Tunc 
nostra  erit  non  per  hominis  indulgeutiam,  sed  per 
coelestis  censurae  aequitatcm.De  vultuenim  Domini 
hocjudicium  prodiit,  quia  Jerusalem  nostra  erit.» 
Legati  vero  quidultra  praetenderent  noniuvenerunt, 
scd  audito  hoc  verbo  scandaliznti  sunt,Antiochiam- 
quo  nostris  cou.entientibus  introierunt. 

CAPUT  II. 

His  ita  transactis,  tertia  die  post  peracLum  prae- 
lium,  castellum  cceperunt  aedificare,  de  quo  supe- 
temerarium,  quod  ulla,  qnantumvis  magna,  hu-  j)  rius  mentionem  fccimus,  constructum  in  introitu 
mana  potestas  congrassetur  contra  Babylonios,  re-  pontis  ante  januam  civitatis.  Destruxerunt  autem 
gemque  Persarum.  Jam  vero  quae  vobis  applau-  omnes  tumulos  lapideos  mortuorum,  et  ex  illis  ca- 
duQt  super  his,  nobis  aperite  ;quae  vero  displicent,      strum  munieruat.  Quod  cum  peractum  fuit,  com- 

NOTDLiE  MARGINALES  MS,  GOD. 
(45)  Franeorum  verba  resonant  pietate  superba. 


709 


ROBERTI  MONAGHI  HIST.  HIEftOSOL.  —  LIB.  V. 


710 


nicn<1;iliimcst  RaiinundoegregiocomiliSuncLi.Ei^i-  Al  P"^s  nominalissimiis,hicpcrridaegentinimiumcrc- 


dii.  Hoc  factum  valde  conslrinxit  cosqui  in  civitale 
erant,quoniam  ulterius  ab  illa  parte  non  valuerunt 
exire.  Nostri  vero  jam  secure  ibant  quocunque  ire 
disponebant.  Tunc  proceres  elcgerunt  viros  opti- 
nos,  equosque  velociorcs,  ct  non  longe  ab  urbe 
tranbierunt  fluvium,  et  prjjedam  maximam  invene- 
runt,  equos  et  equas,mulos  et  mulas,  asinos  etca- 
melos,  et  animalium  quinque  millia.  Omnia  haec 
egregia  cohors  adduxit  ad  castra,  et  celebrata  est 
apud  Christicolas  laetitiamagna.Quod  infortunium 
cives  vehementer  attrivit,  quoniam  abundantia  re- 
nun,  quae  nostros  roboravit,  perdita,  illos  debilita- 
vit,  Illic  vero  ubi  proeda  capta  fuit,  erat  antiquum 
cu9trum,8ed  incuria  et  vetu8tatedirutum,et  adhuc 


dulus,quadam  die  per  virgulta  eorum  spatiabatur, 
et  locorum  amcenitate  oculos  pasccbat.  Hunc,  ut 
inermem,  virum  armati  canes  agressi  sunt,et  m«»m- 
bratim  divisum,  miserabili  cruciatu  discerpserunt. 
Heu,  heu  I  morte  Walonis  pax  infringilur(46),,data 
fidei  sacramenta  vioiantur,  port®  itcrum  urbis  ob- 
struuntur,et  perfidi  gentilesintramocniumturrium 
que  suarum  cavcrnas  rccluduntur.Luctusincastris 
permaximus  habetur,quoniam  ab  omnibus  viris  ac 
mulicribusmors  Walonis  crebris  singultibus  laraen- 
tatur  (47).  Conjux  vero  illius  universos  ad  lacry- 
mas  concilabat^  quae  sc  ultra  morcm  aliarum  mise- 
rabilitcr  laniabat,  ct  qua;  alios  ad  luctum  commo- 
vebat,  propter  crebra  suspiria  singuitusque,  nec 


\igebat  ibi  quoddani  monasterium.  Quod  ut  magis  ^  loqui  ncc  clamare  poterat.  Erat  autein  ilia  alto  pro- 


constringerent  inimicos  suos,  proceribus  placuit 
raedificare,  et  forli  munitione  circumdare.  Quod 
cum  in  brevi  peractum  fuit,  inqnisitio  facta  est 
quis  illud  custodiret.  Et  dum  tractaretur  dc  custo- 
dia,  et  plurima  in  ventum  proecderent  vcrba,Tan- 
credus  illustris  princeps  et  ogrcgius  juvenis,  sicut 
erat  alaccr  in  sermonibus  et  facti8,in  inedium  pro- 
siluitydicens :  «<  Ego  custodiam  caslellum,si  custo- 
diae  nieae  dignum  rccompensabitur  merilum.»  Pre- 
tium  ergo  omncs  in  commune  laxaverunt,  et  qua- 
diingcntas  argeiiti  nmrcas  ei  conlulerunt.  Tancre- 
dus  caslellum  intravit, idciue  pedilum  turaiis  forli- 
que  inilite  plusquam  munitionem  uliam  lirmavit. 
Quod  leliciter,  Dco  opitulante,  suscepit,  quoniam 
ipsa  diemagnus  Armeniorum  populus.  et  Surano- 


cerumsanguineprocreata,etsecundum  carnishujus 
infirmitatem,  forma  prae  caeteris  egregia.  Erat  au- 
lcmplerumque  immobilis  velut  columnamarmorea, 
ila  ut  saepius  mortua  putaretur,  nisi  vitalis  calor 
paipitans  in  supromo  pectore  sentiretur.Sed  etad- 
huc  pulsitabat  venalatens  sub  cute  minime  pilosa, 
pubem  quae  ciliorum  discriminabat.  Cum  vcro  respi- 
rabat,oblita  fcminei  pudorisseinterramvolutabat, 
ct  genas  unguibus  secans,aureos  crines disrumpe- 
bat.  Occurrunt  aliae  matronae,  quae  de  se  illi  facere 
ialia  prohibent,  et  pia  custodia  obscrvant.  Qu» 
cum  loqui  potuit,  in  ha»c  verba  prorupit  dicens  : 
Rcx  in  pcrsonis  trinus,  misereVe  Walonis, 
Et  vitaB  munus  sibi  confer,  ut  es  Deus  unus. 
Quid  merui*  Walo,  quod  mortuus  est  sine  bello? 


rum  ad  civitatem  venicbat,et  urbanisopimavictua-  C  Virginc  matro  satus,  Waionis  terge  reatus, 


lia  alTurcbat.  Quos  omnes  in  insidiis  positus  Tan- 
credus  apprehendit,nec  tamen  eos,  quia  Christiani 
eraut,  occidere  voluit,  sed  cum  ipsis  sarcinis  ad 
castrum  suum  conduxit"  Quos  tandem  tali  condi- 
tioue  illaesos  abire  permisit,  quia  promiserunt,  ei, 
in  fide  Chri^tiana,  se  allaturos  Chrislianis  procom 
petenti  pretio  neces3aria,quoadubque  caperetur  An- 
tiochia.Quod  illi  sttenue  iinplevcrunt,sicut  ct  spo- 
ponderunt.Tancredus  vero  vias  ac  scinitas  obstru- 
xerat  his  qui  eiant  in  civitale,quod  nullus  audebat 
exire.  Propterea  pacis  inducias  quaisierunt,dicente8 
quod  illo  temporis  intervallo  apud  se  tractarent 
qua  lcge,  qua  conditione,  se  et  civitatem  Christia- 
nis  deliberarent.  Crediderunt  principes,  et  disposi- 


Quem  de  bellornm  tot  cassibus  eripuisti, 
Et  permisisti  nunc  tandem,  martyrizari. 

«  Hen !  quantum  videre  desiderabat  tuum  so- 
puIcrum,pro  quo  contempsit  omniasuaquaehabuit 
et  seipsum.  Quo  infelici  infortunio  fuit  elongatus 
ensis  suus,  qui  sic  convenicbat  lateri  ejus.  0  me 
saltem  felicem,  si  Ucuissct  mihi  in  supreno  spiritu 
oculos  claudere,  vulnera  lacrymis  abluere,  et  ma- 
nibus  vestcquedctergere,etduIciasepulcro  membra 
committere!  »  His  questibusEuvrardus  fratersuus 
intervenit,  et  in  quantum  admisit  vis  doIori8,com- 
pescuit. 

CAPUT  IV. 

lllud  sane  praetereundum  non  est,  quod  ante 


tis  pactionibus,  et  tcmpore  constituto^tenendae  pa-  n  mortem  viri  istius  contigit,  dum  tempus  inducia- 


cis  sacramenla  dederunt  et  acceperunt.  Portae  civi- 
tatis  aperiuntur,eteundi  invicem  alteri  ad  alierum 
facultas  conceditur.  Tunc  libere  Franci  pcr  circui- 
tum  murorum  ibant,et  ad  propugnacula  cum  ipsis 
civibus  stabant,  et  cives  cum  gaudio  ad  castra  venie- 
bant. 

CAPUT  HI. 
Processu   denique  temporis,  cum  jam  suprema 
dies  induciarum  advenisset,  Walo   quidam  miles 
Christianus,  et  in  armis  egregius,  et  inter  praeci- 


(46)  Walo  truncatur,  nece  ciguB  pax  violatur. 


rum  integrum  et  fidele  mansit.  Erat  quidem  Admi- 
raldus  de  genere  Turcorum  in  illa  civitate  regia, 
cum  quo  Boamundus  plurima  et  privata  pacis  tcm- 
pore  habuit  coIloquia.Hic  inter  caetera  quodam  die 
requisivit  ab  eo,  ubinam  castra  posueritille  candi- 
datorumexercitus  innumerabilis,  quorum  in  omni- 
bus  bellis  fulciebantur  auxilio.  Dicebat  enim  quia 
adventum  illorum  nunquam  poterantsu8tinere,8ed 
statim  ut  videbant  illos,  incipiebant  pavere  illi  ipsos 
ut  ventus  turbinis  opprimerent,  et  isti  vulnerabant; 
NOTUL^  MARGINALES  MS.  COD. 

(47)  De  nece  Walonis  dolor  ingens  cospit  baberi. 


711 


AD  GOliEFttlDDM  APPEND.  I!.  —  MONDM.  DE  BELLO  SAGIIO. 


712 


illi  obruebant,  et  isti  occidebant.  Cui  Boamundus  A. 
nit  :  «  Putasne  alium  exercitum  esse  quam  hunc 
quem  vides  uostrum  ?  «  Cui  ille  :  «  Pcr  Machomum 
meum  praeceptorem  juro,quoniara  si  hic  adessent, 
tota  iiaec  planities  illos  non  caperet.  Omnes  habent 
equos  albos,  mirae  celeiitatis,  et  vestimenta,  et 
scufa,  et  vexilla  ejusdem  coloris.  Sed  forsitan  ideo 
absconduntur,  ne  virtus  vestra  nobis  manifestetur. 
Sed  per  fidem,quam  habes  in  Jesum,  ubi  castraeo- 
riim  locata  sunt  ?  •>  Boamundus  itaque  spiritu  Dei 
illustratus,  illico  sensit  hanc  quam  viderat, visionem 
Dei  esse,  nec  quod  quserebat  et  tentatione,  sed  ex 
bona  voluntatc  procedere  :  et  respondens  inquit : 
«  Licet  sis  exlrancus  a  lege  nostra,  quia  video  te 
bona  erga  nos  voluntate,  bonoque  spiritu  animatum, 
aperiam  tibi  aliquod  fidei  nostr»  sacramentum.  Si  i^ 
tantum  profundi  intellectus  haberes,  gratias  Crea- 
tori  omnium  referre  deberes,  qui  tibi  estenditexer- 
citum  candidatum,  et  scias  quia  in  terra  non  con- 
versantur,sed  in  supcrnis  mansionibus  regni  cqjIo- 
rum.Ili  sunt  qui  pro  fide  Christi  martyrium  susti- 
nuerunt,  et  in  omni  terra  contra  incredulos  dimi- 
cavcrunt.^Horum  prajcipui  suntsignifcri,Georgiu8, 
Demctrius,  Mauricius,  qui  in  hac  temporali  vita 
militaria  arma  gestaverunt,  et  pro  Christiana  fide 
capite  plexi  sunt.  Hi  quoties  nobis  expeditjjubcnte 
Domino  Jesu  Christo,  nobis  sufTragantur^et  perhos 
inimici  nostri  prcecipitantur.  Et  ut  me  vorum  cog- 
noscas  profiteri,  inquire  et  hodie  et  cras,  et  in  die 
altcra,  an  in  tota  regione  hac  eorum  castra  poterunt 
inveniri.  Quod  si  inveniuntur,  redarguti  in  con- 
spectu  tuo  h  mendacio,  erubescemus.  Et  cum  in  tota  C 
regione  nequiveris  illos  invenire,  si  nobis  necesse 
erit,  in  crastinum  videbis  adesse.  Unde  igitur  tam 
cito  venlunt,  nisi  asupernis  sedibus  in  quibusmo- 
rantur?«  Cuirespondit  Pyrrhus:8icenim  eratnomem 
ejus  :  u  Et  si  de  coelo  veniunt,ubi  tot  albos  cquos, 
tot  scuta,  tot  vexilia  inveniuntur?  »  Cui  Boamun- 
dus  :«Tu  magna,et  super  sensum  meum  requiris. 
Propterea,  si  vis,  accedat  capellanus  meus,qui  tibi 
Buper  his  respondebit. »  Ad  haec  capellanus :  «  Cum 
Omnipotens  creator  angelos  suos,  sive  justorum 
spiritus  mittere  disponit  in  terram,  tunc  assumunt 
sibi  aeria  corpora,  ut  per  ea  nobis  innotescant,  qui 
videri  non  possunt  in  spiritali  essentia  sua.  Ideo 
armati  nunc  apparent,ut  quod  in  bello  laboraturis 
auxilio  veniunt  indicent.  Si  enim  ut  peregrini,  vel  j) 
ut  sacerdotesstoIisdeaIbatiapparerent,non  bellum, 
sed  pacem  nuntiarent.ExpIetosiquidemnegotio  pro 
quo  veniunt,  ad  coelestia  remeaut,  unde  venerunt,  et 
corpora,  quae,  ut  visibiles  apparerent,  acceperunt, 
in  eamdem  reponunt  materiam  quam  sumpserunt. 
Ne  mireris,si  omnipotens  Factor  omniumtransmu- 
tat  materiam  a  se  factam,  in  quamlibet  speciem, 
qui  universa  de  nihilo  adduxit  in  essentiam.  »  Et 
Pyrrhus  ad  heec  ait  :  «  Per  ipsum  quem  asseris 
Creatorem,  mira  dicis,  et  rationabilia,  nobisque  ha- 
ctenus  inaudita.  »  His  Boamundus  acyecit  et  alt  : 
«  0  Pyrrhei  nonnetibi  videturmagnum  esse  mirisi- 


culum,quod  per  nos  operatur  Dominus  Jesus  Chri- 
stus,  in  quem  credimus  ?  quia  quanto  nos  pauciores 
8umus,tanto  et  fortiores  ;vos  veroquanto  numero- 
siores,tanto  imbecilliores.  Cui  hanc  virtutem  attri- 
buis,  humanitati  an  divinitati?  Homo  nou  est  a 
seipso,sed  a  Creatore  suo  ;  a  quo  habet  esse,habet 
ct  posse.  Ex  hoc  igitur  conjicere  potes,  quia  licet 
unus  Creator  creaverit  nos  et  vo8,uberiorem  tamen 
suae  virturtisprsstat  abundantiamnobis  quam  vobis 
Certi  qulppe  in  illius  virtute  sumus,  quia  non  so- 
lum  Antiochiam,  vcrumetiam  Romaniam  tolam,et 
Syriam,  ipsam  et  Jerusalem  obtinebimu8,quiahoc 
promisit  Dei  Filiusomnipotens Jesus.  «Pyrrhus  qui- 
dem  haec  et  consimilia  dicta  Boamundi  prudenter 
intellexit,  eumque  vehementer  Boamundus  suo 
amori  attraxit.  Cumque  contigisset,  inimico  humani 
generis  suadente,  quod  superius  dictura  est  de  Wa- 
lone,  Pyrrhus  cum  suo  Boamundo  loqui  amplius 
non  valuit,  sed  tamen  occulte  pcr  internuntium  haec 
ei  significavit  :  «  Novi  te  nobilem  virum,  atque  fi- 
delem  Christianum  ;  commendo  me  luce  fidei  et 
meam  domum ;  faciam  tibi  quae  me  hortatus  es  tres 
turres  quas  in  Antiochia  custodio,  tibi  tradam,  et 
unam  de  portis,  tibi  tuaeque  genti  Christianae,et  ne 
frivolum  illud  esse  credas,  et  ne  de  mea  fide  diffidas, 
mitto  filium  meum  tibi,quem  unice  unicumdiligo, 
eumque  sicutet  me  ipsum,  tuae  fidei  committo.  » 
Quibus  visis  et  auditis,Boamundus  magno  succen- 
sus  est  gaudio,  magnaque  in  eo  apud  Deum  excrevit 
devotio,  lacrymae  ab  oculis  uberes  erumpunt,  et  Deo 
gratias  agen8,manus  in  coelum  tetendit.Nec  mora, 
principes  in  unum  convocavit,  cisque  talia  retulit, 
dicens  :  «  Egregii  principes  etviri  bellatores,  com- 
pcrtum  cst  vobis  quantum  injuriarumpassi  sumus 
in  hac  obsidione,  quantaque  patimur.et  quam  diu 
voluerit  Deus  patiemur.Si  Deus  alicui  hanccivita- 
tem  pcr  aliquod  ingenium  dare  vellet,  dicite,  an 
vestra  autoritas  ei  eam  concederet. »  Ad  hsec  multi 
evclamerunt  in  unun,  dicentes  :  «  Nos  simul  eam 
habebimus,quoniam  simulangustias  necessitatum 
toieravimus.  »  Tunc  Boamundus  modicum  subri- 
dens,  ait  :  «  Vae  civitati  quae  tot  dominis  subjecta 
erit!  nolite,  fratres,  ea  dicere  :  sed  ejus  imperio 
subjiciatur,  qui  eam  poterit  acquirere.  Qui  ut  vidit 
quia  nil  proficiebat,  ad  castra  sua  rediit,  et  tamen 
nuntios  Pyrrhi,  qui  ad  se  venerant,  detinuit.  » 
Principes  vero,  amoto  Bcamundo,  consiliuminierunt 
dicentes  :  «  Nos  bonum  consilium  non  habemus, 
qui  vorbis  Boamundi  viri  sapientissimi  contraimus. 
Si  a  primo  die  quo  huc  venimus,  hoc  fieri  potuis- 
set,  magnum  nobis  commodum  inde  pervenisset. 
Nullus  nostrorum  propter  ambitionem  urbis  An- 
tiochiae  de  terra  sua  exivit ;  eam  habeat  cui  Deus 
dare  voluerit,  nostra  omnium  una  sit  intentio,  sancti 
scilicet  sepulcri  deliberatio.Placuit  omnibus  ;  Boa- 
mundus  vocatur,  eique  Antiochia,  si  eam  acquirere 
potest,  benevole  ab  omnibus  conceditur.  BoamunduB 
itaque  haud  segnis  viros  sibi  fideles,  noctis  crepu- 
sculo,  remittit  ad  amicum,  ut  ei  renuntiet  et  modum 


ROBERTI  MONACHI  IIIST.  HIEIIOSOL.  —  LIB.  VI. 


714 


irminum.   Pyrrhus  rcraandat  ut  in  crastinum  A  minime  videret,  inquisivit  ubi  esset.  Qui  pcoidme 


moveatur  exercitus  Frdncorum,  quasi  ire  velit 
raedandum  in  terrani  Sarracenorum.  Et  cum 
obscurarc  cojperit,  revertantur  ad  castra  ex 
jcivitatis,  « in  qua  ipsc  erectis  (inquit)  excubabo 
3us  in  turribus  meis.  Propc  murum  parati  ve- 
t,  et  nihil  prorsus  timeant.  »  Credidit  hoc  con- 
m  Boamundus  quibusdam  suis  familiaribus 
m\  Magno,  et  duci  Godefrido,  Podiensi  epi- 
0,  et  comiti  Ilaimundo.  Dixit  itaque  eis : 
cte  vcntura,  divina  opitulante  gratia,  tradetur 
8  Antiochia,  »  exposuitque  eis  nuntium.  Qui 
tis  omnibus,  gratulati  sunt,  et  benedixerunt 
inum.  In  crastinum  congrcgaverunt  ducos  bel- 
n,  ingentes  militum  cuneos,  peditumque  quam 


adesse  dicitur,  sed  Pyrrhus  de  abscntia  vchemeuter 
contristatus  est,  dicens  : 

Quid  facitille  piger?  quid  tardat,  quidve  moratur  ? 
Mittite  qui  dicat,  quod  citius  veniat. 

Mittitc  qui  dicat,  quia  lux  hodierna  propinquat, 

Et  creber  cantus  pr^Esignat  adesse  serenum. 

Nuntius  eligitur  qui  nuntiet  haec  Boamundo. 
Quod  ut  audivit,  feslinus  accurrit;  sed  cum  ad  sca- 
lampervcnitjfractam  invenit.  IntcreaFulcheriusqui 
cum  sexagintajuvenibus  armatis  ascenderat,  excep- 
tis  turribus  Pyrrhi,  tres  alias  bellica  virtute  occupa- 
verat,  et  in  cis  duos  fratres  Pyrrhi  interemerat. 
Quod  licetPyrrhus  non  ignoraret,  tamen  a  promisso 
fidei  pacto  non  retardavit,  sed  ut  audivit  quia  scala 


js  turmas, et  egressi  montanatransierunt,  quasi  -n  fractaesset,  venienti  Boamundo  et  omni  Francorum 

.  •  «  ■  r^  m  V  .  «  ^^  1i*i.JI**  1.  *i  T^l  *  « 


aturi,  in  torram  Surracenorum.  Nocte  advc- 
,e  cum  summo  silcntio  rcdierunt,  scquc  bonaj 
prajparaverunt.  Boamundus  vero  ad  locum  sibi 
nico  destinatum  perrexitcum  suistantum  mi- 
18,  et  cum  paucis  longe  remansit  a  mocnibus, 
'osque  cum  una  scala  direxit  ad  ipsa  mwnia, 
erecta  pertingcre  potuit  ad  propugnacula.  Quae 
erccta  fuit,  ex  tanta  multitudinc  nullrs  prior 
idere  prajsumpsiL  Guniquc  omnes  sic  haisita- 
tunc  unus  milcs,  nominc  Fulchcrius,  Carno- 
3  natione,  audacior  cfctcris,  ait :  <(  Ego  in  no- 
Jesu  Christi  primus  ascendam  ad  quodcun- 
me  Deus  vocaverit  suscipiendum ;  sive  ad 
jrrium,  seu  ad  obtinendum  victoriaj.bravium.  » 
iscendente,  cajleri   subsocjuuntur,  et  in  brevi 


multitudini  portas  aperuit.  Et  cum  graves  gemitus 
ab  imo  pectore  traheret^  longaque  suspiria,  nulla 
tamen  eum  a  promissa  fide  illata  revocavit  injuria. 
Quem  Boamundus  in  ipso  portae  introitu  submisBO 
capite  sululavit,  eiquc  de  collato  benencio  gratias 
egit.  Sed  cum  causam  lamcntationisejus  didicisset, 
admodum  indoluit,  et  dc  militibus  suis  qui  eum 
custodirent,  resquc  ejus  tuorcutur  fidelem  custo- 
diam  dereliquit.  Nec  rcticendum,  quoniam  sub  illa 
nocte,  cometa  quaj  regni  mutationem  praesignat, 
intcr  alia  CGcli  sidcra  rutilabat,  et  su(b  lucis  radios 
produccbat,  et  inter  septentrionem  et  orientem, 
igneus,  rubor  in  coelo  coruscabat.  His  evidentibus 
signis  in  cobIo  radiantibus,  et  aurora  terris  lucem 


rctcrente,  excrcilus  Dei  portas  AntiochiaB  intravit, 
lainurorum  fastigia  pervenitur.  Pyrrhus  autem  ^  in  virtule  illius  qui  inferni  portas  osreas  contrivit,  et 
t  illic,  prajstolans  eorum  adventum,  et  »grc  ferreos  vectes  confregit  (Psal.  cvi,  16),  cujus  potestas 
9  nimiam  tarditatem.  Qui  cum  Boamundum      permanet  in  Siecula  saicuiorum.  Amen. 

EXPLICIT  LIBER  QUINTUS. 


IlN(  .ipit  liber  sextus. 


CAPUT  PRIMUM. 
iversi  fidelcs  hujus  Pyrrhi,  fidcm  attcnditc,  et 
dentcs,  si  quid  ex  fide  per  fidcm  promittitis, 
le  ulla  contradictione  perficite.  Nulla  hunc  me- 
ifiraternae  mortis,  nulla  vis  doloris,  nulla  insti- 
mffiroris  avertere  potuit  a  promissa  fidei  sta- 
te ;  magisque  valuit  apud  ipsum  fidei  pactio  D 
i  duorum  germanorum  diri  cruciatus  in- 
iptio.  Et  si  illud  antiquum  problema  Samsonis 
diumvolumusadducere,  huic  squipollens  pos- 
18  proponere.  Samson  ait :  De  comedente  exivit 
,  et  de forti egressa estdulcedo  (JwL  xiv,  14).  Nunc 
ie  infideli,  proccssit  fides,  ct  de  extraneo,  fami- 
ot  integra  dilectio.  At  ne  fastidiosam  videamur 
edigressionem,  ad  inceptam  redeamus  historiae 
>8itionem.  Quarto  Nonas  Junii,  Ghristiani  ur- 
Antiochiae  introierunt,  et  in  ore  gladii  de  suis 
invasoribus  vindicaverunt.  Fulcherius  et  sui 
tlicea,  qui  cum  eo  muros  ascenderant,  turres 
{06  invadebant,  et  incautos  vigilcs  somnoque 

Patbol.  GLV, 


solutos,  spiculis  gladiisque  confodiebant,  etdesum- 
mo  illarum  fastigio  ad  tcrram  projiciebant.  Qui  in 
domibus  sopiebantur  sonitu  clamoris  excitati,  scire 
gestientes  quid  hoc  esset,  cum  foras  exirent,  non 
revertebantur,  quoniamgladios  inveniebantparatos 
quibus  excipiebantur.  Qui  Christiani  erant  Kyrie 
eleison,  et  alias  Deo  laudes  personabant,  ut  perhoc 
scilicet  nostris  innotescerent,  quod  non  Turci,  sed 
Christiani  essent.  Passim  sternuntur  plate®  civita- 
tis  corporibus  morientium,  quoniam  tunc  nullus 
eorum  resistebat,  sed  qusrebant  omnes  latibula  et 
fugae  praesidium.  Nulli  honor  impenditur,  pueri  cum 
puellis,  juvenes  cum  senibus,  matres  quoque  cum 
filiabus  interficiuntur.  Qui  fugere  poterant  per  por- 
tas  exibant,  mortem  tamen  minime  evadentes,  quia 
in  raanus  de  castris  veniontium  incidebant.  Contigit 
autem  ut  inter  fugientes  Gassianus  rex  etdominus 
civitatis,  vilibus  pannis  obsitus  evaderet,  et  in  ter- 
ram  Tancredi  fugiendo  perveniret.  Sed  malo  sui 
infortunio  Armenii  eum  cognoverunt,  et  ei  iilico 

83 


715 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELLO  SAGRO. 


716 


cervicera  amputaverunt,  et  caputillius  ad  principes  A  fessis  dormiendi  non  tribuit  facultatem.  Ubi  enim 


attuleruntet  balteum;  balteiquc  prctium  Lxbysanceos 
appretiaverunt.  Pars  magna  fugit  in  castrum  quod 
civitati  imminet ;  quod  ita  loci  positione  et  natura 
munitum  est  ut  nullius  machinae  artificium  timeat. 
Illic  enim  est  mons  urbi  contiguus,  cujus  cacumcn 
porrigitur  ad  sidera,  quo  vix  attingere  possunt  in- 
tuentium  lumina.  Et  de  ipso  potest  circumspici  tota 
regio.  In  eum  confugit  numcrosa  multitudo  Turco- 
rum,  habucruntque  illud  solum  receptaculum.  Erat 
autem  huic  castro  una  turris  nimium  vicina,  quam 
Boamundus  cum  suis  satellitibus  jam  obtinebat, 
illudque  castrum  per  eam  impugnare  parabat.  Sed 
illi  resumptis  viribus,  lurri,  satis  eminentiores, 
sagittaset  spicula,  instar  grandinis,  desuper  immit- 


intra  muros  hostis  adest,  nulla  requiescendi  facul- 
tas  esse  potest.  In  crastinum,  id  ost  feria  sexta,alii 
spoliata  cadavera  mortuorum  extra  muros  foris  tra- 
hebant,  alii  de  turribus  cum  castellanis,  jaculis  et 
sagittis  decertabant.  . 

CAPUT  II. 
Cumque  sic  re.i  agitur,ecceilli  qui  slahant  in  tur- 
ribus  ct  muris,  eminus  contcmplantur  immensam 
nubem  agitati  pulveris.  De  qua  diversa  scntientos, 
alii  dicebant,  Constantinopolitanum  imperatorcm 
esse,  qui  sibi  inauxiliumveniebat;  alii,  quod  verum 
erat,  agmina  Persarum.  Scd  qui  primi  venicbant,  ut 
vidcruiit  urbem  Antiochiap,  in  unum  consedcre, 
pra3stolantes  retro  vcniens  robur  sua;  mllit'».  Erat 


tunt,  ita  ut  nostris  minime  licuerit  contra  eos  pu-  p  autem  Corbanan  princeps  militiae  regis  Persarum 


gnare,  sed  se  clypeis  coopcrire,  et  armis  defenderc 
cogebantur.  Locus  enim  artus  angebat,  ct  hostis 
desuper  opprimebat,  quia  non  erat  alia  via  dccer- 
tantium,quampra;stabatlatitudomurorum.Propter- 
ea  contigit  quia  Turci  irrucntcs  contra  turrim, 
unus  impellebat  alium,  nec  rctroire  erat  facultas, 
nec  in  laeva  ncc  in  dextra  ulli  eratdivortium.  Quot- 
quot  impetus  irruentium  super  nostros  impingebat, 
illi  in  lanceis,  spiculis  et  mucronibus  excipiebant, 
et  vulneratos  ad  terram  projiciebant ;  et  cum  eis 
illos  qui  turrim  desubtus  moliebantur  effodere, 
prosternebant,  sicque  mortuus  vivo  necem  infere- 
bat,  et  cui  in  anima  vita  deerat,  in  corpore  raors 
apparebat.  In  quo  conflictu  Boamundus  graviter 
sagittatus  est  in  femorc,  nec  jam  nisi  claudicans 


qui  ex  longo  icmpore  collegerat   sibi  illud  agmen 
divorsarum  gcntium.ErantquippeibiPersa;etMedi, 
Arabos  et  Turci    AzimitcO,  e!    Sarraceni,  Curti  et 
Publicani,  ot  divr-rsarum  nationum  alii  multi.  De 
Agulanis  erant  ibi  tria  millia,  qui  nullam  armorum 
copiam  nisi  solos  enses  gestabant ;  qui  omnes  undi- 
que  ferro  cooperti,  nnlla  arma  adversantia  timc- 
bant.  Equi  corum  vexilla  et  lanceas  ferre  asperna- 
bantur,  et  in  eos  qui  fcrebant,  nimia  ira  succcnde- 
bantur.  Cumque  hi  oranes  in  unum  convenissent, 
cursores  suos  ante  urbem  direxerunt,  qui   nostros 
ad  bellum  provocarent,  et  de  civitate  exire  suade- 
rent.  Sed  nostri  qui  de  hesterno   conflictu   fatigati 
erant,  salubrius  esse  judicaverunt  inter  mffinia  re- 
manere,  quam  extra  bella  movere.  llli  vero  percam- 


valebat  incedere.  Sanguis  ubertim  de  vulnere  ccepit  C  pos  et  plana  currentes,  nostros   ad   bella  ciebant. 


stillare,  et  cor  nobilissimi  principis  a  virtute  pristina 
ccBpit  delicere.  Qui  nolens  et  invitus.  in  aliam  tur- 
rim  retrocessit,  bellumque  dereliquit.  Inejusinfir- 
mitate  aliorum  virtus  corruit,  quoniam  unusquisque 
miserabilem  casum  sui  ducis  admodum  doluit. 
Pugnam  dimittunt,  Turcos  turrimque  relinquunt. 
Unus  tamen  in  supcriori  turris  fastigio  remansit, 
cujus  egregia  funera  universus  nostrorum  exercitus 
unanimiter  planxit.  Ille  enim  ut  vidit  se  solum  csse 
derelictum  tamen  in  se  animum  gerens  invictum, 
ut  ursus  inter  molossos  CGcpit  se  utrinque  defendere ; 
lapidesque,  et  caementum  de  parietibus  avellebat,  et 
super  ipsos  qui  eum  impugnabant  projiciebat.  Tan- 
dem  mille  sagittis  onustus,  ut  vidit  quod  mortem 


diraque  eisconvicia  impropcrabant.  Lanceas  et  gla- 
dios  in  altum  ejiciebant,  etin  manibus  recipiebant 
ludcntes  et luxuriantes.  Sed  cum  neminem  de  nostris 
potuoruntextrahere,disposueruntremeareadcastra. 
Quos  cum  revcrtcrentur,  insecutus  cst  unus  cx 
nostris  Rogerus  dc  Bardavilla,  cum  aliis  tribus 
armatis,  sperantes  quod  aliquos  possent  olicere  ab 
illis  :  sed  ipsi  nolobantcumparibusinireccrtamen, 
quia  jam  de  praeliis  Francorum  multa  audierant 
enarrare,  posueruntque  insidias  post  se  sub  rupe 
cavata,  et  quosdam  ex  suis  dimiserunt  qui  eos 
quasi  lacesserent  in  pugnam.  Cumque  nostri 
transirent  insidiarum  locum,  fures  de  cavernis  suis 
exierunt,    eosque  a  tergo   invaserunt.    Qui   prcC- 


non  evaderet,  mortem  sibi  acceleravit,  quoniam  n  ibaht  revertuntur  in  occursum,  celeremque  con- 


cum  clypeo  ot  armis  ubi  turbam  densiorem  esse 
conspexit,  in  medium  prosiluit,  suisque  interfecto- 
ribus  tormentum  fuit.  Non  est  lingua  carnis  quaj 
satis  valeat  enarrare  quid  Francorum  manus  ibi 
valuit  pessundaro,  ct  nisi  castolli  municipium  tam 
forte  luisset,  ipso  dio  venturis  calamitatibus  suorum 
magnum  levamen  Domi-nus  priostitisset.  Sed  voluit 
Deus  ut  urbs  Antiochena  difficulter  adipisceretur, 
ut  adepta,  charior  habcretur.  Citius  enim  acquisita 
vilescunt,  diu  desiderata  charius  amplectimur.  Nox 
interveniens  litem  diremit,  ct  diurno  labori  contulit 
moderamen ;  quia  pugnao  ademit  necessitatem^  sod 


tra  eos  dirigunt  cursum.  Qui  cum  se  comprehen- 
sos  esse  cognoscerent,  flexis  frenis,  fugae  tutelam 
speraverunt  consequi,  sed  nullatenus  potuit  inve- 
niri.  Rogerius  socios  praemittit  ante  suos  vultus,  et 
ipse  parma  post  tergum  rejecta,  croberrimos  illorum 
sustinet  ictus.  Jamque  pene  evaserat,  jamque  saluti 
proxima  loca  tenebat,  cum  equus  illius  solo  proruit, 
et  cadenti  inhaerens  ipse  cecidit,  qui  nullo  modo 
levari  potuit,  quoniam  equi  mole  oppressus  fuit. 
Heu !  quantus  dolor  stridorque  dentium  tunc  erat, 
super  muros  Antiochia;,  cum  generosa  Francorum 
pules  videret  inclytum  militem  suum  rabidos  canes 


UOBERTI  MONACHI  HIST.  HIEHOSOL.  —  LIB.  VI. 


718 


atrocitcr  occidere,  sicqiie  discerpero,  Averte-  A  intravil  finos  Syriffi,murosquc  rcgicc  civiliilis  An- 


oculo8,nec  vidcrepolerant,cumeum  membra- 
iilaniabant.  Ad  extremum  caput  ejus  amputa- 
it;  contoque  infigentes,  quasi  triumpbi  vexil- 

ad  castra  deportaverunt.  Erant  nutem  castra 
im  juxtu  Pontem  Ferrcum.  Scnsadolus  aulem 

rcgis  Antiochiae  nuper  defuncti.ierat  ad  Gor- 
0,  supplexque  ad  pedes  illius  corruit,  rogans 
li  misereretur,  et  contra  Francos  adjuvaret, 
»atrem  cjus  occiderant,  et  do  inclyta  urbe  ex- 
ditaverunt.  Non  habebat  refugium,nisi  in  solo 
ioppido,  quoniam  jam  tota  civitatis  Francorum 
icebat  impcrio.  «  Patcr  meus,  inquit,  dum 
c  viveret,lcgationcm  tibi  transmisit  utci  sub- 
•es,  ut  te  aut  magnis   muneribus  ditatet,  aut 


tiochiae.  »  Ilaec  dixit,  notariumque  suum  arccssiri 
jussitr  Cui  accersito,  inquit  :  «  Sume  plures  sche- 
dulas,  et  scribe  religioso  papa?  nostro  Caliphae,  ro- 
gique  Persarum  Soldano  super  omnes  glorIoso,ma- 
joribusque  regni  Persarum  proceribus,ut  longaevam 
obtineant  vitam,  pacem  continuam,salutem  corpo- 
rum  diuturnam.Fortunafelix  etjucunda  bcnenobis 
prosperatur,  secundisque  succossibus  arridet,quo- 
niam  Francorum  excrcitum  intra  muros  AntiochiaB 
inclusum  teneo,  et  castellum  quod  civitati  praemi- 
net,  jam  in  manu  nostra  habco.  Unde  certum  sit 
vobis.quia  rumores  quos  deeisaudieratis,non  sunt 
illius  genoris  cujus  audistis,quia  nec  lupus  tantus 
efficitur,  quantus  ct  clamor  qui  eum  subsequitur. 


>6hiam  et  univcrsum  regnum  dc  tc  susciperct.  ^  Quia  vero  pra?cepistis,  ut  omnino  eos  de  terra  de- 


tibi  promitto,quia  si  pulcs  recuperare  Antio- 
Q,  quod  a  te  illam  suscipiam,  omnemque  tibi 
latem  faciam.  Quod  si  non  potes,  fugic  ndum 
st,  et  omnibus  hominibus  nostra)  gentis.  Non 

cis  sufficiet  Romania,sivc  Syria,  neque  Coro- 
,  quoniam  Hierosolymam  dicunt  esse  suam, 
iroque  Damasci.»Erant  autcm  ibi  rc^cs  liarum 
nciarum,  qui  audiebant  illud  verbum.  llis  di- 
Wbanan  respondit  :  «Si  vis  ut  te  omnimodis 
rem,  tuoque  regno  reslituam,  castcllum  quod 
B  habes  redde  in  manum  meam.quia  restituc- 
bi  per  illud  Antiochia.  »  Cui  itcrum  Sansado- 
fSi  praevalcs  Francos  eliminare  ab  urbe.mihi- 
orum  cervices  cajsas  doliberare,  tibi  tradam 
lum,  et  tibi  inde  faciam  hominium.  »  Consen- 


lerem,gladioque  vita  privarem,  nolite  adversum  me 
indignari,  si  quosdam  dc  mclioribus  vinctos  vobis 
transmitto,  quoniam  tunc  crit  in  vcstra  delibcra- 
tione,  utrum  vclitis  cos  mori  sive  vivcre.  Nobis 
enim  convoniens  essc  vidctur,  ut  qui  captivare  nos 
voncrant,  rnptivi  fiant,ot  dnr.i  apud  nos  exerccant 
sorvitia.  Ilonorifioum  quippo  crit  rcgno  Pcrsarum, 
si  in  eo  cxsulot  fratcr  rcgis  Francorum.Vos  autem 
in  pace  et  sumTia  tranquillitate  vivite,omnique  cor- 
porcae  voluptali  opcram  impendite,  filiosque  sine 
ccssatione  procrcate,  qui  aliis,  si  nccesse  fucrit, 
Francis  obsistant,  et  cum  nostrae  defccerint  vires, 
tunc  valcant.  Faciei  vestraj  praesentiam  non  ante 
vidcbo,  donec  totam  Syriam,  et  Romaniam,  atque 
Bulgariam  vestrai  dilioni  subjugavero.  »  Haec  Cor- 


erque,  et  tradidit  castcllum.  Et  Corbanan  dc-  C  banan  locutus  in  supcrbia,  et  in  abusione,  quae  ei 


ivit  cuidam  fideli  suo  ad  custodiendum.  Tali 
lione  recepit  in  custodiam,ut  si  Francivince- 
r,custodiret ;  si  vinccrcnt,  et  ipsc  sicut  et  alii, 
3  castro  confugerct.  Cui  illc  :  «  Et  si  nos  victi 
8,de  castello  quid  faccremus?  Dignum  cstut 
cshabcant  castelIum,quoniam  victoria,castel- 
ju8  erit  praemium.  »  His  ita  gestis,  Corbanan 
his  conticuit,  et  ad  alia  instiluenda  tempus 
5uit,  Et  cum  sederet  in  solio,  attulcrunt  ante 
Francigenam  ensem  valde  despicabilcm  ct  ob- 
i,et  foeda  rubigine  tectum.  Attulcrunt  et  lan- 
eadem  deformitate  consimilem ;  quae  etiam 
bjectione,  ensem  faciebat  pra?pollentem.  Qu© 
!]Sorbanam  vidisset,  ait  :  «Quis  dicet  nobis  ubi 


conversa  sunt  in  ignominiam  et  confusionem.  Post 
ha)c  mater  ejus  vcnit  ad  eum  mocrens  et  tristis,lu- 
gubrcmque  ailcrcns  vultum.  Et  cum  in  secreto  cu- 
bili  ambo  convenissent,  dixit  mater  ad  filium  : 
«  Fili,  solatium  meo)  scnectutis,  et  unicumpignus 
totius  meae  dilcctionis,  ad  te  festina  venio.  fatigata 
longinquitate  itineris.  Ego  eram  in  Aleph  civitate 
magna,  cum  de  te  gravis  scrmo  aures  mcas  percu- 
lit,  suoque  impulsu  maximum  cordi  meo  dolorem 
rmpulit.  Dictum  est  enim  quod  tua  agmina  dispo- 
ncbas,  et  contra  Christianos  pugnare  volebas.  Pro- 
pterea  fcstina  veni,  a  temctipso  scirc  volens  utrum 
se  res  ita  habeat,  an  non.  »  Ait  ad  matrem  filius  : 
«  Mater,  nihil  unquam  verius  audisti.wEt  mater  ad 


irma  haec  reperta?  Aut  qua  de  causa   nostro  t\  filium  inquit  :«  Quis,fiii,talc  consilium  iniquustibi 


cctui  sunt  praesentata?  »  Cum  illi  qui  attule 
lixerunt :  «  Glorioso  princops,  ct  decus  regni 
ram,  hflBC  arma  cuidam  Francigenaj  absluli- 
it  tibi  tttulimus,ut  videas  ct  agnoscas  quibus 
illa  pannosagens  coneturnoset  fines  nostros 
tdari,imo  et  omnem  Asiam  depopulari.»Tunc 
oam  subridens  ait  :  »  Liquet,  quia  satis  est 
illa  insensata,  et  ratione  parum  utitur,  quae 
aarmis  aestimat  posse  subjugaresibi  regnum 
rom.  Gens  quippe  est  praesumptuosa,  et  alte- 
uris  nimium  ambitiosa.  Gens  videlicut  quae  in 
jnfidit  animositate,  sed  per  Maohomumimale 


dedit?  Nondum  es  cxpcrtus virtutem  Christianorum, 
ct  praecipue  gcntis  Francorum.  Si  legisses  scripta 
omnium  prophctarum,  et  antiquorum  sapientum, 
profecto  non  ignorares,quia  ipse  est  omnipotens  ct 
Deus  deorum  omnium,  Si  pugnabis  adversus  Chri- 
stiano8,pugnabis  cpntra  ipsum  et  angelos  ejus.Sed 
dementissimum  estcontraipsumomnipotentem  pu- 
gnare ;  quoniam  id  ipsum  est  velle  se  destruere. 
De  ipso  quidem  invictissimo  Deo  dicit  propheta. 
Ego  ocddam,  et  ego  vivere  faciatn;  percutiam,  et  ego 
sanabo  :  et  non  cst  qui  de  manu  mea  possit  erucre.  Si 
acucro  ut  fulgur  gladium  meum,  et  arripuerit  judi^ 


719 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACIIO. 


m 


cium  inanus  mea,  reddam  uUione7n  hostibus  meis,  et 
his  qui  odcrunt  me,  retrihuam.  Inchriaho  sagittas 
meas  sanguine,  ct  gladius  mcus  devorahit  carms 
(Deut,  XXXII,  39-42).  Formidolosum  eat  contrahunc 
conflictuminire,qui  gladium  suum  novil  sic  acuere, 
acutum  inebriare,  inebriato  carncs  macerare.  Fili, 
Pharaonem  regem  i^gypti  quis  submersit  in  mari 
Rubro,  cum  omni  exercitu  suo?  Quis  ejecit  Schon 
regem  Amorrhcerorum,  et  Og  regem  Basan,  ct  omnia 
regna  Chanaan,  et  dedit  suis  in  hxreditateml  (Psai. 
cxxxiv,H,^2).Ip8eidemDeus  ostendit  quanto  amore 
diligat  populum  suum,quantaquetutela  circumval- 
let  eum,cum  dixit  :  Ecce  eyo  mittam  angelum  meum, 
qu\  prxcedat  tc,  et  custodiat  setnper.  Ohscrva  et  audi 
vocem  meam,  et  inimicus  cro  inimicis  tuis,et  odien- 
tes  te  affligam,  ct  prxcedet  te  angelus  meus  {Exod, 
XXIII,  20-22).  Genti  nostra^  iratus  cst  Dcus  ille, 
quia  nee  audimus  vocem  cju3,  nec  facimus  volun- 
tatem,et  idcirco  de  rcmotis  partihus  occidcntis  ex- 
citavit  in  nos  gcntem  suam,  deditque  ei  universam 
terram  hanc  in  posscssionem.  Non  est  qui  possit 
eam  averterc;  nec  est  qui  eam  valeat  amplius  ex- 
terminare.  ^»  Post  hnec  inquit  filius  matri  suas  : 
a  Credo,  mal^r,  quod  aut  insanis,  aut  furiis  infcr- 
nalibus  exagitaris.  Quis  tibi  dixit,  quod  gens  isla 
non  potest  exterminari?  Plures  mecum  sunt  opti- 
mates  et  admiraldi,  quam  sint  omnes  Christiani 
in  simul  congregati.  Dic  mibi  mater  :  Hugo  eorum 
vexillarius,  et  Apulicnsis  Boamundus,  et  gladiator 
Godefridus  sunt  ipsi  dii  eerum?  Nonne  sicut  et  nos 
aluntur  tcmporali  cibo?  Nonneeorum  caro  sicut  et 
nostra  potest  incidi  fcrro?  »  Ad  hacc  matcr  respon- 
dit  :«  Nun  sunt  dii  quos  tu  nominas,  scd  homines, 
et  milites  Dei  excclsi,qui  dat  eis  animas,exaggerat 
vires,  redditque  magnanimos,  sicut  ipse  per  pro- 
phetam  loquitur  dicens :  Persequetur  unus  de  vobis 
mille,  et  duo  fugabunt  deccm  millia  {Lcv.  xvi,  8)  : 
quod  jam  in  his  expertum  est,  qui  nostros  fugave- 
runt  de  tota  Romania,  Propterea,  fili,  contestor  te 
per  omnium  nostrorum  numinum  nomina,  ut  te 
avertas  a  facie  istorum,et  non  ineas  contra  cos  bel- 
lum.  Stultum  est  enim,  ut  superius  dixi,  contra 
Omnipotentcm  saevire,  et  in  gcntcm  suam  debac- 
chare.  »  Et  respondit  filius  matri  susb  :  «  Charis- 
sima,noIi  lacrj'mari,noIi  crebris  gemitibus  anxiari; 
quoniam  nulla  arte,  nullo  ingcnio  revocabis,  etiam 
si  in  praelio  scirem  meipsum  interiturum.  »  Tunc 
mater  tristior  efTecta^iterum  filio  suo  dixil  :  f  Scio 
quia  pugnabis,  ct  modo  non  morieris,  sed  ante- 
quum  transeat  annus,  de  hac  vita  discedes.  Modo 
es  in  oinni  regione  orientali  fama  laudabili  praedi- 
tus;  in  aula  rogis  Porparum  nulii  sccundus,  cum 
autem  niodo  vlctus  fueris,  juxta  quse  nunc  tibi  est 
gloria,  ingloriosus  eris.  Quanto  enim  quisque  cae- 
teros  antecellit,  tanto  magis  sordescit,  si  turpius 
ruit.  Nunc  vero  omni  flore  orientalium  regum  ac 


A  divitum  stipatus,tantorum  innumerabilium  satelli- 
tum  catcra  circnradatus,  si  superatus  eris,  cum 
quo  ulterius  pari  aut  inipari  numero  decertabis? 
Tu  qui  olim  cum  paucis  multos  solebas  in  fugam 
vertere,  nunc  disces  etiam  fugere  cum  ingenti  co- 
piarum  vi,  et  paucos  cum  multis  ut  canem  lepores 
praccursare.  »Tunc  filius,irae  impatiens,  verba  ma- 
tris  dtutius  fcrre  non  poterat,  sed  ea  interrumpens 
ait  (48)  :  «  Ut  quid  matcr  aerem  concitar  inanibus 
verbis,  nosque  ad  fastidium  portrahis  sermonibus 
imperitis?  Nulla  virtus  beilorum  nobis  vaiet  resl- 
stere,  ncc  valet  aiter  exercitus  nostro  praevalere. 
Sed  dic,  matcr  niea^  unde  scis  quod  vinci  debea- 
mus  in  hac  pugna,  et  quod  mori  debeo  non  hic, 
sed  antequam  transeat  annus,  morte  subitanea,  et 

l>  quod  gens  Christiana  fines  nostros  sit  possessura?» 
Gui  mater  ait  :  «  A  centum  annis  et  infra  invene- 
runt  patres  nostri  in  sacris  deorum  responsis,et  in 
sortibus  ct  divinationibus  suis  et  animalium  extis 
quod  Christianagens  super  nos  esset  ventura  nos- 
que  victura.  Concordant  itaque  super  hoc  aruspi- 
ces,  magi,  arioli,ct  numinum  nostrorum  responsaj 
et  prophotarum  dicta,  in  quibus  dicitur  :  A  solis 
ortu  et  occusu,  ab  a([uilone  et  mari,  erunt  termini 
vestri,  ct  nullus  stabit  contra  vos.  Credimus,  quia 
hoc  totum  venturum  est,sed  nescimue  si  nunc  vel 
in  proximo  est,  scd  prope  quibusdam  nostrorum 
videtur,quia  hoc  assiduai  rerum  mundi  ruinaeprae- 
signant,  et  astrorum  intuilus  praenuntiavit.  Dc  hoc 
siquidem  praelio  quod  commissnrus  es,dicam  tibi 
veritatem,  et  de  morte  tua  quam  inde  habeo,  noli- 

C  tiam.Ex  quo  milites  ad  patrandum  bollum  hoccol- 
ligere  coepisti,  sollicita  indagatione  perscrutat^ 
sum,  quicunque  mihi  possunt  ventura  praedicere, 
et  consonant,  quod  nullus  omnino  Christianos  po- 
terit  superare.  Cnm  astrologis  siderum  cursus^sc- 
ptem  sciiicet  planetas,et  duodecim  signa  sapienter 
contemplata  sum,  et  quidquid  physicaculari  potest 
cum  aruspicibus,extis  et  armis  pccudum,cum  sor- 
tilegis  sortes  temperavi,  etomnia  in  unum  concor- 
dant,gentique  Francorum  victoriae  titulos  proenun- 
tiant,et  ncccm  tibi,  sicut  dixi  suporius,intentant.  » 
Tunc  ille  :  «  Matcr,  iuquit,  cessa  ab  his  de  cajtero, 
quia  cum  Francis  pugnabo  quam  primum  potero.» 
Illa  videns  quod  nil  proficeret,non  diu  morata  unde 
venerat  rediit,  secumque  reportavit  quidquid  spo- 

j)  liorum  adipisci  potuit. 

CAPUT  IIL 
Jam  vero  de  his  quae  interim  in  urbe  gesta  sunt, 
aliquid  referamus.  Turcis  libera  facultas  erat  in- 
trandi  castellum,  et  exeundi,  nostrosque  die  nocte- 
que  jaculando  et  sagittandoad  bella  ciebant,et  cum 
certantium  vires  deficiebant,novi  reccntesque  subi- 
bant.Sicque  novis  jugiter  supervenientibus  virtus 
illorum  cresccbat;  nostrorura  vero  quolidiana  las- 
situdine  deficiebat.NulIa  enim  quies  erat,Dec  arma 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 
(48)Verba  suae  matris  Furiis  male  subditus  a'r.'8,         Tcmait  Coibanan,  mentemque  gerit  male  sanam. 


ROBERTl  MONACni  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  VL 


728 


lebant ;  sed  in  procintu  militia}  scmpererant.  A  invcnit,  eique  secreta  allocutione  dixit :  «  Domine 


ct  sagittis  platco)  civitalis  impcdiebantur,  et 
iomorum  onorabantar.  Omni  die  antc  castel- 
it  nova  congressio,  multotiesquc  fiebat  nostro- 
)t  ipsorum  una  commistio  ;  de  nostris  tamen 
potegente  pauci  moricbantur  ;  dc  illis  vero  ca- 
im  perimebantur.  Et  dum  sic  tcmpus  prolabi- 
imes  omni  hoste  crudelior  nostros  invadit,vi- 
B  eorum  de  die  in  diem  attenuavit.  Vultns 
lount,  brachia  deficiunt,  et  trcmula  manus 
rp»  vellicat  hcrbas,  et  frondes  arborum,  ct 
8  vaporum  silvestrium.  Uxc  omniacoqueban- 
t  comedebantur.  Crus  asini  sexaginta  solidis 
ipabatur,et  qui  omebat  dissipator  substantia; 
«limabatur  :  Panis  parvus  apprctiabatur  uno 


imporator,  nostri  revera  Antiochiam  obtinent ;  sed 
castellum  quod  ei  superest  adhuc  Turci  possident, 
innumera  Turcorum  agmina  cos  de  foris  obsident, 
et  qui  in  castello  sunt  intus  oppugnant.  Sed  quid 
superhis  restat,  nisi  quiaaut  mortui  jam  8unt,aut 
in  proximo  amnesmoricntur?Tu  autem,reverend6 
imperator,  si  nostro  credis  consilio,  ulterius  non 
progredieris,  sed  ad  urbem  tuam  reverteris.  Nam 
non  potest  humana  eis  potestas  ulia  subvenire  ;  sed 
si  iliuc  ieris  cumtuocxercitu  poteris  interire.  »  His 
auditis  sermonibus  imperator  valde  tristis  eflicitur, 
et  quod  ei  dixerat  in  secreto,  principibus  suis  ac 
magistratibus  propalavit  in  apcrto.  Omnes  contri- 
stantur,  nostrorumquofuncriilacrj'mantur.  Eratibi 


Ho.  Carnes  asinorum,  equorum,  camelorum,  t^  quidam  miles,  nomineWido,  qui  per  militiam  cele- 

1-11  1  I  *  "^^     1*1*  **i  1i  VX  V 


,  bulalorum  consumcbantur,  insuper  eorum 
Doncoquebantur.  Matros  filios  suos  fame  per- 
§,  ad  ubera  suspendebant,  sed  pueri  in  ma- 
uberibus  nihil  inveniebant,  et  prae  inopia  la- 
ausis  oculis  palpitabant.  Quadam  die  Corba- 
icitavit  nostros  ad  praelium,  scilicet  extra  ur- 
ibilla  parte  in  qua  erat  castellum  ;  sed  milites 
i  fame  cruciati,  diu  non  potuerunt  sufferre 
8  impetus  eorum.  Conglobati  igitur  in  unum, 
ad  cisitatem  rcgredi  salubrius  esse  intellexe- 
ledoppressi  aTurcis,portam  nimis  angustam 
punt,  in  tantum  quod  quidam  ibi  usque  ad 
IX  attriti  sunt.  Sicque  fiebat  pugna  intus  et 
iSy  nec  dabatur  ulla  quies  nostris  famejper- 
U8.  Propter  haec  et  his  similia  aliqui  de  no- 


bre  sibi  nomen  acquisierat,  multumque  Boamundo 
familiaris  exstiterat.  Qui  cum  hoc  audisset,  ita  in- 
doiuit,  quod  ac  si  mortuus  esset,  in  terra  corruit. 
Et  cum  resumpto  spiritu  ab  illa  mentis  alienatione 
reverteretur,  flere  immoderate  coepit,genasque  un- 
guibus  8ulcandOyCrines  manibus  decerpendo,omne8 
cogebat  ad  luctum,  dicebatque  (50) :  «  0  Deus  om- 
nipotens,  ubi  est  virtustua?  Si  omnipotens  es,  cur 
hajc  fieri  consonsisti  ?  nonne  crantet  milites  tui  etpe- 
regrini?  Quis  unquam  rcx",  autimperator,autpoten8 
Dominus  familiam  suam  iia  permisit  occidi,8i  ullo 
modo  potuit  adjuvare?  Quis  eritunquam  milestuus 
aut  peregrinus?  0  Boamunde,  bonor  aliorum  du- 
cum,  corona  sapientum,  gloria  militum,  solamen 
desolatorum,  robur  militise,  et  totius  mundi  decus 


ailitibus  immoderate  perterriti,  fuga  in  ipsa  G  insigne,  cur  tibi  tale  infortunium  contigit.ut  Tur- 

corum  ludibrio  subjaceres  ?  Heu,  heu !  cur  mihi  con- 
cessum  est  vivere  post  te?  qu®  mihi  posthac  lux 
grata,  quse  species  amoena^quae  gloria  delectabiliS; 
quae  vita  jucunda,  te  minime  superstite?  0  Deus.si 
verum  est  quod  iste  nugacissimus  et  fugitivus  comes 
attulit,  quid  amplius  erit  de  via  sepulcri  tui,  qu® 
causa  Ita  occisi  sunt  quasi  dominum  non  haberent 
sorvi  tui?  0  Boamunde,  ubi  ost  illa  fides  tua^quam 
semper  habuisti  in  Salvatore  tuo  Domino  nostro 
Jesu  Christo.  0  imperator  et  ogrogii  milites.qui  me- 
cum  tanta  tantorumpue  funera  lugeti8,quisperfecte 
credere  potest,  quod  tanta  militia  sic  porierit?  Pro 
certo  81  in  medio  campo  ab  omni  orientali  populo 
circumsepti  fuisscnt,  non  ante  omnes  occiderentur 


elapsi  sunt,  funibusad  propugnaculaligatis, 
}  manus  suas  omnino  decoriaverunt,  et  sic  ad 
;>edibus  tetenderunt.  Quo  pervenientes  dixe- 
autis,  ut  fugeront,  quoniamomnos  Christiani 
3Ptui  aut  vincti  essent.  lili  autem  dolentes  in 
le  miserunt,  et  Turcarum  se  potonlatui  sub- 
mt.  Stf  phanus  Carnotensis  comes,  qui  inter 
rincipes  videbatur  magnus,  consiiio  providus, 
3  honestate  praeclarus,  antequim  caporetur 
hia,  gravi  infirmitate  detentus  est ;  et  ad 
am  castrum,  quod  suum  erat,  secessit,  cui 
i  Alexandreta  fuit.  Hic  a  fugientibus  audivit 
le  nostris  relationem,  montana  urbi  prasemi- 
ascenditjUt  videret  quidnam  esset,utrumne 


vera  fieret.  Sed  innumerubilia  Turcorum  ])  quam  ulciscerentur.  Nunc  aulem  et  civitatem  habe- 


a  a  longe  conspexit,  nostrosque  intra  urbem 
M  esse  doprehendit ;  et  perterritus  timore, 
t  (49),  et  ad  castrum  suum  romeans  funditus 
iavit,  et  sic  vorsus  Constantinopolim  equitare 
liii  vero  qui  in  urbe  obsidebantur,  summo 
rio  adventum  ejus  praestolabantur,  putantes 
oaperatorem  secum  adduceret,  etcum  eore- 
Hressariis  succurrcret.  At  ipsc  in  diversum 
18,  ut  ad  Philomenam  venit,  imporatorom  ibi 


bant,  in  qua  se  defendere  poterant,  et  ita  intcrem- 
pti  sunt?  0  imperator,  certissime  scias,  quia  si 
Turci  nostros  occiderunt,  pauci  de  ipsis  remanse- 
runt.Propterea  ne  paveas  illuc  ire,  quia  Antiochiam 
recipere  poteris.  »  Imperator  consilio  illius  noluit 
assensum  pracbere,  vcrbis  nugacis,  fugitivique  co- 
raitis  nimium  crodulus,  sod  retro  destinavit  abipe, 
Bulgariaeque  loca  praiccpit  devastare,  ut  si  Tupci  in 
partes  illas  pervenircnt,  nibil  penitus  invenipent. 


N0TDL.I!:  MARGINALES  MS.  COD. 
msul  Capnotis,  urbs  inclyta  charaquo  notis        (50)  Guido  nimis  plorat,  Dominum  cum  fletibu8 
srritus  aufugit,  bellum  sociosquc  rcliqait.  [orat. 


723        AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO.        724 

Cum  ipso  paritor  ct  ipse  \Viclo,et  illi  qui  cum  ipso  A.  latio  destituti  sunt ;  et  per  viginti  fere  dies,  cum 
impcratorc  ierant,  revcrsi  sunt ;  quia  ulLra  ire  non  hostibus  et  fame,cum  gladio  et  penuria  indesinen- 
praesumpsorunt.Sic  igltur  nostri  oraui  humano  so-      ter  decertaverunt. 

EXPLICIT  LIBER  SEXTUS. 

mCIPIT  LIBER  SEPTIMUS. 


CAPUT  PRIMUM. 
Superna  pietas  humano  destilutis  auxilio  nisi 
pracvidissct,  ex  Francigenis,  jam  civibus  Antiochc- 
nis,nuUus  supcressct.Scd  cum  jam  vita  diffidercnt 
omniaque  mortom  intentarcnt,  placuit  Deo  Salva- 
tori  Regi  regum  Jcsu  Christo,  ut  cuidam  sacerdoti 
suo  apparerct  (51),  dum  quadam  nocte  in  ccclesia 


ante  castelhim  pra*liantes  contra  inimicos,  ct  mo- 
ventes  inviccm  bellum.  Quibus  convocatis,  laeto  ct 
hilari  vultu  dixit  :  «  0  belligeratores  Rcgis  aeterni, 
annuntio  vobis  ex  parte  Salvatoris  nostri  gaudium 
et  exsultationem  ;  suamque  quam  transmittit  vobis 
bcnedictionem,  et  si  ei  obcdicritis, consequiminict 
gratiam.  »  Tuncomnibusattenteaudientibus  et  un- 


sua3  sancta;  caslas  Gcnitricis  dormiret.Erant  autem  g  dique  conflucntibus,omnem  seriatim  exposuit  visio- 


cum  eo,  ipsa  Matcr  et  Virgo  Maria,  ct  bcatus  Pe- 
trus  apoF'toKis,  cui  pastorum  ovium  suarum  dcdit 
ipse  Dominus.  Cui  ct  ait  :  «  Agnoscis  me?  »  Cui 
saccrdos  :  «  Non.  Tu  qui  os,  Dominc?  »  Tunc  in  ca 
pitc  Salvatoris  crux  cccpit  apparcre.  Cui  itcrum 
Dominus  :  «  Jam  ne  agnoscis  me?  »  Ilerum  saccr- 
dos  rcspondit  :  «  Non  aliter  agnosco  te,  nisi  quia 
crucem  in  capile  tuo  vidoo,  sicut  iu  imaginibus, 
qua;  sunt  in  honorc  Domini  nostri  Jesu  Christi,  vi- 
dere  soleo.  »  Et  Dominus  ad  eum  :  «  Ecce,  ego  ipse 
sum.  »  Sacerdos  vcro  ut  audivit  quod  Dominuscst, 
statimprosternabatsead  pcdcsejus,  suppliciterob- 
secrans  ut  suis  Christianis  subvenirct,fame  ct  ho- 
stium  opprcssionc  laborantibus.  Cui  ait  :  «  Non  tibi 
videtur  quod  benc  eos  adjuvorim  huc  usque,  quia 


nom.  Qua  exposita,  subjecit  et  ait  :  «  Si  huic  decrc- 
ditis  visioni,  falsamquo  eam  suspicamini,quia  vera 
est  faciani  vobis  quod  libuerit  cxperimenlum,  et 
si  mcndax  invcniar,  omni  injuria  afficite  corpus 
moum.  »  Tcnc  Podiensis  episcopus  jussit  afferri 
cruccm.  ct  sanctum  Evangelium,  ut  coram  cunctis 
juraret  hoc  vcrum  ossc  :  (juod  ita  factum  est.Et  ut 
divina  bonitas  bona  bonis  accumularot,  suosquc 
lugubres  scrvos  magis  magisque  lajtificaret ;  affuit 
ibi  quidam  peregrinus,  nomine  Petrus,  qui  hanc 
visionem  rotuht  coram  omnibus  :  «  Audite,popuhis 
Domini  ct  sorvi  Dei  excelsi,voccm  mcam,ct  sermo- 
nibus  mois  inclinato  aurcm  vostram.  Dum  in  obei- 
dionc  hujus  civitatis  eramus,  quadam  noctc  astilit 
mihi  in  visionc  sanctus  AnHrcas  apostolus,dicens  : 


illis  ct  NicaBam  tradidi  civilatem,  ct  omnia  quoe  cis  ^  Bune  vir,  audi  ct  intolligc  me.  »  Et  aio  ad  cum  :  » 


supervenore  bolla,  vinccro  feci?  In  obsidiono  Antio- 
chiae  eorum  misoria»  condolui ;  nunc  vcro  ad  extre- 
mum,  civitatis  ingressum  tribui  ;omnes  tribulatio- 
ncs  et  impedimcnta,  qua?  p.issi  siint,  idco  evenire 
permisi,  quoniam  nuilta  ncfanda  sunt  oporati,cum 
Christianis  mulioribus  ot-]:)aganis,  quic  valdo  displi- 
cent  in  oculis  mois.  »  Ad  haec  mater  iniscricordiae 
piissima  Virgo  et  boatus  Petrus  cccidcrunt  ad  pe- 
des  ejus  rogantos  ut  populi  sui  miscretur.  Ad- 
jecit  autom  boatus  apostolus  procationi  sua3,ct  ait : 
«Domini!,gratiastibi  ago,quoniam  Ecclesiam  moam 
in  potestate  sorvorum  tuorum  dodisii,  quam  pro- 
pter  malitiam  inhabitantium  in  ca  tot  annorum 
curriculis  paganorum  faMlitatibus  sordidari  permi- 


Tu  quis  es,  domine?  »  Et  illc  :  «  Egosum  Andreas 
apostolus.  )'  Adjecitquo :  «  Fili,cum  urbem  hanc  in- 
travcritis,  et  eam  in  potcstato  habucritis,  ad  eccle- 
siam  Eoati  Pctri  ccloritcr  vade,  et  in  loco  quem 
monstravero  tibi,invenios  lanccam,qua  perforalum 
ost  'atus  Salvatoris  nostri.  «  Hoc  tunc  solummodo 
Apostolus  dixit  mihi.  Ego  vero  tunc  ausus  non  fui 
hoc  alicui  indicare,  existimans  mc  vanam  visionem 
vidissc.  Nunc  vero  ista  noctc  itcrum  apparuit  mihi 
diccns  :  »  Vcni  ot  ostondam  tibi  locum  ubi  lancoa 
ahscondita  est,  sicut  promisi  tibi.  Festina  igiturut 
extrahas  oam,  quoniam  portantibns  eam  sequctur 
viotoria.  «  Et  ostoudit  mihi  .«anctus  apostolus  locum, 
quom  vcnite  ct  vidoto,  et  indcoam  mocumextrahite. » 


seris  :  Unde  in  ca?1is  la^tantur  sancti  angeli  tui,  et  D  Cumquo  oninos  ad  occlosiam   Beati   Pctei  currcre 


consortcs  mci  aposloli.  »  Tunc  Dominus  ait  si- 
ccrdoti  suo  :  «  Vade,  dic  populomoo  ut  revortatur  ad 
mc,  et  ogo  revertar  ad  oum,  ei  infra  quinquo 
dies  mittam  ois  sufncicns  auxilium,  intorim  quo- 
tidie  cantot  hoc  responsoriu.m  :  Congrogati  sunt 
inimici  nostri  ot  gioriantur  in  virtute  sua  :  totum 
cum  vorsu.  »  llcc  ita  visiono  completa,  vencrabiris 
prcsbyter  somno  cxcitatus  surrexit,  expansisquo 
manibus  oravit,  prout  Spiritus  sanctiis  dabat  elo- 
qui  illi.  Inde  eadom  die  hora  tertia  immodiatc  ad 
principes  exercitus  pciTCxit,invonitque  eos  sursum 

NOTUL^  MAUGINALES  MS.  COp. 
(51)  Cui  Dcus  apparct,  quia  sic  siiic  criminc  parct. 


vcllont,  adjecit  adhuc,et  ait  :  Mandatvobis  sanctus 
Andreas  apostolus  :  Ne  timoatis  sed  confitomini  ct 
poinitentiam  agite  a  malis  opcribus  vestris,quoniam 
infra  quinquc  dios  supor  inimicos  vostros  iterum 
triumphabitis. »  Tuncomnes  unanimiter  glorificavo- 
runt  Doum,  qui  dignabatur  lonsolari  dolores  ipso- 
rum.  Statim  voro  cucurrerunt  ad  occlesiam  Bcati 
Pctri  cupicntos  locum  vjdero,  ubi  dobebat  lancoa 
invoniri,  fodcrunt  autcm  ibi  tredocim  homines,  a 
mano  usquc  ad  vcsporam,sicque  oam,  Domino  dis- 
poncnte  rcpcrerunt ;  fuitque  magna  laetitia  in  omni 


/. 


ROBERTI  MONACHI  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  VII. 


726 


0,  magnisque  vocibus  personabant:  Te  Deum  A  nerunt.  Convenerunt  undique  Turei,  audire  ges- 


nus.  Gloria  in  excehis  Deo.  Tunc  omnes  in 
juraverunt,  ut  nullus  eorum  propter  ullam 
ationem  seu  mortem  fugerct,  nec  ab  incepto 
5  sancti  sepulcridiscederet.  Omnis  itaque  ple- 
nultitudo  gavisa  est,  cum  sacramentum  hoc 
jnt  majores ;  et  alter  alterum  ad  virile  robur 
Datur,  et  de  divino  adjutorio,  quod  fiducialiter 
[uisquepraestolabatur,  applaudebat.  Nocte  igi- 
secuta  ignis  de  ccelo  veniens  ab  occidente  ap- 
i,  et  inter  Tujcorum  exercitum  corruit,  quod 
m  corda  omnium  vehementer  obstupefecit,  et 
neTurcorumin  quorum  tentoriacccidit.  Inter 
m  vaticinari  cceperunt,  quod  postea  contigit, 
gnis  de  CQDlodescendcns,  iraDei  erat,  »quia 


tientes  quid  dicerent  Christianorum  nuntii.  Erat 
autem  Corbanan  residens  in  solio,  indutus  cultu  re- 
gio,  habituquc  pomposo,  ante  cujus  faciem  venientes 
minime  se  inclinaverunt,  sed  erccta  cervice  astite- 
runt.  Quod  cum  Turci  viderent,  a?gre  tulerunt;  et 
nisi  nuntii  essent,  superba;  continentiaj  ignominiam 
vindicassent.Tuncnuntiinilcunctantes,  licctomnes 
ira  commoti,  circumfremcrent,  superbo  principi 
dixerunt  (52):  «  Corbanan,  Francorumprocerestibi 
mandant:  Undc  tibi  contigit  tam  temulenta  auda- 
cia,  quod  armata  manu  contra  eos  venisti,  cum  tu 
et  rex  tuus  gensque  tua  in  corum  conspectu  culpa- 
bilcs  sitis,  qui  terras  Christianorum  immoderata 
cupiditate  invasistis,  eosque  omnes  injuria  afTectos 


b  occidente  venerat,  Francorum  agmina  dc-  «^  occidistis.  Infernales  dii  tui  te  turpius  non  potue- 


bat,  per  quos  irae  suae  animadversionem  exer- 
Jam  vero  qui  seniores  crant,  cooperunt  a  fe- 
te  sua  quantuiumcunque  mansuescere,  et  ab 
im  prius  habuerant  animositate  torpescere. 
lia  stultorum  infinitus  erat  numerus,  nostros- 
d  praelium  concitabant,  nec  die  ncc  nocte 
iscebant,  placuitsenioribus  murura  inter  seet 
onBtruere.  ut  vcl  sic  liccrct  ad  modicum  re- 
e.  Una  die  enim  tam  acriter  in  nostros  irrue- 
it  tres  in  una  turre  quaj  erat  ante  castellum 
erint;  ex  quibus  duo  vulncrati  de  turre  exire 
ilsi,  et  capite  plexi  sunt;  unusvero,  usquead 
•am  fortiter  rcsistens  permansit,  duosque  ex 
ccidit,  et  sic  dcincops  gladio  vitam  finivit.  Qui- 
lum  viverent,  cum  Boamundus  vellet  succur- 


runt  debonestare,  quam  quod  te  miserunt  contra 
eos  pugnare.  Si  ratio  juris  tecum  esset,  et  censura 
aequitatis  nobiscum  agero  velles,  nos  tecum  juris 
honore  scrvato  ratiocinaremur,  et  quod  Christano- 
rum  esse  debet,  incontradicibili  sermone  ostendere- 
mus.  Quod  si  apud  teaequi  ponderis  sunt  jus  etra- 
tio,  ut  voluptosa  voluntas,  fiat  inter  tuos  noslros 
delerminata  pugna.  et  victoribus  absque  aliorum 
sanguinis  dispendio  tota  haec  conccdatur  patria. 
Quod  si  nec  ita,  nec  sic,  complacet,  aut  fugam  pro- 
tinus  inite,  aut  colla  vestia  nostrorum  ensibus  prae- 
parat.  »  His  dictissermonismediatorconticuit.  Cor- 
banan  vero  iramagnainflammatu8,vixloquipotuit: 
et  tandem  in  haic  verba  prorupit,  dicens  (53) :  «  Vere 
gens  Francorum,  gens  superba;  sed  nostro  gladio 


/ix  aliquem  potuit  cxtrahere,   quia  illos  non  C  refrenabitur  eorum  superbia.  Ideo  autem  requirunt 


n hostis  urgebat,  quantum  valida  fames  oppri- 
; :  Unde  iratus  igncm  poni  praecepit  in  domibus 
(rant  ab  illa  parte,  ubi  et  palatium  Cassiani 
it  qui  exire  sponte  nolebant,  saltemexirccom- 
entur  invrti.  Tunc  cum  igne  tanta  venti  tem- 
I  exorta  est,  quod  tanlum  flamma  invaluit- 
usque  ad  duo  milliadomorum  etecclesiarum 
usscrit.  Boamundus  ut  vidit  flammam  ignis  ita 
jere,  poenitentia  ductus  vehementcr  doluit, 
am  de  ecclesia  Bcatri  Pelri  sancta^que  Deige- 
is  Marise,  multisque  aliis  pertimuit.  Duravit- 
icendium  ab  hora  diei  tertia  usq  e  in  noctem 
im,  et  sic  flante  vento  a  parte  dextera,  in  se- 
i  reversa  est  flamma. 

CAPUT  II 
icea,  ut  supra  diximus,  nutu  Dei  inventa,  se- 
8  et  magistratus  militia3  consilium  accepcrunt, 

Corbanan  legationem  suam  mitterent,  eique 
lata  suumque  consilium  per  interpretem  sui 
onis  deferrent.  Cumque  de  mullisficrctinqui- 

nec  aliquis  praesumcret  haec  ferre  mandata, 
}m  duo  inventi  sunt,  Heluinus,  et  Petrus  ere- 
.  Hi  cum  interprete  iter  suum  ad  Turcorum 
a  direxerunt,  dein  ad  Corbanan  tentoria  perve- 


denominatum  prajlium,  ut  quibus  cedet  victoria, 
cedat  et  imperium,  quoniam  sine  aliorum  sanguinis 
dispendio,  aut  patriae  volunt  ditari,  aut  a  manibus 
nostris  liberari.  Sed  tunc  salubre  consilium  non 
invenerunt.  cum  pro  elTeminaia  gente  arma  sumpse- 
runt.  Tamen  adhuc  ite,  iJlisque  renuntiate quoniam, 
si  volunt  Dnfm  suum  abnegare  suaeque  Christianitati 
renuntiare,  in  gratiam  omnes  recipiemus,  et  ter- 
ram  hanc  eis  donabimus,  et  multo  meliorem:  et  de 
omnibus  equites  faoiemus.  Quod  si  facere  neglexe- 
rint,  omnes  in  proximo  morientur  aut  vinculati  in 
terram nostram  captivabuntur. »  Post  haec  Heluinus, 
qui  illorum  neverat  linguam.  subjecit  etait :  (54) «  0 
princeps  nullius  militiae,  sed  totius  malitiae,  si  scires 
Q  quam  dementissimum  est  apud  Christianos  dicere: 
Nega  Dominum.  nunquam  de  tuo  ore  polluto  egre- 
deretur  tale  verbum.  Scimus  pro  certo  ipso  Deo 
quem  negare  suades  revelante,  quia  in  proximo  est 
nostra  salus,  et  vestcr  interitus;  nostrum  gaudium 
et  veslrum  detrimentum.  Quisveroserovobistrans- 
misit  ignem,  qui  vos  ita  perterruit,  et  de  loco  in 
quo  tentoria  fixeratis  ita  perturbavit?  Signumhoc, 
in  portentum  veniet  vobis;  nobis,  insalutem:  quo 
niam  ipsius  Dei  nostri  certam  inde  habemus  lega- 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 

Prancigenae  gentes  natura  Marte  fnrenfcs,  (53)  Gorbanan  fatur,  et  nostris  conviciatur. 

3oc  mandant  Parthis  ut  sint  ad  bella  parati:      (54)  Servus  et  isteDei  conviciatur_ci. 


727 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


728 


tionem.  »  Gorbanan  diu  ferre  non  potuit  convitia  A  monticulo  stans,  exeuntesaspiciebat,  etdumexirent 


Helvini,  et  praecepit  a  conspcclusuoilium  amoveri. 
Dixeruntque  ei  qui  iilic  astabant,  ut  cito  reccderet, 
alias  nunquam  ei  lcgatio  proficcret  quin  statim  in- 
teriret.  llle  cum  sooiis  ita  disccssit,  et  ad  urbcmre 
meavit.  Nec  praetereundum  quid  istis  rccedcntibus, 
Corbanan  suis  dixerit:  «  Audistis  nunc  quid  pan- 
nosi  illi,  vultuque  despicabiles,  et  nullius  person.-e 
homunculi,etquamconstanteriocuti  sint;  neciram 
nostram  ct  tela  micantiaoxpaverunt.  Unum  dc  iilis 
est,  quia  desperati  sunt,  et  volunt  mori,  ot  malunt 
mori  quara  captivari.  Proptereaofortissimimilitcs, 
cum  ad  prajlium  venorint,  undique  eos  circumval- 
late,  ne  alicui  sit  locus  divertendi,  ncc  spatiumdiu 
vivendi :  quoniam  si  cis  aliquandiu  licct  vivere,  ante- 


dicebat:  «  State  quieti,  milites  raei,  e:^  omnibus ex- 
ire  permittite,  ut  eos  melius  valoamus  compreben- 
dere.  »Habebat  autem  juxta  se  positum  Aquitani- 
cum  quemdam,  quem  nos  provincialem  dicimus, 
qui  fidei  nostr®  abrenuntiaverat,  et  edacitatis  gula 
coactus  de  civitale  exicrat,  et  in  adversariorum  se 
castra  contulerat.  Hicdenostrismultanefandadixe- 
rat,  quod  famemoriebanturetomnesfugaepraesidia 
moiiebantur,  quodequossuoscomedorant,  etvictus 
inopia  labescebaut,  nihilque  restare,  nisi  quod  aut 
fugcrent,  aut  ditioni  Corbanan  se  subderent.  Dum- 
que  divisae  acies  suis  ordinibus  decivilate  exircnt, 
Corbanan  cujus  csset  unaquaeque  requirebat,  quae 
Aquitanicus  ci  ordine  rcferebat.  Sol  vero  super  au- 


quam  omnes  interficiantur,  magnas  strages  deno-  j^  ratas  loricas  ot  ianceas  radios  infcrens,  oculos  in- 


stris  facient.  »  In  hoc  apparet  quod  Corbanan  stul 
tus  erat,  quiasicloquendo  suorum  mentibusterro- 
rem  incutiebat.  Nec  mirandum  si  insipiensloquitur 
amentiam,  quia  spiritus  sapienlicc  mn  intrat  tn  nia- 
lcvolam  animam  (Sap,  i,  4). 

CAPUT  111. 
Petrus  Eremita  etHelvinusad  principes  exercitus 
reversi  sunt,  ct  quae  Corbananresponderatnarrave- 
runt.  Tunc  Podiensis  cpiscopus  nutu  et  assensu 
omnium,  triduanum  omnibus  indixit  jejunium. 
Unusquisque  puro  corde  confessus  fuit,  et  qui  ali- 
quid  ad  edendum  habuit,  non  habenti  distribuit. 
Illos  tres  dios  deduxerunt  cum  omni  humilitate  et 
purilatecordis,ecclesiasprocessionandocircuientop, 
et  Domini  misericordiam  implorantcs.  Tertia  die 


tuentium  reverborabat,  et  adversariis  tcrrorem  im- 
mittebat,  uldivina  Scripturatestatur,  quia  terribilis 
est  castrorum  acies  ordinata  {Cant,  vi,  3).  Ut  autem 
insimul  omnes  conspexit,  intra  semetipsum  infre- 
muit,  circumstantibus  dicens : «  Magna  est gens  illa, 
honesteque  armata:  non  mihi  videtur  quod  velint 
fugere,  sed  instare;  quodve  velint  obsequi,  sed  per- 
sequi.  »  Convcrsus  itaque  ad  apostatam  suum,  in- 
quit:  «  Furcifer  omniumque  scelcstissime,  quae  fri- 
vola  dixisti  nobis  super  hominibus  istis,  quod  equos 
suos  comedorint,  et  fame  cruciati  fugam  pararint? 
Per  Machomum  in  caput  tuum  rotorquebitur  istud 
mendacium,  capitisquc  lues  supplicium.  »  Tuno  ao- 
cersitus  gladiator,  tyranni  paruit  imperio,  etevagi- 
nato  gladio  caput  illis  praecidit;  dignamquc  suse 


illucescente,  missaj  per  ecclesias  cclcbrataB  sunt,  G  garrulitatisctapostasiaB  mortemsubit.  Tuncquippe 

omnesque  sancta  Dominici  corporis  communione 

communicati  sunt.  Communi  deinde  consilio  intra 

urbem  sox  acies  constituunlur,   ct  quae  prius,  et 

quac  posterius  ircnt  ordinantur.  Prima  acios  fuit 

Hugonis  Magni,  et  Flandrcnsis  comitis;  socunda 

vero  ducis  Godefridi;  in  tcrtia  vero  fuit  comes  Ro- 

bertus  Nortmannus  cum  suis;  quartafuit  Podien- 

8is  episcopi,   qui  sccum  portavit  lanceam  nostri 

Salvatoris.  et  cum  illo  fuit  magnaparscxcrcitusco- 

mitis  Sancti  .Egidii,  qui  ad  custodiam  civitatis  ro- 

mansit;  quinta  Tancredi  fuit ;  et  Boamundi  sexta, 

cum  quo  oxpeditiorcs  ad  bellum  pcditcs  fucrunt,  et 

militcs  qui  equossuos  necessilate  victi  vcndiderant. 

Episoopi,  prcsbyteri,  clorici,  et  monachi,  sacrisve- 


mandavit  admiraldo  suo  qui  custodiebat  suum  the- 
saurum,  ut  i\  ignem  accensum  incapitesuicxcrci- 
tus  vidcret,  fugam  protinus  arriperet,  et  omnia  quae 
sua  crant,  sccum  portaret,  aliosque  fugerc  compel- 
leret;  sciret  onim  quia  Francorum  gentis  erat  bel- 
lum;  sibi  vero  victoria  cesseratin  contrarium.  Nos- 
tri  vero  miJites  ut  primum  in  quamdam  planitiem 
vcnerunt,  Podicnse  episcopo  innuente  steterunt,  et 
cum  summo  silcntio  sermonem  illius  audierunt. 
Erat  autem  vestitus  lorica,  ct  in  dextera  manu  iliius 
in  altum  erecta  Salvatoris  lancea  qui  os  suum  in  haec 
verba  apcriens,  dixit;  «  Omnes  qui  in  Christo  ba- 
ptizati  sumus,  filii  Dci  ct  fratres  invicem  sumus; 
quos  ergo  conjunxit  unaspiritaliscopula,  jungat  et 


Btibus  induti  cum  militibus  extra  portam  civitatis  D  dilectio  una.  Pugnemus  igiturunanimes,  ut  fralres, 


exierunt,  portantes  in  manibus  suis  cruces,  quibus 
Dei  populum  signabant,  et  magnis  vocibus  ad  ccc- 
lum  manibus  extensis  elamabant:  Salvum  fac  po- 
pulum  tuum,  Domin^,  et  henedic  h/rredituti  ture,  ct 
rcge  eos,  et  extoUj  eos  nnnr  et  usque  in  mtcrnum. 
Esto  eiSy  Domine,  turris  fortutidinis  a  facie  iaimi- 
corum  suorum,  Hos  et  alios  psalmos  concinebant, 
illos  praecipue  qui  Iribulationi  conveniebant.  Simi- 
liter  llli  qui  in  turribus  crant  ctsupermurun  idem 
facicbant  ot  cantabant.  K^^^rcssi  sunt  itaque  mililss 
Christi  contra  satellites  Antichristi,  pcr  porlam  qua2 
g8t  ante  Machumariam.  Corbanan  vero  in  quodam 


pro  animabus  et  corporibus  nostris,  sicut  positi  in 
rcbus  extremis.  Mementote  quantas  tribulationes 
passi  estis  pro  pcccatis  vcstris,  sicutnunc  vobis  in- 
notoscere  dignatus  est  in  visionibus  DominusDeus 
noster.  Nunc  vero  purgati  estis,  Deoque  per  omnia 
reconciliati.  Et  quid  timeretis?  nullum  vobis  eon- 
tingcre  potest  omnimo  infortunium.  Quihicmorie- 
tur,  vivcnte  felicior  erit,  quia  pro  temporali  vita. 
gaudia  adipiscetur  ffiterna:  Qui  vero  remanserit 
suporstes,  supor  inimicorum  suorum  triumphabit 
victoria,  divitiisque  illorum  ditabitur,  et  nulla  an- 
.gustabitur  inopia.  Vos  scitis  quid  perpesfii  sitis,  ct 


749 


ROBERTI  MONACHI  IIIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  VII. 


730 


quid  iu  prffisentiarum  ante  vos  videatis.  Orientales  A 
divitias  adduxit  vobis  Dorainus  vester  in  faciem  ve- 
stram,  imo  in  manibus  vertris.  Confortamini,  et 
estote  viri  corilati,quoniam  jam  mittetDominusle- 
giones,  sanctorum  suorum,  qui  ulciscentur  vos  de 
inimicis  vestris.  Ilodie  videbitis  illos  oculis  vestris; 
et  cum  venerint,  de  oorum  terribili  fragorc  ne  ti- 
meatis.  Non  enim  dcbet  inassucta  vobis  csse  visio 
eorum,  quoniam  vicealtera  vcnerunt  vohis  in  auxi- 
lium.  Sed  humanus  aspcctus  pavcscit  in  adventu 
supcrnorum  civium.  Gonsiderate  quomodo  adversa- 
rii  vestri  extento  collo,  sicut  ccrvi  et  damula3  pave- 
sccntes,  adventum  vcstrum  aspiciunt.  paratiorcs  ad 
fugam  quam  ad  prajlium.  Et  vos  bono  nostis  eorum 
prajlia,  quoniam  tractasagitta,plus  in  fuga  quam  in 
pugna  confidunt.  Ite  igitur  contra  cos  in  nomime  ^ 
Domini  nostri  Jesu  Christi  ad  bellum,  ct  Dominus 
DeuB  nostcr  omnipotens  sit  vobiscum  (55).  »  Cum- 
que  omnes  rospondissent  Am^n,extensis  in  longum 
legionibus,  prior  crecto  vexillo  anteceditHugo  Ma- 
gnus,  qui  jure  vocatus  est  Magnus,  quoniam  hoc 
privilegium  commendavit  actu  et  moribus.  Hunc 
subsecuti  sunt  alii,  sicut  superius  sunt  nominati ; 
fuitque  eorum  prolixa  extensio,  a  fluminc  usquead 
monlana  scilicetjCui  spatio  intersuntduo  milliaria. 
Tunc  vcro  Corbanum  cccpit  retroire  et  montanisap- 
propinquare.  Nostri  autem  paulatimillum  inseque- 
bantur,quoniam  moderatogressu  omncs  gradicban- 
tur.  Tunc  Turci  in  duo  sunt  divisi,  quia  pars  una 
a  regione  maris  processit;  pars  altera  major  in  cam- 
po  ramansit.  Statuerunt  igitur  nostros  sic  inter  se 
inrludere,  et  a  dorso  sagittare.  Sed  ordinata  est  se-  C 
ptima  acies,quae  contra  partcm  divisam  confligeret; 
ordinata  est  autem  ex  militibus  ducis  Godefridi  et 
Northmanni  comitis;  cui  praefuit  quidam  dux,  no- 
minc  Rainaldus,  Hunccontraillos  miserunt,et  prcB- 
liati  sunt,  multlquc  hinc  et  inde  ceeidcrunt.  Et  ut 
aliae  sex  acies  ad  jactumsagitta)  pervcnerunt,Turci 
vioinius  ire  recusantes,  tensis  arcubustrahunt,  sed 
frustra,  quia  ventus  ex  obliquo  flans  eorum  jactus 
redegit  in  vanum.  Quod  Turci  ut  viderun*,  versis 
frenis  retro  fugiunt,  sicque  prima  acies  quaisivit  in 
beUo  bellum,  nec  invenit :  quacsivit  quem  percutc- 
ret,  aut  aquo  percuterctur,  necreperit.Intercamis- 
8U8  est  nuntius  a  Boamundo  Hugoni  Magno,  ut  ei 
ferret  auxilium,  quia  nimium  r.rgebstur  opprcs- 
sione  Turcorum.  Mox  Hugo  conversus,  ait  suis  :  j) 
«  0  viri  bellatores,  nos  pugna  fugit,  quffiramus  pu- 
gnam,  eamusque  ad  Boamundum  egreglumducem; 
illi  est  pugna,  quam  quxritis,  illic  ferrcus  instat 
hostisy  quem  desideratis.  »  Tunc  citius  dicto  volat 
illuc  quisque  satelles,  jungunturque  simul  egrcgii 
comitcs  (56).  Quod  ut  viditduxducum  Godefridus, 


quod  magnus  amicus  suus  ita  celeri  cursu  cum 
omnibus  suis  discurrebat,  insecutus  est  eum,  quo- 
niam  ct  ipsc  a  bcllovacabat.  Illic  quippe  incumbe- 
bat  robur  militia)  Persarum,  et  major  fortitudo  ;  et 
bene  dcccbat,  utillic  currercnt  Godefridus  et  Hugo. 
Erat  enim  unus  ab  altero,  quasi  alter  idem,  unam 
habentes  in  sc  amicitiam.  Hugo  Magnus  cum  ad  pu- 
gnoB  conflictum  prior  venisset,  intuitus  est  unum 
de  adversariis,  qui  erat  audacior  caBteris,  aliosque 
ad  pugnam  clamando  hortabatur  ;  qui  spumantem 
equum  dirigit  contra  eum,  et  lanccaei  gutturper- 
foravit,  ct  sic  os  iliius  oppilavit.  Quid  miser  face- 
rcl?  solo  s^alim  corruit,ct  diis  infcrnalibus  animam 
commcndavit.  Post  haec  contigit  nostris  grande  in- 
commodum  :  quia  Odo  Belgentia^uSj  qui  vexillum 
ferebat,  sagitta  toxicata  vulneratus  fuit ;  et  dciore 
vulneris  ingravescente,  cum  vexillo  terrraB  corruit: 
sed  Blemensis  Guilelmus  ense  nudato,  via  per  me- 
dios  hostcp  apcruit,  et  signum  tellure  levavit.Quid 
duxducumGodefridus,quid  Boamundus,  quidclara 
juventus  ibi  egerint,  upc  lingua  dicere,  necmanu8 
scribere.nec  paginavalet  capere.  Nullusnostrorum 
ibi  iners  fuit,  nulhis  timidus,  quia  nec  locum  ha- 
bebat,  et  hostis  supereminens  unumquempue  urge- 
bat.  Quanto  raagis  enim  occidebantur,  tanto  magis 
crescere  vidcbantur.  Sicut  enim  putredini  musc» 
confluere  solent,  sic  et  ipsi  undique  conveniebant. 
Dumsic  certatur,  et  tam  longi  certaminis  prolixitas 
potorat  taidiare,  nec  numerus  hostium  videbatur 
docrcsccre,  albatorum  railitum  numerabilis  exerci- 
tus  visus  est  de  montibus  descendere,  quorum  si- 
gnlferi  et  duces  cssedicunturGeorgius,  Mauricius, 
Dcmctrius  (57)  quos  ut  primura  vidit  Podiensisepi- 
scopus,  exclamavit  voce  magna  dicens  :  O  milites, 
eccc  vcnil  auxilium,  quod  vobis  promisit  Deusl  Et 
ccrtc  nostri  valdccxpavissent,nisi  fuisset  spes  quam 
in  Domino  habobant.  Tunctremormaxiraus  irruitin 
hostcs,  et  vcrsisvultibus  scntis  terga  cooperiunt,et 
fugani  quo  unicuique  locus  dabat  arripiunt.  Pars 
illaquae  a  partopugnabatraaris,  ut  vidit  futram  suo- 
rum,  igncm  sparsit  super  gramen  campi,  quod  ce- 
lcriter  arsit,  quia  illud  siccaverat  ardor  aestatis.  Hflec 
ideo  fccerunt,ut  hoc  signoiUi  qui  in  tentoriis  erant, 
statira  fugerent,  et  secura  ditiora  spolia  tollerent. 
lUi  vero  cognita  signo,  qui  in  montanis  erant,proti- 
nus  fugorunt,  cura  oranibus  spoliis  qua;  portare  va- 
luerunt.  Sed  quid  eis  profuit,  cum  diu  eis  ferre  non 
licucrit?  Armenii  et  Surani  siquidem  ubividerunt, 
quia  victi  erant,  etnostri  eosinsequerentur,obviam 
illis  veniebant  ct  occidebant.  Hugo  vero  Magauset 
dux  Godefridus  et  Flandrensis  comes,  simul  cum 
suis  agminibus  equitabant  juxta  aquam,  ubi  ro- 
bustior  et  densior  eorum  erat   exercitus :   tanto- 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 


(55)  Sermo  Cnitur,  sed  et  agmina  constituuntur.      Quem  sequitur  juvenisGodcfridus,  clarusin  armis.- 

(56)  Currit  in  auxilium  Boamundo  belligerHugo.  (57)  Nomina  sanctorum  de  cobIo  signiierorum. 


731 


AD  GODEPRIDDxM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


333 


que  impetu  urgere  coeperuut,  ut  ad  sua  tentoria 
quo  tendebant,  rsmeare  non  potuerint.  Et  ut  ci- 
tius  persequi  valerent,  illorum  equos  qui  mo- 
riebantur,  ascendebant,  suosque  qui  erant  ma- 
cilentiores  et  afnicti  fame,  frenis  a  capite  de- 
tracti  relinquebant  in  campo.  0  miranda  virtus 
Dei  omnipotentis,  etimmensa  potestas!  Milestuus 
longo  afflictus  jejunio,  persequitur  tumentes  adipe 
et  pinguedine,  ita  ut  etiam  nec  ad  sua  bona,  quae  re- 
liquerant,  auderent  respicere.  Spiritus  tuus  bonus 
erat  in  mentibus  eorum,  qui  et  vires  suggerebat 
corporum.  oi  aiifljciam  praistabat  animorum.  Non 
ilium  retardatulla  cupiditas  spoliorum,  nulla  ullius 
rei  avaritia,  quoniam  illius  mentem  magis  titillabat 
victoria,  Sicutin  macello  bestiarum  corpora  solitum 
€8t  dilaniare;  sio  et  nostris  licitum  erat  Turcarum 
corpora  lauiare.  Evolat  sanguis  de  corporibus  vul- 
neratorum,  evolatpulvi8,agitatusequorum  pedibus 
discurrentium ;  aether  obnubilatur,  et  quasi  crepu- 
Bculum  fieret  obtenebratur.Contigit  autem  quod  fu- 
gientes  in  quemdam  pollem  devenerunt,  et  ibi  se 
contra  nostros  recolligere  speraverunt.  Tunc  Ge- 
rardus  senex  de  Meleone,  qui  longo  tempore  aegeo- 
tus  jacuerat  in  obsidione,  equo  celeri  transvectus, 
improvide  incidit  in  illos,  corumque  jaculis  est  con- 
fossus,  et  sicdigna  morte.  peremptus.  Quod  ut  vide- 
runt  qui  eum  vicinis  subsequebantur;  Evurardus 
Bcilicet  de  Puteole,  Paganus  Belvacensis,  Drogo,  et 
Thomas,  et  Clarenbaldus,  cajteraque  juventus  Uu- 
gonis  Magni,ml  haesitantes  in  iilosirruunt:et  qui- 
dem  forte  bellum  invenerunt,  sed  tamen,  Deo  ju- 
vante,  crescente  caterva  suorum,  viriliter  dissipa- 
verunt.  Ibi  multum  cruoris  effusum  est,  multorum 
truncata  capita,  qui  si,  ut  coeperant,  fugissent,  eva 
dere  potuissent.Persecuti  sunt  autem  illos  usque  ad 
Pontem  Ferreum,  et  ad  castellum  Tancredi ;  et  ul- 
tra  non  potuerunt  persequi,  quia  nox  obscura  flnem 
rei  imposuit.  Mortui  sunt  autem  illo  die  centum  mil- 
lia  equitum,  sed  propter  fastidium  nullusnumera* 
tus  est  de  tota  multitudine  peditum.  Miles  fatiga- 
tuB,  quia  longe  ab  urbe  erat,  ad  tentoria  quae  suo- 
rum  erant  inimicorum  rediit ;  multumquequod  ad 
edendum  sibi  sufficiebat,  invenit.  Ante  enim  quam 
timor  Dei  venisset  in  corda  illorum,  in  sartagini- 
bu8  et  cacabis  et  lebetibus  et  in  ollis  paraverant  car- 
nes  ad  obsonium  ;  sed  miseris  quse  paraverant,  non 
licuit  coquere  nec  tollire.  Ibi  potuit  videri  vene- 
randus  sacerdos  Podiensis  episcopus,]oricavestitus 
et  casside,  et  lancea  sancta  in  manibus,  qui  prae  ni 
mio  gaudio  rorabat  uberrimis  ora  fletibus.  Hic  illos 
hortabatur,  ut  Deo  gratias  agerent  per  quem  victo- 
res  exstiterant,  dicebatque  eis  :  «  Ex  quo  milites 
esse  coeperunt,  nulli  vobis  compares  fuerunt,  quia 
nulli  in  tam  brevi  tempore  tottantaque  bella  bellati 
sunt,  quanta  et  vos  peregistis,  ex  quo  mare  Con- 
stantinopolitanum  transiistis.  Multum  quippeesta 
fide  Christiana  alienus,  qui  videt  quae  vos  hodie  vi- 
distis,  et  in  Dci  dilectione  non  est  continuus.  »  Haec 
et  hissimiliaveneranduspontifexdicebat,  etverbis 


A  talibus  populum  sibi  commissum  instruebat,  etjo- 
cos,  et  risus  corum  temperabat.  Contemplatio  enim 
vultusillius  praesentiffi  ita  omnesreverberabat,  quod 
nemo  eo  praesente  verba  vana  proferre  praesume- 
bat. 

CAPUT  IV. 
Peracta  nocte  illa,  in  crastinum  quindecim  millia 
camelorum  sunt  inventa;  equos  vero  et  mulos,  et 
asinos,oves,  et  boves,  et  omnis  gcnoris  pecora  quis 
dinumeraret?  Invcnta  sunt  vasa  aurea,  et  argentea 
multa,  plurima  pallia,  et  spolia  magna,  magni  pre- 
tii  diversaequevarietatis.  Cum  hisomnibus  ad  civi- 
tatem  triumphantes  venerunt ;  et  ab  his  qui  re- 
manserant  clericis  et  presbyterisetmonachis,  cum 
solemni  processione  suscepti  sunt.  Admiraldus  vero 

Tfc  qui  in  castello  crat,  ut  viditprincipem  8uum,ete08 
qui  cum  illo  erant  a  campo  fuga  diverti,  viditque 
innumera  albatorum  equitum  millia,  cumcandidis 
vexillis  per  plana  dis6urrentia,  admodum  expavit, 
unumque  de  vexillis  nostris  ob  tutelam  dari  sibi 
poposcit.  Comcs  Sancti  .£gidii  qui  illic  ad  custodiam 
civitatis  remanserat,  suum  illi  vexillum  porrexit,et 
gratanter  aecepit,  acceptum  muro  castelli  affixit. 
Sed  utcognovitaquibusdam  Langobardis,qui  asta- 
bant  ibi,  quod  Boamundi  non  esset,  cui  tota  civitas 
concessa  erat,  signum  suum  reddidit  comiti,  etsi- 
gnum  quaesivit  Boamundi ;  et  Boamundus  misit  ei. 
Quod,  cum  reciperet,  Boamundo  mandavit  ut  ad  se 
veniret.Ille  vicino  pede legationi  ambulavit,  et  quid 
dicere  vellet  auscultavit.  Gentilis  fidei  pactum  re- 
quirit,  ut  qui  cnm  eo  erant,  et  discedere  vellent, 

C  nullius  injuriffi  laesionem  paterentur,  et  usque  in 
terram  Sarracenorum  conducerentur;qui  vero  seeum 
Christianus  fiieri  vellet,  faciendi  licentiam  haberet. 
Boamundus  immenso  gaudio  repletus  dixit  rtiAmi- 
ce,  quod  exposcis  libenter  concedimus  tibi ;  sed 
praestolare  modicum,  quia  istud  principibus  nostris 
renuntiabo,  et  celeriter  revertar  ad  te.  »  Et  moxfe- 
stinanter  cucurrit,  et  aggregatis  in  unum  principi- 
bus  verba  gentilis  enarravit.  Placuit  omnibus,  om- 
nipotenti  Deo  gratias  agentibus,  Boamundus  ab  jam 
domesticum  regreditur  gentilem,  et  requisitae  ab  eo 
conventionis  conflrmat  sponsionem,  Ille  vero  rcddi  - 
dit  se  episcopo  Podiensi,  et  sanctae  Christianitati, 
cum  trecentis  suis  militibus  valde  speciosis  et  juve- 
nibus  ;  fuitque  inter  Christianos  tunc  majus  gau- 

Q  dium  de  eorum  Christianitate  quan  de  castelli  tra- 
ditione.  Boamundus  castellum  recepit,  et  eos  qui 
Christiani  fieri  noluerunt,  in  terram  Sarracenorum 
conduxit.  Iriduano  peracto  jejunio,  baptizati  sunt 
geniiles  cum  Isetitia  magna,et  crevit  ibi  laus  Dei,  et 
gioria  Christiana.  Ipsi  referre  postea  soliti  erant 
quod,  cumde  castelli  arce  bellum  aspicerent,  innu- 
mera  subito  candidatorum  militum  milliasevidisse- 
quorum  intuitus  ipsos  vehementer  terruit.  Nec  mi- 
rum  fuit,  quia  omne  castellum  funditus  intremuit. 
Cumque  viderent  eos  agminibus  Christianorum 
consociari,  suosque  in  excidium  fugamque,  vert| 
protinus  inteliexerunt  coelestia  numina  esse,  Ghri- 


733 


ROBERTI  MONACHI  HIST.  HIEKOSOL.  —  LIB.  VII. 


73i 


slianorumque  Deum  superari  non  posse.  Inde  com-  A 
puncta  fuerunt  cordaillorum,8eque  Christianos  fieri 
spoponderunt.  Actum  est  siquidem  bellum  hoc, 
quarto  Kalendas  Julii,  vigilia  scilicet  apostolorum 
Petri  et  Pauli.  Sicque,  divina  respieiente  miseri- 
cordia,  procella  Antiochenae  tribulationis,  quffi  fere 
pcr  decem  menses  intumuerat,  sedata  fuit,et  regia 
civitas  quse  longo  tractu  tcmporum  jugo  diabolicae 
captivitatis  subjectafuerat,amissam  pristinfle  liber- 
tatis  gratiam  recuperavit.  Hostes  qui  eam  incapti- 
vaverant,  fiuntet  ipsi  captivi ;  et  in  latebris  silva- 
rum,  cavernisque  petrarum,et  fossismontiumsunt 
dispersi.  Armenii  quoque  et  Surani  habitatores  ter- 
raB  illius,pcr  dies  plurimos  scrutati  suntillos,etin- 
venicbant  alios  semineces,  alios  vulneratos,  alios 
parte  capitis  carentcs,  alios  vontri  suo,  ne  omnino  r% 
vitalia  exirent,manus  suas  apponentcs,ot  detractis 
eorum  spoliis  inlerficiebant.  Itaque  inimici  Dei  de- 
populati  sunt,  et  Christiani,  sorvi  Dei  cxcelsi  in 
gloriosa  urbe  cum  gaudio  ct  laetitia  aggrcgati  sunt. 
Cumque  quadam  die  convenirent,  consiliaverunt  ut 
ad  Constantinopolitanum  imperatorem  legatos  mit- 
tcrent ;  suamque  civitatem  ut  rcciporc  veniret,  de- 
nuntiaverunt.  Et,  proh  dolor !  judicavoruntomnes, 
ut  quia  regi  mittebant,  rogalis-nuntius  dobeat  ire; 
et  clcctus  est  Hugo  magnus,  vere  regalis  ot  gcnere 
et  moribus.  Quem  nullatonus  elegissent,  si  non  re- 
versurum  seiissent.  Hic  cumregi  legationem  suam 
complesset,  morte  intorceptus  occubuit,et  quo  re- 
gredi  disposuerat,  ad  extremum  non  potuit.  Cons- 
tantinopolitanus  autem  imperator  vulpinus  pro  re- 
ceptu  tantae  urbisnon  prajsumpsitvenire,  quoniam  ^ 
recognoscebat  se  fidem,  et  sacramentijura,et  data 
pignora  Francis  violasse,et  nequaquam  custodisse. 
Sicque  omnes  conventiones  delctae  fuerunt,quaein- 
ter  eos  factae  sunt.  Intcrea  in  urbe  residentos,  tra- 
ctare  cocperunt  de  via  Dominici  scpulcri:  quidage- 
rent,  an  mox  inciperent,aut  quandotempus  termi- 
narcnt.Ad  hoc  siquidemcommunisasscnsus  addu- 
citur,  ut  usque  ad  Kalendas  Octobris  reinceptum 
viae  protelatur.  iEstatis  siquidcm  ardor  nimis  in- 
canduerat ;  et  terraSarraccnorum  quamingressuri 
crant,  inaqnosa  et  nimis  erat  arida.  Proptereatem- 
pus  exspectaverunt  quod  tunc  humidum  fit,ct  quo 
tellus  absconditos  latices  erumpit.Definiendum  si- 
raili  modo  erat,quid  tantuspopulusinterimageret; 
et  ubi,  et  quomodo  viveret.  Accepto  inde  consilio,  D 
praeco  quaeritur  inde,  qui  dicat,quid  indedefinitur. 
Praeco  quaesitus  et  inventus,  ascenditetpraeconatus 
est,  ut  qui  omino  egens  erant,  in  urbe  remanerct, 
cumque  illis  qui  ditiores  erant  conventionem  face- 
ret  ac  Berviret.  Principes  autem  divisi  sunt  perca- 
stella  sua  et  civitates. 

CAPUT  T. 
Eratautem  quidam  milesdeexercitucomilisSanc- 
ti  .£gidii,  nomine  Raimundus,  cognomine  Pilctus, 
animo  virilis,   et  corpore  spectabilis.   Hic  perfecto' 
odio  Turcis  inimicabatur,  nec  diutius  tolerare  po- 
tuil,  ut  longo  tempore  feriarentur.  Hic  plurimam 


ailigavit  sibi  militum  peditumque  muUitudinem,et 
in  terram  Sarracenornm  transduxit  eam  ;  transiit- 
que  duarum  civitatum  terminos,  et  pervenerunt  ad 
quoddam  castrum,  quod  Talamania  vocabatur, cui 
gens  Suriana  principabatur.  Suriani  nostros  rece- 
perunt,  seque  eorum  libentissimedominio  tradide- 
runt.  Octo  ibi  diebus  transactis,  perrexerunt  ad 
aliud  castrum  in  quo  latitabat  multitudo  magna 
Sarraccnorum.  Ad  quod  pervenientes,  militari  im- 
petu  invaserunt,  et  in  remissa  manu  lota  die  pu- 
gnantes,  vesperascente  die  expugnaverunt.  Quo  ita 
capto  omnes  occiderunt,  praeter  eos  qui  Christiani» 
tatcm  receperunt.  Hac  itaque  depopulatione  facta, 
rcversi  sunt  ad  castrum,  quod  Talamania  diximus 
nuncupatum.  In  quo  duobus  perendinatis  diebus, 
die  tertia  omnes  exierunt,  et  ad  urbem  quaj  Marra 
dicitur  gcrrexerunt.  Erat  autem  ibi  aggregata  non 
minima  multitudo  Turcorum  et  Sarracenorum,  ab 
Alcph  aliisque  civitatibus  et  castellis,  quas  in  cir- 
cuitu  ejus  sunt,  illorum  pra^stolantes  occursum. 
Ad  quam  cum  appropriare  cocperunt,  illi  bar- 
bari  contra  eos  exiorunt;  scd  conflictum  diu  cum 
nostris  tenere  noluorunt,  quia  in  fugamversi  infra 
urbem  se  receperunt.  Nostri  vero  diu  ibi  residere 
non  potuerunt,quiaaestivumcaumaeos  vehementer 
urgebat,  nihilque  inveniri  poterat  ad  bibendum. 
Jamque  diei  inclinante  umbra,  reversi  sunt  ad  ca- 
strum  suum  Talamania.  PlurimiquidemChristiani 
patriae  illius  incolae  cum  nostrisierant,sed  cum  no^ 
stris  redire  contcmpserunt,  Quos  Turci  in  insidiis 
occultatl  ceperunt  et  occiderunt;  stultitia  siquidem 
sua  perierunt,  quia  si  cum  nostris  revei  terentur, 
nemo  tunc  moreretur,  sed  sicut  in  communi  verbo 
dicitur  :  «  Nihil  timet  gens  stolida,  donec  eam  op- 
primit  infeiix  fortuna.  »  Raimundus  vero  ad  illam 
ultra  non  rediit  civitatem,quianon  habebat  exerci- 
tum  quo  obsideret  eam,  sed  in  castro  suo  usquead 
prajfinitum  tempus  Kalendarum  Octobrinm  reman- 
sit,  semperque  interim  terramSarracenorumcapti- 
vavit.  IUi  autem  qui  in  Antochiaremanserunt,cum 
raagna  tranquiliitato  etgaudio  fuerunt,  quousque 
dominum  suum  Podiensem  episcopum  amiserunt. 
Hic  cum  sumraa  pax  esset  exercitui  Dei,  mense 
Julio  ccepit  infirmari,  sed  non  diu  aegrotavit,  quia 
Dominus  non  est  passus  illum  longa  aegritudine 
cruciari.  Kalendis  Augusti  sancta  ejus  anima,  vin- 
culis  carnis  soluta,  translata  est  in  paradisum  Dei, 
in  gloriosa  festivitate  sciliccl  sancti  Petri,  quae  di- 
citur  Ad  vtncula  Et  ut  censura  divini  judicii  id 
actum  esse  clarosceret,  in  die  quoprincipisaposto- 
lorum  vincula  a  Ilierosolymis  Romam  sunt  allata, 
soluta  est  a  corporeis  nexibus  pontificis  anima.Nec 
unquam  pro  ulla  tribulatione  tantus  fuitin  illaDei 
railitia  moeror,  tantaque  tristitia,  quanta  in  morte 
illius.  Hunc  omnes  debito  jurelocrymabantur,quia 
consilium  erat  divitum,  consolator  mcerentium,su- 
stentalor  debilium,  thesaurus  indigentium,  recon- 
ciliator  discordantium.  Hic  militibus  diccre  solitus 
crat  :  <«  Si  vultis  csse  triumphatores  et  amici  Dei, 


Y38 


AD  GOlifePRiDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


736 


munditiam  corporum  cuslodile.  et  pauperum  misc- 
remini.  NuUa  enim  res  ita  a  morlevos  liberabit,8i- 
cut  eleemosyna,  quia  et  melius  protegit  quampar- 
ma,  et  acutior  est  in  hostem  qnam  lancea.  Qui  non 
est  idoneus  pro  co  orare,  det  eleemosynam,et  ora- 
bit  pro  se.  »  Pro  his  operibus  et  hujusmodi  sermo- 
nibus  charus  crat  Deo  et  omni  populo.  Si  quis  au- 
tem  vellet  omuium  virlutum  ejus  charisraala  enu- 
merare,  videretur  jam  ab  historia  elongare.  Hoc 
itaque  decenter  in  ccclesia  Deati  Petritumulato,co- 
mes  Sancti  i^gidii  in  terramSarracenorumtransiit, 
urbcmquc,  qi^iin  Albariam  vocant,  adiit.  Quam 
umiique  furLi  niilile  circumcingens  invadit,  diuque 
missilibus  etsagittiscum  hisqui  erantin  mocnilms 
decertavit.  Scd  ut  vidit  ita  sc  proficerc  parum  erc- 
ctis  ad  murum  scalis,  loricati  milites  ascendcrunt, 
et  in  fugam  hostes  ire  compulerunt. 

Miles  ut  ascendit  murum,  fit  cclsior  illis. 
Hostis  et  ille  fuit  viribus  inferior, 

Muro  descendunt  supcr  abditatccta  domorum, 


A         De  domibusvero  saliunt  per  planaviarum 

Huc  illucque  senes  fugiunt,pueri  juvencsque 
Scd  prorsus  nulli  profuit  ulla  fuga. 
Prajccpit  enim  omnes,  ut  omncs  caperentur,  et  qui 
in  Christum  credere  nolIent,dccollarentur.Illic  visi 
sunt  plurimi  capite  plecti,  plurimisquc  pueris  cum 
puellis  subtracta  est  vita  longi  temporis.  Judicium 
enim  Lomini  fuit  hoc,  quia  Christianorum  fuerat 
civitas  illa,  eisquc  simili  morlis  ludibrio  ablata 
erat.  Nullus  cx  lanta  multitudine  reser^-atus  est. 
Sicque  mundata  est  civitas  illa^etadcultumnostn-e 
fidei  revocata,  Tunc  comes  cum  suis  optimatibus 
habuit  consilium,  ut  in  ca  ordinaretur  episcopus, 
cujus  consllio  et  auxilio  civitas  rcgerctur,  et  fidcs 
Jesu  Christi  in  cordibus  noviter  baptizatorumsoli- 

m.  darctur.  Electus  cst  igitur  vir  sapicns  ct  pcrsona- 
tus,  litterarnmque  eruditione  pollens,  et  utraque 
scientia  praiditus,  et  ad  ordinandum  Antiochiam 
est  missus. 


EXPLICIT  LIBER  SEPTIMUS. 


INCIPIT  LIBER  OCTAVUS 


CAPUT  PRIMUM 
iEstivum  tempus  solis  ardore  represso,  cum  jam 
transriret,  noxquediemhorarum  numerositatetrans- 
8cendcret,  milites  Cbristiquaquaversumaestivarant 
ad  Antiochiam  remearunt,  et  Kalendis  Novembris, 
die  festo  solemnitatis  Omnium  Sanctorum  ibi  con- 
Venerunt.  Et  benedicta  gloria  Regis  aitcrni,  quia  C 
tunc  numeriosor  fuit  turba  redeuntium  quam  fue- 
rat,  cum  sc  ab  invicem  diviserunt.  Excunctis  cnim 
mundi  partibus  secuti  erantmultiegregiimiliteset 
pedites  priorum  vestigia,  quotidieque  crescebat 
Christiana  militia.Cumque  in  unum  ita  rcsidorent, 
et  de  via  sancti  sepulcri  quo  dirigerent  iter,dispo- 
nerent,  Boamundus  pactionemurbis  requirit,quam 
sibi  spoponderant.  Comes  Sancti  ^Egidii  dicebat  id 
non  posse  fieriprbptersacramentaquaeperBoamun- 
dum  fecerant  imperalori  Constantinopolitano.  Inde 
per  dies  plurimos  factus  estin  ecclesiaSanctiPetri 
oonvcntus,  magnusque  verborum  ex  utraque  parte 
conflictus.Cumque  in  commuhi  conventu  fieri,  ne- 
quiret  ulla  diffinitio  qu8epaciconveniret,episcopiet 
abbates,  et  consilii  sanioris  duces  etcomite8,locum  p. 
ih  quo  est  cathedra  Sancti  Petri  intraverunt,etillic 
intra  se  diviserunt,qualiteret  Boamundoservarent 
jiromissa,  et  imperatori  facta  sacramcnta.  Cum  ve- 
ro  a  loco  consilii  exieruni,  consilium  tamen  omni- 
bus  patefacere  noluerunt.  Itaque  domestico  afTatu 
revelatum  est  consllium  comiti  Sancti  ^gidli,  et 
ipse  laudavit  dispositum,  ita  tamen  utBoamundus 
pergeret  cum  eis  iterinceptum.  Boamundus  requi- 
situs,  ideir  laudavit,  et  uterque  in  manibusepisco- 
porum,  fidei  astipulatione,  promislt,  quod  ab  ipsis 
via  sancti  sepulcri  nunquam  desereretur,  .neque 
prOpter  dissidum  ullum  quod  inter  se  habuerunt 


conturbaretur.  Tunc Boamundus munivitcastellum 
quod  supereminet  civitati,  et  omnes  palatium  Cas- 
siani,  ct  turrim  quas  supra  portam  urbis  est,  a 
parte  porlus  Sancti  Simeonis.  Quia  vero  nos  longo 
narrationis  tractu  Antiochiae  detinuit,  notrosque 
peregrinos  milites  per  octo  menses  sua  obsidione 
fatigavit,  nec  ulla  vi  humana  vel  arte,  vel  ingcnio 
superari  portuit ;  de  ejus  situ  et  magnitudine  ali- 
quid  dicamus,  eisque  qui  eam  nunquam  viderunt 
aliquid  indc  aperiamus. 

CAPUT  II 
Urbem  hanc,  ut  ejus  historiatestatur,  scxaginta 
quinque  reges  constituerunt,  qui  omnes  ejus  prin- 
cipatui  famulatum  subjectionis  exhibuerunt.  Cir- 
cumdatur  autem  muris  duobus.  Priorest  cx  magnis 
lapidibus  in  quadrum  sectis,  et  subtili  artificio  po- 
litis,  et  in  eo  ordinatae  et  distinct®  sunt  in  suis  lo- 
cis  quadringenta  turres  et  sexaginta.  Ilicseintuen- 
tibus  venustate  suffi  compositionis  arridct,  et  spa- 
tiosus  est  latitudine  nimis  ampla.  Continentur  intra 
septa  murorum  quatuor  montes  magnict  in  altum 
eminentes.  In  altiore  eorum  constructnm  est  ca- 
stellum,  quod  ita  naturali  positionc  munitur,quod 
nec  bellicosum  timet  impetum,  nec  cujuslibct  ma- 
«dhinationis  ingcninm.  Trecentas  et  scxaginta  Ec- 
clesias  obtinet  in  sui  confinii  territorio,  ct  jJatriigir- 
cha  habet  centum  et  quinquagintaettrescpiscopos 
sub  principatu  suo.  Ab  oriente  quatuor  magnis 
montibus  prsemunitur,  ab  occidente  vero  quodam 
flumine  alluitur,  cujus  nomen  Farfar  dicilur.  Hanc 
Antiochus  rex  cum  suis,  ut  supra  diximus,  sexa- 
ginta  quinque  regibus  constituit,  nomenque  ei  de 
suo  nomineindidit.  HanCitaqueurbemregfam  tam- 
que  famosissimam  obsederunt  nostri  peregrini  mi- 


737 


IIOBERTI  MONACm  HIST.  HIEROSOL.  -  LIB.  VIII. 


738 


lites,  per  octo  mcnscs  et  diem  unum,  et  tribus  heb-  A 
domadibus  intus  fuerunt  inclusi  a  gentc  Parlorum; 
qua  divino  superata  subsidio,  postea  quievcrunt  in 
ea  quatuor  menscs  ct  dies  octo.  Quibus  explicitis, 
Raimundus  comes  Sancti  yCgidii  primus  cum  gente 
sua  de  Antiochia  exiit,  et  ad  urbcm  quas  Rugia  di- 
citur  pervenit,  Alia  die  ad  aiteram  venit  civitatem, 
quam  nominant  Albariam.  Has  duas  civitatcs  com« 
pcndiosa  sua  mililia  suo  subjugaverat  imperio, 
C.hristique  mancipavcrat  servitio.  Quarto  die,cxeun- 
lc  Novembre,  venit  ad  urbem  quaeMarranuncupa- 
tur;  quam  Raimundus  Piletus  mlles  ejus  primusin- 
vaserat,  sed  rcccssit  fortitcr  indc  rcpulsus.  Erat 
autem  ci\itas  il^a  populosa,  ct  ab  omni  gente  quas 
in  circuitu  crat  nimis  eonstipata.  Quae  gens  adversa, 
ut  nostros  eminus  conspexit,  quia  ad  comparatio-  « 
nem  sui  pauci  esse  vidcbantur,  despexit,  cisque  ' 
cxtra  civitatem  resistere  conata  est.  Sed  protinus 
agnovcrunt  quod  gens  compcndiosa  et  fortis  pra;- 
fertur  temulentsB  muhitudini ;  et  prajcipue  gcnsilla 
cujus  spes  est  et  fiducia  in  nomine  Domini,  Nostri 
enim  ut  viderunt  illos  ad  rcsistendum  paratcs, 
clypeis  pectorihus  oppositis,  lancoarumquc  murro- 
nibu3pra?posiiis,militari  impetu  in  iliosirrumpunt, 
sicque  per  mcdium  subcuntos  disrumpunt.  Ibi  con- 
fregit  Dominus  potentias  arcuum,  scutum  et  gla- 
dium  et  bellum,  quia  postquam  gladiis  agitur  pu- 
gna,  inutilis  et  arcus  et  sogitta.  Qui  portaj  civitatis 
propinquior  fuit,  bcatiorem  se  esse  existimavit;  qui 
vcro  longe  aberat,  toto  afTectu  peroptabat  ut  aut 
portaB  vicinior  fieret  aut  ad  se  porta  veuiret.  Mul- 
tum  quippe  illis  profuit,  quia  propo  januam  civita-  C 
tis  illa  congressio  facla  iuit.  Tamcn  non  omnes  qui 
incolumcs  fuerant  egressi,  salutari  rcccssu  sunt  ro- 
grcssi.  Illi  potissimum  malos  regressus  habuerunt, 
quos  nostri  primo  impetu  invenerunt,  De  nostris 
equis  plurimossagittaverunt,  sed  de  suissessoribus 
ad  terram  devolutis,  multo  plures  reliquerunt,  Ipsis 
itaque  intra  urbem  receptis,  nostri  ad  jactum  sagit- 
ta;  unius  tentoria  ponunt.  Excubata  igitur  nocte 
tota,  cum  in  crastinum  diurnae  Inci  solis  se  jubar 
immiscuit,  nostri  armis  instructi  urbem  undique 
vallaverunt,  acerrimoque  congressu  invaserunt. 
Tela,  8ude8,lapidesque  volant^ignesque  facesque, 
Ex  quibus  arderent  introrsus  tecta  domorum. 
Sed  obsistcnte  hostium  immensa  multidudine,  illa 
die  nostri  nihil  prsevaluerunt,  sed  lassi  ad  tentoria  n 
remearunt.Ipsa  die  Boamundus  cum  gcntc  sua  mul- 
tisque  aliis  comitom  secutus  illuc  pervenerunt,  et 
castra  metantes  undique  urbem  vallaverunt.  Quod 
videntes  qui  introrsus  erant,  nimio  terrore  percel- 
lunturyomnesque  portae  civitatis  objectu  lapidum  ab 
eis  obstruuntur.  Acceperunt  igitur  comites  in  invi- 
oem  consilium,  quoniam  ex  squo  non  fiebat  pras- 
lium.  Praecipiuntur  fieri  arictes,  ferratae  scilicettra- 
bes,  quae  manibus  militum  funibus  appensae  ct  tra- 
cim  in  murum  impeilerentur,  et  sic  crebris  earum 
perouBsionibus  muri  destruerentur.  Facta  est  et  ii- 
gnea  tame,  lapideie  turribus  satis  altior,  et  macbi- 


•  T  ' 


nis  omnibus  quae  intrordus  erant  emincntior.  Habe- , 
bat  autem  tria  solatia  quae  erantbeno  scutis  et  tro- 
chleis  praemunita.  In  duobus  suporioribus  eraut  lo- 
ricati  cum  telis  et  sudibus  ot  sogittis,  etlapidibus, 
pilis,  et  facibus ;  subtus  erant  nihllominus  armati 
qui  rotas  impingebant  super  quas  ipsam  turrim  con- 
stituerant.  Alii  quidem  factam  testitudinem  muro 
applicuerunt,  ct  fossatum  quod  erat  ingensadaequap 
runt,  ut  turrim  muro  possent  sociaro,  et  ipsius  mu- 
niminc  proteoti,ipsum  murum  valorent  perforare, 
quod  ita  factum  est.  Sed  miseri  cives  contra  fece- 
rant  quoddam  instrumentum,  quo  grandes  lapides 
adversum  turrimjaciebant,et  ctiam  ignem  Graecum, 
quo  eam  arderent,  emittebant.  Sed  Dei  gratia  prote- 
gente,  omnis  conatus  eorum  ommesque  machinatio- 
nes  frustrat«sunt,et  ad  mihilum  redactae.  Nam  tup- 
ris  lignea  ubi  muro  proxima  fuit,  omnes  qui  inilla 
parte  muri  erant,  ut  sub  se  despiciens  prostravii. 
Guillelmus  de  Monte  Pislerio,  (alias  Pessulano) 
ipse  fuit  cum  multis  aliis  in  superiori  solario.  Erat 
aute.T.  cum  eo  venator  quidam,  nomine  Ewardus, 
qni  spiritu  buccinandi  erat  praBditua.  Nam  sono  tu- 
multuosae  vocis  et  adversarios  exterrebat,  et  suoe 
ad  bolla  incitabat.  Et  dum  Guillelmus  cum  suis  quiB 
circa  sc  sunt  devastat;  nam  missis  molaribus  saxis, 
ipsa  domorum  tecta  conlringebat;  qui  sub  eo  erant, 
murum  fodiebant,  et  alii  ad  muri  propugnacula  soa* 
lam  erigebant,  quam  erectam,  cum  nullus  auderet 
ascendere  prior,  non  pertulit  quidam  Gulferius  de 
la  Turre  miles  honestus,  sod  incunctanjler  ascendit 
murum,pluresque  viri  fortes  secuti  sunt  enm.  Gen- 
tiles  vero,  ut  viderunt  eos  supar  murum  ascenden- 
tes,  iravehementi  commoti  sunt,  et  undique in  iilos 
consurgunt,  tantumque  eos  jaculis  et  sagittis  coar- 
ctaverunt,  ut  quidam  nostrorum  qui  murum  asceB- 
derant,  seipsos  ad  terram  dejecerint,  qui  mortem, 
quam  evadere  putabant,  collisi  ad  terram  invene* 
runt.  Quod  cum  vidisset  clara  juventus  uostrorum, 
Gulferium  scilicet  cum  paucis  pugnare  super  propu* 
gnacula  murorum  immemores  sui,sed  memoresBO- 
ciorum,  confestim  ascendunt,  partemquemuri  Bua 
multitudine  cooperiunt.  Staban  t  autem  j  uxta  iigneaia 
turrim  sacerdotes  et  levitae,  ministri  Domini,  iuvo-> 
cantcs  propugnatorem  gentis  Ghristianab  Josum 
Christum  Filium  Dei,  et  dicebant:  «  Domine,  miser 
rere  nustri.  Esto  bfachium  nostrum  in  mane,et  sa- 
lus  nobtraB  in  tempore  tribulationis.  Effunde  iram 
tuam  in  gentes  qux  te  non  noverunty  et  in  regna  qum 
nomen  tuum  non  invocaverunt  (Psal  LXXVIIi,  6  ).Dti- 
perge  illos  in  virtute  tua,  et  depone  eos^  proteciar 
noster  Domine  (PsaL  LVIII,  42).  »  Dum  sicageretur, 
quod  alii  pugnabant,  alii  plorabant,  et  psallebant, 
alii  muros  suffodiebant,  Gulferiusgraviori  pugnade* 
sudabat,  quia  omnes  adversarii  in  eum  et  in  ejos 
consortes,  et  ipse  cum  suis  contra  omnes.  Glypeus 
ejus  erat  omnibus  suis  protecUo  fortis,  hie  videlicet 
qui  erant  in  muro.  Muri  brevis  et  arcta  latitudo,  so* 
cium  sibi  conjungi  non  admittebat,  nec  adversa- 
rium,  nisi  unum,  veaire  permittebat :  sed  de  GuUli* 


739 


AD  GODEFIUDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


740 


rio  nullus  hosiium  Iriumphavil,  cum  lameii  ipse  de  A  tola  lamen  fieri  poluil  die  illa.  In  crastinum  autcm 


compluribus  triumphaverit.  Proplerea  nemo  illijam 
occursare  prffisumebat,  quiainfortunium  quod  allis 
ense  illius  contigerat,  unusquisque  sibi  mctucbat. 
Tela,  sagittas,  sudes^lapides,illi  jaciebant,tantum- 
que  clypeum  ejus  ex  his  oneraverant,ut  ab  uno  ho- 
mine  levari  non  potuerit.  Jamque  fortissimus  vir 
fatigatus  erat,  jamque  sudores  ioto  de  corpore  in 
terram  defluebant,  jamque  ut  ei  alter  succederet 
grandis  necessitas  exigebat.cumilliqui  murumsuf- 
foderant,  cum  magno  impetu  intraverunt,  detrun- 
cantes  universos  quos  primitus  invenerunt.Quain- 
opinatffi  rei  admiratione  stupefacti  suut  omncs  qui 
erant  super  muros,  et 
.    Concito  vitalis  calor  ossa  reliquil  corum, 

Frigidns  atque  pavor  possedit  corda  reorum. 
Quid  faceret  gens  data  neci,sen8uque  aliena,quam 
sui  undique  hostes  urgebant  et  intra  ct  in  muro? 
Gulicrius  enim  qui  paulo  ante  fatigatus  deficiebat, 
novas  interim  resumpserat  vires,et  jam  non  clypeo 
protectus  aut  galea,  sed  onscm  rubeum  tencns  in 
dextera,fugientem  celer  inscquilur  hosteni ;  plures- 
que  mortificavit  formidine  quam  gladio,  qui  seipsos 
praecipitavcrunt  de  muro.Erat  autcm  super  portam 
una  turris  qudB  praestantissima  etfurtiorca^tcrisvi- 
debatur  in  eam  maadavit  Boamundus  ditioribus  ci- 
vibus  per  interpretem,  ut  fugerent,  quoniam  cos  a 
morte  liberaret,  si  se  ab  ipso  redimerent,  Quod  et 
illi  fecerunt,  seque  fldei  illius  crcdiderunt.Gcssavit 
igitur  tunc  illa  persecutio,  quia  ultra  protendi  ab- 
nuebat  vesperi  obtenebratio.  Sabbatum  vero  cum 


quicunque  in  quibuscunque  locis  inveniebantur,  ei- 
dcm  pocna;  capitis  subjiciebantur.  Nulluscratlocus 
in  urbe  tota,  nullaque  fovca  qua)  corum  cadaveribus 
seu  cruoribus  non  esset  inquinata. 

CAPUT  III. 
Urbe  igitur  sic  acquisita,  ct  arebellibusTurcisIi- 
berata,  Boamundus  paccm  comitis  requisivit,  ut 
scilicet  Antiochiam  absolutam  sibi  rcddcret,  et  in 
pace  eam  sibi  habere  permitteret.  Comesvero  con- 
tradicebat  id  nullatenus  sine  perjurio  possc  fieri, 
propter  sacramentum,  quod  ipso  ctiam  mcdiante 
factum  fucratimperatori  Ale.vio.  Boamundus  ilaque 
revcrsus  cst  Antiochiam,  suamqucibi  dimisitsocie- 
tatem.  Dictavit  autcm  in  illacivitate  excrcitus  Fran- 
Tfc  corum  per  mensem  unum  etdies  quatuor;  etin  hac 
mora  temporis  obiit  morte  pretiosa  episcopus  Orien- 
sis.  Longo  quidcm  tempore,  niraiumque  prolixo 
hicmaverunt  ibl,  quia  nihil  quod  ederent,  quod  ra- 
perent,  poterat  inveniri.  Sicque  famis  injuriacom- 
pellenle,  contigit,  quod  etiam  dictu  horribilc  cst, 
quod  corpora  gcnLiiium  in  frusta  scindcbant  ct  co- 
medcbanl.  llac  igitur  incommoditate  pcrmotus  co- 
mcs  Sancti  /Egidii  niaudavit  cunctis  principibus, 
qui  erant  Antiochiic,  utad  Rugiam  civitatem  conve- 
rent,  et  de  via  sancti  sepulcri  ibi  inter  se  disponerent. 
IUi  quidem  illic  convencrunt,  sed  dequoetpro  quo 
venerant  minimelocuti  sunt,  sed  depace  et  concor- 
dia  inter  comitcm  et  Boamundum  colloquium  ha- 
buerunt.  Quibus  minimc  conciliatis,  omnes  princi- 
pes  Antiochiam  rcversi  sunt,  etcomitemetviam  di- 


esset^nec  victoribus  nec  victis  poterat  esserequies.  C  niiserunt.  Remanscrunt  autem  cum  comitenon  so- 

lum  sui,  sed  et  multa  juventeus,  cui  inerat  ardor 
viam  perficiendi,  Ipse  igitur  plus  in  Domino  confi- 
dcns,  quam  in  principibus,  ad  Marram,  ubi  cum 
peregrini  prajstolobantur  estrcversus,  fuitquedolor 
magnus  in  omni  exercitu  Christianorum  de  dissen- 
sione  principum.  Omncs quidem  noverant quod  pura 
justitia  cum  llaimundoerat,  nccullusamoraut  am- 
bitio eum  ad  indebitum  declinare  poierat.  Qui  tamcn 
ut  vidit  quod  propter  cum  impediretur  via  sancti 
scpulcri,  admodum  indoluit,  etdiscalceatispedibus 
a  Marra  usque  Capharda  pervenit. 

Ibi  quatuor  diebus  perendinatis,  cum  principes 
iterum  convenirent,  et  de  eadem  re  vcrborum  con- 
flictus  haberetur,  dixit  comes  Raimundus:  «  Viri 


Misit  comes  circa  urbem  cxcubitores,et  intus  et  ex- 

tra,ne  ullus  fugeret,et  spolia  urbis  secum  auferret. 

In  crastinum  ut  dies  lucescere  C(jepit,  nostri   ad 

arma  currunt,  et  per  vicos  et  plateas,  tectaque  do- 

morum,  ceu  lea^na  raptis  catulis,S£vicndo  discur- 

punt  : 

Dilaniant,  traduntque  neci  pucros  juvenesque, 

QuospuegravatlongiBva  dies^curvatque  senectus. 

Nulli  parcebant.  sed  plures,ut  citius  flnirentur,la- 

queis  suspendebant.  Mirares,mirumque  spectacu- 

lum,  quod  taniae  gentis  multitudo  et  armaia^  sic  im- 

pune  occidebatur  quod  nullus  eorum  reluctabatur. 

Quiavero  nostrorura  eratquidquid  qnisque  reperie- 

bat,  ipsa  mortuorum  exta  evisccrabant,  et  bysanceos 


et  nummos  aureos  inde  eruebant.  0  deiestanda  auri  j)  fratres  ei  domini,  qui  vestris  omnibusetvobismet* 


cupiditas!  Omnes  viaB  urbis  rivis  sanguinum  inficie- 
bantur,  et  cadaveribus  cadentium  sterncbantur,Et 
0  gens  ca;ca,et  omnimo  morti  destinata!  Nullus  ex 
tanta  multitudine  fuii,  qui  nomini  Jesu  Christi  vo- 
luerit  confiteri.  Boamundus  denique  illos  quos  in 
turris  palatio  jusserai  includi,  ad  se  venire  jussit 
annosseque  aeiatis  mulieres  et  decrepitos  senes,  et 
invalido  corporeimbecilles,pr£cepit  interfici ;  pube- 
res  ei  majusculje  cetaiis  adulios,  validoque  corpore 
viros  reservari,  et  ut  omnes  venderentur,  conduci 
Autiochiam.  Facia  est  auiem  maceraiio  hsec  Turco- 
rum  duodecimodie  Deoembris,indieDominica,neo 


ipsis  abnegastis  propter  amorem  Dei,  ostendite  mihi 
an  sine  pcrjurio  possum  cum  Boamundo,  si  requi- 
rii,  pacificari;  aut  si  aliter  fieri  non  potest,  an  pro 
amore  ejus  debeam  perjurare.  »Cumquehujusser- 
monis  judex  nullusesse  prssumcret,  eiomnescon- 
cordiam  laudareni,  et  quomodo  fieri  deberei  non  di- 
cerent^  ab  invicem  discesseruni,  et  Antiochiam  re- 
dierunt.Sed  Northmannus  comes  cumsuisomnibus 
remansit  cum  Raimundo,  sciens  ei  inieUigens.  quia 
jusiitia  erat  cum  eo.  Igitur  hi  duocomites  agmina 
8ua  disponunt,  et  ad  Gffisaream  tcndnnt.  Rex  enim 
Gffisaren  saBpius  Bignificaverat  comiti  Marr»  et  Ga«* 


741 


ROBERTI  MONACni  IIIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  VIII. 


742 


phards^quod  cum  eo  pacem  vellet  habere,eique  de  A  que  lcguminibus  jam  ad  prajcocitatem  maturanti- 


suo  gratanter  servire.  Hacfiduciaillucperrexcrunt, 
et  prope  civitatem  castra  posuerunt.  Rex  autcmut 
vidit  agmina  Francorum  juxta  se  po8ita,vehemen- 
ter  ob9tupuit,et  indoluit,etneillisullum  mcrcatum 
praBsentaretur,prohibuit.Incrastinum  misit  comites 
duos  de  suis,  qui  eis  vada  fluminis  ostenderent,  et 
ubi  praedam  capere  possent  conducerent.Erat  autem 
nomen  fluminis  Farrar.Gonduxeruntque  illos  in  val- 
lem  satis  idoneam,bonisque  omnibus  locupletem. 
Huic  prseratquoddam  munitissimum  castrumsub 
quo  invenerunt  viginti  millia  animalium,  in  vaHe 
fertili  pascentium,  quae  omnia  nostri  rapuerunt.  Et 
casicllum  obsidcre  vellent,illico  castellani  se  reddi- 
derunt,  pactumque  hujuscemodi  tenendi  in  perpe- 


bus.  Ibi  quietaverunt  tribus  diebus,  et  custodibus 
deputatis  qui  urbem  custodircnt,  qnaedam  ardua 
montana  conscenderunt,et  in  vallem  descenderunt. 
Erat  autem  illa  vallis  gratuita,  et  omnium  frugum 
fructuumqueubertate  plenissima;  manseruntqueibi 
per  dies  quindecim.  Prope  vallem  erat  castellum, 
Sarracenorum  multitudine  plenum.  Quod  cum  die 
quadam  nostri  aggrederentur,  Sarraceni  de  muro 
projecerunt  eis  multas  pecudes^plurimaqueanima- 
lia,putantes  quod  nostris  nil  aliudquaererent  nisiVi- 
ctum  :  quae  nostri  gratanter  reccperunt,  et  ad  tento- 
ria  conduxerunt.  In  die  altera  coUegerunt  pipiliones 
et  tentoriaset  illuc  castra  direxerunt;  sedcumilluo 
pervencrunt,  ab  omni  gente  vacuum  invonerunt  : 


tuum  focdcris,cum  comitibus  habuerunt.Id  ilde  sua  j^  illa  enim  nocte  omnes  fugerunt,sed  magnam  copiam 


promiserunt,et  super  legem  suam  juraverunt  quod 
nunquam  amplius  nocerentChristianis  peregrinan- 
tibus,  eisque  sicut  et  hominibus  suae  gcntis  prsebe- 
rent  mercatum  et  hospitium.  Manserunt  nntem  ibi 
per  dies  quinque.  Sexto  vero  die  oneratis  camelis  et 
jumentis,  frumento,  farina,  et  oleo,  et  caseis,  robus- 
que  aliis  ad  cdcndum  idoneis,  gaudentes  exierunt, 
ct  ad  castellum  quoddam  Arabum  pervenerunt.  Do- 
minus  autem  castelli  sapienti  usus  consilio,obviam 
venit  comiti  Uaimundo.  et  pacificatus  cst  cum 
illo. 

Inde  venerunt  ad  quamdam  civitatem,  in  quadam 
valle  speciosa  et  spatiosa  constitutam,muris  et  tur- 
ribusbene  munitam,et  omni  genere  fructuum  abun- 
dantissime  refertam^quam  incolae  appellant  Gapha- 


frugum  et  fructuum,lactis  et  mellis  dimiserunt.  Ibi 
celebravcrunt  nostri  Purificationem  sancte  Marifle 
Dei  genitricis,  glorificantes  Deum  qui  tanta  bona 
ministrabat  eis. 

CAPUT  IV. 
RexdeCamelacivitatemisit(5d)comitibusnuntio8 
suos,  dum  ibi  erant,rogans  ea  quse  pacis  sunt,pr8B- 
niittens  dona  concupiscibilia,  et  equos  et  aurum. 
Misit  arcum  aureum,  vestes  pretiosas,  et  micantia 
tela;  quse  omnia  nostri  acceperunt,  sed  nil  certi 
tunc  illis  renuntiaverunt.RexTripolis  eodem  terrore 
permotus,  misit  equos  decem  et  mulas  quatuor;  si- 
militer  rogans  ea  quae  pacis  sunt.  Sed  dona  quidem 
rcceperunt,  illique  quod  nunquam  pacem  cum  illo 
habcrent,nisiChristianusefQcereturremandaverunt. 


liam.  Hujus  urbis  habitatores  audito  rumore  Fran-  C  Comes  enim  S.  yEgidii   multum  desiderat   terram 


corum  perterriti,  proprias  sedes  deseruerant,  et  ad 
alienas  confugerant.  Quippe  infelicitas  qua;  contige- 
rat  Antiochiffi  et  MarriP,omnes  perterruerat,et  fugae 
domesticos  etTecerat.  Cumque  nostri  tentoria  circa 
eam  vellent  ponere,  et  in  gyrum  obsidere,  mirati 
8unt  quod  de  tanta  civitate  non  aliquis  obviam  ve- 
niebat,  necin  cxcelsis  turribus  aut  maenium  propu- 
gnaculisapparebat;  altumque  silentium  intus  habe- 
hatur,  nec  ullius  vocis  sonus  audiebatur.  Tunc  mi- 
serunt  exploratores  qui  rem  diligenter  inquirerent, 
et  inquisitam  renuntiarent. llli  autem  profecti,cum 
port«  propius  accessissent,  januam  quidem  aper- 
tam  invenerunt,  sed  intus  neminem  esse  viderunt. 
Tunc  scuta  vultibus  prseponentcs,cum  aliquaadhuc 


illius,  quia  optima  erat,  et  regnum  ejus,  quoniam 
prae  caeteriserathonorabilius.  Itaque  quatuordecim 
dicbus  explicitis,quinto  decimo  exierunt  de  optima 
valle,  et  abierunt  ad  quoddam  antiquissimum  cas- 
trum,  cui  nomen  erat  Archas;quod  licet  baberet 
nomen  castri,  tamen  egregiis  urbibus  poterat  aequi- 
parari,  et  loci  positione,  et  clausura  murorum,  et 
eminentia  turrium.  In  hoc  propter  fortitudinem  gens 
magna  confluxerat,quia  ncc  arma,  nec  hostem,  nec 
aliquod  ingenium  metuebat.  Hoc  tamen  nostri,  ce- 
leri  obsidione  vallantes,  cum  festinatione  aggressi 
sunt ;  sed  CDrum  impetum  castellani  viriliter  susti- 
nuerunt.  Ssepius  illos  invaserunt  omni  genere  teio- 
rum  et  tormentorum  ;  et  non  praevalueruntjSed  ma- 


cunctatione  portas  subeunt;  sed  nec  viros  nec  mu-  j)  gis  quam  lucrarentur  perdiderunt.  Tunc  quatuorde- 


liercs,  nec  aliquam  bestiam  intus  invenerunt.  Pul- 
chros  quidem  apparatus  ibi  inveniunt,  horrea  sci- 
licet  frumento  plena,  torcularia  vinea  redundantia, 
arcasplenas  nucibus,caseis  et  farina.  Tunc  cito  ad 
comites  redeunt,  et  quod  invenerunt  referunt.  Non 
fuit  ibi  opus  tentoriaflgere,  quoniamDeus  faciebat 
illos  in  labores  illorum  sine  ferro  vel  pugna  introire. 
Ibi  actum  est  quod  dicitur  in  proverbiis  Salomonis  : 
Conservatur  justo  substantia  peccatoris  (Prov.  xiii,  22). 
Ibi  invenerunt  hortos  plenos  oleribus  et  fabis,  aliis- 

NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 
(58)  Rex  de  Gamela  mittit  splendentia  tela. 


cim  de  nostris  militibus  otio  vacare  nescientes,erga 
Tripolim  perrexcrunt,  et  sexaginta  Turcos  invene- 
runt,  qui  multos  captivos,  et  plus  quam  mille  et 
quinquaginta  animalia  rapuerant,  et  ante  se  duce- 
bant.  Quos  ut  nostri  viderunt,Iicet  perpauci  essent, 
in  cajlum  manus  protendentes,  regemque  Sabaoth 
invocantes,  mililariter  invaserunt;  et  Domino  exer- 
cituum  adjuvante,superaverunt,et  sex  de  illis  occi- 
derunt,  et  eorum  equos  retinuerunt,  et  ovantes  ad 
castra  cum  immensa  praeda  remcaverunt.  Ingens 


743 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


744 


paudium  fuit  in  omni  exercitu  de  paucorum  magna  A  tos  repcrit  hostes.  Tonsis  onim  arcubus  hostes  sc 


victoria,  et  multa  rapiua.Cumque  haec  viderent  alii, 
cxierunt  plures  de  exercitu  Raimundi  zelo  probitatis 
accensi,  quibus  praefuerunt  Raimundus  Piletus,  et 
Raimundus  vicecomes  de  Tontoria,Gtvexillisin  al- 
tum  protensis,equitaverunt  adversus  civitatem  quaj 
Tortosa  dicitur.  Ad  quam  pervenientes  forti  impetu 
aggrediuntur;  sed  illa  die  nihil  fecerunt;  noctcque 
superveniente  in  quemdam  angulum  secesserunt ; 
feceruntque  tota  nocte  immonses  rogos  ignium,  ac 
si  totus  adesset  retro  commanens  exercitusChristia- 
norum.  Quibus  flaramarum  globisgens  quseeratin 
civitate  perterrita,  existimantes  quod  nostri  omnes 
adessent,  oiunos  subito  confugerunt,  civitatemque 
plenam  bonis  opibusreliquerunt.Est  uutem  civitas 


nostris  opposuerunt,sed  nostris  pr  jectis  clypeis  ar- 
cus  eorum  et  sagitlas  velut  stipulas  contempserunt. 
Pugna  itaque  committitur,sed  nonaequalance,quo- 
niam  tractis  sagittis  illi,  ut  eorum  consuctudo  esf, 
fugere  voluerunt,  sed  nostri  inter  ipsos  e^  civitatem 
oBslaculumposuerunt.Etquid  pluribusutarverbis? 
tantum  ibi  humani  sanguinis  fusum  est  quod  aqua 
rubicunda  facta  est,quaj  in  civitatem  fiuebat.et  eo- 
rum  cisternas  replebat.Nobiliores  ipsius  civitatis  ibi 
occisi  sunt,  et  qui  vivi  remanserunt,de  contamina- 
tione  cisternarum  multum  ingemuerunt.  Qua  CcPde 
peracta,  nostri  rainime  contenti,  quia  nihil  ibi  lu- 
crati  cranl,  nisi  tcla  et  iniumentorum  spolia,  in 
supra  dictam  vallem  Desencucurrerunt,  et  absque 


illa  omoi  necessitate  prorsus  aliena,  ut  in  optimo  j.  numero  oves,  boves,  asinos,  diversique  generis  pe- 

,  f.  j.*XAT  «•  I       •  J      l^  J  1  Ij*  L  A      L       '  •11*  1  • 


portu  pelagi  constituta.  In  craslinum  cum  nostriad 
eam  expugnandam  venerunt,  omnino  vacuam  in- 
venerunt.  Suramas  igiturlaudes  Deo  referentcs,  in- 
traverunt  eam,  ct  quandiu  apud  Archas  duravit 
obsidio  ibi  rcmanserunt. 

CAPUT  V. 
Est  autem  et  alia  civitas  non  longe  ab  ea  qua»  di^ci- 
tur  Maraclea,  cujus  princeps  p.icem  cnm  cis  iniit, 
ipsosque  eteorum  vexillain  urbem  rocepit.  0  mira 
Dei  virtus,  mirandaque  potcntia!  Cum  procul  ab- 
essent  principes,qui  videbantur  regere  populum  et 
sustentare,  per  pauciorcs  et  minores  cccpit  Domi- 
nus  etiam  ipsos  reges  superare,  ne  dicat  humana 
prassumptio  :  «Nos  Antiochiam  aliasque  urbos  sub- 
egimus  :  nos  tot  ac  tanta  bella  devicimus  »  Quia 
procerto  nunquam  8uporassent,uisi  cum  eis  fuissct  C  qujd  Aquiscingousis  cccnobii  indefcssus  adjutor  in 


cudes  depraedati  sunt,  et  tria  millia  camelorum  si- 
mul  rapuerunt.Tantacopia  bestiarum  unde  conve- 
ncrat,  nostri  vehementer  mirati  sunt,quia  in  eadcm 
valle  quindecim  diebus  hospitati  fuerunt. 

Uli  cum  tanta  redeunt  ad  castra  rapina. 

Nulla  unquam  inopia  fuit  in  obsidionc  illa,  quia 
navcs  ad  quemdam  portum  veniebant,  quae  omnia 
ncccssaria  aircrcbant.  Dominicum  Paschx  celebra- 
vcrunt  ibi,  quod  Cuit  lunc  quarto  Idus  Aprilis.  Du- 
ravit  autem  illa  obsessio  tribus  mensibus,  una  die 
minus.  Fuit  aulem  ibi  mortuus  Ansellus  de  Ribodi- 
monte,  vir  per  multa  laudabilis,  et  in  suo  militari 
ordine  prascipuus,  qui  dum  in  mundo  fuit,  multa 
dignarelatu  peregit,  quibusillud  prffiferendum  est. 


ilie  per  quem  reges  regnant.  Cum  vero  dux  ducum 
et  miles  militum  Godefridus  auoisset  felices  eventus, 
insigncsque  triumphos  pugnantium,zelo  victoriae 
animatus  tnnc  primum  tam  ipse  quam  Flandrensis 
comes(59)et  Boamundus,  castra  ab  Antiochia  mo- 
verunt,  et  ad  Liciam  civitatcm  vcnerunt.  Ibi  quippo 
divisit  se  Boamundus  ab  eis  ct  ab  omni  exercitu  Dei, 
faabuitque  a  patre  suo  qui  fuit  Brancigena,  optima 
principia;  sed  a  matre,  quas  Apuliensis  exstitit,  rc- 
tinuit  vestigia.  Tunc  dux  et  comes  ad  urbem,  quae 
Gibellum  vocatur,  acies  suas  direxerunt,  evmque 
obsidione  cinxerunt.  Ula  siquidem  bora,venitnun- 
tius  ad  comitem  Sancti  .iDgidii  quod  Turci  praepara- 
verant  se  ad  pugnam  contraeum^cbsetque  futurum 


omnihus  exstitit.  Similiter  ibi  mortuus  est  Pontius 
Balonensis  (vel  de  Baladino),  cujus  tempora  perfo- 
ravit  ictus  lapidis,tormento  jaculati.WillermusPi- 
cardus,  et  Guarinus  dePetra  Mora,  primusjaculo, 
alter  obiit  sagitta.  His  vita  functis,  obsidioncm  il- 
lam  nostri  dimiserunt,  quia  illud  inexpugnabile 
castrum  nullam  timebatviolentiam  impugnantium. 
Detensis  igitur  tentoriis,  ad  Tripolim  pergunt,  et 
pacem  a  i^ge  el  civibus  diu  qua;sitam  stabiliunt. 
Datis  igitur  invicem  dextris^fidei  illorum  in  tantum 
se  proceres  commendaverunt  ut  usque  ad  palatium 
regis  civitatem  introierint.  Rex  autem  ut  flducia 
pacis  tenendae  ex  sua  parte  certior  crederetur,  tre- 
centos  peregrinos  ex  nostris  dissolvit  a  vinculis,  et 


bellum  gravenimisctpermaximum.Protinuscomes  j)  proceribus  donavit.  Dedit  et  quindecim  millia  By- 


misit  nuntium  duci  et  Flandrensi  comiti,  ut  celer- 
rime  ad  illud  venirent  praelium,  sibique  auxilium 
ferrent.  Quod  ubi  dux  audivit,  princlpi  civitatis 
pacem,  quam  saepe  jam  quaesierat,  mandavit.  Pace 
igitur  facta,  pactaequo  promissionis  muneribus  re- 
ceptis,  ad  speratum  boUum  convolarunt,et  ad  obsi- 
dionem,  quae  erat  ad  supra  dictum  castrum,conve- 
nerunt.  et  in  alteram  fluminis  ripam  castraposue- 
runt.  Sed  cum  dux  videret  quod  nihil  proficeret, 
contra  Tripolim  direxit  acies,  cunctosque  ibi  para- 


sanceorum,  et  quindecim  equos  multa  honestate 
praiditos,  misitque  omni  excrcitui  meicatum  lau* 
dabile,  quod  omnino  privavit  illos  ab  omni  neces- 
sitatc.  Pepigit  etiam  et  juravit  illis  ut  si  Jerusalem 
sibi  possent  acquirere,  et  bellumquod  eisadmiral- 
dus  Babyloniae  inferre  minabatur,  superare,  Chri- 
stianus  efficeretur,  et  regis  Jerusalem  ditioni  subji- 
ceretur.Fuerunt  autem  apud  Tripolim  perdies  tres. 
Videntes  autem  proceres  et  viri  bellatores,  quod 
jam  tempus  novarum  frugum  instabat,  concordati 


NOTUL^  MARGINiLES  MS.  COD. 
(59)  Dux  Godefridus,  ensis  oiuus  bene  fldus.  ConBui  Flaadrensis,  oujus  non  fallitur  ensis. 


7^ 


ROBBRTI  MONACHI  IIIST.  IIIEROSOL.  —  Llfi.  IX. 


740 


suntyqaod  Hierosolymitanum  iter  ex  toto  arripe-  A  ^^  Herode  regc  nobilius  et  pulchriuset  contra  vitn 


rcnt,  et  omissts  omnibus,  rectiorem  viam  tenerent. 
Erat  autem  dies  Maii  quarta,  cum  de  Tripoli  exie- 
riint,  et  per  quaedam  ardua  montana  ascendentes 
ad  castnim,  cui  nomen  Betelon,  pervenerunt.  Al- 
tera  die  venerunt  ad  urbcm  qns  dicitur  Zabaris, 
in  eujus  confinio  nibil  aquos  potuit  inveniri,  qua 
ei?9tingueretur  eorum  nimia  sitis.  i£stus  quippe 
erat,  et  tfqui  et  omnis  hominum  multitudo  sitie- 
balt,  In  crastinum  venerunt  ad  flumen,  cui  nomen 
BratfiD.  Ibi  igitur  pemoctaverunt,  et  sitim  suam  de- 
po9iterunt.  Nox  subsequens  fuit  Dominicae  Ascen- 
8ioBis;elipsi  ascenderunt  montem,  in  quo  erat  via 
nrmis  angusta,  in  qua  putavcrunt  occurrentes  in- 
venUiros  se  hostes,  sed  Deus,  quoniam  dux  eorum 
fuit  fiolus,  et  non  erat  cum  cis  Dcus  alienus,  fecit 
eos  Iftoffensos  transire.  Tunc  venerunt  ad  urbem 
Barath  supra  mare  sitam ;  deindo  ad  aliam,  qu» 
voeatur  Sagitta ;  post  hsec  ad  aliam  quae  Sur  dicitur; 
deinde  ad  Acram ;  de  Acra  ad  castrum,  cui  nomen 
Gdiphas;  et  sic  ad  Caseaream.  Est  autem  Csesarea 
iBtigiRie  civitas  Palsstinae,  in  qua  Pbilippus  apo- 
attoliis  dioitur  domum  habuisse,  qnae  usque  hodie 
laonstratur,  nec  non  et  cubiculum  filiarum  ejus 
propbeiantium.  Est  autem  in  littore  maris  sita, 
olim  Pirgos,  id  est  turris  Stratonis,  appellata.  Sed 

EXPLICIT  UBER  OCTAVtJS. 


B 


maris  utilius  exstructa,  in  honorem  Ca^baris  Au- 
gusti  Caesarea  est  cognominata,  cui  etiam  in  ea 
templum  albo  marmore  construxit,  in  qua  nepos 
ejus  llerodes  est  ab  angclo  percussus,  Cornelius 
baptizatus,  et  Agabus  propheta  zona  Pauli  est  li- 
gatus.  Juxta  illam  nostri  sua  tentoria  fixcrunt ;  et 
sanctam  Domini  Pcntecosten  celebraverunt.  Deinde 
venerunt  ab  urbem  Ramolam,  quam  Sarracenf 
propter  metum  eorum  dimiserant  vacuam,  juxta 
quam  erat  illustris  ccclcsia  Sancti  Georgii  martyris, 
in  qua  sanctissimum  ejus  corpus  rcquiescit;  quo  in 
loco  ipse  pro  Christi  nomine  martyrium  suscepit. 
In  ea  mililes  Christiani  pro  vcneratione  militis 
Christi  episcopum  elegerunt,  electum  constitue- 
runt,  constitutum  decimis  omnium  divitiarum 
suarum  ditaverunt.  Et  dignum  erat  ut  Georgius 
invictus  miles,  eorum  militiae  signifer,  istum  ab 
eis  honorem  reciperet.  Remansit  itaquc  illic  epi- 
scopus  cum  suis,  dives  auro  et  argento,  equis  et 
animalibus.  Et  ad  civitatem  statiih  Hierusalem 
direxit  iter  Christianus  exercitus,  in  virtule  no- 
minis  illius,  qui  in  ea  mortuub  jacuit,  et  die 
tertia  resurrexit,  cui  est  cum  Patre  et  sancto  Spi- 
ritu  aequa  potestas  et  gloria  interminabilis.  Amen. 


IIVCIPIT   LIBER  NONUS 


CAPTJT  PRIMUM  C 

0  bone  Jesu,  ut  castra  tua  viderunt,  hujus  terrenae 
Jerusalem  muros,  quantos  exitus  aquarum  ocuU 
eorum  deduxerunt.  Et  mox  terrae  procumbentia 
sonitu  oris  et  nutu  inclinati  corporis  sanctum  se- 
pulcmm  tuum  salutaverunt,  et  te  qui  in  eo  jacuisti, 
ut  sedentem,  in  dextera  Patris,  ut  venturum  ju- 
dicem  omnium  adoraverunt.  Vore  tuncab  omnibus 
cor  lapideum  abstulisti,  et  cor  carneum  contulisti, 
Spiritumque  sanctum  tuum  in  medio  eorum  po- 
suiFti.  Itaque  contra  inimicos  tuos  qui  erant  in  ea, 
jam  scilicet  longe  positi  pugnabant,  quoniam  ad  au- 
xilium  Buum  ita  te  concitabant,  et  melius  lacrymis, 
quam  jacula  intorquendo,  pugnabant,quoniam  licet 
in  terram  defluerenf  ubertim,  in  ccelum  tam  en  ante  te 
propugnatorem  suum  conscendebant,qui  aboratione  j^ 
sui^eDtes.ad  regalem  civitatem  properarunt ;  inimi- 
cos  Regifl  stemi  intus  invenerunt,  circa  quos  tali  or- 
dine  castrasua  posuerunt.  A  septentrione  castrame- 
tati  sunt  duo  comites,  Northmannus  et  Flandrensis, 
juxta  ecclesiam  Sancti  Stephani  protomartyris,  ubi 
lapidatus  est  a  Judaeis;  ab  occidente  dux  Godefridus 
etTancredus;  a  meridie  vero  comes  Sancti  iEgidii, 
scilieet  in  monte  Sion,circa  ecclesiam  Sanctae  Ma- 
nae  matris  Domini,ubi  Dominus  coenavit  cum  disci- 
pulis  suis.  Tentoriis  igitur  in  circuitu  Jerusalem  ita 
dispositis,  dum  vexatione  itineris  fatigati,  requie- 
gcereott  et  macbinas  ad  expugnandain  urbem  fve^ 

Patrol,  CLY. 


pararent;  RcJmundus  Piletus,  et  Raimundus  de 
Taurina,  et  alii  quam  plures  de  castris  egressi  sunt, 
ut  finitimam  regionem  lustrarent,  ne  scilicet  hostee 
improvisi  super  illos  venirent,  et  imparatos  inveni- 
rent.  Invenerunt  itaque  treeentcs  Arabes,  et  pugna- 
verunt  cum  eis,  et  superaverunt  eos,  et  plures  occi- 
derunt,  et  equos  triginta  inde  babuerunt.  Secunda 
igitur  feria  bebdomadae  secundae,  quarto  Idus  Junii, 
aggressi  sunt  Jerusalem  Christiani,  sed  eodem  die 
non  praevaluerunt,  nec  tatmen  fuit  labor  inanis.  Ita 
enim  ante  murale  prostraverunt,  ut  ad  migorem 
murum  scalam  unam  erexerint,  et  si  tunc  scalarum 
copiam  habuissent,  labor  ille  primus  ultimus  fuis- 
set.  Nam  illi  qui  per  scalam  ascenderunt,  cum  ho* 
stibus  diu  cominus  jaculis  et  ensibus  decertaverunt. 
Multi  de  nostris  in  illo  conflictu  mortui  sunt,  sed 
multo  plures  ex  eis.  Hora  vesperi  bello  incompetens 
diremit  litem,  et  nox  superveniens  utrisque  contulit 
quietem.  Repulsa  si  quidem  ista,  gravem  et  nimis 
longum  laborem  intulit  nostris,  quia  panes  inve- 
nire  non  poterant  ad  edendum  per  intervallum  de- 
cem  dierum,  quousque  naves  eorum  onustae  ad 
portum  Japhiae  venerunt.  Et  nimia  sitis  pressura 
illos  attrivit,  quia  Siloe,  quae  ad  montis  radicem 
oritur,  non  poterat  nisi  vix  solos  homines  adaquare. 
Equi  vero  et  caetera  animalia  ad  aquandum  duce- 
bantur  per  sex  milliaria,  et  tunc  cum  magna  mili- 
tuf&  ouetodia.  Onde  et  chara  erat  aqua  iuter  eos, 

H 


747 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACKO. 


748 


et  charovendebaturprclio.Consilioigiturinilo,ele- A  cepit.  Et  contra  venerandus  comes  Sancti  -^gidii 


gerunt  milites  qui  ad  naves  irent,  easque  ab  extra- 
nea  gente  custodirent.  Itaque  summo  diluculo  diei 
egressi  sunt  centum  milites  de  excrcilu  comitis  San- 
cti  ^gidii,  Raimundus  scilicet  Pilctu8,qui  semper 
fuitomni  labori  militiee  domesticus,et  prorsus  otio 
peregrinu8,et  cum  eo  alter  Raimundus  de  Taurina, 
et  Achardus  de  Monte  Merulo,  Guillermus  etiam 
Sabratcnsis.  Et  ibant,  ut  ad  bellum  parali,  ad  por- 
tum  maris.  Et  dum  irent,  triginta  ex  eis  diviserunt 
86  ab  aliis,  ut  semitas  viarum  discerent,  ct  utrum 
venirent  hostes  explorarent.Cumque  paululum  iti- 
neris  processissent,  septingentos  Turcos  et  Arabes 
eminus  conspiciunt;  quos,  licet  perpauci  essent, 
incunctanter  tamen  invadunt.  Sed  numerositas  ini- 


consimile  castrum  constituit,  et  a  meridiana  plaga 
applicuit.  Quinta  siquidem  feria  jejunia  nostri  cele- 
braverunt  et  pauperibus  elecmosynas  distribuerunt. 
Sexta  vero  feria  quse  erat  Julii  mensis  dies  duode- 
cima,  aurora  sereno  lumine  coruscantc,  turres  egre- 
gii  bellatores  ascendunt,  et  scalas  moenibus  appo- 
nunt.  Stupent  et  contremiscunt  adulterini  cives 
urbis  eximis,cum  se  vident  circumvallari  tanta 
multitudine.  Quiavero  supremum  diem  sibi  immi- 
nere  videbant,  et  mortem  super  capita  sua  dcpen- 
dere,  acriter  cceperunt  resistere.et  sicut  jam  de 
morte  non  dubii,  propugnare.  Illic  eminebat  in  sua 
turri  dux  Godefridus,  non  tunc  miles,  sed  sagitta- 
rius^  cujus  manus  ad  praelium  et  digitos  ad  bellum 


micorum  tanta  fuit  ut  paucitas  nostrorum  resistere  j^  Dominus  dirigebat,  quoniam  sagittis  jactis,  inimi- 


non  potuerit.  Nostri  tamen  quos  in  primo  impetu 
olTenderunt,  neci  perpetuae  destinaverunt.  Sed  cum 
facto  illo  congressu  regyrare  posse  aestimaverunt, 
circumvallati  multitudine,  velle  suum  implere  non 
potuerunt.  Tunc  ibi  mortuus  est  Achardus  vir  bel- 
lator,  fortis  ej  egregius  (59),  et  quidam  ex  pedl- 
tibus. 

Antequam  vero  bellum  inciperet,-nuntius  equo 
celeri  ad  Piletum  cucurrerat,  qui  Arabes  et  Turcos 
nostros  invasisse  nuntiarent.  Quod  ut  Pilctus  audi- 
vit,  absque  mora  equum  calcaribus  urget;  sero 
tamen  illuc  pervenit.  Jam  cnim  Achardus  mortuus 
erat,  qui  tamen  antequam  decederet  vitam  suam 
multo  sanguine,  et  mortem  morte  plurimorum  com- 
mutavit.  Ut  vero   nostros   illi   eminus   prospcxe- 


corum  pectora,  et  utraque  latera  perforabat.  Juxta 
quem  fratres  ejus  Eustachius  et  Balduinus,  velut 
duo  juxta  leonem  leones,  et  duros  ictus  jaculorum 
etlapidum  suscipiebant,et  quadruplici  fcenore  com* 
pensabant.Et  quis  omnium  probitates  referre  vale- 
ret,cum  omnium  qui  nunc  sunt  philosopborum  fa« 
cundia  tantis  minime  laudibus  sufBceret?  Et  duxn 
sicdesupermcenia  pugnabatur,processiocirca  ipsa 
moenia  agebatur,  et  cruces  ac  reliquise  et  sacra  al- 
taria  deferuntur. 

Tota  itaque  die  alternis  ictibus  decertatum  est. 
Sed  ut  appropinquavit  hora  qua  Salvator  omniuxn 
mortem  subiit,  miles  quidam,  nomine  Detoldus,  de 
castro  ducis  primus  insiluit,  post  quem  Guicherius, 
qui  leonem  propria  virtute  fprostravit  et  occidit. 


runt,  ut  fugere  accipitrem   penna   trepidante  co- G  statim  dux  milittssuos  sequitur,  ct  omnesalii  mi- 


lumbse  assolent,  sic  illi  fugiunt,  et  terga  nostris 
dederunt.  Nostri  vero  persccuti  sunt  illos,  et  mul- 
tos  occiderunt.  Et  unum  ex  eis  vivum  retinue- 
runt,  qui  Turcorum  dolos  eis  referret,  et  quid  ma- 
chinarentur  mali  praenuntiaret,  retinueruntque  ab 
eis  centum  et  tres  equos,quos  miserunt  ad  castra, 
et  ipsi  ad  naves  injuncta  perficiunt  mandata. 
Famem  quippe  naves  cibis  onustae  exstinxerunt, 
sed  vehemcntem  sitim  exstinguere  non  potuerunt. 
Tanta  quippe  sitis  erat  in  obsidione  ut  tellurem 
cavarent,  et  glcbas  humectiores  ori  apponerent,  ro- 
rantiaque  marmora  lamberent.  Coria  boum  et  bu- 
balorum,  aliorumque  animalium  rocentia  suebant, 
et  cum  ad  aquandos  equos  ire  disponerent,  usque 


lites  ducem  suum.  Tunc  vero  arcus  et  sagitta  di- 
mittuntur,  et  fulminei  enses  arripinntur.  Quibus 
visis  hostes  illico  murum  deserunt,  et  ad  terram  di- 
labuntur,et  militesChristi  celcri  gressu  cum  magnis 
vocibus  persequuntur.  Quas  voces  cum  audiret  co- 
mes  Raimundus,qui  castrum  sunm  muro  propius 
apponere  gestiebat,  protinus  intellexit  Francos  esse 
in  urbe,  suisque  militibus  ait  :«  Quid  hic  stamus, 
et  incassum  laboramus?  Francigenae  urbem  obti- 
nent;  magnisque  vocibus  et  ictibus  personant. » 
Tunc  celeri  gressu  cum  suo  comitatu  pcrrexit  ad 
portam  quae  est  sccus  turrim  David,  et  vocavit  eos 
qui  in  arcc  erant,  ut  aperirent.  Protinus  admiravi- 
sus  qui  turrim  cuatodiebat,  ut  cognovit  quis  esset, 


ad  sex  millia  milites  armati  pergebant.  Tunc  ea  {)  januam  ei  aperuit,  seque  suosque  et  sua  fidei  ejus 


aqua  implebant,  et  ad  castra  referebant,  et  ex  illa 
olida  aqua  bibebant;  plerique  prout  ferre  poterant 
jejunabant,quia  jejunio  sitim  temperabant.  Et  quis 
crederet  quod  fames  proficeret?  dolor  dolorem  ex- 
pelleret  ?  Dum  haec  paterentur,  proceres  a  longo 
terrae  spatioligncastrabes  adduci  faciebant,  quibus 
turres  et  macbinae  fierent,  quae  civitatem  expugna- 
rent.  Quibus  adduotis,dux  ducum  Godefridus  suam 
turrim  construxit,  et  ab  orientali  plaga  adduci  prae- 


commendavit,  ut  se  tueretur  ne  destrueretur.  Sed 
comes  dixit  quod  id  nunquam  faceret,  nisi  sibi  tur- 
rim  dimitteret.  Qui  ei  assensum  gratanter  tribuit, 
et  comes  illi,  ut  petebat,  omnem  fiduciam  spopon- 
dit.  Dux  vero  Godefridus,  non  arcem,  non  aulam. 
non  aurum,  non  argentum,  non  spolia,  ambiebat, 
sed  cum  Francis  suis,  sanguinem  servorum  suorum, 
quid  in  circuitu  Jerusalem  effusus  fuerat,ab  eis  vin- 
dicare  satagebat,  et  irrisiones  et  contumelias  quas 


NOTULifi  MARGINALES  MS.  COD. 
(50)  Si  foret  hic  tardus,  non  sic  moreretur  Achardas. 


749 


ROBERTI  MONACHl  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  IX. 


750 


peregrinis  intulerant,  ulcisci  cupiebat.  In  nullo  au-  A 
tem  bello  talem  habuit  occidendi  facultatero,  nec 
super  spontem  Antiochiffi,cum  giganteum  dimidia- 
vit  gentilem.  Nunc  vero  absque  ulla  rcfragatione, 
tam  ipse  quam  Guicherius,  qui  mcdium  secuit  leo- 
nem,  multaque  electorum  militum  milia,  a  capite 
usque  ad  renes  secabanthumanacorpora,etdextra 
Isvaque  per  utraque  latera.  Nullus  ibi  nostrorum 
iners  fuit,  meticulosus  nullus,ubi  nemo  resistebat, 
sed  pro  possesuounusquisquefugiebat;  sed  fugere 
nemo  poterat,  quoniam  multitudo  a  seipsa  in  sei- 
psam  perplexa,  sibimct  impedimento  erat.  Qui  ta- 
men  de  tants  eladis  maceratione  elabi  potuerunt, 
templum  Salomonis  intraverunt,etse  ibilongodiei 
spatio  defenderunt.  Sed  cum  jam  dies  inclinari  vi- 
deretur,nostri  timentes  solis  occasum,  animositate  p 
concepta,  abdita  templi  irrumpunt,  eosque  misera 
morte  pessundarunt  (60).  Tantum  ibi  humani  san- 
guinis  eflusum  est  ut  caesorum  corpora,  unda  san- 
guinis  impellente,  volverentur  per  pavimentum,  et 
brachia  sive  trnncatae  manus  supercruorem  fluita- 
bant,  et  extraneo  corpori  jungcbantur,ita  ut  nemo 
valeret  discernere  cujus  crat  corporis  brachium, 
quod  truncato  corpori  erat  adjunctum,  Ipsi  etiam 
milites  qui  hoccarnificiumoperabantur,cxhalentes 
calidi  fervoris  nebulas  vix  patiebantur.  Hac  itaque 
inenarrabili  csde  peracta,aliquantulum  naturaein- 
dulserunt,  et  plures  ex  juvenibus  tam  viros  quam 
mulieres  vitffi  reservaverunt,  et  suo  famulatui  man- 
cipaverunt.  Mox  per  vicos  ei  plateas  discurrentes, 
quidquidinveneruntrapuerunt,et  quod  quisque  ra- 
puit  hoo  Buum  fuit.  G 

Erat  autem  Jerusalem  tunc  referta  temporalibus 

bonis,  neealiquo  indigebat,  nisispiritalibusdeliciis. 

Tunc  quipae  (llios  suos^  de  longe  ad  se  venientes, 

ita  ditavit, quiain  ea  nuUus  paupcr  remansit.  Tantis 

itaque  ditati  divitiis,ad8anctum  Dominisepulcrum 

lceto  incessu  perrexerunt,  et  ei  qui  in  eo  sepultus 

fuit  gratias  referentes  capitalicia  sua  obtulerunt. 

Ipsa  die,  sicut  per  Prophetam  fuerat  praedictum, 

sepulcrum  Domini  fuit  gloriosum  {Isai,  xi,  10),  cum 

omnes  non  incessu  pedum,sed  poplitum  etcubito- 

rum  proni  incedebantetpavimentaimbrelacryma- 

rum  inundabant.  Hac  itaque  oblationc  solcmni  de- 

votione  completa,  ad  domos  suas,  eia  a  Deo  desti- 

natas,redierunt,  et  naturae  necessariis  indulgentes, 

fessis  corporibus  cibum  et  somni  requiem  tradide-  ]) 

runt.  In  crastinum  igitur  cum  caput  aurora  terris 

ostenderet,ne  ullus  in  urbe  locusinsidiisremane- 

ret,  armati  ad  templum  Salomonis  cucurrerunt,ut 

Bciiicet  iilos  delerent  qui  supra    templi  fastigia 

ascenderant.  Maxima  enim  illuc  copia  Turcorum 

conacenderat,  quae  libentius  fugisset,  si  sumptis 

alis  volare  potuisset.  Sed  quibus  natura  alas  nega- 

vit,  misera  vita  infelices  exitus  donavit.  Ut  enim 

nostros  ex  adverso  sibi  occursare  supra  templum 


vidcrunt,  obviam  nudis  cnsibus  veniebant,  nialentes 
cilissfma  morte  occumbere  quam  miserae  jugo  ser- 
vitutis  longissime  perire.  Nam  se  terrao  praecipites 
dabant,  et  ad  terram,  quae  cunctis  mortalibus  vit® 
praebet  alimenta,  mortem  inveniebant.  Neo  tamen 
omnes  occiderunt,sed  scrviluti  su®  plurimos  reser- 
vaverunt.  Tunc  constitutum  est  ut  civitas  munda- 
retur ;  et  injunctum  est  Sarracenis  vivis,  ut  mortuos 
foras  extraherent,  civitatem  ab  omni  spurcitia 
tanti  morticinii  prorsus  mundarent :  qui  protinus 
jussis  obtemperantes,et  lugebant  et  extrahebant,et 
extra  portam  ingentes,  veluti  castellinas  defensa- 
lesque,  domos,  pyras  construebant.  Membra  trun- 
cata  in  sportis  colligebant,  et  foris  deferebant ;  et 
pavimenta  templorum,  domorumque  a  sanguine 
aqua  eluebant. 

CAPUT  II. 
Eliminatis  itaque  omnibus  inimicis,  ab  urbe  pa- 
cifici  nominis,  de  ordinando  rege,  questio  debebat 
agitari.ut  scilicet  unus  exipsisomnibuseligeretur, 
qui  tantae  urbi  tantoque  populo  praeficeretur.Com- 
muniigitur  decreto  omnium,  pari  voto  generalique 
assensu,  dux  Godefridus  eligitur,  octavo  scilicetdie 
quo  civitas  expugnatur.  In  quo  benc  assensus  om- 
nium  convenire  debuit,quia  in  illo  regimine  talem 
se  exhibuit,  ut  ipse  magis  regiam  dignitatera  quam 
regia  dignitasipsum  commendarit.Non  honorillu- 
strem  faciebateum,sed  honori  multiplicabaturglo- 
ria  propter  eum.  In  tantum  enim  regiae  dignitati 
praefuit  et  profuit  quod,  si  fieri  posset,  ut  universi 
reges  terrae  juxta  illum  adessent^censuraaequltatis 
omnibus  principari  judicaretur,  etmerito  equestris 
probitatis,  et  vultuosa  corporis  clegantia  et  nobilium 
morum  praerogativa.  Congruum  quoque  deinceps 
erat,  ut  qui  sibi  gubernatorem  corporum  decenter 
et  decentem  elegerant,  rectorem  animarum  pari 
modo  sibi  proponerent.Elegerunt  itaque  quemdam 
clericum,  nomine  Arnulfum,divina  ethumana  lege 
bene  eruditum.  Erat  autem  scriba  doclus  in  regno 
co3lorum,id  est  in  sancta  Ecclesia^qui  bene  poterat 
de  thesauro  suo  proferre  nova  et  vetera  {Matth,  xiii, 
52).  Ejus  siquidem  electio  facta  fuit  in  festivitate 
S.  Petri  ad  Vincula  quae  festivitas  bene  congruit 
vinculatae  civitati,  quae  daemoniacis  nexibus  diu 
fuerat  illigata^quoniam  ipso  die  quo  dignum  habuit 
sacerdotem  libera  fuit  et  absoluta.  Gratias  igitur 
Deo  salvatori  et  liberatori  suorum,  qui  toties  eam 
destrui  et  ancillari  permisit,  totiesque  dcstructam 
reaedificavitetancillatam  mirabili  potentia  liberavit. 
His,  ut  praefatum  est,  bellorum  confiictibus  gens 
Gallicana  fines  orientis  penetravit,  et  ab  immundi- 
tiis  gentilium,quibusperannoscirciterquadraginta 
Jernsalem  fuerat  inquinata,  divina  opitulante  gratia, 
emundavit.  In  qua  sacerdote  canonice  consecrato, 
et  rege  sublimato,  Francorum  celebre  nomen  omni 
Orienti  innotuit,  et  omnipotentia  Jesu  Ghristi  in  ea 


NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD, 
(60}  Anno  milleno  centeno  quo  minus  uno«  Jerusalem  Franci  capiunt  virtute  potenti. 


751 


AD  GOPErfUDUM  APi>EKD.  II.  —  M^CM.  DB  BBLLO  SACRO. 


98S 


crucifiximentibusetiaminndelium  resplenduit.Quo  A 
splendore  renitentis  grati«e,cum  sacerdotis  uc  regis 
ordinatio  solemni  gaudio  fuisset  exhibita,nuntiide 
Neapolitana  urbe  ad  regem  Godefridum  venerunt, 
civium  auorum  mandata  ferentes,  ut  ad  ipsas,  eci- 
licet  de  suis,  mitteret^  et  cives  et  civitatem  eorum 
in  suo  regimine,  suaque  ditione  reciperct;  volebant 
enim  de  seipsis  suum  dilatare  imperium,mHgisaf- . 
fectantes  suum  quam  alterius  principatum.Est  au- 
tem  Neapolis  civitas  Caris,quaBest  provincia  Asic 
Rex,  accepto  consilio,  mibit  ad  ilios  Eu^achium 
fratrem  suum,  et  Tancredum,  cum  magna  manu 
militum  et  peditum  ;  quos  illi  cum  magns  vener^i- 
tionis  officio  susceperunt,  et  seipsos  et  civitatem 
in  ejus  ditionem  tradiderunt. 

CAPUT  III.  g 

Cum  haec  ita  fieri  inciperent,  ille  tortuosus  etlu- 
bricus  anguis,qui  Odclium  semper  invidet  felioitati, 
titulum  scilicet  Christiani  nominis  ita  ampliari,  et 
regnum  renovatsB  Jerusalem  ita  dilatari,admodum 
indoluit.  Et  Clementem  imo  dementem  admiravi- 
sum  Babyloniae,  contra  ipsos  felle  commovit,  et 
cum  ipso  omnem  Orientem  excitavit.  Speravit  et- 
enim  totius  malitiae  praesumptor^omnes  illosetur- 
bem  delere,  et  memoriam  Dominici  sepulcri  fun- 
ditus  abolere.Sed  sicut  cogitationes  hominum  va- 
n«  sunt^ita  et  potentias  evanescunt.  CoUegit  igitur 
quidquid  potuit  hominum,  et  pomposo  apparatu 
Ascalonam  pervcnit.  Quo  cum  pervenis8et,nuntius 
ad  regem  festinus  venit,  et  rem  ut  erat,  ei  intima- 
vit.  Nec  mora  longa  fuit,  quod  rex  ad  illos  quos  mi- 
serat  misit,  ut  videlicet  festinarent  ad  bellum  ve-  C 
nire,  quod  praeparaverat  admiravisus  Babyloni», 
Ipse  enim  jam  cum  innumera  gente  Ascalonae  erat, 
et  Hierosolyman  obsidere  parabat.Quod  ubi  Eueta- 
chius  et  Tancredus,  cfleterique  viri  bellatores  au- 
dierunt,imminens  belli  negotiumNeapolitaniscivi- 
bus  ostenderunt,  et  vale  eis  dicentes,  cum  bono 
gaudii  et  amicitiae  discesserunt.  NostriquippeTur- 
corum  occursum  desiderantes,  montana  conscende- 
runt,  et  tota  die  ac  nocte  insomnes  et  inquieti  Gaa- 
saream  pervenerunt.  In  crastinu  n  juxta  mare  am- 
bulaverunt,  et  ad  quamdam  urbem  quae  Ramola 
dicitur  pervenerunt,  multosque  ibi  Arabes  qui  belii 
prajcursores  erant,  invenerunt.  Quos  fortiler  nostri 
insequentes,p]ures  ex  eis  apprehenderunt,quiipsi8 
omnem  belli  apparatum  in  veritate  aperuerunt.  a 
Quarecomperta,nuntio8velocibu8equisinsidentes, 
regi  citius  legaverunt,  ut  omnes  absque  diiatione 
commoneret :  et  contra  Ascalonem  ad  bellum  pro- 
oederet.  Ept  autem  Ascalona  civitas  insignis  Pa- 
Isestinae,  viginti  quinque  milliariis  distajis  ab  Hie- 
rosolyma ;  quam  quondam  allophyli  condiderunt, 
et  Ascalonam  ex  uomine  Gelon,  qui  fuit  nepos 
Gham  et  fllius  Mesraim,  vocaverunt.  Fuit  autem 
semper  adversatrix  Jerusalem,  et  cum  vioina  sit, 
tamen  nulta  unquam  familiaritate  conjnngi  voluit. 
In  hac  igitur  admiravisus  Babyloniae  erat,  cum 
Duntii  ^A  ragem  vewraai,  et  qM  SDpra  dix!m<i8, 


retulerunt.  Rex  autem  ut  audivit,  patriarcham  con- 
vocari  praecepit,  et  ab  eo  consiiium  accepdt,  ut  per 
totam  civitatem  praeconaretur,  quo  in  crattinum 
summo  mane  omnes  ad  ecclesiam  coDvenirent,  4it 
post  sacra  missarum  solemnia  Dominid  corporis 
eucharistiam  perciperent,  et  ad  belluin  versus  Asoa- 
lonam  equitarent. 

Rumor  iste  minime  perturbavit  animos  a,udieii- 
tium,sed  nox  subaoquens  visa  est  illi  tardiori  suc- 
cessu  protensior  caeteris  exstitisee  : 
Ut  primum  matuliDa  caput  aurora  levavit^ 
Ad  missam  resonana  cuDctos  caropana  vocavit. 
Missa  peroratur,  populus  Domino  sociatur. 
QusB  beDedicuDtur,  sacra  muDera  dum  capiuutur, 
Eiit  ab  ecclesia  pLebs,  atque  cucuirit  ad  arma, 
Et  jejuna  suum  contraria  pergii  ad  hostem. 
Classica»  sistra,  tubse,  postquam  rex  exit  ab  urbe, 
lusonuere  simul  :  quorum  clangoribus  omnes 
In  gyrum  montes,  cum  vallibus  ecbonisabant, 
Terroremque  suis  iaimicis  iucutiebant. 

lia  procedunt  ad  pr<elium  Christianas  acies,  Deam 
victorem  b&Ui,  corpore  et  mente  gestantes,  et  pro- 
pterea  non  terrentur  hominum  ulla  multitudine, 
quia  non  conOdunt  in  sua,8ed  in  ipsius  viriute.Pa- 
triarcha  quidem  dereliquit  vices  suas  Petroeremitae, 
ut  missas  ordinaret,  orationcs  constitueret,  et  pro- 
cessiones  componeret  ad  sepulcrum,  ut  Deus  homo, 
qui  in  eo  jacuit,  populo  &uo  fieret  in  praesidium. 
Cumque  rex  cum  suo  exercitu  veniret  ad  flumen, 
quod  est  circa  Ascalonam,  invenit  ibi  multa  miliia 
boum,  camelorum,  asinorum,  mulorum  et  raal«- 
rum  ;  qu^e  non  solum  erant  de  civitate,  sed  et  cum 
exercitu  admiravisi  veneraint.  Quae  omnia  oentnm 
Arabes  custodiebant,  sed  ut  primum  nostros  vida- 
runt,  et  praedam  eis  dereliquerunt,  et  fugae  subsi- 
dium  sibi  quaesierunt.  Nostri  vero  persecuti  sunt 
illos,  sed  apprebendere  non  potuerunt  nisi  duoB. 
Praedam  autem  universam  rapucrunt,et  Jerusalem 
ex  ea  copiose  ditaverunt.  Rex  quidem  dic  jam  ad- 
vesperascente,  vociferari  praecepit  per  universum 
agmcn,  ut  omnes  quiescercnt,  et  primo  diluculo 
consurgerent,  seque  bello  praepararcnt.  Patriarcfaa 
vero  anathematizavit  omnes,  qui  in  illo  conflietn 
aliquid  rapere,  ante  consecutam  victoriam. 

Nocte  igitur  transacta,aurorasolitoclariorincan- 
duit,  et  nostros  a  somno  excitavit.  Erat  autem  feria 
aexta,  in  qua  Salvator  gencris  humani,  diabolum 
regem  Babyloniae,  trophaeo  crucis  prostravil ;  et 
nunc  iterum  admiravisum  suae  Babylonie,per  sa- 
tellites  suos  Dominus  superavit.  Rex,  ut  superius 
diximus,  flumen  transmeavit,  sed  patriarcha  cum 
episcopis  aliisque  religiosisviri8,tamGraecisquam 
Latinis,  citra  remansit.  Descendit  itaque  rez  in 
quamdam  vallem  speciosam  et  spatiosam  cum  suis 
omnibus,  et  secus  littus  marisintravit,ibique  suas 
acies  ordinavit.  Ipse  suam  constituit  primam  ;  co- 
mes  Northmannus  secundam ;  comes  Sancti  iCgidii 
tertiam  ;  comes  Flandrensis  quartam  ,  comes  Eu- 
stachius  et  Tancredus  et  Guaston  de  Behert  quin- 
tam.  Universique  pedites  cum  sagittis,  et  pi)!^^  et 
telis  praepoeuerunt  w  militibus,  et  sic  ordinoti  ob- 


ROMRTI  MONACW  HIST.  HlBtlOSOL.  —  tti.  H. 


764 


viamireooBperuntBabyloniensibuB.In  dexteraparte  A  strorum  gladios  impellebant.  Tancredus  et  Bolo- 


jozta  inare,  comes  Sancti  ^gidii  fuit ;  in  sinistra 
vero  rez^ubi  major  hostium  fortitudo  incumbebat, 
equftayit.  fnter  hos  alii  omnes  fuerunt. 

Sed  non  est  prstereundum  quid  Clemens  admi- 
ravisus  diKcrit,  cum  ei  quod  nostri  contra  eum 
equitabant  ad  prclium  nuntiatum  fuit.  De  serotina 
enim  prssda  quam  nostri  oeperant,  nullus  ei  nun- 
tiaverat,  quoniam  nisi  lcta  et  prospera  nullus  ei 
dicere  prssumebat^quia  in  gaudio  semper  esse  yo- 
lebat.  Quicunque  enim  ei  adversa  nuntiabat^nullam 
dehiceps  gratiam  in  conspectu  ejus  inveniebat.Nee 
illum  tamen  ulia  res  possessa  suo  distractu  turbti- 
veraf  tants  facuitatis  erat  quod  rcmanebat.  Et  ne 
fpiTolum  esse  dicat  quis  quod  dicturi  sumus^a  quo- 


niensis  comes  Bustachius  irruerunt  in  eorum  ten- 
toria,  et  multa  ibi  praeclara  egerunt;  qu6e  si  scri- 
berentur,digna  essent  memoria.  Nullus  nostrorum 
segnis,  nullus  pavidus  repertus  est^sed  omnesuno 
spiritu  animati,  unanimiter  prosequebantur  inimi- 
cos  crucis  Ghristi.  Mirum  quippe  erat,quod  tanto- 
rum  multitudinem  armatorum  paucitas  nostrorum 
non  expavescebat,  sed  divina  suffragante  gratia, 
magis  ac  nragis  convalescebat,  et  eorum  cervicosi- 
tatem  ihclinabat,  sicque  die  tota  pugns  conflictua 
initur  usquequo  sol  centrum  poli  conscendit,  hora 
videlicet  qua  Dominus  noster  Jesus  crucem  ascen- 
dit ;  ipsa  eadem  hora  omne  robur  contraris  gentis 
emarcuit,  qui  ita  sensu  mutati  erant  quod  nec  fu- 


dam  Turco,  qui  hasc  postea  in  Jerusalem  retulit,  j*  gere  poterant,  nec  se  defendere  valcbant.  Arbores 


habuimuB,  qui  sponte  sua  factus  est  Christianus, 
et  in  baptismate  vocatus  est  Boamundus.  Summo 
itaque  mane  dictum  est  ei,  quod  revera  Franci  pa- 
rati  erant  ad  prelium,  et  quod  jam  prope  essent, 
vtoientea  contra  ipsum.Tunc  fertur  demens  dixisse 
ntintio  :  Qudd  mihi  dicis^  non  audeo  credere,  quia 
n§c  eOttM  hUra  rnwros  Jerusalem  xstmo  illos  tnve- 
nire.  Coi  et  ille  :  Certissime  seiat,  Domine,  magni- 
tudo  tuOt  quia  parati  ad  prxlium  veniunt,  et  jam 
prope  suni.  Tiino  prscepit  ut  omnes  arma  caperent, 
et  uti  bellum  properarent,  Gumque  parati  omnes 
ez  adrerso  starent,  et  ipse  nostros  intuitus  esset, 
dtzit :  a  Q  regnum  Babyloni»  cunctis  regnis  ante- 
c^eae,  qaantum  dedecus  hodie  pateris,  in  boo 
qtrod  fantilU  gens,contra  te  venire  prssumit  I  Ego 


ascendebant,  putantes  quod  sic  se  tnerentur  ne  a 
nostris  intuerentur.  Nostri  vero  sagittabant  illos 
sicut  aucupes  volatilia,  et  ad  terram  demersos  tru- 
cidabant,  ut  in  macello  carnifices  animaiia.Alii  au- 
tem  tenentes  gladios  in  manibus,  pedibns  nostro- 
rum  provoluti,  terr»  se  iTicIinabant,  et  erigere  se 
contra  Christianos^on  audebant. 

Jam  vero  prima  pars  Babylonici  exercitus  tota 
fugiebat,  et  posterior  de  victoria  cujus  esset,adhuo 
dubitabat,  quia  nihil  unquam  minus  sperabat, 
quam  suonnn  fugam,  et  victoriam  Ghristianorum. 
Gum  enim  suos  conspicabatur  per  plana  camporum 
fugiendo  discurrere,  sstimabat  illos  persequi  Ghri- 
stianos,  et  velle  occidere.  Sed  postquam  compere- 
rnnt  quod  Ghristianorum  erat  victoria,  gaudium 


vero  nonquam  aratimavi  illos  nec  intra  septa  etiam  C  quod  habuerant,  superavit  mcestitia.  Tunc  et  ipsi 


ciqnslibet  urbis  invenire ;  et  ipsi  contra  me  itinere 
diei  unius  ausi  sunt  venire?  Aut  sensum  amiserunt, 
attl  liiort  sicut  et  vivere  diligunt.  Precipio  itaque 
vobifly  0  Babylonici  bellatores,  ut  omnes  istos  de 
terra  tollatis,  hulli  parcat  oculus  vester^nulliusque 
mi«ereamini.  »  Sie  ergo  oommissum  est  prslium. 
Prifntw  siquidem  comes  Nothmanni»  miles  imper- 
territos  oum  sua  acie  congressionem  inc^pit,  in 
illa  scilioet  regione,  in  qua  vexillum  admiravisi, 
quod  alandardum  vecant,  conspexit.  Qui  ferro  per 
mediaaaoies  viam  interrumpen8,multas  strages  de- 
dit,  ei  tandem  ad  illum  qui  standardum  tenebat 
pervehiene,  illum  ante  pedes  admiravisi  prostravit, 
et  vaitllnro  accepit.Admiravisns  autem  vix  evasit. 


perterriti  f\igiunt,et  sequacibus  suis  fugiendi  prs- 
stant  consortium.  Et  ut  ventu9  aquilo  dissipat  nu- 
bes,  et  imnbissus  turbo  aggeres  8tipularum,sic  no- 
stri  dissipabant  alas  et  cuneos  fugientium. 

GAPUT  IV. 
Dum  hffic  ita  fierent,  dum  sic  milites  Christi  sa- 
tellites  diaboli  destruerent,  et  cotnes  Sancti  iEgidii 
qui  juxta  mare  pugnabat,  absque  numero  perime- 
ret,  et  multo  plures  in  mare  prjecipites  ire  compel- 
leret,  quid  CIemett8,nune  vero  demens  admiravisus 
stans  ante  portam  Ascalonse  direxit,  audiamus,  si- 
cut  supra  diptus  proselytus  Hierosolymis  deincepB 
retulit  qni  juxta  illnm  erat,  ut  as8ecla,et  domesti- 
cus  et  verna  illius.  Gtemens  igitur  ut  demens  dice- 


et  AAcalonao»  f^giens,  ante  urbis  januam  constitit.  j^  bat  (61),dum  gentem  snam  gens  Christiana  detmn- 


Ei  i&iMr  niiterrimam  8Udrum  cladem,a  longe  pros 
p6xit.Notii  dissimiii  ondacia  rex  et  reliqui  comites  in 
oppoeitoa  irrannt ;  et  saviseima  multatione  dextra 
lofvaqne  p^rimunt  qnotquot  sibi  occurrunt.  Ibi  Tur- 
cessis  aret»  ntrlli  eorum  pr6fuit,quia  impetus  no- 
stroninr  iam  celer  tamque  densissimus  fuit,  quod 
QulH  traiieTe  licuit,  sed  fugere  libuit.  Multa  quippe 
ibi  millia  mortua  sunt,que  mortua  non  esset,si  fu- 
gere  pnevaluissent.  Sed  multitudo  tanta  erat,  quo- 
niam  qui  retro  erant,  pramissos  in  mortiferos  no- 

NOTULiE  MARGINALES  M9.  CQD. 
(61)  Hec  utdementis  sunt  tristia  verba  Olem  entis. 


cabat  :  «  0  Machomet  pri^ceptor  noster  et  patrone, 
ubi  est  virtus  tua?  Ubi  est  coBlestium  virtns  numi- 
num,  cum  quibus  ipse  gloriaris?  Ubi  estCreatoriB 
efflcax  potentia,  cni  semper  astat  tua  pfitoentia? 
Gur  sic  reliquisti  gentem  tnam,quam  immisericor- 
diter  diseipatydestruit.et  interficit  gene  pauperrima 
et  pannosa  gens,  aliarum  gentium  peripsema,  om- 
niumque  prorsus  hominum  fsx,  rubigo  et  scoria. 
Gens,  inquam,  qu»  a  nostra  solita  erat  querere 
panem,que  nihil  prorsus  habebat  nisi  bacnlum  et 


755 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


786 


peram?  Toiies  eis  elecmosynam  dedimus,toties  co-  A  degeneres  efficimur,  cura  omnem  tibi  exhibeamus 


rum  miscrli  sumus.  Heu  I  heu  I  quaro  eis  peperci- 
mus?  Cur  illorum  miseriae  indulsimus?Ouarenon 
omnes  occidimus?  Nunc  scire  possumus  quod  huc 
veniebant  non  ut  veri  adoratores,  sed  ut  subdoli 
exploratores.Gloriam  nostrae  felicitatis  viderunt,di- 
vitias  nostras  concupierunt,concupiscentiam  secum 
in  terram  suam  detulerunt,  et  isiis  nuntiaverunt. 
Nunc  igitur  isti  siiiunt  aurum  argentumque  nos- 
trum,et  ob  hoc  tam  crudelitor  efTundunt  sanguinera 
nostrum.Ergone  sunt  homines  isti,qui  tantam  ha- 
bent  potestatem,  aut  certe  infernales  dii?  Forsitan 
infernus  ruptus  est,et  populus  iste  eruptus  est.Abys- 
8US  crepuit,inde  gens  ista  efferbuit ;  nulla  enim  ha- 
bent  viscera  humanitatis ;  nulla  indicia  pietatis.Si 


honorem,et  nullam  nobis  rependis  vicem?  0  Jeru- 
salem  I  civitas  seductrix  et  adultera,si  ullo  tempore 
contingeret  ut  in  manus  nostras  devenire8,totam  te 
solo  coaequarem,  et  sepulti  tui  sepulcrum  funditus 
exterminarem.»  Cum  hsc  et  his  squipollentia  Gle- 
mens  admiravisus  voce  querula  rotaret,  nostri  as- 
suetse  virtutis  su8b  non  immemores,  ante  urbis  ja- 
nuam  tanto  impetu  in  Babylonios  irruerunt  quod 
nemincm  eorumnisi  mortuumautplagisexhaustum 
extra  januam  reliquerunt.  Tali  itaque  modo  divina 
virtus  bellum  devicit,  et  nostros  victoria  commen- 
davit.  Et  quis  ad  plenum  valet  referre  quot  ocoisi 
sunt  in  angusto  port®  introitu?TuncG]emen8Jure 
ilere  potuit,  cum  tot  ante  se  suorum  cadavera  ex- 


hominesessent,moritimorent,sedundeemerserunt,  -o  stincta  vidit.  Quidam  adhuc  in  supremo  spiritu  po- 

m  »  n  y  L      f\  1  ■  _         *      ^^  •«•  l*«^l_  ±  i      /^l        X*  ••II  JJ  A 


in  infernum  redire  non  expavescunt.O  gloria  regni 
Babyloniae  I  quam  turpiter  hodie  dehonestaris.qus 
bellatores  tuos  olim  fortes  nunc  debilitatos  amittis ! 
Quae  gens  ulterius  poterit  huic  nefariaB  genti  re- 
8istere,cum  gens  tua  contra  eam  nec  ad  horam  po- 
terit  sustinere  ?  Heu  I  heu !  nunc  fugiunt,  qui  nun- 
quam  fugere  didicerunt,  et  turpiter  prosternuntur 
qui  alios  prosternere  consueverunt.  Proh  dolor! 
omnia  nobis  cedunt  in  contrarium.Vincere  soleba- 
mus,  et  vincimur.In  laBtitia  cordis  assidue  versari, 
nunc  moDrore  afOcimur.Quis  enim  vaiet  oculos  suos 
a  lacryrois  temperare,et  erumpentes  ab  intimo  cor- 
de  singultus  cohibere?  Diu  est  quod  in  collectione 
hujus  exercitus  curam  magnae  sollicitudinis  cxpen- 
di,multumque  tempus  frustra  consumpsi.Fortiores 


siti  palpitabant,et  Glementi  qui  illuc  eos  adduxerat 
maledicebant.  Fertur  tunc  Clemens  ejulando  fle- 
visse,  etnostros  maledixisse.Erant  autem  in  mari, 
quod  adjacet  civitati,  nautae  et  naves  circumadja- 
centium  regionem,  qui  jussu  admiravisi  attulerant 
totius  opulentias  suppleraentura  ad  obsidionem  urbis 
Jerusalem  necessarium.  Qui  ut  viderunt  suos  et 
dominum  suura  tara  turpiter  confusum,timore  per- 
territi  velasuspenderunt^et  in  altum  mare  se  impu- 
lerunt.Nostri  vero  cum  raanibus  erectis  ad  coelum, 
cordibus  Deo  gratias  retulerunt,et  ad  eorum  tento- 
ria  revertentes  aurura  et  argentura,  et  innumera 
spolia  vestiura,  copiaraque  ciborura,  multa  gcnera 
animaliura  oranium,in8trumenta  armorum,invene- 
runt.  Invenerunt  etiara  equos  et  jumenta,mulos  et 


totius  Orientis  milites  innumerabili  pretio  conduxi,  G  mulas,  asellos  et  asinas,  et  dromedariura  unum. 


et  ad  hoc  bellum  adduxi,  et  nuiic  ad  extremura  et 
ipsos  et  pretium  amisi.Multo  argenti  dispendio  pa- 
raveram  ligna  ad  construendas  turres  ligneas,  et 
omnis  generis  machinas  in  circuitu  Jerusalem,  ut 
eos  obsiderem,  et  ipsi  longe  ab  ea  praevcnerunt  fa- 
ciem  meara.Quem  honorem  habebo  ulterius  in  terra 
mea,  cum  sic  me  dehonestat  gens  advena,  populus 
alienus  ?  0  Machoraet !  Machomet !  quis  unquam  ve- 
nustiori  cultu  te  colitur,  in  delubris  auro  argento- 
que  insignitis,  pulchrisque  de  te  imaginibus  deco- 
rati8,et  caeriraoniis  et  soleranitatibus  oranique  ritu 
sacrorura  ?  Sed  hoc  est  quod  Ghristiani  nobis  insul- 
tare  solent,  quia  major  est  virtus  Grucifixi  quam 
tua,  quoniam  ipse  potens  est  in  cgbIo  et  in  terra. 


Quid  de  ovibus  et  arietibus,  aliisque  pecoribus  re- 
feram,quae  ad  esura  parata  erant  ?  Lebetes  et  calda- 
riae,  cacabi,  lecti,  eorumque  exuviae,  cophini  pleni 
auro  argentoque,  aureisque  vestibus,  omnisque  eo- 
rum  apparatus  ibi  inventus  est ;  ditissimaque  praeda 
locupletati  sunt,  qui  tentoria  admiravisi  regalibus 
referta  divitiis  habuerunt.  Stantardum  quod  in 
sumraitate  argenteae  hastae  poraum  habebataureum, 
comes  Northmanniae  obtulit  sepulcro  Domini,  fuit- 
que~appretiatum  pretio  viginti  marcarum.  Ensem 
vero  alter  emit  sexaginta  byzanceis  (62).  Dum  vero 
nostri  sic  triumphaliter  reverterentur^  inveniebant 
agmina  rusticorum,  vasa  vinaria  et  aquatilia  defe- 
rentiura,  quae  necessaria  esse  putabant  in  obsi- 


Apparet  autem  nunc  quoniara  qui  in  eo  confidunt  j)  dione,  suorura  usibus  dorainorura  :  qui,  velut  be- 


vincunt;  illi  vero  vincuntur,qui  te  venerantur.  Sed 
boc  non  exigit  incuria  nostra,  quoniara  auro,  gera- 
mis,cuncti8que  opibus  pri)tiosis,magis  insignita  est 
sepultura  tua  quara  Ghristi.Givitas  illa  quae  tuo  no- 
bilitatur  corpore,  nunquara  decisa  est  ab  honore, 
sed  orani  sublimitate  semper  excrevit,omnique  fa- 
mulatu  debitae  venerationis  enituit.Ista  vero  in  qua 
cruciflxus  tumulatus  est,nunquara  deinceps  hono- 
rem  habuit^sed  destructa  et  conculcata,et  ad  nihi- 
lum  redacta  multoties  fuit.  Gujus  igitur  culpa  ita 

NOTULiE  MARGINALES  MS.  COD. 
(62)Munus  pulchrum  defert  comes  ante  sepulcrum . 


tiae,  stupefacti  nusquam  divertebant,  et  inclinatis 
verticibus,  enses  nostrorum  exspectabanL  Plerique 
in  mortuorura  sanguine  se  volutabant,  et  quasi 
raortui  inter  raortua  corpora  latitabant.  Ut  autem 
nostri  pervenerunt  ad  flumen,  ubi  patriarcham  de- 
reliquerant^  quieverunt,  utque  fatigati,  somnum 
suum  dorraierunt.  Utque  dies  terris  aurora  praeve- 
niente,  reddilur,  exsurgunt,  et  iter  coeptura  prope- 
rarunt.Qui  ut  civitaii  fere  ad  duo  raillia  proxiraare 
coeperunt,  sicut   triuraphatores   insonuere    tubis, 


787 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  —  PRiEP. 


758 


aistris  el  cornibu8,atque  omnis  generis  musicisin-  A  vocatur,et  a  prophetis  Sion  dicitur,"  quod  in  nostra 


8trumentis,ita  ut  montes  et  colles  harmoniae  modu- 
latis  tinnitibus  responderent,  et  quodammodo  cum 
eis  Domino  jubilarent.  Tunc  realiter  implebatur 
quod  spiritualiter  per  Isaiam  de  Eccle&ia  fidelium 
dicitur  :  Manles  et  coUes  eontahunt  coram  vobis  tau- 
dem  (Isa.Lv,  12).  Erat  autem  admodum  grata  multi 
fidaque  suavitate  deleetabilis  harmonia,  cum  voci 
militum  sonituique  tubarum  echonisarent  tinnitus 
montium,concava  rupium,  et  ima  convallium.Cum 
vcro  ante  portas  urbis  venirent,  ab  his  qui  reman- 
serant,  cum  divinis  laudibus,  non  jam  a  terrenis 
montibus,  sed  acGcIestibus  pr£conantur.Et  merito 
D«us  super  hoc  laudabatur,  quoniam  nunc  pere- 
grini  sui  portis  aperlis  recipiuntur  cum  laudibus, 


lingua  speculatio  interpretatur,  pro  eo  quod  in 
monte  constituta,de  longe  venientia  contemplatur. 
Jerusalem  autem  in  nostro  sevmone, pacifica  trans- 
fertur.De  antiqua  hujus  gloriosa  opulentia  scriptum 
invenimus  in  libris  Regum,  quia  Salomon  fecit  ut 
tanta  abundantia  argenti  essetin  Jeru8alem,quanta 
et  lapidum.Enimvero  multo  copiosius  ditior  enituit, 
cum  in  ea  Dei  Filiu8,pro  generali  oranium  redem- 
ptione,crucem  sustinuit,  ccBlum  suis  sideribus  ob- 
nubilavit,et  terra  tremuit,petra3  sciisae  sunt,monu- 
menta  aperta  8unt,et  multacorporasanctorum  qui 
dormierant  surrexerunt.In  quacivitate  contigitun- 
quam  tam  mirabile  mysterium.de  quo  emanavit  sa- 
lus  omnium  fidclium?  Ex  quo  hoc  conjicitur  quod 


qui  olim  cum  magna  difficultate  in  magnisinjuriis  p  hanc  ita  Dei  Filius  sua  gloriosa  morte  illustravit 

•       ••  M  Ji.*  1.*  *l  VA  \_  *  ^^  **  ft*1  *i.  A*l  T  1 


8U8cipiebantur,datis  etiam  muneribus.De  his  pcre- 
grinis  et  portis  per  Isaiam  dicitur  :  Et  portce  tux 
eis  aperiuntur  jugitcr,  die  ac  nocte  non  claudetitur 
(hcuLi,  41).  Hsc  prophetia  nostris  temporibus  ad- 
impletur,quia  nunc  port^e  Jerusalem  filiis  peregri- 
norum  aperiuntur,qua  eis  antea  die  ac  nocte  clau- 
debantur.  Faotum  est  autem  hoc  prjelium  ad  lau- 
dem  et  gloriam  Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  pridie 
Idus  Augusti. 

CAPUT  V. 

Quia  vero  historicus  sermo  iste  ab  Hierosolyma 
sumpsitexordium  nominis,9ui,ctnnem  retinetsicnt 
et  medium,  nulli  inconsonum  videutur,  si  in  calce 
hujus  operis,  quis  eam  primitus  fecerit,  quis  ita 


quiasi  nostris  pIacuissctauctoribus,non  Jerutalem, 
sed  r  in  6  mutata  Jebusalem  debuissetvocari,et  sic 
in  nostro  idiomate  salus  pacifica  potuissetinterpre- 
tari.  Pro  his  et  hujusmodi  figurativis  actionibus, 
forma  ett  mysticum  sacramentum  illius  Jerusalem 
ccelestis,  de  qua  dicitur  :  Vrhs  fortitudinis  nostrx 
Sion  Salvatory  ponetur  in  ea  murus  et  antemurale. 
Aperite  portasy  et  inyredietur  gens  justa,  custodiens 
veritatem  {Isa.  xxvi,  4,2).  De  hujus  laude  cuncta 
referrre  nonpossumusqusdicta  sunt  aprophetiset 
legis  doctoribus.  Hsc  veroterrena  nostra  etate  fuit 
a  Deo  derelicta,  et  odio  habita,  a  malitia  inhabitau' 
tium  in  ea  (PsaL  cvi,  3/i).  Gum  autem  ipsi  Domino 
placuit,  adduxit  Francigenam  gentem  ab  extremis 
terrffi,  et  per  eam  ab  immundis  gentilibus  liberare 
appellaverit,  inscribatur.  Melchisedech  fertur  eam  C  eam  disposuit.  Hoc  a  longe  per  prrphctam  Isaiam 


poBt  diluvium  condidisse,  quem  Judsi  asserunt 
filium  Noe  fuisse  (63).  Uanc  in  Syna  conditam  Sa- 
lem  appellavit, et  in  ea  deinceps  permulta  tempora 
regnavit ;  quam  postea  Jebusei  tenuerunt,et  partem 
sai  nominlSy  quae  est  Jebus,  ei  addiderunt,  et  sic 
collectis  in  unum  nominibus,  6  in  r  mutata  Jeru- 
salcm  vocaverunt.  Postea  vero  a  Salomone  nobilius 
composita  et  templo  Domini  et  sua  domo  regia, 
multisque  aliisfabricis  et  hortis  etpiscinisHieroso- 
tyma  appellatur,et  quasi  de  suo  nomine  Hierusalo- 
monia  intelligitur.  Hac  a  poetis  Solyma  corrupte 

NOTULtE  MARGINALES  MS.  COD. 
(63)  Monstrat  Jerusalem,  qui  primus  condidit  illam. 


praidixerat,  cum  ait  :  Adducam  filios  tuos  de  longe, 
argentum  eorum  et  aurum  eorum  cum  eis,  in  nomine 
Domini  Dei  tuiy  et  sancto  lsraeli,quia  glonficavit  te. 
^dificahunt  filii  peregrinorum  muros  tuos^  et  reges 
eorum  ministrahant  tihi  (Isa,  lx,  9,  10).  Haec  et 
multa  alia  invenimus  in  prophetici&Iibris,quae  con<* 
gruunt  huic  liberationi  factae  aetatibus  nostris.  Per 
omnia  et  super  omnia  benedictus  Deus,  qui  justo 
judicio  percutit  et  vulncrat,  et  gratuita  bonitate, 
quando  vult  et  quomodo  vult  miseretur  et  sanat. 
Amen.  Exvlicit. 


AD  PETRl  TCDEBODI 

SACERDOTIS  SIURACENSI 

HimiAN  DE  HIEROSOLYIIITANO  ITINERE 

JOANNIS  BESLY  PICTONIS  PRiEFATIO- 


Jacobus  Bongarsius,  de  litteris  bene  meritus,in^ens  volumen  auctorum  Orientalis  Historiffi  ut  Hanovin 
anno  1611  ederetur,  ouravit.Horum  primum,qui  sme  nomine  agmen  ducit,ex  stylo  et  in  Buamundaov  ^t- 


759  AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  -  MONUM.  DE  BBLLO  BACRO.  760 

fectujtalum  existimavit;  quod  utrum  vcrum  sit  neone,ego  nolim  acrius  aut  pugnatius  in  dubium  vocare. 
Unum  hoc  audacter  afiirmavcrim,istum  suum  Anonymum  ex  Petri  Tudebodi  Fictonis  Historia,quam  in- 
scripsit  De  Uierosolymitano  itinere,  ferc  omnia  desumpsisse.  Cujus  ut  exantlatos  laborcs,  et  famam  qua* 
lerii  qualem  sibi  clanciiluui  arrogaret,  ejus  nomen  plagiarius  expunxit.et  genuini  scriptoris  dignosccndi 
notas,frequentes  et  indubitatas,  ex  opere  toto  evulsit,  crimine  legibus  vindicando.QuaBaam  tamen  aliunde 
petila,  mihi  quidein  non  ingrata,  raro  scriptis  interseruit.  Scd  plura  (|uaB  scire  conducat,  et  in  damno  sit 
ignorare,  temere  truncavit  et  rejecit  sine  judicio.  Quam  plurima  denique  aut  in  sequiorem  formam  aut 
non  meliorem  commulavit  :  et  si  dicendl  lacultas  ei  tanta  fulssetquantam  sibipraesumpsit,potui88et,pu- 
tidus  magister,  cdocere  Tiidebodum  Latine  loqui.  Quicunque  illc  tuit.fortunae  debet  luaibrium,qui  dum 
allpri  nomcn  cripere  conatur.ipse,  non  ille,  suum  amisit.Meliori  fide  Robertus  monachus,  Baldricus  Do- 
lensls  archiopiscopus.et  Guibertus  abbas.omnes  coa8tanei,se  interpretes  alicnaB  historias  candide  professi, 
plcrumque  fusiori  stylo.laxis  habeniB,quandoque  verbum  verbo,semper  cum  curaquantum  pos8unt,i8tum 
lilum  Anonymum  roddunt.Ip.i  etiam  alia  historix  studiosis  non  pubnitendayquas  ab  his  qui  Hiero8ol>mi- 
tan.-B  cxpedilioni  intertucrunt,  didicerant,  suis  libris  permista  posteritati  tradidcrunt. 

Nnstcr  dc  soipso,de  nomine.Familia,  patria,  profcssione,  libris,  librorumque  inscriptione,  de  astate  qua 
vixit  et  scripsit,  nos  monitos  voluit,  veterum  solemni  more.  Cum  exorcitus  Christianorum  per  Hierosoly- 
morum  obsidionem,mense  Julio.anno  4099  «  siti  et  tcmpore  anni  terventissimo,  et  coelo  aesiuanti,et  »oju 
torrido  laboraret  (quae  vcrba  sunt  /£milii)  obsecrationes  habit^.sacralocasuburbana  nudatis  pedibus  re- 
verentissinie,  supplicum  habitu,  peragrata,  »  ad  haec  Tudebodus  addit  qua;  ponam  ex  lib.  v  :  «  Quo  loco 
ad  montem  Sionis)  cupicns  intrare  ecclesiam,  quidam  clcricus  prior  in  proccssione  veniebat.  Ad  ostium 
ipsius  monastcrii  cum  quadam  sagitta  in  media  Ironte  vulneralus  est  atque  defunctus  est.Credendusest 
qui  primus  scripsit.quia  in  processione  fuit,  ct  oculis  oarnalibus  vidit.  scilicet  Pbtrus  sacerdos  Tudebo- 
Dus  SiURACExsis.  »  Nomcu  suum  et  patriam  indicat  suam,anxia  verborum  junctura.Nam  si,  Siuracensis 
sacerdos,  connecterentur,  ambiguus  sermo  nos  ancipites  torquerr>t,et  fortasse  induceret  in  errorera.Siu- 
racnm  autcm  non  obscura?  notaB  rst  oppidum  in  Pictonum  agro  silnm,hodie  praituraB  regiae  sedes,una  et 
quatiior  majoribus  quibus  ampliasimaet  florentissima  regio  insignitur.Senescaliasvocant.Tonc  temporis 
Bub  ditione  Hugonis  Liziniacensis  ab  invicto  aniiiii  robore  cognoniine  DtifM/ erat.Meminit  auctor  Rainaa- 
di  ejusdem  Hugonis  militiaB  magistri,quem  Dapifcrum  appcllat.Is,  cum  nostri  iv  Id.  Junias»quiiito.abAjd- 
vcnlu  die,anno  1199  Hierosolymam  essent  aggro8si,etantemuralibu8  elfraclis.ad  interiora  oocupanda  soa- 
las  admovissent,  ipse  Rainaldus  intcr  acriores  qui  muros  conscendorat,  ab  inclusis  cassus,  non  iuulta 
morte  ibi  periit.Nam  et  si  Guillielmus  VIII  Pictavus  eomcs  etdux  Aquitanorum,  bello  sacro  per  se  non- 
dum  milituret,turmas  tamen  sub  signis  armatas,  neque  paucas  nequeexiguas,princeps  potontissimussub- 
miserat.Quarto  Kal.JuIias  anno  prascedenti,  pugnatum  e^t  ad  Antiochiam  contra  Corbonam,  et  equitum 
ducenta  raillia,  pedilwnque  numrrum  innumerum.  Exercitus  cunctus  Christianorum  in  sex  acies  tribu- 
tus  :  Pictones  eo  die  Gastoni  Bencarnii  vicecomiti,  ducis  clienti,qui  cum  Tancredo  aciem  quintara  rexit, 
parchant.Tudebodiis  ipse  Picto  Pictonum  suorum.qui  ad  immortalem  de  barbaris  fbsis  fbgatis  trucidatis 
victoriam  deportandam,  animum,  vires,  sanguinem  suhministrarant,  gIori<B  favons,  patrieque  araore  fla- 
grans,  id  unus  littcris  consi|^navit  :  Anonymus,  caBteri  omiies  quorum  non  interat  eoromemoraBse,  8i 
Icntio  transmisiTO.  Quando  Hiorosolymorum  iter  sitingrossus.ostendit  nusquam  :  et  in  Historia  divinare, 
illicitum  ost.  Conjicio  tamen  Hugoni  Ma^o  ab  initioso  dodi^^se  comitem.Sod  postquam  Magnusapud  Dy- 
rarhium,quo  se  cum  Guillielmo  marchisi  ex  sorore  Buamundi  filio,intcmpestive  transjecerat^permsidias 
intorceptus,  ad  Alexium  imp.in  vinculis,  missus  est ;  nostrum  Buamundo,  qui  nondum  ex  Apuli&copiiis 
dcduxoiat,  tunc  adh.esisso,  et  cum  illo  Constantinopolim  ivisse,  coque  perveuissoxvi  Kal.  April.anno  1007 
aut  vcrbis  Albcrti  Aijuensis,  «  cum  jam  Paschatribussoptimanisevolulis  processisset.  >>  liliusenim  omoi 
Pisrha  inciderat  in  a.  d.  Non.April.Scribit  pontiPox  Tyrius  Buamundum  Alexio  v  occurrisse  quinta  feria 
anto  Paschalem  solemnitatem,  »  paulo  serius,  hoc  est  ad  diom  iv  Non.  ejusdem  mensis  Desein  HistoHa 
Tudebodus  dat  intelligi  tantum  cx  a.  d.  v  Kalend.Martias  ejusdem  anni  Qua  tempestateTanoredusetHu- 
Bcilionensis  comes  Alexii  insidiantes  turmas,qua3  eoa  imparatos,  et,  ne  in  pacato,ab  bostibus  securos^^ 
improviso  erant  adortae,  ad  fluvium  Bardarum  in  Illyrico  cruenla  clade  alTectas,  fudere.  «  Hoc  belluiD, 
inquitjfactum  o.st  in  quarta  feria,  (juod  est  Caput  Jejunii.His  ita  transactis,  imperator  nequissimus  pr*- 
copit  qiiidam  suo  ndelissimo,nomine  Corpolatio,ut  nos  secure  deduceret  persuam  terram  usque  dttmve- 
nissemus  Constantinopolim.  »  Ita  deinceps. 

Duos  habuit  fratres,Aneuni  et  Arnaldum,  rci  militari  dedit/)8  :  quos  in  suos  pius  tdoauam  «  probiesi- 
mos  et  optimos  militcs,  »  hoc  est  bellica  virtute  ot  moribus  praDstan'.es,commondat,nobili  elogio.Origine 
fiiisse  FiancoSjSi  aliundo  ron  C()nstaret,vf>l  nomina  dooerent.  Arveu«,cum  nostri  antea  obsessores,  versis 
ffitis  Antiochim  obsossi  ossont,ot  In  Sarraconos  eruptionem  magno  animo  fecissent.egregie  pugnans.occu- 
bnit.  Petrus  frater  ei  parentavit,  ei  ad  D.  Petri  ante  portam,  quae  ad  occidentem  vergit,  dedit  8epuitt>rae. 
Arnaldum  iniqua  conditione  decertantem  hostes  prope  Marram  vulneribus  confossum  interemere.Rober- 
tus  monachus  nequidquam  conqueritur,llistoriam  anonymi  «  initium  suum  quod  in  Claromonti»  conrilio 
constitutum  fuit  non  habuisscet  ideo  se  acephalae  materioi  caput  praeposuisse ;  »  gloriosiolus  jactat.Tu- 
debodus  er.im,ex  quo  Anonyrau8,ab  eodem  coacilio  Historia  principium  sumit,sed  orationera  quara  ipse 
Hobertus.aliique  certatira,cum  magno  et  ambitioso  apparatu^  Urbano  PP.  aflin{^unt,no8ter  et  ex  eo  Ano- 
nymus,ti'ibus  verbisexsequuntur,quisquepro  arbilratuctcaptu  mentisetingcnii.  Narrationera  claudit  in- 
signi  coronidc,victoria  uempe  illa  nobilissima  quam  Christianiprincipesde  Amraaraviso  Babylonisxix  Ka- 
londas  Soptembnis  anno  Cnristi  nati  4<99  ad  Asralonam  mirabilitcr  obtinuere.Neque  Anonymus,  neq[ue 
Rol)ortus,noque  Baldricus  ultorius  sunt  progrossi.SoIus  Guibertus  duorura  annorura  additaraento  auctior 
est.  Srripsit  et  finem  scribendi  fecit  duce  Godefrido  adhuo  superstite,  hoc  eat  ante  diem  xv  Kal.  Sextil. 
anni  1100  quo  magnus  ille  princeps  decessit.Libro  enlnii,»  illi  etejusfVatri  Ualdaino  tapientissimo  Chri- 
8ti  athlotue  »  bone  prccatur  :  «  quos,  inqiiit,  DominuB  mundi  (;^oria  rauniat  atoue  custodiat.  »  Quod  de 
mortuo  nemo  sana;  mentis  unuuam  dixerit.Historiam  suam  librid  quinque  complexus,  illos  Anonymus  in 
quatuor  rontraxit,  totidem  Baldricus  Anonymum  interpretatur,  Hobertus  norom,  Guibertus  septera,  sed 
ultimum  nd  Balduini  regis  I  annum  secuiiiJum  pruduxit.Eam  inscripsit  7)^  Uierosolymilano  itinere,  Quem 
titulurn  Baldricus,  ab  Anonymo  n)Utuatu8,retinuit,et  ulrique  restituendum  censeo,  ex  Baldrici  ipsius  ad 
Petium  abbaiem  epistola  ;  «  Libellum,  inquit,  qucm  De  Uierosolymitano  ilinere  ^uoquo  modo  compo- 
sui,  ad  castigandum  tibi  transmisi,  quem  regularl  censura  volo  compescas,  et  poliaa,  et  epiatolam  hanc 
cum  ipso  nou  inremuneratara  remittas.  »  Heraiesa  est  epistola,atque  ipsissiraa  est  qoa  praifixa  legitnr  mX- 
drici  libri8,quorum  inscriptioni  idem  abbas  epistola  sua  roffluncratoria  videtur  almsiue  :  r  Librttth  'ffiM^ 


tei  P.  TDDEBODI  HIST.  DE  ffiKllOSOL.  ITIN.  —  PftiEP.  762 

qne  Hierodolymitanum,  inquit,  Hierosolymitano  mihi  directum,cum  epistola  in  fronte  ipsius  apposita^mi- 
raque  dulcemne  referta,  remittimus.»  Camdeni  codex  manuscriptus,  quo  usus  est  Bongarsius  in  Anony- 
mo  edendo,  praeferebat  in  calce  hasc  verba  :  «  Expiicit  via  bona.  »  Via  hona  illic  nihil  aliud  est  quam  De 
Hiero$olymitano  itinere,  pro,  l)e  bello  Hlerosolymitano,  aut  De  expeditione  Hierosolymitana.  Torquatus 
Tassus,  poetarum  italorum  suae  aBtalis  phjenix,  opus  divinum  illud  suum  mutato  consilio  postea  non  Di 
Cerusaiume  conquieUata,  sed  Di  Gerusaluuie  liberatn,  inscriptum  maluit.  Et  nosler  alicubi  tituIoDe  Hiero- 
solymitano  itinere,  addit,  ei  liberatione  civitatum,  Via  Deij  absolute  more  illius  a;vi,  idem  signfficat.  Gui- 
bertus  lib.  ii  :  «  Terminatn  itaque  concilio  quod  Claromonli  habitum,  circa  B.Martini  octavas.Novembri 
niense.consederatjmagnusper  universas  Franciae  partes  tumor  emanat,de  prasponenda  Via  Dei  (sic  enim 
anlonomasice  vocabatur)  contiguos  sibi  ac  fumiliares  quoque  sollicilat.  »  Ceterum  Petrus  abbas,  de  quo 
Baldricu8,erat  Malloacensis  abbas,non  Malleocensis^quod  csset  erroneum.  Gaufredus  palruus^cuisucces- 
sil,  ex  monacho  Clusensi,  renuntiatus  est  abbas  Malleacensis  anno  4083,  Taldricus  vero  Burgulium  rexit 
ex  anno  1089.  Inter  utriusque  monastmi  abbates  magna  vetustas.magna  consuetudo  intercessit.  Utrum- 
que  monaaterium  agnoscit  tundatores  Emmam  Campanam  et  Guillelmum  IV  filium,  duces  Aquitano- 
rum.  Hsc  satis  nodo  dissolveado,  qui  quosdam  nutabundos  vexerat.  interim  ad  Tudebodum  calamum 
vertamus. 

Quam  fidem  et  auctoritatem  in  his  quac  mpmoriaB  mandavit,  mercatur,co«tanei  interpreles  melius  suo 
periculo  sententiam  ferant.  Robertus  :  «  Sciant  qui  haec  legerint  sive  audiverint,  quod  nihil  frivoli,  nihil 
mendaciitnihi  magnum,  nlsi  quod  verum  est,  narrubimus.»  Baldricus  :  «  Nescio  quis  compiIator,nomine 
8uppresso,libeilum  super  hue  re  nimis  rusticanum  ediderat,sed  veritate  texerat.»  Guibertus  abbas  :  «  Ea, 
sane  qu»  ferebantur  in  libro,  contuli  crebriuscum  ipsorumqui  facta  viderant  verbo,  etprocul  dubio  ex- 
pertns  8um  quia  neutrum  discreparct  ab  altero  »  Quaj  omnia  quidcm  do  Anonymo,  sea  codem  judicio 
Tudebodns  comprehensus  intelligitur,  ex  quo  tanquam  ex  fonte,  ut  jam  dixi.Anonymus  omnia  hausit.Ab 
Anonymo  autem  omnes  illae  scaturigines  fluxere.  Quamobrem  cum  vult  se  credi  primum  scriptorem  hu- 
jusce  sacrs  expeditionis.in  partes  suas  me  facile  impelIat,quando  eo  antiquior  nullus  adhuc  repertusest 

?[ul  tale  onus  humeris  suis  imposueril.Suppar  tamen  ei  illius  temporis  squalis  exstat  Ruimundus  de  Agi- 
es,  Raimundi  Tolosanorum  comilis  a  sacn.*',  qui,  qua*  eo  bello  quoqucdie  a  nostris  g^^rcrentur.adversa- 
riis  videtur  excepisse.  Is  et  noster,  militim  contubernales,  fortassecommentarios  suos  intpr  se  communi- 
carunt.  Sane  invicem  collati  mire  conveniunt,nimiumque  discrepant,  atque  eliamnum  pagellam  unam  et 
alteram  eodem  teuore  propemodum  conceptam  apud  utrumquelegereest.Utriusque  quoque  monumenta 
in  prajlio  Ascalonico  conquiescunt.  Neque  jjrimum  fragmentum,  uL  vocat  et  putatoptimus  Bongarsius,de- 
buit  dubitare  esse  alterius  quam  Raimundi ;  sed  maneum  est  et  imperfectum.Aliud  vero  est  pars  recisa  ex 
8U0  Anonymo,  fine  lib.  ult.  Ideo  non  immerito  quis  miretur  id  non  animadvertisse,cum  libros  rccensuit. 
Sed  vir  uia^nus  totnegotiisquapublicis  quaprivatis  occupatus,supersedit  notare.  Tudeboduset  Raimun- 
dus  cum  tales  sint,  digni  sunt,  meo  judicio,  quibus  fides  prae  aliis  de  his  rebus  adhibcatur.  Fulcherium 
Carnolensem  non  moror.Nam  Roberti  Northmannorum  ducis,etStephani  Carnutuin  comitis  mililares  co- 
pis,  in  quibus  Fulcherius,  cum  pridie  Id.  Maii  dux^jodefridus^  llugo  Magnus,  alii  procerc8,Niceam  ob- 
sidione  cinxi8seBt,po8tremo  tandcm  in  hebdomada  Junii  prima  (qnod  ipso  fatetur)  caeteris  se  conjunxe- 
runt,  anno  4097;  tertio  Nonas  Quintiieis  dedita  est  Nicapa;  xir  Kal.  Novemb.  perventum  Antiochiam.  Ali- 
quot  dies  ante  Fulcherius  a  castris  jam  recesserat,et  Balduino  Boloniensi  addictus  comes«secum  Euphra- 
iem  versus,  inde  Edessam  profectus.haru-m  partium  factus  incola,  ibi  mansit,donec  duce  Godiefrido  diem 
8uum  obeunte,Balduinus  frater  io  defuncti  locum  suffectus  est.  Intcrea  Fulcherius  voti  gratia  exsolvendi, 
Hierosolyma  semel  sc  contulil,  Idib.  Decemb.  aut  scholasticis  suis  verbis,  «die  illo,quo  sol  retrogradus, 
descensu  hiemali  peracto,recursum  resumpsit  ascensibilem,»aut  utexhibetGuillelmusMalmesburiensis, 
«  solstitii  brumalis  die,»  anno  4099.  «  Sed  die  secunda  anni  sequentis  4100  iter  remeabile  caepit.»  Quare 
quae  a  nostris  gesta  sunt  per  illud  intervallum  quo  absens  fuit,ab  auditu  tanlum  et  jejune  tradit.  Noster 
auiem,  ut  semel  sacrae  peregrinationis  itineri  se  accinxit,  infracta  mente  tenuit,  nec  alio  flexit,  tot  bello- 
rum,tot  praeclarorum  facinorum  oculalus.ut  plurimum,testis.  Neminem  veterum  aut  recentiorum  praeter 
Anonymum  Bongarsianum  iegi,cui  Tudebodus  notus  aut  lcctu8,qui  citet,aut  ex  illius  dape  auctiorem  et 
ijistpuctiorem  eoBnam  suam  faciat.  Otto  tamen  episcopus  Frisingensrs  et  Chunradus  Urspergensis  abbas, 
dubitationem  injicere  queant,ex  his  quae  de  hoc  bello  commentantur  initio  Uenrici  IV  imp.  i.hunradus  enim 
ait  u  se  legtsse  Hierosolymae  libellum  a  loco  praesenti  (cum  dnx  Godefridus,  et  alii  proceres  Constantino- 
poiiianas  attigissent  arces)  totam  hujus  historiae  seriem  diligentissime  prosequentem,plurimosque  populi 
bei  labares  in  captae  Hierusalem  laBtissima  victoria  concludentem.Quapropter  sed  hinc  jam  pauca  oe  phr- 
ribMB  allaturum.»  Noster  quoque  Historiam  finit  his  verbis  :  «  HaBc  de  Hierosolymitano  itinere  in  tnbuB 
anni8,et  liberatione  civitatum  dicta  sufllciant.»  Certe  ad  liberationem  Hierosolymorum  explendam,  Asca- 
lonica  victoria  plurimum  erat  necessaria.  Quaparta,  plene  et  perfecte  sancta  civitas  excusso  prorsus  im- 
piorum  jiigo,tum  demnm  CbTlstiano  imperio  mancipata  et  conflrmafa  potuit  vere  censeri.De  quaChun- 
fadttftetiam  exeodem  libello.  Baidricits  similiter  Anonymi  libros  et  suos  quatnor.alio  nomine  non  dign»- 
tur  quam  Ubelli.  Deinde  etsi  Tudebodus  incipiat  a  conoilio  Claromontano,  nihilominua  Uistorifls  Buas  an- 
nos  putat.  tantum  ab  eo  tempore  quando  principes  Christiani  Constantinopolim  pervencre,  et  Bosporo 
trftB8ineato  in  Aeiam  trajecere,hoc  est  ab  anno  1079  iam  inchoato.Temnoris  autem  quod  in  apparatuar- 
moi^nD  expediendo  consumptum  e8t,rationem  non  habet.Frisingensis  ninil  quidquam  de  Iibello,ab  eodem 
Uviaai  l4Mite  eadeoi  cum  Cbunrado :  et  quaecunqne  comprehendit  Chronicis  usque  ad  annum  1106  ex  libris 
eorum  qui.  anle  scripserant  se  mutuo  accepisse  profitetur  In  contrarium  urget  ma^isejusdem  Chunradi 
locna  :  «  Ubi  per  duorum  fere  mensium  novitios  in  diea  suscepere  exercitus  Byzantium,e  quibus  tandem 
ibaqu^  ▼olRi  parvnlorum  ac  mulierum  incredibili  multitudine,reccnsiti  sunt  ccc  milliapugnatorum.))  Ollo 
eBpreteit  Ho%  viiquem  rureus  Paulus  JSmflius  lib.  iv.  De  loco  videntur  dissentire.  ChunradusFyzantium 
BamgwaK  Chalcedoncm  i£miliu8.  Utrum  magis  placet,  neutrum  oncedam.  Enim  vero  apud  Tudebodum 
ajiH»  AHOnysaum  nihil  simile  invenias,  neque  a  properantibus  librariifi  per  incuriam  prctermissum  possis 
au^icari,  cum  Robertus^et  anonymi  interpretes,etRaimundus,et  Fulcheriu8,et  Tyrcnsis  archiepiscopus, 
retere*  oriinc»  denique,de  hoc  sileant.  Factum  certe  ex  discii.Iina  par  est,ncc  aliter  putandum,8ed  non  ibi 
— —  twa  de>ettUMb««,qood  Hietoria^non  patitur.  Pulcherius  :  «Non  omnes  in  unum  exercitus  congregati 
iHi^  49nn<>  9^  F»mwi  pef^enimus.>»  Potius  sit  ergo  Cbanradum  et  Ottonem,aiio8  auetorea  pras  oculia 
\piM^.mQfk.  8^(}uerentur.  Atque  ipsi  plura  afferunt  ex  epistola  Godefridi  ducis  a  BMserto  oomite  (Mito 
i^dn^^seT  ad  Paschalem  PP.  allata,  quam  5igebertu8,  auctor  costaneua^ad  anirum  iG07,.109ft  et  i008 
dttliiiWtgcffrBcwkpTiiritw  fdibn.B  snb  oimoliOO  integram  potuit.  Fieri  potest  eos  numenimvcL^tVxnsi^  ^^I&skssx 


763  AD  G0DBFR1DUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELIX)  SAGRO.  764 

in  eadem  epistola  invenerunt,  pro  ccrto  habuisse.Epi8tola:(<Cum  capta  Nicffiacunctusexercitus  indedis' 
cesserat,  plus  quam  ccc  millia  armalorum  ibi  fuerunt.»  Sed  et  Urbanus  H  PP.  in  quadam  epistola  ad  Ale- 
xium  Constantinop.imp.  :  «Tanta  hominum  muUitudo,incjuit,cruce  signata  est,ut  adccc  hominum  mil- 
lia  censa  fuerint.»  Quiaquid  sit,auetor  illius  libelli  im^osuit  Ottoniet  Chunrado.  Vir  incomparabilis  Nico- 
laus  Vignerius  vid^rat  Anonymum  priusquam  Bongarsiuseumcompedibus  solutumasseruissetin  liberta- 
tem.Nam  ter  citut,et  illa<l  de  Francorum  bollica  a  virtute  celeberrimum  emblema,  quodex  ms.  adduclt 
lib.  111  Bibliotheccc, ad  annum  1097!  hodiehabetur  in  Edito  Bongarsiano  lib.  iii,desumptum  ex  Tudebodo 
lib-  iif  oscitanter  neg1ec'um  a  Roberto,  celebraium  Guiberto  Hu.  iii  et  Baldrico  lib.  ii,  ex  quo  Ordericus 
iib.  IX.  Tudeboduset  ejus  inlprpretes  quatuor  Tyrensi  incogniti  fuere,qui  duos,  Raymundum  deAgileset 
Albertum  Aquensem,  sibi  pr.-pposuerat  in  hoc  itmere  duces.iEmilius  Tyrensem  et  Balduinum  smulatur. 
Id  negabit  nenio  cui  voluntas  et  otium  erit  eosdem  omnes  inter  se  comparare. 

Tudebodi  sermo  soloccismis  undique  scatet,estaue  omnis  rusticanus  quo  ante  quingentoset  ^uinquaginta 
annos  vu1go,qu<  Romane  loqui  se  putabant,  utebantur  :  hoc  solum  Latinus^quatenus  terminationesver- 
borum  et  floxioncs,  uiscio  quo  quamvis  aspero  et  rudi,  Latinitatis  sono  aures  nostras  radunt,  et  verbe- 
rant  :  quem  faoile  prsterire  et  evanescere  patiamur,modo  res  delectationi  etutilitatiinomnetempusnon 
parum  profuturs,  pondere  et  solidilate  sua  heereant  menti  et  incumbaut,  eamquc  mira  factorum  even- 
tuumque  varietate  et  veritate  alliciant  et  perfundant.  Nos  eliam  in  puerulis  nostris  cum  primum  discunt 
fari,  veritatem  balbutientom  quasrimus  et  amamus.  Codex  membraneus  ex  quo  descripsi,  antiquissimus 
est,  et  unicus  in  Europa  nostra,  utexistimo.  Eum  mibi  dono  dedit  6  (laxapCTTt;  Pilingenius  baro  Cresso- 
nerius,  et  nobilitate  Pictonica  vir  noLilissimuR,  et  rebus  gestis  clarissimus,  mihique,  dum  fata  sinebant, 
amicissimus.  Rursus  ego  antigraphum^ut  publici  juris  l'aceret,concessi  Andre(eDuchcsriio,regiogeogra- 
pho,  mihi  multis  nominibus  percnaro,  cui  rcspublica  magna  jam  debet,etolim  majora  debitura  erit,cum 
aus  molitur.  et  qus  adfecta  exire  desiderant,  dias  in  luminis  auras  emiserit.  Caetera  te  docebunt  ad  Tu- 
aebodum  Collectanea. 


FBTm  TUDEBOOI 

SACERDOTIS  SIURACENSIS. 

HISTORTA 

DE  HIEROSOLYMITANO  ITINERE 

(DucHESNB,  Rerum  Francic,  ScripL,  IV,  777,  ex  codice  membraneo  V.  cl.  Joannis  Besly,  Pictonis,  iu  pr«- 

tura  Pontiniaci  comitalis  consiliarii  et  rcgii  patronii.) 


INGIPIT  LIBUR  PRIMUS. 

Cumjam  appropinquasset  ille  terminus,  quem  A.  &cdeincepssubsequoturvos]argaretributio.(cCum- 

Dominus  quotidie  suis  demonstrat  fidelibus,  spe-  quc  jam  hic  sermo  paulatim  per  universas  regiones 

cialiter  in  Evangelio  dicens  :  Si  quis  vult  post  me  ac  Gallorum  provincias  coepisset  crebre8cere,Franci 

venirCf  abneget  semetipsum  et  tollat  crucem  suamy  et  audientes  talia  eloquia,  protinus  in  dextera  fecere 

sequatur  me  (Luc.  ix,  23),  facta  est  motio  in  univer-  cruces  suere  scapula,dicentes  se  unanimiterChristi 

sis  Gallorum  nationibus,  ut  si  aliquis  Dominum  sequi  vestigia,  quibus  de  manu  erant  redompti  tar- 

studiose   puroque  corde  desiderasset,  atque  post  tarea. 

ipsum  crucem  fideliter  bajulare  voluisset,  non  dubi*  Jam  jamque  Galli  ex  suis  remoti  sunt  domibuB. 

tasset  sancti  sepulcri  viam  celerius  accipere.  Apos-  Fecerunt   denique  Galli  tres  partes.  Una  pars  in 

tolicus  enim  Romane  sedis  quantocius  intra  monta-  Ungrise  intravit  regionem,  scilioet  Petrus  Eremita, 

neas  partes  profectus  est,  cum  suis  archiepiscopis,  et  dux  Godefndus,  et  sapiens  Ghristi  athleta  Ban- 

•piscopis  et  presbyteriSjOoapitque  subtilitersermo-  doinus   frater  «jus,  quos   Dominus  mundi  gloria 

cinari  et  praedicare,dic^ns  ut  si  quis  animam  suam  muniat  atque  custodiat.  Isti  prudentissimi  militc8,et 

salvam  facerevoluisset.non  dubitasset  viam  Domini  alii  plures,  quos  ignora,  et  ductore  careo,  venerunt 

accipere,  ac  si  d«nariorum  ei  deesset  copia,  divina  perviam,quamjamdudumGarolQsMagnu9mirificus 
satis  ei  daret  misericordia.Aitquippedomnusapo-  p  rex  Francis  aptari  fecit  usque  Constantinopolim. 

stolicus  Urbanus  :  «  Fratres^  oportet  nos  multa  pati  Petrus  vero  Eremita  primus  Constantinopolim  venit 

pro  nomine  Christi,videlicet  miserias  paupertatum,  iii  Kal.  Augusti,  et  cum  eo  maxima  multitudo  Ale- 

persecutionum,  egestatum,infirmitatum,nuditatis,  mannorum. Ulicque invenit Italico8,et  Longobardos, 

famis  et  sitis,  etalias  higusmodi,  •icut  isdem  Do-  et  alios  quamplures  congregatos,  quibuB  imperator 

minussuisait,  dicens  ;Oportetvos  pati  pro  nomine  jusserat  dari  mercatum,  sicuti  flierat  in  oivitatei 

meo;  et :  Nolite  erubescere  loqui  ante  flacies  homi-  dixitque  illis : «  Nolite  transmeare  brachium,donec 

nnmi ego  vero  dabo  vohis  o$  et  sapientiam{Lue»JXfib)t  yeniat  maxima  Ghristianorum  virtu8,qaia  vob  tanti 


765 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  —  LIB.  I. 


766 


vos  estis,  qaod  cum  Turcis  praeliari  valeatis. »  Ipsi  A 
vero  Christiani  nequiter  se  in  omnibus  habebant. 
Nam  palatia  civitatis  destruebant  et  ardebant,  et 
auferebant  plumbum,unde  eccleslde  erant  coopertae 
et  vendebant  Graecis.  Quapropter  imperator  Alexius 
nimis  iratus,  jussit  illos  transmeare  brachium. 
'  Postquam  vero  transfretaverunt,  non  cessabant 
agere  omnia  mala.  Nam  ardebant  et  devastabant 
domos  et  ecclesias.Tandem  pervenerunt  Nicomiam. 
lllic  divisi  suntLombardi  et  Longobardi.et  Aleman- 
ni  a  Francis,  quia  Franci  pleni  erant  invidia  et  tu- 
mida  superbia.  Elegeruntque  seniorem^nomineRai- 
naldum,  et  intraverunt  Romaniam,  et  per  quatuor 
dies  ierunt  ultra  Nicaenam  civitatem^  et  invenerunt 
quoddam  castrum  Exerogorgo,  quod  vacuum"erat 
gente.  Et  apprehenderunt  illud,  in  quo  invenerunt  n 
frumentum  abundanter,  et  vinum,  et  carnes  et  om- 
nia  bona.  Audientes  itaque  Turci  quod  Christiani 
essent  in  castro,  venerunt  continuo  obsidere  illud. 
Ante  portam  quidem  castrierat  puteus,  et  ad  pedem 
castri  erat  fons  vivus,  juxta  quem  exiit  Rainaldus 
excubare  propter  Turcos.  Venientes  itaque  Turci 
in  die  dedicationis  S.  Michaelis,  invenerunt  Rainal- 
dum,  et  alios  omnes  qui  cum  eo  erant,  et  occiderunt 
multos  ex  eis.  Alii  vero  qui  remanserunt  fugerunt 
in  castrum,  quod  Turci  obsederunt  continuo,  eis- 
que  aquam  abstulerunt.  Fuerunt  itaque  nostri  in 
tanta  aitlictione  sitis,  quod  flebotomare  facerent 
8U0S  equos  et  asinos,  quorum  sanguinem  bibebant ; 
et  alia  quamplurima  terribilia  propter  penuriam 
aquas  perpetrarunt.  Alii  vero  mittebant  cincidas  in 
piscinam  et  postea  dimittebant  in  os  suum.  Alii  C 
quippe  mingebant  in  pugillo  alterius,et  sic  bibebant. 
Alii  autem  fodiebant  humidam  terram,  et  supini 
jactabantse,  et  mittebant  eam  super  eorum  pectora 
aut  corpora  pro  nimia  ariditate  sitis.  Episcopi  au- 
tem  et  presbyteri,  qui  illic  aderant,  commonebant 
eos  dicentes  :  «  Estote  fortes,  dilectissimi,  in  fide 
Christi,  et  nolite  timerc  eos  qui  vos  persequuiitur. 
Nam  Dominus  dixit :  Nolite  tiniere  eos  qui  occidunt 
corpuSf  animam  autem  non  possunt  occidere  (Matth, 
Z|  28).  Uaec  persecutio  fuit  diebus  octo.  Interea  do- 
minus  Alemannorum  consiliatus  est  cum  Turcis, 
qualiter  traderet  alios  omnes.  Et  flngens  se  exire 
ad  beilum,  fugiit  ad  illos  cum  multis.  Illi  autem,  qui 
Dominum  negau*e  noluerunt,  capitalem  sententiam 
susceperunt.  Alios  apprehenderunt  Turci,et  divise-  n 
runt  inter  se  sicut  quaelibet  animalia.  Alios  mise- 
runt  ad  signum,  et  sagittabant  eos ;  alios  vendebant 
et  donabant^  prout  illis  erat  voluntas.  Unusquisque 
deducebat  suos  ubi  ipsi  manebant,  alii  in  Carosa- 
num,  alii  in  Antiochiam,  alii  Aleph.  Isti  primi  ac- 
ceperunt  feliciter  martyrium.  Post  haec  audientes 
Turci  quod  Petrus  Eremita  et  Gauterius  fuissentin 
Civitoth,  quod  est  supra  Nicaenam  civitatem,  con- 
currerunt  illuc  cum  magno  gaudio,  trucidare  eos 
cupientes.  Et  cum  invenissent  Gauterium  cum  suis 
militibu8,omnesconfestimocciderunt.Petrusaulem 
Eremita  paulo  ante  venerat  Constantinopolim,  eo 


quod  nequiret  retinere  indomitae  gentis  vesaniam ; 
qui  nec  in  modico  obtemperare  volebant  saluberri- 
mis  monitis  ipsius.  Igitur  Turci,  irruentes  super 
eos,  mullos  occiderunt,  alios  dormientes^  alios  ja- 
centcs,  alios  nudos,  nec  non  et  presbyteros  missas 
celebrantes  super  altaria  martyrizaverunt.  Illi  qui 
potuerunt  evadere,  fugerunt  Civitoth,alii  miserunt 
se  in  mare,  alii  in  silvas,  alii  in  montana.  Tu-ci 
namque  persequentes  eos  in  castrum,adunaverunt 
ligna,  ut  eos  arderent  cum  castro.  Christiani  igitur, 
qui  in  castello  erant,  submiserunt  ignem  in  lignia 
adunatis,  et  ex  Dei  voluotate  reversus  est  ignis  ad 
Turcos,  et  idcirco  eos  reliquerunt.  Igitur  Turci  di- 
videntes  illos,  quos  apprehenderant  vivos,  distraxe- 
runt  quosdam  Corosanam,  alios  in  Persidam,  et 
alios  per  diversas  provincias.  Hoc  totum  factum  est 
in  mense  Octobrio.  Audiens  hoc  imperator,  quod 
Turci  ita  disslpassent  nostros,  laetus  et  gavisus  fuit, 
fecitque  eos  remeare  trans  brachium.Post  hasc  com- 
paravit  omnia  arma  eorum.  Haec  omnia  ita  gesta 
sunt. 

Secunda  vero  pars  intravit  partes  Sclaviniae,  sci- 
licet  Raimundus  Sancti  iEgidii  comes,  et  cum  eo 
honorabilis  Podiensis  episcopus.Tertiaautempars 
per  antiquam  Romam  venit.  In  Ista  parte  praeerant 
Flandrensis  comes,  et  Rotbertus  Northmannus,  et 
Hugo  Magnus,  et  alii  plures.  Hi  omnes  applicue- 
runt  ad  portum  Brundusium,  et  Barum,  atque 
Tarentum.  Mox  Hugo  Magnus,  et  Guillelmus  mar- 
chisi  filius,  mittentes  se  in  mare  porto  Barum, 
transfretaverunt  Durachim.  Quod  audiens  duxcifi- 
tatis,  illos  videlicet  applicatos,  continuo  iniqua 
cogitatione  succensus  jussit  illos  apprehendi,  et 
Constantinopolim  ante  imperatorem  deduci,  ut 
ei  fidelitatem  facerent.  Dux  itaque  Godefridus  cum 
suo  exercitu  Constantinopolim  adveniens  pridie 
Natale  Domini,  hospitatus  est  juxta  civitatem,  fuit- 
que  ibi,  donec  imperritor  jussit  eum  in  burgo  recipi. 
Cumque  receptus  fuisset,  eligebat  secure  ex  suis 
quos  per  singulos  dies  transmittebat  foras,  ut  as- 
portarent  paleas  et  alia  necessaria.  Sed  perfldus 
imperator  suis  Turcopolis  et  Pincinnatis  sub  dole 
imperabat  eos  invadere  et  occidere.  Quod  animad- 
vertens  Baudoinus  frater  ducis,  mox  sagaciterccepit 
perquirere  an  forte  illos  utcunque  invenire  potuis- 
set.  Tandem  gentem  suameosdevastantesreperiens, 
animositate  invasit,  et  Deo  adjuvante  superavit.  Et 
apprehendens  ex  eis  sexaginta,  alios  interf ecit,  alios 
ante  ducis  conspectum  deduxit.  Quod  audiens  im- 
perator,  tristis  nimis  effectus  est.  Dux  autem  sen- 
tiens  imperatoris  stomachationem,  jussit  suos  com- 
militoncs  de  burgo  exire,  et  extra  civitatem  sicut 
prius  castra  ponere.  Imperator  vero  sero  superve- 
niente  misso  exercitu  fecit  invadere  ducem,  ple- 
bemque  sanctam.  Quos  pcrsequens  invictus  dux 
cum  Christianis  militibus,  occidit  septem  ex  illis, 
persequendo  alios  usquc  ad  portam  civitatis.Dehinc 
reversus  ad  tentoria^  mansit  inibi  per  quinque  dies. 
Post  hsec  transfretavit  dux  brachium  Sancti  Georgii 


761 


AD  GOBEFRIDUM  APPBND.  ir.  -^  MOHtSVt.  IM  BKUiO  SAGRO. 


tM 


cnm  omai  cxercitUy  toderatuB  prias^  tnm  impm- 
tore,  tali  videlicet  pacto,  ut  omnia  quae  sibi  neces- 
saria  torent  muUo  viliori  pretio  exercitui  Vi^nunda- 
rentur  quam  prius  in  civiiate  emebantur.  Insuper 
etiam  promisit  imperalor,  omnibus  adventantibus 
pauperibus  alimonia  erogare,  unde  vivere  abundan- 
ter  potuissent. 

Quamodc  Boamundus  crucem  accepit, 
Interea  BoaTnundus,qui  erat  in  obsidione  Malphi, 
scilioct  Caphardi  pontis,  aiidiensvenisse  innumera* 
bMem  gentem  FrRncomm,  quatenus  viam  sancti  se* 
pukri  de  mAnn  (*rippret  pessimorum  paganorum^ut 
ukdriiH  fuisset  liberata,et  Ghristianisomnibusun*- 
dique  staret  patefaeta,  continuo  capit  sapientissime 
etdilij^enter  inquirere  qu«  arma  pugnandi  hffic  gens 
defert,  et  quam  ostensionem  Ghristi  portat  in  via, 
yel  qood:  signum*  in  certamine  sonat.  Gui  per  ordi* 
nera  dicta  sunt  onuiia.  Deibrunt  arma  itaque  jugiter 
ad.beHam  congruentiiBi;  in  dextra  vel  inter  utrasque 
soapolas  drucem  Ghristi  bajulant.  Sonum  vero  Deus 
hoc  vult,  Deus  hoc  vult,  Deus  hoc  vult,  simul  una 
ToCe  coiiclamaRL  Mox  sancto  Spiritu  ooramotuSy 
jttssitquoddam  pretibsissitnum  pallium,  quod  apud 
Be^babebttiydeferr^idifueincidi  pnecepit,  quod  etin 
cmms  totuQi  expeUsura.  Gc^pit  namque  ad  euin 
concitrrere  miadGCra  pars  milittrm,  qui  erant  in  ob* 
sidioBe  illa,  ita  u&  comie»  Rogerius  pene  sohiB  rema* 
neMi  revenusque  Siciliam,  doleret  se  gentem  ami« 
sisae  suam^  Risversus  itaque  Eomandus  ia-  terram 
Buan»  iierum.  Diligenter  enim  undique  honestavit 
Bese:  ad  inoipietiduiEi  sanoti  sepuicri  iter.  Tandem 
traosfretravit  mare  cum  suo  exercitu,  et  cum  eo 
pmidentiBSimu»  TaiiOredus  marohisi  filius,  et  cum 
eo  alii  plures.  Ooines  transfretraveruut,  et  applieue- 
runtin  Bil!gpirieparte8%  Ibi  invenerunt  aUuodauttam 
friBBEenti  et  vinl  et  alimenti  eorporis.  Deinde  de- 
Bcafidenies  in  vallem  de  An4ronopoli,  illioqueappU* 
ce^ntes,  ^Mpeetaverunt  gentera  suam,  donee  omnes 
trwasfreiatd  «qualiter  fierent*  Tuuo  exeuates  indo, 
veneraBt  per  nixftiaia^  plenrtudinem,  et  de  viUa  in 
yiAlaaari,.de  castruinoastrumycpiousque  perveniuntin 
GaBteriaim,  ibiqAie  Nstivitatem  Doraini  Bolemniter 
CQlBbpiJPunt  Egressi  itaq^ie  de  Gastoria,  intraverunt 
in*  Palagoniaia  in  qua  erat  q^uoddam  h»reticorum 
caatrumv  illi  vero  undique  aggredientea  iUud  una 
cutt  babitatoribHB  m  laoum,  ubi  «difioatumi  fuerat. 


A  ({wA  contifiuo  ia  ttostro  stibdunft  imperre^.  AceeniO 
itaque  igne  combusserunt  eastrum  iUud  uaa  cMa 
habitatoribus  suis,  sciHcet  h«reticorum  oongtegik- 
tione.  Postea  enim  pervenerunt  ad  flumeii  Bard»* 
rum.  Perrexit  itaque  Boamuudus  eum  uiia;  parte 
gentis  su«.  AUa  pars  remaueit  simul  cum  Comite 
de  Russinolo,  et  cura  fVatre  suo  episcopo.  ViMieBB 
namque  exercitus  eisecrati  imperatoris,  invtoit  to- 
mitem  cura  fratre  suo,  6t  aUoS  omnes.  Audiens  i%a^ 
que  Tancredus  prudentissimus  mT4e»,  proJectUB  vtt 
fluraen  natando  pervenit  ad  illos.  Duo  miUia  raili'» 
tum  miseruttt  se  in  flumine,seiqaendo  Tancredttm: 
Novissime  invenerodt  TuroopoloS  et  PineiMtfCosdF 
micantes  simul  oum  nostriis,  quoe  t^pe^te  fortite¥ 
invaserunt,  et  prudenter  eos  superaverunt.  Et  ap^ 
prehenderunt  plures  ex  eis,  et  duxerunt  eos  Ugaloi 
ante  Boaraundi  presentiam.QuosanoquensBoanEHt^ 
dux,  dixii :  «  Quare,  miseri,oeoiditis  gentera  GbnaAi 
mibi  subditam  ?  Ego  enim  cum  vestrb  in^peraioris 
ahercationera  habeo  nuUam.»  Qui  dStemiit:  «N<h 
stri  iraperitoris  jusais  obtemperanies,  dob  qvidquid 
ab  iUo  iflBperatam  fuerit  adimpfefe  festitatorii^.  >» 
Hos  Boamundus  absque  ulla  impunitiofie  permiaif 
abire.  Hoe  beUum  ftictum  est  \tt  quarta  feria,  qu<^ 
est  Gaput  Jejtxnii»  Per  oamia  sit  beuediCtuB  Deu^j 
amen  (1).  Hxs  Haque  transactisv  imperatef  necftiis^ 
Bimus  pracepii  ouidaoa  suo  fideHsfirimo  MfpoftiBio, 
ui  nos  secure  deduoeret  per  teiram  Suam,  tkmfa^ 
dum  veBiseemus  Ck^nstantiuopellm.  Vemeiifiiiiifsath 
tem  hobis>  ante  civitatea  eorum^  im^tilk6av  eivilMifll 
ut  nobiis  secure  Apportarent  m^NMfiim,.  quiod  ei 

C  lpsifaoiebaBt<Tamienintaata<iitiaieb«tftBb«imufkN 
gentem,  ut  hon  sinerea4  allqiMu  oeeasiotte  iufMtdi^ 
vilatem  ifigredi.Deniquid  sic  pervenertnit  a^Rut^atti 
curitatem, iliisque  bospitcliraht fuft^BOaittiM^tfif 
dimisit  gentem  suafli ;  pelrrexitqoM  loqui  m^fti  inl^ 
ratorev  praoipiens  sso  comiiaiui,  ut  ipsut»  4ppi^ 
piiiquaftt^B  eivitati  inseqdetfen^luh  Otfi  dlciHl  Meufti 
paucos  miiites.  Postquara  veror  impeMtdr  cogMVi^ 
BDamundam  ad  se  venlr*^jb^it  e«M*i  t^si^i  el  ^ 
nerabiliter  hospitari  in  (iivital«m*  GMtqoe  ti^Hi^ 
reeidptas  fiuissety  raandttvii  ittipMttied  «^puii^utf 
sijiiui    cojiaquereiitur.   Tu«rc    doii<5(]it€llVli^ii«  i^ 
ambo.  Nam  iioperator  pemisit  Bofliaiuii4b  qtiinde^ 

D  cim  dietas  terrfls  in  longitttdiaem'  RaKMAii^;  cfl  eKcf' 
in  latitudifwoa. 


INCIPIT  LIBER  SECUNDUS. 


Raimuudus  itaque  comesSanotiiEgidii  nmiilouift 
Podieitsi  episeopo  exivit  de  Sciavinia,  in  qua  rault» 
pro  Christi  noraifie  et  sancti  sepuicri  via  futt  passiiSy 
quo  minime  pati  deberet;  in  qua  etiam  plures  ho- 
netfissimos  perdidit  miUtes.  Bxinde  pervenit  Dura- 
chim,  qua  oivitas  irapeFaforis  est,  putans  jara  esse' 


iu  terr*  sua,  tfaik  At  iulmiedrtttit  ^VMuS  sst  pessf- 
morum  nieDU.  GrttcortrmitequegeUefihsidiaffriAtoir 
prudentissimotf  miUte»  Cbri^,  quddtthqtf^  eis  t&- 
cere  auf  ofTendiSre  poterat,  die  c^  fiocte  fitetrtei'  At 
ocoulte  nou  desinebat»  EHtiautem  ibid^  iUiusd- 
viMiB,  qui  eieiitiiiuo^ers^fiduetam  qtrosqcre*  in  UstHi 


(i>  In  edit^  hic  expUeit  Uber  u 


TB9 


».  TO0BBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  --.LIB.  H. 


WO 


ftiertnt  aua  gavisus  spopondit.  Infra  i6tam  namque 
MaeiaflQ,  quam  eis  done  ponoessit,  ejus  homines 
Ihradulenter  ex  nofltris  interfeeenint  quemdam 
egrtgium  militem,  cu4  nomen  Pontius  Rainaldus 
erat.  Fratrem  quoque  suum  vulneraverant  graviter. 
Mca  iili  iter  arrfpientes,  invenerunt  nuntios  impe- 
Taioris  portantes  litteras  de  paee  et  firmilate  eum 
HUs  tenenda,  siout  oum  niiispropriis.Interhfficau- 
tcm  Turci,  et  Pindnnati,  et  Gomati,  et  Sclavi,  et 
Hsi,  et  Athenasi  insidirbanturChristianis.ut  in  ali- 
<qua  parte  eos  I»def«  potuissent.Quadam  itaque  die 
^m  Podieneis  episcopus  hospitatus  esset,  contigit 
i|t  a  Pindnnatis  caperetur.  Qul  prfficipitantes  eum 
4%  mula  sua»  exspoliaverunt,  et  in  vertice  capitis 
gravitervulneraverunt.Sed  quiatantus  Dei  pontifex 
adliuc  populo  Dei  erat  necessarius,  per  ejus  mise- 
neordiam  viUa  reaervatus  est.Interea  sonus  audttur 
ki  tentoriis^  ooncurrerunt  omnes  ad  eum,  et  sine 
mora  eripoerunt  eum  de  illorum  manibus  Taliter 
ita^ue  pervenientes  ad  quoddam  castrum,quodvo- 
catur  Buinath^et  dictum  estcomiti  quod  Pincinnati 
iosidialMintur  et  in  augusta  via  cujusdam  montis. 
0«i  remansit  retro  cum  pluribus  militibus,et  inve- 
«It  Pineinnatos  ;  unam  partem  illorum  occidit,  et 
raliqnos  fugavit.Interea  imperator  mittebatlitteras 
«Qas  ad  illos  pacifiee  ;  ex  alia  vero  parte  hostes  il- 
iim  andiqae  insidiabantur  itlos.  Tandem  pervene- 
rmt  ad  civitatem  quamdam,nomine  Eeusam.Gives 
awtemiliiuscivitatis  apertoquidquid  poterantcontra 
^os  faeiel>ant.  Hoc  cam  vidisset  comes,  iratus  ni- 
mis  jossit  arripere  arma,et  impetu  maximo  debel- 
laales  civitatem,cui  nomen  Rodesto  est.  Die  autem 
f  llo  milites  imperatoris  i  nvaserunt  cos  retro  in  cauda. 
-Glim  qnibus  comes  praeliatus,  interfecit  ex  iliis  tri- 
-giata,  et  sexaginia  equos  retinuit.Interim  venerunt 
legati  ab  imperatore  missi,dicentes  quod  imperator 
]^mitteret  omnia  perdita  diHgenter  reintegrare,8i 
eomes  tantummodn  cum  paucis  et  sine  armis  festi- 
^Mre  Gonstantinopolim  dignaretur.Quod  etdux  Go- 
liefridus,  et  Boamundus^  et  Fiandrensis  comes,  et 
omnee  atii  pnncipes  deprecabantur.  Aiebantctiam 
quod  imperator  assumpta  cruce  spopondit  se  ven- 
turum  Uierosolymam,  existens  dux  et  caput  Chri- 
-attanorum.  Hoc  comes  audiens,i]lico  dimissoexer- 
^tu  properavit  Gonstantinopolim  loqui  cum  impe- 
ratore.  Cui  dixit  imperator  ut  cjus  homo  fleret,  et 
flduciam  ei  fkceret,  quemadmodum  Boamundus  et 
aiii  principes  fecerant.  Responditque  comes  :  «  Ab- 
ait,  ut  in  hac  viaaliquem  dominumconstiluam  su- 
per  me,  nisi  illum  tantummodo  quem  habeo,cuju8 
«more  huc  usqne  veni.  At  si  crucem  Domini  dili- 
giODter  bajulare  vis,  et  nobiscum  Ilierosolymam  ve- 
«ire,  ego  et  omnes  subditimihi  tuoimperio  obtem- 
perabimus.i^  Inter  h»c  dum  comes  esset  Gonstanti- 
tiopoiim,  exercitus  imperatoris  insidias  exercitui 
oomitis  struentes,  ex  improviso  invascrunt,  pluri- 
-noBque  cx  eis  vulneraverunt.Gomes  autem  audiens 
8ui  exercitus  hssionem,  ingemuit,  nimisque  tristis 
efTectuB  est.  Statimque  invocavit  Boamnndum,  et 


A  alios  principes,mandans  imperatori, cur  causa  pfo- 
ditionis  cum  Constantinopolim  venire  focisset,  et 
suum  exercitura  laedere  consensisset.  Qui  omnino 
cum  attestatione  denegavit,  dieens :  cc  Hoc  in  rei 
veritatem  non  cst  factum  meo  cons-iiio,  quamvis 
certissime  sciam  quod  tuus  excrcitus  damnum  mibi 
maximum  intulerit,  castella  videlicet  et  civitateB 
proprias  depopulando.Tibi  autem  fldeliter  satisfk- 
ctionem  concedo.  »  Posthsec  autem,antequam  con- 
vcnirent  ad  judicium,comes  absolvrt  fiduciam.  Ab- 
solutaque  fiducia,  exercitus  ejus  venitConstantino- 
polim.  Tuno  imperator  mandavit  comiti,  sicut  su- 
perius  diximus,  ut  faceret  ei  hominium,  quemad- 
modum  alii  latrones  fecerant.  Comes  vero  medita- 
batur  qualiter  se  de  imperatoris  exercitu  vindicare 
potuisset.  Sed  dux  Godefridus,  et  Flandrensis  c6- 

"  mes,  et  alii  principes  prohibebont  eum,  dicentes 
esse  injustum  pugnare  contra  Christianos.Et  Boa- 
mundus  dixit  quod  si  aliquod  injustum  contra  im- 
peratorem  faceret,  et  (iduciam  ei  facere  noluisset, 
ipse  foret  ex  imperatoris  parte.  Igitur  comes,  ac- 
cepto  consilio  a  suis,  Alexio  vitam  et  honorem  ju- 
ravit,  quod  nec  per  se  nec  per  alium  ei  terram  au- 
ferret.  Cumque  de  hominio  appellaretur,  respondit 
sc  nec  etiam  pro  vit»  periculo  id  facturum.  Boa- 
mundo  itaque  dixit  imperator,quem  valde  timebat 
(nam  saspe  eum  cum  suo  exercitu  devicerat)  quod 
sl  iibenter  jurasset,  et  quindecim  dictas  terra  in 
extensione  ab  Anttochia  daret^et  octo  in  latitudine. 
Eique  tali  pacto  juravit,ut  si  ilie  fiducialiter  tenuis- 
set  illud  sacramentum,ipse  suum  nunqnam  preter- 

C  iret.  Tunc  gens  Boamundi  appropinquavit  Constan- 
tinopoli. 

OmnesitaqueChristian»  religionissimnl  in  unum 
congregati  pervenerunt  ad  portum,  sieque  une 
transfretaverunt  brachium,  et  applicuerunt  Nieo- 
miam,  fueruntque  ihi  perlresdies.  Dux  itaqueGo- 
defridus,  et  Flandrensiscomes,obsederuntNicasam 
civitatem,  qus  est  totius  caput  Romaniae^cum  suiB 
exercitibus.  Juxta  quos  venit  Boamundus,  eamque 
obsedit  a  septentrione  in  sexto  die  in  Maio ;  ibique 
castrametati  fuerunt.  Indie  autem  Ascensionis  Do- 
mini  coepcrunt  civitatem  circumquaque  invaderOy 
et  sdincare  instrumcnta  lignorum  extra  turres  H- 
gneas,quibus  possentmurales  turres  stemere.  Tam 
fortiter  et  tam  acriter  aggrediuntur  civitatem  una^ 

n  nimitcr  per  duos  dies,quod  fodero  quoque  fecerunt 
civitatis  murum.  Turci  quoque,licet  gens  barbara, 
miserunt  nuntios  aliis,qui  venerant  civitati  adjuto- 
rium  dare,  in  hunc  modum :  «Quod  audacter  sectr- 
reque  approximent,  et  per  meridianam  introeant 
portam,  quoniam  ex  illa  paHe  nemo  eiserit  obviam, 
nec  contristabit.  Qus  portaipsa  die  a  comiteSancti 
iEgidii  et  Podiensi  episcopo  statim  prospere  hospi- 
tata  est.  »  Qui  comes  veniens  ex  iiia  parte,prot6^ 
ctus  divina  virtute,  atque  terrenis  fulgebat  armia 
cum  suo  fortissimo  exercitu.  Hic  itaque  invBuient 
Turcos  venientes  undique,signo  crucis  armatusve- 
hementer  irruit  superl&os,  «t  Miperatisutit,  et  de« 


771 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


774 


derunt  fugam,  fuitquc  morlua  maxima  pars  illo-  A 
rum.  Qui  rursum  venientes  nuntio  aliorum  gau- 
dentes  et  exsuliantes  ad  certum  bellum,  deferebant 
secum  funes  undenosligatosin  captivitatem  duce- 
rent  Corosanum.  Vi  nientes  autem  lajtantes  in  ca- 
cumine  montis,  coeperunt  paulatim  descendere. 
Quotquot  vero  descenderunt  in  valle  illa,  capti  a 
Francorum  manibus,  remanseruntin  custodia  civi- 
tatis.  Caisis  itaque  eonim  capitibus,projecerunt  illa 
in  fundo  cujusdam  inslrumenti  in  civitatem,  unde 
magis  dolerent.  Comes  namque  Sancti  iEgidii  et 
Podiensis  episcopus  consiliati  sunt  in  unura,quali- 
ter  fecissent  fodere  turrem,et  arbilistae  et  sagittarii 
qui  eo8  defonde.rent  utique.Foderunt  namqueillam 
usque  ad  radiccs  muri,  submisoruntque  postes  et 
ligna,  ac  deinde  miserunt  ignem,Sero  autem  super-  ^^ 
veniente,  cecidit  turris  nocte,  et  quia  nox  erat, 
nequiverunt  prsliari  cum  illis.  Turci  vero  nocte 
eadem  surrexerunt,  et  restauraverunt  murum  tam 
fortem,  quod  ex  illa  parte  nemo  eos  laedere  potuis- 
scK  Videntes  autem  Turci  quod  nullatenus  habere 
adjutorium  potuissent,  per  legationem  imperatori 
mandaverunt,quod  civitatem  eis  sponte  redderent, 
si  tantummodo  eos  abire  vivos  permitteret  cum  mu- 
lieribus  et  filiis,  et  omnibus  suis  utensilibus.  Mox 
imperator  plenusiniquacogitationejussit  illos  im- 
punitos  absque  ullo  timore  sibieos  Gonstantinopo- 
lim  addnci.  Quod  annuerunt  Ghristiani  gratia  im- 
peratoris.  Fuerunt  vero  in  illa  obsidione  septem 
hebdomadibus,etmulti  ex  nostrispercereruntfelix 
raartyrium  pro  Christi  nomine. 

Cum  Solimanno  Christiani  pugnant,  C 

(2)  Interea  reddita  civitate,  Turcisque  deductis 
Constantinopolim,  imperator  magis  magisque  gavi- 
8U8,  eo  quod  civitas  rcdigeretur  in  suam  potesta- 
tdmjussit  copiosam  alimoniam  pauperibuserogari. 
Nos  vero  postquam  recessimusa  civitate,primadie 
venimus  ad  quemdam  pontem,  ibique  mansiraus 
duobus  diebus.  Tertia  autem  illucescente  die,  sur- 
rexerunt  nostri,  et  non  videntes  tenere  viam^divisi 
8unt  ab  invicem.  Nam  pars  exercitus,videlicet  Boa- 
mundus,  et  Robertus  Northmannus,  et  Tancredus 
aliique  quamplures,  in  diversa  abierunt.  Alia  vero 
pars,  scilicet  Raimundus  Sancti  iEgidii  comes,  et 
dux  Godefridus,  et  Podiensis  episcopus,  et  comes 
Flandrensis  et  plurcs  alii  per  aliam  viam  devene- 
runt.  Tertia  vero  die  irruerunt.  Turci  vehementer  n 
super  Boamundura,et  super  eos  qui  cum  eo  erant, 
clamantes  videlicet  atquo  stridentes  excelso  cla- 
more,  atque  dicentes  nescio  quid  diabolicura  in 
barbaralingua.  Mox  Boamuudus  sapientissiraus  vir 
videns  innuraerabiles  Turcos  procul  clamare  et  stri- 
dere,  jussit  celeriter  omnes  milites  descendere,  et 
tentoria  extendere.  Sed  antequam  tentoria  extensa 
fuissent,dixit  militibus  :uO  fortissimi  militesChri- 
sti^  ecce  bellura  in  arcto  situm  est,  jamque  hostes 
undiquenobissupereminent.Quapropter  omnes  mi- 


lites  eant  illis  obviam  viriliter,etpeditespnidenter, 
atque  citius  tentoria  extendant.»  Dumhsc  ageren- 
tur,  Turci  undique  jam   imminentes  circumcinxe- 
runt  nos,  dimicando,  jaculando,  spiculando,  longe 
lateque  sagittando.Nos  vero  postquam  nequivimus 
resistere,  neque  sufTerre  pondus  tantorum  hostium, 
persistimus  iramobiliter  in  unum  gradum.Femine 
quoque  nostraj  in  illa  die  fuerunt  nobis  in  refugium, 
quae  afferebant  nobis  aquam,confortantesnos,  for- 
titer  pugnantes,  et  viros  protegentes.  Vir  itaque 
sapientissimus  Boamundus  protinus  mandavit  co- 
miti  de  Sancto  ^gidio,  et  inclyto  duci  Godefrido, 
et  Hugoni  Magno,et  honestissirao  Podiensi  episcopo 
et  aliis  oranibus  railitibus  ut  festinanter  ad  bellum 
approxiraarent.  Qui  ha3c  audientes,  primum  bunc 
esse  falsissimura  putaverunt.  Non  enim  credebant 
quod  illi  scmel  devicti  araplius  adderent  erigere  se 
ad  praeliandura.  Dux  igitur  Godefridus  moxaudito 
nuntio,et  Hugo  Magnus.advenerunt  cumsuisexer- 
citibus.  Hos  auterainsequebaturepiscopusPodien- 
sis,  et  Rairaundus   comcs  cum   magna  gente.  Hi 
cum  viderent  tara  innuraerabilera   gentemTurco- 
rura,raultitudinem  et  Arabura  atque  Sarraeenorum, 
alioruraque  quos  enuraerare  longura  est,obstupue- 
runt,quippe  quia  oranes  montes,et  colles,et  valles, 
et  orania  plana  intus  et  infra  undique  stabant  co- 
opertadeillaexcomraunicata  gentevel  gcneratione. 
Factus  est  itaque  serrao  secretus    inter  nos,  lau- 
dantes  et  consulentes,  atque  dicentes:  «Estoteom- 
nino  unaniraes   in  fide  Gbristi,  et  sancts  crucis 
vcxilli  victoria,  quia  hodie  oranes  divites,  si  Deo 
placet,  elfecti  eritis.  »  Gontinuo  ergo  fuerun)  ordi- 
natffi  acies.In  sinistra  itaque  parte  fuit  Boamundus, 
et  Rotbertus  Northmannus,  ctprudensTancredus, 
et  Rotbertus  de  Ansa,  et  Richardus  de  Principatu. 
Episcopus  namquePodiensis  venit  per  alteram  mon- 
taneam,  undique  circumcingensincredulosTurcos. 
In  dextera  vero  parte   fuit   prudentissimus  miles 
Rairaundus  comes  de  Sancto  i£gidio,  et  venerabi- 
lis  dux  Godcfridus  ;et  acerrimus  miles  Flandrensis 
coraes,  et  Hugo  Magnus,  et  alii  plures  quorum  no- 
mina  ignoro.  Statim  autem  venientibus  militibus 
nostris,  Turci,  et  Arabes,  et  Sarraceni,  et  Agulani, 
et  omnes  barbars  nationes  dederunt  velociter  Ai- 
gam,  per  compendia  montis  et  plana  loca.Eratau- 
tera  nuraerus  Turcorura,  et  Sarracenorum,  Publi- 
canorum,  et  Persarum,   Agulanorum,  et  aliorum 
paganorura,  treeenta  sexaginta  raillia,extra  Arabes, 
quorura  numcrura  nerao  scit  nisi  Deus.FugientibuB 
autera  illis  nirais  velociter  usque  ad  eorum  tentoria, 
ibi  diu  morari  non  licuit.  Iterum  vero  arripuerunt 
fugara,  nosque  persecuti  sumus  eos  occidentes  per 
totura  diem.  Et  accepiraus  spolia  raulta,  aurum  et 
argentum,  equos  et  asinos,  camelos,oves  et  boves, 
et  pluriraa  alia  quae  ignoraraus.  Et  taraen  nisi  Do- 
minus  foret  in  beilo,  et  aliam  cito  mitteret  aciem, 
nullus  nostrorum  penitus  evaderet,  Sed  omnipo- 


(2)  In  edit.  hio  inoipit  liber  ni, 


77S 


P.  TDDEBODI  HIST.  DE  HIEUOSOL.  ITIN.  —  LIB.  H. 


774 


B 


tens  Deus,  et  pius,  qui  non  permisit  suos  militcs  A 
perire,  nec  in  manus  inimicorum  incidere,  festine 
illis  adjutorium  misit.  Quis  unquam  tam  sapiens 
aut  doctus  vir  audebit  describerc  aut  prsmeditari 
prudentiam,  et  militiam  et  fortitudinem  eorum  ? 
Qui  putabant  terrore  gcntem  Francorum  minis  sa- 
gittarum  illarum,sicutterruerunt  Arabes,et  Sarra- 
cenos,  et  Hermenios,  et  Surianos  et  Grscos.  Sed 
hoc,  si  Deo  placet,  unquam  non  erit  visum,  ncc  fa. 
ctum,  nec  dictum,  nec  cogitatum  quod  ipsi  tantum 
valeant.  Verumtamen  dicunt  so  esse  dc  Francorum 
generatione,  et  dicunt  quod  nullus  homo  natura* 
liter  debet  esse  milcs,  nisi  Franci  et  illi.  Veritatem 
quoque  dicam  per  omnia,  quam  ncmo  audcbit  pro. 
hibere.  Certe  si  in  fide  Christi,  et  Christianitate 
sancta  (irmi  fuissent,  et  unum  in  Trinitate  manen- 
tem  natum  de  Virgine  matre,  et  passum  et  resur- 
gentem,  ac  deinde  consolationem  sancti  Spiritus 
perfecte  mittentem,  in  ccelo  ct  in  terra  acqualiter 
regnantem,  recta  mente  et  fide  credidissent,  magis 
pruJentiores,  aut  fortiores,  aut  bellorum  ingeniosis- 
siraos,  aliquis  invenire  minime  potuerit.  Ihique  in. 
terfecti  sunt  duo  honorabiles  viri,  Gaufredus  de 
Monte-8cabioso,etGuillclmus  marchisi  filius  frater 
Tancredi,  et  alii  milites  et  pedites,quorum  nomina 
ignoro.Deprudcntia  vero  et  animositate  Turcorum 
quid  plura  referam?  Sunt  namque  ferocissimi,  hu- 
meris  et  sagittts  et  pharetras  toxicatis  refertas  por- 
tantes,  naturaliter  bellicosissimi,  gloriantes,  ut  di- 
ximus,  de  Francorum  generatione.  Sed  omnipotens 
Deus  superbiam  illorum  antea  indomitam  debclla- 
vit  per  humilitatem  Christianorum.  Ab  hora  autem  C 
tertia  usque  ad  horam  nonam  perduravit  hoc  pro;- 
lium.  Factum  est  bellum  hoc  primo  die  Julii  men- 
sis.  Unde  benedictus  Deus  per  omnia,  qui  tradidit 
impios.  Amen. 

Hic  Solimannus  superatur  a  Francis. 
(3)  Postquam  vero  inimici  Dei  et  sancta;  Chri- 
tianitatis  omnino  devicti  fuisscnt,  et  per  quatuor 
dies  et  noctes  fugicntes  huc  ct  illuc,  contigit  dum 
Solimannus  dux  illorum,  filius  Solimanni  veteris, 
de  Nicsa  civitate  fugeret,  quadam  die  invenit  de- 
cem  millia  Arabum,  qui  dixcrunt  ei :  «  0  infelix  et 
miser  omnium  gentilium,  cur  tremefactus  adhuc 
fugis?  •  Quibus  Solimannus  lacrymabiliter  ait  : 
cc  Verumtamen  olim  cum  habuissem  omnes  Francos 
devictos,  eosque  putabam  jam  habere  in  captivitate  u 
ligatos,  dum  paulatim  voluissem  ligare  ad  invicem, 
tuac  respiciens  retro,  vidi  tam  innumerabilem  gen- 
tem  eonim  quam  si  vos,  aut  alius  aliquis  adesset 
illic,putaret  quod  omnes  montes,  et  colles,  et  valles, 
et  omnia  plana  loca  plena  essent  illorum  multitu- 
dine.  Nos  igitur  illos  cernentes,  statim  coepimus 
capere  subitaneum  iter,  timentes  tam  mirabiliter, 
quod  pene  evasimus  de  illorum  manibus.  Unde 
adhuc  in  nimio  terrore  sumus.  Et  si  mihi  et  meis 
verbis  vultis  credere,auferte  vos  hinc,quia  si  ipsi  vos 


solummodo  poterint  scire,  unus  ex  vobis  vix  amplius 
vivet.  »  At  illi  audientes  talia,  cceperunt  retrorsum 
vertere  scapulas,  ct  se  expanderunt  pcr  universam 

Romaniam,  sed exercitus  noster  persequcbatur 

iniquissimos  Turcos  quotidic  fugientes  ante  illos. 
At  illi  venientes  ad  cuncta  castra,  sive  civitates,fin- 
gentes  et  deludentes  habitatores  illorum,  dicebant: 
«  Nos  devicimus  Christianos  omnes,  atque  supera* 
vimus  illos,  eo  tenore  quod  nullus  eorum  jam  un- 
quam  audcat  se  erigere  ante  nos.  Tantum  permittite 
nos  intus  intrarc.  »  Qui  intrantes  spoliabant  eccle- 
sias,  et  domos,  et  alia  omnia,  et  ducebant  secum 
equos  et  asinos,  et  aurum  et  argentum,  et  mulos, 
ct  ca  quaB  reperire  poterant.  Adhuc  quoque  et  Chri- 
stianorum  filios  secum  ducebant,et  ardebantet  de- 
vastabant  omnia  convenientia  sive  utilia,  fugientos 
et  paventes  valde  ante  faciem  nostram.  Nostri  ita- 
que  persequcbantur  per  deserta  et  inaquosa,  et  in- 
habitabilem  terram,  ex  qua  vix  vivi  evasimus.  Pa- 
mes  vero  et  sitis  undique  coarctabat  nos,  nihilque 
penilus  nobis  erat  ad  edendum,  nisi  forte  vellentes 
et  fricantes  spicas  manibus  nostris,  de  tali  cibo  quam 
miserrime  vivebamus.Ibi  fuitmortua  maxima  pars 
nostrorum  equorum,  propterquod  multi  ex  nostris 
militibus  remanserunt  pedites,  et  pro  paupertate 
equorum  erant  nobis  boves  in  ordine  caballorum,  et 
pro  nimia  nccessitate  sufticiebaut  nobis  capreaB,  et 
arietes  et  canes  ad  portandum  n jstra.  Interea  coepi- 
mus  intrare  optimam  terram,  plenam  temporalibus 
bonis  et  aliis  deliciis,  scilicet  omnibus  bonis,  ao 
dcinceps  adproximavimus  Iconium.  Habitatores 
enim  illius  suadentes  admonebant  nos,  ferentes  si- 
mul  nobiscum  utres  plenos  aqua,  quia  iilic  in  itinere 
diei  unius  fuit  maxima  paupertas  aqus.  Nos  vero 
facientes  ita,  consensimus  illorum  consiliis,  donee 
pervenimus  ad  quoddam  flumen,  ibique  morati  fui- 
mus  per  duos  dies.  Coeperunt  enim  curritores  no- 
stri  anteire  donec  pervenerunt  ad  Eracleam^  in  qua 
erat  nimia  Turcorum  congregatio,  cxspectans  atque 
insidians,  quomodo  Christi  militibus  nocere  potuis- 
sent.  Quos  Turcos  milites  Dei  omnipotentis  inve- 
nicntes,  audacter  invaserunt.  Superati  itaque  sunt 
Deo  annuente  inimici  nostri  in  illa  die,  fugientesque 
scapulas  dederunt.  Nostri  igitur  intraverunt  statim 
civitatem,  atque  manscrunt  illic  quatuor  dies.  Qui 
vero  diviserunt  se  ab  aliis,  Tancredus  honorabilis 
et  acerrimus  miles  marchisi  filius,  et  Balduinus  co- 
mes  egregius  frater  ducis  Godefridi,  et  insimul  in- 
traverunt  in  vallem  de  Borentot.  Divisit  enim  se 
Tancredus,  et  venit  Tharso  solummodo  cum  suis 
militibus.  Exierunt  namque  Turci  de  civitate,  et  ve. 
nerunt  obviam  eis,  atque  in  unum  sunt  congregati 
et  prsparaverunt  se  ad  bellum  contra  Christianos. 
Appropinquanlcs  itaque  nostri  atque  pugnantes  otDr 
nes,  dederunt  inimici  nostri  fugam,  revertentes  in 
civitatem  celeri  gressu.  Tancredus  vero  vir  prudenSi 
atque  honorabilis  Christi  miles,  pervenit  laxatis  lo« 


(3)  Initium  libri  iv  in  edit. 


AD  GOAEPRIDUM  APPEND.  il.  —  MONUM.  DE  mSLLO  SAKIRG. 


T» 


ris  d  castra  ante  civitatis  portam.  £x  alia  igitur 
poi  levenit  vir  sapientissimus  comes  Balduinus  cum 
suo  exercitUy  postulans  et  deprecans  Tancredum 
acerrimum  militem,  quatenus  eum  amicissime  in  ci- 
vitatis  Bocietatem  suscipere  dignaretur.  Gui  ait 
Tancredus  :  «  Te  omnino  in  bac  civitate  denego.  » 
Nocte  itaque  superveniente,  tremefacti  omnes  Turci 
una  arripuerunt  fugam.  Exierunt  quippe  habitatores 
sub  ipsa  nocUs  obscuritate,  clamantes,  atquc  dicen- 
tes  excelsa  voce  :  «  Gurrite,  invictissimi  Franci, 
currite,  quia  Turci  expergefacti  vestro  timore  omnes 
pariter  recedunt.  »  Recedcnte  autem  nocte,  lux 
CGepitpaulatim  insurgere,  venerunt  que  civitatis  ma- 
jores  et  reddiderunt  sponte  civitatera,  dicentesillis 
(^ui  ad  invicem  litigabant  :  Sinite  nunc  seniores, 
sinite  modo,  quia  nos  illum  flagitamus,  et  petimus 
doniinari  et  regnare  super  nos,  qui  heri  tam  virili- 
ter  pugnavit  cum  Turcis.  Balduinus  itaque  miriflcus 
comes  altercans  et  litigans  cum  prudentissimo  Tan- 
credo,  dicebat :  «  Intremus  insimul,  et  exspoliemus 
civitatem ;  qui  plns  poterit  habere,  habeat ;  et  qui 
potest  capcre,  capiat.  »  Cui  obstans  Tancredus, 
dixit :  «  Absit  hoc  a  me  !  Ego  enim  Ghristianos  nolo 
exspoliare.  Homines  istius  civitatis  elegerunt  nie 
illorum  esse  Dominum,  meque  habere  desiderant.  » 
Noviasime  vero  nequivitTancredusdiuluctari  cum 
Bolduino  doctissimo  comite,quia  maximusilli  erat 
exercitus.  Tamen  volens  nolensque  dimisit  eum,  et 
viriliter  recessit  cum  suo  exercitu.  Fuerunt  que  red- 
ditffi  duffi  optimffi  civitatcs :  videlicet  Athena  et  Ma- 
mistr ',  et  plurima  castra.  Major  vero  exercitus,  sci- 
licet  Raimundus  comes  de  Sancto  /Cgidio,  et  Boa- 
muodus,  et  dux  Godefridus,  el  alii  plures  principes, 
in  Rermeniorum  intraverunt  terram,  sitientes  atque 
mtuantes  Turcorum  sanguinem.  Tandem  perve- 
niunt  ad  quoddam  castrum,  quod  tam  forte  erat, 
quod  ei  nihil  potucrunt  facere.  Erat  aulem  ibi  qui- 
dam  homo,  nomine  Simeon,  qui  in  ea  ortus  fuerat 
regionc,  quique  hanc  petiit  terram^  quatenus  eam 
deienderet  de  manibus  Turcorum.  Cui  sponte  illi 
dederunt  terram,  quique  remansit  ibi  cum  gente 
sua.  Nos  vero  exeuntes  inde,  pervenimus  feliciter 
usque  Cffisaream  Cappadociae.  A  Cappadocia  egressi, 
venimus  ad  quamdam  civitatem  valde  pulchram  et 
nimis  uberrimam,  quam  paululum  ante  nostrum 
adventum  obsederant  Turci  per  tres  hebdomadas, 
eamque  minime  superaverunt.  Mox  illic  advenien- 
tibus  nobis,  continuo  se  tradidit  in  manu  nostra 
cum  magna  laetitia.  Hanc  igitur  petiit  quidam  miles, 
cui  nomen  Petrus  de  Aluph,ab  omnibus  senioribus, 
qpatenus  eam  defenderet  in  fidelitate  Dei,  et  S.  Se- 
pulcri,  et  seniorum,  atque  imperatoris.  Cui  seniores 
cum  nimio  amore  gratis  concesserunt  eam.  Rece- 
dente  autem  die,  nocte  vero  appropinquante,audivit 
Boamundus  quod  Turci,  qui  fuerant  in  obsessione 
civitatis,  frequenter  precederent  nos.  Extemplo 
prsparavit  se  solummodo  cum  miIitibus,quatenuB 

(4)  De  ^Uopullo,  R.  de  Agil.,  p.  150, 1.  xlviii. 

(5)  Marasin,  Bal.  1.  ii|  p.  101 ;  Marasin.  Guib 


A  illos  dimicaret  undique  ;  quos  etiam  invenire  non 
potuit.  Deinceps  venimus  ad  quamdam  eivitatem, 
nomine  Coxan,  in  qua  erat  maxima  ubertas  aiqui 
stipata  omnibus  bonis.qusnobis  erant  neceMaria. 
Ghristiani  igitur,  videlicet  alumni  illius  «ivitatiSy 
reddiderunt  se  statim,  nosque  fuimus  ibi  sitis  op*> 
time  per  tres  dies,  atque  illic  maxime  sunt  rectepe- 
rati  nostri.  Audiens  itaque  Raimundus  comes4e 
Sancto  ^Egidio  quod  Turci,qui  erantin  custodia  Ao* 
tiochis,  disccssissent,  in  suo  invenit  consilio  cinft 
suis  hominibus,  quoniam  misissct  illic  qni  eam  dili- 
genter  custodirent.  Tandem  elegit  illos  quos  legare 
voluit,  videlicet  Petrum  de  Gasteilione  viceconiStes»t 
et  Guillelmum  de  Montepislerio,  et  Aralium  viceco* 
mitem,  et  Petrum  de  Roias,  et  Petrum  Raimundum 

n  d*AIphuI  (4),  cum  qningentis  militibus.  Veneniat 
ergo  in  vallem  prope.  Antiochiam  ad  quoddam  ea«. 
strum  PubIicanorum,iIIicque  audienint  Turcos  fcfre 
in  civitate,  eamque  fortiter  defendere  prfieparabant* 
Petrus  de  Roias  divisit  se  ab  aliis^et  proxima  Bocte 
transivit  prope  Antiochiam,  et  intravit  feliciter  in 
vallem  de  Rugia,  et  invenit  Turcos  et  Sarraceooei 
et  prffiliatus  est  cum  eis,  et  occidit  multos  ex  eis, 
et  alios  persccutus  est  valde.  Misitque  plenam  bae- 
tam  de  labiis  et  nasibus  Turcorum  Raimundo  co- 
raiti.  Videntes  hoc  Hermenii,  scilicet  faobitatores 
terrffi  illius,  iilum  fortiter  superasse  pagano8,*con* 
tinuo  illi  reddiderunt  sese.  Ipse  vero  statim  appre* 
hendit  Rursiam  civitatem,  et  plurima  castra.  Noe  aap 
tem,  qui  remansimus  retro,excuntes  inde  iraBsivi'- 
mus  per  diabolicam  montaneam,   quiB  ifsa  Btmii 

C  erat  alta  et  angusta  quod  nullus  nostrorum  audebat 
per  tramitem  illius,  aut  per  8emitam,que  in  monte 
patebat,  ante  alium  praeire.  Illic  prscipitabmnt  aeae 
equi,et  unus  sagmarius  prscipitabat  alium.  MilStes 
ergo  stabant  undique  tristes,  plaudebaat  manibos 
prae  nimia  tristitia  atque  dolore,  dubitanles  quid 
facere  debuissent  de  semetipsis,  et  de  suis  armia, 
vendentes  suos  ciypeos,  etloricas  nimis  optima8,et 
galeas,  solummodo  per  tres  denarios  aut  quinque, 
sive  per  id  quod  plus  poterant  habere.  Qui  autein 
vendcre  nequibant,  gratis  et  in  numere  jaetabant» 
et  ibant.  Exeuntes  igitur  de  exsecrata  montaneay 
pervenimus  ad  quamdam  civitatem  qu»  vocatur 
Marusim  (5).  Gultores  vero  illius  civitatis  exierunt 
obviam  nobis  Ieetantes,deferentes  maximum  merca- 

])  tum :  illicque  satis  habuimus  omnem  copiam^exepec^ 
tando  donec  venit  Boamundus.  Venerunt  itaque  no* 
stri  milites,  et  appropinquaverunt  in  vaiie  in  qaa 
regalis  civitas  Antiochia  sita  est,  qus  est  caput  to- 
tius  Syri»  ;  quam  Dominus  Jesus  Ghristue  tradidit 
beato  Petro  principi  apostoIorum,quatenus  eamad 
cultum  sanct®  fidei  vocarct,  qui  vivit  et  regnat  tri* 
nus  et  unus  Deus  per  cuncta  sscula.  Amen. 
Quomodo  obsessa  est  civitas  Antiochia  a  Christiami. 
Gumque  ccepimus  ad  Pontem  Ferreum  appropui^ 
quare,  curritores  nostri,qui  solebant  prsoedeve  Deiy 

1.  IV.  p.  499. 


777 


P.  TUOEBODI  fllST.  DE  HreROKOL.  ITIN.  —  LIB.  IL 


778 


tfiTenoPiurt  Turoas  innamerubiles  congregfttos  ob- 
vittm  eiSyqmdare  adjutorium  Anliocbiaefestinabant. 
Irruentes  igitur  nostri  uno  cordc  et  mente  super 
iHo«  sapienter,  Turci  vehementer  superati  sunt. 
Gonstemati  sunt  omnes  barbari,  et  dederunt  colc- 
rius  fugain,et  multi  mortui  sunt  e\  eis  in  iliocer- 
tamine.  Nostri  igitur,  superantes  illos,  Doo  adju- 
vante,  aoceperunt  spolia  multa,  equos  ot  mulos, 
camelos  et  asinos  onustos  frumento  et  vino.  Ve- 
nientes  itaque  nostri  castrametatisuntsuperripam 
fluminis.  Protinus  equitavit  Boamundus  cum  qua- 
toor  millibuB  militum,  et  vcnit  ante  portam  civi- 
UAiB  vigii^re,  an  forte  aliquis  nocte  latenter  exiret, 
ayt  intraret  civitatem.  Crastina  vero  die  pervenerunt 
usqtie  Antiochiam  civitatem  ad  medietaiemdiei.in 
quarta  feria)  quod  est  xii  Kul.  Novembris,  et  obse- 
dimus  mirabiliter  tres  portas  civitatis,  quoniam  in 
nlia  parte  deerat  nobis  locusobsidendi,  quia  nimis 
ttlta  montanea  nos  coarctabat.  Tantum  namque 
elminebantnobisundique  inimici  nostri  Turci,  qui 
erant  intus  in  civitate,  quod  nemo  illorum  audebat 
oCHsndere  aliquem  ex  nostris,  fere  per  spatium  die- 
pum  quindecim.  Mox  hospitantibus  nobis  circaAn- 
tioebiam,  reperimus  satie  illic  de  rore  cceli  abun- 
dantiam,  yidelicet  vineas  undique  plenas,  foveas 
plenas  frumento,  arbores  rcfertas  pomis  jucundis 
ad  edendum,  et  alia  multa  bona,  quae  alimentis 
ooi^rme  sunt  utilia.  Hermenii  et  Suriani,  qui  erant 
iBtns  in  civitate,  exeuntes  ostendebant  sese,  fugien- 
tes.  Qui  quotidie  erant  una  nobiscum,  '(uiquehabe- 
bant  uxores'  suas  intus  in  civitate.  llii  namque  in- 
geniose  investigabant  nostrum  esse,  nostramque 
eMentiam  et  qualitatem,  et  illis  referebant  omnia 
<pie  videbant  foris  facta,  vel  eis  qui  erant  intus. 
Piostquam  vero  Turci  fuerunt  edoctidenostranotitia 
MquefaetOyCOBperunt  paulatim  extra  civitatemexire, 
nostrosque  peregrinos  undiquc  coangustare)  non 
eolum  ex  una  parte,  sed  undiquc  erant  latcntosob- 
viam  nobis  ad  mare  et  ad  montaneam.  Grat  autem 
ab  hoste  non  longe  quoddam  castrum,  cui  nomen 
Aregb.  Illic  congregati  erant  fortissimi  Turci  non 
paHciy  sed  plures  qui  frequenter  conturbabant  no- 
slros  homines.  Beperto  itaque  loco  ubi  illi  latebant, 
nostri  militesquisubtiliter  qusrebant  illos,obviam 
venifi&tillis.  At  nostris  paulatim  redeuntibus  retro, 
ubi  ficiebant  Boamundum  reconditum  cumsuoexer- 
eita,  statim  fuerunt  illic  mortui  multi  ex  nostris 
mi][itibus.  Hoc  itaque  Boamundus  audiens,surrexit 
continuo  ut  fortissimus  Christi  athleta.  Barbari 
vero  illic  irruerunt  contra,  eo  quod  nostri  erant 
pauci ;  tamen  insimul juncti  inierunt  bellum.  Mortui 
namque  sunt  multi  ex  inimicis  nostris,  etcapti,qui 
fuerunt  deducti  ante  civitatis  portam,  et  decolla- 
bantur  ibi,  ut  magis  tristes  ficrent  illi  qui  erant 
in  oivitate.  Exiebant  quippe  alii  de  civitate,  ita  quod 
si  mittebant  sagittas,  cadebant  in  Boamundi  pla- 
team,  et  una  die  qusdam  mulier  occubuit  ictu  sa- 
gitts. 
Congregati  itaque  omnes  nostri  majores  ordina- 

Patroi,  CLY, 


A  verunt  consilium,  dicentes  :  «  Faoiamus  igitur  ca- 
strum  in  vertice  montis  Maregart,  qui  mons  est 
snper  Boamundi  hostem,  quo  securi  et  tuti  possi- 
mus  manere  de  Turcorum  fortitudine.  »  Facto  itaj 
que  castro,  et  munito,  omnes  majores  studiose  ad- 
invicem  illud  custodiebant.  Jam  jamque  cceperant 
frumentum  et  omnia  nutrimenta  corporis  nimisesse 
cara  ante  Domini  nostri  Jesu  Christi  Nalivitatem. 
Foras  nihil  penitus  audebamus,  nihil  in  terra  Chri- 
stianorum  ad  edendum  penitus  invenire.  In  Sarra- 
cenorum  namqne  terra  nemo  intrare  audebat,  nisi 
cum  maximagente.  Ad  ultimum  statueruntseniores 
nostri  consilium,  ordinantes  quemadmodum  recte 
regerent  has  gentes.  Invenerunt  itaque  in  consilio 
quatenus  una  pars  nostri  diligenter  pergat  abstra- 

H  here  stipendium,  inibique  custodire  cxercitum ;  alia 
quoque  pars  fiducialiter  remaneat  custodire  hostem. 
Boamundus  ergo  dixit :  «  Seniores  et  prudentissimi 
miiites,  si  vos  vultis,et  bonum  honestumque  vide- 
tur  vobis,  ego  ibo  cum  prudenlissimo  Flandrensi 
comite.  »  Celebratis  itaque  gloriosissimc  solcm- 
nitatibus  Nativitatls,  die  Lunee,  scilicet  secunda  !e- 
ria,  egfessi  sunt,  et  alii  plusquam  viginti  millia 
militum  et  peditum,  et  sani  ot  incolumes  intrave- 
runtSarracenorumterram.Congregati  quippe  erant 
multi  Turci,  et  Arabes,  et  Sarraceni,  ab  Hierusa- 
lem,  et  Damasco,  et  Aleph,etab  illa  regione....  qui 
venicbant  Antiochiffi  fortitudinem  dare.  Audientes 
itaque  isti  Christianorum  gentem  esse  conductam 
in  illorum  terram^  illico  prseparaverunt  sese  ad 
bellum  contra  Christianos,  atque  summo  diluculo 

C  venerunt  in  locum  quo  nostra  gens  erat  in  unum. 
Diviseruntque  se  ab  invicem  barbari,  et  fecerunt 
duas  acies,  una  acies  ante,  altera  retro,  cupientes 
ex  omni  parte  circumcingere  nos.  Egregius  igitur 
comes  Flandrensis,undiqueregimine  fidei  acsigno 
crucis,  quam  fideliler  bajulabat,  armatus,  occurrit 
illis  una  cum  prudentissimo  Boamundo.Irruerunt- 
que  nostri  unanimiter  super  illos.  Qui  statim  arri- 
puerunt  fugam,  et  festinanter  verterunt  scapulas 
retro,  et  mortui  sunt  multi  ex  illis ;  alii  remanse- 
runt  vivi,  velociter  fugientes.  lerunt  extunc  et  nunc 
in  iram  perditionis.  Nos  autem  reversi  sumus  cum 
magno  tripudio,  laudantes  et  magnilicantes  trinum 
et  unum  Deum  qui  vivit  et  regnat  nunc  et  semper 
in  «vum,  amen.  Turci  vero  inimici  Dei  videlicel  et 

l^  8anctffiChristianitatis,quierantincustodia  civitatis 
Antiochi(B,  audientes  Boamundum  et  Flandrensem 
comitem  in  obsidione  non  esse,  exieruntde  civitate, 
et  audacterveniebant  prffiliari  nobiscum,  insidiantes 
undique,  ex  qua  parte  plus  esset  obsidio  languida, 
scientes  illos  prudentissimos  milites  foris  esse.  In- 
vcneruntquc  quod  in  una  die  Martis  potuissentnos 
Isedero  et  obsistere  nobis.Veneruntque  iniquissimi 
caute,  et  irruerunt  vehementer  super  nos  nescientes 
hoc  bellum  atque  ignorantes,  occideruntque  multOB 
ex  nostris  milites  et  pedones.  Episcopus  namque 
Podiensis  Sanct®  Marise  in  illa  amara  die  perdjdit 
8uum  senescalcum  conducentem  et  regentem  suum 

35 


779 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


780 


voxillum.  Et  nisi  esset  flumen,  quod  erat  inier  nos  A 
et  illoSy  sspius  invaderent  nos,  atque  maximam 
laesionem  in  nostram  gentem  facerent.  Adhuc  et 
jn  nostras  laxatis  frenis  concurrerunt  tendas.  Re- 
grediebatur  autem  prudentissimus  Boamundus  si- 
mul  cum  exercitu  suo  de  Sarracenorum  terra,  ve- 
nitquein  Tancredi  montaneam,  cogitando  an  forsan 
ibi  inveniret  aliquid  quod  defendere  potuissct,  to- 
tamque  terram  in  expiando  (6)  miserunt.  Alii  inve- 
nerunt,  alii  vero  vacui  reverterunt.  llli  vero  qui 
invenire  non  poterant,  statim  reverti  feslinabant. 
Tunc  Boamuudus  increpavit  eos  valde,  dicens  : 
c(  0  infelix  et  miserrima  gens  1  o  vilissima  ac  do- 
lentissimaomnium  Christianorum  !  cur  tam  celeri- 
ter  vultis  abire?  Sinite  modo,  sinite.  Usquequo  eri- 
mus  omnes  congregati  in  unum?  Nolite  errare  sicut  n 
oves  non  habentes  pastorem.  Si  autem  inimici  no- 
stri  invenerint  vos  errantes,  occident  vos,  quia  die 
noctuque  vigilant  atque  excubant,  ut  vos  sinc  uUo 
ductore  segrcgatos  sive  solos  inveniant,  qui  nos 
quotidie  occidere,  atque  in  captivitatem  laborant 
ducere.  Quid,  miseri,  facietis  :  »  Cumque  fmis  essct 
dictis,  respiciens  se  ante  et  retro,  et  cum  jam  inve- 
nisset  undique  solum  ;tamencum  illis  quos  reperire 
potuit  ad  suum  reverterunt  excrcitum,  plus  vacui 
quam  onusti.  Videnies  autem  hoc  Ilermenii,  et 
Sarraceni,  et  Grseci,  quod  nostri  pcnitus  vacui 
rediissent,  nihilque  secum  defcrrent,  consiliati  in 
unum  abibant  per  montaneas,  et  praescita  loca, 
subtiliter  inquirentes  et  ementes  frumentum,et  cor- 
porea  alimenta,  qus  ad  hostem  deferebant^  in  quo 
fames  erat  immensa,  et  vendebant  unius  asini  onus  C 
octo  purpuratis,  qui  appretiati  erant  centum  viginti 
denariorum  solidis.  Ibi  quidem  moriui  fuerunt  mulii 
ex  nostris  militibus,  non  habentes  pretium  unde  tam 
carum  emere  potuissent. 

Willelmus  igitur  Carpentarius,  et  Petrus  Ere- 
mita,  pro  immensi  infelicitate  ac  miseria  quas  in 
se  sciebant,  insimul  consiliati,  latcnter  recesserunt. 
QuosTancreduspersequens,  apprehendit  secumque 
duxit  cum  magno  dedecore,  et  fidem  illi  dedit 
Willelmus,  quod  libenter  redisset  ad  exercitum^et 
satisfactionem  senioribus  faceret.  Tota  namque 
nocte,  uti  mala  res,  in  tenda  Boamundi  jacuit. 
Crastina  autem  die  summo  diluculo  venit  erube- 
scendo  ante  Boamundi  prsesentiam.  Quem  alloquens 
Boamundus,  dixit  :  t  0  infelix  infamia  totius  j) 
Franciffi  1  o  dedecus  et  scelus  Galliarum  provincia;  I 
et  0  iniquissime  omnium  quos  terra  suCTert  1  cur 
tam  turpiter  fugisti?  Forsitan  propter  hoc  nequam 
voluisti  tradere  hos  milites,  et  exercitum  Christi, 
jiicut  tradidisti  alios  in  Hispania?  »  Qui  omnino 
tacuit,  et  nullus  sermo  ex  ejus  ore  processit.  Ad- 


unaverunt  igitur  sese  omnes  Francigen»,  rogave- 
runtque  humiliter  Boamundum,  ne  deterius  ei  ali- 
quid  facere  permittat.  Ait  vero  ille  :  «  Hoc  enim  pro 
veatro  amore  libenter  faciam,  si  modo  toto  corde  et 
mente  juraverit,  ita  quod  nunquam  sit  reversurus 
ab  itinere  sancti  sepulcri,  sive  bono,  sive  malo,  et 
Tancredo  neque  per  se  neque  per  alios  amicos  suos 
aliquid  mali  fieri  consentiat.»  Qui  statim,  auditishis 
sermonibus,  libenter  concessit.  Postea  vero  Guil- 
lelmus  Carpentarius,  turpitudine  captus,  non  diu 
morans,  furtim  recessit.  lianc  paupertatemetmise- 
riam  pro  nosiris  delictis  concessit  nobis  habere 
Deus.  In  toto  namque  exercitu  non  valebat  aliquis 
invcnire  mille  milites  qui  equos  haberent  optimos. 
Igitur  (7)  quidam  miles  et  dives  et  nobilis  de  exer- 
citu  imperatoris,  quem  imperator  commiserat 
FranciSj  ut  ipse  pulchre  conduceret  illos,  etterram 
liberatamdeTurcorum  manibus  in  lldelitate  impe- 
ratoris  reciperet ;  ille,  ille  infelix  audiens  quod 
exercitus  Turcorum  venisset  super  nos,  ingemuit, 
arbitransque  omnes  perisse,  atque  incidisse  in 
manusinimicorumnostrorum,nngensetcomponens 
omnia  fallacia  quae  jugiter  machinari  poterat, 
dixit  illis  :  «Seniores,  et  prudcntissimi  viri,  videie 
quia  nos  sumus  hic  in  hac  nimia  necessitate  coacii, 
et  ex  nulla  parte  nobis  adjutorium  succedit.  Ecce 
modo  sinite  me  m  Romanise  revcrii  patriam ;  absque 
ulla  dubiiatione  reveriar  ad  vos.  Ego  vero  huc  faciam 
multas  naves  venire  per  mare,  onustas  frumento, 
vino,  bordeo,  carne,  farina,  et  caseis,  et  omnibus 
bonis  alimentis  quae  necessaria  sunt.  Adhuc  autem 
et  equos  faciam  conducere  ad  vendendum,et  mer- 
caium  per  terram  imperatorishucvenirecitofaciam. 
Ecce  hffic  omnia  vobis  fideliter  jurabo  ad  tenendum. 
Adhucquoque  domestici  mei,etpapiliomeusjugiter 
in  campo  erit.  Et  nullo  modo  nolite  increduli  esse, 
sed  firmiter  credite  quia  ego  quantocius  ad  vos 
revertar.»  Ivit  ille  inimicus,  omniaque  sua  dimisit 
in  campo,  eo  tenore  quod  tunc,  et  modo,  et  semper 
perjuratus  erit.  Sic  itaque  tali  modo  venerat  nobis 
magna  necessitas  quod  Turci  undique  constrin- 
gebant  nos,  quod  nulhis  nostrorum  audebat  jam 
exire  extra  tcntoria;  tantus  crat  Turcorum  timor. 
Illi  namque  constringebant  nos  in  una  parte,  coan- 
gustabat  nos  crudelis  fames  in  alia.  Eramus  nos 
miseri  valde  ac  dolenies.  Majores  nosiri  quoquein 
nimio  pavore  erant.  Succursus  quidcm  aut  adjuto- 
rium  nobis  penitus  deerat.  Gens  minuta  etpauper- 
rima  fugiebant,  alii  Cypro,  alii  in  Homaniam,  alii 
in  montaneis.  Ad  mare  utiquto  non  audebamus  ire 
prsB  timore  pessimorum  Turcorum ;  nullatenus  erat 
nobis  via  patefacta. 


(6)  En  ipiant  et  cherchant  de  tous  cdt^s,  quod  in- 
terpolator  hon  intellexit.  Galiicum  est. 

(7)  Tetigus.  Tyr.  lib.  ii,  c.  ult,  p.  664,  ubi  Tati- 


nus  uocatur  et  de  hoc   loco^  iv,    c,  2J, 


694. 


nus  vocaiur  ei  ae  noc  loco^  iv,  c,  ^f,  p.  dV4. 
TaUc.  Raim.  de  AgiL,  p.  145.  Tatingus^  Bald.  /.  ii, 
p.  103. 


78i 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEHOSOL.  ITIN.  —  LIB.  IH. 


782 


INCIPIT  LIBEK  TERTIUS. 


lUm  Christiani  ptignarunt  cum  Turcis, 

Interea  nostri  principes  audientes  innumcrabilem 

gentem  Turcorum  venisse  super  nod,ceperunt  con- 

silium,dicentes  :  «  Ecce  innumerabilium  Turcorum 

exercitus   venit  super  nos,    quid   faciemus?  Nos 

quidem  tanti  non  sumus,quod  in  duabus  partibus 

pugnarc  valeamus  cum  illis.   Faciamus  ergo  ex 

nobis  duas  partes.Pars  namque  miiitum  rcmanoat 

jugiter  custodire  papiliones  nostros,et  obsistere  his 

qui  in  civitate  sunt.  Et  alia^pars  militum  simul 

equitet  obmm  inimicis  nosiris,  qui  bic  hospitati 

sunt  prope  nos  in  castello  qnod  vocatur  Areg,ultra 

Pontem-Ferreum.  »  Sero  autem  facto,  exierunt  de 

tentoriis,et  consilium  fecerunt,  dicentcs  :  »  Omnes 

eamus  contra  inimicos   nostros,  qui   sunt  viginti 

quinque  millia,sicut  narratur  nobis.  Sed  Podiensis 

episcopus,et  RobertusNorthmannus,  et  Eustachius 

comes,  remaneant  custodire  ab  illis  qui  in  civitate 

sunt.  »  Summoautem  diluculo  remiserunt  exmili- 

tibus  sui8,qui  exieruntvidcre  exercitum  Turcorum, 

et  ubi  sunt,  et  quid  certe  agant.  Exierunt  itaque 

illi,   et   cccperunt   subtiliter    inquircre   ubi  acies 

eorum  Turcorum  sunt  reconditaj.  Ulico  viderunt 

segregatos  venire  ex  parte  fluminis  divisos  per  duas 

acieSy  maxima  vero  illorum  virtus  veniebat  retro. 

Reversi  sunt  ergo  celeriter  nostri,dicentes  :  «  Ecce, 

ecce  jam  veniunt.  Estote  itaque  omnes  undique 

parati,  quia  jam  prope  sunt   nobis,  sicut  potestis 

videre,  »  Decreverunt  nostri  se  ut  unusquisque  ex 

majoribus  per  se  ordinaret  suam  aciem.Mox  ordina- 

verunt  scx  acies.  Quinque  autem  acies  ierunt  ad- 

unatim  invadere  illos.  FlaLdrensis  comes  fuit  in 

primo  capite.   Boamundus   paulatim   gradiebatur 

retro  cum  sua  acie.  Juncti  igitur  prospere  nostri 

cum  Turcis,  unusquisque  stcrncbat  alium.  Glamor 

vero  eorum  resonabat  ad  ccclum.  Imbres  telorum 

obnubilabant  aerem.  Postquam  venit  maxima  virtus 

eorum,qus  erat  retro,acriter  invasit  nostros,  ita 

ut  nostri  jam  paululum  recedcrcnt  retro.  Hoc  cum 

vidit  Boamundus,  ingemuit.Prscepit  ergo  conesta* 

bili  8U0,  scilicet  Rotberto  filio  Girardi,  dicens  : 

«  Recordare  prudentium  antiquorum  ct  nostrorum 

fortium  parentum,  quales  fuerunt  et  qualia  bclla 

fecerunt.  »  Fuit  itaque  ille  signo  crucis  armatus  ut 

fortissimus   atbleta,  et  sicut  sapiens  et   prudens 

invasit  illos,  deferens  vexillum  Boamundi.Videntes 

autem  alis  acies  quod  vexillum  Boamundi  tam  pru- 

dentissime  foret  ante  alios  delatum,  reversi  sunt 

retrorsum^  et  ipsos  unanimiter  invaserunt.  Fue- 

rnntqne  nostri  numero  septingenti,  Turci  viginti 

quinque  millia.  Sed  gratia  Dei  omnes  stupefacti 

arripnerunt  fugam,  et  verterunt  statim  scapulas 

retro.  Nostrl  igitur  persecuti  sunt  illos,  superantes 

ac  detmncantes.Reversi  suntvero  Turci  festinanter 

is  •aom  caatrum,  Qui  vivi  reman8erttnt,aeceperttat 


A.  omnia  quae  ibi  reperire  potuerunt,  totum  castrum 
exspoliaverunt,  miseruntque  ignem  et  fugerunt. 
Hermenii,  et  S  riani,  et  Graeci  scientes  omnino 
Turcos  perdidisse  bellum,  exicrunt  et  cxcubaverunt 
per  arcta  loca,  et  occiderunt,  et  apprehenderunt 
multos  ex  eis.  Superati  sunt  itaque  Deo  annuente  in 
illa  die  inimici  nostri.Satis  vero  recuperati  sunt  de 
equis,  et  aliis  rebus  multis,  quae  erant  illis  valde 
necessariae.  Accipientes  itaque  n^ulta  spolia,  de- 
duxerunt  multos  ex  illis  inimicis  vivos  secum,  et 
plurima  capita  mortuorum  detulerunt  ante  portam 
civitatis^  ubi  legati  Ammirati  Babyloni»  castra- 
metati  fuerant,  quae  mittebantur  comiti  de  Sancto 
iEgidio  et  aliis  senioribus.  Illi,  qui  remanserunt  in 
tentoriis,  tota  die  pra^Iiati  sunt  cum  illis  qui  in 

P  civitate  erant,  ante  trcs  portas  civitatis.  Factum  est 
hoc  bellum  in  die  Martis  ante  Gaput  Jcjunii,  v  Idus 
Februarii,  favente  Doniino  nostro  Jesu  Ghristo, 
qui  cum  Patre  et  Spiritu  sf.ncto  vivit  et  rcgnat, 
amen. 

Reversi  sunt  itaque  nostri,  hoc  agente  Deo,  gau- 
dentes  de  triumpho,quem  in  die  illo  habucrunt  de 
inimicis,qui  sunt  per  omnia  semper  superati  fu- 
gientes,  huc  et  illuc  vagantes,  et  errantes  ;  alii  in 
Gorosanum,  alii  vero  in  Sarracenorum  intraverunt 
terram.  Videntes  autcm  nostri  majores  ac  seniores, 
quod  male  tractarent  nos  et  constringerent  inimici 
nostri,  qui  erant  in  civitate  (die  enim  ac  nocte 
jugiter  vigilabant  et  insidiabantur,  qua  parte 
nos  Isedere  ac  angustari  potuissent),  congregati 
in  unum  consilium  petierunt,  dicentes  :  «  Prius- 

C  quam  perdamus  gentem  Dei  et  nostram,  fa- 
ciamus  castrum  ad  Macomariam,  quae  est  ante  por- 
tam  ubi  pons  est,  ibique  forsitan  poterimus  inimi- 
cos  nostros  constringere.  »  Consensere  omnes  con- 
silio,  et  laudaverunt  quod  bonum  esset  ad  facien- 
dum.  Gomes  de  Sancto.£gidiodixit  primus: «  Estote 
mihi  in  adjutorium  ad  faciendum  castrum,  et  ego 
muniam  et  servabo.  »  Respondit  illi  Boamundus  : 
«  Si  vos  vultis,  et  alii  seniores  laudaverint,  ibo  vo- 
biscum  ad  portum  Sancti  Simeonis,diligentercon- 
ducere  illos  qui  illic  sunt  homines,qui  hoc  fideliter 
peragant  opus.  Alii  qui  sunt  remansuri  undique 
muniant  sese  ad  defendendum,  si  forte  inimici  no- 
stri  et  Dei  exierint  de  civitate,  et  in  loco  illo  sint 
omnes  congregati  in  unum,  scilicet  ubinos  demon- 

n  strabimus.  »  Factumque  est  ita.  Gomes  igitur  et 
Boamundus  perrexerunt  ad  Sancti  Simeonis  por- 
tum.  Nos  itaque,  qui  remansimus  congregati  in 
unum,ubi  castrum  incipere  debuissemus,tunc  Tur- 
ci  videntes  hoc  prsparaverunt  se,  et  illicoexienmt 
extra  civitatem  obviam  nobis  ad  praelium.  Sic  ita- 
que  irruerunt  super  no8,et  miserunt  nos  in  fugam, 
et  occiderunt  plures  ex  nostris  militibus.  Unde  nos 

trietee  dolenteiqttefttimtts.CnuBtioo  atttem  vide&tee 


783 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


t84 


Turci  quoniam  majores  nostrinon  essentfn  obscs- 
sione,  et  quod  hesterna  die  militassent  ad  portum, 
prffiparaverunt  se  omnesmajores  de  Turcorura  exer- 
citu,  et  militaverunt  illis  obviam  venientibus  e  por- 
iu.  Tunc  videntes  comitem  et  Boamundum  venien- 
tes,  et  conducentes  gentcm  de  portu,continuo  ccc- 
penint  stridere  et  garrire,  et  clamare  vehementis- 
simo  clamore,  circumcingentes  undique  nostros, 
sagittando  et  vulnerando,  ac  crudeliter  undique 
detruncando  ensibus.  Tam  acriter  invasenint  no- 
8tros,quod  illi  inierunt  fugam  per  proximam  mon- 
taneam,ac  ubi  patebat  via  eundi.  Qui  potuit  se  ex- 
pedire  celeri  gressu,  evasit  vivus.  Ille  vero  qui  f\i- 
gere  nequivit,pro  Christi  nomine  martyrium  susce- 
pit.  Fueruntque  in  illa  dic  martyrisati  ex  nostris 
militibus  sive  peditibus  plus  quam  mille,qui  in  coe- 
lum  laetantes  ascendebant,candidatam  fcrentes  sto- 
lam  recepti  martyrii,  glorificantes  et  laudantes 
Deum  trinum  ct  unum,  in  quo  feliciter  triumpha- 
bant,  et  dicebant  concordabili  voce  :  «  Quaro  non 
defendis  sanguinem  nostrum.  Deus  noster,  qui  ho- 
die  est  effusus  pro  tuo  nomine?  »  Boamundus  ita- 
que  viam,quam  alii  tcnuerunt,  non  tenuit,  sed  ce- 
lerius  venit  cum  paucis  militibuslaxatis  frenis.do- 
nec  properasset  usque  ad  nos,qui  eramus  in  unum 
congregatiultra  fluvium  Pharphar.Tunc  nos  accensi 
in  ira  occisione  nostrorum,  Ghristi  invocato  nomi- 
ne,  et  sancti  confidentes  sepulcri  Christi  itinere, 
juncti  insimul  sic  pervenimus  contra  eos  ad  bel- 
lum,  quo  usque  invasimus  uno  corde  et  animo.Sla- 
bant  autem  inimici  nostri  et  Dei  undique  stupefacti 
et  vehementer  perterriti,  et  putantes  nos  devincere 
et  occidere,  quemadmodum  gentem  comitis  Rai- 
mundi  et  Boamundi.  Sed  omnipotens  Deushocillis 
permittere  nullatenus  voluit.  Tunc  dux  Godefridus 
Christi  miles  potentissimus,  irruens  in  eos  evagi- 
nato  ense,  percussit  quemdam  gentilem  feroc'ssi- 
mum  tam  viriliter,ut  in  duas  partes  ipsum  dividc- 
ret,  a  vertice  videlicet  usque  in  sellam  equi  (8). 
Actumque  et  ex  Dei  providentia  ut,quamvis  in  duo 
discissus,minime  ex  toto  de  equo  dilaberetur.  Post 
liunc  aggressus  alium  ex  obliquo,  secuit  eum  per 
medium.  Ex  hinc  maximus  terror  et  horror  omnes 
inimicos  Christianitatis  perculit,  non  solum  qui 
praesentes  aderant,  sed  omnes  qui  hoc  utcunque 
audirepotuerunt.Deindeduxperomniamemorandus 
illosin  fugamversos  persequens,nunchos,nunciIIo8 
ut  leo  fortissimus  invadens,  detruncabat,  et  in  am- 
nem  praecipitabat.Simili  autem  modoHugoMagnus, 
et  comes  Sancti  iEgidii,  et  Boamundus  et  Flan- 
drensis  comes,et  alii  proceres  ipsos  trucidabant,  et 
in  amnem  praecipitabant.  Locus  vero  fugiendi  non 
erat,nisi  solummodo  per  pontem,qui  tunc  illis  per- 
angustus  erat^ipsique  semetipsos  praepedientes  in 
flumine  demergebantur.  Milites  igitur  veri  Dei  un- 
dique  signo  crucis  protecti  irruerunt  nimis  acriter 


B 


A  super  illos,et  fortiter  invaserunt.  HH  -autem  tnri- 
puerunt  celerem  fugam  per  medium  pontis  angusti, 
ad  illorum  interitum.  Illi,  qui  vivi  non  potuerunt 
pertransire  pontem  prae  nimia  multitudinegentium 
et  caballorum,  ibi  receperunt  sempiternum  inter- 
itum,ct  rcddiderunt  infelices  animas  diabolo  et  Sa- 
tanae  ministris.  Nos  itaque  superantes  eos  impcl- 
Jebamus  in  flumen  cum  nostris  mortiferis  lanceis. 
Unda  quoque  rapidi  fluminis  ubique  vidcbaiur 
fluere  rubea  Turcorum  sanguine.  Et  si  fortc  aliquis 
eorum  voluisset  reptare  super  pontis  eoIumna8,aut 
natando  vulneratus  ad  terram  moliretur  exire,  nos 
undique  natantcs  super  ripam  fluminis  impelleba- 
mus,necantes  eum  impetu  rapidi  fluminis.  Rumor 
quoquc  et  clamor  nostrorum  et  illorum  resonabat  ad 
coclum.  Pluviae  telorum  et  sagittarum  tegebant  po- 
lum  et  claritatcm  diei ;  altae  voces  intus  et  extra  ci- 
vitatem  erant.  Mulieres  civitatis  veniebant  ad  muri 
fenestras  Chvistianae,inspectantes  misera  fata  Tur- 
corum,  et  plaudebant  manibus  occulte,  sicut  mos 
cst  illarum.  Hermenii,  et  Suriani,  et  Graeci,  jusso 
majorum  Turcorum  tyrannorum  quotidieinviti  sive 
sponte  sagittabant  celercs  sagittas.  Mortui  sunt  in 
anima  et  corpore  duodecim  Ammiralii  de  Turcorum 
agmine  in  praelio  illo,  et  aliorum  prudentissimo- 
rum  militum  et  fortiorum,qui  melius  pugnando  ci- 
vitatem  dcfendebant,  numerus  quoruro  mille  quin- 
genti.Alii  qui  remanserunt  vivi,  jam  non  amplins 
audebant  clamarc,  nequo  garrire,  in  die  sivc  in 
nocte,sicut  antc  soIebant,Omncs  itaque  nos  et  illos 
non  separavit  quisquam  nisi  solummodo  nox.  Nox 

C  itaque  di\isit  utrosque  pracliando,  et  jaculando,  et 
sagittando.  Sicque  virtute  Dei  et  sancti  sepulcri  su- 
perati  sunt  inimici  nostri,  eo  tenorc  quod  ulterius 
nonvaluerunthaberetalem  virtutem  nequein  voce, 
nequcinopere,  sicuti  prius.  Nos  itaqucvaldefuimus 
in  iIlarefectidiedeiIlorumequis,etdealiismultisre- 
busquaesatisnobiserant  neccssariac.Crastinaautem 
die  summo  diluculo  exierunt  alii  Turci  de  civitate, 
et  collegerunt  omnia  cadavera  fetentia  Turcorum 
mortuorum,  quae  reperire  potuerunt  super  ripam 
fluminis,exceptis  illis  quae  in  alveo  habebant  flumi- 
nis,  et  sepelire  fecerunt  ad  Machomariam,  quae  est 
ultra  pontem  civitatis  ante  portam.  Simulque  cum 
illis  sepeliere  pallia,  bysanteos  aureos,arcus  et  sa- 
gittas,et  alia  quam  plurimainstnimenta  quaenomi- 

rk  nare  nequivimus.Audientes  itaque  nostri  quod  hu- 
mare  mortuos  Turcos  fccissent,  omnes  statim  pr«- 
paraverunt  sese,et  venerunt  festinantes  ad  diaboli- 
cum  atrium,  et  jus8eruntdesepelire,ctfrangere  eo- 
rum  tumbas,et  trahere  illos  extra  illorum  sepultu- 
ras.Et  ejecerunt  eorum  cadavera  omnia  in  quam- 
dam  foveam,  et  deportayerunt  caesomm  capita  ad 
tentoria  nostra,  quatenus  perfecte  sciretur  Borum 
numerus,  excepto  quod  equos  onustos  eorum  eapi- 
tibua  quatuOr  fUerunt  ad  mare  nuntirs  Amiralii  B»- 


M  VidenduB  Tyrius,  Ub*  t^  c.  6,  p.  701.  et  Albeiv     lib.  iv^  p.  50,  ei  I.  9.,  p.  75. 
ttts  Aquewe,  1.  in,  o.  65,  p.  838 ;  Robertus  mon., 


78» 


P.  TUDEBODI  HIST,  DE  HIBR080L.  ITIN.  —  LIB.  IH. 


786 


bylonis  delata.  Quod  videntes  Turci,  nimis  fuerunt 
tristes,  et  dolentes  usque  ad  necem.  Qui  quotidie 
plorantes,  nil  aliud  quibant  facere  nisi  plorare  et 
uiuiare.  Tertia  autem  die  veniente,  cceperunt  gau- 
dentes  et  exultantes  juncti  insimulsedificare  eodem 
die  castrum  illud  jam  supradictum,  de  iisdem  la- 
pidibus  quos  abstraximus  dcsuper  humatisTurco- 
rum  corporibus.  Peracto  itdque  castro,  mox  ccepi- 
mus  ex  omni  parte  coangustareprudenterinimicos 
nostros,  quorum  tumidacoila  adnihilum  jam  erant 
redacta.  Quod  castrnm  unusquisque  seniorum  no- 
stroram  fecit  per  partem  immenso  aggere  etmuro, 
et  sdificaverunt  in  eo  duas  turres  in  Machomaria. 
Nos  autem  secure  ambulabamus  huc  et  iiluc  ad 
portum,  et  ad  montaneam,laudantes  et  gloriGcan- 
tes  jocunda,  lapta  et  consona  voce,  Dominum  Deum 
nostrum,  cui  est  honor  et  gloria  per  cuncta  ssecu- 
lorum  sscula,  amen. 

Raimundus  erexit  castrum  suum  contra  civitatem. 
Omnes  vero  seniores  nostri  et  principes  commi- 
senint  illud  castrum  Raimundo  Sancti  ^gidii  ad 
GQstodiendum,  eo  quod  ipse  haberet  pius  milites  in 
soa  familia  quam  alii,  etpluspoterat  dare.Iilequo- 
que  conservavit  castrum  cum  suo  exercitu,  et  cum 
60  fuit  Gastos  de  Biart  cum  suis  hominibus,  et 
Petrus  vicecomes  de  Casteiisn,  et  Haimunpus  vice- 
comes  de  Torena,  et  Guiilemus  de  Montepeslerio, 
et  Goffrddus,  et  Petrus  Flaimundusd'AIpoz,et  Guii- 
lelmus  de  Sabra.  Omnes  isti,  et  aliipiures  cumho- 
minibus  suis,  fuerunt  cum  eo.  Raimundus  quoque 
Sancti  /£gidii  quos  milites,  videlicet  ciientes,  inve- 
nire  per  ccnsum  potuit,  ad  castrum  custodiendum 
per  coQventionem  retinuit.Una  dieexierunt  decivi- 
tate,  et  venerunt  ad  castrum,quod  undiquecircum- 
dederunt  clamando  et  sagittando,nostro8quevu]ne- 
rando  et  occidendo,  ita  quod  etiam  tentoria  nostro- 
rum  erant  cooperta  infixis  sagittis.etnisi  essetsuc- 
CttTSus  qui  venit  de  aiio  exercitu,  maximum  dam- 
num  in  eis  fecissent.  Hoc  nostri  videntes,  statim 
ordinaverunt  ut  facerent  maximam  talpam,  cum 
qua  potuissent  peribrare  pontem  ;  et  fecerunt. 
Quadam  die  prseiia  verterunt  super  pontem,  et 
duxcrunt  talpara,  fuerunt  que  Turci  mortui  mul- 
ti,  et  pons  perforatus  est.  Nocte  vero  dormientibus 
nobis,  exierunt  Turcidecivitatoet  arscrunt  talpam, 
et  restauraverunt  pontem,  unde  nimis  exercitus 
Christi  iraius  fuit.  Aiia  die  adduxcrunt  Turci  super 
munim  civitatis  quemdam  militem  nostrorum  no- 
tMlem,  nomine  Rainaldum  Porchctum,  quem  diu 
teauerant  in  malis  carceribns  dixeruntque  ut  lo- 
quereturcum  Ghristi  peregrinis,  quatenus  eumre- 
dimerent  maximo  cen8u,antequamcaputamisisset. 
Qui  ciNH  essetsuper  murum,locutuscstsenioribus. 
dieeoiB  nostris  :  «  Seniores,  tautum  quidem  valet 
quaai  jam  ergo  mortuusessem.  Etideodeprccorvos 
siouti  meos  fratres,  ut  per  me  nullumfunus  oiTera- 
tis.  Sed  estote  securi  in  fide  Chrisli,et  sanctisepul- 
cri,  quia  Deus  vobiscum  est  et  scmpcr  erit.  Om- 
n68  majores  itaque  etaudaciores  hujus  civilatisoc- 


A  cidistis,  videlicet  duodecimAmiralioSjetmillequin* 
gentos  nobilium,  nullusque  remansit  qui  prffiliari 
vobiscum  audeat  neque  civitatem  defendere.  »  In- 
terrogaverunt  autem  Turci  drogmandum  quid  Rai- 
naldus  dicebat.  Qui  dixit  iiiis:«NihiI  ioquiturboni 
de  nobis.  »  Tunc  Cassianus  Amiralius  oontinuo jus« 
sit  eum  descenderc  de  muro,  dixitque  ei  per  dro- 
gmandum:  «  Rainaldus,  vis  nobiscum  honeste  vi- 
vere,  et  gaudere  ?  «  Rainaldus  respondit: «  Quomo- 
do  vobiscum  honeste  sine  peccato  vivere  potero  ?  » 
Dixitque  Amiraiius  :  «  Abnega  Deum  tuum,  quem 
credis  et  coiis,  et  crede  Malphium,  et  nostris  diis 
aiiis.  Quod  si  feceris,  dabimus  tibi  omnia  qu«  pe- 
tieris,videiicet  aurum  etargentum,equos  etmuios, 
et  aiia  piurima  ornamenla,  quae  volueris,etuxores, 

^.et  haereditates,  et  maximo  honore  ditabimus  te.  » 
Cui  Rainaldus  respondit :  «Date  mihi  spatium,quo 
possim  conciliarimecum.»Et  Amiralius  respondit. 
et  libenti  animo  concessit.  Tnnc  Railnadusprojecit 
se  in  orationibus  junctis  manibus  in  terra  contra 
oricntem  ;  humiliter  Deum  rogans,ut  ei  subveniat, 
suamque  animam  in  sinu  Abrahs  dignanter  susci- 
piat.  Quod  cumvidiasct  Amirialus,vocavitdrogman- 
dum,  ct  dixit  ei: «  Quid  ait  Rainaidus?»  Drogmau- 
dus  respondit: «  Dominum  Deum  suum  nullomodo 
negavit.  »  Quod  audicns  Amiralius,  nimis  iratus 
fuit.  Illico  jussit  eum  decolIari,etTurcioummagno 
gaudio  decollaverunt  eum.  Cujus  animam  confe- 
stim  suscipientes  angeli,  ante  conspectum  Domini, 
pro  cujus  amore  martyrium  suscepit,gaudentcsde- 
tulerunt.Tunc  Amiraiiusiratusfuitvehementer,ideo 

C  quod  Rainaidum  adsuosnonpotuitconverteredeos. 
Statim  jussit  ad  se  omncs  peregrinos  adduci,  qui 
erant  in  civitate,  iigatis  post  tergummanibus.Cum- 
que  ante  eum  venissent,  imperavit  ut  nudi  exspo-* 
liarentur  omnes.  Cum  ergo  exspoliati  fuis8eni,fecit 
constricte  congregari  in  unum,  et  cum  fune  ligari 
omnes  in  gyrum,  et  fccit  iigna,etpaieam,etfenum 
circa  eos  ordinari  ac  deinde  uc  si  inimicus  Dei 
ignem  fecit  immitti.Christiani  igitur  videlicetChri- 
sti  milites,  vaide  stridebant  et  clamabant  ;quorum 
Yoces  resonabant  ad  cajium  ad  Deum  pro  cujud 
amore  eorem  camesetossa  in  ignem  cremabantur, 
Et  sic  martyrisati  fuerunt  omnes  isti  in  una  die, 
portantes  in  CQilum  candidas  stoias  anteDeum,pro 
cujus  omore  fideliter  haBC  passi  sunt,  regnante  Do- 

Q  mino  Deo  nostro,  cui  est  honor  et  gloria  in  secula 
scBCulorum,  amen. 

Cum  jamjam  omhes  scmitse  prohibitfle  starent  Tur- 
cis,  nisi  ex  iila  parte  flumints,  in  quo  erat  quod- 
dam  castrum  in  qnodam  monasterio,  quod  si 
perfecte  fieret  corroboratum,  jam  nullus  auderet 
extra  civitatig  portam  exirc,  consiliati  sunt  fideliter 
nostri,  concordali  una  voce  dicentes  :  «  Eiigamua 
unum  quempiam  cx  nobis,  qui  robuste  illudteneat 
castrura,  et  nostrisinimicisprohibeatvirilitermon- 
taneas,  sivc  planum,  et  introitum  et  exitum  civita- 
tis.  »  Piures  vero  ex  illis  prohibebant  se  illud  ho- 
spilari,  nisi  forte  multi  fuissent  in  unum.  Tancror 


787 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IT.  -  MONUM.  DB  BELLO  SAGRO. 


788 


dns  igitur  primus  protulit  se  anto  alios,  dicens  :  A  mitarum,  et  aliarum  plurimarum  nationum  genti* 


«  Verumtamen,  si  scirem  quid  proficui  mihi  atti- 
gerit,  ergo  sedulo  solummodo  cummeis  hominibus 
corroborabo  castrum,  et  viam,  per  quam  iaimici 
nostri  solent  frequenter  saBvire,  viriliterillisomnino 
devetabo.  »  Qui  continuo  spoponderunt  eiquadrin- 
gentos  marcos  argenti.  Non  acquievit  Tancredus, 
quanquam  solus  esset :  tamen  perrexit  cum  honestis- 
simis  militibus  et  servientibus,etextemplo  abstulit 
undique  viam  et  semitam  Turcis,  neque  propter 
herbam,  neque  propter  ligna,  neque  propter  ulla 
necessaria  recessit.  Remansit  autem  ibi  Tancredus 
cum  suis  hominibus,  et  cspit  vehementer  ubique 
coangustare  civitatem.  Ipsa  autem  die  veniebat 
maxima  pars  Hermeniorum  et  Surianorum  secure 


lium,  quas  numerare  neque  nominare  nescio.  Sta- 
timque  adunaverunt  sese  omuesinsimulmajores,et 
fecerunt  consilium,  dicentes  :  «  Quoniam  si  Boa- 
mundus  potuerit  acquirere  civitatem  autper  se^aut 
per  alios,  nos  una  libenti  animo  ultroei  donamus, 
intantum  quod  si  imperatorveneritnobis  in  adjuto- 
rium,  et  omnem  conventionem,  sicut  nobis  promi- 
sit  atque  juravit,  attendere  voluerit,  noseieamred- 
demus  jure.  Sin  autem,  in  suam  potestatem habeat 
Boamundus.»MoxitaqueBoamunduscGepitquotidie 
humiliter  suos  deprecari  amicos,  petitionepremit- 
tendo  humillima,  atque  dulci  voce  in  hunc  dicendo 
modum  :  c  Ecce  vere  tempus  modo  habemus  ido- 
neum,  in  quo  possumus  operari  quidquidboni  vo- 


de  montaneis,  qui  ferebant  alimenta  Turcis  in  ad-  |*  lumus.  Igitur  adjuvet  me  amicus  meus  Pyrrus.  » 


julorium  civitatis.  Quibusobviam  venit  Tancredus^ 
et  confestim  apprehendit  et  omnia  qusedefercbant, 
vidolicet  frumentum,  vinum  etoleum,etaliahujus- 
modi.  Sic  itaque  prospere  robusteque  deducebatse 
Tancredus,  etiam  quoque  habebat  prohibitas  et  in- 
cisas  omnes  semitas  Turcis,  usque  dum  Antiochia 
fieret  capta.  Omnia  qus  fecimus  antequam  Antio- 
chia  capta  fuisset,nequeo  enarrare,QucB  facta  sunt, 
vel  quomodo  fuerint  postea,  aliquantulum  volo  ex- 
plicare.  Ideo  aliquantulum  dico,  quia  nemo  est  in 
his  partibus,  qui  omnino,  sive  clericus  sive  laicus, 
dicere  sive  narrare  possit  sicut  res  est  acta. 

Interea  igitur  erat  quidam  Amiralius  de  genere 
Turcorum,  cui  nomen  Pyrrus,  qui  maximam  ami- 
citiam  acceperat  cum  Boamundo.  Hunc  saepe  Boa- 


Qui  satis  gavisus  de  nuntio,  ait  se  adjuvare  illum, 
sicut  agcre  debet.Nocto  itaque  venienteinproximo, 
misit  filium  suum  caute  pignus  Boamundo,etquod 
mpgis  fieret  securus  deintroitucivitatis,amodomi- 
sit  ei  verba  hoc  modo  :  «  Buod  cras  omnem  Fran- 
corum  gentem  praeconiare  faciat,quoin  Sarraceno- 
rum  terram  vadat  depraedari,  deinde  celeriter  re- 
vertatur  per  sinistram  montaneam.  Egoque  ero  in- 
tentione  erecta,  praestolans  illa  agmina,eaque  reci- 
piam  in  turres  quas  habeo  in  mea  custodia.  • 
DeindeBoamundusconfestim  ad  se  jussit  vocari  ser- 
vientem  quemdamsuum,  videlicetMalam-coronam, 
eique  praecepit  ut  praeconiaret  gentem  maximam 
Francorum,  quod  fldeliter  praepararet  se  in  Sarra- 
cenorum  eundi  terram.  Factumque  est  ita.Credidit 


mundus  tangebat  cum  nuntiis  ad  invicem  missis,  G  itaque  Boainundus  hoc  consiliumduciGodefrido,et 


quo  cum  infra  civitatemamicissimereciperet,eique 
Christanitatem  liberius  promittebat^  atque  eum  di- 
vitem  multo  honore  faccre  mandabat.Gonsensit  ve- 
ro  ille  dictis  promissionibus  dicens:»  Verumtamen 
tres  turres  custodio,  easque  libenter  ei  promitto,et 
quacunque  hora  voluerit  in  eas  voluntarie  recolli- 
gam.  »  Erat  itaque  Boamundus  jain  securus  dein- 
troitu  civitatis.  Una  ergo  gavisus,  atque  placido 
vultu,  serena  mente,  venit  ad  alios  omnes  seniores, 
eisque  jocunda  verba  protulit  in  hoc  modo :  «  Viri 
prudentissimi  milites,  videte  quomodo  nos  omnes 
in  nimia  paupertate  et  miseria  projecti  sumus,ma- 
jores  sive  minores,  et  ignoramus  penitus  ex  qua 
parte  melius  succedat  nobis.  Si  igitur  vobis  bonum 


Flandrensi  comiti,  et  comitide  Sancto /Egidio,atque 
Podiensi  episcopo.  «  Quoniam  si  Deo  placet,  erit 
nobis  in  hac  nocte  Antiochia  reddita.  »  Ordinata 
sunt  itaque  haec  omnia.  Milites  tenuerunt  plana,et 
pedites  montanea.  Tota  noctemilitaveruntetusque 
prope  auroram  diei.etdeincepscoeperuntappropin- 
qnare  ad  turres  quas  ille  vigilabat.  Confestim  de- 
scendit  Boamundus,  et  pr»cepit  omnibus,  dicendo 
haecverba  :  «  Ite  securo  animo,  et  feliciconcordiu, 
et  ascendite  per  scalas  in  Antiochiam  quam  statim 
habebimus,  si  Deo  placet,  in  nostra  custodia.  »Ve- 
ncruntque  illi  usque  ad  scalam,  quae  jam  erat  di- 
recta  et  firmiter  ligata  ad  civitatismcenia.Etascen- 
deiunt  per  illam  homines  feresexagintaex  nostris, 


ac  honestum  videtur,eligatseante  alios  unuscxno-  j)  et  divisi  sunt  per  tres  turres,qua8  illevigilabat.Vi- 


bis  quicunque  vultis,  utrum  so  illeutlomodoautin- 
genio  civitatem  acquirere,  vel  ingeniare,aut  per  se, 
aut  per  alios  concorda  voce  dono  permittamus.  » 
Qui  omnino  prohibentes  et  denegantes,  dixerunt  : 
«  Nemini  unquam  erit  haec  civitas  dimissa^sed  om- 
nes  aequalem  illam  habebimus  ;  sicut  a*qualemha- 
buimus  laborem,  sic  inde  habebimus  a^qualem  ho- 
norem.  »  Sic  itaque  Boamundus,auditis  his  vcrbis, 
paulo  minus  subridens  protinus  recessit.  Non  post 
multum  verotemporis  audieruut  omnesmrjoresno- 
stri  muntios  de  exercitu  nostrorumhostium,videli- 
cet  Turcorum,  et  Publicanorum,Angulanorum,Azi- 


dens  autem  Pyrrus  quod  tampaucifuissentascensi 
ex  nostris,  ccepit  pavere  mox.  Timens  namque  se 
et  nostros,  ne  in  manibus  Turcorum  evenissent, 
dixit  :  Micro  Froftcos  ecfiotnaif  hoc  est,  paucos 
Francos  habeo.  Ubi  est  Boamundus?  Ubi  cst  miles 
invictus  ?  »Interim  descendit  quidam  serviens  Lon- 
gobardus  deorsum,  et  cucurrit  quantociusad  Boa- 
mundum  dicens:  «Quidhicstas,virprudens?quam- 
obrom  huc  venisli  ?  Ecce  jam  nos  tres  turres  habe- 
mus.-»  Motus  ett  aulcm  vir  ille  cumaliisomnibus, 
omnes  gaudentesatquelaetantespervenerunt  usque 
ad  scalam.  Videntes  itaque  illi  quierant  infraturres» 


789 


P.  TUDEBODI  HIST.  ET  HIEROSOL.  ITIN.  —  LIB.  IV. 


790 


coeperunt  jocunda  voce  clamare :  «  Deu8  hoc  vult. »  j^  pariter  unsquisque  ad  suam  portam,  et  intraverunt 


Nos  vero  similiter  dicebamus.  Et  coDperunt  mirabi- 
liter  continuo  ascendere,  et  ascenderunt  in  turrem, 
et  cucurrerunt  festinanter  ad  alias  turres.  Quosque 
illic  inveniebant,mortalem  eis  continuo  dabant  scn- 
tentiam;  fratrem  quoque  Pyrri  occiderunt.  Interea 
forte  rupta  est  scala,  ex  qua  noster  erat  ascensus ; 
undc  inter  nos  est  orta  immensa  augustia,  sive  tri- 
stitia.  et  confestim  fuimus  omnes  stupefacti  ac  do- 
lentes.  Quanquam  fuisset  fracta  scala,  tamen  qu®- 
dam  porta  erat  juxta  nos  clausa  in  sinistra  parte, 
qusB  quibusdam  manebat  incognita,  nox  namque 
erat.Sed  tamen  inquirendo,  et  palpando,  et  subtili- 
ter  inquircndo  ubi  ipsa  latebat,  omnes  cucurrimus 
ad  eam,  ipsaque  fracta  intravimus  per  illam.  Jam 
innumerabilis  fragor  mirabiliter  resonabat  per  uni- 
versam  civitatem.  Non  acquievit  illio  Boamundus, 
imperavit  honorabile  vexiliumdefcrri  sursum  coram 
castello,  in  quodam  monte.  Omnes  ergo  pariter  ni- 
mis  in  civitato  stridebant.  Summo  autem  diluculo 
audientes  illi  qui  foris  erant  ad  tentoria,  vehemen- 
tissimum  rumorem  strepere  per  civitatem,  exierunt 
festinantes,  et  viderunt  Boamundum  seorsum  in 
monte.  Ceieri  cu6urrerunt  omnes  cursu,  et  venerunt 


B 


in  civitatem,  et  interfecerunt  Turcos  et  Sarracenos 
quos  ibi  repererunt,qui  fueruntextra  castrum.Alii 
vero  ex  militibus  Turcorum  exierunt  portas,  et  fu- 
gientes  evaserunt  vivi. 

De  morte  Cassiani,  quomodo  interfectus  est  a  Surianis, 
Gassianusverodominusillorumcxpavescensvalde 
gentem  Francorum,dedit  se  omnino  fugae  cum  mul- 
tis  aliis  qui  erant  cum  eo,  et  fugiendo  pervenit  in 
Tancredi  terram,  non  longe  a  civitate.  Fatigatiquo 
erantequi eorum, et  miserunt sein  quoddam  casale, 
et  intraverunt  in  quamdam  domum.  Cognoverunt 
ergo  eum  habitatores  terr®  illius  montaneae,  scilicet 
Suriani  et  Hermenii ;  confestim  apprehenderunt  il- 
lum,  et  ceciderunt  caput  ejus,  et  obtulerunt  illud 
ante  Boamundi  prsesentiam,  ut  mererentur  liberta- 
tem  perfecte  recipcrc.  Baltheus  quoque  ejus,  et 
gaina,  id  estvagini,  fuerunt  appretiati  lx  bysautos. 
Omnes  vero  plates  civitatis  jam  undique  plenae  sta- 
bant  cadaveribus  mortuorum,  ita  ut  nemo  vix  pote- 
rat  ire  persemitas  civitatis,  nisi  eadavera  Turcorum 
calcando.  Haec  omniagesta  sunttertia  die  intrante 
mense  Junii  in  die  Jovis.  Undesitbenedictus  Deus 
per  cuncta  saecula  saeculorum,  amcn. 


INCIPIT  LIBER  QUARTUS. 


Curbalan  autem  princeps  militiae  Soldani  Persiae,  C 
dum  adhuc  est  Corrozanum  Cassianus  praedictus, 
Antiochiae  legationem  eimiserat,  quo  sibi  succurre- 
ret  inopportuno  tempore,  quoniam  gens  fortissima 
atque  robustissima  Francorum  eum  impeditum  gra- 
viter  obsidebat  Antiochiae,  et  si  adjutorium  fideliter 
impenderet,  Antiochiam  cfvitatem  in  suis  manibus 
con!inuo  traderet,  aut  eum  ditaret  maximo  munere. 
Gumque  jam  habuisset  maximum  exercitum  Turco- 
rum  ex  longo  collectum  terapore,et  licentiam  Chri- 
stianos  occidendi  accepisset  a  Calipba  illorum  apo- 
stolico,   illico  inchoavit  iter  longos  viae  Antiochise. 
Hierosolymitanus  Ammiralius  cum  eo  et  cum  suo 
exercitu  fuit.  Rexque  Damasciiibi  advenit  cum  ma- 
xima  gente.  Isdem  vero  congregavit  ex  omni  par- 
te  paganoruminnumerasgentes,  videlicetTurcos,et  ^ 
Arabes,  et  Sarracenos,  et  Publicanos,  et  Azimitas, 
Ei  Curtos,  et  Persas,  et  Agulanos,  et  alias  multas 
gentes,  quosnominare,  aut  numerare  nemo  poterat. 
Ei  Agulani  fuerunt  numero  tria  milia.  Ipsi  neque 
lanceas,  neque  ullaarma  timebant,quiaomneserant 
cooperti  ferro  undique,  et  equi  eorum.  ipsique  nole- 
bant  in  bellum  ferre  arma,nisi  solummodo  gladios. 
Isti  omnes  venerunt  in  obsessione  Antiochiae  ad  di  • 
spergendum  Francorum  collegium.  Etcum  appro- 
pinquassent  civitati,  venit  obviam  eis  Sanzedonafi- 
lius  Gassiani  AmmiraliiAntiochiae,  et  continuo  cu- 
currit  ad  Curbalan,  lacrymabiliter  rogans  cum,  et 
dixit :  «  0  invictissime  princeps,  tc  suppliciter  de- 
precor,  tuam  humiii  devotione  prudentiam  rogito, 


quatenus  mihi  succurras,  quoniam  Franci  undique 
obsident  mo  in  Antiocheno  oppido,  civitatemque  in 
suo  tenent  imperio,  nosque  alienare  a  regione  Ro- 
mania;,  rive  Syriae,  adhuc  autem  et  Corrozani  de- 
poscunt.  Omnia  vero  quaeeupiunt  patravere,  patrem 
quoque  occiderunt  meum,  et  nihil  aliud  est  super, 
nisi  ut  me  et  te,  omnesque  ex  genere  nostro  interfl- 
ciant  gladio.  Ego  vero  jamdudum  tuum  fideliterex- 
spectavi  adventum,  utrum  mihi  succurras  in  hocpe- 
riculo.  »  Cui  Curbalan  respondens,  ait :  «  Si  vis  quod 
ex  toto  corde  in  tuo  sim  proficuo,tibique  fldeliter  in 
isto  succuram  periculo,  illud  in  mea  prius  manu 
trade  oppidum,  et  tunc  videbis  qualiter  ero  in  tuo 
proficuo,  idque  vigilare  faciam  meis  hominibus.  » 
Ait  quoque  Sancedola :  «  Si  potes  omnes  Francoa 
occidere,  eb  detruncare,  mihique  capita  diligenter 
tradere,  ego  predictum  tibi  dabo  fideliter  oppidum, 
et  deinde  ero  tibi  tuus  effectushomo,  et  in  tua  fide- 
litate  hoc    custodiam    oppidum.    »  Cui  Curbalan 
ait :  c<  Non  ita  erit  ut  tu  putas  atque  cogitas,  sed 
committe  in  mea  manu  castrum  iilud. «  Commisit 
tamen,  nolens,  volens,eiillicocastrum.Tertia  autem 
die  postquam  civitatem  intravimus,praecursores  eo- 
rum  antecivitatem  praecucurrerunt.Exercitus  nam- 
quc  illorum  ad  Pontem-Ferreum  castrametatus  est, 
et  expugnaverunt  turrem  Turci,  etoccideruntomnes 
quos  illic  invenerunt,  et  nemoevasit  vivus,  nisido- 
minus  illorum,  quem  postea  ligatum  reperimus  in 
vineulis  ferreis,  facto,  majore  bello  in  vigilia  beati 
apostoli.  Crastina  autcm  die  moto  exercitu  pagano- 


791 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IL  —  MONUM.  DE  fi£Lb&  SAfiRO. 


rum,  appropinquaverunt  civitati,  et  castrametati  A.  c&strum  in  mealibera  voluntate  teneoJUi  namque' 


sunt  inter  duo  flumina,  steteruntque  ibi  per  duoa 
dies.  Rocepto  itaque  ca8tro,tunc  Gurbalanconfestim 
advocavitunum  Ammiraliumex  suis,  quem  sermone 
sciebat  veracem,  mitem,  et  paoificura,  et  ait  illi  : 
«  Volo  ut  intres  in  fidelitate  meahoc  castrum  custo- 
dire,  quod  ex  tempore  longissimo  scio  te  valde  fide- 
lissimum,  ideoque  precor  te,  ut  summa  cautelahoc 
contineas  oppidum.  Adhuc  namquequia  scio  tein 
opcreprudentissimum,  nullumque  magis  veracemet 
fortissimum  hic  modo  reperire  nequeo.  »  Cui  Am- 
mirah'us  ait ;  «  Tibi  unquam  dc  tali  vellem  obedire 
officio,  sed  priusquam  me  tuo  arguas  stimulo,  hoc 
faciam  eo  tenore  quod  si  Franoi  ejecerint  vos  de 
mortali  praelio,  eis  continuo  hoc  reddam  castrum.  » 


deorsum  sunt  in  civitate.  £go  autem  babeojamillos 
omncs  in  mea  manu,  aut  eos  faciam  capitalem  sa- 
bire  sententiam,  aut  eos  deducam  in  Gorasanum  ia 
captivitate  nimia,  eoquodminantur  nos  suisarmis 
propulsare  et  ejicere  ultra  Corosani  coDfinia,  aut 
delereomnia  nostra  nominauUraAmasonia  fiumina, 
aut  ejicere  nos  ultra  superiorem  JudaBam,  seu  ejeoe- 
runt  omnes  parcntes  nostrosdecuncta  Romania  sive 
Syria,  Amodo  vobis  namque  juro  per  Machomet,  ei 
per  omnia  deorum  nomina,  quoniam  ante  vestraim 
non  ero  reversurus.prsesentiam  donecregalem  Antio- 
chiam,  omnem  SjTiam,  sive  Romaniam  atque  Bul- 
gariam,  usquein  Apuliam  acquisiero  mea  forti  deK« 
tera,  ad  deorum  honorem,  etvcstrum,  omniumque 


Dixitque  Curbalan  :  «  Tam  honestum  et  prudentem  w^  nostrorum  Turcorum.»  Sic  itaque  fecit  flnem  dictis» 


te  cognosco,  ut  omne  quidquid  boni  vis  agere  ego 
utique  consentio.  »  Reversus  est  itaque  festinanter 
Curbalan  ad  suum  exercitum  in  valle  illa  ubi  erat 
castrametatus.  Protinus  turci  deludentes  Francorum 
collegium,  detulerunt  ante  Curbalan  conspectum 
quamdam  vilissimam  eiisem  rubiginc  toctam,  etde- 
terrimum,  valde  arcum  ligneum,  et  lanceam  nimis 
inutilem,quamabstulerunt  nuper  pauperibus  pere- 
grinis  dicentes.  «  Ecce  arma,  quae  attulerunt  Franci 
obviam  nobis  ad  pugnani.  «  Tunc  Curbalan  videns 
haec  arma,  cccpit  subridere  in  propatulo,  dicendo 
omnibus  qui  in  illo  erant  collegio  :«  Haecsunt  arma 
bellica  atque  nitida  quae  altulerunt  Christiani  super 
nos  in  Asiam,  orti  in  occidentali  terra,  scilicet  in 
Europa,  quae  est  mundi  pars  tertia,  quibus  putant  ea 


Mater  autem  ejusdem  Curbalan  qu®  erat  in  Aleph 
civitate,  statim  accessit  ei  lacrymabiliter,  et  dixit : 
«  Fili,  suntne  vera  ea  quae  audio?  »  Gui  ille  ait : 
«  Qus?  »  Et  dixit  illa :  «  Jam  audivi  quod  bellum 
vis  oommittere  cum  Francorum  gente.  •  Gui  ille 
ait:  «  Verumtamen  verum  hoc  esse  omnino  scias.  n 
Dixit  illa  :  «  Gontcstor,  flli,  per  deorum  nomina,  et 
per  tuam  magnam  audaciam  immensamque  bonitar 
tem,  ne  bellum  simul  cum  Francis  committere  li- 
bcat,  quoniam  tu  es  miles  invictus,  et  nullam  im- 
prudcntiam  ex  te  aut  tuo  excrcitu  unquam  penitus 
audivi,  ette  e  campo  ab  aliquo  victore  fugientem 
quisquam  minime  invenit.  Diffamata  cst  tua  militia 
ab  oriento  usque  in  occidentem,  et  omnes  prudentes 
milites  audito  tuo   nomine  contrenfiiscunt.   Satis 


confiduntnos  expellereet  propulsare  ultra  Corosani  C  namquc  scimus,  fili,  quoniara  tu  es  bellipotens,  et 


conflnia,  et  delcre  omnia  nostra  nomina  ultra  Ama- 
sonia  flumina,  qui  propulserunt  omnes  nostros  pa- 
rentes  a  Romania  et  Antiochia  civitate  regia,  quae 
honorabile  est  caput  totius  SyriaB.  »  Continuoadvo> 
cavit  suum  fldelem  notarium  ad  se,  et  ait : 

Hic  misit  Carbulan  Soldauo  Persix  epistotas;  et  ad 

apostolicum  Calipham, 

(9)  Scribe  ergo  cito  plures  chartas,  qus  in  Corosa- 

num  sintlegendac,  hoc  modo  :  «Caliphae  nostro  apo- 

stohco,  et  nostro  regi  domino  Soldano,  militi  for- 

tissimo,  atque  omnibus  prudentissimis  Corosani 

militibus,  salns  et  immonsus  honor.  Satis  sint  laeti 

et  gavisi  joeunda  concordia,  et  satisfaciant  ventri- 

bus,  voluntatem  impcrent,  et  sermocinent  per  uni- 


fortis,  et  bellorum  ingeniosus,  nullaque  gens  Chri- 
stianorum  nec  paganorum  ante  tuum  conspectum 
aliquam  virtutem  habere  potuit.Sed  fugiebant,  so- 
lummodo  audito  tuo  nomine,  quemadmodum  ove9 
ante  leonis  furorem  fugiunt.  Ideoque  obsecro  te, 
charissime  ac  dilectissime  flli,  ut  meis  acquiescas 
consiliis,  et  ne  unquam  in  tuo  hcesitet  animo,  aut 
in  tuo  inveniatur  consilio,  quod  bellum,  incipere 
velis  simul  cum  Christianorum  collegio.  «  Tune 
Curbalanmatema  audiensroonita,feroci  quandoque 
respondit  sermone :  «  Quid  est  hoc,  mater,  qnod 
mihi  rcfers  ?  Puto  namque  quod  insanis,  aut  furia 
es  plcna.  Enimvero  plus  soiummodo  habeo  mecum 
Aramiralios  quara  iidem  Christiani  sunt,  migores* 


versam  regionem  illam,  et  omnino  dent  sese  ad  D  sive  minores.  »  Responditque  ei  mater  ejus :  «  0 


petulantiam  luxuriaj,  utrum  roullos  fllios  patrare 
congaudeant,qui  contra  Christianos  bellare  fortiter 
prapvaleant,  et  libentcr  suscipiant  haec  tria  arma, 
quae  olim  abstulimus  a  Francorum  turma,  et  discant 
modo  quae  arma  adduxit  super  nosgens  Francigena, 
qualiter  sunt  optima  atque  perfccta.  Heu !  certare 
vo!uit  contra  nostra  arma,  quae  sunt  bis  aut  ter  sive 
quater  pui-gata  sicut  argcntum,  aut  aurum  purissi- 
mum.  Adhuc  quoqoe  sciant  smnes  quoniam  ego 
omncs  Francosinius  Antiochiam  habeo  incIuso8,et 


dulcissime  flli,  Christiani  nequcunt  vobiscum  bel- 
lare.  Hoc  enira  scio  satis  quod  ipsi  non  valent  pu- 
gnam  inferrc  vobiscum,  sed  eorum  Deus  pro  ipsis 
quotidie  pugnat,  eosque  die  noctnque  sua  prote- 
ctione  defendit,  et  vigilat  super  eos,  sicut  pastor  q%A 
vigilat  super  gregera  suum,  et  non  permittH  eos 
Iipdi  ipse,  nec  conturbari  ab  ulla  gente,  et  quioun- 
que  voluisset  eisobsistere,  idera  corum  Deus  statim 
conturbat  illos,  sicut  idem  ait  per  os  prophet»  Iht^ 
vid  iDissipa  gentes  quoe  nomen  tuum,  Domine,  non 


(9)  Robertus  mon.,  lib.  vi,  p.  57  et  seq. 


P.  TDDEBGDI  HIST.  DE  HIEttOSOL.  ITIN.  —  LIB.  IT. 


794 


invacaverunt  {PsaL  lxxvim,6).  Antequam  vero  prae-  (^  plus  quam  aliis  quotidie  ministrat  illis.Nam  Deus 


parati  sint  ad  bellum  incipiendum,eorum  Deus  op- 
timua  et  bellipotens,8imul  cum  suis  sanctis  omnes 
jam  habet  inimicos  devictos,  quanto  magis  faciet 
modo  circa  vos,  quia  ejus  vos  cstis  inimici,  ct  qui 
proBparatis  vos  eis  obsistere  tota  virtute?  Hoc  nam- 
que  in  veritate  scias,quoniam  Christiani  isti  Christi 
filii  VQ^ti  8unt,et  per  prophetarum  ora  filii  adoptio- 
nis  ac  promi8sionis,et  per  Apostolum,  hwredes  Dei, 
cohgeredes  auiem  Christi  (Rom.  viii,  17).  Quibus 
Ghrietus  hsreditates  eis  repromissas  jam  donavit, 
dicendo  :  »  A  solis  ortu  usque  ad  occasum,  vel  in 
oecidentem,  erunt  termini  vestri,  ita  quod  nemo 
audax  stabit  contra  vos.  »  Et  quis  potest  his  dictis 
contradicere,vel  obstare?  Certe  si  hoc  bcllum  con- 


illorum.Omnipotcnsest  ejus  nomen,qui  fecit  ccelum 
et  terram^et  fundavit  maria,et  universa  qusB  in  eis 
sunt;  cujus  sedes  in  cgbIo  est,  parata  in  aeternum, 
cujus  potestas  ubique  cst  metuenda.»  Dixltque  illi 
filius  :  «  Si  ita  eti  causa,cum  eis  pra^liari  non  desi- 
nam.»  Audiens  itaque  mater  ejus  quod  nuUo  modo 
acquiesceret  consiliis  suis,  vehementer  dolons  re- 
cessit  refrorsum  in  Aleph  civitate,  deferens  secum 
cuncta  spolia  qu(B  conducere  potuit. 

Tertia  vero  die  armavit  se  Curbalan,  et  maxima 
pars  Turcorum  cum  eo,  veneruntque  ad  civitatem- 
ex  illa  parte  in  qua  castrum  erat.Nostri  autem  pu- 
tantes  resistere,  nolentes  volcntesque  intraverunt 
civitatem ;  quibus  fuit  tam  mirabiliter  arcta  et  an- 


tra  illos  incceperis,  maximum  erit  tibi  damnum  et  w>.gusta  porta  quod  illic  fuerunt  multi  mortui  oppres- 

««  1  1i  *1*«  t  1*1*  1  *  ^^  *  1*  VI.  1**  \  t  t  *•« 


dedecuSy  et  multos  milites  tuos  perdideris,  et  uni- 
versa  spolia  quse  apud  te  habes  amiseris,et  in  nimia 
fuga  eveneris.  Tu  autem  in  hoc  bello  non  moricris 
modo,sed  omnia  habentia  in  hoc  perdideris  prajlio. 
Propterea  dico  tibi,non  morieris  modo,quia  eorum 
Deus  non  statim  judicat  ofTendentem  se  exscrta  ira, 
sed  quando  vult  eum  punit  manifesta  vindicta,  ti- 
meoque  ne  te  judicet  pcBnali  tristitia,  et  tibi  dico 
modo,  quia  in  hoc  anno  morieris.  »  Curbalan  au- 
tem  volde  dolens  in  intimis  visccribus,  maternis 
auditis  verbis  respondit :  «Mater  charissima,quaso, 
quis  tibi  dixit  ista  de  Christiana  gente,  quod  Dcus 
eorum  tantum  amct  eos,et  quod  ipse  pugnandi  vir- 
tutem  in  se  retinet  maximam,et  quod  illi  Christiani 
vincent  nos  in  Antiocheno  prselio,et  quod  ipsi  erunt 


sione  aliorum.  Interea  alii  pugnabant  extra  civita- 
tcm,alii  intus  in  quinta  feria  per  totam  diem  usque 
ad  vesperam.  In  sexta  fcria  similiter  priBliati  sunt 
per  totum  diem^occideruntqueexnoslriamultos.In 
illa  die  fuit  sauciatus  quidam  probatissimus  miles, 
videlicet  Arvcus  Tudebodus,  quem  detulerunt  socil 
ejus  usque  deorsum  in  civitatem;  ibiquefuitvivua< 
usque  in  Sabbato,et  inter  nonam  et  sextam  horam 
migravit  a  sa^culo,  vivens  in  Christo.  Cigus  corpua 
sepolivit  Petrus  quidam  sacerdos  frater  ejus  ante 
portam  occidentalem  beati  Petri  apostoli,  habene 
maximum  timorcm  sicut  caput  amittendi,et  omnes 
alii  qui  in  civitate  erant.Omnes  legenles  et  audien- 
tes  deprecamur,  ut  dcnt  eleemosynas  et  orationes, 
et  dicant  pro  anima  cjus^et  pro  omnium  defuncto- 


nostra  capturi  in  praBlio  isto  spolia,  et  nos  perse-  C  rum,qui  inllierosolymitana  viamortui  fuerunt.Alia 


quentur  immensa  victoria,et  quod  in  hoc  anno  ero 
moriturus  morte  subitanea?  »  Tunc  rcspondit  ei 
matir,  dicens  et  dolens  :  «  Fili,  plusquam  centum 
aQQorum  temporasunt,  quod  inventum  estin  vestra 
pagina^  et  in  omnium  gentilium  voluminibus,quo- 
niam  gens  Cbristiana  foret  super  nos  venicnda,  et 
no8  ubique  vincenda,  et  super  paganos  regnatura, 
et  nostra  gens  illis  ubique  erit  subdita.Sed  ignoro 
amodo  an  retro  erit  venienda.Et  ego  dolens  itaqua 
non  desivi  sequi  te  in  Aleph  civitate  pulcherrima, 
in  qua  speculando  atque  ingeniose  rimando,respcxi 
coelorum  a8tra,atque  ingeniando  sagaciter,ac  mente 
sedula  sorutando  coslorum  planeta8,ac  in  duodecim 
poloruoiL  signa,  sive  in    sortes  innumeras,  in  eis 


die  Guillelmus  de  Grentamasnil,et  Albericusfrater 
ojus,  Ivoque  de  Grentamasnil,  et  Guillelmus  de 
Bernonvilla,  Guido  Trosselus,  et  Guillelmus  filius 
Richardi,  ct  Lambertus  Pauper :  isti  omnes  timore 
perterriti  de  hesterno  bello,  quod  perduraverat  us- 
que  ad  vesperam,  nocte  latentor  dimiserunt  se  per 
murum,  et  fugientes  pede  coutra  mare,  ita  quod 
neque  in  manibus  nequein  pedibus  aliquid  reman- 
sit  nisi  solummodo  ossa  sua.Multique  alii  fugerunt 
cum  iIlis,quos  nominare  nescio.Venientes  igitur  ad 
naves,qude  erant  ad  portum  Sancti  Simeonis,  dixe- 
runt  nautis :  »  Quid  hic  miseri  statis.^Omnesenim 
mortui  sunt,  et  nos  mortem  pene  evasimus,  quia 
exercitus  Turcorum  undique  obsedit  nos  in  civi- 


reperi  quoniam  gens  Christiana  nos  ubique  foret  j)  tate.  »  At  illi  audientes  talia,  stabant  stupefacti  et 


vincenda.Ideo  timeo  valde  dolens,et  nimis  moostis- 
siina,ne  ex  te  injfelix  ego  remaneam  orbata.»Dixit- 
que  iUi  Curbalan  :  «  Mater  duicissima,  dic  mihi 
omnia,qu»  in  corde  meo  sunt  incredula.»  Qus  re- 
spoDdens,  ait :«  Hoc  libenter,  charissime,faciam,  si 
vero  Bcieroea  qu«  tibi  sunt  incognita.»Gui  ille  dixit: 
M  Non  sunt  ig^tur  Boamundus  et  Tancredus  Fran- 
corum  dii,  et  non  eos  liberabant  de  omnium  ini- 
micorum  persecutione?»  Responditque  ejus  ma- 
teriwFili  chari8sime,BoamundusetTancredus  mor- 
talea  suntySicut  alii  homiae8,Bed  Deus  illorum  dili- 
git  iUo8  pra  Qmmbufi  aliis,.  et  virtutem  prcfiliandi 


timore  perterriti,et  concurrerui.t  in  naves^et  mise- 
runt  sc  in  mare.  Deinde  supervenientibus  Turcis, 
quos  invcncrunt  occiderunt,  et  naves  qnm  in  alveo 
fiuminis  erant  remansffi,combusserunt  igne,et  ap- 
prehenderuntspolia  eorum.Nos  deniqne  qui  reman- 
simus,  nequivimus  ferro  pondus,  neque  arma  illo- 
rum  qui  erant  in  castrum,fecimusque  murum  inter 
nos  et  illos  qui  vigilabant  die  el  nocte.  Interdum 
tant^  oppressione  fuimus  oppressi,quatenus  equos 
etasinos  manducaremus.Alia  parte  fuimus  in  maxi- 
mo  teirore  Turoorum,  ita  quod  muiti  megorum 
nostroruni volebant fugere  noote^sicutaliifeoerunU 


795 


AD  QODEPRIDUM  APPEND.  H.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


796 


Quadam  vero  die  stantibus  nostris  majoribus  in  A  mi8it,quandiu  secum  quadraginta  milites  haberet; 


montanea  sursum  ante  ca9tellum,tristibus  ac  dolen- 
tibus,  nescientibus  quid  debuissent  facere,  venit 
quidam  sacerdos,  cui  nomen  Stephanus,  ad  eos,et 
dixit  eis  :  «  Scniores,  si  vobis  placet,  audite  rem 
aliquam  quam  ego  vidi.  Dum  in  hac  noctejacerem 
in  ecclesia  Sanctfe  MarinB  matris  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  apparuit  mihi  Salvator  mundi  cum  sua 
genitrice  Maria  et  beato  Petro  apostolorum  princi- 
pe,stelitque  ante  me  Dominus,  et  dixit  mihi  :  Stc- 
phane,apT»os(*'s  mc?  »  Cui  ego  respondi  :  «  Te  cgo 
alio  moclo  non  agnosco,  nisi  quia  crucem  in  capite 
tuo  cerno,  sicut  Salvatori  nostro.  »  Dominusque 
dixit  mihi  :  «  Ego  sum.  »  Tunc  statim  cecidi  ad 
pedes  ejus  lacrymando,roganshumiliterutsubveni- 


quod  non  solum  ex  illa  civltate  sed  etiam  ab  Hie- 
rosolymitano  itinere  non  esset  reversurus.  Unde 
nimis  exsultavit  omnis  Christianus  excrcitus.  Erat 
autem  ibi  quidam  peregrinus  de  exercitu  nostro, 
Potrus  Bartholom(eus  nomine,cui  apparuit  sanctus 
Andreas  apostolus,antequam  civitatemintraremus, 
dicens  :  «  Quid  agis,bone  vir?  »  Cui  ille  respondit : 
«  Tu  quis  es?  »  Dixit  ei  apostolus.  «  Ego  sum  An- 
dreas  apostolus.  Noscas,  fili,quia  dum  villam  in- 
traveris,  vade  ad  ecclesiam  beati  Petri  apostoli, 
ibique  invenies  lanceam  Salvatoris  nostri  Jesu 
Christi,ex  qua  dum  in  crucis  penderet  patibulo  vul- 
neralus  fuit.  »  Haec  omnla  dicente  apostolo,  conti- 
nuo  recessit.lpse  autem  timcns  rcvelare  consilium 


ret  nobis  in  oppressione  illius  exsecrata;  gentis  qure  p  apostoli,  noluit  indicare  nostris  hominibus,  scilicet 


tencbat  nos  inclusos  in  civitate.Hesponditque  mihi 
Dominus  :  «  Bene  adjuvi  vo8,et  bene  adjuvabo.Ego 
vero  permisi  vos  habere  Nicajam  civitatem,et  omnia 
devincens  bella,  ego  conduxi  vos  usque  huc,  con- 
dolui  vestrflB  miseris  quam  passi  fuistis  in  Antio- 
chis  obsidione.  Et  modo  in  opportuno  auxilio  ad 
maximum  succursum  misi  vos  sanos  ct  incolumes 
intra  civitatem.  Sed  multum  praram  rem  facientes 
multi  Cbri8tiani,co  quod  jacent  cum  paganis  mulie- 
ribus,  unde  immensus  fetor  ascendit  in  ccelum.  » 
Tunc  alma  virgo  Maria  et  beatus  Petrus  apostolus 
ceciderunt  ante  pedes  ejus,  rogantes  et  deprecantes, 
ut  suum  in  hac  angustia  manentem  adjuvet  popu- 
lum,  dicentes  :  «  Domine,per  multa  tcmpora  tenuit 
paganorum  gens  Ecclesias  nostras,in  quibus  multa 


peregrinis.  Estimabat  autem  se  visum  videre.  Alia 
quoque  vice  apparuit  sanctus  Andreas,  dicens  ei  : 
«  Quare  non  dixisti  peregrinis  quod  tibipraeccpi?» 
Et  dixit  ad  eum  :  «  Domine,  quis  hoc  crcdiderit?» 
In  illa  vero  hora  accopit  eum  sanctus  Andreas,  et 
portavit  eum  in  civitate  usque  ad  locum,ubi  lancea 
erat  recondita  in  terra.  Eo  vidente,  abstraxit  san- 
ctus  Andreas  apostolus  lanceam  de  terra,  et  misit 
in  manibus^dicens  :  t  Haec  est  lancea  Domini  nostri 
Jesu  Christi,quam  misi  hic,  et  frater  meus  aposto- 
lus  Petrus.  »  Eo  vidente,  misit  eam  ibidem,et  dixit 
Petro  postea  :  «  Rcvertere  ad  exercitum.  »  Cui  ille 
respondit  :  «  Oomine,  quomodo  possum  ire?  Jam 
Turci  8unt  super  muros  civitatis,  qui  postquam 
audierint  me,  illico  occident  me.  »  Cui  respondit 


et  inefTabilia  mala  faciebant.  Modo  vero  Christiani  C  apostolus  :  «  Vade,  ne  timeas.  »  Tunc  Petrus  exire 


expulsis  inimicis,  tui  angeli  Isetantur  in  coclis.»  Et 
iterum  dixit  mihi  Dominus  :  «  Stephane,  vade,  et 
dic  populo  meo  ut  revertatur  ad  me,et  ego  revertar 
ad  illum  :  et  infra  quinque  dics  mittam  ci  magnum 
adjutorium,et  quotidie  dccaniei fCongregati suntyeic, 
cum  versu.Et  acdpiant  pGcnitentia8,et  nudis  pedi- 
bus  faciant  procesBionesperecclesias,etpauperibu8 
dent  eleemosyna8,et  faciant  missas  presbyteris  ce- 
lebrare,  et  sint  communicati  corpore  et  sanguine 
Christi.Et  sic  incipiant  bellum,  et  ego  mittam  cis 
adjutorium  beatum  Georgium,  et  Theodorum,  et 
Dcmetrium,  et  peregrinos  qui  ista  via  mortui  fue- 
runt  Hierosolymitana.  »  Ista  mihi  dixit  Dominus. 
Et  omnes  seniores,8i  hoc  non  creditis  verum  esse, 


coepit  de  civitate  videntibus  cunctisTurcis,nihiIque 
ei  dixerunt.  Turci  namque,  qui  erant  in  castello 
seorsum,  tam  mirabilitcr  coangustabant  nostros 
quod  quadam  dic  incluserunt  tres  milites  ex  nostris 
in  quadam  turre  quae  erat  ante  eorum  castrum. 
Exierunt  namque  gentiles,  et  Irruerunt  super  illos 
tam  acriter  quod  illi  nequibant  sufTerre  virtutem 
eorum.Duo  vero  ex  eis  exierunt  de  turri  vulnerati, 
et  tertius  viriliter  per  totam  diem  defendebat  se  de 
Turcorum  invasione  ita  prudenti8sime,quod  in  illa 
die  Turcos  straverit  super  aditum  muri  cum  cssa 
hasta.  Tres  hastas  detruncaverunt  illi  die  illa  in 
manibus  suis.  Erat  aulem  nomen  ejus  Hugo  lo 
Forsennet,  de    exercitu   GofTredi    de    Monte-sca- 


sinite  me  modo  in  majorem  turrim  scaodere,  mit-  q  bioso. 


tamque  me  deorsum;  si  fuero  salvus  et  incolumis, 
credatis  hoc  esse  verum.Si  autem  ullam  Iiesionem 
fuero  passus,  decollate  me,  et  in  ignem  projicite. 
Tunc  Podiensis  episcopus  jussit  afferri  Evangelia  et 
crucem,et  fecit  jurare  illud  csseverum.Posteacon- 
siliati  sunt  omncs  nostri  majores  in  illa  hora,  ut 
jurassent  quod  nullus  iilorum  fugeret  de  civitate, 
quandiu  vivi  fuis8ent,neque  per  mortem,ncquo  por 
vitam.  Primus  dicitur  jurasse  Boamundus,  deinde 
comes  Sancti  ^gidii,et  Robertus  Northmannus,  et 
dux  Godefridus,  et  Robertus  comes  Flandris,  et 
alii  seniores.  Tancredus  juravit  tali  modo,  ac  pro- 


Hic  jussit  Roamundu^  igne  civitatem  accendere, 
Videntes  autem  Boamundus  ct  Tancredus,  quod 
nullatenus  potuissent  conducere  gentem  sursum  in 
montanea  ante  castrum  ad  bellum,sed  erant  inclusi 
in  domibus,  timentes  alii  fame,  alii  timore  Turco- 
rum,nimis  irati  fuerunt.  Jussit  itaque  Boamundus 
confestim  mittere  ignem  in  civitatem,  in  illa  parte 
in  qua  erat  Cassiani  Ammiralii  palatium.  Videntes 
verc  illi  qui  erant  in  civitate  ignem  ardere,  et  in- 
tantum  surgere,  dimiserunt  domos,  et  simul  cum 
spoliis  fugiebant  in  montaneam,  alii  ante  castrum, 
alii  ante  portam  comitis  Sancti  yfigidii,  alii  ante 


T97 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  —  LTB.  IV. 


798 


portam  ducis  Godefridi,  et  sic  unusquisque  ad  suam 
gentem.  Tunc  Boamundus  contristatus  est  valde, 
timens  quod  ecclesia  Sancti  Petri,et  ecclesia  sanctae 
Mariae  arderent,  quia  ignis  perduravit  a  tertia  usque 
ad  mediam  noctem.  Tamen  fuerunt  crematae  tam 
ecelesiae  quam  domus,  duo  millia.  Veniente  autem 
media  nocte,  cessavit  ventus  et  cecidit  ignis.  /taque 
Turci  habitantes  in  castello,  intra  civitatem  bella- 
bant  nobiscum  die  ac  nocte,  quod  nihil  aliud  disse- 
parabat  nos  nisi  arma.  Aliquando  exiebant  cum 
aliis  quatuor  Ammiralii  qui  erant  omnes  cooperti 
auro,  et  equi  eorum  similiter  usque  ad  juncturam 
genuum.  Qui  Ammiralii  conducebanteos.  Vidj^ntes 
hoc  nostri,  quod  non  potuissent  diu  pati,  quoniam 
qui  habebat  panem  non  licebat  manducare,  et  qui 
habebat  aquam  non  licebatbibere.  Tunc  nostrifece- 
runt  murum  inter  nos  et  montaneam,  et  aedificave- 
runt  quasi  castellum  ctmachinas,utsecuri  fuissent. 
Alia  vero  pars  Turcorum  hospitata  fuit  circa  civi- 
tatem  in  una  valle  cx  alia  parte.  Nocte  quoque  ve- 
niente  venit  ignis  de  caelo,  qui  apparuit ab  occidente, 
et  cecidit  intra  Turcorum  exercitus.  Unde  multum 
mirati  sunt  Turci  et  nostri.  Mane  autem  facto  tre- 
mefacti  Turci  fuerunt,  et  fugiebant  huc  et  illuc 
propter  ignis  timorem.  Tamen  obsederunt  nos  ita 
circacivitatem  quod  nullus  nostrorum  audebatexire 
civitatem  aut  intrare,  nisi  nocte  furtim.  Ita  vero 
eramus  oppressi,  et  ab  illis  paganis  ita  obsessi,  et 
sanctae  Christianitatis  inimicis,  qui  fuerunt  numero 
trecenti  sexaginta  quinque  millia,  excepto  Ammi- 
ralio  Hierosolymitano,  qui  fuit  cum  eis  cum  sua 
gente.  Rex  quoque  venit  similiter  de  Aleph  civitate 
Isti  vero  profani  inimici  Dei  ita  tenebant  nos  inclu- 
808  in  civitatem  Antiochiae,  quod  multi  mortui  fue- 
runt  fame,  quoniam  parvus  panis  vendebatur  uno 
bysantio  aureo.  De  vino  non  loquar,  ut  quem  gras- 
sem,  id  est  non  vinum.  Unam  gallinam  xv  solidos, 
nnum  ovum  duobus  solidis,  unam  nucem  uno  dena- 
rio,  tres  favas  vel  quatuor  unum  denarium,  parvam 
capream  lx  solidos  et  ix  denarios,  et  linguam  unius 
cameli,  quae  est  parva,  iv  solid.  Carnem  equorum 
et  asinorum  manducabant  et  vendebant.  Folia  fici, 
vitis,  et  arborum,  coquebant  in  aqua,  et  manduca- 
bant,  Alii  coria  equorum  et  asinorum,  et  camelo- 
rum  et  boum,  sive  bufalorum,  sicca  sex  annos  vel 
quinque  mittebant  in  aqua  duabus  noctibus  et  uno 
die  obtemperare,  postea  decoquebant  et  mandu- 
cabant.  Istas  anxietates  et  multas  angustias,  quas 
nominare  nequeo,  passi  fuimus  pro  Christi  nomine, 
et  pro  sancti  sepulcri  via  liberanda.  Tales  ergo  tri- 
bulationes,  et  fames  atque  timores,  passi  sunt  servi 
Dei  per  viginti  sex  dies. 

Hic  recessit  comes  Stephanus  cnm  suo  exercitu, 
Imprudens  itaque  Stephanus  Garnotensis  comes, 
qui  erat  caput  nostrum,  quem  omnes  majores  nostri 
elegerant,  ut  esset  nostrorum  ductor,  maxima  se 
fingens  deprimi  infirmitate,  priusquam  Antiochia 
foret  capta.  turpiter  recessit  in  aliud  castrum,  quod 
vocatur  Alejcandreta.  Nos  itaque  quotidie  prasstola- 


A  bamur  adventum  ejus,  quatenus  subveniret  nobis 
in  adjutorio,  qui  eramus  inctusi  in  civitatem  saluti- 
fero  carentes  auxilio.  At  ille  postquam  audivit  gen- 
tem  Turcorum  circumcingentem  atque  obsidcntem 
nos  in  civitatcm,  ascendit  supcr  proximam  mon- 
taneam  quae  imminebatomnes  montes  qui  erantin 
circuitu  ejus,  quaestabat  propeAntiochiam.Videns- 
que  innumcrabilia  tcntoria,  vehementer  perterritus 
recessit.  Hoc  itaquc  nimio  correptus  timore,  repen- 
te  cum  suo  exercitu  turpiter  fugivit  cummagnafe- 
stinatione.  Veniensque  ad  suum  castrum,  exspo- 
liavil  eum,  et  celeri  cursu  retro  imprudenter  iter 
rovertitur. 

Hic  recessit  Alexius  imperator  timore  Turcorum,  et 
Guido  planxit  plango  magno  Bcamundum  fratrem 

B     ^•^*"^'' 

Postquam  venit  obviam  imperatori  ad  Phile- 
miam,  accessit  ad  eum  secrete,  etseorsum  vocavit 
eum,  dicens  :  «  Scias  revera  quoniam  Antiochia 
capta  est,  et  castrum  minime  adhuc  captum  est, 
nostrique  in  gravi  oppressionne  obsessi  sunt,  et  ut 
puto  a  manibus  Turcorum  jam  interfecti  sunt.  Re- 
vertere  ergo  retro  quam  citius  poles,  ut  et  ipsi  non 
inveniant  te,  et  gentcm  quam  ducis.  »  Tunc  impe- 
ratortimore  perterritusclam  vocavit  Guidonemfra- 
trem  Boamundi,  omnesque  alios,  et  dixit  eis;  «  Se- 
niores,  quid  facturi  erimus?  Ecce  omncs  nostridi- 
stricta  obsessione  impediti  sunt,  et  forsitan  in  hac 
hora  omnes  a  Turcorum  manibus  occisi  sunt  aut 
in  captivitate  ducti,  sicut  iste  infelix  comea  impru- 
denter  fugiens  narrat.  Si  vero   vultis,    revertamur 

C  retro  celeri  cursu,  ut  ct  noe  non  moriamur  repen- 
lina  morte,  quemadmodum  et  illi  mortui  sunt.  » 
Cumque  Guido  bonestissimus  miles  hasc  talia  au- 
disset  fallacia,  statimcum  aliisomnibusccepit  plo- 
rarc,  ct  ulularevehementissimo  planctu,et  unavoce 
dicebant ;  «  0  Deus  verus,  trinus,  et  unus,  quam- 
obrem  haec  fieri  permisisti?  Cur  populum  sequen- 
tem  te  in  manibusinimicorum  incidere  permisisti? 
et  viam  tui  itineris,  tuique  sancti  scpulcri  liberan- 
tem  tam  cito  mori  concessisti  ?  Profecto,  si  hocve- 
rum  est,  quod  nos  ab  istis  nequissimis  audivimus, 
nobis  referentibus,  nos  etalii  Christianiderelinque- 
mus,  te,  necteampIiusrememorabimus,et  unusex 
nobis  non  audebitulterius  nomentuum  invocare.  » 
Et  fuit  hic  sermo  moestissimus  valde  in  tota  militia, 

£)  ita  quod  nullus  nostrorum  audebat,  neque  archi- 
episcopus,  neque  episcopus,  neque  abbas,  neque 
presbyter,  neque  clericus,  neque  quisque  laicus 
Christi  invocare  nomen  per  plures  dies.  Nemo  po- 
terat  consolari  Quidonem  plorantem,  et  plaudentem 
manibus,  suosque  frangentem  digitos,  et  dicentem 
«  Heu  me  !  Boamunde,  honoret  decus  totius  mun- 
di,  quem  universus  orbis  timcbat,  atque  amabat. 
Heu  me  tristem !  non  merui  dolens  tuam  videre 
honcstissiman  speciem,  qui  nullam  magis  rem  vi- 
dere  desiderabam.  Quis  mihi  det  ut  ego  moriarpro 
te,  dulcissimeamice  etdomine?Curexuteromatri8 
cxiens  meae,  non  statim  mortuus  fui  ?  Gur  ad  hanc 


799 


AD  GODG^PRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  mUjQ  SAGRO. 


lugubrom  diem  perveni?  Cur   non   necatus  fui  in  A  tcrra  Dci  et  Ghristianorum,   quam  beatua  Peirua 


mare  ?  Cur  ex  equo  non  cecidi  fraclo  collo,  rcci- 
piens  repentinum  interitum?  Utinam  tecum  rece- 
pissem  fclix  martyrium,  et  ccrnerem  te  recepisse 
gloriosissimum  finem !  »  Cumque  omnes  occurris- 
sent  ad  eum,  ct  consolarentur  eum,  ut  jam  finem 
daret  planctui,  roversus  cst  in  se,  et  dixit  :  o  Forsi- 
tan  crcdilis  huic  seniicanoimprudenti  militi?  Nun- 
qnam  vere  audivi  dc  militia  aliqua  loqui,  quam  is- 
dem  fecissct.  Sed  turpiterct  inhoncste  recedit,  sic- 
ut  nequissimusetinfelix,  etquidquid  misernuntiat, 
sclatis  pcrniiinia  falsum  esse.  »  Interea  jussit  im- 
perator  suib  hominibus,  diccns  :  «  Ile,  etconducite 
omnes  homines  istius  terrae  in  Burgariam,  et  explo- 
rate,  et  dcvastate  universa  loca,    ne  cum   venerint 


apostolus  jamdudum  praedicavit,  et  ad  Cbrisii  cul- 
turam  revocavit,  et  inde  primus  episcopus  electua 
fuit.  Quod  si  feceritis,  permittunt  vobiscura  dedu- 
<;ere  omnia  vostra,  scilieet  equos,  et  mulos,  etasi- 
nos,  et  camelos,  ovee  quoqueet  boves,  et  omniaalia 
ornamenta.  »  Tunc  Curlaban  princeps  militia)  Soi- 
dani  Persiae,  cum  omaibus  Amiraliis,  pleni  tumidft 
superbia,  feroci  responderuntscrmone  ;  «  Quoniam 
quippe  Deum  vestrum  et  vcstram  Christianita^cm 
nec  optamus,  nec  volumus,  vosque  cum  illisomDiDQ 
respuentes,  huc  usque  jam  vcnimus,  eo  quod  valde 
miramur  quamobpem  majores  et  scniores,  sive  mi- 
nores  vestri,  quam  vos  mcmoratis  terram,  quam 
abstulirausprope  niH.vimavirtute  cfTeminatis  genti- 


Turci  aliquid  possint  hic  rcporirc.  »  Volentes  nolen-  n  bus,  et  illi  dicant   esse  euam.    Vultis   ergo    scire, 
tesque  nostri  reversi  sunt   retrorsum,   dolentcs  et      quidvobisdicemus?Revertimini  quantocius,etdicit6 


mocrentes  amarissimc  usquc  ad  mortem.  Fuerunt- 
que  mortui  raulti  ex  peregrinis,  qui  erant  langucn- 
tes  in  nimia  segritudine.  Quique  fortiter  non  prae- 
valebant  militiara  sequi,  remanebant  morientes  in 
via,  et  omnes  alii  reversi  sunt  Constantinopolira. 

Qomodo  fuit   lancea   Domini  Jesu    Christi   inventa 

primum, 

Igitur  nofl  infra  civitaicra  detcnti,   venit    Petrus 

Bartholoraaeus  ad  coraitera  Sancti  ^gidii,   et  dixit 

ei  ut  pergeret  ad  ecclesiara  Saneti   Petri,    ubi  erat 

lanoea  reeondita.  Ille  audiens  hxc,  cura  raagnalae- 

titia  venit  ad  ecclesiara.  Et  ille  Petrus   ostendit  ei 

locum  ante  januas  chori  in  dextera  parte.  Et  fode- 

runt  ibi  tredocimhorainesderaane  usquead  vcspc^ 


vestris  senioribus,  quia  si  per  omnia  efficiuntur 
Turci,  et  Deum  vcstrum,  quem  vos  inclini  colitis, 
abnegare  voluerint,  nos  illis  hanc  et  satis  plus  da- 
bimi  s  terrara,  et  civitates,  et  castclla,  et  uxores,et 
maxiraas  haereditates;  adhuc  autem  quod  nemo  ve- 
strorura  reraenebit  pedes,  sed  erunt  omnes  milites. 
sicut  et  nos  sumus>  et  habebimus  eoa  semper  in 
magna  amicitia,  Sin  autem,  sciant  se  per  omnia 
capitalem  subire  scntentiam,  aut  deduci  in  vincnlis 
Corosanum  in  captivitatc  perpetua,  ct  servicnt  no- 
bis  nostrisque  infantibus  per  serapiterna  tem- 
pora.  » 

Incipit  bellnm, 
Nuntiiitaquenostri  frequenter  reverstsuntadFraii- 


ram.  Factaauteranimisprofundafovea,  ipsc  Pctrus  C  cosChristianos,referGntesha3Comnia,etqueraadmo- 

dum  respondit  cis  gens  h(BC  crudelissima.  Interea 
exercitus  noster  in  utraquo  tremcfactus  parte  igno- 
rabat  quid  facere  debuisset.  In  una  unim  coang^ista- 
bat  cos  cruciabilis  fames,in  altera  consti^ingebat  eos 
Turcorum  timor.  Tamen  feccrunt,  sicut  mandavit 
eis  Dominus  Jesus  Christus  per  sacerdotem  Stepha- 
num,  triduana  jejunia,  et  de  peccatis  suntconfessi. 
et  processiones  fecerunt  de  una  ecclesia  in  aliam, 
atque  absoluti,  et  ndelitercorporcetsanguineChri- 
sti  oommunicati  sunt,  et  dederunt  eleemosynam 
pauperibus,  etfecerunt  cantare  missas.  Deinde  fcee* 
runt  sex  acies  intra  civitatem.  In  prima.  fuU  Hugo 
Magnus  cum  Francigenis,  et  Flandrensi  comiteRot- 
berto  ;  in  secunda  quippe,  dux  Godefridus  cum  suo 


Invenit  lanoeara  Jesu  Christi,  sicut  bcatus  ei  An- 
dreas  indicaverat,  quarto  dccirao  die  intrante  Junio. 
Et  acceperunt  illara  cura  raagno  gaudio,  Te  Deum 
laudamus  psQllenieSy  detulerunt  laudantcs  ad  altare ; 
unde  raaximalfietitia  in  totaurbe  fuit.  Haeeaudicns 
exercitus  Francornm,  cura  raagno  gaudio  ad  eccle- 
siara  Sancli  Petri  venerunt,  videre  lanceara :  ct  sirai- 
liter  Grfflci,  et  Herraenii,  et  Suriani,  cantantes/TT/r/e 

eleison^  et  dicentos  ;  Kalo  Franci Chri- 

sto  :  hoo  cst,  boai  sunt  Franci,  qui  habent  lanceara 
Christi. 

Uic  miserunl  Christiani  nuntios  ad  Curhalan, 
Postea  facerunt  omnes  consilium,  quomodo  bel- 
ium  inciperent  cum  Turcis.  Scd  primitus  laudave- 


ruut  omnes,  quod  misisscnt  Curbalan,  et  aliis  ini-  ]).exereitu;  intertia,fuit  RothertusNorthmannuscum 


micis  Dei  Turcis,  qui  diccret  eis :  «Q.uare  introistis 
in  terram  Christianorum  ?  »  Et  miserunt  Petrum 
Eremitam,et  Arluinum  drogamundura,  diccntes  eis, 
et  interrogantes  eos  :  «  Gur  audaotcr  et  supcrbis- 
sirae  iutravero  in  Christianorum  terram.  »  Qui  ve- 
nientes  dixerunt  ad  eos:  «  Sciatisquod  multurarai- 
ranlur  nostri,  quare  huc  vcnistis.  Sed  forsitan  huc 
venistis,  quia  vultis  effiei  Christianiy  et  ut  credatis 
in  unura  verura  Deura  natum  ex  virgine  Maria, 
qucm  nos  credimus.  Si  vero  proptcr  hoc  rainirae 
huc  venislis,  rogant  vos  huraiiitcr  oranes  majorcs 
postri  sive  juniocras,  quod   velociter  recedatis  d« 


suis  hominibus  ;  in  quarta,  fuit  Ademarus  Podien- 
sis  episcopus,  portans  secum  lanceara  Salvatoris  no- 
stri  Jesu  Christi  cum  sua  gente,  et  cmn  cxercitu 
Rairaundi  coraitis  Sancti  ^Egidii,  qui  reraansitsur* 
sura  ad  castellura  custodiendura  in  raontaneam,  pro 
timorc  Turcorum,  ne  descenderont  in  oivitatem :  in 
quinta,  fuit  Tancredus  marchisi  filiu?,  et  Gastos  de 
Bearn  cum  sua  gente,  et  cum  gcnte  Pictaviensis  co- 
mitis  ;  in  sexta,  tuit  Boamundus  cum  suoexercitu. 
Episcopi  quoquc  nostri,  et  presbyteri,  et  clerici^  et 
monachi  sacris  vestibus  induti,  cum  illis  de  civitata 
cxierunt^  in  manibus  suis  cruees  defefentcf,  orantes 


W3n 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  —  IJB.  IV. 


m 


ei  deprecantes  Ebratnom,  ut  illos  salvos  faceret,et  A 
illos  custodiret,  ct  eripcret  ab  omni  periculo,  et  ab 
omiiTmalo.Alii  stabantsuper  murum  civitatisporla?, 
tcncntcs  sacras  cruces  in  manrbua  suiSjSignando  et 
beuedicendo  illos.  Illi  itaque  ordinaii,  atque  signo 
crucis  protecti,  sic  cmperunt  exire  extra  civitatem, 
per  portam  quai  est  ante  Machomariam.  Postquam 
CurbalanviditFrancorum  acies  tam  pulchre  ordina- 
tas  exisse  unam  post  aliam,  dixit :  «  Sinite  modo 
otnnes  exire,  ut  mefius  capiamus  capila  corum.  » 
Impriniis  exicrunt  pedones  Hugonis  Magni,  et  co- 
mitis  Flandrensis  Rotberti,  ac  deinde  una  quaequie 
pars  per  suum  ordinera.Postquam  fuerunt  foras de 
ci\itate,  vidit  Curbalan  insigncra  Francorum  gen- 
tem,  ac  valde  timuit.  Mox  mandavil  suo  Amiralio, 
qui  omnia  habebat  in  suacustodiaad  tentoria,utsi  rt 
ille  videret  ignem  accensum  in  capitc  hostis,proti- 
nu8  preeconiare  fecisset  suumexercitum,et  redisset 
retro,  acicns  Turcos  amisisse  campum.  Continuo 
^urbalan  cojpit  paulatim  redirc  retrocontra  monta- 
neam,  nostrique  paulatim  persequebantur  eos.  De- 
•nique  divisi  sunt  Turci  ;una  pars  ivit  contra  mare, 
et  alii  steterunt  illic,  putantes  nostrosincludere  in- 
-ter  ilios.  Videntes  hoc  nostri,  fecerunt  soptimam 
^iem  ex  acieducis  Godefridi,  et  comitis  de  Nor- 
tbinanma,et  caput  iliius  fuit  comes  Rainaldus.Hanc 
tmiserunt  obviam  Tnrcis,  qui  veniebant  e  mare. 
Turci  autem  pra^liati  sunt  cum  illis,  et  sagittando 
muitos  occiderunt  exnostris.AIia;autem  turmee  no- 
strs  ordinaverunt  se  a  flumine  usque  ad  monta- 
neam  quod  distat  per  duo  milliaria. 

Hic  venerunt  S.  Georgius,    S,    Theodorus,  S.  Deme-  ^ 
tritis,  in  adjutorium  Christianis, 

CGcperunt  namque  turmae  Turcorum  ex  utraque 

parte  exire,  nostrosque  undique  circumcingebant, 

jaculando,  et  sagittando,  et  vulnerando.  Exierunt 

quoque  de  montaneis  innumcrabilcs  exercitus,  qui 

ducebant  equos  albos,  quorum  vexiUa  orania  alba 

erant.  Videntcs  itaquc  nostrihunc  exercitura,ign(»- 

rabmt  qui  essent,  donec  cognovcrunt  esse  adjuto- 

rium  Christi,  sicut  raandavit  illis   pcr  Stephanum 

sacerdokcra.Quorura  ductores  fuerunt  sanctus  Geor- 

gius,  et  beatus  Theodorus,  et  sanctus  Deraetrius. 

Hac  verba  credenda  sunt,  quia  plures  ex  nostris  vi- 

denmt  boc.  Illi  autcm  Turci,  qui  stabant  in  parte 

maris,  vfdentes  quod  non  potuissent  sufferre  am- 

plius,  miserunt  ignem  in   herbam,  ut  videntes  illi  ^ 

qui  erantad  tentoria  inciperent  fugara.  At  illi  co- 

gnoseentes  illud  signum,  arripuerunt  omniahono- 

rabilia  omamenta,et  spolia  et  fugerunt,Nostri  vero 

panlatrm  fnilitabant,ubi  maxinra  virtus  eorum  erat, 

'scilicct  ad  eorum  tentoria.Dux  Godefridu8,et  Fiai^- 

drensis  comes  Rotbertus,  et  Hugo  Magnus,  equita- 

bant  juxta  aquam,ubi  maxima  virtus  illorura  erat. 

Isti-priniitns  signo  crucis  muniti,nnanimiterinYase- 

mnt  illos.  ExcIamaveruntTurci  etaiii  pagani  diabo- 

licos  Bonos  in  extranea  lingnai  et  ceperunt  fugam. 

Nostriitaque  invocantesunumetvivum  Deum,equi- 

taverant  oontra  illos,  et  sic  in  nomine  Jesu  CSiristi 


ct  sancti  sepulcri  incoeperunt  bellura,  et  Deo  adju- 
vante  devicerunt  illos.Turci  naraque  treraefacli  ar- 
ripucrunt  fugara,nostrique  illos  perscuti  sunl  juxta 
eorura  tentoria,Magis  railitcs  Christi  araaveruntil- 
los  persequi  quara  ulla  spolia  acquirere.  Et  perse- 
cuti  sunt  eos  usque  ad  Pontera-Ferreum,ac  deinde 
usque  ad  Tancredi  castellura.  llli  vero  diniiserunt 
ibipapilioncssuos,aururaetargcntura,etornaraenta 
muita,  oves  et  bovcs,  equos  et  raulos,  et  asinos,  et 
camelos,  fruraentura,  vinura,  et  facinam,  et  alia 
raulta  quaj  nobis  necessaria  erant.Herraenii  etSu- 
riani,qui  habitabantinillis  partibus,audientesTup- 
cos  superatos  esse,  eucurreruntad  raontaneam  ob- 
viara  illis^et  quantodinvencruntexillis  occiderunt. 
Nostri  autcra  reversi  sunt  cura  raagno  gaudio,Iaudan» 
tesetbenedicentesDeura,qui  deditvictoriarapopulo 
suo.  Ararairalius  itaque,qui  castellura  custodiebat, 
vidcns  Curbalan  et  oranes  alios  paganos  fugientes 
e  carapo,  nirais  iratns  fuit,et  raaxiraura  timorem  in 
corde  suo  habuit.  Statira  cura  raagna  fcstinatione 
ccepit  pctcre  Francorura  vexilla.  Goraes  Sancti  iEgi- 
dii,  qui  in  montanea  antc  castellura  astabat,jussit 
ei  portare  vexillura.  llle  autem  accepit  illud  cum 
gaudio,  et  diligenter  raisit  illud  in  raajorera  tur- 
rira. 

Hic  rcililidit  se  Ammiralius  Boamundo,  qui  custodie^ 
diebat  castellum.  et  accepit  baptismum. 

Postea  petiit  vevillura  Boaraundi.qui  post  factum 

bellura  dedit  ei  vexillura,  Accepit  quoque  Arami- 

ralius  illud  cum  raaxirao  gaudio  et  Istitia,  et  con- 

cordatus  fuii  cura  Boaraundo,  quod  illi  pagani,  q\A 

Christiani  voluissent  fieri,  fuissent  cura  eo,qui  vo- 

luissent  ireCorosanura,  quod  ille  sanos  absque  ulla 

laesionc  abire  permisisset.Annuit  Boamundus  quid- 

quid  Amrairulius  postulavit,  et  misit  suos  homines 

continuo  in  casteilum.  Non  post  raultos  dies  bapti- 

zatus  fuit  Ararairaliuscura  illis  qui  Christura  rcco- 

gnoscere  voIuerunt.lIlos,qui  suas  noluerunt  dimit- 

tcre  Ieges,fecit  conducereBoamundus  usque  in  Sar- 

racenorura  terrara.  Hoc  fuit  bellura  factum  quarto 

Kal.  Jul   in  vigilia  Apostolorura  Pctri  et  Pauli,  re- 

gnante  Doraino  nostro  Jesu  Christo,  cui  est  honor 

et  gloria  in  sa;culorura  S2ecuIa,araen.Et  cum  essent 

omnes  inimici  Dei  devicti  (Dco  vero  et  summo  otque 

sancto  sepulcro  dignas  referimus  Iaudes)huc  et  il- 

luc  fugientes,  alii  semivivi,  alii  vulnerati,  in  valll- 

bus  et  neraoribus,  et  in  arvis  et   in  viis  cadebant 

mortui.    Quoniam   Graeci,    Hermenii,   et  Suriani, 

scientes  eos  devictos  fuisse  in  bello,  insidiabautur 

eos  in  arcta  loca,  vulnerando  et  occidendo.  Nostri 

autem  peregrini  reversi  sunt  in  civitatem,  gauden- 

tes  et  exultantescum  raaximo  atque  felici  triumpho 

de  inimicis  Dei  et  sanctae   Christianitatis.  Deinde 

congregati  omnes  nostri  seniores,  et  in  ecclesia  S. 

Petri  fecerant  consilium,  quemadmodum  hunc  feli- 

citer  valeant  regere  et  conduoere  populum,  usque 

dum  sancti  sepulcri  viam  incipere  potuissent,  pro 

quo  fldeliter  multa  passi  fuerunt  necessaria.Inven- 

tum  fait  igitor  in  oonsillo^quoniam  in  illo  iempore 


803 


AD  GODEPHIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


804 


nonpolerantinlroire  terram  Sarracenorura,eo  quod 
vaide  in  aestivo  tempore  arida  et  inaquosa  est.  Per 
hanc  vero  viam  non  audebant  transire,neque  Chri- 
sti  populum  ducere,  regere  et  conducere.  Tamen 
acceperunt  ad  Kal.  Novemb.  terminum,videlicet  ad 
Omnium  Sanctorum  solcmnilatem,  quod  in  illo  die 
essent  omnesundique  congregatiinAntiochia,etsic 
cum  maximogaudio  inciperent  viamsanetisepulcri. 
Omnes  namque  paritcr  laudaverunt  consilium  hoc, 
quod  et  honeslum  erat  ad  faciendum.Postea  senio- 
resnostriunusquisqueprofectusestintcrramsuam, 
videlicct  incivitatos  etin  castella,usque  dum  appro- 
pinquasset  ille  lerminus.Feceruntqueomnessenio- 
res  praeconari  uer  urbem  universam,ut  siquis  egens 
essct  illic,  qui  auro  vel  argento  aliquantulum  care- 
ret,  et  conventionem  cum  illis  recipere  voluisset, 
non  pigraretur  fideliter  remanere,  quia  ipsi  quod 
conventum  esset  libenti  animo  darent.  Erat  autem 
ibiquidammiles  dcexercituRaimundi  comitis  San- 
cti  ^E^idii,cui  nomen  Raimundus  Piletus  erat.  Ilic 
quoqucmiles  mullos  retinuitsecum  milites  et  clien- 
tes.Egressus  ergo  est  cum  eis  de  civitate,et  in  Sar- 
racenorum  terram  introivit,  videlicet  ultra  duas  ci- 
vilates  paganorum  :  et  pervenit  ad  quoddam  ca- 
strum,  cui  nomen  erat  Talemanite.  Quod  castrum 
illius  habitatores,  scilicet  Suriani,  reddiderunt  ei. 

Hic  superatur  Raimundus  Piletus. 

Cumque  morati  fuissent  ibi  pcr  octo  dics,nuntii 
venerunt  ad  eum,  dicentes  quoniam  illic  prope  erat 
castrum  Sarracenorum  plenum  genle  paganorum. 
Ad  hoc  vero  castrum  continuo  milites  Chrisli  per- 
rcxerunt,  et  undique  invaserunt.  Quod  continuo  ab 
illis  caplum  fuit,  Dei  adjutorio  et  sancti  sepulcri. 
Apprehenderunt  igitur  omnes  paganos  illos.  Qui 
Chrlstianitatem  recipercvolebant  et  sanctum  bapti- 
smum  desiderabant,  conservabant  vivos  ;  illos  qui 
Christianitatem  nequaquam  reciperevolebant,con- 
festim  capital<»m  eis  sententiam  praeparabant.  Re- 
versi  suntilaquenostri  cum  magno  gaudio  ad  prius 
castrum.  Tertia  vero  die  exierunt,  et  venerunt  ad 
quamdam  civitatem,  cui  nomen  Marra,  quae  illic 
erat  prope  illos.  In  qua  erant  multi  Turci  congre- 
gati,  Arabes,  et  Sarraceni,  et  alii  pagani  ab  Aleph 
civitate,  et  Damasco,  e(  ab  aliis  castris,  quse  circa 
illam  erant.  Exierunt  ergo  barbari  contra  illos  ad 
prselium,  nostrique  aestimantes  cura  illis  prsliari, 
statim  ipsi  fugere  cceperunt,  et  iterum  reversi,  per 
totum  diem  cum  nostris  praeliati  sunt  usque  ad  vc- 
speram.  Cumquenostrijam  propter  nimium  aestum 
ferre  tantam  sitim  nequivissent,quia  nullus  ibi  fons 
ad  illos  reficiendos  inveniri  poterat,  voluerunt  ad 
suum  castrum  redire  secure,sednonpotuerunt.Pro 
illorum  enim  peccatis  sive  olTcnsionibus,  Suriani 
et  gens  minuta  hinc  maximasiti,hinc  nimio  pavore 
perterritifStatim  coeperunt  fugicndo  ad  suumredire 


A  castrum.  Turci  autem  videntes  illos  recedere,illico 
caeperunt  illos  cum  maximo  tumultu  invadere.Nec 
mirum.Victoria  enim  illis  ministrabat  vires.Ibique 
cum  multis  aliis,qui  Deo  feliciter  animas  reddide- 
runt,  pro  cujus  amore  illic  congregali  fuerunt,qui- 
dam  optimus  milesArnaldusTudebodusintcrfectus 
fuit.  Peracto  itaque  bello,  reversi  sunt  nostri,  qui 
vivi  remanserunt,  in  suum  castrum  :ibique  morati 
sunt  per  aliquos  dies.  Alii  vero,  qui  in  Antiochia 
civilate  remanserant,  maximum  gaudium  et  laeti- 
tiam  habebant,  quia  hoc  contigisse  suis  ignora- 
bant. 

Hic  obiit  honx  memorix   Ademams  Podiensis  epi- 

scopus, 

D  Interea  Ademarus  Podiensis  episcopus,Pater  per 
omnia  venerandus,  ac  Deo  dignus,  gravi  invalitu- 
dine  praeventus  est,et  ex  Dei  voluntate  migravit  ab 
hoc  sseculo,  et  in  pace  requiescens  obdormifit  in 
Domino  in  Abrahai  videlicet  sinu,  et  Isaac,  et  Ja- 
cob,  et  in  sancti  Petria  Vinculis  solemnitaie.Cujus 
sanctissima  anima  exsultat  cum  angelis.  Unde  ma- 
xima  augustia  et  tribulatio,atque  immensus  dolor 
fuit  in  tota  militia,  quiaiileeratsustentatorpaupe- 
rum,  et  consilium  divitum,  ipseque  ordinabat  cle- 
ricos,  et  praedicabat  et  submonebat  milites,dicens: 
«  Quoniam  ex  vobis  nemo  salvus  (leri  potest,  nisi 
honorificet  pauperes  clericos:  vosque  non  potestis 
saivari  sine  iilis,  et  illi  sine  vobis  vivere  nequeunt. 
Oportet  ergo,  ut  ipsi  quotidianaorationeDeum  pro 

^  vestris  dehctis  deprecentur,  quem  vos  oiTenditisin 
multis,  quod  nunquam  fieri  debuerat.  Vobisque 
oportct  illos  regere  et  nutrire,  quia  illi  nesciunt 
perquirere,  neque  invenire,  sicut  vos  scitis.  Ego 
rogo  vos,ut  pro  Dei  amore  eos  diligatis^et  in  quan- 
tum  potestis  eos  sustineatis.  » 

Quomodo  capta  est  Atbara  civitas.     * 

Non  post  multum  vero  temporis  Raimundus  ve- 
nerabilis  comes  Sancti^Egidii  inSarracenorumter- 
ram  introivit,  et  pervenit  ad  quamdam  civitatem, 
quae  vocatur  Albara  ;  quam  invasit  una  cum  suo 
exercitu,  eamque  Dei  voluntate  apprehendit,  et  oc- 
cidit  omnes  Sarracenos,  scilicet  masculos  et  femi- 
nas,  majores  et  minores,  quos  ibi  reperire  poluit. 

n  Quam  postquam  suo  continuo  recepit  imperio,  ad 
Christi  revocavit  fidem  ;  coepitque  inquirere  eonsi- 
lium  suis  sapientissimis  viris,  ut  episcopum  in  hac 
civitate  devotissime  eligeret,  qui  illam  ad  Dei  cul- 
tum  fideliter  converteret,et  de  domo  diabolica  tem- 
plum  Deo  vivo  et  vcro,  ut  oraculo  puro  corde  san- 
ctorum  consecraret.  Postea  elegit  quemdam  cleri- 

'  cum,  quem  in  Antiochia  civitate  duxit  ad  conse- 
crandum,  qui  postea  tenebat  consilia  in  loco  Ade- 
mari  Podiensis  episoopi. 


80S 


P.  TDDEBODI  HIST.  DE  HIJRHOSOL.  ITIN.  —  LlB.  V. 


806 


IIVCIPIT  LIBER  QUINTUS. 


De  ilinerc  Hiernsalem,  A 

Anno  millesimo  nonagesimo  oclavo,  appropin- 
quante  termino,  videlicct  Omnium  Sanctorum  fe- 
siivitate,  regressi  sunt  nostri  seniores  in  civiiatem 
Antiochis,  excepto  Boamundo,  qui  erat  in  Roma- 
nis  purtibus  gravi  infirmitate  correptus.  Ideo  ad 
eumdem  terminum  venire  non  licuit.  Cum  vero  illud 
tcmpus  advenit  in  quo  militari  potuit,  continuo 
civitati  Antiochias,  in  qua  erant  aiii  congregati, 
cito  advenit.  Deinde  omnes  seniores  congregati  in- 
simul,  CGQperunt  inquirere  qualiter  sancti  sepulcri 
iter  valeant  peragere,  dicentes  :  «  quoniam  bonum 
et  optimum  tempus  est.  Quid  moramini  amplius?» 
Sed  Boamundus  quolidie  conventionem  quaQrebat, 
quam  omnes  aiii  seniores  habuerunt,  videlicet  in 
reddenda  civitate.  Magisque  querebatur  de  Rai-  |> 
mundo  Sancti  i£gidii  comite,  eo  quod  ad  nuUam 
conventionem  tencre  erga  Boamundum  se  volebat, 
quia  timebat  se  perjurare  contra  imperatorom.  Ta- 
men  saepe  fuerunt  ad  justum  judicium  faciendum 
unus  erga  alterum  in  Sancti  Petri  ecclesia  congre- 
gati,  Boamundus,  et  Raimundus  Sancti  y£gidii  et 
dux  Qodefridus,  et  Rotbertus  Noribmanuus,  et  aiii 
seniores  et  minores,  ut  eos  concordarent.  Boamun* 
dus  vero  recitabat  suam  conventionem  omnibus 
audicntibus,  et  comes  Sancti  i£gidii  suam.  Verba 
narrabat  et  jusjurandum  quod  imperatori  fecerat 
pro  Boamundi  consilio.  Episcopi  vero  et  dux  Go- 
defridus,  et  Flandrensis  comes  Rotbertus,  et  Rotber- 
tus  comes  Northmanniae,  et  Eustachius  comes,  et 
alii  seniores  divisi  sunt  ab  aliis,  et  intraveruut  in 
cathedram  S.  Petri.  Gathedra  erat,  ut  in  illa  ecclesia  C 
discernerent  inter  utrumque.  Sed  illi  timentes  ne 
sancti  sepulcri  via  remaneret,  noluerunt  apcrtc  ju- 
dicium  dicere.  Quod  cum  vidit  Raimundus  comes 
Sancti  iEgidii,  dixit:  «  Priusquam  via  sancti  se- 
pulcri  remaneat,  si  Boamundus  vobiscum  venire 
volueril,  quidquid  episcopi,  et  Godefredus,  et  Ro- 
tbertus  Norlhmannus,  et  Rotbertus  Flandrensis  co- 
mes,  et  alii  seniores  laudavcrint,  ego  libenti  animo 
perficiam,  salva  fidelitate  imperatoris. «  Quod  lauda- 
yit  Boamundus  et  annuit,  et  ita  promiserunt  ambo 
in  manibus  episcoporum,  videntibns  peregrinis 
sancti  sepulcri.  Deinde  accepit  Boamundus  cum  suis 
hominibus  consilium,  quomodo  muniret  castrum 
de  alta  montunea  de  bonis  armis  et  de  victu,  qui 
non  deficeret  longo  tempore.  Et  Raimundus  Sancti  n 
iEgidii  similiter  munivit  palatium  Gassiani  Ammi- 
ralii,  et  turrim  quae  est  super  portam  pontis,  qus 
est  ex  parte  portus  Sancti  Simeonis. 

De  situ  Antiochix, 
De  civitate  vero  pauca  loquenda  sunt.  Heec  quo- 
que  civitas  valde  est  magna,  et  pulchra,  et  honora- 
bilifl,  quia  infra  muros  ejus  sunt  quatuor  montanea 

mazime  et  n\m%  alt«.  In  altiori  quoque  est  castel- 


lum  SBdificatum,  nimis  forle  et  valde  allum.  Deor- 
sum  est  civitas  honorabilis  atque  conveniens,  omni 
busquc  ornata  honoribus,  quoniam  in  ea  sunt  pul- 
cherrimse  aqus  quae  exeunt  de  montaneis.  Milie  et 
ducenta}  ecciesiaQ  in  ea  sunt  sdificatte,  tercenta  et 
sexaginta  monasteria  in  se  habuit  monachorum. 
Sub  jugo  continct  patriarcha  centum  quinquaginta 
episcopos.  Glauditur  autem  duobus  muris  eivitas ; 
major  quoque  nimis  est  altus,  et  mirabiiiter  latus, 
magnisque  lapidibus  compositus,  in  quosuntordi, 
nats  quadringentae  quinquaginta  turres,  modisque 
omnibus  est  civitas  formosa.  Ab  oriente  clauditur 
quatuor  magnis  montaneis,  ab  occidente  secus  mu- 
ros  civitatis  fiuit  quoddam  fiumen  magnum  cui  no- 
men  est  Pharphar.  Et  ideo  quod  est  tam  bona  et 
tam  pulchra,  noluerunt  stulte  dimittere  regalem  ci- 
vitatem  Antiochiam,  quie  tanta;  auctoritatis  fuit, 
quod  eam  prius  septuaginta  et  quinque  reges  con- 
stituerunt  quorum  nomina  sunt  haec ;  Murgulandus, 
Eiirandons,  Lamulafres,  Rademons,  Elias,  Bruman- 
dus,  Margorias,  Pharaon,  Brumandus,  Brelion,  Lai- 
dus,  Rudandus,  JudasMachaba!us,NubIcs,  Samson, 
David  haereticus,  Salomon,  Pilatus,  llerodes,  Eli- 
dius,  Gaferius,  Rudandus,  Gaclerius,  Morplurius, 
Fortis  Gastrius,  Maraon,  Argolas,  Ordocius,  Fortis- 
Lamusteo,  Alapres  Amiralius,  Morabilis,Orgilandus, 
Morabilis,  Morlianus,  Organdus  impius  de  Sarama- 
nia,  Brajerandus,  Morus  Rex,  Fulcher,  Darandus, 
Ariandon,  Rex  Thanas,  Esconius,  Duras,  Dorman- 
dus,  Rex  Vision,  Sicharius,  Thobias,  Lintion,  Ma- 
lardus,  Deiramordus,  Mordandus,  Oralionus,  Bru<- 
mornel,  Apparandus,  Effrenion,  Noirandus,  Fortis- 
Bruas,  Gorgandus,  Udonus  impius,  Tomandus,  To- 
landus,  Delufres,  Troandus,  Gandelos  Rex,  Rambu- 
landus,  Gazami,  Mirmion,  Oringes,  Brulion,  Maxdo- 
lienes,  Bariandus,  Barilion,  Gazianus,  Bronurius, 
Antiochus  qui  dux  fuit  aliorum,  et  ab  eo  dicitur 
Antiochia.  Istam  civitatem  tenuerunt  peregrini  san- 
cti  sepulcri  obsessam,  sicuti  superius  audisti,  per 
octo  menses,  et  unum  diem.  Postea  intus  fuerunt 
reclusi  per  26  dies  a  Turcis,  et  ab  aliis  paganis.  Ta- 
men  adjutorio  Dei  et  sancti  sepulcri  illis  devictis, 
rcquieverunt  peregrini  cum  magno  gaudio  et  Istitia 
in  Antiochia  per  quinque  menses  et  dimidium. 
Civilas  Marra  ohsessa  est  a  Christianis. 
Postea  octavo  die  exeunte  Novembrio  mense  di- 
scessit  Raimundus  comes  sancti  ^Egidii  cum  suo 
exercitu  ab  Antiochia,  per  unam  veniens  civitatem 
qu®  vocatur  Lica,  et  per  aliam  quas  vocatur  Albara. 
Quarto  die  exeunte  Novembrio  pervenit  ad  civitatem 
quffi  vocatur  Marra,  in  qua  maxima  multitudo  Sar- 
racenorum  erat  congregata,  et  Turcorum,  et  Ara- 
bum,  et  plurimorum  paganorum.  Raimundus  ergo 
comes  cum  sua  gente  craatina  die  invasit  eam;  sed 
capere  non  potuiti  quia  non  vexierat  voluntas  Dei, 


807 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SiiCRO. 


eoB 


Non  poflt  multiim  vepo  temporis  Boamundus  cum  A  riani   pwBstet,  suamque  sanetam 


Euo  cxercitu  sccutusest  Raimundum,  ethospitatus 
fuit  clrca  civitatem  in  die  Dominica.  Sccunda  vero 
foria  tam  acriter  invaserunt  undique  civitatem,  quod 
fii  scalae  fuissent  erectaj  ad  murum  civitatis,  in  no- 
stra  potestate  esset  civitas,  ibique  percutiebant  se 
cominus  cum  lanceis  et  ensibus.  Scd  tam  magna 
fuit  virtus  paganorum,  quod  illi  nihil  illis  nocere 
potuerunt,  sed  multa  mala  ibi  pcrpessi  sunt.  Nam- 
que  cibus  deficiebat,  quoniam  non  erant  ausi  ali- 
cubi  ire  qussitum  ;  tanta  multitudo  paganorum  cir* 
cumcirca  habebatur. 

Sanctus  Avdrras  apparuU  Petro  Bartholomwo, 
Quod  prospicicns  bcatus   Andreas  qui  non  dor- 
rait,  scd  semper  supcr  anxiatos  Chrij^tianos  vigilat, 


exaltct,  ct  paganitatem  destruat.  Tunc  Golferius 
quidam  de  Turnbus  honestissimus  miles  primus 
ascendit  per  unam  scalam  in  murum,  qus  coniinuo 
fuit  fracta  multitudine  illorum.  Golferius  veco 
postquam  fuit  super  murum,  CGopit  eum  i)li8  pu- 
gnare  cum  lancea,  eos  occidendo.  Alii  vero  iovene^ 
runt  aliam  scalam,  et  festinanter  ad  nniriim  «le» 
xerunt,  et  ascenderunt  multi  milites  et  pedites,  taii- 
tique  ascenderunf,  quod  vix  illos  Gaptebat  munis. 
Sarraceni  igitur  tam  robuste  invaserunt  illoB  per 
murum  civitatis,  et  intus  per  terram  sagittando,  et 
cominus  spiculando  cum  suis  lanceis,  ita  quod 
multi  ex  nostris  timore  perterriti  demiserunt  se 
deorsuni  per  murum.  Illi  prudentissimi  viri,  qui  re* 


nuntiavit  Petro    Barlholomaio,    quatenus  si   Chri- p  manserunt  in  murum,  sufTercbantillorumpePseciu 


fltiani  pceniterent  de  malefactis  suis,  atque  unus 
BTga  alium  bonam  haberent  fidem,  quod  Dominus 
prfficepit,  dicens:  «  Diligite  fratres  vestros  tanquam 
vosmctipsos,  »  atque  redderent  illam  partom,  quam 
ipse  propriara  retinuit,  quando  mundum  ipsum, 
omnesque  creaturas,  quse  in  co  sunt,  creavit,  scili- 
cet  dccimam  omnium  rerum  quae  possidentur.  ipse 
daret  illis  civitatem  brevi  tempore,  atque  impleret 
omnem  suam  voluntatem.  Quam  pra;dictam  partem, 
videlicetdecimam,  jussit  dividi  in  quatuor  partibus, 
una  quarum  detur  episcopo,  altera  sacerdotibus, 
alia  ecclesiis,  alia  pauperibus.  Quod  postquam  fuit 
in  concilio  recitatum,  concesserunt  omnes.  Non 
post  multam  temporis  fecit  Raimundus  Sancti  ^Egi- 
dii  facere  quoddam  castrum  ligneum  forte,  et  valde 


tionem.  Alii,  qui  sub  castro  erant,  fodieiMint  deor* 
sum  muros  civitutis.  Videntes  autem  Sarraceni,  qtu 
stabant  super  murum  quod  nostri  fodiasent  muruni 
civilatis,  statim  timore  perterriti  inierunt  fugam  ia 
civitatcm.  Hoc  totum  factum  in  die  Sabbati^ad  ho^ 
ram  vesperi,  occidente  sole,  undecima  die  intrante 
mense  Decembri.  Boamunilus  igitur  fecit  per  in- 
terpretcm  loqui  Sarracenis  majoribus,  quod  ipiai 
cum  suis  mulicribus  et  infantibus  et  aliis  substan- 
tiis  misissent  se  in  uno  palatio,  quod  erat  suprt 
portam ;  ipseque  defendereteos  demortali  sententia. 
Intraverunt  autcm  omnes  nostri  in  civitatem,  et 
quidquid  boni  invenire  potuerunt  in  domibus  etia 
foveis,  hoc  unusqUisque  ad  suum  continebat  pro«- 
prium.  Facto  autem  die  crastino,  ubicunque  repa* 


altum.  Quod  castrum  ingeniatum  atquea^dificatum  C  riebant  quemquam  illorum  sive  masculum  sive  fe»- 


fuit  super  quatuor  rotas,  super  quod  stabant  plures 
milites,  et  Euvardus  venator  lituos  fortiter  sonando, 
«t  ante  illum  ventilabant  honorabilia  vexilla.  Quod 
nimis  erat  pulchrum  ad  videndum.  Subtus  vero 
castrum  erant  plus  quam  centum  niilites  armati, 
qui  deduxerunt  illud  prope  civilatis  murum  juxta 
quamdam  turrim.  Quod  cum  vidissetgens  pagana, 
statim  fecerunt  pjurima  instrumenta  cum  quibus 
jactabant  maximos  lapidcs  supcr  castrum,  ita  quod 
pene  nostros  milites  occiderent.  Vexillaquoque,  quae 
sursum  erant,  perforabant  cum  sagittis,  et  alii  la- 
pidibus,  et  alii  ruebant  Grsecos  ignes  supercastnim, 
eo  quod  putabant  illud  ardere.  Sed  pius  Deus  et  mi  - 
sericors  quod   arderet  noluit.  Crastina  vero  illud 


minam,  capitalem  eis  dabant  continuo  senteatiam. 
Nulius  quoque  angulus  civitatis  deerat,  in  quo  noa 
jaceret  Sarracenorum  cadaver,  vixque  poterat  ali» 
quis  ire  per  vias  civitatis,  nisi  calcando  super  Sar- 
racenorum  cadavera.  Boamundus  vero  illos,  qiioa 
jusserat  in  palatio  intrare,  apprehendit,  illisqua 
abstulit  omnia  qua;  habebant,  videlicet  aurum,  et 
argentum,  et  alia  ornamenta  qu«  illi  habebaat. 
Alios  fecit  occidere,  alios  fecit  conduci  ad  vendeo* 
dum  Antiochise.  Et  ita  multi  fuerunt  ex  noBtris, 
qui  in  civitate  venerunt,  quidquid  eis  erat  Deces- 
earium  ad  sumendum,  et  multi  qui  nihil  invenemnt 
ad  capiendum.  Postea  Aiit  tam  longa  mora  in  civi- 
tate,  quod  multi  fuerunt  districti  fame  ia  civitate. 


imminebat  omnes  muros  civitatis  et  turres.  Miiitcs  j)  ideo  quod  foras  non  audebant  exire  in  terram  Sar- 


nostri,  qui  erant  sursum  in  solario  superiori,  vide- 
licet  Guillelmus  de  Montepislerio,  et  alii  plures,  ja- 
etabant  immensos  lapides  super  Sarracenos,  qui 
vtabant  super  muros  civitatis  ;  ita  quoque  percu* 
tiebant  eos  super  clypeos,  quod  clypeus  et  paganus 
caderent  deorsum  in  ci^itate  mortui.  Et  mittebant 
in  hastis  vexilla,  et  sic  cum  ianceis  et  hamis  fer- 
reis  putabant  peregrini  ad  ae  trahere  illos.  Milites  et 
elientes  ita  magnanimiter  pugnabant,  presbyteri 
queque  et  clerici  aaoris  vestibus  induti,  orantes  ^ 
abtoorantes  Dominum  Jesum  Christum,  ut  tuum 
JiiiDdiat  {MifuhiBi,  et  {IhrisUaniB  nfllitibus  vielo» 


racenorum  longe,  prope  nequiverant  aliquid  inve- 
nire  ad  capiendum.  Nostri  quoque  pauperes  pere- 
grini  ccQperunt  scindere  corpora  paganorum,  ee 
quod  in  ventribus  eorum  inveniebant  reconditos  by- 
santios,  alii  quoque  districti  fame  cedebant  camee 
eorum  per  frusta,  et  coquebant  ad  manducandum. 
Hic  comedebant  cames  Tureorum  Chrittianu 
Postquam  vero  senioret  noetri  hoc  viderunt,  fe- 
cerunt  paganos  tradi  eatra  civitatem  ad  portas;  ft)i 
faciebant  quasi  montes  ex  ets,  et  poslea  faoiebatit 
eo8  ardere.  Beamundus  auten  uon  valeDe-eoneeiE^ 
dm  oam  Raimunde  >8MPeii  M^Ul^  vmmm  «fl 


80^ 


P.  TUDEBODI  HIST.  DE  HIEROSOL.  ITIN.  —  LIB.  V. 


810 


Antiochise.  Raimundus  quoque  Sancti  ^filgidii  non 
post  mullos  dies  misit  suos  legatos  Antiochiam  duci 
Godefrido,  etFlandrensi  comiti,  acRotberto  North- 
manniae,  et  Boamundo,  quod  ipse  venirent  ad  Ru- 
siam  civitatem,  loqui  cum  eo.  Veneruntque  illuc 
omnes  illi  8eniores,etconciliumfccerunt,  quomodo 
incipere  potuissent  viam  sancti  sepulcri,  pro  qua 
moti  sunt,  et  huc  usque  vencrunt.  Sed  non  potue- 
runt  Boamundum  concordare  cum  Raimundo  co- 
mitc,  nisi  redderet  ei  Antiochiam.  Sed  Raimundus 
facere  noluit,  pro  fiducia  quam  fecerat  Alexio  im- 
peratori.  Ideoque  dux  et  alii  comites  reversi  sunt 
AntiochisB.  Raimundus  quoque  Christi  athleta  re- 
versbs  est  ad  Marram  civilatem,  ubi  erant  peregrini 
sancti  sepulcri,  et  misit  suos  homines  Antiochiae, 
ut  ipsi  munirent  atque  custodirent  palaiium  Cas- 
siani  Amiralii,  quod  habebat  in  sua  potestate,  et 
turrem  qu«  est  super  portam  pontis  contra  Macho- 
mariam.  In  ista  civitate  quoque  fuit  mortuus  sa- 
picns  Oriensis  episcopus,  ibique  morati  sunt  pere- 
grini  per  unun  mensem  et  quatuor  dies.  Boa- 
mundus  cupiens  habere  civitatem  Antiochiae  sua 
virtnte,  omnes  homines  Raimundi  Sancti  ^Egidii 
sua  virtute  ejecit.  Quod  Raimundus  cum  audisset 
Christi  athleta,  parvipendit,  et  sicuti  servusDomini 
nostri  Jesu  Christi  incoepit  viam  sancti  sepulcri,  et 
exivit  nudis  pedibus  decivitatetertiodecimodiein- 
trante  Januario,  et  pervenit  ad  castrum  Capharda, 
quod  distat  per  octo  milliaria,  ibique  moratus  est 
per  tres  dies.  Illic  adjunxit  se  Rotbertus  North- 
mannis  cum  eo.  Rex  autem  Cajsarefle  multoties 
miserat  suos  milites  et  nuntios  Raimundo  Sancti 
yEgidii  ad  Marram  civitatem  etCapharda,  quod  cum 
eo  cupiebat  concordari,  et  suus  amicus  effici,  et  dc 
suo  censu  ei  dare  volebat  quantum  libet,  nimisque 
cupiebat  Christianos  diligere,  etfiduciam  eivolebat 
faccre,  quod  quantum  pertinebat  ad  suum  regnum 
securi  fuissent  sine  ullo  pavore,  et  promiltebat  se 
dare  mercatum  de  equis  et  corporalibus  alimentis. 
Exierunt  autem  peregrini,  et  venerunt  hospitari  su- 
pra  flumen,quod  diciturPharpharjuxtaCaesaream. 
Rex  autem,  postquam  vidit  Franeorum  exercitum 
tam  prope  civitatem  hospitari,  nimisin  suo  animo 
condoluit,  et misit mercatum  devetari,  nisi  a  civitate 
discederent.  Crastino  vero  misit  cum  illis  Turcos, 
quieis  monstrarentfluminisvadum,  cosque  condu- 
cerent,  usque  invenirealiquidpotuissentadcapien- 
dum.  Deinde  venerunt  in  quamdam  vallem  subtus 
castrum  quoddam,  ibique  invenerunt  plus  quam 
mille  animalia,  et  satisfrumenti,  et  aliabona,  unde 
nimis  fuit  refectatota  Christi  militia.  Tamen  domi- 
nus  illius  castri  concordatus  est  cum  Raimundo, 
eique  donavit  equos,  et  aliamulta,  et  sualegejura- 
vit  quod  amplius  peregrinis  non  noceret.  Raimun- 
dus  ibi  cum  suo  exercitu  per  quinquediesmoratus 
est.  Egressi  inde  pervenerunt  Christi  peregrini  ad 
aliud  Arabum  castrum,  cujus  dominus  similiter 
concordatus  estcumRaimundo.  Inde  exeuntes.  per- 
\enetant  m  quamdam  vallem  ad  unam  civitatem 

Patboi..  CLY, 


A  nomine  Caphaliam  valdepulcherrimam,  etomnibus 
bonis  ornatam.  Habitatores  vero  illius  civitatis, 
Christianos  peregrinos  venire  audientes,  dimiserunt 
civitatem  vacuam,  et  hortos  plenos  oleribus,  et  do- 
mos  plenas  plurimis  alimentis  corporum.  Tertiaau- 
tem  die,  egressi  ab  illa  civitate,  pervenerunt  peral- 
tam  et  immensam  montaneam,  et  intraverunt  in 
vallem  de  Issem.  in  qua  erat  maxima  ubertas  fru- 
menti  et  pecudum,  fueruntque  per  quindecim  diea. 
Ibique  invenerunt  aliud  castrum  vacuum,  in  quod 
ignem  miscrunt  Sarraceni,  et  fugerunt;  juxta  quod 
erat  aliud  castrum,  in  quo  erat  congregata  multi- 
tudo  maxima  paganorum.  Illud  aggrediuntur  tam 
fortiter  nostri  peregrini,  quod  in  sua  potestate  ha-^ 
buissent,  nisi  Sarracenijactassentforas  innumeras 

|.  turmas  animalium.  Reversi  sunt  autem  nostri,  de- 
ducentes  secum  animalia  ad  sua  tentoria.  Summo 
autem  diluculo  collegerunt  nostri  suos  papiliones, 
atque  venerunt  ad  idem  castrum  jam  supradictuin 
obsidere,  et  sua  tentoria  ibi  voluerunttendere.  Sed 
gens  pagana  omnimo  dedit  sese  fugae,  circa  mediam 
noctem,  et  dimisit  castrum  vacuum  sancti  sepulcri 
peregrinis.  Intrantes  autem  castrum  peregrini,  ibi 
invenerunt  de  rore  cgdIi  abundantiam,  soilicet  fru- 
mentum,  vinum,  et  farinam,  et  oleum,  etgallinas, 
et  quidquid  opus  erat.  Illic  devotissime  celebrave- 
runt  festivitatem  sanctae  Mariae  Purificationis,  que 
est  secunda  die  Februarii.  Veneruntque  nuntii  de 
Camela  civitate,  deducentessecumequos  etaurum, 
quae  mittebat  illius  civitatis  rex  Roimundo  Sancll 
iEgidii,  cupiens  concordari  cum  eo^  promittensque 

C  Christianos  diligere,  et  diligenter  eos  ubique  hono- 
rare.  Rex  quoque  Tripolis  similiter  mittebat  nuntios 
suos  Raimundo  Sancti  iEgidii,  volensque  cum  eo 
pacem  habere,  si  illi  placeret;  misitque  ei  decem 
equos,  et  quatuor  mulas,  et  multos  bysantios.  S^d 
comes  ait  nulio  modo  pacem  habere,  nisi  Ghpistia« 
nus  efficeretur.  Quod  rex  promisit^  et  annuit.  EIx- 
cuntes  autem  nostri  de  illa  optima  valle,  pervene- 
runt  ad  quoddam  castrum^  quod  dicitur  Archas,  in 
die  Lunae,  scilicet  secunda  feria  in  medio  Februarii? 
circa  quod  tentoria  fixerant.  Quod  castrum  erat 
plenum  innumerabili  gente  paganorum,  videlicet 
Turcorum,  Sarracenorum,  Arabum,  Publicano- 
rum,  et  allorum  paganorum,  qui  munierunt  mirabi. 
liter  illud  castrum,  et  deiendebant  se  fortiter.  Ca- 

Q  strum  quoquc  erat  nimis  fortc  et  altum  superquem- 
dam  montem,  et  clauditur  a  duobus  muris.  Uno  die 
exierunt  quatuordecim  ex  nostris  militibug,  et  equi- 
tati  sunt  Tripolim  civitatem,  quai  distat  a  caetro 
octo  milliaria.  Isti  fuerunt  milites,  sciiicet  Raimun- 
dus  de  Torena  vicecomes,  et  Petrus  vicecomes  de 
Castellon,  et  Amanevus  de  LobretOy  et  SicarduSy 
et  Bego  de  Riberie,  Guillelmus  Botius,  et  alii  quo- 
rum  nomina  ignoro.  Isti  quatuordecim  milites  inve~ 
nerunt  sexaginta  inter  Turcos  et  Arabes,  Sarrace- 
nos,  et  Gurtos,  qui  deducebant  ante  se  nostros  ho- 
mines,  et  animalia  magis  quam  milie  quingentoa^ 
Quos  invaserunt  nostri  muniti  signo  crucis:  ocoi- 

ae 


811 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


811 


deruQtque  scx  cxillis,  ctscxcquosretinucrunt.  Alia  A  ginta  ab  aliis,  ct  invenerunttriamilliacamelorum. 


die  exierunt  deexercitu  Christi  Raimundus  Piletus, 
et  Raimundus  vicecomes  de  Torena  civitate,  et  ve- 
nerunt  ante  Tortosam  civitatcmcumsuismilitibus; 
prajliatique  sunt  fortiter  illam,  quae  erat  munita 
maxima  multitudine  paganorum.  Sero  autem  jam 
facto,  recesserunt  nostri  in  quodam  angulo,  juxta 
silvam,  ibique  hospitati  fecerunt  fieri  innumerabiles 
ignes,  quasi  adessetomnisexercilusChristianorum 
Quod  videntes  pagani,  maximo  terrore  perterriti, 
nocte  furtim  fugerunt,  et  dimiserunt  civitatem  ple- 
nam  plurimis  bonis  qusB  sita  est  supra  optimum 
portum  maris.  Crastina  autcm  die  venerunt  nostri 
milites,  putantes  undique  invadere  iilam,  eamque 
invenerunt  vacuam  gentibus,  et  intrantes  in  ea  ha- 


Omnia  vero  ista  animalia  deduxerunt  adexercitum 
Christi,  unde  satis  fuit  Ista  tota  Christi  militia. 
Naves  quippe  nostraB  venerunt  prope  nos  in  quo- 
dam  portu,  quandiu  fuimus  in  ea  obsessione,  defe- 
rentes  maximum  mercatum,  scilicetfrumentum.vi- 
num,  et  carnes,  et  cascos,  et  oleum,  et  hordeum, 
unde  maximaubertasfuit  intotohoste.  Inillanam- 
que  obsessione  feliciter  martyrium  plures  ex  nostris 
receperunt,  videlicet,  Poncius  de  Baulan,  et  Ansel- 
mus  de  Risbemund,  ctGuillelmus  Picardus,  etalii, 
quorum  nomina  ncscio.  Ita  vero tenuerunt  illud ca- 
strum  supradictum  pcrtresmenses,  minusunodie. 
Ibiquc  fuit  judicium  factum  de  lancea  Domini  viii 
Kal.  Aprilis,  ibique  Pascha  Domini  cclebraverunt 


bitaverunt,  quandiu  obsessio  fuit  ante  caslrum  Ar-  p  iv  Id.  Aprilis. 


chae.  Prope  istam  est  alia  urbs,  quae  dicitur  Mara- 
clea.  Amiralius,  qui  eam  regebat,  pactus  est  cum 
nostris,  et  misit  nostros  infra  civitatem,  ct  vexilla 
nostra. 

llic  obsederunt  Gibellum  ctvitatem, 
Alii  quoque  seniores,  qui  erant  Antiochiae,  videli- 
cet  dux  Godefridus,  et  Flandrensis  comcs  Rotber- 
tus,  et  Boamundus,  venerunt  usqucLichiam  civita- 
tem,  sequentes  Raimundum  Sancti  ^Egidii,  Itaque 
Boamundus  separavit  se  ab  aliis,  et  reversus est  An- 
tiochiam.  Dux  quoque  Godefridus,  et  Flandrcnsis- 
conics,  sequentes  Raimundum  Sancti  iEgidii  perve- 
nerunt  ad  quamdam  civitatem,  cui  nomen  Gibel- 
l.um,  quam  fortiter  obsesserunt,  et  praehati  sunt. 
Raimundus  quoque  eratin  obsessioneArchaj,  vcne- 


Jlie  fuit  judicium  de  lancea  Domini, 
Rex  quoque  Tripolis  sspe  mittebat  nuntioB  Rai- 
mundo  SanctiiEgidii,  ut  dimisisset  castrum.  Au- 
dientcs  hoc  itaque  nostri  seniores,  videlicet  Rai- 
mundus  Sancti  iEgidii,  et  dux  Godcfridus,  et  Ro- 
tbcrtus  comes  Flandrensis,  etRotbertusNorthman- 
nug,  et  alii  peregrini,  et  ex  alia  parte  videntes 
fructus  Dovos  properasse,  quoniam  in  mense  Mar- 
tio  manducabant  novas  fabas,  et  in  mcdio  quoquo 
Aprili  novum  frumentum,  consiliati  majores  sive 
minores  dicebant,  qnod  bonum  esset  Hierosolymi- 
tanum  iter  cum  novis  fructibus  incipere.  Et  ita 
laudaverunt  omnes  facere  placitum  cum  rege.  Dis- 
cesserunt  igitur  a  castro,  et  pervenerunt  Tripolim 
in  sextaferia,  i3  die  intrante  Maio,  ibique  pcr  trea 


runtque  sibi  nuntii  quod  pagani  vcniebant  prailiari  C  dies  morati  sunt.  Et  concordatus  fuit  rex  Tripolis 


cum  co.  IUe  quoque  misit  episcopum  Albariae  duci 
Godefrido,  et  Rotberto  Flandrensi  comiti,  quatcnus 
venissent  ad  castrum  Archae,  quoniam  pagani  ve- 
niebant  undique  congregati  pugnare  cum  eo  et  sua 
gente.  Quod  cum  audis-^et  dux  Godefridus,  et  Flan- 
dronsis  comes,  fecerunt  placitum  cum  ammiralio, 
qui  eis  equosetbysantiosdedit,  etpromisiteisquod 
in  damno  peregrinis  sanctisepuicriampHusnones- 
set.  Dux  Godefridus,  et  FJandrensis  comcs  Rotber- 
tus,  fcstinanter  perrexerunt  ad  Raimundum  Sancti 
vEgidii  in  adjutorio,  ethospitatisuntsccuscastrum 
juxta  fluvium.  Itaque  obsederunt  castrum.  Sed  illi 
supradicti  pagani  minime  venerunt  ad  pugnam.  Non 
post  multos  dies  equitaverunt  noslri  contra  Tripo- 


cum  Raimundo  Sancti  ^Egidii,  et  cum  aliis  senio- 
ribus,  illisque  continuo  dicjsolvit  plusquam  trecen- 
tos  peregrinos,  qui  illic  capti  erant  de  priori  bello. 
Et  dedit  Raimundo  quindecim  milllia  bysantios,  et 
quindecim  equosmagnipretii,  et  fecit  illis  magnum 
mercatum  ficri  de  equis.  et  asinis,  et  pane,  et  ca- 
seis,  et  pannis,  et  omnibus  bonis.  Unde  nimis  di- 
tata  fuit  tota  Christi  militia.  Et  convenit  illis  quod 
si  bellum  devincere  potuissent,  quod  eis  Ammira- 
lius  praeparabat,  et  Hierusalem  apprehendere  vale- 
rent,  ille  Christianus  efficeretur  et  terram  ab  eis 
acciperet.  Talique  conventu  placitum  locutum  fuit 
atque  factum.  Postea  discesserunt  a  civitate  se- 
cunda  feria  medii  Maii,  transiveruntque  per  viam 


lim,  et  invenerunt  extra  civitatem  Turcos,  et  Ara-  jj  arctam  et  arduam  tota  die  et  nocte,  et  pervenerunt 


bes,  ct  Sarracenos,  quos  invaserunt  continuo,  et 
miserunt  eos  in  fugam,  et  occiderunt  maximam 
partem  nobilium  civitatis.  Tanta  fuit  paganorum 
occisio,  et  sanguinis  illorum  effusio,  quod  etiam 
aqua  quae  in  civitate  fluebat  videbatur  rubea  ruere 
in  cisternas  corum  sanguine.  Undc  nimis  fuerunt 
alii  tristes  et  dolentes,  qui  in  civitate  vivi  remanse- 
runt.  Jam  vero  erant  tanto  timore  exterriti,  quod 
vix  aliquis  eorum  audebat  exire  extra  civitatis  por- 
tam  Alia  vero  die  equitaverunt  nostri  ultra  vallem 
Desem,  et  invenerunt  boves,  et  asinos,  et  oves,  et 
multa  animalia  sine  numero,  ct  diviserunt  se  sexa- 


ad  castrum,  cui  nomen  Bethelon.Deindeappropin- 

quaverunt  civitati,  qu«  dicitur  Gibelon  secus  mare, 

in  qua  passi  fuerunt  magnam  sitim,  et  sic  defessi 

pervenerunt  ad  flumen,  quod  diciturBraym.  Deinde 

transierunt  die  ac  nocte  Ascensionis  Domini  per 

montom  quemdam,  in  quo  nimis  est  via  angusta  et 

arcta,  ibique  putaverunt  inimicos  nostros  invenire. 

Sed,  Deo  annuente,   nullus  eorum  praeparabat  se 

ante  nostros.  Ita  pcrvenerunt  ad  civitatem,  quae  di- 

citur  Baruth,  et  de  illa  ad  aiiam  quae  dicitur  Sagit- 

ta,  et  de  Sagitta  ad  aliam  quae  vocatur  Sur,  et  de 

Sur  ad  Acram  civitatem  pervenerunt.  De  Acra  trans- 


813 


P.  TUDEBODI  HIST.  DB  H1ER080L.  ITIN.  —  LIB.  V. 


814 


ierunt  secus  castrum,  cui  nomen  Cayphas  ;  inde  A  gentos  Arabcs,et  Turcos,ct  Sarracenos,  quos  inva- 


pervenerunt  Gsbaream  civitatem,ibiquecelebrave- 
runt  Pentecosten  tota  die  exeunte  Maio.  Inde  vene- 
runt  ad  illam  urbem,  quaB  dicitur  Ramma,  quam 
Sarraceni  vacuam  dimiserunt  metu  Francorum. 
Juxta  quam  erat  nobilis  ecclesia,  in  qua  requievit 
pretiosissimum  sancti  Georgii  corpus,  quia  illic  a 
perfidis  paganis  pro  Ghristi  nomine  feliciter  mar- 
tyrium  suscepit.  Continuo  consiliati  suntnostri  se- 
niores,  utibi  devotissime  eJigerent  episcopum,  qui 
hanc  custodiret  et  regeret  ecclesiam ;  cui  suas  de- 
cimas  dederunt,  auri  sciiicet  et  argenti,  et  anima- 
lium,  et  equorum,  ut  honestissime  potuisset  vivere 
simul  cum  eis  qui  cum  eo  remanebant.  Remansit 
quoque  ille  ibi  cum  gaudio.  Alii  autem  laBtantes, 


serunt  fortiter  Ghristi  milites.  Sed  tam  magna  fuit 
virtus  paganorum  supcr  nostros,  quod  undiquecir- 
cumcinxerunt  illos,  ct  occiderunt  Achardum  de 
Mommerlo,  et  plurcs  homines  paupercs  qui  erant 
pede.  Cum  autem  tenerent  nostrositainclusos,  qui 
omnes  putabant  mori,  venit  quidam  ab  eisnuntius, 
etdixit  Raimundo  Pileto:  «Quid  hic  stas  cum  istis 
militibus?  Ecce  omnes  nostri  in  nimia  districtione 
Arabum,  et  Turcorum,  et  Sarracenorum  sunt,  et 
forsitan  omnesinhac  hora  mortui  sunt.  Succurrite 
ergo  illis.  »  Audientos  autera  nostri  verba  nuntii, 
statim  cucurrerunt  celeri  cursu,et  venerunt  usque 
ad  illos,  quos  invenerunt  adhuc  praeliantes.  Pagani 
quoque  videntes  llierosolymitanos  milites,continuo 


scilicet  Raimundus  Sancti  ^Egidii,  et  dux  Godefri-  j.  diviserunt  se,  et  fecerunt  inter  se  duo  agmina.No- 

S  «••  «•  f  «•  ^^  i         *         *  t  I^  1*1*  *  A  ft*  Y*X  . 


dus,  cum  aliis  peregrlnis,  pervenerunt  usque  ad  ci- 
vitatem  Hierusalem,tertia  feria  intrante  dieseptimo 
Junii,  eamque  robustissime  prope  muros  civitatis 
obsederunt.RotbertusnamqueNorthmannusobsedit 
eam  a  septentrione,  juxta  Sancti  Stephani  proto- 
martyris  ecclesiam,  ubi  gratanter  recepit  lapides 
pro  Christi  nomine,  et  juxta  eum  Rotbcrtus  Flan- 
drensis  comes.  Ab  occidente  obsedit  eam  dux  Gode- 
fridus,  et  Tancredus  cum  eo.  A  meridic  ohsedit 
quoqueeam  Raimundus  comes  Sancti  yEgidii,  sci- 
licet  in  monte  Sion,  juxta  ecclesiam  Sancts  Mariae 
matris  Domini,  ubi  migravit  a  sseculo,  et  ubi  Do- 
minus  ccenavit  cum  suis  discipulis,  et  ubi  sanctus 
Spiritus  in  corda  discipulorum  descendit.  Tertia 
autem  die  exierunt  de  nostris  militibus  de  exercitu 


stri,invocato  Christi  nomine  et  sancti  sepulcri,tam 
fortiter  incredulos  invaserunt  quod  unusquisque 
stravit  suum.  Videntes  auteminimiciquodamplius 
non  potuissent  stare  contra  Christianorum  fortitu- 
dinem,  timore  nimio  perterriti,  verterunt  scapulas 
rotro  et  fugerunt.  Quos  nostri  perscquentes  fere 
pcrspatiaquatuor  milliariorum,occidcrunt  multos 
ex  eis,  unumque  rctinuerunt  vivum,  qui  nova  eis 
per  ordinem  diceret,  et  reliiuicrunt  tres  [centumet 
tres  in  edit.]  equos. 

In  Ilierosolymitana  obsessione  tantam  sitim  fue- 
runt  perpessi  quod  suebant  coria  boum,  ac  bufalo- 
rum,sive  caprearum,in  quibus  ferebant  aquasper 
spatia  scx  milliariorum,  et  ita  ex  illis  vasculis  ute- 
bantur  fetida  atque  olida  aqua,  nisi  tantum  ex  fe- 


sancti  sepulcri  causapraedandi,Raimundus  Piletus,  C  tida  aqua,  et  hordeaceo  pane  in  nimia  districtione 


et  Haimundus  de  Torena,  et  alii  cum  iilis.  Invene- 
runt  ducentos  Arabes,  et  praeliati  sunt  Christi  mi- 
lites  cum  illis  paganis,  et  Deo  adjuvante,  et  sancto 
sepulcro,  illos  devicerunt,  et  multos  ex  eis  occide- 
runt,  et  equos  retinuerunt.  Secunda  die  veniente, 
aggrediuntur  tam  fortiter  civitatem,  quod  si  scalaB 
fuissent  parats,  in  eorum  potestate  esset  civitas. 
Tamen  minorem  straverunt  murum,  et  unam  sca- 
lam  ad  majorem  erexerunt,  super  quam  ascende- 
runi  nostri  milites,  et  cominus  percuticbant  paga- 
nos  civitatis  suis  ensibus  atque  lanceis.  Fuitque  ibi 
mortuus  Rainaldus  dapifer  Uugonis  Liziniacensis, 
et  alii  multi,  sed  plures  fuerunt  mortui  cx  eis.  Fue- 
runtque  ibi  in  obsessione  nihil  invenientes  ad  eden- 


etafflictione  quotidie  erant.  Siloe  namque  fons^qui 
est  ad  radicem  montis  Sion,  parumper  sustinebat 
nos.  Sed  tamen  cara  vendebatur  aqua  inter  Ghri- 
stianos  Dei  et  sancti  sepulcri,  itaquod  unus  homo 
non  poterat  exstinguere  sitim  suam  per  unum  num- 
mum.  Sarraceni  quoque  ad  cunctos  fontes  et  uni- 
versos    puteos   qui  erant,  latebant,  insiliando  no- 
stros  homines,  ct  eos  quos  invenire  poterant  occi. 
debant,  et  animalia  secum  in  suis  cavornis,  atque 
speluncis,  sive  montaneis,  deduccbant.  Alia  parto 
occidebant  eos,  qui  pergebant  in  vineis  ad  racemos. 
Quod  cum  vidissent  seniores  nostri,  nimis  irati  fue- 
runtetfecernntconcilium,inquo  episcopiet  presby- 
teri  laudaveruntut  fecissent  processionem  circa  ci- 


dum  per  decem  dies,  donec  venit  nuntius  nostra-  j)  vitatem.  Ita  episcopi  et  presbyteri  nudis  pedibus, 


rumnavium,quaeapplicueruntportuiJaii.Postquam 
venerunt  nuntii  navium,  ceperunt  nostri  seniores 
consilium  inter  se  dicentes  quod  milites  et  clientes 
misissent,  qui  fideliter  custodirent  homines  et  na- 
ves,  qus  venerant  portui  Jafl.  Summo  autem  dilu- 
culoexierunt  milites  centum  de  exercitu  Raimundi 
comitis  Sancti  i£gidii,  scilicet  Raimundus  Piletus, 
et  Gaudemarus  Carpinellus,  et  Achardus  de  Mom- 
merlo,  et  Guillelmus  de  Sabra,et  alii,  quorum  no- 
mina  ignoro.  Gumque  militarent  ad  portum,  divi- 
senint  se  triginta  milites  ex  nostris  ab  aliis,  scilicet 
GaademarttSt  et  Aracbdus,  et  invenerunt  septin- 


ac  sacris  vestibus  induti,  ct  cruces  in  manibus  fe- 
rentes  vcnerunt  de  ecclesia  Sanctae  Mariae,  quae  est 
in  monte  Sion,ad  ecclesiam  Sancti  Stephani  proto- 
martyris,  psallentes  atque  orantcs,  ut  Dominus  Je- 
sus  Ghristus  suam  sanctam  civitatem,  ct  sanctum 
sepulcrum,  a  paganorum  liberaret  gente,  et  in  ma- 
nibus  Christianorum  ad  suum  sanctum  servitium 
faciendum  triLueretur.  Clerici  itaque  erant  induti 
milites  et  clientes  pergebant  juxta  illos  armati. 
Sarraceni  hoc  vidcntes  similiterpergebant  permu- 
ros  civitatis,  Machomet  in  quadam  hasta  deferCntes, 
uno  panno  coopertum.  Cbristianis  pervenientibus 


BI5 


AD  GODBVRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUH.  DE  BBLLO  SAGRO. 


»16 


ad  ecclesiam  Sancii  Stephani,  ibique  stationem  fa-  A 
cientibus,  sicut  mos  in  processionibus  nostds  est, 
etipsi  Sarraeeni  desuper  murosastantesclamabant 
et  ululabant  cum  buocinis,  et  omne  genus  derisio- 
nis,  quodcunque  reperire  poterant,  faciebant.  Insu- 
per  faoiebant  de  ligno  crucem  in  similitudinem  il- 
lius,  qui  fundendo  sanguinem  suum  misericors 
Ghristus  humanum  genus  redemit»eamque,  viden- 
tibus  omnibus   Gbristianis  ut  inferrent  dolorem, 
cum  quodam  ligno  verberabant,  et  postea  ut  ma- 
jorem  inferrent  dolorem,  ad  murum  civitatis  eam 
frangebant,  dicentes  alta  voce :  «  Frangi,  ogit  salio,» 
quod  apud  nos  sonat,  «  Franci,  est   bona   crux.  » 
Quo  viso,  Cbristiani   commoti   dolore  magno,  ab 
orationibus  non  desistentes,  cum  processione  sua 
ascenderunt  ad  ecclesiam  montis  Oiiveti,  ex  quo  «> 
loco  Cbristus  in  CGclum  ascendit,  et  ibi  sermonem 
suum  fecit  quidam  honestissimus  clericus,  scilicet 
Amulfus,  ostendendo   misericordiam,  quam  Deus 
Christianis  fecerat,  qui  secuti  sunt  illum  ex  quo 
ascendit  in  ccBlum.  Tunc  ipsi  Sarraceni  videntes 
Christianos  ibi  aslantes  (quam  optime  eos  poterant 
vidcre),  stantes  intertemplum  Domini  et  templum 
Salomonis,  cum  gladiis  et  fustibus  huc  et  illuc  cur- 
rentes,  Christianis  minabantur.  Inde  iterum  Cbri- 
stiani  cum  eadem  processione  venerunt  ad  mona- 
sterium   Sanctffi  Mari®  in  valle  Josaphat,  ex  quo 
monasterio  sanctissimum  corpus  ejus  raptum  fuit 
in  coelum.  Atque  iterum  inde  reversi  ^nt  ad  mon- 
tem  Sion.  Quo  loco  cupientes  intrare  in  ecclesiam, 
quidam  clericus,  qui  prior  in  processionevenicbat 
ad  ostium  ipsius  monasterii,  cum  quadam  sagitta  G 
in  media   fronte   vulneratus  est,  ibique  defunctus 
est.  Gujus  anima,  ut  credo,  regnabit  cum  Ghristo 
per inOnita  sscula  s«culorum,amen.  Gredendus  est 
qui   primus   scripsit,  quia  in  processione   primus 
fuit,  et  oculis  carnalibus  vidit,  scilicet  Petrus  sa^' 
cerdos  Tudebodus  Sivracensis. 

Statim  seniores  nostri  ordinaverunt,  quomodo 
hanc  civitatem  ingeniare  potuissent,  et  orando  ad 
Lostri  Salvatoris  intrarent  sepulcrum.Feceruntque 
duo  lignea  castra,  et  alias  plures  machinas.  Dux 
Godefridus  suum  fecit  castrum  cum  machinis,  et 
Raimundus  comes  Sancti  iEgidii  similiter.  De  lon" 
ginquis  terris  attrahebant  ligna,  qu<B  iigna  apporta- 
bant  collis  suis  quinquaginta  Sarraceni  vei  sexa- 
ginta,  qui  in  potestate  Christianorum  erant,  et  sicut  n 

Christiani  Sarracenos  per confundebant.  Sarra- 

ceni  igiturvidentes  nostros  facientes  has  machinas, 
mirabiliter  muniebant  civitatem,  et  turres  die  ac  no- 
cte  crescebant.  Quadam  die  miserunt  ipsi  Sarraceni 
quemdam  Sarracenum,  ad  videndum  cujusmodi  in* 
genia  Christiani  faciebant.  Suriani  vero  etOrscivi- 
dentes  illum  Sarracenum,  indicaverunt  eum  Chri- 
stianis,  dicentes  :  «  Mate  Christo  caco  Sarrazin.  » 
Quod  sonat  in  nostra  lingua,  «  per  Christum  hic  est 
ignavus  Sarracenus.  >  Quem  Christiani  apprehen- 
dentes  interrogaverunt  per  drogamundum,  scilicet 
per  interpretemi  ad  quid  venerat.  Qui  respondensi 


ait  :  «  Barraceni  huc  me  miserunt,  volentes  scire 
cujusmodi  essent  vestraingenia.»  Qui  respondentes 
Ghristiani,  dixerunt  bonum  esse,  atque  eum  acce- 
ptum  ligatis  manibus  et  pedibus  posuerunt  in  fun- 
dam  cujusdam  ingenil,  quod  Perrea  vocatur,  atque 
cumomnibussuiscogitantes  eum  projicere  incivita- 
temneqniverunt.  Namcum  tanto  impetuvenit,  quod 
ruptis  vinculis  antequam  pervenisset  ad  murum  ci- 
vitatis  dilaceratus  est.Videntes  autem  nostri  senio- 
res,  ex  qua  parte  civitas  csset  languida,  illic  in  qua- 
dam  nocte  Sabbatideportaveruntnostrasmachinas, 
et  lignea  casira.  Summo  autem  diluculo  erexerunt 
illa,et  aptaverunt,  et  ornaverunt  castra,  in  primaet 
secunda  et  tertia  feria,  nocte  et  die.  Et  in  quarta 
feria  usque  ad  primam,  etin  quinta  mirabiliterag- 
grediuntur  civitatem  ex  omni  parte.usque  in  mon- 
tem.Sexta  vero  feria  summo  mane  undique  aggre- 
diuntur  civitatem,  nihilque  ei  nocere  potuemnt, 
erantque  omnes  stupefacii,  ac  in  nimio  pavore  po* 
siti. 

Sexta  feria  capta  est  Hierusalem. 
Appropinquante  autem  hora,  scilicet  in  qua  Do- 
minus  nosier  JesnsChristus  dignatus  est  passionem 
sufTerre  pro  nobis,  nostri  milites  fortiter  pugnabant 
in  castello,  videlicet  dux  Godefridus,  et  comesEu- 
stachius  frater  ejus.  Tunc  ascendit  quidam  miles, 
qui  vocabatur  nomine  Lethot,  ex  nostris  supermu- 
rum  civitatis.  Continuo  postquam  miles  Ghristi 
ascendit  super  murum  civitatis,  secuti  sunt  comes 
Eustachius  et  dux  Godefridus.  Omnes  itaque  defen» 
sores  civitatis  dederunt  fugam  per  muros,  et  per  ci- 
vitalem,  nostrique  illos  erant  persequenles,  occi- 
dendo  et  detruncando.AiRaimundus  comes  Sancii 
>€gidii  a  meridie  suum  conduxit  castrum  usque 
prope  murum,  sed  inter  castrum  et  murum  erat 
qusedam  fovea,  qu»  nimis  erat  profunda.  Consilia- 
tus  est  ergo  Raimundus  in  illa  hora,  quod  implere 
fecisset  illam  foveam,  fecitque  praeconari,  ut  si  ali- 
quisinillam  foveam  portasset  tres  petras,  quod  illi 
daret  per  tros  petras  unumdenarium,etpotuitb«c 
fovea  impleri  per  tres  dies  et  duas  nocies.  IUi  au* 
tem,  qui  erant  in  civitatem  inturre,  foriiterprslia- 
bantur  cum  nostriscum  igne  et  lapidibus,  intantum 
quod  aliiorem  partem  castri  Raimundi  Sancti  iEgi- 
dii  fregerunt,  et  ardere  faciebant.  Sic  itaque  Rai- 
mundo  irato  atque  conturbato,  militibusque  suis 
propter  castrum  suum,  cujus  superiorem  partem 
jam  fregerani  pagani,atque  ardere  faciebant,  vidit 
subito  ipse  Raimundus  Sancii  /flgidii  tres  miliies, 
qui  de  exerciiu  ducis  Godefridi  erant,  per  montem 
Oliveti  venientes,  et  clamantes  quod  dux  Godefridus 
atque  sui  homines  jam  erant  in  civiiatem.  Audiens 
itaque  Raimundus  Sancii  i^gidii  quod  Francigena 
jam  essent  in  civitaiem,suis  dixithominibus : «  Quid 
tardatis?  Ecce  omnes  Francigen«e  jam  suntinsan- 
ota  civiiate  Hierusalem.  »  Uis  auditis,  acceperunt 
scalas,  et  erexerunt  ad  murum,  et  sic  pugnando  in- 
traverunt  civitatem.  Ammiralius  quoque,qui  eratin 
turri  Da\id,  reddidit  se  Raimundo  Sanoii  iGgMfi, 


817 


P.  TUDBBODI  HIST.  DB  HIBROSOL.  ITIN.  —  LIB.  V. 


8U 


eique  apcruit  portam,  perquam  peregrini  dissol-  A.  Postquam  capta  est  Hierusalem,  pugnaverunt  Chri" 


vere  solebant  tributa,  tali  pacto  quod  eum  et  alios 
qui  cum  eo  erant  in  turre  usque  Scaloniam  civita- 
tem  sanos  et  illasos  conducere  fecisset.  Quod  fecit 
libenti  animo.  Intraverunt  autem  nostri  peregrini 
civitatem  sanctam  Hierusalem,  persequentes  etoc- 
cidentes  Sarracenos  usque  ad  templum  Salomonis, 
et  templum  Domini.Ibique  congregati  pagani  dedc- 
runt  npstris  maximum  bellum  usque  ad  vesperam. 
Nostrique  tantos  illorum  interfecerunt,  quod  sanguis 
pertotum  templumSalomonis  fluebat,  et  perplateam 
quae  est  ciroa  templum  Domini.  Tamlem  superatis 
pag^nis,  apprehenderunt  nostri  masculoset  feminas 
sat  in  tamplo,  et  oceiderunt  quos  voluerunt,etquos 
Doluerunt  retinuerunt  vivos.  Super  vero  templum 
Salomonis   erat  maxima  paganorum  congregatio  n  illis,  et  eorum  generi,  senesque  omnes  utrjusque 


stiani  contra  ammiralium   Badylonim  prope  Asca- 
loniam. 

Interea  nuntius  venit  Tancredo  et  qomiti  Eq^ta- 
chio,ut  prspararent  se,  e  t  pergerent  ad  Neopolitanam 
civitatem.  Exieruntergo  illi|  et  duxerunt  militeset 
pedites,et  pervenerunt  usque  ad  civitatem,cujusba- 
bitatores  se  continuo  illis  reddiderunt.  Iterum  per 
nuntium  dux  Godefridus  mandavitTancredOyCtEu- 
stachio  fratri  suo,  quatenus  cito  venisset  ad  eum. 
Audiveratnamque  quod  ammiralius  Dabylonis  erat 
Scaloniae  civitati,  ubi  prsparabat  se  qualiter  pos- 
set  expugnare  Hierusalem,  deferens  secum  cate- 
nas,  et  alia  ferrea,  cum  quibus  juvenes  Ghristia- 
nos  iigasset,  qui  in  servitute  amplius  habeantur 


utriusque  sexus,  quibus  Tancredus  et  Gastos  de 
Bearn  dederunt  sua  vexilla.  Postea  cucurrerunt  per 
universam  civitatem,  capientesaurumet  argentum, 
equos  et  mulos,  et  domos  plenas  omnibus  bonis, 
Postea  venerunt  omnes  gaudentes,  et  prae  nimio 
gaudio  plorantes,  ad  nostri  Salvatoris  sepulcrum. 
Mane  autem  facto  fecit  praeconari  Tancredus,  ut 
omnes  irent  ad  templum  Salomonis,  et  occiderent 
Sarracenos,  Ad  templum  postquam  venerunt,  coepit 
unusquisque  cum  arcu  suo  trahere,  multosque  in- 
terficcrc.  Alii  vero  ex  alia  parte  supertectum  templi 
ascendebant,et  invaserunt  Sarracenos  tam  mascu- 
los  quam  feminas,  decollantes  eos  nudis  ensibus. 
Ouorum  alii  dabant  se  prscipites  e  templo,  alii  sur- 
8um  moriebantur. 

Hic  elegerunt  Godefribum  in  regem, 
Aliadiefeceruntconcilium  ante  templum  Domini, 
dicentes  ut  unusquisque  faceret  orationes  et  elee- 
mosynas,atque  ut  Deus  eligeretsibi  quempiam  qui 
ei  placuisset  regnare  suqer  alios,  et  civitatem  san- 
ciam  Hierusalemregeret,et  paganos  expraeliaretur. 
Sed  episcopi  et  sacerdotes1audaverunt,ut  primitus 
omnes  Sarracenos  mortuos  foras  ejicerent,  ne  ma- 
gnus  fetor,  qui  ibi  erat,  eis  nocuissei.Omnisnam- 
que  civitas  erat  plena  illorum  cadavcribus,  et  sic 
fecerunt  in  viis  Sarracenos  trahere  mortuos  ante 
portarnm  exitu.s.  Montes  ex  eis,  quasi  fuissent  do- 
mu8,ordinabant,omnesque  postea  igne  combusse- 
runt.Tales  occisiones  de  paganorum  gente  quis  un- 
quam  vidit  aut  audivit?  Numerum  quoque  nemo 


sexus  jusserat  interfici.  Quod  cum  vidisset  comes 
Eustachius.et  Tancredus,  cum  magno  gaudio  vene- 
runt  per  montaneas,  qusrentes  Sarracenorum  bella, 
ita  muniti  bello,  Et  venientes  ad  ci\dtatem  C«sa- 
rcam,deinde  venerunt  juxta  mare  usque  ad  civita- 
tem  quse  dicitur  Eama.  Illic  invencrunt  multos  Ara- 
bes,quipraecursoreserantbelliammiravisi.Ouosille 
persequens,  apprehendit  plures  ex  illis,  qui  vpluis- 
sent  noluissent,  dixerunt  omnia  nova  eis  belli  per 
ordinem,  ubi  erant,  et  quot  erant,  aut  ubi  bellare 
contra  Ghristianos  volebant.  Ouod  audientes  Tan- 
credus  et  comesEustachius,statimmiseruntHieru- 
salem  duci  Godefrido,  et  patriarcbae  Arnulpho,  et 
omnibus  principibus,  dicentes  :  «  Sciatis  quod  bel- 
lum  paratum  est  Scalonne  civitati.Quade  causave- 
nite  festinanter,  cum  omni  virtute  quam  habere  po- 
teritis.  »  Tunc  jiissit  dux  prseconiari  per  oivitatem 
Hierusalem  ut  fidcliter  pergerent  civitati  prsparati 
ad  bellum  Scaloniae,  obviam  inimicis  Dei.  Ille  vero 
cum  patriarcha  Arnulfo,  et  Flandrensi  comite  Rot- 
berto,et  Marthoronensi  episcopo,in  tertia  feriaex- 
ivit  ab  Hierusalem  civitate.  Raimundus  SanctivEgi- 
dii  et  Eotbertus  Northmannus  dixerunt  quod  nullig 
tenus  irent,  nisi  certum  bellum  scirent.  Miserunt 
ergo  suos  miiites,  ut  irent  visum  si  hoc  bellum  ve- 
rum  esset.  Ouibus  dixerunt  :  «  Si  hoc  vcrum  est, 
revertiraini  quantocius,  et  nos  erimus  parati  ire  con- 
tinuo.»  Perrexerunt  itaque  illi,et  viderunt  bellum, 
et  citius  redierunt  nierusalem,dicentes:  «Gerteve- 
rum  est,  sicut  oculis  nostris  vidimus. »  Postea  dux 


scivit,  nisi  soius  Deus.  Octavo  vero  die  postquam  D  GodefridusmisitMarthoronensemepiscopumHieru- 


civitas  fuit  capta,celebraverunt  festum  peromnem 
civitatem  Uierusalem,  eademque  die  fecerunt  con- 
cilium,in  quo  elegerunt  ducem  Godefridum  princi- 
pem  civitatis,  qui  prseliaretur  paganos,  et  custodiret 
Cbristianos.  Similiter  elegerunt  in  loco  patriarchae 
quemdam  sapientissimum  et  honorabilem  ciericum 
cui  nomen  erat  Amulfus,  in  festivitate  Sancti  Petri 
ad  yincula.  Hsec  civitas  fuit  capta  a  Ghristianis  Dei 
15  die  Julii  in  vi  feria,  anno  ab  Incarnatione  Do- 
mini  1009,  auxiliante  Domino  nostro  Jesu  Ghristo, 
cui  cst  honor  et  gloria  in  saecula  RcTruU»rum. 
Amen. 


salem  Raimundo  Sancti  iEgidii,  et  Rotberto  North- 
manno  et  aliis  scnioribus  quod  cRo  pergerent  ad 
eum,  si  praeliari  cum  paganis  voluissent.  Episcopua 
vero  Marthoroncnsis  rediens,  recitata  verba  pa- 
triarchae  et  ducis  ferens,invenit  Sarracenos  qui  ap» 
prehenderunt  illum,secumquenescimu8  ubi  duxe- 
runt.  Raimundus  quoque  Sancti  yEgidii,  et  alii  se- 
niores  exierunt  de  civitate  in  quarta  feria,  et  mu- 
niti  signocrucis  militaverunt  usque  ad  ducemGo- 
defridum.  Petrus  veroEremitaremansltHierusalengL, 
ordinando  et  praedicando  Graecis  etLatinis,ut  lidQ* 
liter  Deo  processionem  facerent  et  orationes,  et 


819 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


830 


eleemosynas  pauperibus  distribuerent,  ut  Deus  po-  A  illa  erant  iramen8a,quia  paganorum  multitudo  erat 


pulo  suo  victoriam  impenderet.  Et  ita  clerici  fece- 
runtprocessionem  nudis  pedibus,  et  induti  sacris 
vestibus,  et  cruces  in  manibus  ferfintes,  cum  litania, 
et  aliis  orationibus,  de  sancto  scpulcro  ad  templum 
Domini.  Duxque  Godefridiis,  et  Raimundus  Sancti 
iEgidii,  et  patriarcha,  ct  Rotbertus  Northmannus, 
et  Rotbertus  Flandrensis  comes,  et  episcopi,  et 
alii  seniores  omnes  venerunt  ad  flumen,  quod  est 
ex  parte  Scaloniae,  ibique  congregati  fuerunt  in 
unum.  IUicque  multa  animalia  sine  numero  inve- 
nerunt,  boum,  camelorum,  ovium,  asinorum,  et 
aliorum  pecudum,  quaj  miserunt  Sarraconi  causa 
proditionis  ;  sed  Dcus  adhuc  noluit  deserere  pro- 
pter  sanctum  sepuicrum.   Omnia    vcro   animalia 


innumerabilis.  Sexcenti  sexaginta  millia,  sicut  di- 
ctum  est,  ibi  fuerunt,  et  tamen  nemo  scivit  nume- 
rum  eorum  nisi  Deus.  Sed  virtus  divina  comitaba- 
tur  cum  nostris,quiB  tam  magna  ettam  fortisfuit, 
quod  nostri  parvipendebant  multitudincm  illorum. 
Stabant  autem  inimiciDeiexcaecati  atque  stupefacti; 
videntes  Uierosolymitanos  milites  Chisti,  apertis 
oculis  nil  videbant,  et  contra  Chistianos  se  crigere 
non  audebant,  virtute  tremefacti  Dei.  PraB  nimio 
timore  asccndebant  in  arbores,  in  quibus  reconde- 
bant  se.  Atnostri  illos  sagittabant,  et  cum  lanceis 
occidebant  eos.Nostri  igitur  illos  postea  cum  ensi- 
bus  et  aliis  gladiis  frustatim  detruncabant.  Alii  au- 
tem  pagani  jactabant  se  in  terram,non  audeDtesse 


apprehenderunt  Christi  miiitcs,  et  clientes  sancti  ^  erigerecontra  Christianos.  Nostri  igitur   illos  de- 


sepulcri.  Sero  autem  veniente,  patriarcha  Arnulfus 
portans  secum  Domini  nostri  Jesu  Christi  partem 
crucis,  quam  invenerunt  peregrini  sancti  sepulcri 
in  Hierusalem,  et  similiter  capellanus  Raimundi 
Sancti  yEgidiiportans  secumlanccam  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  eccperunt  excommunicare  ex  parte 
Dei,  et  sancti  sepulcri,  et  pretiosissimae  lanceflB,  et 
sanctissimae  crucis  :  «  Quod  ne  ullus  homo  inten- 
dat  ad  ulla  spolia,  donec  bellum  esset  factum,  et 
inimici  Dei  fuisscnt  devicti,et  postea  reverterentur 
cum  felici  gaudio,  et  maxima  victoria,  et  caperent 
quidquid  eis  a  Domino  praedestinatum  essct. »  Quod 
cum  audissent  sancti  scpulcri  peregrini,  et  miliies 
Christi,  summo  diluculo  in  sexta  fcria  intraverunt 
in  quamdam  vallem  nimis  pulchram  secus  littus 


truncabant,  sicut  aliquis  detruncat  animalia  ad  ma- 
cellum.RaimunduscomesSancti  iEgidii  juxta  mare 
occidit  ex  eis  sinc  numero,  et  qui  non  poterat  fu- 
gere,mergebatsein  mare,autfugiebatin  civitatem. 
Veniens  itaque  Ammiravisus  ante  Scaloniam  civi- 
tatem,  dolens  ac  mGerens,atque  lacrymando  dixit: 
u  0  Machomet,  et  dii  nostri,quis  unquam  audivit, 
et  vidit  talia?  Quod  tanta  potestas,  tanta  virtus, 
tanta  fortitudo,tantamiIitia,  quae  nunquam  fuitab 
ulla  gente  superata,  modo  a  tantilla  gente,  quod  in 
pugilio  potest  claudi,est  superata?  Heume  tristem 
ac  dolentem  1  quid  amplius  dicam?Cum  superatus 
sum  a  gente  mendica,  inerma,  et  pauperrima,qu£ 
non  habet  nisi  saccum  et  peram,et  modo  persequi- 
tur  gentem  nostram  uEgyptiacam,  quae  multoties 


maris,  et  in  ea  suas  ordinaverunt  acies.  Dux  Gode-  G  suam  eleemosynam  ei  largitaest7QuioIimper  uni- 


fridus.qui  jamelectus  eratad  regeminHierusalem, 
suam  instruxit  acicm,et  Raimundus  Sancti  iEgidii 
suam,  et  Rotbertus  Northmannus  suam  bimilitor, 
et  Rotbertus  Flandrcnsis  comes  suam  comesque 
Eustachius  suam  et  Tancredus,  alque  Gastos  de 
Beart.  Sic  ergo  scx  acics  coeperunt  militare.  Sagit- 
tarii  quoquc  hoo  praecedentes,  et  juxta  eos  in  dex- 
tera  partc  et  in  sinistra  omnia  animah'a  superius 
dicta  sine  ductore  pergebant.  Quod  maxi.iium  Dei 
erat  miraculum.  Ccepcruntquo  statim  militare  in 
nomine  Jcsu  Christi  et  sancti  sepulori,  deferentes 
lanceam  nostri  Salvatoris,  et  unam  partem  crucis 
Ipsius  Salvatorts,  quam  ipsc  patriarcha  defcrcbat. 
In  sinistra  parte  fuit  duxGodcfridus  cum  suaacie. 


vcrsam  nostram  patriam  mendicabant,et  modo  per- 
scquuntur  quam  adduxi  innumerabilem  multitudi- 
nem  tam  militum  quam  peditum,  scilicet  Turco- 
rum,  Sarracenorum,  Arabum,  Angulanorum,  et 
Curtorum,  ac  Parthorum,  Azimitarum,  et  aliorum 
paganorum  :  quos  omnes  turpiter  fugere,  laxatis 
frenis  per  viam  LJabylonicam  video,qui  non  audent 
se  reverti  ad  hujusmodi  fragilem  gentem.  Modo 
namquc  juro  per  Machomet,  et  per  deorum  nu- 
mina,  quod  ulterius  non  retincbo  milites  ad  conven- 
tionemaiiquam,quandoquidemdejectussumabhac 
inertissima  gente.  Ego  namque  huc  conduxi  omnia 
armorum  gcnera,  et  omnia  instrumenta  sivc  ma- 
chinas,et  omnia  vincula  ferrea,cum  quibus  puta\i 


comesque  Raimundus  Sancti  iEgidiiequitavitjuxta  £)  eos  duccre  ligatosBabyloniam,veIuteo8obsiderem 


mare  in  dextera  parle,  comes  Northmaniae,  et 
Flandrensis  comes,  et  Eusiachius,  et  Tancredus,  et 
Gastos  de  Biarzt,  et  omnes  alii  equitavcrunt  in  me- 
dio.  Tunc  nostri  paulatim  coeperunt  ad  bellum  per 
gere.  Pagani  namque  stabaut  parati  ad  bellum. 
Unusquisque  vas  suum  habebat  suspensum  collo, 
ex  quo  biberet,  dum  cum  Chrislianis  paeliaren- 
tur. 

Eic  incipit  dellum  contra  Turcos  et  ca'teras  gentes, 
Quos  Hotbertus  Flandrensis  niniisacritcr  invauit, 
Tancrcdusqee  ct  omnes  alii  simiiitcr.  Continuopa- 
gani  hoc  videntcs,  inierunt  fugam.  Bella  namque 


in  Hierusalem,  et  illi  contra  me  venorunt  ad  bellum 
itinere  duorum  dierum,  ut  quid  mibi  esset  si  llie- 
rusalem  gentem  meam  conducerem?  Hoc  sciiicet, 
quod  neque  ego,  ncc  unus  meorum,ut  credo,  inde 
evaderepotuisset.  Quidamplius  dicam?Dedccoratus 
ero  semper  in  tota  terra  Babyloniae.  »  Sicque  fecit 
flnem  dictis.  Unus  autem  nostrorum  accepit  stan- 
darum  Ammiravisi,desuper  quod  erat  aureum  po- 
mum  :  hasta  vero  tota  cooperta  argento.  Quod 
stantarum  apud  nos  dicitur  vexillum,  quod  emit 
comcs  Rotbertus  Northmanorum  dando  20  marcas 
argcnti^deditque  monosterio  sancti  sepulcri  Ensem 


831 


FULCHERI  CARNOT.  HI8T.  HIER080L.  —  NOTITIA  IN  FULCH. 


839 


quoque  similiter  Ammiravisi  quidam  peregrinus,  A.  Alia  vero  qu»  noluerunt  insimul  congregaverunti 


dando  sexaginta  bysantios.  Superati  itaquc  sunt 
Deo  adjuvante,  omnes  nottri  inimici,eotenorcquod 
amplius  virtutem  contra  nos  non  habent.  Omnes 
vero  naves  de  omni  terra  paganorum  aderant  ibi. 
Sed  nautae  illarum  postquam  viderunt  Ammiravi- 
sum  cum  suoexercitu  fugientem,  statim  suspende- 
runt  vela,  ipsumque  Ammiravisum  recipientes  in 
navibus  suis,  miserunt  se  in  alta  maria.  Reversi 
8unt  itaque  nostri  ad  eorum  tentoria,et  aeceporunt 
innumera  spolia  auri  et  argenti,  et  palliorum,  et 
mnlorum,  et  multornm  bonorum  cumula,  scilicet 
equos,  et  mulos,  et  camelos,  et  oves,  ct  boves,  et 
asinos,  et  multa  animalia.  Omnes  montes  namque 
et  coIles,et  omnia  plana  stabant  coopertade  multi- 


ibique  in  ignem  miserunt.Reversisunt  autem  nostri 
laetantes  et  gaudcntes  in  sanctam  civitatem  Hieru- 
salem,  devictis  omnibus  paganis  :  dcferentes  secum 
multa  bona,  scilicctcamclosetasinos  onustos  pane 
biscocto,et  farina,et  fruniento,  et  caseo,et  pane,  et 
oleo,  et  omnibus  bonis  quoQ  illis  erant  necessaria. 
Unde  tanta  est  orta  fertilitas  inter  Christianos,  quod 
bos  pro  octo  nummis  vel  decem  haberi  poterat. 
Modius  vero  frumenti  pro  12  nummis,modiusquo- 
que  hordei  pro  octo.  Quod  tandem  ne  ignotam  sit 
Christianis  omnibus,  sciant  hoc  bellnm  factum 
esse  <9  Kal  Septcmbris  in  vigilia  sanctissimae  Dei 
genitricis  Mariae,  anno  ab  Incarnalione  Domini 
'lOOO   regnante  Domino   nostro  Jesu    Christo,  cui 


tudine  animalium  :  et  inveneruntarmorumcumula,  p  est  honor  et  gloria  per  inflnita  saecula  ssculorum. 
quarum  qus  voluerunt  de  illis  reoipere  retinuerunt.      Amen. 

Hssc  de  nierosolymiiano  ilinere  in  tribus  anniSf  et  liheratione  civitntum  dicfa  suf/lciant, 

Per  omnia  benedictus  Deus,  qut  Iradidtt  impios.  Amen, 


FULCHERIl  CARNOTENSIS 

HISTOaiA  HIBBOSOI.TMITANA 

Ab  anno  1095  ad  annum  usque  1127. 

(DucHESNE,  Hist.  FranCj  Script.,  IV,  816,  exvetusto  codice  ms.  ccenobii  S.  Quintini  de  Monte   Prope  Pe- 

PQi^siin.  —  Initium  historis  hujus  usque  ad  cap.  49  libri  i  ex  editione  Bongarsii  desumptum  est, 

quia  in  ms.  codice  deerat;  reliqua  editis  auctiora  sunt,  adjectasque  etiam  capitum  mscri- 

ptiones  ex  codice.) 


NOTITIA  IN  FULCHERIUM 

(Fabric.  Biblioth,  med,  et  inf,  Lat.f  tom.  II,  pag.  214.) 


Fulcherius  Carnotensis  Robertum  Northmanniffi  C 
ducem  an.  1095,  secutus  in  Palsstinam,  et  deinde 
regis  Baiduini  I  et  II  capellanus,  circa  annum  1127 
scripsit  Gesta  peregrinanfium  Francorum  cum  armis 
Hierusalem  pergentium,  sive  Historiam  Hierosolymi- 
tanam  et  res  quibus  ipse  interfuerat;  quod  opus 
abanno  1095ad4i24  primus  in  Incem  protulit  Ja- 
cobusBongarsius  in  Gestis  Dei  per  Francos  tomo  I, 
pag.  381-440,  divisum  in  capita  56.  Gaspar  Bar- 
thius  codice  Basileensi  (non  aucliore  tamen)  usus 
divisit  in  capita99illustravitque  notis,  quasex  ms. 
bibliothec»  (ttigianae  pnbticavit  Joannes  Petrus  Lu- 
dewig  tomo  III  reliquiarum  mstorum,etc.,  pag.  291- 
360.  Apud  Andream  vero  Duchesne,  tomo  IV  Scri- 
ptorum  de  rebus  Francicis  pag.  816,  exstat  eadem 
Fulcherii  Historia  Hierosolymitana,  ex  codice  co^^  rv 
nobiiS.  Quintini  de  Montc  prope  Pcroiiuin  Iriljuta 
in  libros  tres,  et  auctior  extrema  parte  anni  1 124, 


annorumque  1125,  1126  et  1127,  a  pag.  879  ad  889. 
Liber  primus  incipit  ab  anno  1095,  secunius  ab 
inito  regni  Balduini  I,  hoc  est  ab  anno  1100  (edi- 
tionis  BongarsianJB  capite  22) ;  liber  tertius  ab  ini- 
tioBalduini  II,  A.  1118  (editionis  Bongarsiana)  me- 
dio  capite  44).  Denique  Prsefationem  ex  codice 
S.  Gcrmani  a  Pratis  vulgavit  £dmuadus  Marteno 
tomo  I.  Anecdot.,  p.  364  seq.,  in  qua  Fulchcrius 
ait  comparium  suorum  quorumdam  pulsantibus  pre- 
cibus,  aliquoties  niotumf  ea  se  qus  oculis  ipse  suis 
perspexerit,  stylo  rusticano,  tamen  veraci,  diligenter 
diyessisse,  Ut  a  Vossio  notatum  est,  reprehenditur 
Fulcherius  a  Guibcrto  abbate  in  bellis  Antiochenia 
cap.  29,  30,  31  et  33.  Sed  a  bona  fide  eum  com- 
mendat  Ordericus  Vitalis,  lib.  ix  liistoriaj  ecclesias- 
ticjp ;  ilem  Guilclmus  Malmcsburicnsis,  lib.  iv  qui 
addit  usuiu  cssc  stylo  non  quidem  agresti,  scd  ut 
dici  solet   sine   nitorc   et  palo^stra,    et   qui  aiios 


833 


AD  GODHFRIDUM  APPEND.  II.  —  MQNUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


8M 


commonere  potuerit,  tU  accuratius  scriberent.  Idem  j^ 
hic   Fulcherius,  qui  in  obsidione  Antiochena  A. 
1098  eaute  ac  fortiter  reni  gessit,  de  quo  Gilo  Pa- 
risiensis  libro  vii,  aoud  Edmundum  Martene  t.  III 
Anecdotorum,  p.  241. 

Fulcherius  imminet  ante 

Per  tenebras  legit  ille  vias  gressu  titubante, 
Illis  temporibus  radios  ducente  cometa 
Prasmonstrabatur  regni  mutatio  l3Sta,  etc. 


1)  Ita  Idgendum  puto,  non  eccOy  nt  habet  Martenii 
tnr. 


Etpage244  : 

Fulcherius  ille 

Natus  Camotiy  proceres  prsecedere  mille^ 
Non  timet  invictx  properans  ad  moenia  villas. 
Non  hunc  tardat  onus  clypei,  sed  ad  ardua  pro- 

nus, 
Evolat  arma  gerens  scaUeque  vinliter  hxretis, 
lUum  Veneticus  sequitur  :  stupet  hostis  iniquus. 
Ut  stetit  in  muris  Fuicherius,  ense  (1)  necantur 
Fulmineo  vigiles,  et  ad  infma  prcBcipitantur. 
Exultat  victor,  etc. 

editio,  nam  apud   Chesneum  voz  tota  desidera- 


arz: 


FULCHSRII  CARNOTENSIS 

PRiEFATIO 

N  HISTORIAM  HI£ROSOLYMITANAM 

(Edidit  D.  Martene,  Thes.  Anecdot.  I,  364.) 


Incipit  Prologus  in  Gestis  Francorum  Jerusalem  peregrinantium. 


Placet  quidem  vivis,  prodest  etiam  mortuis,  cum  B 
gesta  virorum  fortium.praesertim  Doo  militantium, 
vel  scripta  leguntur,  vel  in  mentis  armariolo  me- 
moriter  retenta,inter  fidcles  sobrierecitantur;  nam 
qui  vivunt  in  mundo,  audita  intentione  pia  praede- 
cessorum  f)delinm,  quomodo,  mundi  flore  spreto, 
Deo  adhsserunt,  et  parentes,  uxoresque  suas,  pos- 
sessiones  quoque  quantaslibet  reiinquentes,  juxta 
praeceptum  evangeIicum,Deum  secuti  sunt,  ad  di- 
ligendum  Deum  ardentius  compuneti,  ipso  inspi- 
rante,  animantur.  Mortuis  siquidem  in  Domino 
valde  prodest,  cum  auditis  operibus  eorum  bonis 
et  devotis,  fideles  animam  eorum  proinde  benedi- 
cunt,  et  eleemosynas  cum  orationibus,  tam  cogniti 
quam  ignoti,  pro  eis  charitative  impendunt.  Unde 
comparium  meorum  quorumdam  pulsantibus,  ali-  p 
qudties  motus,  Francorum  gesta  in  domino  claris- 
aima,  qui  Dei  ordinatione  cum  armis  Jerusaiem 
peregrinati  sunt,  stylo  msticano,  tamen  veraci,  di- 
gnum  duoens  memoriaB  commendandum,  prout  va- 
lQi,et  eciilis  meis  in  ipso  itinere  perspexi,  diligen- 
ter  dlgesei.  Licet  autem,  nec  Israelitics  plebis,  ncc 
MaehabcBorum,  aut  aliorum  plurium  prsrogativae, 
quos  Deus  tam  crebris  etmagniflcis  miraculis  illu- 
Btravit,  hoc  opus  praelibatum  «equiparare  non  au- 
deam,  tamen  haud  longe  ab  illis  gestis  inferius 
astimatum,  qnia  Dei  miracula  in  eo  noscuntur 
multipliciter  perpetrata,  scriptis  commendare  cu- 


ravi.  Quin  imo,  in  quo  disparantur  hi  postremi  ab 
illis  primis,  vel  Israeliticis,  vel  Machabdeis,  quos 
quidem  vidimus  in  regionibus  eorum  sspe  apud 
nos,  aut  audivimus,  longe  a  nobis  positos  pro 
amore  Christi  emembrari,  crucifigi,  excoriari,  sa- 
gittari,  secari,  et  diverso  martyrii  genere  consum- 
mari,  nec  minis,  nec  blanditiis  aliquibus  posse  su- 
perari;  quin  potius  si  non  deesset  percussoris  gla- 
dius,  multt  nostrum  pro  Christi  amorc  perimi  non 
recusassent.  0  quot  millia  martyrum  in  hac  expe- 
ditione  beata  morte  finieruntl  Sed  quis  tam  saxei 
est  cordis,  qui  haec  Dei  facta  audiat,  et  pietatis  su- 
spiriis  commotusjn  laudes  Dei  non  erumpat?Quis 
potest  non  mirari  quomodonon  exiguus  populus  in- 
ter  tot  hostium  nostrorum  regna  non  resistere,sed 
etiam  vivere  poteramus  ?  Quis  audivit  unquam  ta- 
lia?  Hinc  iCgyptus  et  yEthiopia;  hinc  Arabia  et 
Chaldea,  atque  Syria;  hinc  Assyria  et  Media;  hinc 
Parthia  et  Mesopotamia;  hinc  Persidia  et  Scythia, 
mare  etiam  magnum  a  Christianismo  nos  exclude- 
bat,  et  inter  manus  nos  laniantium,  si  permitteret 
Dcus,  concludebat.  Ipse  autem  in  brachio  forti  nos 
pie  protegebat.Beataenim  gens,cujus  estDominus 
Deus  ejus(P5a/.xxii,  12).Modumautemhujusoperi8 
et  incceptum,  et  quomodo  ad  tantum  iteragendum 
omnis  populus  occidentalis  concussus,  et  mentet 
et  manus  in  id  extenderit  voluntarius,  verba  histo. 
rica,  qus  sequuntur  declarabunt. 


•95 


FDLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  I. 


m 


.«-J- 


FULCHERII  CARNOTENSIS 

HISTORIA   HIEROSOLYMITANA 


INCIPIT  LIBER  PRIMUS. 


GAPUT  PRIMUM.  A 

Anno  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  nonage- 
simo  quinto,  regnante  iu  Alemannia  Hainrico  impe- 
ratore  dicto,  in  Francia  rege  Philippo  cum  in  uni- 
versis  Europs  partibus  mala  muItimoda,yaciliante 
flde,  inolescercnt,  prserat  urbi  RomaB  papa  secun- 
dusUrbanuSfVir  egregius  vita  et  moribus,qui  sem* 
perEcclesi«sanct®  statum  sublimiusprovehendum 
super  omnia  consulte  ac  strenue  moderari  satcgit. 
A^dens  autem  Ghristianitatis  fidem  enormiter  ab 
omnibus,  tam  clero  quam  populo,  pessumdari,  et 
terrarum  principibus  incessanter  certamine  bcllico, 
nunc  istis  nunc  illis  inter  se  dissidentibus,  pacem 
omnino  postponi;  bona  terrae  alternatim  diripi, 
multos  injuriose  vinctos  cuptivari,  ct  in  carceres 
teterrimos  truculentissirae  subrui.supramodum  re-  ^ 
dimi,vel  intus  trifariam  angariatos,  scilicet  inedia, 
siti,  algore,  obitu  clandestino  exstingui,  loca  sancta 
violari,  monasteria  villasque  igoi  cremari,  nulli 
morialium  parci,divinaet  humanaludibriishaberi; 
audiena  etiam  interiores  Romani»  provincias,  a 
Turcis  super  Christianos  occupatas,  impetu  feroci 
pemiciose  subdi :  pietate  compatiens,diIectioaisque 
Dei  nutu  permotus,  Alpes  transmeando  in  Galiias 
de80endit,atque  in  Arvernia  concilium  Icgationibus 
Gompetenter  undique  praemonitum,apud  Claromon- 
tem,  qua  tic  vocatur  civitas,  fecit  coadunari,  tre- 
oentis  decem  tam  episcoporum  quam  abbatum  assi- 
stentium  baculis  deputatis.  His  itaque  die  ad  hffic 
praenaiato  ad  se  convocatis,allocutione  dulciflua  di- 
liganter  conventus  causam  innotuit.  Nam  subEccle- 
sis  lugentis  voce  querula  planctum  non  minimum  C 
expreesity  et  de  mundi  fluctuantis  tcmpestatibus 
ianii^iodis,  ut  superius  praefatum  est,fide  subruta, 
sermonem  prolixum  cum  eis  tenuit.Dcinccps,rogi- 
tatu  supplici  cunctos  exhortatus  est,  ut,  rcsumptis 
iidei  viribu8,cum  ingenti  sollicitalione  ad  expugnan- 
das  diaboli  machinationes  viriiiter  sc  animarent ; 
et  Eeciesiffi  sanctas  statum  crudelissime  a  nelandis 
debilitaium  in  honorem  pristinum  compctenter  eri- 
gere  conarentur.  «  Dilectissimi  fratres.inquit,apos- 
tolalus  apiceDei  permissu,orbi  terrac  prselatus,  oc- 
casione  neoessaria  supereminente,  tanquam  moni- 
tionis  divinffilegatus,  ad  vos  Dei  servos  has  in  partes 
condescendi  Urbanus.  Et  quos  dispensatores  mini- 
Btarionim  Dei  ae8iimavi,iales  et  fidelcs,simulationis 


explosa  eluvione,  reperiri  optavi.  Quod  si  aliquid 
gibbosum  vel  tortuosum,modestia  rationisjustitia 
semota,contralegem  Dei  obsistat,  prsesente  subfra- 
gamine  divino,  diligcntcr  expedire  satagam.  Domi- 
nus  enim  supra  familiam  suam,  ut  ei  pro  tempore 
pabula  modesto  saporc  condita  ministretis^  vos  di- 
spensatores  constituit.  Beati  autem  eritis,  si  fideles 
tandemdispensationiscxactorvosinvenerit.Pastores 
etiam  nuncupamini  :  videte  autem  ne  mereenarii 
more  fungamini.  Veri  ergo  pastores^et  baoulossem- 
per  in  manibus  habcntes,  estote;  nec  dormitantes, 
gregem  vobisconimissum  undiqueconservate.Nam 
si  per  incuriam  vestram,  aut  negligentiam^  ovem 
quamvis  lupus  abripuerit,mercedem  nimirum  vobis 
paratam  apud  Dominum  nostrum  amitt^tis :  et  de- 
lictorumflagrisprimitusasperrimecssi^postmodum 
vero  in  custodiam  funestae  conversationis  truculen- 
ter  subruemini.  Vos  vero,  juxta  sermonem  evange- 
licum,  sal  eslis  terrae.  {Matth.^Vj  13);  quod  si  defe- 
ceritis,  ambigitur  quomodo  saliatur.  Oquantasali* 
tio  !  vere  necesse  est  vos  plebem  idiotam  et  mundi 
lasciviae  supra  modum  inhiantem,  sapientiie  sale 
corrigcndo  salire^  ne  delictis  putrefacta,  dum  eam 
alloqui  quandoque  voluerit,  Domino  insalsa  puteai. 
Nam  si  vermcs,  hoc  est  peccata,  causa  desidiee  pro- 
curationis  vestrae,  in  ea  repererit,  illico  vilipensam 
in  prsecipitium  spurcitiarum  eam  subigi  prascipiei. 
Et  quiatantum  perditum  ei  restaurare  nequiveritis, 
vos  judicio  damnatos  a  familiaritate  dileclionis  sn» 
prorsusexterminabit.Sed  hujusmodisalitoremopor- 
tet  esse  prudentem  provisorem,  modestum,  edoo- 
tum,pacif]cum,8crutatorem,  pium,  justum,4Bquum, 
mundum.  Nam  quomodo  indoctus  doctos,immode- 
stus  modcstos,  inimundus  mundos  efflcere  valebit? 
Quod  si  pacem  oderit,  quomodopacificabit?  Autsi 
quis  habuerit  manus  suas  sordidas,quomodo  sordee 
alterius  coinquiaationis  tergere,  poterit?  Lectum 
est  etiam  quod  si  caecus  caecum  duxerit,  ambobus 
cavea  patebit  (Matth.j  xv,  14).  Csterum  vos  ipsos 
prius  corrigite,ut  irreprchensibiliter  subditos  queu- 
tis  emendare.  Siquidem  amici  Dci  vultis  esse,  qu(B 
sentitis  ei  placita  libcnter  exercete.  Res  ecclcsiasti- 
cas  praecipue  in  suo  jure  constare  facite,  et  ut  Si> 
moniaca  hsresis  nuliateuus  apud  vos  radicet,cavete 
nc  vendentes  aut  ementes  pariter  flagris  flagellati. 
Dominicis,per  angiportus  ad  exterminium  confusio- 


8S7 


AD  60DEFRIDTJM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGRO. 


82S 


nis  miserabiliter  propellantur.  Ecelosiam  snis  ordi- 
nibuB  omnimode  liberam  abomni  saeculari  potestate 
sustentate,  decimasqne  Deo  proprias  de  omnibns 
terrae  cultibus  fideliter  dari  facite;  nec  vendantur, 
aut  retineantur.Quodqui  episcopumceperit,omnino 
exlex  habeatur.  Quod  qui  monachos  vel  clericos, 
vel  sancttmoniales,  ct  eorum  famulos  ceperit  aut 
exspoliaverit,vel  peregrinos  vel  mercatorcs,  anathe- 
ma  sit.  Raptores,  et  domorum  combustores,  et  eo- 
rum  consentientes^ab  Ecclesia  extorres,  anathemale 
feriantur.Sumninp  ro  igitur  considerandumest  qua 
mulctandus  sit  poena  qni  aliena  diripit,  si  inferni 
damnationepercutitur  qui  propria  non  largitur.Sic 
enim  divitiin  Evangaelio  memorato  contigit,qui  non 
idcirco  punitus  estquod  alienaabstulissct,sed  quia, 
rebus  aceeptis,  seipsum  male  dereliquit  (Luc.  xv). 
His  vero,  ut  dictum  est  iniquitatibus,  charissimi, 
mundum  vidistis  gravissime  diu  confusum  fuisse, 
adeo  ut  nullusin  aliquibus  provinciarum  vestrarnm, 
sicut  nobis  a  referentibus  patefactum  est,  per  imbe- 
cillitatem  forsitan  justiOcationis  vestrs  virtute  per 
via  gradi  audeat,  quin  vel  die  a  praedonibns,  vel 
nocte  a  latronibus,  aut  vi  aut  ingenio  maligno,  in 
domo  vel  extra,  subripiatur.  Quapropter  treviam, 
8io  vulgariter  dictam,  jamdudum  a  sanctis  Patribns 
nostris  determinatam,reformari  oportet;  qnam  fir- 
missime  unusquisque  vestrum  in  episcopatu  sno 
ieneri  faciat,  monendo  flagito.  Quod  si  aliquis  sive 
aviditate,sive  superbia  seductus,  eam  sponte  infre- 
gerity  Dei  auctoritate  et  hujus  concilii  decretorum 
sanctione  anathematizetur.  »  His  et  aliis  pluribus 
oompetenter  dispositis,cuncli  assistentes.tam  clerus 
quam  populus,  Deo  gratias  agendo,  dictis  domini 
Urbani  pontificis  summi  voluntariffi  aspiraverunt,et 
fideli  pollicitatione  decreta  illa  bene  tenenda  confir- 
maverunt.  Sed  aliud  illico,non  minus  tribulationis 
8uperiu8memorat£,sed  et  aut  majus,autpcssimum, 
ex  altero  mundi  climate,Christianitati  obesse  adje- 
oit,  inquiens.  «  Quoniam,  o  filii  Del,  si  pacem  apud 
vos  tenendam  et  Ecclesis  jura  fideliter  conser- 
vanda  sustentare,  virilius  solito  Deo  polliciti  estis, 
•xstat  opers  pretium  ut  insuper  ad  quoddam  aliud 
negotium  Dei  et  vestrum,  emendatione  Dominica 
nnper  vegetati,  probitatis  vestrae  valetudinem  verse- 
ti8«Neces8e  enim  est  quatenuscum  fratribnsvestris, 
in  orientali  parte  habitantibus,  auxilio  vestro  jam 
sope  proclamato  indigis,accelerato  itineresuccurra- 
ti8.  Invaserunt  enim  eos,  sicuti  plerisque  vestrum 
jam  dictum  ast,usquemareMcditerraneum,ad  illud 
Bcilicet  quod  Brachium  Sancti  Georgii  vocant  Turci 
et  Arabes,  apud  Romaniae  fines;  et  terras  illorum 
Ghristianorum  magis  magisque  occupando,lite  bel- 
lica  jam  vice  septuplicata  victos  superaverunt,mul- 
to8  occidendo  vel  captivando,  ecclesiasque  subver- 
tendo,  regnum  quoque  vastando.  Quos  quidem  si 
sic  aliquandiu  quiete  permiseritis,  mullos  latius  fi- 
deles  Dei  supergredientur.  Qua  dere  supplici  prece 
hortor,  non  ego,  sed  Dominu8,ut  cnnctis  cujuslibet 
ordinis  tam  peditibus  quam  equitibus,  tam  paupe- 


A  ribus  quam  divitibus,  edicto  frequenti,  vos  Christi 
praecones,  suadeatis,ut  ad  id  genus  neqnam  e  regio- 
nibus  nostratibus  exterminandum  tempestive  Chri- 
sticolis  opitulari  satagant.  Praesentibua  dico,absen- 
tibusmando:  Christusautemimperat.Cunctisautem 
illuc  euntibus,  si  aut  gradiendo,aut  transfretando, 
sive  conft!*a  paganos  dimicando,  vitam  finierint, 
peccaminum  remissio  praesens  aderit :  quod  ituris 
annuo,  dono  tanto  investitus  a  Deo.Oquantum  de- 
decus,  si  gens  tam  spreta,  degener  et  daemonibus 
ancilla  gentem  cunctipotentis  Dei  fide  praeditam  et 
Christi  nomine  splendidam  sic  superaverit !  0  quanta 
improperia  nobis  ab  ipso  Domino  imputabuntur,si 
eos  non  juveritis  qui  professione  Christiana  censen- 
tur,  sicut  et  nos!  Procedant  contra  infideles  ad  pu- 

^  gnam  jam  incipi  dignam,  trophaeo  explendam,  qui 
abusive  privatum  certamen  contra  fideles  coasues- 
cebant  distendero  quondam.  Nunc  fiant  milites,qui 
dudum  exstiterunt  raptores.  Nunc  rite  contra  bar- 
baros  pugnent,  qui  olim  contra  fratres  et  consan- 
guineos  dimicabant.  Nunc  aeterna  praemia  nancis- 
cantur,  qui  dudum  pro  solidis  paucis  mercenarii 
fuerunt.  Pro  bonore  duplici  laborent,qui  pro  detri- 
mento  corporis  et  animae  se  fatigabant.  Quinimo  hic 
tristes  et  pauperes,*illic  locupletes ;  hic  inimici  Do- 
mini,illic  amici  ejus  erunt.  Ituris  autem  mora  non 
differat  iter,sed  propriis  locatis,  sumptibusqne  col- 
lectis,  cessante  bruma,  verno  snbsequente,  Domino 
praevio  tramitem  alacriter  intrent.  »  His  dictis,  et 
audicntibns  gratanter  ad  hoc  animatis,  nihil  actu 
tali  dignius  aestimantes,8tatim  plures  astantium  se 

C  ituros,  et  caeteros  absentes  inde  diligenter  se  evoca- 
turos  spoponderunt.  De  quibus  fuit  unus  episcopus 
Podiensis,  Ademarus  nomine,  qui  postea  vice  fun- 
gens  apostolica,  cunctum  Dei  exercitum  prudenter 
et  consulte  rexit,  et  ad  negolia  peragenda  vivaciter 
animavit.  Taliter  in  concilio  quae  diximus  statutis, 
et  ab  omnibus  bene  confirmatis,  absolutionia  bene- 
dictione  data,  tunc  discesserunt,  et  hoc  nescienti- 
bus,postmodum  ad  mansiones  suas  regres8i,prout 
gestum  fuerat  dilucide  divulgaverunt.  Quod  ut  paa- 
sim  per  provincias  edictum  est,  jurisjurandi  firmi- 
tudine  pacem,  quam  dicunt  Treviam,  invicem  te- 
nendam  constituerunt.  Deinceps  vero  multi  cujusli- 
bet  artis  fungentes  officio,  comparata  remissione 
peccatorum,  se  profecturos  defaecatae  mentis  inten- 

Q  tionedevoveruntquorsumirejussum  fuerat.O  quam 
dignum  eratetamoBnum,nobis  omnibus  cruces  illas 
cernentibus,  vel  sericas  vel  auro  textas,  aut  quoli- 
bet  genere  pallii  decoras,qua8  in  chlamidibus  suis, 
aut  birris,  sive  tunicis,  peregrini,  jussu  pap»  prc- 
dicti,  post  votum  eundi,  super  humeros  suos  con- 
suebant!  Sane  pugnatores  Dei  merito  victoriae  signo 
insigniri  et  muniri  debebant,  qui  ob  honorem  ejus 
ad  praeliandum  se  praeparabant.  Et  qui  significans 
sub  agnitione  fidei  circa  se  sic  pinxerunt,  denique 
dirivatum  significatum  verius  adepti  sunt.  Speciem 
insignicrunt,  ut  rem  speciei  consequerentur.  Patet 
et  quidem,quia  meditatio  bona  bonum  opus  machi? 


PDLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  I. 


830 


natur  agendum.opus  verobonum  salutem  lucratur  A. 

animffi.  Quod  si  bonum  est  bene  meditari,  melius 

autem  est,post  cogitafum  opus,justumpatrari.Op< 

timum  est  ergo  compendium  salutare^quod  per  di- 

g^am  actionem  animae  victui  nactum  est.  Unusquis- 

que  igitur  bonum  cogitet,  quod  opere  digno  melio- 

rando  compleat,  ut  optimum,  quod  non  deficiat  in 

sternum,  emeritus  tandem  miles  percipiat.  Taliter 

Urbanus,  vir  prudens  et  vencrandus,  est  meditatus 

opus,  quo  postea  iloruit  orbis.  Nam  pacem  renova- 

yit,  Ecclesiffique  jura  modos  in  pristinos  restituit. 

Sed  et  paganos  de  terris  ChristiaQorum  instinctu 

vivaci  efTugari  conatus  est.  Et  quoniam  cuncta  quae 

Dei  sunt  exaltare  omnimode  studebat,  omnes  fere 

paternitati  sus  sub  obedientia  libenter  se  dedide- 

runt.  Sed  diabolus^qui  ad  detrimentum  semperin-  «^ 

Bistere  nititur,  et  veluti  leo  quaerit  circinando  quem 

devoret  (/  Petr.  v,  8),  buic  adversarium  quemdam, 

nomine  Guibertum,  superbtae  stimulo  irritatum,ad 

confusionem  popuii  concitavit ;  qui  dudum  impera- 

toris  Bajoariorum  protervitate  sufTultus,  dum  prae- 

decessor  Gregorius,  qui  et  Hildebrannus,  in  sede 

jure  habebatur,apostolicatus  officium  usurparo  cce- 

pit,  ipso  Gregorio  a  foribus  basilicae  Sancti  Petri  ex- 

cluso.  Et  quia penerse  sic  egit.populus  eum  melior 

cognoscere  noluit.  Urbano  autem  recte  electo  et  ab 

episcopis  cardinalibus  consecrato,  major  et  sanctior 

pars  populi,post  Hiidebranni  excessum,  obediendo 

aspiravit.  Guibertus  autem  sustentamine  imperato- 

ris  prffidicti,  et  plerorumque  civium  Romanorura 

irritamento  animatus,  Urbanum  quandiu  potuit  a 

monasterio  Sancti.Petri  alienum  fecit.  Sed  dum  ab  C 

Ecclesia  illa  sic  eliminatus  erat,  per  regiones  ince- 

denSypopulum  in  aliquantis  devium  Deo  conciliabat. 

Guibertus  vero  ob  Ecclesio;  principatum  turgidus, 

papam   proclivem  oberrantibus  se  ostentabat,  et 

apostolatusofricium,licet  injustc,  inter  consentien- 

tes  exercebat,  et  Urbani  facta  tanquim  irrita  vili- 

pendebat.  Urbanus  tamen  co  anno,  quo  primitus 

Franci,  Hierusalem  ituri,  per  Romam  transierunt, 

totam  omnino  potestatem  apostolicam  adeptus  est, 

auxilio  cujusdam  nobilissimffi  matronae,  Mathildis 

nomine,  qus  in  Romana  patria  tunc  potestate  multa 

vigebat.  Guibertus  vero  tunc  in  Alemannia  erat. 

Itaque  duo  papae  Romse  praeerant,  sed  cui  eorum 

obediretur,  a  quamplurimis  ignorabatur,  vel  a  quo 

consilium  posceretur,  vel  quis  aegrotis  medcretur.  j) 

Alii  huic,  alii  alteri  favebant.  Prout  aspectibus  ho- 

miaum  patebat,  Urbanus  prosperior  etjustior  erat; 

putandus  est  recte  fortior,quicupiditates,tanquam 

hostes  subjicit.  RavennaeurbisGuibertusepiscopus 

erat,  honore  et  divitiis  opulentus  valde  splendebat. 

Mirandum,  quare  sibi  tam  locupleti  tantum  non 

sufliciebat.  Qui  etiam  ab  omnibus  exemplar  justae 

actionis  et  humilitatis  considerari  debebat,  cur  te- 

merephilopompusinvadcrepraesumpseritrcgendum 

sceptrum  imperii  Dei?Sane  non  est  vi  rapiendum, 

verum  cum  ratione  et  dcvotione  suscipiendum.  De- 

bet  suBceptor  non  pro  honore  tumere,  sed  commis- 


sum  sibi  fldeliter  procurare;etquffi  dignitati  hono- 
ris  tanti  pcrtinent,  si  dispersa  fuerint,  opportune 
regregare.  Nec  mirum  si  mundus  tunc  inquietare- 
tur  totus,  et  conturbaretur,  quoniam  si  Romana 
Ecclesia,  in  qua  principalitas  correctionis  universffi 
Christianitatis  obtinetur,  turbine  quolibet  confundi- 
tur,  confestim  accidit  membra  sibi  subdita,  a  capi- 
taneis  fibris  dolore  dirivato,  passibiliter  compatien- 
tia  debilitari.  Ea  enimvero  Ecclesia,  mater  sciltcet 
nostra,  lacte  cujus  educabamur,  documento  instrui 
valebamus,  consilio  muniebamur,  ab  illo  superbo 
Guiberto  vehementer  percussa  erat.  Cumque  caput 
sic  tritum  est,  continuo  membra  Issa  sunt.  Si  caput 
aegrotet,  cffitera  membra  dolent.  Sed,  quia  capite  sic 
laeso,  etiam  membris  marcescentibus  dolore  diri- 
vato,  quia  in  partibus  omnibus  Europs,  pax,  boni- 
tas,  fides,  in  Ecclesiis  et  extra,  tam  a  majoribus 
quam  minoribus  viriliter  subigebantur,  necesse  erat 
ut  malis  tanti  modis  dimissis,  monilione  a  papa  Ur- 
bano  sic  exorsa,  contra  paganos  saltem  certamina 
inter  se  et  contra.se  dudum  consueta  distenderent 
Nunc  igitur  ad  incoeptum  reverti  congruum  est.Nam 
de  iter  agentibus  Hierosolymam,  et  quid  euntibus 
accidit,  et  quantum  res  et  labor  ipse  paulatim,  Ju- 
vante  Deo,proficiendoclaruit,decetampliu8  nescien- 
tibus  enucleari.Quod  ego  ipse  Fulcherius  Carnoten« 
sis,cum  caetcris  peregrinis  iens,postea,sicut  oculis 
vidi,  diligenter  et  sollicite  in  memoriam  posteris 
collegi. 

CAPUT  II. 
Anno  ab  Incarnatione  Domini  millesimo  nonage- 
simo  sexto,  mense  Martio,  post  concilium,  de  quo 
dictum  est,  Arvcrnicum,  quod  in  mense  Novembri 
dominusUrbanustenuit^aliiparatupemicioresaliis, 
iter  sanctum  carpere  coeperunt ;  alii  quidem  mense 
Aprili,  vel  Maio,  vel  Junio,  sive  Julio,  nec  non  Au- 
gusto  scu  Septembri  atque  Octobri,  prout  sumptuum 
opportunitas  occurrit,subsecuti  sunt.Quo  annopax 
et  ingens  abundantia  frumenti  et  vini  per  cuncta 
terrarum  climata  exuberavit,  disponente  Deo,  ne 
panis  inopia  in  via  deficerent,  qui  cum  crucibus  suis, 
juxta  ejusdem  prscepta,  eum  sequi  elegerant.  Et 
quia  competens  cst  principum  sic  peregrinantium 
nomina  in  memoria  teneri,Hugonem  Magnum,Phi- 
lippi  regis  Francorum  fratrem,nomino,quiprimu8 
heroum  marc  transiens^  apud  Duratam  urbem  in 
Bulgaria  cum  suis  appiicuit,  sed  imprudenter  cum 
agmine  raro  vadcns^  ibi  ab  ipsis  civibus  captus  est, 
et  usque  ad  imperatorem  Constantinopolitanum  per- 
ductus,  ubi  per  aliquantum  temporis  non  omnino 
liber  moratus  est.  Postque  eum  Bujamandus  Apu- 
lus,  Roberti  Guischardi  filius,origine  tamenNorth- 
mannus,  per  eumdem  tramitem  cum  exercitu  suo 
meavit.  Godcfridus  quippe  dux  regni  Lothariensis 
per  Uungarorum  pa'riam  ivit  cum gente  multa.  Ray- 
mundus  vero  comcs  Provincialis,  cum  Gothis  et 
Gasconlbus,  episcopus  quoque  Podiensts,  per  Scla- 
voniam  transierunt.  Petrus  Eremita  quidam,multi8 
sibi  a4jectis  peditibus,  sed  militibus  paucis,  primi 


m 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  IL  ^  MONDM«  DE  BELLO  SACRO. 


dH 


tu8  per  Hungariam  perrexit ;  cujus  gentis  postea  A 
sairapa  fuit  quidam  GaIteriuB,Sine-pecunia  dictus, 
miles  quidem  optimus,  qui  postea  intra  Nicomediam 
et  Nicsam  urbes,  cum  multis  consociis  suis  a  Tur 
cia  occisus  fuit.  Mense  vero  Septembri  Hobertus 
NorthmannisB  comes,  Guillelmi  regis  Anglorum  fi- 
lius,  iter  arripuit,  collecto  sibi  exercitu  magno  de 
Northmannis,  et  Anglis,  atque  Britannis  ;  cum  quo 
ivit  etiam  Stephanus  comes  6Iesen8is,TheobaIdi  fr 
lius,  et  Robertus  comes  Flandrias,  adjectis  his  et 
multis  aliis  nobilibus.Itaque  tanto  collegio  ab  occi* 
dentalibus  pciriijjus  procedente,  paulatim  per  viam, 
diatim,de  innumera  gente  concrevit  exeroitus  exer- 
cituum  undique  convenientium,  ut  de  linguis  pluri- 
bus  et  regionibus  multis  videretis  multitudinem  in- 


finitam.  Non  tamen  omnes  in  unum  exercitus  con- 


B 


gregatifuerunt,donecadNicscamurbempervenimus. 
Quid  ergo  dicam?  Insuls  marium,  et  omnium  terra* 
rum  regna  concussa  a  Deo  sunt,  ut  sit  credendum 
adimpleri  Davidis  prophetiam,  quain  psalmo  dixit: 
Omnes  gentes  qmscunque  fecUti,  venient,  et  adora- 
buntcoram  te,  Damine  {PsaL  'Lxxxv,  9),  et  ut  dejure 
tandem  dicant  illuc  pervenientes  :  Adorabimus  in 
loco  ubi  steierunt  pedes  ejus  (PsaL  cxxxi,  7).  Do  hoc 
itinereetiam  plurima  in  prophetiis  legimus.O  quan- 
tus  erat  dolor  I  quanta  suspiria !  quot  ploratus ! 
quot  lamenta  inter  amicos !  cum  maritus  derelin- 
queret  uxorem  suam  sibi  tam  dilectam,pueros  quo> 
que  suos,  possessiones  quantaslibet,  vel  patrem.vel 
matrcm,  aut  fratres,  aut  parentes.  Et  quamvis  tot 
lacryms  pro  amicis  ituris  sic  ante  eosdem  ab  oculis 
remanentium  funderentur,  nequaquam  proinde  mul-  C 
cebantur  quin  propter  amorem  Oei  cuncta  quae  pos- 
sidebant  relinquerent,  indubitanter  credentes  cen- 
tuplum  illud  percipere,  quod  Dominus  promisit  so- 
quentibus  se  {Matth,  xix,  29).  Tunc  conjux  conjugi 
ponebat  terminum  reverlendi,  quod,  si  vixerit,  in- 
fra  tres  annos  ad  eam  repatriabit.  Gommendabat 
810  eam  Domino,  osculum  porrigens,  et  pollicens 
se  rediturum.  Illa  autem  timens  non  amplius  vi- 
dere  eum,  non  valebat  pras  dolore  se  sustentare, 
qnin  ad  terram  rueret  exanimis,  lugens  pro  amico 
suo,  quem  perdidit  vivum,  quasi  jam  mortuum. 
IUe  vero  tanquam  nil  pietatis  habens,  et  tamcn  ba- 
bens,  nec  fletui  uxoris  suae^  neque  filiorum,  neque- 
amicorum  quorumcunque  condoIens,et  tamen  clam 
oondolens,  sed  duro  animo  constans  abibat.  Tristi-  j) 
tia  remanentibus,  gaudium  autem  euntibus  erat. 
Quid  dicere  possimus  inde?i4  Domino  factum  est 
istud,  et  eit  mirabile  in  oculis  nostris  (Psal.  cxvii, 23), 
Igitur  nos  Franci  oocidentaies  per  Italium  excursa 
Gallia  transcuntes,  cum  usque  Lucam  pervenisse- 
mu8,  invenimus  prope  urbem  illam  Urbanum  apo- 
stolicum,  cum  quo  locuti  sunt  comes  Robertus 
NorthmannuSyCt  comes  Stephanus,nos  quoquecs- 
teri  qui  voluimus.  Et  ab  eo  bcnedictione  suscepta, 
gaudenter  Romam  ivimus  Et  cum  in  basilicaSancti 
Petri  introissemus,  invenimus  ante  altare  homines 
Quiberti  papae  stoIidi«  qui  oblationes  altari  super- 


positas,  gladios  suoa  in  manibus  tenentea,  iniqoe 
arripiebant ;  alii  vero  super  trabes  ejusdem  moQa- 
sterii  cursitabant,  et  inde  deorsum  ubi  prostrati 
orabamus  lapides  jaciebant.  Nam  cum  viderent  ali- 
quem  Urbano  fidelem,  illico  trucidare  eum  volebant. 
In  arce  autem  una  monasterii  inerant  homines  Ur- 
bani,  qui  eam  sollicite  custodiebant  in  ipsius  Ur- 
bani  fldclitatem,  et  adversantibus  sibi,  prout  pote- 
rant,  obsistebant.  Satis  proinde  doluimus,  oum  tan- 
tam  nequitiam  ibi  fieri  vidimus.  Sed  nil  aliud  facere 
potuimus,  nisi  quod  a  Domino  vindiotam  inde  fieri 
optavimus.  Nee  mora  inde  facta,  multi»  qui  nobis- 
cum  illuc  usque  venerunt,  ad  domoa  suaa  ignavi 
redicrunt.  Nos  autem  per  mediam  Gampaniam  et 
Apuliam  euntes,  pervenimut  Barrum,  qus  oivitas 
optima,  in  maris  margine  sita  est ;  ibique  in  ecclesia 
Sancti  Nicolai  fusia  ad  Deum  precibus  nostris,  por- 
tum  tunc  adeuntes,  sine  mora  transfretare  putavi- 
mus.  Sed  absentibus  nautis  et  prevaricant  fortuna 
tempus  etiam  tuno  erat  hiemale,  quod  nobis  noci- 
vum  objecerunt,oportuit  Rotbertum  Gomitem  North- 
manniae  in  Calabriam  divertere,  et  toto  brumali  tem- 
pore  illic  hiemare.  Tunc  tamen  comes  Plandrensis 
Rotbertus  cum  cohorte  suatransfretavit.  Tunoplu- 
rimi  de  pauperibus  vel  ignavis  inopiam  futuram 
metuentes,arcubus  suis  venditis,  et  baculis  peregri- 
nationis  resumptis,  ad  mansionea  suaa  regressi 
sunt.  Qua  de  re  viles  tam  Deo  quam  hominibus 
facti  sunt,  et  versum  est  eis  in  opprobrium. 

CAPDT  Ilf. 
Anno  igitur  Domini  milles  simo  nonagesimo  sep- 
timo,  reducente  verno  tempore  mensem  Martium 
comes  statim  Northmannus,  et  comes  Stephanus 
Blesensis^qui  juxta  eum  similiter  tempus  exspeeta. 
verat  opportunum,  mare  repetierunt.  Et  classe  pa- 
rata,  Nonas  Aprilis,  quod  tunc  die  sancti  Pascba 
evenit,apud  portum  Brundusianum  rates  cum  suis 
conscenderunt.  0  quam  incognita  et  investigabilia 
snnt  judioia  Dei  I  Vidimus  enim  navim  unam  inter 
caeteras,  qufle  non  superveniente  occasione  aliqua, 
per  medium  subito  eventu  prope  littus  maris  subcre- 
puit.Unde  ferequadringenti  utriusque  sexus  demersi 
perierunt,  de  quibus  laus  Jucunda  Deo  statim  sonuit. 
Nam  cum  corpora  jam  mortua  qui  circumstabant 
pro  posse  recollegissent,  invenerunt  in  carnibus  quo- 
rumdam,  scilicet  super  spatulaa,  crucia  in  modum 
notas  insignitas.  Nam  quod  in  pannis  suis  vivl  ges- 
taverunt,competebat,Domino  volente,  in  ipsis  in  ser- 
vitio  suo  sic  preoccapatis  idem  signum  victoriosum 
sub  fidei  pignore  permanere  ;  etiam  pateficri  consi- 
deraiitibustali  miraeulo  merito  dignum  erat,  eos  de- 
functos  submisericordia  Dei  jam  quietem  vit»  peren- 
nis  a^eptoB  fuis8e,ut  verissimum  pateret  id  compleri 
quod/ scriptum  est:  iii#^  qua  morte  prxoceupatui 
fuerity  in  refrigerio  erit  ( Sap,  iv,7).  De  reliquis  autera 
jam  cum  morte  luctantibus,viri  pauci  vitam  retinue. 
runt  ;equi  vero  et  muii  sub  undis  exstinoti  sunt  ;pecu- 
nia  quoque  multa  perdita  est.  Quod  infortuniura  cnm 
videremus,  pavoregFandiconAiBi  samus,  intantum 


8S3 


PULCHERII  GARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  L 


834 


ut  plerique  corde  debile9,nondum  naves  ingres8i,ad  A 
domos  suas  reverterentur,  peregrinatione  dimissa, 
dicentes  nunquam  amplius  in  aliquam  sic  deceptio- 
nem  se  infigere.Nos  autem  in  omnipotentiDeospem 
nostram  penitus  ponentes,  artemonibus  sursum  le- 
yatiSjtuba  sonante  multa  Deum  proclamando,et  gu- 
bemante  ip8o,in  pelagus  nos  impegimus,vento  ali- 
quantulum  flante.Cumque  per  trcs  dies  vento  defi- 
ciente  in  fluctibus  altis  detineremur,  in  quarto  die 
juxta  urbem  Duratum^quasi  decem  milliariis  intei> 
Btantibus,portui  sani  applicuimus.  Duo  tamen  por- 
tus  classem  nostram  suaceperunt.Tunc  autem  qui- 
dem  iter  siccum  Istabundi  resumpsimus,et  ante  ur- 
bem  praefatam  postea  perreximus.  Itaquo  Bulgaro- 
rum  regiones  per  montium  praerupta  et  loca  satis 
deserta  transivimus.  DaBmonis  ad  flumen  rapidum  ^ 
convenimus  omnes,quod  sic  ab  incolis  terrfle  vocita- 
tur,etmerito.Vidimusenim  in  illo  flumine  diabolico 
quamplure8,c{um  vadare  pedetentim  sperabant,tor- 
rentis  impetu  diro,  quod  nullus  cernentium  juvare 
poterat,mersu  repentino  perire.Qua  de  re  lacrymas 
multas  ibi  pietate  dimisimus,  et  nisi  equilo;  cum 
equis  dextrariis  invaso  illo  peditibus  auxilium  ter- 
rent,  multi  modo  simili  vitam  ibi  perderent.  Tunc 
juxta  ripam  castra  nostra  metati  sumus,  et  ibi  una 
nocte  pausavimus.Montes  vasti  nobis  undique  prae- 
erant,in  quibus  nemo  incola  parebat.Mane  quidem, 
aurora  ciarescente,classicis  sonantibus,iter  nostrum 
arripuimusconscendendomontem^quemBagulatum 
nuncupant.  Postea  vero,  montanis  postpositis,tan- 
dem  per\'enimus  ad  flumen,quod vocatur Baldarius. 
Et  quod  antea  nisi  navigio  transiri  solitum  erat,opi-  C 
tulante  Deo,qui  suis  semper  ubique  praesens  subve- 
nit,laetanter  vadando  transmeavimus.  Quo  transito 
sequenti  die  ante  urbem  Tbessa1onicam,bonisom- 
nibus  abundantem,  tentoria  tendimus  nostra. 

CAPUT  IV. 
Mora  autem  per  quatuor  dies  ibi  facta,  deinde 
Macedoniam  transigentes  per  vallem  Philippensium, 
postque  Lucretiam,et  ChrisopoIim,atque  Christopo- 
lim,caeteras  quoquc  urbes  quae  sunt  in  Graecia,Coil- 
stantinopolim  pervenimus.  Ibi  quidem  ante  urbem 
tentoriis  nostris  extensisjper  quatuordecim  dies  las- 
situdinem  nostram  relevavimus.  Et  quia  civitatem 
illam  ingredi  non  quivimus,  quoniam  imperatori 
non  placuit  (timebat  enim  ne  forte  aliquod  damnum 
ei  machinaremur)  stipendium  quotidianum  exira  j) 
muros  allatum  nos  emere  oportuit,  quod  praecepto 
imperatoris  nobis  cives  afl^erebant.Nec  permitlebat 
imperator  inlroire  in  civitatem  multos  insimul,sed 
honoratim  vel  quinque  vel  sex  de  potentioribus,ad 
horam  in  ecclesiis  ingrcdi  sinebat.O  quanta  civitas 
nobilis  et  decora  I  quot  monasteria,quotque  palatia 
sunt  in  ea,opere  miro  fabrefacta !  quot  etiam  in  pla- 
teis  vel  in  vicis  opera,ad  spectandum  mirabilial  Tae- 
dium  est  quidem  magnum  recitare  quanta  sit  ibi 
opulentia  bonorum  omnium,auri  et  argenti,pallio- 
rum  multiformium  sanctarumqe  reliquiarum  Omni 
etiam  tempore  uavigio  frequenti  cunota  bominum 


necessaria  illuc  afferuntur.  Ibi  insupcr,  ut  spero, 
fere  viginti  millia  spadones  assidua  habitatione  con- 
versantur.Cum  autem  nos  satis  fatigatos  rcqu"ere- 
creassemuSjtnnc  optimates  nostri,accepto  consilio, 
facti  sunt  homines  imperatoris,et  pepigerunt  fcedus 
cum  ipso,sicut  jam  ipse  postulaverat  ab  eis.  Quod 
similiter  jam  fecerant  sub  jurejurando,  qui  nos  in 
itinere  ipso  antecesserant,  Boamundus  scilicet,  et 
dux  Godefridus.  Comes  autem  Raymundus  hoc  la- 
cere  tunc  recusavit.Comes  vero  Flandriae  sic,  sicut 
alii,  jusjurandum  fecit.Nam  erat  ois  necesse  ut  ta- 
litercumimperatore  amicitiam  solidarent,ut  tutius 
quajrerent,  et  acciperent  ab  eo  consilium  et  auxi- 
lium,praesens  et  futurum,  tam  sibi  quam  omnibus 
qui  nos  secuturi  erant,per  eunidem  tramitem.Qui- 
bus  idcirco  ipse  imperator  praebuit  de  numismati- 
bus  suis  quantum  placuit,  de  equis,  et  de  palliisiet 
de  pecunia  sua,  qua  nimis  indigebant  ad  tantum 
iter  explendum.Uoc  expleto,  mare,qaod  Brachium 
Sancti  Georgii  vocatur,  transfretavimus.  Tunc  ad 
Nicaeam  urbem  properavimus^quam  obsidione  Boa- 
mundus,  et  dux  Godefridus,et  comes  Raymundus, 
et  comes  Flandriae  a  medio  Maii  jam  obsidebant. 
Quam  urhem  possidebant  Turci  orientales,  pagani 
acrcs  animis,  et  arcubus  sagittarii.  Hi  quidem  de 
Persidejam  a  quinquaginta  annis,  Euphrate  fluvio 
transito,terram  Romaniae  totam  usque  Nicomediam 
urbem  sibi  subjugaverant.  0  quot  capita  caesa,  et 
ossa  occisorum  ultra  Nicomediam  in  campis  jacen- 
tium  tunc  invenimus !  quos  ipso  anno,  ignaros,  et 
usui  sagittario  modernos  Turci  peremerant;  unde 
moti  pietate,  satis  lacrymas  fudimus.  Cumqut  au- 
dissent  qui  Nicaeam  urbem  jam  obsidebant,  venire 
principes  comites  nostros,  Rodbertum  scilicet  Nor- 
thmannum  et  Stephanum  Blesensem,gaudenter  eis 
et  nobis  obviam  venerunt,et  usque  ad  locum  ubi  ta- 
bernacula  noslra  extendimus,ante  urbem  in  partem 
australem  deduxerunt.Jam  semel  Turci  congregati 
se  paraverant,vo)entes  vel  obsidionem  ab  urbe,  si 
possent,  excutere^  vel  de  militibus  suis  urbem  me- 
lius  munire.  Sed  a  nostris  fortiter  et  ferociler  re- 
pulsi,occisi  sunt  ex  eis  fere  ducenti.Cum  autem  vi- 
derent  Francos  tam  animosos,et  probitate  validissi- 
mos,  secesserunt  refugi  in  Romaniam  intcriorem, 
quoadusque  tcmpus  opportunius  aggredicndi  eos 
scntirent.Nos  quippe  in  hebdomada  Junii  prima,po- 
stremi  ad  obsidionem  venimus.Tunc  de  exercitibus 
plurimis  unus  illic  exercitus  effectus  est,  quorum 
centum  millia  loricis  et  galeis  muniti  erant ;  quem, 
qui  do  numero  sapiebant,  sexies  centum  millia  ad 
bella  valenlium  esse  aestimabant,  exceptis  inermi- 
bus,  videiicet  clericis,  monachis,mulieribu8  et  par- 
vulis.Quid  igitur  insuper?  si  omnes,  qui  de  domi- 
bus  suis  egressi  votum  iter  jam  incceperant,  simul 
illic  adessent,  procul  dubio  sexagies  centum  millia 
bellatorum  essent.Sed  alii  de  Roma,  alii  de  Apulia, 
alii  vero  de  Hungaria,vei  Sclavonia,labore  recusato, 
domos  suas  redierant,  vel  in  locis  multis,  millibuB 
multis  occisis,  et  nobiscum  multi  eundo  inflrmatii 


838 


AD  OODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  6ACR0. 


QAA 
GOO 


vitam  finiebant  defuncti.Mulla  ccemeleria  viderelis 
in  callibus,  ct  in  campis,  et  in  luots,  de  pcregrinis 
nostris  sic  sepultis.Sciendum  quia  quandiu  Nicaeam 
urbem  circumsedimus,  navigio  marino,  consensu 
imperatoris,victus  nobis  ad  emendum  illuc  est  alla- 
tus.  Tunc  heroes  nostri  fecerunt  raachinas  ficri, 
arietes,  scrofas,  turres  ligncas,  petrarias.Distende- 
bantur  arcubus  sagitt£,jaciebantur  lapides,  hostes 
nobis  nosque  illis  vicem  cerlaminis  pro  posse  rcddc- 
bamus.Saepe  cum  machinis  illis  armati  urbem  assi- 
liebamus,sed  muro  forti  nobis  obstante,cassabantur 
assuItus.Sspe  de  Turcis,  sepe  de  Francis,  sagittis 
vel  lapidibus  percussi,  interibant.Vere  doleretis  et 
pietate  suspiraretis,  cum  aliquem  de  nostris  prope 
murum  quoquomodo  trucidassent.et  submissis  un- 
cis  ferreis,quos  funibus  deorsum  dimittebant,  cor- 
pu8  interempti,aIiquando  Ioricati,sursum  ad  se  ra- 
piebant,quod  nullus  nostrum  audebat,  nec  poterat 
ab  eis  extorquere.  Corpore  tunc  expoliato,  cadaver 
foras  jaculabantur.  Sed  cum  quinque  septimanis 
urbem  circumsedissemus,  et  multoties  assultibus 
TurcoB  pavidos  fecissemus,facto  interim  placito  per 
legationes  apud  imperatorem,callide  reddidcrunt  ei 
urbcm,  cum  jam  ipsa  vi  et  ingeniis  valde  coercita 
esset.  Tunc  Turci  intromiserunt  in  eam  Turcopulos 
ab  imperatore  missos,  qui  urbem  cum  pecunia  in- 
tema  domino  suo  imperatori,sicut  eis  praeceperat, 
servaverunt.Quapropter  pecunia  illa  rctenta,  jussit 
imperator  de  auro  suo  et  argento  atque  palliis  pro- 
ceribus  nostris  dari,peditibus  quoque  distribui  fecit 
de  nummis  suis  fieneis,quo8  vocant  Tartarones.Die 
autem  iIIo,quo  Nicfiea  sic  est  comprehensa,sive  red- 
dita,  unius  mensis  solstitio  repercussus  est,  tertio- 
que  Kal.  Julii,  cum  barones  nostri  ab  impcratore 
concessum  abeundi  accepissent,  a  Nicaea  disccssi- 
mus  interiores  Eomaniae  regiones  adituri.  Sed  cum 
per  duos  dies  iter  egissemus  nostrum,  nuntiatum 
est  nobis  quod  Turci,  prsetentis  nobis  insidiis,  in 
planis,per  quae  transituros  nos  arbitrabantur,  prs- 
liaturi  erspectabant.Uoc  autem  cum  audivissemus, 
nihil  ob  id  audacitatis  amisimus.Sed  cum  sero  illo 
speculatores  nostri  plures  ex  illis  a  longe  vidis- 
sentjStatim  nos  inde  monuerunt,propter  quod  ten- 
toria  nostra  nocte  illa  excubiis  undique  conservari 
fecimus. 

CAPUT  V. 
Mane  autem  facto,  quod  accidit  Kal.  Julii,  sum- 
ptis  armis,  et  monente  cornu,  adversus  eos  per 
alas  consecuti,  tribunis  et  centurionibus  cohortes 
et  centurias  ducentibus,  vexillis  levatis,  ordinate 
ire  coepimus.  Hora  diei  secunda,  ecce  praeeursores 
eorum  spcculatoribus  nostris  appropiaverunt.Quod 
cum  audissemus,  protinus^tentoria  nostra  juxta 
quoddam  arundinetum  metari  fecimus,  ut  expedi- 
tius  clitellis,  id  est  sarcinis,  depositis  promptiores 
ad  praeliandum  essemus.  Quofacto,  en  Turci,quo- 
rum  princeps  et  admiratus  erat  Soliman,  qui  Ni- 
csam  urbcm  et  Romaniam  in  potestate  sua  tene- 
bat,  congregatis  sibi  Turcis  ab  orientalibus  parti- 


A  bus,  qui  triginta  dicrum  itinere,  ct  eo  amplius,  in 
auxilium  ejus  mandati  venerant;  aderantque  cum 
eo  quamplures  admirati,videlicet  Amudaradigium, 
Miriatos,  Comardigum,  Amirchai,  Lachin.  Bolda- 
gis,  Caradigum,  multique  alii  qui  omnes  insimul 
erant  trecenta  et  sexaginta  millia  pugnatorum,8ci- 
licet  sagittariorum.  Mos  enim  eorum  est  talibus 
uti  armis*  Equites  erant  omnes.  Nos  autem  utcun- 
que  pedites  et  equitcs.  Sed  nobis  tunc  dcerant  dux 
Godefridus,  et  comes  Raymundus,  atque  Hugo 
Magnus  qui  per  duos  dies  insipienter  se  a  nobis 
subtraxerant  cum  gente  maxima  tramite  bifurco. 
Unde  nobis  damnum  irrestaurabile  accidit,  tam  de 
nostris  occisis  quam  Turcis  non  retentis,  vel  in- 
terfectis.Sed  quia  tarde  lcgatos  noatros  inde  habue- 

l^  runt,ideo  tarde  nobis  succurrerunt.  Turci  autem 
audacter  ululatibus  concrepantes,  pluviam  sagitta- 
rum  vehementer  nobis  jacere  cceperunt.  Sed  icti- 
bus  tam  crebris  nos  stupefacti,mortuique,  et  multi 
Issi,  mox  timidi  versi  sumus  in  fugam.  Nec  arat 
mirandum,quia  cunctis  nobis  tale  bellum  erat  in- 
cognitum.  Jamjamquc  ex  altera  parte  arundineti, 
agmina  densa  ex  eis  adusque  papiliones  nostros 
vehementer  irruerant^  qui  de  rebus  nostris  intus 
arripiebant,  et  de  gente  nostra  occidebant,  cum 
forte,  disponente  Deo,  Qugonis  Magni,  ct  comitis 
Raymundi,  et  ducis  Godefridi  praecursores  tali  in- 
fortunio  a  posteriore  parte  accurrerunt.Et  cum  us- 
que  ad  tentoria  nostra  jam  fugati  fuissemus,statim 
qui  ingressi  fuerant  a  papilionibus  se  removerunt^ 
putantes  propter  eos  tam  cito  nos  regredi.Sed  quod 

C  audaciam  vel  probitatem  suspicati  sunt,  pavorem 
nimium  sperare  possent.  Quiddicam?  Nos  quidem 
in  unum  conglomerati,  tanquam  oves  ovili  clausse, 
trepidi  et  pavefacti  ab  hostibus  undique  vallaba- 
mur,ut  nullatenus  aliquorsum  procedere  valeremus. 
Quod  nobis  visum  est  propter  peccata  nostra  sic 
contigisse.  Nam  quosdam  luxuria  polluebat,  quos- 
dam  vero  avaritia  vel  superbia  vitiabat.  Clamor 
erat  ingens  aethera  feriens,  virorum  ac  mulierum, 
atque  infantium,  nec  non  et  paganorum  qui  super 
nos  irruebant.  Jamque  nulla  spes  erat  viUe.  Tunc 
reos  et  peccatores  nos  omnes  esse  fatebamur,  mi- 
sericordiam  a  Deo  devote  postulantes.  Aderat  ibi 
episcopus  Podiensis,  patronus  noster,  et  quatuor 
alii ;  aderantque  saccrdotes  quamplurimi,  albis  in- 

n  duti  vestimontis,qui  Dominum  humillime  deposce- 
bant,  ut  virtulem  hostium  prosterneret,  et  nobis 
dona  misericordiae  suae  infunderet.PIorando  canta- 
bant,  cantantes  orabant.  Tunc  currebant  multi  ad 
eos,  qui  confestim  mori  timentes  confitebantur  eis 
peccata  sua.Tunc  nostri  proceres,  Robertus  North- 
mannis  comes,  et  Stephanus  Blesensis,  et  comes 
Flandri»,  Boamundus  quoque,  pro  posse  eis  resi- 
stere,  et  eos  saepe  nitebantur  invadere.  Ipsi  quidem 
a  Turcis  fortiter  impetebantur.  Sed  forsitan  suppli- 
catione  nostra  Domiaus  placatus  (quia  nec  nobilita- 
tis  pompae,nec  armis  lucidis  triumphare  favet;sed 
menti  pie,  et  virtutibus  divinis  munit«|  in  neces- 


837 


PULCHERII  CARNOT.  fflST.  HIEROSOL.  —  LIB.  I. 


838 


sitate  pio  subvenit)  paulatim  vigorem  tunc  noLis  A 
prffistitit,  et  Turcos  magis  magisque  debililavit. 
Nam  visis  consociis  nostris,  qui  postremi  propera- 
bant  ad  adjuvandum  nos^  laudantes  Deum,  auda- 
ciam  resumpsimus  et  per  turbas  et  cohortes  eis 
resistere  nisi  simus.  Heu  I  quot  de  nostris  die  illo 
post  nos  lente  venientes  in  via  occiderunt !  Aprima 
diei  hora  usque  ad  sextam,  nos,  ut  dixi,  anguste 
coercuerunt ;  sed  tunc  paulatim  nobis  animatis  et 
de  nostris  sociis  concretis,  adfuit  mirabiliter  divina 
gratia,  et  quasi  momento  subitaneo,  Turci  omnes 
visibus  nostris  dorsa  fugitivi  verterunt.  Nos  vero 
post  eos  vehementer  vociferantes,  per  montes  et 
valles  persecuti  eos  sumus  ;  quos  fugare  non  ces- 
savimus,  donec  anteriores  ncstri  cursores  ad  ten- 
toria  eorum  pervenerunt.  Ubi  alii  de  rebus  eorum  p 
et  de  tentoriis  ipsisoneraverunteorumdemcquoset 
camelos  plures,  quos  pro  timore  illic  reliquerant ; 
alii  vcro  Turcos  fugientes  usque  ad  noctem  perse- 
cuti  sunt.  Sed  quia  famelici  et  fatigati  orant  cqui 
nostri,  paucos  ex  eis  retinuimus.  Grande  autem 
miraculum  Dei  fuit^  quod  die  crastino  ettertio  non 
cessaverunt  fugere,  quamvis  eos  nuUus,  nisi  solus 
Deus,  amplius  fugaret.  De  tantaautem  victoria  nos 
facti  Iffitissimi,  Deo  gratias  omnes  exsolvimus,quia 
noluit  iter  nostrum  omnino  adnibilari,  sed  ad  ho- 
norem  sui  et  Christianitanis,  honorabilius  solito 
prosperari  :  undeab  oriente  usque  ad  occasum  fa- 
ma  personabit  perennis.  Tum  quidem  post  eos  iter 
nostrum  modeste  calcavimus.  Turci  vero  ante  nos 
fugientes  catervatim  mansioncsper  Romaniam  sibi 
quaesierunt.  Tum  perreximus  Antiochiam,  quam  ^ 
prsnominant  parvam,  in  provincia  Psidie,  deinde 
Iconium  :  in  quibus  regionibus,  saepissimepanc  ci- 
bariisque  satis  indiguimus.  Nam  Romaniam  qus 
ierra  est  optima  et  fertilissima  bonorum  omnium, 
invenimus  valde  a  Turcis  vastatam  et  deploratam. 
Multoties  tamen  videretis  tantam  gcntis  multitudi- 
nem  de  raris  culturis,  quas  interdum  per  loca  in- 
veniebamus,  bene  refocillari,  supplemento  illius 
Dei,  qui  de  quinque  panibus  et  duobus  piscibus 
quinque  miilia  hominum  cibavit  (3/a/(/i.xiv,19-2i), 
Inde  satis  Istabamur,  et  congaudentcs,  dona  mise- 
ricordiffi  Dei  hsc  esse  profitebamur.  Tunc  autem 
vere  vel  rideretis,  vel  forsitan  pietate  lacrymare- 
mini,  cum  multi  nostrum  jumentis  egentes  quia 
de  suis  jam  multa  perdiderant,  verveces,  capras,  J) 
sues,  canes,  de  rebus  suis,  sciiicet  pannis  vel  pani- 
bus,  seu  qualibet  sarcinaperegrinorumusui  ncces- 
saria  onerabant.  Quarum  bestiolarum  tergavideba- 
mus,  mole  fascis  gravis  esse  corrupta.  Equitcs 
etiam  supra  boves  cum  armis  suis  interdum  scan- 
debant.  Sed  quis  unquam  audivittot  tribus  linguae 
in  uno  exercitu,  cum  ibi  adessent  Franci,  Flandri, 
Frisi,  Galli,  Britoni,  Allobroges,  Lotharingi,  Ale- 
manni,  Bagoarii,  -  Northmanni,  Scotti,  Anglici, 
Aquitani,  Itali,  Apuli,  Iberi,  Daci,  Graeci,  Arme- 
nii  ?  Quod  si  vellet  me  alloqui  Britannus,  vei  Teu- 
tonioua,  neutro  respondere  saperem,  Sed  qui  tot 


ii  nguis  d  i  visi  eramus,  tanquam  fratres,  sub  dilcc  tione 
Dei,  et  proximi,  unanimes  esse  videbamur.Nam,si 
dc  rebus  suis  aliquis  aliquid  perderet,  per  quam- 
plurimos  dies  id  diligentertandiuquiinvenissctde- 
ferret  secum,  donec  inquirendo  illum  quiperdidis- 
set  reperiret,  et  inventum  libenter  redderet.  Hoc 
enim  competit  his  qui  juste  percgrinantur. 

CAPUT  VI. 
CumautemadEracleamurbempervenissemuSfVi- 
dimus  signum  in  cgdIo  quoddam,quod  albumo  splen- 
dore  fulgens  tunc  apparuit  in  modum  ensis  figura- 
tum,  cuspide  versus  orientem  protento.  Sed  quid 
futurum  promittebat  nesciebamus,  sedprsBsentiaet 
futura  Domino  committebamus.  Ad  oppidum  opti- 
mum  quoddam,  quod  Mariscum  nominatur,  tunc 
profecti  sumus,  ubi  per  tres  dies  quievimus.  Sed 
cum  exhinc  viam  unius  diei  proculcassemus,  et 
non  longi  ab  Antiochia  Syris,  sed  quasi  tribus 
diebus  essemus,  ab  exercitu  discessi,  et  cum  do- 
mino  Balduino  comite,  Godefridi  ducis  antefati 
fratre,  in  sinistra  partem  provinci»  divertimus. 
Erat  quippe  miles  quam  optimus,  probitate  et  au- 
dacia  valde  famosus  ;  qui  antea  relicto  exercitu 
cum  illis  quos  secum  duxit,  urbem,  quam  dicunt 
Tharsum  Silicise,  ausu  magno  ceperat ;  quam  ta- 
men  Tancredo  violentcr  abstulit,  qui  jam  in  ea 
homines  suos,  Turcis  ei  consentientibus,  intromi- 
serat.  Relictis  itaque  ibi  custodibus,  Balduinus 
ad  exercitum  rediit.  Itaque  confidens  in  Domino,et 
in  valore  suo,  coilegit  secum  milites  paucos,  profi- 
ciscens  versus  Euphratemfluvium,etcomprehendit 
ibi  castra  plurima  tam  vi  quam  ingenio.  Interqua 
unum  cepit  peroptimum,  quod  vocatur  Turberes. 
Hoc  pacifico  reddiderunt  ei  qui  in  eo  habitabant 
Armenii,  et  alia  plurima  huic  subdita.  Cum  au- 
tem  fama  de  eo  longe  lateque  jam  circumvolasset, 
misit  ad  eum  legationem  qui  princepseratcivitatis 
Boais,  id  est  EdessaB,  quae  satis  est  nominata,et  de 
bonis  terras  uberrima.  Est  illa  in  Mcsopotamia  Sy- 
ria3,  trans  flumenprffidictumEuphratem  vigintifere 
milliariis,et  ab  Antiochia  distans  quasi  centum  vel 
paulo  plus.  Mandatus  est  itaque  Balduiuus  ut  illuo 
iret,  et  efficerentur  invicem  amici,  quandiu  ambo 
viverent,  tanquam  patcr  etfilius.  Quod  si  dux  ipse 
Edessenus  forte  obiret,  statim  Balduinus,acsifiliu8 
ejus  esset,  urbem  et  terram  suam,quantamcunque 
possidebat,  in  haereditate  possideret.  Non  enim  ha- 
bebat  filium  nec  filiam.  Et  qnoniama  Turcissede- 
fendere  non  poterat,  volebat  Graecus  illeetseetter. 
ram  suam  ab  ipso  Balduinodefendi,quemetmilites 
suos  bellatores  adiverat  esse  probissimos.  Hoc  au- 
dito,  postquam  legatijurejurandofecerunteuminde 
credulum,  cum  minimoexercitulosuo,scilicet  octo- 
ginta  militibus,  pergent  transiit  Euphratem.  Quo 
transito,  noctetota  perpropere  prope  castra  Sarra- 
cenorum,  hinc  et  inde  linquentes  ea,  valde  pavidi 
perreximus.  Quod  cum  audissent  Turci  qui  in  Sa- 
mosate  oppido  forti  erant,  insidias  nobis  in  via,per 
quam  ituros  nos  opinabantur^  prstenderunt.  Sed 


839 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  ~  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


8« 


rum  nocte  alia  quidara  Armenius  in  castello  suo 
(iiligcnternoshospitatusfuisset,  intimatum  estnobis 
quod  ab  bostibus  illis  insidiantibus  prscavere  nos 
oportebat.  Quapropter  diebus  duobus  illic  delitui- 
mus.  Sed  cum  tantam  moram  fastidirent  illi,  dle 
tertia  subita  iusultu  de  loco  insidiatorio  prosilie- 
runt,  et  ante  castellum,  in  quo  eramus,  signis  le- 
vatis  accurrerunt,  et  praedam,  quam  in  pascuis  ibi 
reperierunt  ante  conspectum  nostrum  arripuerunt. 
Nos  autem  contra  eos  egressi,  quia  pauci  eramus, 
bcllare  cum  eis  non  quivimus ;  qui  cum  nobis  sa- 
gittas  jaccre  coeperunt,  nullum  de  nostris,  juvante 
{>eo,  sauciaverunt.  Ipsi  autem  unum  de  sociis  suis 
occisum  lancea, in  cumporeIiquerunt,cujusequum, 
qui  eum  subvertit,  retinuit.  Tunc  abierunt ;  nos 
autem  ibi  remansimus.  Sequenti  vero  die  itcr  no- 
8trum  resumpsimus.  Miraremini,  cum  ante  castra 
Armenorium  transiremus,  et  nobis  obviam  cum 
crucibus  et  vexillis  pro  amore  Christo  huraillime 
proccJebant,  et  pedcs  nostroset  pannososculaban- 
tur,  eo  quod  audierant  nos  aTurciseosdefensuros, 
sub  quorura  jugo  tandiu  depressi  fuerant.Pervoni- 
mus  tandem  Roais,  ubi  princeps  urbis  praidictus, 
et  uxor  sua,  una  cum  civibus  suis,  gaudenter  nos 
susceperunt,  et  quod  Balduino  polliciti  fucrant, in- 
dilate  compleverunt.  Cumque  per  qnindecim  dics 
illic  nioram  fccissimus,  cives  urbis  machinati  sunt 
principem  illum  sceleste  occidere,et  Balduinum  in 
palatio  ad  dominandum  sublimare.Odio  enim  eum 
habebant.  Dictum  cst,  et  factum  est.  Unde  Baldui- 
nus  tamen  et  sui  valde  contristati  sunt,quiaproeo 
indulgentiam  impetr.ire  nequiverunt.  Cum  autem 
principatum  illius  donociviumBalduinus  suscepis- 
set,  protinus  adversus  Turcos,  qui  in  patriaerant, 
litem  ballicam  movit,  quos  multoties  vel  victos  vel 
occisos  suporavit.  Continglt  tamen  denostrisplures 
a  Murcis  int^remptos  fuisse.  Ego  vero  Fulcherius 
Carnotensis,  capellanus  ipsius  Balduini  eram.Volo 
autem  de  exercitu  Dei  scrmonem  quem  dereliqui 
resumere. 

CAPUT  VII 
Mense  Octobri,  pervenerunt  Franci  Anliochiam 
Syri»,  flumine  transito  quodFernum,  vel  Orontem 
Dominant.  Ante  urbem  jus^asunttentoria  extendi, 
intra  primumaburbelapidem,ubi  postea  certamen 
pessimura  utrinque  persaDpe  factum  est.  Nam  cum 
dc  civitate  Turci  prosilirent,  multos  denostrisocci- 
debant  ;  vice  tamen  reddita,  se  quoque  superatos 
lugebant.  Est  nempe  Antiochia  civitas  magna  am- 
bitu,  situ  fortis,  et  muro  valida  :  quae  et  ab  hosti- 
bus  externis  nunquam  poterit  comprehendi,si  tan- 
tum  inhabilantes  panemunitieam  defenderevolue- 
rint.  Estque  in  ea  basilica  una  satis  veneranda,  in 
honore  sancti  Pelri  upostoli  dedicata,  ubi  sedit  in 
cathedra,  in  episcopum  subIiraatus,postquaraaDo- 
mino  principatura  Ecclesiae,  clavibusacceptis  regni 
coBlestis  suscepit.  Est  et  altera  in  honoro  beatffi 
Mariffi  fabrefacta.  Suntque  aliae  plures  ecclesiae  de- 
oeoter  composit».  Que  quamvis  eubpoteetate  Tur* 


A  corum  diu  exstiterant,  Deus  tamen  cuncta  priB- 
sciens,  nobis  cas  integras  reservavit,  ut  a  nobifi 
quandoque  in  eis  honoraretur.  Tredecim  ferc  mil- 
liariis  distat  marc  ab  Antiochia.  Et  quia  Fernus 
fluvius  inibi  raare  incidit,pereju8dem  alveumfluyii 
usque  prope  Antiochiam  nave  de  longinquis  parU- 
bus  bonis  refertfe  omnibus  deducuntur.Itaque  tam 
per  mare  quam  per  terram  munita  bonis,  abundat 
civitas  divitiis  multiraodis.  Principes  autem  nostri 
cura  eam  ad  capiendum  tam  difRcilem  prospexis- 
sent,  jurejurando  confirmaverunt  invicem  eam  ob- 
sidione  cohibere,  donec,  Deo  suffraga":te,aut  viaut 
ingenio  possent  eara  capere.  Tura  vero  in  ilumine 
praedicto  invenerunt  naves,  cum  juxta  illud  deam- 
bularent,  quas  capientes,  eoaptaverunt  sibi   de  eit 

I»  unum  pontem,  por  quera  postea  transierunt  adne- 
gotia  sua  facienda,  cura  antea  pedetentim  vadare 
per  flumen  illico  non  valerent.  Sed  cum  Turci  a 
tanta  raultitudine  Ghristiana  seobsideri  oircumspi- 
cerent,  timentes  quod  nulloraodo  ab  eisexcuti  pos- 
sent,  inito  consilio  invicem,mi8it  Gracianus  Antio- 
chiae  admiratus  niium  suum,  Sansadolem  nomine, 
ad  soldanum,  hoc  est  ad  imperatorem  Persidis, 
precantes  ut  eis  citissirae  succurreret,quia  in  nullo 
alio  spera  auxilii  habebant,pr£terMahumethadvo- 
catura  corura.  Ule  autem  illuc  sic  destinatus,  lega- 
tionem  perpropere  gessit.  Qui  vero  remanserunt. 
custodierunt  urbera,  interira  auxiliumpraBstolantes 
mandatum,  et  contra  Francos  damna  muUimoda 
frequenier  machinati  sunt.  Franci  quoque  callidi- 
tati  eorum  proposseobsistebant.Contingitenim,die 

C  quadam,  septigentos  Turcos  ab  eis  interremptos 
esse,  et  quia  Francis  insidias  paraverant,  ab  insi- 
diantibus  similiter  superati  snnt.  Virtus  enim  Dei 
praesens  ibi  adfuit.  Nam  nostri  omnes  sani  regresei 
sunt,  excepto  uno  ab  illis  sauciato.  Heulmultosde 
Christianis,  qui  in  urbe  conversabantur,  scilicet, 
Graeci,  Syris,  Armeniis  Turci  rabie  occidebant  per- 
moti,  et  petrariis  et  fun.iibulis  suis  capita  occiso- 
rum,  Francis  cernentibus,  extra  muros  ejiciebant. 
Qua  de  regens  nostra  vaide  tristabatur.  Odio  qui- 
dem  Christianos  illos  habebant  quoniam  ne  forie 
Francos  quoquomodo  munirent  metucbant.  Cum 
autera  aliquandiu  Franci  urbem  circumsedissent.et 
provinciam  affinem  rapinantes  pro  victualibus  ne- 
cessariis  sibi  undique  devastassent,    et  panem  ad 

D  emendum  nusquam  invcnire  possent,  contigit  eos 
famem  magnam  sustinere.  Undeoranesvaldedeao- 
lati  8unt,et  multi  latenterrogitaverunldeobsidione 
aufugere,  sive  per  terram,  sive  per  mare.Non  enim 
habebant  quidquara  6lipendii,unde  vivere  possent; 
quos  etiara  oportebat  victura  suum  longe  quaerere 
cura  ingcnti  timore,  elongando  se  ab  obsidione  aut 
quadraginta  aut  sexaginta  milliariis,  ubi,  videlicet 
in  montanis,  a  Turcis  insidiantibus  persaepe  ooci- 
debaniur.  Haec  autem  incommoda  putabamus  sic 
Francis  contigisse  propterpeccatasua,quibu8  multi 
constringebantur,  et  quod  urbem  tam  longo  tem- 
pore  eapere  non  poterani.  Nam  plurimi  tam8ii{»^ 


Sff 


PDLCHERn  CARNOT.  HreT.  HIEROSOL.  —  LBB,  L 


843 


biae  quam  luxuria;  atquc  rapinae  immodestio  debili-  A 
tabantur.  Tum  proindc  facto  consiiio,  ejecerunt  fe- 
minas  de  exercitu,tam  conjugcs  quam  immaritatas, 
ne,  luxuriffi  sordibus  coinquinati,  Domino  displice- 
rent.  Illae  vero  in  castris  afTmibus  tunc  sibi  hospi- 
tia  assumpserunt.  Desolati  cnim  omnes  erant,  tam 
fame  quam  occisione  quotidiana,  tam  divites  quam 
paupcres.  Et  nisi  Deus  eos,  tanquam  bonus  pastor 
oves  suas,  gregatim  constringeret,  procul  dubio 
omnino  inde  aufugerent,  licet  obsidionem  jurassent 
obtineadam.  Multi  tamen  propter  panis  nccessita- 
tem,  per  plures  dies  qusBrebant  per  castella  propin- 
qiiiora  quas  victui  suo  erant  neccssaria,  nec  postea 
revertentcs  ad  exercitum^  obsidionem  pcnitus  di- 
raittebant.  Tunc  tcmporis  vidimus  unum  ruborcm 
in  cgbIo  mirabilem,  insuper  sensimus  tcrrie  motum  |^ 
magnum,  qui  nos  pavidos  reddidit  omncs.  Multi 
etiam  viderunt  quoddam  signum  in  modum  crucis 
figuratum,  colore  alburnum,  vcrsus  orientem  recto 
tramite  incedcns. 

CAPUT  VIII. 
Anno  autem  Domini  millesimo  nonagesimo  octa- 
vo,  postquam  illa  regio  Antiocbena  circumquaquc  a 
multitudine  gentis  nostrae  prorsus  devastata  fuisset. 
magis  magisque  majores  et  minoros  fame  nimia 
vexati   sunt.  Tunc   famclici  comcdebant  surculos 
fabarum  in  agris  adbuc  crcscentium,  herbasque 
multimodas  et  sale  inconditas;  carduos  etiam,  qui 
propter  lignorum  deficientiam  non  bene  cocti  lin- 
guas  manducantium  depungebant,  cquos,  asinos 
camelosque,  canes  etiam   et  mures.  Pauperiorcs 
etiam  bcstiarum  coria  comedebant^  et  quod  nefas  C 
est  dicere,  mures  et  grana  in  stercoribus  rcpcrla. 
Frigora,   flagra,  calores,  pluvias   densas  propler 
Deum  perpessi  sunt.  Tentoria  etiam  jam  erant  in- 
veterata,  imbrium  inundationibus  putrefacta  et  dis- 
rupta.  Qua  de  re,  multi  eorum  nonnisi  ccelo  tege- 
bantur.  Itaque  iili,  quasi  aurum  ter  igni  probatum 
septiesque  purgatum,  jamdudum  a  Domino,  ut  opi- 
nor,  praelecti,  et  in  calamitate  tanta  examinati,  a 
peccatissuis  purgati  sunt.  Diu  enim  agonizantcs,  si 
etiam  gladius  percussoris  non  dcesset,  martyrii  cur- 
sum  multi  voluntarie  complessent.  Forsitan  a  justo 
Job  gratiam  tanti  exempli  sumpserunt,  qui  in  tor- 
mentis  corporis  sui  animam  purgans,  Dcum  semper 
in  mente  tenuit.  Cum  paganis  beilant,  propter  Deum 
laborant.  Licet  Deus  qui  cuncta  creat,  creata  mo-  n 
derat,  moderata  sustentat,  virtute  gubernat,  possit 
quaeque  vult  momento  uno  destruere,  sentio  quod 
verbere  Christianorum  annuit  paganos  ita  subrui, 
qui  tot  temporibus  cuncta  quae  Dei  sunt,  permit- 
tente  ipso,  viliter  pessumdederunt.  Ghristianos  qui- 
dem  ab  ipsis  Turcis  permittit  occidi  ad  salvationis 
augmentum,  Turcos  autem  ad  animarum  suarum 
detrimcntum;  quorum  quosdum  tamen  jam  saluti 
prsdestinatos,  piacuit  Deo  tunc  a  sacerdotibus  no- 
stris  hBjitiza.n.  Quos  enim  prasdesiinavilf  hos  et  vo- 
cavitj  necnon  magniflcavit  [Rom,  viii,  30).  Quid  igi- 
tur?  Fnere  quidem  de  nostris  nonnulIiyUt  superiua 

Patbol.  GLV, 


audistis,qui  ab  obsidionc  tam  anxia  se  removcrunt, 
Alii  propter  egestatem,  alii  propter  ignaviam,  alii 
vero  propter  mortis  timorcm,  primitus  pauperes, 
deinde  lociipletes.  Tunc  StephanuscomesBlcsensis 
ab  exercitu  discessit,  et  per  mare  in  Franciam  re- 
patriavit.  Unde  doluimus  omncs,  quoniam  vir  erat 
probissimus  et  valde  nobilis.  Quo  discedente,  se- 
quenti  discessionis  suae  die  urbs  Antiochia  est  tra- 
dita.  Si  perseveras3et,  multum  inde  cum  Cffiteris 
gaudcret.  Idcirco  factum  cst  ei  hoc  in  opprobrium. 
Nec  prodest  cuiquam  bonum  initium,  si  bene  non 
finicrit.  In  rebus  autcm  Domini,  co  quod  mentiri 
nollcm,  cavendum  cst;  nc  in  aliquantis  deviem, 
multa  breviabo.  Ab  ipso  autem  mense  Octobri,  tran- 
scursa  hicmc  sequehti.  et  dcinde  verno  tempore 
usque  dum  subintrarct  Junius  mensis,  urbis  ob- 
sidio  perduravit.  MuUoties  interim  invasiones  et 
praeiia,  insidiasque  Franci  ct  Turci  invicem  ege- 
runt.  Vincebant  et  vincebantur.  Nostri  tamen  ssepius 
quam  illi  triumphabant.  Semel  contigit  plerosque 
de  Turcis  in  flumen  Fcrnum  fugiendo  cadere,  et  in 
ipso  mersos  infelicitcr  interirc.  Cis  Fernum  et  citra 
Fernum,  utraquc  gens  invicem  bellabant  saepe.  Ca- 
stellaquidcm  ante  urbem  composuerunt  optimates 
nostri,  quibus  postea  Turiios  frequenti  exitu  assi- 
lientes,  vehemcntcr  cohibuerunt.  Unde  bestiis  eo- 
rum  pascua  laepc  abstulerunt.  Nec  ab  externis  pro- 
vinciae  Armcniis  quidquam  allatum  fuit.  Saepe  ta- 
men  ipsi  ad  laeiendum  nostros  procedebant.  Cum 
autcm  placuit  Domino  laborem  populi  sui  consum- 
mare,  forsitan  precibus  eorum  placatus,  qui  quotidie 
preccs  inde  supplices  ei  fundebant,  concessit  pietate 
sua,  per  eorumdem  Turcorum  fraudem,  traditione 
clandestina  urbem  Christianis  rcddi.  Audite  ergo 
fraudem  el  non  fraudem. 

CAPUT  LX. 
Apparuit  enim  Dominus  noster  cuidam  Turco, 
gratia  sua  praelecto,  ct  dixit  ei  :«  Expergiscere,  qui 
dormis.  Impcro  tibi  ut  rcddas  Antiochiam  Christia- 
nis.  »  Miratus  autem  iIle,visionem  illam  silentio 
tcxit.  Iterum  autem  apparuit  ei  Dominus  :  «  Redde 
urbem  Francis,  inquit;  sum  etenim  Cbristus,  qui 
hoc  tibi  jubeo.  »  Meditatus  autem  ille  secum  quid 
inde  facturus  esset,abiit  ad  dominum  suum,  Antio- 
chiae  scilicet  principcm^  ct  visionem  illam  innotuit 
ei.  Cui  rcspondit  ille  :  «  Nunquid  phantasmati, 
brute,vis  obedire?»  Reversus  autem  ille,  postmodum 
siluit.  Cui  rursum  Dominus  apparuit,  inquiens  : 
«  Cur  non  explesti  quod  jussi?  Ncn  est  tibi  haesitan- 
dum ;  nam  qui  hoc  impero  Dominus  sum  omnium.» 
Ille  autem  non  amplius  dubitans,  prudenter  cum 
viris  nostris  tunc  egit  ut  sub  machinationis  suae  stu- 
dio  urbcm  accipcrent.  Quo  prolocuto,  et  filio  suo 
Francis  dato  obside,  domino  scilicet  Boamundo, 
nocte  quadam  per  scalas  de  chordis  factas  viginti  de 
clientibus  nostris  per  muri  sumnTum  intromisit.  Et 
non  mora  facta,statim  porta  aperta  est.Franci  omnes 
praeparati  civitatem  sunt  ingressi.  Et  per  cbordaa 
jam  introierant  quadraginta  milites,  qui  quadra^ 

27 


843 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


844 


ginta  iiiico  iiivcncrunt  ibi  Turcos,  trium  turrium 
custodes,  quos  occiderunt.  Tunc  alta  voce  Franci 
omnes  simul  exclamaverunt :  Deus  hoc  vult,  Deus 
Hoc  vuLT.  Hoc  erat  enim  signum  exclamationis  no- 
strae,  cum  aliquid  de  negotio  nostro  agcre  voleba- 
mus.  Quo  audito,  Turci  omnes  vehemcnter  exterriti 
sunt,  Aurora  quippe  albescente,  urbem  Franci  pror- 
sus  impetere  ca?perunt.  Cumque  Turci  primilus 
vexillum  Boamundi  rubicundum  jam  in  sublime 
displicari  aspicerent,  et  tumultum  tantum  atque  tot 
comibus  in  muri  apice  Francos  sonarc,et  per  vicos 
ct  muros  nudis  ensibus  cos  late  discurrere,  et  gen- 
tem  suam  ferociter  occidere  :  obstupefacti  valdc,  et 
hac  et  illac  fugero  ca^pcrunt.  De  quibus  multi  mox 
occisi  fuerunt,plurcsquc  fugiendo  in  castrum,  quod 
in  rupe  celsaest  situm,  se  intromiserunt.  Plebs  vero 
nostra  cuncta.quaj  in  vicis  aut  domibus  invenerunt, 
immodcrate  assumpserunt.  At  milites  probitatis  mi- 
litiam  tenuerunt,  Turcos  perscqucndo  etoccidondo. 
Tunc  adniiratus  Antiochia?,  scilicct  Gratianus,  a  ru- 
stico  quodam  Armcnio  fugicns  decoliatus  est.  Oui 
caput  abscissum  Francis  mox  attulit  ejus. 

GAPUT  X. 
Contigit  autem, rostquam  civttas  capla  est,  a  quo 
dam  homine  lanceam  unam  invcniri  quam  in  eccle- 
sia  beati  apostoli  Petri  fossa  humo  rcpertam,  asse- 
verabat  esse  illam  dc  qua  Longinus  latus  Domini 
perforavit.  Aiebat  enim  a  sancto  Andrea  apostolo 
revelatum  hoc  esse  sibi.  Visione  et  monitione  ab  ipso 
apostolo  ter  illi  facta,  fodit  subtcr  pavimentum, 
ubi  per  visionem  ei  monstratum  fuerat,  et  invenit 
lanceam  fallaciter  occultatam  forsitan.  Hanc  visio- 
nem  propalavit  primitus  episcopo  Podiensi  et  Ray- 
mundo  comiti.  Quod  tamen  episcopus  fulsum  esse 
putavit,  comes  vcro  Raymundus  vcrum  csse  spera- 
vit.  Sed  cum  sic  reperta  fuisset,  et  omnis  populus 
Deum  exsultans  glorilicasset,  et  per  centum  jam  fere 
dies  ab  omnibus  in  veneralione  magna  habcrelur, 
et  a  comite  Raymundo  gloriose  tractaretur;  qui 
etiam  oblationem  a  populo  ad  lanceaia  devote  fa- 
ctam  egenis  sajpe  distribuerat,  quia  lanceam  illam 
custodiebat,  forte  contigit  episcopum  Baraj,  et  alios 
quamplurimos,  tam  clericos  quam  laicos,  hajsitare 
quod  non  essct  iila  Dominica  lancea  quaB  speraba- 
tur,  sed  altera  erat  ab  homine  illo  stolido  fraudu- 
lenter  reperta.  Quapropter  consilio  inilo,  post  sup- 
plicationem  jejunii  triduani,  cum  struem  lignorum 
in  medio  campi  igni  accendissent  juxta  castrum 
Archarum,  quod  tunc  obsidione  coercebant,  octavo 
mense  post  Antiochiam  captam,  benedictione  judi- 
ciali  supor  ignem  ab  episcopis  facta,  inventor  lance» 
per  medium  rogi  flammantis  ultro  celeriter  trans- 
meavit.Quo  transacto,  illum  hominem  quasi  reum 
in  cute  flammis  cromatum  vidonint,  ct  in  interiori 
parte  corporis  laesum  mori  intellexerunt.  Quod  rei 
exitus  monstravit,cum  die  duodccimo  ipso  angore 
obiit.  Et  quia  ob  honorem  Dei  et  amorem  omnes 
lanceam  venerati  fuerant,  hoc  judicio  peracto,  facti 
iacreduliy  contristati  sunt  valde.  Gomes  tamen  Rai- 


A  mundus  tandiu  illam  sci-vavit,  donec  eam  nescio 
quo  eventu  perdidit.  Nunc  autem  ad  caetera  dimissa 
revertar. 

CAPUT  XL 

Cumque  Antiochia  civitas  capta  fuisset,ut  dictum 
est,sequenti  dieTurcorum  multitudo  innumerabilis 
circa  eamdem  urbem  obsidionem  opposuerunt.  Nam 
soltanus,  rex  scilicct  Persarum,  unde  jam  parum 
praefatus  sum,  habita  logatione  quod  Franci  Anlio- 
cbiam  obsidebant,  statim  gcnte  multa  coadunata, 
contra  Francos  exercitum  suum  misit.  Cujus  fuit 
Corbagath  dux  el  admiratus.  Hi  quidem  ante  urbem 
Edissam,  ubi  tunc  Balduinus  erat,  per  tres  hebdo- 
madas  stationem  fccerant,  sed  nihil  ibi  proficientes, 
Antiochiam  properaverunt,  ad  succurrendum  Gra- 
|x  tiano.Quibus  visis,  non  minus  solito  iterum  Franci 
desolati  sunt.  Propter  peccata  enim  sna  pcena  est 
eis  duplicata.  Nam  cum  civitatem  ingrcssi  fuissent, 
confestim  cum  fcminis  exlcgibus  concubuerunt  plu- 
rcs  cx  cis.  Tunc  insupcr  ingrcssi  sunt  urbem  sexa- 
ginta  fcre  milliaTurcorum  per  castrum  sublime,  a 
parte  rupis  celsa?;  qui  nostrosvehementissime  cre- 
bris  invasionibus  coarctaverunt  Sed  non  fuit  mora, 
pavore  percussi  magno,  foras  ad  obsidionem  relicta 
urbe  exierunt.  Franci  autem  inclusi,  ultra  quam 
credipotcstremanseruntanxii.Intereatameneorum 
non  immemor  Deus  pluribus  saepe,  quod  dictis  af- 
flrmabant,  apparuit,  qui  confortando  eos  promitte- 
bat  populum  ad  prssens  victoria  gaudendum. 

CAPUT  XIL 

Tunc  clerico  cuidam  pro  timore  mortis  aufugienti 
C  apparuit  Dominus,  inquiens  :  «  Quo,  frater,  proten- 
dis  iter? —  Fugio,  »  respondit,  «  ne  infortunatus  pe- 
ream.Sic  fugiunt  multi,pereanl  ne  morte  maligna.» 
Cui  Dominus  oit :«  Ne  fugias,  scd  vade  retro,  et  dic 
ca3teris  quod  in  praelio  cum  illis  adero.  Nam  matris 
meaj  placatus  precibus,  propitiabor  eis.  Sed  quia 
peccaverunt,  fere  porierunt.  Sit  autem  spes  eorum 
in  me  firma,  et  faciam  cos  in  Turcos  triumphare. 
Pa»nitcant,  et  salvi  ficct.  Dominus  sum,qui  loquor 
tecum.  »  Mox  ille  reversus,  quod  scivit  narravit. 

CAPUT  XIIL 

Interea  dum  plurcs  noctu  per  chordas  de  muro 
desccndere  volebant,  et  fugere,  quoniam  contigit 
multis  hoc  fieri,  qui  formidabantvel  inedia  vel  gla- 
dio  perire,  iterum  astitit  cuidam  descendenti  frater 
D  ejusdem  jam  mortuus,  aiens  ei :«  Quo,  frater,  fugis? 
Resta,  ne  timcas,  quoniam  Dominus  erit  vobiscum 
in  praelio  vestro,et  consocii  vestri  qui  in  hoc  itinere 
jam  vos  morte  antecesserunt,  contra  Turcos  vobi- 
scum  prailiabuntur.»  Miratus  autem  ille  verba  de- 
funcLi,  ire  desiit :  et  quod  audivit  caeteris  recitavit. 

CAPUT  XIV. 

Sed  cum  placuit  Domino  labori  famulorum  suo- 
rum  finem  dare,  qui  etiam  angorem  tantimodum 
amplius  tolerare  non  potcrant,  ncc  jam  quidquam 
habentes  quod  comedereit,  unde  tam  ipsi  quam 
equi  eorum  debiles  nimis  erant,  constituerunt  invi- 
cemfieritriduanum  jejuniumcum  precibus  etelee^ 


845 


PULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  L 


846 


mosjTiis,  ut  illis  poenitcntibiis,  ct  Domino  devote 
supplicantibus  propitiaretur.  Interim  vero  capto 
consilio,  mandaverunt  Turcia  per  Petrum  quem- 
dam  Eremitam.quod  nisi  terram,  quaj  Christianis 
pertinebat  ab  olim,quietam  eis  dimitterent,diese- 
quenti  sine  dubio  bellum  contra  oos  inirent.  Quod 
si  alitcr  fieri  vellent  autper  quinquoautperdecem, 
sive  per  viginti  vel  centum  milite^  abutraqueparte 
electos  fieret  bellura,  ne  cunctis  simul  bellantibus, 
multitudo  gentium  moverotur;et  quorum  pars  alte- 
ram  superaret,  urbem  et  regnum  merito  acciperet. 
Hoc  mandatum  est,sed  concessumaTurcisnonest. 
Et  quia  multi  erant,et  equis  muniti,propterea  vin- 
cere  putabant ;  aestimabatur  quidem  numero  sex- 
centi  saxaginta  millia,  tam  equitcs  quam  peditas. 
Nostros  veromilites  sciebant  effici  pedites,debiles, 
pauperes.  Regresso  autem  Petro  legato,  redditur 
responsum.Quo  audito,paraverunt  se  Franciarmis 
ad  praeliandum,  nihil  bscsitantes,  sed  in  Domino 
spem  suam  penitus  ponentes.  Principes  Turcorum 
multi  erant,  quos  admiratos  praenominabant.  lii 
sunt  :  Corbagath,  Meleducac,  Amirsoliman,  Amir- 
solendas,  Amirhegibbe,  Amirmazoane,  Amirma- 
hummet,  Caraiath,  Coteloseniar,  Mergascotelon, 
Baldus,  Boelquenari,  Boldagis,  Armirrilias,Gersas- 
lan,  Gigremis,  Amirgogus,  Artubech,  Amirdalis, 
Amirmoxe,Amircharaor,et  multialii.Francorum  ve- 
ro  optimates  isti  aderant  :  Hugo  Magnu?,Robertus 
Northmaniae  comes,Robertus  comes  FlandriaB,dux 
Godefridus,  comes  Raymundus,  Boamundus,  et 
multi  nobiles  alii.Benedicat  DeusanimamAdemari 
Podiensis  episcopi,qui,ut  vir  apostolicus,  benigne 
semper  populum  confortabat,et  in  Domino  robora- 
bat.  0  pia  res  1  Jusserat  ipse  vespere  praecedento 
cunctae  militiae  Dei  exorcitus,  sub  edicto  praecona- 
rio,  ut  unusquisque  pro  posse  suo  de  annona  nite- 
retur  praebendam  equo  suo  impendere,  nc  in  die 
crastino  subter  equitantes,horabellicadebilesfame 
deficerent.Jussum  est,et  factum  est  Igitur  ad  bel- 
lum  sic  paratis  onmibus,  exierunt  de  civitate  sum- 
mo  mane,  quod  iv  Kal.  Julii  tunc  evenit,  vexillis 
praecedentibus  scararum  et  acierum,separatim  per 
catervas  et  phalangesconvenienterdivisarum.lnter 
quos  sacerdotes  albis  amicti  vestimentis  erant,  qui 
pro  populo  cuncto  Domino  flendo  psallebant,etpre- 
ces  multiplices  mentibus  devotis  lundebant.  Tum 
quidam  Turcus,  Amirdalis  nomine,  militia  probis- 
simus,  cum  vidisset  gentem  nostram  contra  eos 
signis  levatis  sic  cgredientem,miratuse8tvehemcn- 
ter.Et  cum  signa  procerumnostrorumvidissct,quae 
sigillatim  cognoscebat,quia  inAnliochiaconversari 
solebat,  praelium  mox  fore  ratus  est.  Quod  statim 
Corbagath  admirato  majoriintimavit  «Quidscaccis 
ludis?  En  Franci  veniunt.  »  Cui  respondit  :  «  Ve- 
niuntne  ad  bellandum?  »  Respondit  Amirdalis  : 
«  Adhuc  ignoro  :  sed  exspecta  parumpcr.»  Cumque 
iterum  prospicit  vexilla principum  nostrorum  altrin- 
secus  ordinate  praeferri,  et  acies  divisas  decenter 
Bubsequi^  iterum  ait  Corbagatb  :  <<  Ecce  Franci* 


A  Quid  putas  ?  »  Rcspondit :  «  Bellum  reor,  inquit» 
sed  adhuc  paulisper  opporircSignaquaBcernoquo- 
rum  sunt  non  ignoro.  »  Iterum  considerans  atten- 
tius,  ctfgnovit  vexillum  episcopi  Podiensis  cumtur- 
ma  tertia  procedens. 

Longius  haud  rcstant,  Corbagath  tunr  ait  ille  : 
«  En  Franci  veniunt,  vel  nunc  fuge,vel  bene  pugna 
Nam  signum  video  magni  praecedore  papae. 

Et  quos  aestimabas  jam  omnino  supplantari,  hodie 
timeas  ab  eis  superari.  »  Corbagath  dixit:«  Mittam 
ad  Francos,  ut  quod  hosterna  die  mihi  mandave- 
runt,  hodie  concedam.  »  Amirdalis  dixit  :  «  Tarde 
locutus  cs.M  Attamen  id  mandavit;  sed  quod  quae- 
sivit,  non  impotravit,  Amirdalis  autem  mox  ab  eo 
discodens,  equum  ursit  calcaribus. 

^     Cogitat  aufuglat^  socios  taj^ea  admonet  ipse, 
Fortiter  ut  pugnent  omnes,  jaciantque  sagiitas. 

Ecce  llugo  Magnus,  atque  Robertus  Northmannus, 
et  comes  Flandriensis  in  prima  acio  constituti  sunt 
invasores.  In  socunda  autem  dux  Godefridus  cum 
Alemannis  et  Lotharingensibus  subsecutusest.Post 
hos  episcopus  Podiensis,et  geniiRaymundicomitis, 
Gascones  et  Provincialesincesserunt.  Ipse  veroco- 
mes  in  urbe  remansit  ad  custodleudum  eam.  Po- 
stremam  quippe  catervam  Boamundus  solerter  mi- 
navit.  Turci  autem  cum  considerassent  ab  omni 
exercitu  Francorum  se  impetu  ferocissimo  invadi, 
sparsim  prosilire  et  jacere  sagittas  coeperunt.  Sed 
immisso  timore  Domini  super  eos,  ac  si  repente 
totus  mundus  super  eos  rueret,  fugam  omnes  im- 

C  modcratam  egerunt,  et  a  Francis  pro  posse  eorum 
fugientes  fugati  sunt.Sed  quia  paucos  equos  habe- 
bant  et  fame  debiles,non  quantum  oporteret  de  pa- 
ganis  retinuerunt;tentoria  autcm  eorum  cuncta  re- 
manserunt.De  rebus  quoque  eorum  multiformibus 
in  eisdem  tentoriis  reperierunt,aurum  scilicet,argen- 
tum,  pallia,  indumenta,  utensilia,  ot  caetera  multa, 
quae  valde  timidi  por  campos  sparsim  fugiendo.vel 
dimittebant,  vel  jaciebant,  videlicet  equos,  mulos, 
camelos,  et  asinos,  galerosque  optimos,  arcus,  sa- 
gittas  cum  pharetris.  Fugit  Corbagath  cervo  velo- 
cius,qui  minis  et  dictis  tam  feris  Francos  jamper- 
sacpe  occiderat.  Sed  cur  fugit  qui  tantam  gentem 
habebat,et  equis  bene  munitam?  Quoniam  contra 
Deum  bellare  nitebatur;cujuspompametarbitrium 

n  prospicicns  Dominus,  omnino  cassavit.  Nec  tamen 
permisit  eum  in  manus  Francorum  incidere,  nec 
milites  suos,quia  quotidie  non  sc  ulciscitur  de  ini- 
micis  suis.  Et  quoniam  cquos  habebant  veloces, 
effugerunt;  lentiores  vero  nostris  Francis  remanse- 
runt.Multi  autem  ex  eis  et  de  peditibus  Sarracenis 
gladiis  detruncati  sunt.De  nostris  autem  pauci  laesi 
sunt.Feminas  vero  in  tentoriis  eorum  inventas  gla- 
dio  interfecerunt.  Tunc  oranes  voce  exsultationis 
Deum  benedixeruntjOt  glorificaverunt,  qui  in  tanta 
necessitate  positos  et  anxietatc,dexterapietatissu89 
sperantes  in  se,ab  hostibus  tam  trucibus  liberave* 
rat.  Sed  et  ipsis  devictis,  triumpbatores  inde  faoti 


S47 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  -  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


848 


gloriabantur.  De  quorum  etiara  subslanlia  lociiple-  A 
tes  elTecti,  ad  urbem  regressi  sunt  jocundi. 

Urbs  cum  capta  fuit  tam  nobijis  Antiochena, 
Undecies  centum,  si  subtrahis  inde  bis  unum^ 
Tunc  tot  erant  anni  Domini  de  Virgino  nati. 
Sub  geminis  Phoebus  cum  his  novies  fuit  ortus. 

Tunc  temporis  obiit  Ademarus  episcopus,  Kalcnd. 
scilicet  Augusti,cujus  animaquietepotiaturacterna. 
Et  tunc  Hugo  Magnus  Constantinopolim  conccssu 
heroum  abiit,  deinde  in  Franciam. 

CAPUT  XV. 

His  gestis  omnibus,inclyta  principum  turma  to- 
tius  exercitus  epistolam  hanc  Romano  ponlifici  di- 
rexerunt  :  «  Domino  sancto  acvcnerabili  papa^Un-  ^ 
BANO,  BoAMUNDUS,  ct  R%YMUNDUS  Saucti  yEgidii  co- 
mes,  GoDEFRmus  dux  Lothariensis,  ct  Rotbertus 
comes  Northmanniae,  RoTBERTUS  Flandrensium  co- 
me0,et  Eustachius  comes  BoloniaB,Salutem,etfide- 
Ha  servitia,et  ut  filii  suo  patri  spirituali  veram  in 
Christo  subjoctionem.Volumus  omnes  ct  desidera- 
mus  notum  fieri  votts,quem  magna  Dei  miscricor- 
dia,quamquo  evidentissimo  ejus  adminiculo  anobis 
capta  est  Antiochia,  et  Turci,  qui  multa  Domino 
nostro  Jesu  intulerant  opprobria,capti  et  intcrfecti 
Bunt;  et  nos  Hierosolymilani  Jesu  Christi  injuriam 
summi  Dei  vindicavimus;  et  nos,  qui  Turcos  prius 
obsederamus,  qualiter  postea  a  TurcisdeCorozana, 
et  Hierusalem,  et  Damasco,  multisquc  aliis  tcrris 
venientibus  obsessi  fuimus;et  quomodo  Jcsu  Chri- 
sti  misericordia  libcrati  sumus.  Cum  igitur  capta  C 
Nicsna  illa,maximam  multitudinem  Turcorum,  si- 
cut  audistis,in  Kalend.Julii  nobis  obviamincampo 
florido  devicissemus,et  illummagnumSolymannum 
fugavissemus,  suisque  omnibus  et  terra  et  rebus 
exspoliassemus,  acquisita  et  pacificata  tota  Roma- 
nia,  ad  obsidendum  Antiochiam  venimus.  Cujus  in 
obsidione  multa  mala  pcrpessisumus,tumdebcllis 
ilnitimorum  Turcorum  et  paganorum  in  nos  tam 
frequenter  et  copiose  irruentium,  ut  verius  dicerc- 
mur  obsessi  ab  eis  quosinAntiochiaobsedcramus. 
Tandem,  superatis  omnibus  bellis,  cx  eorum  pro- 
spero  eventu  fidesChristianaexaltataest,hocmodo. 
Ego  Boamundus,  conventione  facta  cum  quodam 
Turco,  qui  ipsam  mihi  tradidit  civitatem,  scalas 
ante  diem  parum  muro  applicui  ;.et  sic  civitatem  n 
antea  Christo  resistentem  in  Nonas  Julii  accepi- 
mus,  et  Gratianum  ipsius  civitatis  tyrannum  cum 
multis  suorum  militibus  interfecimus.  Eorum- 
que  uxores,  filios  ac  familias,  cum  auro  et  ar- 
gento,  et  omnibus  eorum  possessionibus,  retinui- 
mus.  Castrum  autem  Antiochianum  a  Turcis  prae- 
munitum  habere  non  potuimus.Sed  cum  in  crasti- 
num  castrum  ipsumaggredivoluissemus,infinitam 
Turcorum  multitudinem,  quam  multis  diebus  ad 
debellandum  nobiscum  venturam  extra  civitatem 
exspectaveramus,  per  campos  omnes  discurrentem 
vldimus.  Qui  die  tertia  nos  obsederunt,  et  praedi- 


ctum  castrum  plusquam  ccntum  corum  militcsin- 
traverunt;  ac  per  portam  ipsius  castriadcivitatem 
sub  castro  constitutam.nobis  illisque  communem, 
irrumpere  voluerunt.Nos  autem  in  alio  monte  exi- 
stentes  ipsi  castro  opposito,  viam  inter  utrumque 
excrcitum  ad  civitatcm  descendentem,neipsi  nobis' 
multo  plures  irrumperent,  custodientes,et  iutus  et 
extra  nocte  et  die  belIantes,porlas  castri  adcivita- 
tem  descendentes  intrare,et  ad  castra  compulimus 
rcmeare.Cum  ergo  vidissent  quod  cxillapartenihil 
noccro  potuisaent,  ita  nos  ex  omni  parte  circuie- 
runt,  quod  nulli  ex  nostris  irc,  vcl  ad  nos  venire 
potuerunt.  Qua  de  re  ita  desolati  et  afflicti  omnes 
fuimus,  quod  fame  et  multis  angustiis  morientes, 
equos  et  asinos  nostros  famelicos  interficientes, 
multi  nostrum  comederunt.Sed  interim,clementis- 
sima  Dei  omnipotentis  misericordia  nobis  subve- 
nicntc,et  pro  nobis  vigiiantc,  lanceam  Dominicam, 
qua  Salvatoris  nostri  lalus  Longini  manibus  perfo- 
ratum  fuit,  sancto  Andrea  apostolo  cuidam  famulo 
Dei  tcr  revelante,  locum  etiam  ubi  lancea  jacebat 
dcmonstrante,  in  ccclcsia  beaii  Petri  apostolorum 
principis  invenimus.  Cujus  inventione,  aliisque 
multis  divinis  rcvclationibus  itaconPortati  et  corro- 
borati  fuimus,  ut  qui  antca  afflicti  et  pavidi  fuera- 
mus,  tunc  ad  praeKandum  audacissimi  promptissi- 
mique  alii  alios  hortabamur.  Tribus  igitur  hebdo- 
madis  et  quatuor  diebus  ob8Cssi,in  vigilia  aposto- 
lorum  Petri  et  Pauli  inDeoconfidentes,de  omnibus 
iniquitatibus  nostris  confcssi,  portas  civitatis  cum 
omni  nostro  bcUico  apparatu  exivimus ;  et  tam 
pauci  eramus,quod  ipsi  nos  non  contra eos  pugna- 
re,  sed  fugere  affirmabant.  Nobis  aulem  omnibus 
paratis,  et  tam  peditum  quam  militum  certisordi- 
nibus  dispositis,ubi  major  eorumvirlus  ctfortitudo 
erat  audacter  requisivimus,  cum  lancea  Dominica, 
et  prima  belli  statione  fugere  eoscoegimus.Ipsiau- 
tem,  ut  mos  corum  est,  undique  se  dispergere  cce- 
perunt;  occupando  colles  et  vias,  ubicunque  pote- 
rant  nos  gyrarc  volucrunt.  Sic  cnim  nos  omnes  in- 
terncere  putavcrunt  Sed  nobis  multis  bcllis  contra 
eorum  calliditates  et  ingenia  edoctis,  gratia  Dei  et 
misericordia  ita  subvcnit,  ut  qui  paucissimi  ad  eo- 
rum  comparationcm  eramus,omnes  illos  in  unum  co- 
egimus,et  coactos,dextera  Deinobiscumdimicante, 
fugere,et  castra  cum  omnibus  quac  in  castriserant 
relinquere  compulimus.  Quibus  dcvictis,  totaque 
die  fugatis,et  multis  corum  millibus  interfecti3,ad 
civitatem  laeti  et  hilares  rcmeavimus.  Castrum  au- 
tem  supradictum  admiratus  quidam,qui  in  eo  erat 
cum  mille  hominibus,Boamundo  sc  reddidit,ct  per 
ipsius  manum  Christianae  se  fidei  unanimiter  sub- 
jugavit.  Uaquc  Dominus  noster  Jesus  Christus  to- 
tam  Antiochiam  Romana;  religioni  ac  fidci  manci- 
pavit.  Verum,  quia  solet  semper  aliquid  mcestum 
intervcnire  lactis  rebus,  ille  Podiensis  episcopus, 
quem  tuum  vicarium  nobis  commiscras,  peracto 
bello  in  quo  honeste  fuit,et  pacificata  civitate,  Kal. 
Augusti  mortuus  est.  Nunc  ergo,  filii  tui  commisso 


849 


PULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.— LIB.  L 


880 


patre  orbati,tibI  spirituali  patri  nostro  mandamus,  A 
ut  qui  hanc  viam  incoepisti,  et  sermonibus  tuis  nos 
omnes,  et  terras  nostras,et  quidquid  in  terris  erat, 
relinquere  fecisti,  et  cruces  bajulando  Ghristum 
sequi  praecepisti,  et  Christianum  nomen  exaltare 
commonuisti,  complendo  quae  hortatus  es  ad  nos, 
venia&,et  quoscunque  poteris  ut  tccum  veniant  sub- 
moneas.  fiinc  enim  Christianum  nomen  sumpsit 
exordium.  Nam  postquam  beatus  Petrus  in  cathe- 
dra  quam  quotidic  cernimus  inthronizatus  fuit,illi 
qui  prius  vocabantur  Galil8ei,primum  hinc  et  prin- 
cipaliter  vocati  sunt  Ghristiani.  Quid  igiturin  orbe 
rectius  esse  videtur  quam  ut  tu,qui  pater  et  caput 
Christianffi  religionis  existis,  ad  urbcm  principalera 
et  capitalem  Christiani  nominis  venias,  et  bellum 
quod  tuum  est  ex  tua  parte  conficias?  Nos  enim  p 
Turcoset  paganosexpugna^imns ;  haereticos  »iutem, 
GraBC08,et  Armenos,  Syros,  Jacobitasque  expugnare 
nequivimus.  Mandamus  igitur  et  remandamus  tibi 
boc,  charissimo  Patri  nostro,  ut  tu  Pator  et  caput 
ad  tuae  paternitatis  locum  venias,et  qui  beati  Petri 
es  vicarius,  in  cathedra  ejus  sedeas,  et  nos  filios 
tuos  in  omnibus  recte  agendis  obedientcs  habeas, 
et  omnes  haere^es  cujuscunque  gencris  sint,  tua 
auctorilate  et  nostra  virtutceradices  ct  destruas.Et 
sie  nobiscum  viam  Jcsu  Christi  a  nobis  incaeptam, 
et  a  te  praB(licatam,portas  ctiam  utriusque  Hicrusa- 
lem  nobis  aperias,  et  sepulcrum  Domini  libcrum, 
atque  Christlanum  nomen  super  omne  nomen  exal- 
tatum  facias.  Si  enim  ad  nos  veneris,  et  viam  per 
te  inc<cplamnobiscumperreceris,totusmundus  tibi 
obediens  erit.  Quod  ipse  te  facere  faciat,  qui  vivit  L 
et  regnat  Deus  in  saecula  saeculorum.  Amen.  » 

CAPUT  XVI. 
Cum  apud  Antiochiam  per  quatuor  mcnses  viri 
nostri  cum  cquis  suis,  requic  et  edulio  rcfecti,  vi- 
res  pristinas  rcsumpsissent,  qui  tot  diebus  laboro 
fatigati  fuerant,  pars  una  exercitus  sumpto  consiiio 
Syriam  adierunt  interiorem,desiderantes  tramitem 
Hierosolymitanum  amplius  dilatare.In  quo  exercitu 
Boamundus  et  Raymundus  comes,majores  fuerunt. 
Alii  enim  principes  in  parlibus  Antiochenis  adhuc 
morabantur.  Sed  ii  duo  cum  gente  sua  duas  urbes, 
Baram  vidclicet,  et   Maram,  magnae  probitatis  in- 
vasionc  comprehenderunt.  Pi-iori  quarum  citissime 
capta,et  cacdecivium  prorsus  depopalata,raptisque 
omnibus  qu<B  in    ea   reperierunt,  festini   alteram  jj 
adierunt.U])l  obsidionc  perviginti  dies  peracta,  fa- 
mem  nimiam  pertulitgensnostra.Diccre  perhorreo 
quod  plerique  nostrum,cxasperati  famisrabie,  ab- 
sciderunt  de  natibus  Sarraceni  jam  mortui  frustum 
unum,  vel  duo.  Quo  parum  assato,  manducabant 
ore  diro.  Itaque  plus  obsessorcs  quam  obscssi  an- 
gebantur.  Intei-ea  machinis  factis  et  tandcm  muro 
admotis,  magna?    audacitatis  assultu,  sulTragante 
Deo,per  muri  fastigium   Franci  sc  intromiserunt ; 
qui  die  illo  atquc  sequenti   cunctos  Sarraccnos  a 
majori  usquc  ad  minimum  occidorunL,  loliaiique 
Bubstantiam  eorum  sibi  arripuerunt.  Urbe  itaque 


protrita,  Boamundus  Antiochiam  remeavit ;  de  qua 
tunc  homincs  Raymundi  comitis,  quos  ibi  posuit 
portionis  suae  custodes,  eliminavit.  Quam  urbem 
postea  cum  tota  provincia  possedit.Aiebat  enim  per 
prolocutionem  suam  et  maehinamentum  eam  tradi- 
tam  fuisse.  Comes  vero  Raymundus,  juncto  sibi 
Tancredo  incoeptum  iter  tenuit.  Sed  et  Robertus 
Northmannus,  qui  die  secundodiscesserataMarca 
urbe  quam  ceperant,  eidem  exercitui  aggregatus 
est. 

CAPUT  XVII. 
Anno  autem  millesimo  nonagesimo  nono  ab  In- 
carnatione  Domini^profectisunt  ad  castrum  Archas 
dictum,  ad  radicem  Libani  situm,quod  proptersi- 
tum  loci  fortem  ad  capicndum  est  difncillimum  ab 
hostibus  externis.  Ante  quod,  in  tabemaculis  ho- 
spitati,  per  quinque  fere  septimanas  astiterunt.  II- 
lud  oppidum  antiquissimum  condidit  AraceusCha- 
naan  filius,  ut  legitur.  Dux  autem   GodeMdus,  et 
Robertus  Flandriae  comes,  non  multo  post  exerci- 
tum  illum  subsccuti  sunt.Qui  antequam  illuc  per- 
venisscnt,Gibellum  castrum  quoddam  nominatissi- 
mum  obsidione  vallaverunt.  Sed  legatione  ab  exer- 
citu  habita,  ut  eis  festine  succurrerent  contra  Tur- 
cos,  quos  ad  bellum  exspcctabant,  confestim  Gibel- 
lum  dimiserunt,et  ad  negotium  mandatum  profecti 
sunt.  Ad  quos  cum  perveui8sent,cum  eis  sederunt, 
sed  bellum,  quod  forte  putabant,  non  habuerunt. 
In  illa  tamcn  obsidione,  Ansellus  de  Ribotimonte, 
miles  strenuus,  ictu  lapidis  interiit.  Tunc  autem, 
facto  invicem    consilio   decreverunt  quod,  si  ali- 
quandiu  ibi  moram  fecerint  et  castrum  illud  capere 
non  poterint,  detrimentum   irrecuperabile  cunctis 
indo  evenict ;  dicuntque  operae  pretium  esse  ut  di- 
missa  obsidione  vadant  per  viam  quam  commercio 
expertem  noscunt,  dum  adhuc   tempus  messionis 
eos  Hierosolymam  ituros  exspectat,et  dum  iverint, 
de  messe  undique  a  Domino  sibi  praeparata  vivant, 
et  tali  stipendio  adjuti,ad  locum  desideratissimum, 
Domino  ducente,  perveniant.  Sic  laudatum  est,  et 
factum  est.  Tentoriis  tunc  collectis,  iter  agenteSy 
transierunt  urbem  Tripolim  ;qua  transitajuxtaGi- 
bellum  castrum  meavcrunt.  Aprilis  erat  mensi8,et 
jam  dc  messibus  vivebant.  Ultra  deinde  progreBS^ 
haud  longe  ab  urbc  Bcruto  transientes,  invenerunt 
post  eam  urbem  aliam,quam  legimus  Sidonom  vo- 
cabulo  dictam,  in   terra  Phoniciae^  quam  condidit 
Sidon  filius  Chanaan  a  quo   Sidones ;  exinde,  Sa- 
reptam  Sidoniae.  Dehinc  invenerunt  Tyrum  civita- 
tcm  peroptimam,  unde  fuit  Apollonius,de  quo  legi- 
tur  (/  Machab,  iii,  10).  De  his  etiam  duabus  evange- 
lista  sonat :  In  partes  Tyri  et  Sidonis  {Matth.  xv, 
21).  Nunc  autem  regionis  incolae  priorem  Sagittam, 
alteram  vero  Sur  nominant.   Nam   Hebraice  Soop 
dicitur,  ct  est  in  sorte  Ncphtalim.Posthas  transie- 
runt  Ptolemaidam,  priusAchon  dictam  ;quam  qui- 
dam  crrantes  Accaron  solcbant   legere  :  quod  nos 
etiam  facicbamus,  cum  primitus  terram  Palaestino- 
rum  introivimus.  Sed  Accaron  urbs  est  Philisth» 


8S1 


AD  GODEFRIDDM  APPEND.  IT.  —  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


m 


inter  Azotum  et  JamQiam,  prope  Ascalonem.  Acon 
vero,  id  est  Ptolemaida,  ab  austro  habet  Garmeli 
montera,  juxla  quem  transeuntcs,  ad  dexteram  re- 
liquerunt  oppidum,  Caypham  dictum,exhinc  juxta 
Doram,  vel  Pirgul  ;post  hiecjuxtaCaBsaream  Palse- 
stinae  incessimus,  quae  quidem  dicebatur  et  altero 
nomine  Turris  Stratonis  :  in  qua  Herodes,  dictus 
Agrippa,  nepos  illius  Herodis  sub  cujus  tcmpore 
Christus  natus  est,  percussus  ab  angelo,  consum- 
ptusque  a  vcrmibus,infeliciter  exspiravit.Tum  qui- 
dem  a  dextera  parte  reliquerunt  maritima,  et  per 
urbem,  nomine  Ramulam,  perrexerunt :  de  qua 
Sarraceni  incolae  jam  obfugavcrunt,  pridie  quam 
illuc  Franci  pervenissent.  Illic  annonam  multam 
reperierunt,  de  qua  jumenta  sua  cuncta  onerave- 
runt,  quam  usque  Hierusalem  postea  portaverunt. 

CAPUT  xvni. 

Mora  ibi  per  quatuor  dies  facta,  cum  basilicas 

'  Sancti  Georgii  episcopum  praBposuisscnt,et  in  arci- 

bus  homines  ad  custodiendam  urbem  locavisscnt, 

Hierusalem  iter  suum  prsBtenderunt.Ipso  die  usquo 

ad   castellum,  quod  dicitur   Emmaus,  ambulavc- 

runt.  Nocte  vero  illa  centum  do   militibus  nostris 

calliditate  moti,  probitate  prompti,  consccndunt  in 

equos,  qui,  albescente   aurora,  prope  Hierusalem 

transeuntcs,  usque  Bothlehem  properaverunt  ;  de 

quibus  unus  erat  Tancredus,alterque  Balduinus  de 

Burgo.  Quod  cum  Christiani,qui  inibi  conversaban- 

tur,  comperissent.  Graeci  videiicet  et  Syri,  Francos 

illuc  ad\enisse,  gavisi  sunt  gaudio  magno  valde. 

Ignorantes  tamcn  primitus  quae    gens  essent,  rati 

sunt  eos  vel  Turcos  vcl  Arabes  esse.Scd  eum  aperte 

eos  propius  intuerentur,  et  eos  Francos  esse  non 

dubitaverunt,  statim  gaudentes  crucibus  assumptis 

et  textis,  obviam  tlcndo,  pie  cantando  processerunt 

eis  :  flendo,  quoniam  metuebant  nc  tantiilum  gcntis 

a  multitudine  tanta  paganorum,quos  iii  patriascie- 

bant  esse,faciilime  occidcrentur  ;cantando,quouiam 

de  illis  congratulabantur  quos  diu  dcsideravcraut 

•  venturos,  quosque  Christianismum,a  ncTandis  tan- 

diu  pessundatum,  in  resumptum  honorem  relevare 

sentiebant.  Facta  autem   statim   in  basilica  beatae 

Mariae  supplicatione  ad  Deum  devota,  cum  locum 

ubi  Christus  fuit  natus  visitassent,dato  Syris  osculo 

pacis  jocundo,  ad  urbem  sanctam    celeriter   sunt 

regressi.Ecce  subsequens  txereitus  noster  civitati 

tunc   appropinquavit,    relicta   Gabaon  a   sinistra 

parte,  quae  ab  Hierusaiem  quinquaginta  distat  sta- 

diis.  Cumque  praecursores   signa   clevata   civibus, 

monstrassent,  protinus  contra   eos  interni  hostes, 

exierunt.Sed  qui  sic  festini  cxierant^fystinantiusin 

urbem  mox  repulsi,  recesserunt : 

Septenas  Junii  Idus  dabat  annus  usus, 
Lucis  septena}  jam  Junius  igne  calebat, 
Hierusalem  Franci  cum  vallant  obsidione. 
Eat  quidem  civitas  ipsa  in  monlano  loco  sita.rivis, 
silvis,  fontibusque  carens,  exccpto  fonle  Siloe,  ubi 
sufficienter  aqua  intcrdum  habetur,  interdum  vero 
raro  hauritur.  Qui  fonticulus  in   valiis  fuudo,  sub 


A  monte  Sion  subter  decursionem  torrentis  Cedron, 
quitemporehiemali  per  vallem  Josaphatfluere  solet, 
CisternsB  autem  multaB,et  aquis  satis  abundantes  in 
urbe  habentur  ;quiB  si  bene  procurataB  fuerint,  om- 
nibus  inhabitantibus,tam  hominibus  quam  jumen- 
tis,  omui  tempore  indeficienter  haustum  praebent, 
hibernisimbribus  rescrvatis.Constatque  civitas  con- 
decenti  magnitudine  per  circuitum  composita,ita  ut 
nec  parvitate  ncc  amplitudine  fastidiosa  cuiquam 
videalur.  Habet  quidem  ab  occasusolis  turrimDa- 
vidicam,utroquelateremurum  civitatis  supplentem, 
quas  usque  ad  medictatem  sui  a  parte  infcriori  so- 
lide  massata  est,et  de  lapidibus  ca3mentata  quadra- 
tis,  etpiumbo  fusilisigiliatis.Quaeslcibariismunita 
fuerit,  si  tantum  viginti   vel    quindecim   homines 
P  defensorcs  inerint,  nuuquam  per   vim  ab  exercitu 
quovis  comprehenderetur.  Et  est  in  eadem  urbe 
templum  Dominicum,  rotundum,  compositum   in 
eodem  loco  quo  Salomon  alterum   prius   instituit 
mirificum  ;  quod  quamvis  illi  priori  scbemati  nul- 
latenus  sit  comparandum,istud  tamen  opere  mira- 
bili  et  forma  spcciosissima   factum   cst.   In  cujus 
medio  est  rupis  nativa  et  ingen8,de  qua  deturpatur 
satis  et  impeditur  ipsum  templum.Nescio  quare  ab 
aBterno  permittitur  locum  occupare,  quin  prorsus 
exciditur.  Sed  dicunt  illum  esse  locum,  ubi  stetit 
angelus  percutiens,cui  David  intuitpavidus  nimis: 
Ego  quidem  sum  qui  pcccavt ;  isti,  qui  ovcs  sunf,quid 
feccrunt?  {II  Rcg.  xxiv,  17.)  Aiuntque   in  ipsa  rupo 
arcam  fcederis  Domini  esse,  cum  virga,  et  tabulis 
testamenti,  bene  sigillatam,eo  quod  Josias  rex  Juda 
C  poni  jussit  eam  in  sanctuariotempli,dicens  :iVe^ua- 
quam  portabitis  eam  de  loco  isto  (//  Par,  xxxv,  3.) 
Praevidebat  enim  futuram   captivitatem.  Sed  illnd, 
quod  in  descriptionibus   Jeremiae  legimus,  obest, 
quod  ipse  Jeremias   eam  in   Arabia   occultaverat, 
dicens  quod  non  Invenienda   esset,  donec   gentes 
multae  congregarcntur  {Jer.  iii,  nj.Ipse  enim  con- 
temporaneus  liujus  regis  Josiaj  fuit;tamen  vivendi 
finemfecit,antcquam  Jeremias  obiret.Non  credimus 
igitur  arcam  in  t(»mplo  esse.  Non  valeo  nec  audeo 
recitare  res  tam  sanctissimas,  quae  inihi  habentur, 
ne  in  aliquo  auditores  fallam.Sed,  secundum  dicta 
quorumdam,  in  honorem  et  amorem  Dei,haBC  tan- 
tilla  in  memoriam  coUegi.Haec  estp^^o  certo  domus 
Dci,  de  qua  scriptum  est ;  Bene  fundata  est  supra 
jj  firmam  petram  (Matth.  vii,  25).  lu  qua  cum  Salo- 
mon  devote  Deo  precem  suam  funderet,  et  utoculi 
ejus  die  ac  nocte  super  eam  aperti   essent,  et  qui 
ad  sanctuarium  illud  oraret  recto  corde,ab  eo  exau- 
diretur,  concessit  ei  Dominus,respondens  prout  ab 
eo  postulaverat.  Hanc  domum,hoc  est  Domini  tem- 
plum,  in  veneratione  magna   cuncti  Sarraceni  ha- 
buerant,doneceis  illud  abstulimus,ibiquepraBdica- 
tiones  auas  libentius  quam   alibi  facere  solebant, 
quamvis  idolo,  in  nomine    Mahummeth  facto,  eas 
vaslarcnt,  in  quod  etiam  nullum  ingredi  Christia- 
num  permittebant.  Alterumvero  templum  Salomo- 
nis  dictum,  magnum  est,  et  mirabile,  sed  non  est 


853 


FULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  L 


884 


illud  idem  quod  ipseSalomon  fabricavit.  Quod  nunc  A 
satis  dolendum  est,  eo  quod  inopia  pressi,  non 
potuimus  tecti  ejus  structuram  reformare,  postquam 
in  manus  Balduini  regiset  nostrasdevenit,  Sed  ipse 
eliam  plumbum  negotiatoribus  vendebat,  cum  vel 
detecto  aliquando  decidebat,  vel  deorsuni  diruiprai- 
cipiebat.  Inest  insupcr  basilicadecenssuper  Domi- 
nicum  sepulcrum  rotunditate  facta,  cujus  rotundi- 
tatis  summitas  ita  artificiose  tegmine  caret  ut 
foramine  illo  solis  splendori  patula  clara  semper 
habeatur.  Nondesunt  etiam  civitati  peromnes  vicos 
aquJB  ductus,perquos  imbrium  tempore  omnesim- 
munditirediluuntur.  Hanc  etiam  urbem  Heliusimpe- 
rator  Adrianus  mirifice  dccoravit,  et  vicos  et  plateas 
pavimento  decenter  ornavit,  de  cujus  nominc  Hie- 
rusalem  llelia  vocata  est.  Ex  iis  et  caetcria  muUis,  -n 
civitas  ipsa  venerabib*s  est  et  gloriosa.  Quam  cum 
aspicerent  Franci,  et  viderent  eam  ad  capiendum 
gravem,  jussum  est  a  principibus  nostris  scalas 
ligneas  fieri ;  quibus  muro  postea  erectis,  cum  as- 
sultu  forti  per  eas  in  summum  muri  scandentes, 
urbem  forsitan  juvanle  Deo  ingrederentur.  Quod 
cum  fecissent,  sequenti  die  septimo,  monitu  proce- 
rum,  buccinis  sonantibus,  mane  claro,  impetu  miro 
civitatem  undique  assilierunt.  Et  cum  usque  ad 
horam  diei  sextam  assiliissent,  et  per  scalas,  quas 
fixerant,  eo  quod  paucee  erant,  introire  nequissent, 
assultum  tristes  dimiserunt.  Tunc  autem  sumpto 
consilio,  jussum  est  ab  artificibus  machinas  fieri, 
cum  quibus  muro  adrnotis,  auxiliante  Deo,  spei 
effectum  adipiscerentur.  Et  sic  factum  est.  Inlerea 
nec  panis  ncc  carnis  inopiam  passi  sunt.  Sed  quia  C 
locus,  ut  superius  dictum  est,  inaquosus  et  sine 
fluminibus  est,  viri  nostri  propterea  et  jumentaeo- 
rum  indigebant  aqua  vehementer  ad  potandum. 
Quapropter,  proutmonebat  necessitas,longe  aquam 
quaeritabant,et  a  quatuor  milliariis  vel  quinque  ia- 
boriose  ad  obsidionem  in  utribus  suis  apportabant. 
Machinis  autera  patratis,  arietibus  sciiicet  et  sco- 
phris,  ad  assiliendum  item  se  paraverunt.  Inter 
artificia  vero  caetera,  nuam  turrim  de  lignis  exi- 
guis,quiamagna  materiesillisdeerat,  compegerunt; 
quam  noctu,  edicto  proinde  facto,  art  cornu  civitatis 
opportnnius  frustratim  portaverunt.  Et  sic  mane 
ipso  cum  petrarias  et  caetcra  admincula  paravis- 
sent,  citissime  haud  longe  a  muro  compactam 
erexerunt,  Quam  erectam,  et  de  coriis  deforis  bcne  jj 
contextam,  paulatim  promovcndam  muro  propius 
impegerunt.  Tum  vero  rari  milites,  tamen  audaces, 
monente  cornu,  ascenderunt  in  cam,  de  qua  statim 
lapides  et  sagittas  jacerc  caiperunl.  Contra  quos 
similiterSarraceni  defendendo  se  agebant,  et  ignem 
cum  oleo  etadipevividum  faculis  aptatis  dictaeturri. 
et  militibus  qui  erant  in  ea,  fundibulis  suis  jacula- 
bantur.  Multis  igitur  utrorumque  invicem  sic  cer- 
tantium  mors  saepe  aderat  praescns.  Ea  quidem  in 
purte  qua  Raymundus  comes  et  homines  sui  assi- 
stebant,  scilicetinmontem  Sioii,  cj::i  nKichinis  suis 
magnum  assultum  dabant.  Ex  altera   vero   parte. 


qua  dux  Godefridus  erat,  et  Robertus  NothmannlaB 
comes,  et  Flandrensis  Robertus,  major  erat  muro 
assultus.  lUo  die  sic  fecorunt.  Sequenti  quoquedie, 
laborem  eumdcm  facto  buccinarum  concentu,  vi- 
riliusinierunt,itautcum  arictibus  pulsandomurum 
in  uno  ioco  pcrforarent.  Pendebant  nempe  ante  muri 
propugnacula  duo  asscra  funibus  illic  alligata.  quae 
Sarraceni  sibi  prajparaverant,  ut  irruentibus  et  la- 
pides  in  eos  jactantibus  obstaculum  fierent.  Sed 
quod  pro  incremento  sibi  fecerant,  idem  ad  detri- 
mentum  suum,  Domino  providente,  acceporunt. 
Nam  turri  praefata  muro  admota,  rudentibusque, 
quibus  lignapendebant  praedicta,  fasciculis  sectis, 
deeisdemtignisunum  pontem  Francitunc  sibicoap- 
taverunt,quem  de  turri  supermurum  callideexten- 
sumjactaverunt.Jamjamqueardebatarxunainmuro 
lapideasuperquammachinaloresnostritorresigneos 
injecerant:undefoco  paulatimintramateriem  ligno- 
rum  nutrito,  fumus  flammaque  sic  prodire  coepit  ut 
nec  unus  custodum  civium  ibi  ulterius  morari  pos- 
sel.  Mox  itaque  Francis  hora  meridiana  urbem  in- 
frantibus,  die  qua3  Veneris  habebatur,  cornibus  so- 
nantibus,  cunctis  tumulluantibus,  viriliter  impeten- 
tibus,  Adjuva  Deus  exclamantibus,  vexillo  uno  in 
muri  fastigio  jam  sublevato,  pagani  omnino  pude- 
facti,  per  vicorum  civitatis  angiportus,  audaciam 
suam  in  fugam  celerem  mutaverunt  omnes.  Qui 
cum  velociter  fugerent,  velocius  fugati  sunt.  Hoo 
Raymundus  comes  ex  altera  parte  assiliens,  non- 
dum  sciebat,  nec  homines  ejus,  donec  Sarracenos 
p«>r  muri  apicem  ante  eos  prosilire  viderunt.  Quo 
viso,  ad  urbem  laetissimi  quantocius  accurrerunt,  et 
cum  caetcris  hostes  nefarios  fugare  et  occidere  c»- 
perunt.  Tum  quidem  alii  Sarracenorum,  tam  Arabes 
quam  ^Ethiopes,  in  arccm  Davidicam  fugiendo  se 
intromiscrunt ;  alii  vero  in  templum  Domini  atque 
Salomonis  se  incluserunt.  In  quorum  atriis  templo- 
rum  impetns  in  cos  agebatur  nimius ;  locus  etiam 
nusquam  erat,  quo  gladiatoresnostros  evadere  pos- 
sent.  Supra  Salomonis  templum,  quod  fugiendo 
ascenderant,  mulli  ex  eis  ad  mortem  sagittati  sunt, 
et  deorsum  de  tccto  insanabiliter  praecipitati ;  in 
quo  etiam  tcmplo,  deccm  ferme  millia  decoUati 
sunt.  Quod  si  inihi  essetis,  pedes  nostri  usque  ad 
bases  cruoro  percmptorum  tingueremur.  Quid  nar- 
rabo  ?  Nullus  ex  eis  vitae  est  reservatus.  Sed  nec  fe- 
minis  ncc  parvulis  pcpercerunt.  Mirabile  quoddam 
videretis,  cum  scutigeri  nosLii  atque  pedites  paupe- 
riores,  calliditate  Sarracenorum  comperta,  ventres 
eorumjamoccisorum  findcbanl,  ut  dc  intestinisby- 
santios  cxcerperent,  quosvivi  faucibus  transglutive- 
rant.  Quapropler  post  dies  aliquot  acervo  magno  fa- 
cto  de  cadaveribus,  ea  igni  combusscrunt,  ut  aes 
illud  pr.-cdictum  in  cinerc  facto  facilius  reperirent. 
Tancredus  autcm  templum  Domini  cum  festino 
cursu  ingressus,  multa  aureaet  argentea^quod  erat 
nefas  rapicnflum,)  Inpidcs  etiam  pretiosos  arripuit 
Sfil  hoc  postea  eiiiendans,  cadcm  cuncta  veleis  ap- 
pretiata  loco  sacrosanclo  remandavit. 


885 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACKO. 


88ft 


A  sissent  quem  ipse  laudaret  praefici.  Interca  Tupci 
et  Arabes,  nigri  quoque  yEthiopes  quingenti  fere, 
qui  in  arcem  Davidicam  se  introraiserant,  petierunt 
a  Rayraundo  comile,  quipropeturrim  illam  hospi- 
tatus  erat,  ut  pecunia  eorum  in  arce  ipsa  rete*nta, 
vivos  tantum  eos  abire  permitteret.  IIoc  concessit, 
et  hinc  Ascalonem  adierunt.  Placuit  tunc  Deo,  quod 
invcnta  est  particula  una  crucis  Dominics  in  loco 
sccreto,  jam  ab  antiquo  tempore  a  viris  religiosis 
occultata  ;  nunc  autera  aquodara  homine  Syro,Deo 
volcnie,  rcvelata.  Quam  cum  patre  suo  indeconscio 
diligenter  ibi  et  absconderat,  et  conservarat.  Quam 
quidem  particulam  in  raodum  crucis  reformatam, 
aurea  partira  et  argentea  fabrica  contectam,  ad  Do- 
minicura  sepulcrura,  dehincetiara  ad  templum,con- 

oWaHoTibus  fadendVsVupplilaUoniruVqu^^        B  S'-'^'"''^"^'""  psallendo,  et  gratias  Deo  agendo,  qui 

per  tot  dies  hunc  thesaurum  suum  et  nostrum  sibi 
et  nobis  servaverat,  omnes  una  in  subiime  propa- 
latam  detulerunt. 

CAPUT  XIX. 

(1)  Rex  autera  Babylonis,  etdux  militiae  ejus,  no- 
mine  Lavendalius,  cum  audissent  quod  Franci  jam 
circasibi  subdendo  Babylonico  regno  appropinquas- 
sent,  congregata  multitudine  sub  edicto  de  Turcis 
et  Arabibus  jEthiopibusque,  contra  eos  ire  prailia- 
tum  festinaverunt.  Et  cum  iterum  per  internuntios 
audissent,  Hierusalem  tara  ferociter  jam  fuisse  ca- 
ptam,  indignatus  duxille  prffidictus  Babylonius;  fe- 
stinavit  ut  vd  praeliura  cura  ipsis  comraittcret,  vel 
eosdera  in  cadera  urbe  inclusos obsideret.  Quod  cura 
Francis  nuntiaretur,  assurapto  magnae  audacis 
consilio,  versus  Ascalonera  contra  tyrannos  illos 
acies  suas  direxerunt,  portantes  secura  lignum  salu- 
tiferae  crucis  jara  superius  raeraoratura.  Cumque 
die  quodam  non  longc  ab  Ascalone  circumvagantcs 
Franci  prajdium  exspectarent,  invenerunt  illic  non 
miniraara  pra;dara  de  bobus  et  caraclis,  ovibus  et 
capris.Quara  carram  cum  juxta  tentoria  sole  ruente 
congregassent,  jusserunt  sub  edicto  principes  no- 
stri,nunquarain  crastiuo,  quobellura  foreputabant, 
secura  rainari,  ut  ab  orani  sarcinaexpediti,abprae- 
liandum  essent  prompti.  Mane  autem  facto,  specu- 
latoribus  praemissis  paganos  accedere  didicerunt. 
Quo  scito,  mox  tribuni  et  centuriones  per  alas  et 
cuneos  gente  suacoustituta,  praelium  agendum  pru- 
dentissimcordinaverunt,etcontrahostesvexillisIeva 
tesimo  et  octuagesirao  quinto,  et  raorte  Guillelrai  D  tisaudaciterprocesscrunt.  Videretispraedictampra;- 


Ensibus  extractis  currit  geus  nostra  per  urbem. 
Nec  cuiquam  parcunt  ctiam  miserere  precanti. 
Vulgus  erat  stratum  veluti  ciim  putrida  motis 
Poma  cadunt  ramis,  agitataque  ilice  glandes. 

Et  post  stragem  tantara  ingressi  sunt  domos,et  ce- 

perunt  quascumque  in  eis  invenerunt,  ita  sahe,  ut 

quicunque  prirausdomura  intrasset,sivepauper  sive 

dives  esset,  nullatcnus  ab  aliquo  alio  ficret  illi  iu- 

juria,  quindoraura  ipsam  autpaIatiura,etquodcum- 

que  in  ea  repcrissct,  acsi  oranino  propria,  sihias- 

sumeret  et  possiderct.  IIoc  itaque  jus  tenendum  in- 

vicem  stabilierant.  Unde  raulti  inopes  facti  sunt  lo- 

cuplctes.  Tuncautera  ad  sepulcrumDomini,  ettem- 

plura  ejus  gloriosura  euntes,  clerici  siraul  ct  faici 

exsultationis  voce  altisona  canticura  novura  Dorai- 

no  decantando,  loca  sacrosanctatam  diudesiderata, 

cum 

millimis,  Ia;tabundi  oranes  visitaverunt.  0  terapus 

tam  desideratum !  o  tempus  inter  caetera  tempora 

memorandura  !  o  factura  factis  oranibus  anteferen- 

dum  !  Vere  dcsideratum,quoniara  ab  oranibusfidei 

catholicaj  cultoribus  interno  mentis  desiderio  sem- 

per  desideratum  fuerat,  ut  locus  in  quo  cunctarum 

creaturarum  Creator  recreationissalutiferae  munus, 

Deus  homo  factus,  humano  generi  pietato  sua  mul- 

tiplici,nascendo,raoriendo,  resurgendoque  contulit 

a  paganorum  contagione  inhabitantium  quandoque 

mundatus,  tandiu  superstitione  eorura  contaraina- 

natus,  a  credentibus  et  confidentibus  in  se,  in  rao- 

dura  dignitatis  sua;  pristinura  reforraaretur.  Et  vere 

meraorialc,  et  jure  racmorandura,  quia  quaecunque 

Dominus  nostcr  Jesus  Ghristus,  iu  terra  hon.o  cum 

hominibus  conversans,  egit  et  docuit,  et  raeraoriara 

famosissiraara  revocata  et  reducta   sunt.    Et  quod 

idem  Dominus   per    hunc  populura  suura  tam,  ut 

opinor,  dilectuni  aluranura   farailiareraque,    ct  ad 

hoc  negotiura  praeelectura,  expleri  voluit,  usque  in 

finem  saeculi  memorialc,  linguis  tribuum   univer- 

sarum  personabit. 

Julius  cffervens  ter  quina  luce  calebat 
Undecies  centum  numero  si  dempseris  unum, 
Dicebant  annos  Domini  tunc  esse  peractos, 
Cum  nos  Hierusalcm,  gens  Gallica,  cepimus  urbem. 
Ter  quina  Julius  splendebat  luce  mlcanti, 
Urbem  cum  Franci  capiunt  virtute  poteoti, 
Anno  milleno  ceuteno,  quonimus  uno. 
Virginis  a  partu,  geuuit  quce  cuucta  rngentem. 

Idus  erat  Julii,  anno  ab  obitu  Caroli  Magni  ducen- 


Angliae  regis  primoanno  duodecimo.  Quippe  Godc- 
frido  patriae  moxprincipe  facto,  quem  ob  nobilita- 
tatis  excellentiam,  et  mililiaeprobitatera,  atque  pa- 
tientiae  raodostiam,  nec  nonotmoruraelegantiara,  in 
urbe  sancta  regni  principcra  omnis  populus  Domi- 
nitiici  exercitus  ad  illud  conservandumatque  rcgen- 
dum  elegit.  Tunc  etiam  locati  sunt  in  ecclesia  Do- 
minici  sepulcri  canonici,  atque  in  templo  ejusdera 
ipsi  servituri.  Patriarchara  autera  tuuc  decrcve- 
runt  nondum  ibi  fieri,  donec  a  Roraano  papa  quae- 


dara  tanquara  raonitu  duccntiura  a  dcxtera  et  laeva- 
parte  acicrura  gressura  suumrccteagere.licet  a  ne- 
mine  minaretur,ita  ut  multi  paganorum  eamalonge 
cura  militibus  nostris  euntem  spectantes,  totum 
aestimarent  exrcitura  esse  Francorura.  Illi  autem 
populus  innuraerus  cum  ad  cuneos  nostros  appro- 
pinquasscnt,  tanquam  ccrvus  ramos  cornuum  praj- 
tendens,  cuneo  suo  anteriori  facto  bifurco,  disten- 
sione  Arabum  pra?currentium  explicata,  machinati 
sunt  accingere  postremos,  ubi  dux  Godefridus  sub- 


(t)  Quaj  abhinc  sequentur,  ex  ms.  codicis  fide  emendata  sunt,  et  correcta. 


8ST 


PDLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  -  UB.  I. 


858 


sequenter  cum  agmine  denso  militum  armalorum  A 
remigando  posleritatem  sollicitabat.  Caeteri  enim 
proceres  alii  in  prima,  alii  in  secunda  aciepraeibant. 
Sed  cura  ab  utraque  parte  hostes  hostibus,  quantum 
jactus  est  lapidis,  vel  paulo  plus,  appropinquassent 
illico  pedites  nostri  sagittas  in  illos  distendentes 
jecerunt.Congruentissime  mox  secutae  sunt  sagillas 
lancese^  dum  equites  nostri,  tanquam  jurojurando 
omnes  invicem  confirmassent,impetu  vehementi  ir- 
ruerunt  in  eos,  et  quorum  quadrupedes  cursu  tunc 
non  fuerunt  celeres.  continuo  neci  submersi  sunt 
supra  sessores  ubi  parvae  horae  spatio  multa  cor- 
pora  palluerunt  exanimata.  Tunc  multi  eorum  mor- 
tem  metuentes,  ascendebant  arborum  cacumina  ; 
qui  tamen  inibi  sagittati,  et  morti  laesi,  ad  ter- 
ram  infeliciter  corruebant,  incursu  in  eos  penetra-  r^ 
bJli  facto  undique  Sarraceni  pertimebant.  Tentoriis 
transactis,  usquead  Ascalonis  moenia  qui  evascrunt^ 
fugati  sunt.  Quae  civitas  septingentis  et  viginti  sta- 
diorum  spatiis  ab  Hierosoiymadistat.  Tnprimaqui- 
dem  acie  dux  eorum  Lavendalius,  licetantea  Fran- 
C08  vilipendisset,  non  lente  fuglcns  dorsum  vertit; 
quibus  tabernaculum  suum  cum  caeteris  extensum, 
et  pecunia  munitum,  invitus  reliquit.  Quorsum 
Franci  regressi,  victoria  jocundi,  Domino  grates 
dando  sunt  regregati.  Tunc  ingressi  sunt  taberna- 
cula  eorum,  et  invenerunt  in  eis  gazas  multas,  au- 
rum,  argentum,  pallia,  induvias,  lapides  pretiosos, 
quiduodeni  sicnominantur:  Jaspis,sapphiru8,chal- 
cedonius,  smaragdus,  sarconyx,  sardius,  Ghrisoly- 
thus,  beryllus,  topaziu8,chrisoprassus,  hyacinthus, 
amethystus.  Repererunt  etiamvasu  etutensih'a  mul-  C 
tiformia ;  galeros  auratos,  annulos  optimos,  enscs 
mirabiles,  annonam,  farinam,  caeteraque  multa.Ea 
vero  nocte  illic  hospitati  sunt,  et  pervigiles  bene  se 
conaervaverunt.  Nara  die  scquenti  putabant  bellum 
a  Sarracenis  reiterari,  qui  tamen  timore  valdepcr- 
territi  nocte  ipsa  omnes  aufugerunt.  Quo  mane  per 
exploratores  comperto,  vocibus  laudifluisDeum  be- 
ncdixerunt  et  glorificaverunt,  qui  tot  millia  perfido- 
rum  raro  excrcitu  Ghristianorum  dissipari  permisit. 
Bencdictus  ergo  Deus,  qui  non  dedit  nos  in  captionem 
deniibus  eorum  {Psal,  cxxxii,  6).  Beata  enim  gens^ 
cujus  est  Dominus  Deus  ejus,  (Psal.  xxxii,  ^2).Nonne 
minati  ftierant  ipsi  Babylonii,  dicentes  :  «  Eamus, 
et  capiamus  Hierusalem  cumFrancisin  ca  clausis? 
Quibus  omnibus  interemptis,  eradamus  illud  sepul-  n 
crum  tam  sibi  pretiosum,  et  lapides  ipsius  ffidificii 
extra  urbem  ejectos:nec  mentio  ulterius  umquam 
inde  fiet.  »  Sed  Deomiserante,  hoc  in  nihilum  rever- 
80,  de  pecunia  etiam  illorum  oneraverunt  Franci 
equos  eorumdem  et  camclos.  Qui  cum  tentoria,  et 
tot  jacula  in  campis  jacentia,  arcusquc  et  sagittas 
ad  urbem  sanctam  deferre  non  possent,  hnec  cuncta 
incendio  commiserunt;  dcinde  Hierusalcm  gaudcn- 
ter  redierunt. 

CAPUT  XX. 
De  reversione  principum  ad  patriam, 
His  gestis,  placuit  quibusdam  in  patriam  nationis 


8U8B  reverti.  Et  cuminJordane  fluraine  indilateloti 
fuissent,  et  palmarum  ramosapud  Jericho  in  horto 
Abrahae  dicto  coUegissent,  Robertus  Northmanno- 
rum  comes,  Robertus  comes  Flandriae,  Constanti- 
nopolim  navigio  appetierunt,  deinde  Franciam  ad 
propria  remeaverunt.  Raymundus  vero  usque  Lao- 
diciam  Syriae  regressus  est,  et  in  Gonstantinopolim 
relicta  uxore,  in  Laodicia  rediturus.  Dux  autem 
Godefridus  retento  sibi  Tancredo,  et  aliis  pluribus, 
principalum  Hierosolymitanum  rexit,quem  consen- 
su  omnium  susceperat  obtinendum. 

CAPUT  XXL 
De  Boamundo  et  BalduinOf  et  eorum  peregrinatione, 
Cum  autem  audisset  domnus  Boamundus,  qui 
Antiochiae  tunc  principabatur,  vir  prudens  et  stre- 
nuus,  et  domnus  Balduinus  praefati  Godefridi  frater, 
qui  similiter  Edessaecivitatis.  patriaeque  aHinistrans 
fiuvium  Euphratem  dominabatur,  Hierusalem  ab 
illis  quipraeiverant  collegis  suis  captam  fuisse,  laetis- 
simi  eCfecti  Deo  laudes  exsolverunt  inde  supplices. 
Quod  si  illi,  qui  feslinationc  itineris  praecesserant 
eos,  bene  et  utiliter  operati  fuissent,  quamvis  eos 
tardius  subsecuturi  esscnt  hi  duo  cum  suis,  parti- 
cipes  tameiv  ejusdem  fore  bravii  non  est  dubitan- 
dum.  Erat  enim  necesse  ut  terra  et  civitates  cum 
tanto  laborejam  Turcis  ablatac  solerter  custodiren- 
tur,  ne  forte  terra  incaute  etderelicta,  si  cancti  Hie- 
rusalem  tunc  abissent,  reeursu  repentino  a  Turcis 
usque  Persidam  jam  repulsis  resumeretur.  Unde 
damnuin  Francis  non  minimum  cunctis  contingeret 
evenisse,  tam  euntibusquam  redeuntibus.  Forsitan 
divina  providentia  distulit  eos,  plus  in  peragendis 
quam  in  peractia  negotiis  judicans  eos  profuturos. 
0  quoties  interim  ipse  Balduinus  in  Mesopotami® 
finibus  praeliis  contra  Turcos  factis  fatigatus  estl 
quolque  capita  eorum  caesa  iJlic  fuissent,  recitari 
nonpotest.  Saepecontigitillumcum  gente  sua  pauca 
contra  rauititudinem  eorum  magnam  praeliari,  et, 
Doo  juvante,  triumpho  laetari.  Sed  cum  perlegatio- 
nes  eum  Boamundus  pasemonuisset,  ut  Hierusalem 
ambo  cuTi  suis  itcr  nondum  expletum  ituriperfice- 
rent,  Balduinus  illico  suas  res  opportune  disponens, 
se  iturum  praeparavit.  Sed  tunc  audiens  Turcos 
unum  cornu  patriae  suas  ingressione  pervadere,  in- 
coepto  dimisso,  cum  necdum  exercitulum  suum  con- 
gregasset,  cum^paucis  hostes  adiit.  Qui  cum  arbi- 
trati  essent  jam  eum  iter  suum  incoepisse,  die  qua- 
dam  cum  in  tabernaculis  suis  securi  essent,  viso 
signo  albo,  quod  bajulabat  Balduinus,  quantocius 
pavefacti  fugerunt.  Quos  cum  parum  cum  paucis 
fugasset,  ad  id  quod  prius  incceperat  lediit.  Et  in- 
gressus  iter,  Antiochia  dexterata  venit  Laodiciam, 
ubi  stipendio  viatico  empto,  et  clitellis  reformatis, 
abivimus.  Mensis  November  crat.  Gumque  Gibellum 
transisscmus,  Hoamundum  in  tcntoriis  suis  hospi- 
tatum  anlo  oppidum  quoddam  Valenium  nominatum 
assccuti  sumus.Erat  cum  eo  archiepiscopus  quidam 
Pisanus,  nomine  Daibertus,  qui  cum  quibusdam 
Tuscanis  et  Italis  Laodiciae  portui  navigans  appli- 


859 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DB  BELLO  SACRO. 


860 


cuerat,  et  ibi  nos  expeclabant,  nobiscum  ituri. 
AHeratquequidam  episcopusde  Apulia.  Cum  domno 
Balduino  erat  tertius.  Quibus  ita  amicabiliter  glo- 
meratis,  a?stimati  sumus  numero  esse  25  millia 
utriusque  sexus  tam  peditum  quam  equilum.  Et 
cum  fincs  Sarraconorum  inleriores  introissemus,et 
ab  incolis  regionis  nobis  satis  infostis  ncc  panem, 
nec  aliquid  edulii  habere  posscmus,  quia  nec  erat 
qui  daret,  vel  qui  venderet,  stipendioquidcm  noslro 
maps  mafrisque  consumpto,  contigit  multos  famc 
anxi^jpi.  V.  VI  quoque  et  jumenta,  defioiente  annona 
dolore  geminalonimis  angebantur:  ihant,  ncc  man- 
ducabant.  Tunc  aulem  erant  in  ipsis  agris  cultis, 
per  quos  euntes  transibamus,messes  quajdam,quas 
vulgus  vocat  CannamelleSj  arundinibus  fere  similes, 
a  canna  et  melle  nomen  compositum.  Unde  et  mel 
silvcstre,  ut  puto,  dicitur,  quoddehis  sapienter  con- 
ficitur.  Has  quidem  famolici  propter  mellitum  sapo- 
'rem  tota  die  dentibua  nostrls  ruminabamus,  parum 
tamen  proficiendo.  Utiqne  pro  amore  Dei  hflec  et 
alia  multa,  famem  scilicet,  et  frigora,  et  pluvias 
nimias  sustinebamus.  Plerique  eliam  equos,  asinos 
camelosque,  panis  egentes  manducabant.  Insuper 
algore  nimio,  et  imbrium  affluentia  saepissime  tor- 
quebamur.  nec  erattantum  solis  aestus,  quo  pannos 
nostros  madefactos  exsiccare  possemus,  cum  im- 
brium  continuatio  vel  perquatuor  vel  per  quinque 
dies  nos  vexaret.  Vidi  tunc  plnres  tabernaoulis  ca- 
rentes  imbrium  algore  exstingui.  Ego  Fulcherius 
Carnotensis,  qui  his  intereram,  vidi  quadam  die 
plures  utriusque  sextus,  bestiasque  quamplurimas 
hac  pluvia  mori  algidissima.  Longum  est  recitan- 
dum,etaudiendiforsan  tdedium,quianullaanxietas, 
nullus  dolor  defuit  populo  Dci.  Saepe  a  Sarracenis 
in  via  insidiantibus  circa  meatus  arctos  plures  occi- 
debantur,  aut  cum  raptum  irent  pro  victualibus 
quasrendis.  Videretis  milites  nobiles,  equis  quoquo- 
modo  amissis,  peditcs  effici.  Vidcretis  jumentis  dc- 
ficientibus  capras  Serracenis  ablatas,  vervecesque 
superpositis  sarcinis  valde  fatigari,  et  dorsa  eorum 
mole  illius  sarcinae  corrumpi.  Bis  in  hac  via,  non 
amplius,  panem  etannonam  commercio  carissimo, 
scilicet  a  Tripolitanis  et  Gaesariensibus  habuimus. 
Patet  ergo  quia  poterit  vix  quis  magnum  aliquod 
nisi  cum  magno  laboreacquirere.  Magnum  quidcm 
fuit,  cum  usque  Hierusalem  pervenissemus.  Qua 
visitata,  consummalus  est  labor  diuturnus.Cumqne 
sanctorum  Sancta  desiderantissima  inspiceremus, 
ingenti  gaudio  repleti  sumus.  0  quoties  ad  memo- 
riam  reducebamus  illam  Davidicam  prophetiam  qua 
dicit:  Adorabimps  in  loco,  ubi  stcterant  peiles  ejusl 
{Psalm.  cxxxi,  7.)  Quod  nimirum  in  nobis  tuucim- 
pleri  vidimus,  quamvis  aliis  multis  similiter  perli- 
neat :  Illuc  quidem  ascendimus  tribus  Domini, 
ad  confitendum  nomini  sancto  ojus  {Psal.  cxxi,  4). 
Die  illo  quo  Hierusalem  lunc  introwimus,sol  retro- 
gradusdescensu  hiemali  peracto  recursum  resumpsit 
ascenbibilem,Cumque sepulcrum Dominicum,  atque 
tempIumeju8gloriosum,etcaeteralocasanctavisitas- 


A  semus,  die  quarto  Bethlehera  adivimus,  ut  nocte 
ipsa  dominica3  Na'ivilatis  revolutionem  celebraturi 
annuam,pra?sepio,ubi  Jesum  Mariavenerabilis  ma- 
ter  reclinavit,  praesentialiter  pervigiles  in  orationi- 
bus  assisteremus.  Quo  in  noctem  cum  obsequio 
condeccnti  cxploto,  hora  diei  tertia,  missa  quoque 
tertia  celebrata,Hierusalem  rcmeavim.us.  Oquantus 
tunc  erat  fctor  circa  muroscivitatis,  intuset  extra, 
de  oadavcribus  Sarracenorum  adhuc  ibi  mareentium, 
quos  urbe  capta  collegae  nostri  trucidaverunt,  ubi- 
cunquo  eos  assecuti  fuerant.  Cum  autemet  nos  et 
jumenta  nostra  quiete  nccessaria  aliquantisper  ve- 
gctati  cssemus,  et  patriarcham  in  ecclesia  sancti 
sopulcri  tam  dux  quam  caBteri  oplimates  praefecis- 
sentjScilicet  domnum  Daibertum  superius  memora- 

T%  tum,  redintegrato  stipendio,etjnmentisnostrisone- 
ratis,  regredientes  descondimus  ad  flumen  Jordani- 
cum.  Tunc  placuit quibusdam  de exercitu  posteriore 
in  llierusalem  remanere,  et  quibusdan  de  priore 
nobiscum  remeare.  Dux  autem,  sicut  prius,  terram 
Hierosolymitanam  strenue  rexit : 

Idibus  in  ternis  Augusti  tunc  satis  aegris 
Corruit  Urbanus  prssul  Uomse  venerandus. 

CAPUT  xxn. 

De  reversione  Boamundi,  et  comitis  Balduini  ad 

propria. 

Anno  ab  incarnatione  Dominica  1100  die  anni 
prima,  in  Jericho  ramis  palmarum  caesis,  ad  defe- 
rendum,  ut  mos  est,  omnes  assumpsimus,  et  se- 
cunda  die  iter  remeaoile  cepimus.  Placuit  princlpi- 
bus  iiostris  per urbem  Tiberiadem  juxta  mare  trans- 

^  ire.  Quod  mare  de  dulci  aquacongregatum  duode- 
viginti  millibus  passuum,  et  quinque  in  latnm,vel 
juxta  Josephum  40  stadiis  in  latitudine,  etcentum 
in  longitudine.  Deinde  per  Caesaream  Philippi,quaB 
Paneas  lingua  Syriaca  dicitur,  ad  Libani,  montis 
radicem  sitam,  ubi  duo  fontes  emergunt,  unde 
Jordanis  fluvius  exoritur  :  qui  postea  mare  Galileae 
secans,  in  mare  Mortuum  se  ingerit.  Hic  autem  la- 
cus  Genesar  dictus,  40  stadiis  in  longitudine,  cen- 
tumque  inlatitudine,juxta  Josephum.Quod  flumen 
deinpe  per  alveum  unum  percurrens,  ingerit  se  in 
mare  quod  Mortuum  dicitur,  eo  quod  nihil  gignat 
vivum.  Qui  lacus  Asphaltitcs  dictus  sine  fnndo  esse 
creditur  in  abyssum  ;  ibi  subversis  civitatibus,  So- 
doma  scilicet  et  Gomorrha.  Ego  autem  callidiusde 

j)  f.jntibus  his  conjectabam,  imitans  beatum  Hierony- 
mum,  quem  legi,  in  Expositione  ejus  super  Amos 
prophetam,  quod  Dan  in  terminis  terrae  Judaicae 
sit,  ubi  nunc  eat  Paneas,  et  quia  tribus  Dan  illic 
aedificavit  civitatem,  quam  nomine  patris  sui  voca- 
verunt  Dan.  Hac  de  causa  sentio,  fontem  illum  vo- 
cari  Dan,  et  alterum  Jor,  qui  huic  adjungitur.  Veni- 
musautem  adurbem  fortissimam,  quam  Balac  nun- 
cupant,  a  Salomone  conditam,  muris  eminentibus 
circumtectam,  etThadomorab  eo  appellatam,  duo- 
rum  dierum  itinere  a  Syria  distantem,  eta  maxima 
Babylonia  sex  mansionibus  procul  distantem,  ab 
Eupbrate  vero  diei  unius.  Hanc  Graeoi  Palmyram 


861 


PULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIBROSOL.  —  LIB.  II. 


862 


vocant.  Illo  in  loco  fonteset  putei  nimisabundant.  A 
Nana  inferiori  lcrra  nusquam  aqua  invenitur.  IJbi 
Turci  Damase  in  nobis  obvii  venerunt  400  fcrmc 
milites.  Et  quia  didirerant  non  esse  incrmes,  el  labo- 
ris  causa  valde  fossos,  arbitrati  sunt  nos  quoqno- 
mudo  debih"tare.  Quod  si  forte  postremos  die  illo 
domnusBalduinussolb'cite  ctcautenonconservarct, 
multos  de  noslris  occiderent.lnundationecnimplu- 
viarum  etarcus  ct  sagittae  defecerant  eis,cis  quia  cum 
glutine  in  locis  illis  adaptantur.  Boamundus  quippe 
in  primo  cuneoprieibat.  ItaqueDcoauxiliante  nihil 
apud  nos  lucrati  sunt.  Tunc  castra  nostra  melati 
samus  ante  oppidum  pra^dictum.Scquenti  vero  die 
plus  mari  appropiantcs,  ante  urhem  Torlosam,  ot 
Laodiciam  transivimus.Ibi  «iUoqucRaymundumco- 
mitem  reperimus,qucm  illic  rcli{picramus.Et  quia  ^ 
cara  erat  annona,nihil  ibiademendniu  invcnimus, 
unde  vivere  posscmus.  Quapropter  usquc  Edessam 
properare  non  cessavimus. 

CAPUT  XXIII. 
De  caption^  Doamundi. 
Boamundus  igitur  Antiochiam  primitus  advcnit, 
ubiasuisgaudcnlerestsusceptus.Deincepsregnum 
suum  per  sex  menscs  utprius  obtinuit.  Sed  cum 
Julio  mensesequenteurbem  Meletiamvocatamcum 
pauca  gente  appeterct,  quam  ei  qui  urbis  ejusdem 
patronus  erat,  Gahriel  nomine,rcddituruserat,jam 
per  legationes  amicitie^e  mutua?  convenlione  facta, 
obvius  illi  fuit  admiraldus  quidam  nominc  Da- 
nismam,  cum  gente  Turcorum  magna,  moliens  Boa- 
mundum  sicimprudcnter  ambulantem  intercipcre. 
Et  non  longe  ab  urhe  praefata  insilucrunt  in  eum  C 
undique  gens  illa  ncfaria^qunR  in  insidiis  latitabat. 
Et  non  audentes  nostri  pryenari,  quia  pauci  erant, 
statim  fugientes  in  dispersioncm   fugati   sunt ;  de 


quibusTurci  multosocciderunt,etpecuniam  eorum 
tolam  habucrunt.Boamundum  verocomprehensura 
in  captioncm  sccum  adduxcrunt.  Cumque  hoc  in- 
fortunium  ab  illis  qul  evaserunt  divulgaretur,  orta 
est  genti  nostr.ne  grandis  inde  dcsolatio.  Verumta- 
men  dux  urbis  Edess^-e  Balduinus,  congregatis 
Francis  qnolcunque  potuit,  Edessenis  scilicet  et 
Antiochcnis,  hostes  pra?dictos  ubi  eos  esse  audivit 
qua;rere  non  dislulit.  Boamundus  etiam,  cincinno 
capitis  sui  abscisso,  mandavit  hoc  intersigno  Bai- 
duino  pnediclo,  ut  ei  citato  auxilio  pro  amore  Dei 
succurrerct.  Quod  cumaudisset  Dani3man,metuons 
horum  animositatem,  non  est  ausus  ulterius  ante 
urbcm  Mcletinam  morari,quamobsidionecinxerat; 
scd  paukitim  ante  nos  fugiendo,ad  propria  suare- 
mearc  curavit.  Unde  multum  doluimus,  cum  per 
tres  dies  illos  ultra  urbcm  praBdictam  persccuti  su- 
mus,  qui  libcnlissime  contra  eos  dimicassemus. 
Cumque  sic regrederemur,  prc?dictus  Gabriel  urbem 
MeleLinam  Balduinorcddidit.Quibusamiciseffectis, 
et  custodibus  suis  intromissis.Edessam  urbemBal- 
duinus  rediit,  et  Antiochcni  mcesti  de  domino  suo 
ad  propria  regrcssi  sunt. 

CAPUT  XXIV. 
De  morle  regis  Godefridi, 

Cum  antem  ipse  Balduinus  frueretur  suaprospe- 
ritate,ccce  nuntius  veniens  abHierosolymi8,intulit 
ci  quia  dux  Godefridus  germanus  ejus  xv  Kal.Au- 
gusti  dicm  clauseratapud  Hisrosolymam. 

Ad  caput  hoc  anni  post  captam  contigit  urbem, 
Ad  merili  cumulum  Dominus  tibi,  dux  Godefride, 
Coiiligit  hoc  reguum.  Sed  tempore  non  diuturno 
Tu  i)erfua«:lus  eo,  nalura  daute  ruisti. 
Orto  sole  Beuiol  sub  ferve^cente  Leone, 
i^thera  scnndisti  la^tans,  Michaele  levante. 


irsCIPIT  LIBEU  SECi  NDUS 

DE  GESTIS  BALDUINI  PRIMI. 


GAPUT  PRIMUM. 

Qualiter  Balduinus  ad  regendam  llicrosolymam 

perrcxit. 

Gum  igiturintimatumcssetdomnoBalduinoquod 
omnis  populus  Hierosolymitanuseum  in  regni  prin- 
cipemsubstituendum  hceredem  cxspcctarcnt^dolens 
aliquantutum  de  fratris  morle,scd  plus  gaudcnsde 
haereditate,  accepto  consilio,  terram  suam,  quam 
possidebat,  locavit,  cuidam  Balduino  comiti  cognato 
suo  eam  committens.EtcoUigensexercitulum  suum 
ducentis  fere  militibus,  cl  septingenlis  pediLibus, 
iter  Hierosolymitanum  vi  Non.  Octobris  incoepit. 
Nonnulli  mirabantur,  quod  cum  gente  tam  pauca 
erat  ausus  per  tot  hostium  regioncs  incedere.  Nam 
pierique  propterea  pavidi  ct  timidi  de  collcgio  no- 
stro  latenter  recesserunt,  nob*s  nescientibus.  Gum 
autem  comperissent  Turci  atque  Sarraccni  nos  ita 
iter  agere,  congregatis  omnibus  suis  qnotcunque 


potuerunt,  ubi  magis  nobis  officere  arbitrati  sunt, 
obviam  armati  venerunt.  Tum  quidem  per  Anto- 
chiam  ivimus,dchinc  ante  Laodiciam,et  Gibellum, 
Maracleam,  et  Tortosam,  Archas,  et  Tripolim  per- 
reximus.Tunc  rex  Tripolitanus  legavit  domnoBal- 
D  duino  sd  tcntorium  suum  panes,  vin\im,mel  sylve- 
strc,  id  est  chuerum,  vervecesqne  ad  edendum.  Et 
mandando  innotuit  illi  quod  Duchat  rex  Damasce- 
norum,et  Ginahadoles  rex  Calypti  cum  Turcismul- 
tis  et  Sarraccnis,  Arabibusque,  in  via,  per  quam 
nos  ituros  scicbant,  congregati  cxspcctabant.  Quod 
licct  non  omnino  certum  essc  crcdercmus,postmo- 
dum  vcrum  cssc  pcrsonsimus. 

CAPUT  n. 

Dc  insuUis  Turcorum  in  via  pr,Ttensis,  et  miradili 
prohitale  Balduini  comitis. 

Erat  quippe  non  longe  a  Beritho  urbe,scd  quasi 

milliariis  quinque  distans  juxta  mare  in  via  pubHca 


863 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGRO. 


864 


meatus  arctissimus,  nobis  et  omnibus  illac  trans-  A 
euntibus  penitus  inevitabilis;  quem  si  hostes  prae- 

muniti  vianlibus  prohibere  voluerint,  nullatenus 
centum  millia  militum  transire  potuerunt,  quin  cen • 

tum  aut  sexaginta  viri  armuti  introitum  illum  vio- 
lenter  contra  illos  obtineant  exspectantes.ldeo  ini- 
mici  nostri  illic  undique  intercipcrc  etocciderc  nos 
arbitrabantur.  Nos  autem  illuc  usque  pcrvenimus. 
Cumque  proecursorcs  nostri  praedicto  mealui  appro- 
pinquassent,  viderunt  aliqnantos  de  Turcis  illis  se- 
gregatos  ab  aliis,  cjiifra  procedentes,et  non  explo- 
rantes.Quos  cum  speculatores  nostri  perspexissent 
rati  sunt  majorem  gentem  postillos  insidiando  la- 
tere.Quod  sicut  viderant  ^omno  Balduinoper  unum 
eorum  statim  innotuernnt.  Quo  audito,  militiam 
suam  per  acies  divisam  competenter  tunc  ordinavit  p 
ad  praBliandum.Et  signis  levatis,  paulatim  adversus 
eos  progressi  sumi^s.  Qui  cum  bellum  moxforepu- 
taremus,  cordibus  compuncti  puris,  auxilium  de- 
CGBloafToreprecabamur  ad  eosaccedentes.  Continuo  • 
autem  primo  cuneo  nostro  congressi  sunt  illi,  de 
quibus  aliquanti  confestim  occisi  sunt ;  de  nostris 
vero  quatuor  milites  vitam  amiserunt.Cumque  cer- 
tamen  illud  utrinque  dimisissent,  sumpto  consilio 
jussum  et  castra  nostra  deponi,et  ad  hospitandum 
extendi  ubi  prius  accesseramus ;  hostibus  ne  vide- 
remur  quasi  timidi,si  locum  ceu  refugi  relinquere- 
mus.  Sed  aliud  monstravimus,  aliud  vero  cogitavi- 
mus.  Audaciam  fmximus.  sed  mortem  mctuimus. 
Difficile  remeare,  sed  difficilius  ante  ire.  A  nostris 
hostibus  undique  obsidebamur.  Hinc   isti   mari- 
nis  lintribus,hinc  illi  a  celsis  monttbus  indesinen-  C 
ter  nos  urgebant.Die  illo  nihil  boni^nihil  quieti  ba- 
buimus,  nec  jumenta  nostra,  quamvis  sitibunda, 
adaquata  sunt.  Ego  quidem  vel  Carnoti,  vel  Aure- 
lianismallemesse,alii  quoque.  Nocteipsatotaextra- 
papiliones  nostros  pervigiles  languimus.  Diluculo 
autem  summo  dum  aurora  terris  umbras  dimovere 
ccepisset,  sumpto  ad  invicem  consilio,  vel   viverc- 
mus,  vel  moreremur;  tentoriis  collectis.regredi  per 
viam  quam  iveramus  elegimus,jumentis  nostrisde 
rebusonustis  praeeuntibus,  clientibusque  minanti- 
bus.  Milites  enim  subsequentes  defendebant  haec  a 
Sarracenis  irruentibus.Nam  cum  illi  nefandi  viderent 
nos  iia  summo  mane  reverti,  confestin  descende- 
runt  ad  persequendum  nos  tanquam  fugitivos.  Alii 
per  mare  cum  carinis,  alii  vero  post  nos  per  viam  j) 
qua  ibamus,  alii  per  montcs  ct  colles  tam  equites 
Quam  pedites  per  angiportum  sicut  oves  ad  ovile 
ante  se  nos  minabant,  ut  exclusos  a  planitie  qua- 
dam,  quae  ibi  est  in  cxitu  angustissimo  inter  sa- 
lum  et  montem,  ad  interimendum  nos  facile  inter- 
ciperent.Sed  non  sicut  rebantur  contigit.Virienim 
nostri  statuerunt  inter  se,  dicentes:«Si  in  planitie 
illa  patula  nos  persequentes  poterimus  intercipere 
illos,  forsitan  Deo  juvante  contra  illos  revertentei, 
et  bene  pugnantes^eruemur  ab  illis.  y  Jamjam  au- 
tem  e  navibus  exsiliebant,  jam  vi  captos  prope  mare 
pergentes  decollabant ;  jamque  in  planitiem  proedi- 


ctam  psst  nos  descenderant,et  sagittas  multas  jacie- 
bant.  Undique  adversum  nos  vociferantes,  et  tan- 
quam  canes  vel  lupi  ululantes,etenses  suos  vibran- 
tes,  conviciabantur  nobis.  Sed  quid   narrabo?  Nec 
erat  uspiam  locus  fugae.nec  remancntibus  spes  sa- 
lutis.Ncc  saperet  Salomon,nec  posset  vincere  Sam- 
son.  Sed  magnae  Deus  potentiae  atque  clementiaj 
prospiciens  de  ccbIo  in  tcrram,humilitatem  nsstram 
atque  angustiam,  nec  non  periculum,  quod  incide- 
ramus  propter  amorcm  ejus  atque  servitium,motus 
pietate,  qua   rile  semper  praescns   suis   subvenit, 
tantae  probitatis  audaciam  militibus nostris  praestitit 
ut  rccursu  repentino  fugarent  eos  fugientes,ut  nun- 
quum  animum  defendendi  se  haberent.  Sed  alii  de 
rupibus  praeruptis  celsis  in  praeceps  se  dederunt, 
alii  vero  haud  lente  ad  locum  salvationis  fugerunt, 
alii  autem  consecuti  gladiis  interempli  sunt.  Tunc 
videritis  naves  eorum  celerrime  propter  timorcm 
fugere  per  mare,quasi  possemus  e&s  manibus  ca- 
pere.Per  montcsenim  et  coUes  cito  pede  fugiebant. 
Itaque  de  tanto  trophaeo  gloriantes,  ad  clientelam, 
quae  interim  quadrupcdiaonerata  in  viacustodiebat, 
laetabundi  regressi  sumus.  Laudes  igitur  Deo  tuoc 
gratissimas  exsoIvimus,qui  in  tanta  et  inaestimabili 
necessitate  adjutor  exstitit  magnificus.O  quam  ad- 
mirabilia  Dei  factal  o  quam  magnum  miraculum  et 
memoriasdignitercommendandum !  Victi  eramuset 
victi  vicimus  ;  sed  nos  non  vicimus.Quomodoigilur 
nonvicimus?VicitenimiIlequisolusomnipoten8est 
Crcator  omnium,creaturaB  suae  pie  subveniens.Quod 
si  Deus  pro  nobis,quis  contra  nos  ?  Vere  pro  nobis  et 
nobiscum  fuit,  complens  in  nobis  quod  Israeliticis 
per  prophetam  dixit  :  Si  praecepta  mea  servaveritis 
hoc  dono  vos  ditabo,  ut   perscquantur  quiiufue  de 
vobis  centum  alienos,et  centum  ex  vohis  decem  millia 
{Lev.  XVI,  8).  Et  quia  in  Dei  scrvitio  laborem  multi- 
modum  die  ac  nocte  tolerabamus,  et  in  nullo  alio 
confidebamus,superbiam  eorum  magnifice  cagsavit. 
Et  quia  devote  et  in  tribulato  corde  Domino  famu- 
labamur,  humilitiitem  nostram  respexit.  Tunc  au- 
tem  tabernacula  noslra  displicari  et  extendi  jusfa 
sunt.Ubi  ante  domnum  Balduinum  plures  Turci  lo- 
cupletes  vivi  capti  abducti  sunt,cum  spoliis  occiso- 
rum,et  armis  similiter  allatis.  Equos  cum  sellis  et 
lupatis  auratis  habuimus.Nocte  autem  illa  sequenti 
transacta,  mane^  prout  astutius  consultum  cst,  rc- 
tro  secessimus  quatuor  millium  itinere.  Ubi  cum 
rapinam'praefatam  princeps  noster  divisisset,  noctc 
supenrenicnte  in  castello  quodam  depopulato  sub 
olivis  in  virgultis  quievimus.  Summo  autem  mane 
Balduinus  item  probitatem  suam  solitam  ample- 
ctens,  sumptis  de  militibus  suis  aliquantis  usque  ad 
angustias  meatus  jam  dicti  equitavit,  scrutaturus 
si  adhuc  inibi  Sarraceni  essent,  qui   nobis   viam 
anto  vetuerant.Quicum  nuUum  invenisset,quoniam, 
audita  dispersione  facta,  omnes  aufugerant,  laudes 
dedit  Deo,  et  statim  in  cacumine  ejusdem  montis 
ascendi  pro  signo  ignem  fecit,ut  qui  in  castris  no- 
stris  remanseramus,  viso  fumo  illo  promptius  illos 


865 


FtJLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.—  LIB.  \L 


866 


sequeremnr  qui  sic  pracivcrant.Quo  viso,Dcum  lau-  A. 
dantes,celeriter  secuti  sumus  cos,et  viam  nostram 
invenimus  liberam,et  desideralum  transivimus  iter. 
Die  quidem  illo  prope  urbem  Beritum  hospilati  su- 
mus.  Quo  comperto,  admiraldus  ejusdem  urbis 
plus  causa  timoris  quam  amoris  victualcdiurnum 
scafarum  gestu  domno  Balduino  misit.Similiter  de 
civitatibus  aliis,  ante  quas  transivimus,  fecerunt, 
scilicet  Sidonem,  etTyrum,  atque  Acbon,  hoc  est 
Ptolemaidam,fingentcs  amicitiam,sed  corhabentes 
nequam.Jam  possidebat  oppidum  Caypham  dictum 
Tancredus,quod  ipso  anno  jam  viri  Hierosolymitae 
comprehcnderant.  Et  quia  Tancredus  Balduino  tunc 
malevolus  erat,  non  illud  introivimus.  Ipse  vcro 
tunc  ibi  non  erat,  sed  cives  ejus  panem  ct  vinum 
nobis  extra  vcndiderunt.llli  enim  nos  tanquam  fra-  p 
trcs  habuerunt,  ct  vidcrc  nos  desideraverunt.Tran- 
scuntes  autcm  CsRsarcam,  et  Arsuth  castrum,quod 
nos  tunc  ignari  Azotum  csse  putabamus  (sed  non 
est.  Quoniam  Azotus  una  fuit  de  quinquc  civitati- 
bus  Philistinorum,  quap  inter  Joppem  et  Ascalonem 
in  viculum  rcdactaest),  ct  Antipatrida  transita,tan- 
dem  venimus  Joppem  civitatem,  qua?  est  in  tribu 
Dan,  maritimam.  Ubi  Franci  nostri  domnum  Bal- 
duinum  ut regem  jam suum  gaudentcr  susceperunt. 
Et  non  mora  ibi  facta,  Hierusalem  properavimus. 
Cumque  ad  urbcm  appropinquassemus,exierunt  ei 
obviam  tam  clerici  quam  laici  omnes  ;  Graici  quo- 
que  ac  Syri,  cum  crucibus  ac  cereis.  Qui  eum  in- 
geati  gaudio  et  honorificentiavocibusaltisonislau- 
des  agendo,nsquein  ecclesia  Dominici  sepulcri  eum 
deduxerunt.  Huic  celebritati  patriarcha  Dalbertus  C 
non  interfuit,  quia  de  quibusdam  apud  Balduinum 
crat  insimulatuSjCt  discordes  ad  invicem  habeban- 
tur.Quem  etiam  major  cleri  pars  exosum  tunc  ha- 
bebat.Quapropter  in  monte  Sion  scdc  privatustunc 
morabatur,et  fuit  ibi  donec  delictum  ei  malsvolen- 
ti«  solutum  est.  Sed  cum  per  sex  dies  quiete  op- 
portunain  Hierusalcm  labore  alleviati  essemus,  et 
rex  de  negotiis  suis  aliquantis  expcdiretur,  iter  re- 
sumptum  in  expeditionem  ituri  renovavimus.Opus 
enim  est  omnibus  inimicos  habentibus  (quod  secun- 
dum  hominem  dico)  ut  frequentissime  illos  enixe 
coerceant,  quatenus  certaminis  taedio  vel  vi  supe- 
rent,vel  ad  pacis  pactiones  pertrahant. 

CAPUT  III. 
De  expedilione  Balduini  in  y4rabiam.  jj 

Igitur  domnus  Balduimus,  gente  sua  regregata, 
profectus  est  Ascalonem,  transiens  per  Azotum  : 
quffl  civitas  est  inter  Joppem  et  Ascalonem,  una  de 
quinque  civitalibus  Allophylorum.  Accaron  autem 
de  dextera  assislentcm  habuimus  prope  Pamniam, 
quae  super  mare  sita  est.  Ante  Ascalonem  autem 
cum  venissemus,  qui  foras  contra  nos  exierant  us- 
que  ad  moenia  vehementer  impulsi  sunt.  Et  quia 
non  fuit  nobis  utile  majus  incipere,ad  tentoria  no- 
strajam  extensa  hospitaturi  redivimus.  Sequenti 
v6ro  die  regionem  adivimus  interiorem,ubi  victum 
Dobis  et  jumentis  nostris  in  locis  opulentis  inveni- 


remus,et  tcrram  inimicorum  nostrorum  etiam  va- 
staremus.Euntes  ergo  invenimus  villas,  ubi  Sarra- 
ceni  incolffi  regionis  illius  in  cavernisproptcr  nos  se 
occultaverant  cum  bestiis  et  rebus  suis.  Do  quibus 
cum  nullum  extrahcre  possemus,  acccnso  igni  ad 
cavernaj  orificium,  mox  propler  fumum  et  calorem 
intolerabilom  aliuspost  alium  foras  ad  nos  cxierunt. 
Erant  quidam  ex  eis  latrunculi,  qui  rite  inter  Ra- 
mulam  et  Hierusalem  insidiantes,  Christianos  no- 
stros  occidere  solebant.  Quod  cum  a  Syris  quibus- 
dam  Christianis,qui  cum  illis  in  abditis  latitabant, 
nobis  intimatum  fuisset,hujusmodiesse  illos  male- 
factores,  mox  cum  de  caverna  exibant  decollaban- 
tur.Syris  autem  et  eorum  conjugibus  popercimus.De 
Sarracenis  quippe  centum  ferme  occidimus.Et  cum 
cuncta  illic  jumenta,  tam  annonam  quam  bestias 
comcdendo,  consumpissemus,  et  nihil  nobis  utile 
invenire  amplius  possemus,inito  consilio  cum  qui- 
busdam  patriai  alumnis,priusSarracenis,sed  nuper 
Christianis,  qui  loca  culta  et  inculta  longe  lateque 
sciebant,  in  Arabiam  scedere  dispositum  est.  Et 
transeuntcs  montana,prope  patriarcharum  sepultu- 
ras,  videlicct  Abrah8e,Isaac  et  Jacob,  Sarae  quoque 
ct  Rcbcccae,  ubi  corpora  eorum  glorioso  sepulta 
?unt,  ab  urbc  Hierosolyma  quasi  milliariis  quatuor- 
dccim  distantia,venimusin  vallem,  ubiscclestjB  civi- 
t  ates  Sodom  a  et  Gomorrha  Dei  j  udicio  subversffi  sunt. 

CAPUT  IV. 
De  mortuo  Mari, 
Ibi  quidem  lacus  nunc  est  magnus,  quem  mare 
Mortuum  vocant,  eo  quod  nihil  gignat.  Longitudo 
quoqueejusquingentorum  et  octogintastadiorumin 
meridianam  partcm  extenta,  latitudine  vero  cl  pa- 
tet.Qui  adeo  salsus  est,  ut  nec  bestia  quselibet,  ne- 
que  volucris  ex  eo  bibere  queat.  Quod  ego  Fulche- 
rius  experimento  didici,  cum  in  illum  de  mula 
mea  descendens,  et  ori  meo  manu  haustum  im- 
mittens,  gustu  probavi,  ot  helleboro  amariorem 
esse  inveni.  A  parte  aquilonis  flumen  recepit  Jor- 
danicum,  ab  austro  vero  nullum  habet  exitum  ; 
scd  noque  flumen  ex  eo  conceptum.  Juxta  quem 
lacum  oxstat  similiter  salsus  mons  unus  ingens 
et  cxcelsus,  et  idem  sal  quasi  lapis  nativus,  non 
tamcn  totus,  sed  localiter  glacici  simillimus.  De- 
mergiautemquisinprofundumejusnecdcindustria 
facilc  potes.Conjicio  bifariam  locum  illum  ita  esse 
salsissimum,  ct  ex  eo  quod  montis  salsuginem 
concipiensglutit,quemundamarginalisinde8inenter 
lambit,et  ex  decursione  imbrium  de  monte  ipso  in 
lacum  fluentium,sive  abyssus  intantum  sit  concava 
ut  mare  magnum,quodest  salsum^invisibili  refluxu 
in  camdem  abyssum  sub  terra  influat.Gyrato  autem 
lacu  a  parte  australi,  reperimus  villam  unam  situ 
gratissimam  ,et  de  fructibus  palmarum,quos  dactylos 
vocant,  valde  abundantem,quibu8  pro  cibario  pla- 
cido  tota  die  vescebamur.De  caeteris  rebus  raro  ibi 
invenimus.  Aufugerant  enim  illinc  incol®  loci 
Sarraceni,  jam  de  nobis  per  rumigerulos  prffiscii, 
exceptis  aliquantis  fuligine  nigrioribus,  quos  ut 


m 


AD  QODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


868 


algaiii  maris   sumptos  ibi  diuiisimus.  IUic  iiiter  A  t)cum  elcctus,bcnedictioneauthenlicasanciificatur 


arb  ros  CiTjteras  vidi  quasdam  poma  ferentes,  dc 
qiiibr  >  cum  collegissem,scirc  volens  cujus  natura^ 
eBscr;t,inveni  rupto  corticc  interiusquasi  pulverem 
atrum,  et  inde  inanem  prodire  fumum.Tunc  Arabia3 
montana  ingressi  sumus,in  quorum  cavernis  nocte 
illa  sequcnti  pausavimus.  Mane  cum  montesasccn- 
dissemus,  invenimus  statim  villas,  sed  omni  bono 
vacuas.Nam  a«lventu  nostro  in  colle  comperto,cum 
rebus  suis  in  terraj  cavernisse  abscondcrant.Quam- 
obrem  parum  illic  profecimus.  Idco  iter  nosirum 
promptealiasextendimus,ductoribusnostrissemper 
praeviis.  Tunc  invenimus  vallem  unam  de  frugibus 
terrffi  cunctis  ubcrrimam,  in  qua  etiam  ^anctus 
Moysos,  Domino  infcinuantc,  virga  bis  silicem  per- 
cussit,  unde  fons  vivus  emanavit,  qui  nunc  nihi- 
lominus  quam  tunc  fluit,adco  ut  molendini  exc^us 
rivuli  cursu  volubiles  ad  molendum  fiant.  In  qua 
aqua  mcos  adaquavi  equos.  Invenimus  insupcr  in 
montisapice  monastcrium  sancti  Aaron,ubiMoyses 
et  ipse  cum  Dco  loqui  consueverant.Unde  multum 
lajtabamur,cum  loca  tamsancta  et  nobis  incognita 
intuebamur.  Et  quoniam  ultra  vallcm  illam  terra 
erat  invia,  deserta,  ct  inculta,  ultcrius  progredi 
noluimus.Sed  per  tres  diesin  valle  illa  bonisomni- 
bus  opima  otio  habito,  et  jumcntis  nostris  rcfectis 
edulio,  et  quadrupedibus  oncratis  de  stipendio  ne- 
cessario,  hora  circiter  secunda  die  in  quartocornu 
monente  regio,recidivum  tramitem  resumerejussum 
est.  Redivimus  ergo  juxta  lacum  AsphaUilcm,sicut 
prius  iveramus,  et  per  scpulturas  patriarcharum 


B 


et  consecratur.Qui  cum  suscepit  regimen  illud  cum 
corona  aurca,  suscepit  quoque  justitiae  obtinends 
onus   honestum.   Cui  jure,    sicut   et  episcopo  de 
episcopatu,potcst  decenler  objici  :  Bonum  opus desi' 
derat,qu'\  regnum  dcsideral  (/  Tim.  ni,  1).  Quod   si 
jure  non  rogit^ncc  rex  est.  »  In  modernitale  autem 
rogiminis  sui  adhue  paucarum  urbium  possessor 
aUiuc  gentis,  pcr  idcm  tempus  hiemale  regnum 
suum  ab  hostibus  undique  strenue  protexit.Et  quia 
compcrcrant  eum  bcllatorem  probissimum  esse, 
quamvis  gentem  haberet  raram,  non  tamen  ausi 
sunt  eum  aggredi.  Quod  si  militiam  majorem  ha- 
beret,  hostes  suos  libenter  adiret.  Adhuc  erat  via 
peregrinis  nostris  satis  impedita,qui  interdum  per 
mare  tam  Franci  quam  Angli,  sive  Italici  et  Vene- 
tici,  in  una  tantum  navi,  sivc  tribus  aut  quatuor, 
intor  piratas  hostiles,  et   ante   civitates  Sarrace- 
norum  velificantes,  valde  timidi  usque  ad  Joppem 
Domino  ducente  porveniebant.  Nullum  enim  alium 
in  primis  habcbamus  portum.Quos  cum  de  partibus 
nostris   occidentalibus   advenisse    videremus,   ex 
Tripoli  ad  eos  quasi  ad  sanctosjocundiprocedeba- 
mus.  A  quibus  unusquisque  nostrum  de  natione  sua 
et  parentela  diligcnter  inquirebamus.  Quibus  de 
hoc  intimabant  prout  ipsi  sapiebant.  Tum  de  pro- 
spcritateauditalaitabamur,deincommoditateautem 
tristabamur.Hieroso^ymam  ibant,sancla  sanctorum 
pro  quo  venerant  visitabant.  Dehinc  alii  in  terra 
sancta  rcmanebant,alii  vero  in  terram  suam  remea- 
bant.  Qua  de  re  lerra  Hierosolymitana  remanebat 


memoratorum  ;  deinde  per  Bethlehem»etper  sepul-  C  gente  vacua,  nec  crat  qui  eam  a  Sarracenis  defen 

dcret,  si  tantummodo  nos  ipsi  aggredi  auderent. 
Sed  quare  non  audebant?  Tot  populi,  tot  regna, 
quare  regulum  nostrum  et  popellum  invadere  me- 
tuebant?  Cur  dc  iEgypto,  de  Persida,  de  Mesopo- 
tamia,vel  de  Syria  non  coadunabant  saltem  centies 
centum  millia  pugnatorum,  ut  nos  hostes  corum 
viriliter  aggrederentur,  et  ut  solent  locustae,  innu- 
merae  messcm  in  agello,  nos  omnino  consumerent, 
ut  nec  mentiode  nobisin  terraab  olim  suaulterius 
ficret?Nonenim  tunc  habebamus  plusquam  trecen- 
tos  milites,et  tantum  de  peditibus,qui  Uierusalem, 
et  Joppcm,  et  Ramulam,  Caypham  etiam  castrum 
custodiebant.  Mililes  etiam  nostros  vix  adunare 
audebamus,  cum  insidias  aliquas  inimicis  nostris 


turam  Rachelis,  Itaque  die,quo  solstitium  hiemale 
acciditjHicrusalem  sane  pervenimus.Et  prajparatis 
ornamentis  quae  regi  competant  coronundo,  pacifi- 
catoque  Daiberto  cum  domno  Balduino,  etcumco- 
nonicis  sancli  scpulcri  aliquantis,  quia  viri  sensati 
de  hoc  tractaverunt,  cessavit  contentio  oorum. 

CAPUT  V. 

De  suhstitutione  regis  Balduini,  ct  ejciguitate  ipsius 

regis, 

Anno  ab  Incarnatione  Domini  1101,  in  basilica 

beatae  Manaiapud  Bethlehem  die  NativitatisDomini 

a  patriarchamemorato,unacum  episcopis,clcroque 

ac  populo  assistentibus,  in  regcm  honorifice   sub 

sacra   unctione  sublimatus  ct  coronatus   est  rex 


Balduinus.Et  quod    fratri    suo    prapdeccssori   non  n  moliri  volcbamus,timentes  neinterimmunitionibus 


fecerant,  quoniam  noluit,  et  tunc  laudatum  a  qui- 
busdam  non  fuit,  huic  ratione  prudentius  conside- 
rata  fieri  decreverunt.  «  Quid  enim  obest.inquiunt, 
si  Ghristus  Dominus  nosterin  Ilierusalem  tauquam 
scelestus  aliquis,  conviciis  dehonestatns,  et  spinis 
est  coronatus,  cum  etiam  ad  ultimum  mortem  pro 
nobis  pertulit  volens?  Corona  quidcm  illaquantum 
ad  intellectum  eorum  non  fuit  honoris,  nec  rogitJB 
dignitatis,  imo  ignominiaj  et  dedecoris.  Sed  quod 
illi  truces  ad  improperium  ei  fecerunt,gratia  Dei  ad 
salutem  nostram  et  gloriam  versum  est.  Rex  etiam 
contra  jussa  non  prasficitur.Nam  jure  et  secundum 


vr.cuatis  damnum  faccrent.  Unde  liquet  omnibus, 
hoc  esse  miraculum  valde  mirabile,  quod  inter  tot 
millia  millium  vivebamus,  etiamque  dominantes 
corum  alios  tributarios  faciebamus,  alios  vero 
depraedando  vel  caplivando  confundebamus.  Sed 
unde  hcTc  probitas?  unde  ista  potentia?  Vere  ab 
illo,  cui  nomen  Omnipotens.  Qui  populi  sui  pro 
nomine  ejus  desudantis  non  immemor, in  necessi- 
tatibus  suis  pic  ei  auxilium  impendebat,  qui  in 
nuilo  alio,  nisi  in  eo  solo,  confidcbat.  Quem  ipse 
Deus  aliquando  mercedula  temporali  laetificabat,  in 
futuro  autem  aeterna  gloria  remunerore  promittebat. 


m 


PULCHERII  CARNOT;  BIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  II; 


870 


0  tempora  recordationisdignissimal  Sappc  quidcm 
contristabamur,  cum  de  transmarinis  amicis  nosiris 
Qullum  auxilium  habcro  poleramus.  Verebamur 
enim  ne  inimici  nostri  paucitatem  gentis  noslra; 
oomperientes  aliquando,  accursu  subitanco  nos 
undique  impeterent,  ubi  nullus  nisi  solus  Deus 
nobis  opem  ferret.  Qui!)us  nihil  utile  deesset,  si 
tantummodo  gens  et  equi  non  deesscnt;  et  qui  per 
pelagus  Ilierusalem  veniebdnt,  equos  secum  addu- 
cere  nequibant.  Per  tcrram  vero  nemo  nobis  subve- 
niebat.  Nec  Antiocheni  nobis,  ncc  nos  illis  succur- 
rere  vaiebamus. 

CAPLT  VI. 

-   De  subslUutione  Tancrcdi  apud  Anliochiam. 

Eo  temporo  contigit  Marlio  in  mense  Tancredum 
Caypham  oppidum  suum,  quod  possidebat,  Tibe- 
riadem  quoque  Balduino  regi  relinquere,  et  Antio- 
chiam  cum  suis  pcr  terram  ambulare.  Miserantenim 
ad  eum  legatos  suos  Antiocheni,  dicentcs  :  «  Ne 
moreris,  sed  vcni  ad  nos,  et  dominans  omnium 
nostrumpossideAntiochiiim,ettcrramillisuhdiljiri, 
quoadusque  dc  captivitate  exeatdomnus  Boamund  iis 
dominus  noster,  et  tuus.  Tu  enim  es  propinquus 
ejus,  milesque  probissimus  et  prudens,  nobisque 
potentior.  Tu  quidem  nostram  terram  molius  quam 
nos  obtinere  valebis.  Si  quando,  Deo  volente, 
domnus  Boamundus  redierit,  crit  inde  quod  jus 
monstrabit.  »  Sic  mandatum  est,  et  sic  faclum 
est. 

CAPUT  VII. 
De  obsidione  castri  Arsuch,  et  ejus  captione. 

Apud  portum    Laodiccnsem    per  idem  brumale 
tempus  stolus  navium  rostratarum  Januensium  et 
Italorum,  hiemaverat.  Qui  cum  vidercnt  vernum 
tempus   ad    navigandum   aptum   et   tranquillum, 
vento  prospero  usque  Joppem  navigaverunt.  Et  cum 
portui  applicuissent,gaudenteraregcsuscepti  sunt. 
Et  quia  prope  erat  Pascha,  cujus  solemnitatem  ex 
more  cuncti  qui  possunt  celebrant,  navibus  suis 
ad  terram  tractis,  Hierusalem  cum  regeperrexerunt. 
Peracta  autem  solemnitatePaschali,  ubi  conturbati 
sunt  omnes  propter  igncm,  quein  die  Sabbati  non 
babuimus  ad  sepulcrum  Domini,  profectus  est  rcx 
Joppem.  Et  factaconventione  cum  consulibusprae- 
dictffi  classis,  ut  quandiu  in  terra  sancta  ob  amorcm 
Dei  morari    velient,  si  Deo  concedentc  et  juvante 
interim  de  civitatibus  Sarracenorum  niiquam  com- 
prehendere  cum  eodem  regepossent,  tertiam  pccu- 
niffi  partem  hostibusinternis  ablatam,  nullainjuria 
Januensibus  facta,  communiterhaberent,  rex  autem 
primam  ct  secundam,  vicum  insuper  unum  in  eadem 
civitate  eic  capta  jure  perpetuo  possiderent  et  ha3- 
reditario.  Quod  cum  fidei  nexu  interposita;  ab  utra- 
que  parte  firmatum  fuisset,  indilateoppidum  illud, 
qnod  vocatur  Arsuth,  tam  per  mare  quam  pcr  ter- 
ram  obsederunt.  Sed  cum  inhabitatores  Sarraceni 
sentircnt  nullomodo  se  possedefendi  aChristianis, 
prolocutione  apud  regem  calUde  facta,  dio  tertia 
muros  regi  reddiderunt ;  pecuniam  autem  suam 


A  iXLMiiilcs  dctulcrunt.  Ouos  Ascalonem  abcuntes  rex 
conviari  tristissimos  fccit.  Indo  nos  laeti  gratias  Deo 
egimus,  eo  quod  sine  occasione  nostrorum  hominum* 
hanc  munitinncm  nobis  tam  adversariam  compre- 
hrndcnimus.  Quod  castrum  a  Salomone  conditum, 
Francis  valde  molcstnm,  dux  Codefridus  in  anno 
pra^terito  obsodcrat,  ncc  ccperat.  Cujus  etiam  inha- 
bitatorcs  perstTpe  de  nostris  occiderant  plures,  vel 
reddideranttristes.  Jam  tamen  Franci  cominus  com- 
prehcnderant  muri  propugnacula,  cum  forte  lignea 
turris  forinsccus  muro  adjuncta,  pra?  multitudine 
in  eam  ascendentium,  fruttatim  corruit.  Undeferme 
centum  Franci  de  ea  cadcntes  insanabililer  sunt  laesi. 
Ibi  aliquantos  Francos  Sarraccni  tunc  retinuerunt, 
quos  in  con?pectu  omnium  in  cruce  apponderunt,  et 

j.  sagitlis  sagittavcrunt.  Quosdam  occidcrunt,  quos- 
dam  vivos  vilitcr  apud  sc  detinuerunt. 

CAiniT  VIII. 
Quomodo  Crsarea  civilas  capta  sit. 
Cuin(|ue  rex  Arsuth,  prout  opus  erat,  de  gente 
suanmniHsct,  C;i*sarenin urbem  Palaistinorum  adiit, 
et  obsidiune  coronavit,  scd  quia  erat  muro  valde 
fortis,  non  poluit  cito  capi.  Jussit  ergo  tunc  tres 
pctrarias  fieri,  ct  machinam  unam  ligneam  altis- 
simam,  de  malis  et  remigibus  navium  fabrefactam. 
Ilanc,  ut  rcor,  arlificcs  nostri  muro  altiorem  longi- 
tudine  xx  cubilorum  erexerunt,  ut  cum  ad  usque 
nmrum  deduceretur,  hostes  internos  de  ea  milites 
nostii  lapidarent  et  sagittarent,  ut  cum  murum  de 
Sarracenis  sic  cvacuarent,  ingressum  liberum  homi- 
ncs  noslri  haberent,  et  urbem  comprehenderent.  Sed 

C  cum  per  15  dies  obsidionem  renuissent,  etcumpe- 
trariis  arces  muri  superiores  aliquantisper  laesis- 
sent,  nccdum  turrislignea  essct  penitus  compacta, 
moram  eis  fastidientibus,  noluit  diutius  Francorum 
probitas  prolongare,  quin  absque  machina  praedicta, 
et  cajteris  suppjcmeutis,  die  quadam  Veneris  civi- 
tatem  ansu  minfico  cum  scutis  et  lanceis,  appete- 
rent.  Sarnaceni  vero,  prout  fortius  valebant,  se  de- 
fendebant,  mutuo  cohortantes.  Franciautem,  quo- 
rum  Dominus  erat  Deus,  erectis  non  lente  scalis, 
quas  ad  id  opus  jam  prajparaverant,  per  eas  muri 
fasligium  asrendcrunt,  et  quos  sibi  tunc  obvios 
invcnerunt  gladiis  iilico  peremerunt.  Quod  cum  Sar- 
raccni  gcntcm  nostram  sic  efferatam,  et  urbem  jam 
ab  cis   captam   vidcrcnt,  ubi    diutius   vivere   po- 

n  tuerunt.  illuc  pcrpropcre  fugerunt.  Sed  nec  hic,  nec 
illic  dclilesccre  potuerunt,  quin  morte  promerita 
trucidarentur.  Pauci  quidcm  de  masculino  sexu  vitaa 
rescrvati  sunl.  Feminis  quampluribus  pepercerunt, 
ut  molas  manuales  vi»lvitnra?  semper  ancillarcntur. 
Quas  cum  copissent,  alii  aliis  tam  pulchras  quam 
turpes  inviceni  vendebant  et  emebant ;  masculos 
quoquo.  Admiralum  ipsius  urbis,  et  episcopum, 
quoni  Archadium  prainominant,  rex  vivos  habuit ; 
quibus  plus  pro  pecunia  quam  pro  amicitia  pepercit. 
Quot  utcnsilia  multiformia  ibi  sunt  inventa,  non  est 
dicendi  facultas.  Unde  multi  pauperes  effecti  sun^ 
locupletes.   Vidi  do  Sarracenis  plurimos  ibi  pe- 


871 


AD  GODEFRlDUM  APPEND.  II.  ~  l^ONUM.  DE  BBLLO  8A6R0. 


vn 


rcmptos  acervo  dc  illis  faclo,  ignibus  concrcmari,  A 
quorum  cadaverum  nimius  fetor  nos  valde  mole- 
stabat.  Fiebat  hoc  bysantiorum  inveniendorum  gra- 
tia,  quos  ibi  improbi  transglutiverant,  nolentes  ut 
de  suo  aliquid  Franci  habcrent,  quos  quidam  eorum 
in  oribus  suis  juxta  gingivas  abscondebant.  Unde 
aliquando  contingebat,   cum  quis  nostrum  super 
collum  alicujusSarraceni  pugno  feriebat,  ut-IOaut 
16  bysantios  ab  ore  foras  excuteret.  Femina?  quoque 
impudenter  intra  se  bysantios  occultabant.  Quod  et 
nefas  erat  sic  recondendum,  et  raulto  turpius  mihi 
ad  recitandum. 
Annus  millenus  ceutenus  erat,  sed  ct  unus, 
Cum  nos  Ccesaream   cum  scalis  cepimus  urbcm. 
Cum  Strntonis  turrem  sic  dictam  cepimus  urbem. 

CAPUT   IX.  g 

Quod  in  Cx^Swt  episcopus  sit  ordinatus, 

Et  cum  de  Caesarea,  et  de  his  omnibus  quaB  in  ca 

reperimus,  una  cum  Januensibus,  prr-ut  libuit,  egis- 

semus,  et  archiepiscopum  communilcr  electum  ibi 

pi^fccissemus,  relictis  ad  custodiendum  urbem  pau- 

cis,  festinavimus  ire  Ramulam  civitatcm,  quae  est 

prope  Lyddam.  Ubi  per  24  dies  exspectavimus  bol- 

lum  ab  Ascalonitis  et  Babylonicis  contra  nos  fieri, 

ob  id  illic  congregatis.  Sed  quia  gcns  eramus  rara, 

contra  eos  ire  metuentes,  non  ivimus,  ne  si   forte 

Ascalonae  eis  apparcremus  intra  moenia  et  aggeres 

8U0S  recursu  continuo  nos  interceptos  intcrimerent. 

Propterea  venire   contra   nos   nolebant,   quia  sic 

evenire  putabant.  Quorum  caliiditate  comperta,  tan- 

diu  calliditatem  eorum  callidius  callentes  calluimus, 

usque  animis  eorum  pavore  marcescentibus,  ad-  ^ 

versnm  nns  venire  penitus  dimiscrunt.  Unde  multi 

moram  fastiditi,  et  egestate  pressi,  abexercitu  suo 

discesserunt.  Quo  audito,  Joppem  regressi  sumus, 

et  laudcs  Deo  dedimus,  eo  quod  a  congrcssu  eorum 

liber  sic  facti  eramus. 

CAPUT  X. 

Deprxlio  satis  cruento  Christinnorum  atqm  Turcorum, 
in  quo  Christiani  viccrunt. 

Quod  cum  postea  auribus  adeos  semper  intentis, 

per  70  dies  quieti  sustinuisscmus,  intimatum  est 

regi  adversarios  nostros  animositate  iterata  commo- 

veri  etiam  nos  appetere  parari.  Hoc  autem  auditg, 

fecit  rex  gentem  suam  prompte  congregari,  de  Hie- 

rosolyma  videlicet,  et  Tiberiade,  Cajsarea  quoque, 

et  Caypha.  Et  quia  necessitas  nos  urgv^bat,  pro  eo  jj 

quam  militum  eramus  egentes,  monente  rege,  qui- 

cunque  potuit  de  armigero  suo  militem  fecit.  Itaquc 

miiites  nostri  omnes,  240  tantummodo  fuerunt,  pe- 

dites  vero900.  Qui  autem  contra  nos,  11  milliami- 

litum,  et  21  millia  peditum  simul  erant.  Hoc  quidem 

sciebamus,  sed  quia  Deum  nobiscum   hahebamus, 

eos  aggredi  non  formidavimus.  Nec.enim  in  armis, 

nec  in  gente  multa  confidebamus,  sed  in  Domino 

Deo  spem  nostram   omnimo  posueramus.   Magna 

audacitas,  sed  non  audacitas  erat,  imo  iidesetcha- 

ritas.  Quoniam  pro  amore  illius  sperabamus  diligen- 

ter  mori,  qui  pro  nobis  misericorditer  morte  digna- 


lus  est  mori.  Ivimus  ad  pugnam,  vel  mortem  forto 
paratam.  Uluc  fecit  rex  portari  Dominicae  crocis 
signum,  quod  nobis  prsbuit  salutare  solaiium.  Die 
quodam  de  Joppe  exivimus,  sequenti  vero  contra 
eos  bellavimus.  Cumque  ad  eos  appropinquassemusy 
et  illi  ad  nos  similiter,  nobis  ignorantibus,  et  cum 
speculatores  eorum  de  specula  nostra  prospexisse- 
mus,  subsequentiam  c<eterorumstatim  intelleximus. 
Et  cum  rex  cum  quibusdam  de  suis  ulterius  progre- 
deretur,  prospectans  a  longe  vidit  tentoria  eorum 
extensa  in  planis  candescere.  Quibus  visis,  mox 
equo  calcaribus  puncto,  ad  nos  postremo  cucurrit, 
et  quod  viderat  cunctis  manifcstavit.  Unde  exsultare 
cu3pimus,  cum  bellum  fore  didicimus,  quoniam  id 
ficri  desidcrabamus.  Si  enim  ad  nos  non  venirent, 
nos  utique  ad  eos  ircmus.  Melius  enim  erat  nobis  in 
planis  vastis  praeliari,  ut  cum  superati  essent,  Do- 
mino  suffragantc,  longior  eis  fuga  fleret.  Unde  in 
fuga  majus  haberent  detrimcntum,  quam  si  prope 
muros  eorum  cum  eis  congrederemur.  Tunc  jussit 
rex  arma  sumi,  et  armatis  cunctis,  acies  nostrae  de- 
center  ad  bellandum  ordinatac  sunt.  Itaque  nos  in 
manus  Dei  fidenter  committentes,  adversus  eos 
equitavimus.  Abbas  quidam,  cui  rex  prsce- 
perat,  crucem  Dominicam  palam  cunctis  gestavit. 
Tunc  rcx  milites  suos  his  verbis  pie  alTatus  est : 
«  Eia,  milites  Christi,  confortamiui,  nihil  metuen- 
tes.  Viriliter  agite,  et  in  hocpraelio  fortes  estote,  et 
pro  animabus  nostris,  quaeso,  pugnate,  et  nomen 
Christi  omnino  cxaltate.  Cui  degeneres  isti  semper 
exprobrant,  et  virilitcr  conviciantur.  Nativitatem 
ejuset  resurrectionem  non  credunt.  Quodsi  hicin- 
terieritis,  beati  nimirum  eritis.  Jam  jamque  aperta 
esl  vobis  janua  regni  ca^Iestis.  Si  vivi  victores  re- 
manseritis,  inter  omnes  Christianos  gloriosi  fulge- 
bitis ;  si  autem  fugere  volueritis,  Francia  equidem 
longe  est  a  vobis.  »  His  ita  dictis,  omnes  ei  assen- 
serunt.  Ad  pugnam  properant,  cunctos  mora  longa 
molestat.  Quem  feriat,  vel  praecipitet,  jam  omnis 
cogitat.  Et  ecce  gens  detestanda  nobis  occurrens, 
dextra  laevaque  vehementer  in  nos  irruit.  Gens  quo- 
que  nostra,  licet  paucissima,  per  sex  acies  divisa, 
sicut  solent  aucupes  in  multitudine  avium,  ita  inter 
cohorteseorum  ingentes,  Adjuva  Deus  exclamantes, 
se  inscruerunt.  Quorum  multitudo  in  tantum  nos 
illico  obtcxit  ut  alius  alium  vel  cernere  vel  cogno- 
scere  j)osset  Jamque  repulerant,  jamque  quassave- 
rant  duas  antcriores  acies  nostras,  cum  huic  nego- 
tio  intuitus  festinantissime  rex  a  parto  postrema 
subvenit.  Ubicnimvirtutemhostiumvalidioremesse 
spectavit  ctcognovit,  acccleratocursucumscarasua, 
impetui  nefandorum  virililer  seobdidit,etcorampo- 
tentioribus  eorum  hasta  vibrata,  in  quasignum  pen- 
debat  album,  ictu  ianceae  percussit  Arabem  unum 
sibi  obvium ;  in  cujus  omento  cum  ad  terram  de  so- 
nipcdeillum  praecipitaret,idem  signum  memoratum 
remansit.  Lanccam  autem  inde  extorsam,  sicut  ipse 
proprius  astans  cernebam,  ad  Isdendum  alios  prom- 
pte  detulit.  Hinc  isti,  hinc  illi  fortiter  puguabanU 


873 


PULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  H. 


874 


Viderelis  ulique  horae  spatio   non  modico  multos  A  urbem  Philislinorum  nuno  desertam  transivimus, 


eqiios  sessoribus  vacuos.  Videbamus  terram  nimis 
occupatam  de  scutis  vel  pectis,  de  pugionibus  et 
pharetris,  arcubus  et  sagittisdeSarracenisetiEthio- 
pibus  tam  mortuis  quam  moptivulneratis.Similiter 
de  Francis,  sed  non  de  tantis.  Aderat  ibi  crux  Do- 
minicainimicisChristi  valdecontraria  ;contra  quam 
gratia  Dei  pompa  eorum  praBvalere  non  poluit.  Sed 
ac  si  prssentia  ejusverecundioffecti,non  solum  nos 
invadere  cessaverunt,  verum  etiam  pavore  ccclitus 
percussi  omnes,  in  fugam  celerem  suam  verterunt 
sententiam.  Qui  tunc  habuerunt  equum  volucrem, 
fugiendo  evaserunt  mortem.  Taediumerat  colligere 
tot  scuta,  tot  missilia,  tot  arcus  et  sagittas,  quae  in 
campis  fugitivi  jccerant.  Tot  corpora,  quaj  ibi  jace- 


Ibenium  quam  modovocant,obviosnobisaspeximus 
Arabes  fere  quingentos,  aJopperevertentes.Quidie 
belli  cucurrerant  illuc,  et  pra)dam,quamforinsecus 
invenerant,arripuerant  Nam  cum  caedem  de  pediti- 
bus  nostris  in  postrema  parte  fecissent  magnam,et 
in  dextro  cornu  unam  aciem  penitus  consumpsis- 
sent,  et  anteriores  sicut  postremos  victos  csse  cre- 
derent,  asumptis  occisorum  scutis  et  lanceis,atque 
galeis  lucidis,  de  quibus  se  pompatice  ornaverunt, 
properantes  statim  usque  Joppem,  monstraverant 
arma  nostra  Joppitis,  dicentes  regemetomnessuos 
in  bello  esse  peremptos.  Quodcumaudissentqui  in 
Joppe  custodes  remanserant,  quia  veri  erat  simile, 
admirantes  valdc  exterritisunt,etdictiseorumfldem 


bant  exanimata,  si  quis  vellet  ea  dinumerare,defi-  f|  adhibuerunt.  Arabes  autem  illi,  cum  putassent  ab 

,  *  ■  %  •'  _^^  XA*  T1i«  •  ^^  k  *  A  *  **1  1  "II*  "1_*  _S1*  ?  A         L  * 


ceiTet  utiquem  computatione.Ferturtamenquinque 
millia  ex  eisdemmilitibusetpeditibusibi  peremptos 
fulsse.  Duxetiam  Babylonensis  militiae,qui  eam  ad 
bellandum  adduxerat,  cum  ca^teris  interiit.  De  no- 
stris  vero  militibus80perdidimus,depeditibusvcro 


exterritis  civibus  urbem  illico  sibi  reddi,  cogitatio- 
nibus  suis  adnihilatis,nihil  ibiampliusproficientes, 
Ascalonem  regredi  coBperunt.  Qui  cum  nos  regre- 
dientes  ad  Joppem  perspexissent,suspicatisuntno8 
esse  de  gente  sua;  qui  nobis  omnibus  inpraBliooc- 


araplius.  Probissime  illo  die  rex se habuit.Optimus      cisis,  reliquos  Christianos  vcrsus   Joppem  conver- 


coasolator,  rigidus  percussor  exstitit.  Milites  quo- 
que  sui,  quamvis  essent  pauci,  erant  probissimi. 
Gertameo  illud  non  diu  fuitanceps.Illienimtempe- 
stive  fugerunt,  hi  vero  prompte  eos  fugaverunt. 

CAPUT  XI. 

Quanli  de  Christianis  ibi  corruerinL 

0  bellum  insontibus  odiosum,et  intuentibusper- 

horridum!  Bellum,  quia  non  bellum  ;nam  per  an- 

tiphrasim  est  dictum.Bellum  cernebam,  mente  nu- 


tabam,  ictus  timebam.  Omnesinferrumruebaht,ac  C  pem  laeti  pervenimus. 


santes  appetere  veilent.  Unde  valde  mirabamur, 
cum  tantum  nobis  appropiabant,  nec  Francos  nos 
esse  cognoscebant,  donec  milites  nostros  cita  inva- 
sione  aggredi  eos  viderent.  Tuncvideretiscelerrime 
eos  huc  illucque  fugere,  ut  nec  alius  aliumexspec- 
tare  vellet,  et  qui  equum  tunc  non  habuit  agilem, 
caput  mox  gladio  subegit.Sed  quiaFrancivaldefue- 
rant  fatigati,  et  in  praelio  plures  vulnerati,  non  po- 
tuerunt  eos  sequi.  lllic  si  abierunt,  nos  vero  Jop- 


\ 


si  inortem  nunquam  timerent.  Dira  calamitas,  ubi 
nulla  charitas.  Fragor  erat  nimins  de  mutuis  utro- 
bique  percussionibus.Hic  percutit,  ille  corruit.  Hic 
nescit  misericordiam,  nec  ille  quaerit  eam.Hic  per- 
dit  pugnum,  ille  vero  oculum.Mensrefugithumana 
ubi  talis  ceinitur  miseria.  Mirabilequidemdictulin 
capite  vicimus  ;  in  cauda  vero  superati  sumus.  In 
cauda  Christiani  ruunt,  in  capite  autemSarracenos 
vincunt.  flos  fugavimus  usque  Ascalonem,  illi  au- 
tem  peremptis  nostrismoxequitaverunt  usqueJop- 
pein.  Itaque  dieillonulIusreiscivitexitum.Cumque 
tam  occidendo  quam  fugando  rcx  ct  sui  campos  de 
eis  evacuassent,  jussum  est  ut  in  eorumdem  tento- 
riis,  ^uae  fugitivi  reliquffirant  nocte  illa,  quiescere- 
mus.  Jussum  est,  et  factum  esl. 

Seplenas  Idus  Septembris  cum  legerctur, 
FecimuB  hoc  bellum  dignuai  satis  ad  recitandum, 
Et  fait  adjutrix  divina  gratia  Francis. 

CAPUT  XII. 
De  sorte  varia  praslii  hujus. 
Sequenti  autem  die,  cum  in  papilione  regis  mis- 
sam  audissemusde  NativitatealmaevirginisMariae, 
unde  solemnitas  erat  in  illa  die,  oneratis  jumentis 
nostris  de  rebus  hostium  nostrorum,  de  pane  sci- 
licet,  et  annona,  farinaque,necnon  tabernaculiseo- 
rum,  praeceptum  est  monente  salpista  Joppcm  re- 
gredL  Qui  cum  regrederemur,  et  Azotum  quintam 

Patroi.  GLV. 


CAPUT  xni. 

De  Joppilarum  missa  legalione  ad  Tancredum  princi- 

pem  Aniiochix. 
Quanta  putatis  fuitexsultatio,etgratiarum  actio, 
cum  de  mari  summo  nosercctisvexillisrevertentes 
cerncrent,  quos  inJopperemanerefeceramus?Certe 
non  estdictu  minimum.  Accurrerant  enim  illicduo 
nugigeruli,  alter  post  alterum,  qui  Joppitas  fefelle- 
rant,  dicentes  quoniam  rex  mortuus  et  cum  suis 
omnibus.  Qua  de  re  ultra  quam  credi  potest  con- 
tristati,  opinantes  hoc  esse  verum   miserunt  Tan- 
credo  Iegationem,quitunc  Antiochiae  principabatur, 
in  chartula  scriptam ;  quam  dctulit  nauta  quidam 
carinam  suam  ascendens,  hoc  tractante  regis  con- 
n  juge.  Epistola  quidem  illa  hsec  verbacontinebatsa- 
lutifera  :  «  Tancrede  vfr  praecipue,milesque  quam 
optime,  accipe  hanc  schedulam,  quamtibiquiJop- 
pem  inhabitant,  regina  scilicet  et  urbispaucicives, 
permelegatumfestinummittunt.Et  ut  magisforsan 
scripturae  huic  credas  quam  mihi,  perlegifac  eam, 
quoniam,  proh  dolor?  rexHierosolynorum,quicon- 
tra  Babylonios  et  Ascalonitas  pugnam  commisit,in 
congressu  illorum  devictus,  vel  forsitan  cum   suis 
omnibus,  quos  secum  ad  bellum  perduxit,   occisus 
est.  Nam  qui  calamitatis  hujusmiseriamvixevasit, 
Joppem  fugiens,  hoc  nobis  deprompsit.Quapropter 
ad  te  virum  non  imprudentem  venio  Iegatus,opem 

28 


875 


AD  GODEFRIDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


87ft 


quasritanSyUt  omni  occasione  remota,  indilatc  suc- 
currere  nitaris  genti  Dei  valdeanxiae^etutreormetae 
vite  jam  proximae.  »  Hoc  dixit.  llle  obaudiens  pa- 
rumper  siluiU  sed  cum  hoc  vcrum  esse  crederet 
quod  audierat,pra3  grandi  tristitiaetdoioretam  ipse 
quam  omnes  alii  qui  aderant,  lacrymari  pie  coDpe- 
runt.  Et  responsione  legato  facta,  jussus  est  fieri 
apparatus  per  totamterramsuaraadsuccurrendum 
Hierosolymitanis. Et  cum  jam  parati  essentad  illud 
iter  agendum,  ecce  subito  venit  brevigerulus  alter, 
scbedulam  deferens  alteramprioridissimilem^quam 
Tancredo  porrexit.  Nam  quod  de  incommodo  scri- 
ptum  erat  in  priori,  hoc  de  prosperitate  repertum 
est  in  posteriori.  Lectumenimhicestregemdebello 
sanum  Joppem  remeasse,  et  Sarracenos  procul  du- 
bio  magnifice  superasse.  Tunc  ergo  qui  de  detri- 
mento  doluerant.  de  bono  succcssu  gavisi  sunt.  0 
mira  Dei  clementia  !  Non  in  multitudine  gentis  vi- 
cimuSy  sed  divina  freti  virtute  cos  dispersimus.  Ita- 
que  ab  hostibus  sic  erepti,  Hierosolymam  enntes 
Dco  reddidimus  laudes.Deinde  pcr  8  menscs  bello- 
rum  quievimus  immunes,donec  annirevolutiotem- 
pus  reduxit  aestivum. 

CAPUT  XIV. 
De  eceercitu  Babylonico  conlra  Chrislianos  coadunato, 
Anno  autem  sequentill02mediante  Maiocongre- 
gati  sunt  apud  Ascalonem  Babylonii,  quos  rex  eo- 
rum  huc  miserat,  ut  nos  Christianos  omnino  de- 
struere  niterentur.  Erantenimibi20millaequitum, 
et  18  millia  peditum,  cxceptis  clitcliariis^qui  came- 
los  asinosque  victualibusonustosminabant,gcstan- 
tes  in  manibus  ad  pugnandum  elavam  et  missilia 
sua.  Ui  quidem  die  quodam  urbem  Ramulam  ad- 
ierunt,  et  ante  eam  tabcrnacula  sua  cxtendcrunt. 
Porro  in  una  civitatis  arce  munitaerantlSmilites, 
quos  rex  ibi  custodes  posuerat ;  anle  quam  Syri 
quidam  ruricol®  versabantur  quasi  suburbani.Hos 
quidem  Christianos  Sarraceni  persaepe  nocentes  et 
deturbantes  destruere  conabantur,et  arcem  illam 
diruere,  quia  propter  eosinhabitantes  nonpoterant 
per  plana  illa  iibere  discurrere,  Insuper  ejusdem 
urbis  episcopum,  qui  in  ccclesiaSanctiGeorgiima- 
nebat  cum  clienteia  sua,  comprehendere  molicban- 
tur.  Quod  monasterium  cum  die  quodam  incursu 
malevolo  circuissent,  considerata  loci  firmitate,Ra- 
matha  redierunnt.  Episcopus  autem  illccum  fumos 
flammasque  inspexisset,  ignibus  eorum  accensis  jam 
in  culmis,  timuit  ne  ab  eis  adeumrcmeantibusob- 
sideretur.  Et  praecavens  in  futurum,mandavit  con- 
festim  regi  qui  in  Joppe  inerat,  ut  ei  festinanter 
succureret,  quoniam  Babylonii  ante  Ramulam  ho- 
spitati  erant,  de  quibus  cohorsunajamcircamona- 
sterium  suum  irruentes  cucurrerant.Quod  cumau- 
disset  rex,  sumptis  armis  suisequumascenditcon- 
citus,  quem  miiitia  ejus,  ipso  jubcnte,et  cornu  re- 
gio  monente,  citissime  seouta  est.  Aderant  tunc  in 
Joppemilitesquamplurimi,quiventumpraestolantes 
opportunum,  in  Franciam  redituri  transfretare  op- 
tabant.  Hiequidemequiscarebant,  quoniamin  anno 


A  praBlerito  cum  pcr  Romaniam  pcregre  Hierosolymam 

pergebant,  equos  suos  et  omniaquashabebantami- 

serant.  Unde  mentio  hic  non  incongrae  intersercn- 

da  est. 

CAPUT  XV. 

De  secunda  Francoi  um  miserabili  peregrinatione,  el 
de  morte  Hugonis  magni, 

Gum  Francorum  exercitus  ingens,  ut  dictum  est, 
Hierusalem  tenderet  aderant  in  illa  multitudine  simul 
Willelmus  Pictaviensium  comes,etStephanuscome3 
Blesensis,  qui  ab  Antiochia  rclicto  exercitu  disces- 
serat ;  sed  quod  tunc  reliqucrat,  nunc  rcstauraro 
satagcbat.  Gum  his  HugoMagnus,erat,qui  post  An- 
tiochiam  captam  inGallias  rcpedaverat.Aderatcum 
his  Raymundus  comes  Provincialium,  qui  apud 

-V  Constantinopolim  moratus  erat,  postquam  de  Hie- 
rusalcn  huc  usque  rcgrcssusfuerat.Adcrat  quoque 
Stcphanus  Burgundiae  comes  nobilis,adjectopopulo 
innumero,  dc  equitibus  et  poditibuscxercitubipar- 
tito.  Hisin  Romaniae  finibus  obslitit  Solimam  Tur- 
cus,cui  cui  jamdiu  Franci  Nicaeam  urbemabstule- 
rant.Sed  delrcmentisuinon  immemor,cummultitu- 
dinoTurcorum  magna  exercitum  Francoruminfeli- 
citer  dispersit,et  confudit,ettotumfereadinteritum 
advcxit.Sed  quia  Domlno  providentecatervatim  per 
plures  incedebant  vias,  nec  contraomnesdimicare, 
nec  omncs  occidore  potuit.Sed  quia  eos  fatigatos, 
et  famc  et  siti  anxios,  atque  pugnae  sagittariae  io- 
doctos  esse  didicit,magis  quam  ccntummiiliaequi. 
tum  atquc  pcditum  gladio  pcremit.  De  mulieribus 
nempe  alios  occidit,  alios  sccumadduxit.Multivero 

C  per  devia  fugientes  ct  montana,etsitiaugustiaetex- 
stincti  sunt.  Quorum  cquos  et  mulosjumentoquo- 
quc  et  ornamenta  muItiformiaTurci  habuerunt.niic 
perdidit  comes  Pictaviensis  quaecunque  habcbat,fa- 
miliam  atque  pecuniam  suam.  Vix  eliam  mortem 
evadens,  pedes  tantum,  et  prae  miseria  lugubris  et 
confusus.  Antiochiam  per^enit.CujusanxietatiTan- 
crcdus,  compatiens,  eum  pie  suscepit,  et  de  bonis 
suis  sublevavit.  Qucm  Dominus  ita  eastigans  casti- 
gavit,  sed  morti  non  tradidit  (Psal.  cxvii,  18).  Hoc 
quippe.  ut  nobis  videbatur,  tam  illi  quam  ca?teris 
propter  peccata  eorum  et  superbiam  contigit.  Qui 
autem  evaserunt,Hierusalem  venirenondistulerunt, 
excepto  Hugono  Magno,  quem  in  Tharso  Cilici» 
dcfunctum  scpcIierunt.Qui  cum  Antiochiam  perve- 

r\  nissent,  alii  pcr  mare,  alii  vero  per  terram  Hieru- 
salem  perrexerunt.  Qui  cquum  habere  potuerunt, 
lihentius  per  terram  iverunt. 

CAPUT  XVI. 
De  captione  Tortosx  urbis. 
Gumque  usque  Tortosam  venissent,quam  Sarra- 
ceni  tunc  possidcbant,  non  tardavcruut,  sed  per 
mare  et  per  tcrram  assilierunt.  Quid  morabor?  ur- 
bem  ceperunt,  Sarracenos  oeciderunt,  pecuniam 
eorum  habuerunt,  et  postea  iter  suum  carpere  non 
desierunt,  Sed  molestum  omnibus  fuit,cum  Ray- 
mundum  comitem  ibi  remanere  viderunt.  Quem 
omnes  Hierusalem  secum  iturum  sperabant.  Sed 


FULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEftOSOL.  —  LIB.  II. 


878 


lit,  ibi  rcmansit,  urbem  obtinuit,  undebla. 

I  ei  inferebant.  Ultra  deinde  progredientcs, 
Qt  Archas,  et  urbem  Tripolim,  Gibellum- 

venerunt  ad  mcatum  coUis  angustum, 
>em  Borithum.  Iliic  eos  rcxBalduinus  per 
exspectaverat,  custodiens  interim  viam 
forte  Sarraceni  occuparent,  et  peregrinis 
i  vetarent.  Ipse  enim  rex  legationem  inde 
imhabueratab  exercitu  illoveniente.  Cum- 
Q  sibi  obvium  illic  invenissent,  congratu- 
valde,  et  osculis  ad  invicem  datis,  Joppem 
unt,  ubi  jam  applicuerant  qui  per  mare 

GAPUT  XVII. 

bili  prwlio  Christianorum  atquc  Turcorum. 
Christiani  occisi,  Turci  victores  fucrunt. 

irat  Pascha,  et  Uicrusalem  tunc  adierunt, 
desiderabant.  Qui  postquam  solemnitatem 
)s  est.  peregissent,  Joppem  regrcssi  sunt. 
iniam  inops  erat  comcs  Pictavlensis,  et 

omnimoda  egestate,  navim  cum  paucis 
8  Franciam  repatriavit.   Tunc  Stephanus 

cum  aliispluribustransfretarevoluit;  sed 

vento  ei  obstante,  nihii  aliud  quam  re- 
lit.  Qui  tunc  in  Joppe  jam  dc  mari  regres- 
cum  rex  in  equum  suum,  ut  dictum  est 

ascendit,  eontrc  hostes  iturus,  qui  ante 
i  sedebant.  Adhuc  inibi  eratOaufridusco- 
am  Vendoniensum,  ot  Stephanus  comes 
s,  et  Hugo  Liziniacensis  frater  Raymundi 

II  cum  cquos  ab  amicis  suis  et  cognatis 
I  mutuati  essent,  mox  in  eos  conscenden- 
Q  secuti  sunt.  Hoc  siquidem  in  modestia 
Ipaa  fuit,  qui  g  ntem  suam  exspectare  ne- 
ic  ordinate,  sicut  oporlct  sapienter  ire,  ad 
rocessit.  Sed  absque  pcditibus  milites  suos 
18,  acceleravit  hostes  appetere,  donec  igno- 
;ra  multitudinem  Arabum  se  infixcrit.  Et 
robitate  sua  plus  quam  deberet  confidebat, 
8  esse  quam  milie  vei  septingontos  spera- 
sic  properabat,  ut,  antequam,  refugerent 
sveniret.  Sed  cum  exercitum  eorum  subito 
»8et,  timore  pcrterritus  animo  infremuit. 
consolationis  vaietudinem  assumens,  re- 
08,  quos  pie  alloquens,  ait  :  «  0  milites 
t  amici  mei,  nolite  bellum  hoc  respuere ; 
ti  Dei  virtute,  pro  vobismetipsis  viriliter 
Nam  sive  vivimus,  sive  morimur,  Dotnini 
Mi».  xiv,  8).  Quod  si  quis  fugere  tentaverit, 
est  spes  evadendi.  Pugnando  vincetis,  fu- 
sidetis.  »  Tunc  autem,  quoniam  locus  et 
jrat  monstrandi  probitatem,  repente  in 
rti  impetu  se  impegerunt.  Et  quia  non 
ttri  plusquam  200  milites,  a  20  millibus 
3xi  sunt.  Qui  cum  a  pressura  gentilium 
18  cohiberentur,  et  major  pars  nostrorum 
lorc  spatio  perempta  occidisset,  onus  hu- 
ferre  nequiverunt,  quin  residui  in  fugam 
ur;  sed  licet  tam  male  eisacciderit,prius 


A  in  eos  probissime  ulti  sunt.  Nam  plurcs  ex  cis  oc- 
ciderunt,  et  de  campis  ejectos  tabernaculis  suis 
privaverunt.  Denique  Deo  permittente,  a  supcratis 
superati  sunt.  Evasit  autem  rex  gratia  Dei,  et  nobi- 
liores  militise  sua;  aliquanti ;  quicursu  citoin  urbem 
Ramulam  se  intruserunt.  Non  enim  longius  fugere 
potuerunt. 

CAPUT  XVIII. 
De  fuga  regis  Balduini. 
Rex  autem  cum  noilet  se  ibi  includi,  mallensalibi 
mori  quam  ibi  utiliter  intercipi,  accepto  protinus 
consilio,  committensse  tam  morti  quam  vits,  foras 
exire  conatus  est.  Et  adhibitis  sibi  tantummodo 
quinque  collcgis,  quostamcn  non  diu  habuit,  quo- 
niam  ab  adversariis  retenti  sunt,  cursu  praepetis 

^  equi  mootana  fugiens  petiit.  Itaque  Dominus  eum 
de  manibus  inimicorum  suorum  fortiorum  eripuit. 
Qui  libenter  tunc  Arsuth  proHcisceretur,  si  posset, 
sed  hostibus  ei  obsistentibus,  illuc  irc  nequivit.  Hi 
etiam,  qui  inurbc  Ramulensi  remanserant,postmo- 
dum  extra  ostium  cxire  non  potuerunt.  Ab  impia 
enim  gente  undiquc  obsessi,  denique,  proh  dolorl 
ab  eisdem  sunt  comprchensi.Quorum  quosdam  oc- 
ciderunt,  quosdam  vero  secum  vlvos  abduxerunt. 
Episcopus  autem  cum  in  eccIesiaS.  Georgii  hocin- 
fortunium  contingi  audisset,  Joppem  furtive  aufugit. 
Heu !  quam  nobiles  et  probos  milites  ea  tempestate 
amisimus,  tam  in  bello  prius  quam  in  turre  jam 
dicta  postcrius!  Occisus  est  enim  Stephanus  Ble- 
scnsis  come8,vir  prudens  ct  nobilis  ;  Stephanusque 
alter  Burgundia;  comes.  Extorserunt  se  inde  tres 

C  milites,  qui  plagis  et  ictibus  vehemen^jer  afflicti, 
cursu  fugitivo  Bierusalem  nocte  sequcnti  equitave- 
runt.  Qui  urbem  ingressi,  infortunium  quod  acci- 
dsrat  civibus  propalaverunt.  De  rege  autem,  sive 
vivcret,  sive  mortuus  esset,  nihil  se  veri  scire  dixe- 
runt.  Unde  statim  luctus  non  minimus  est  ortus. 

CAPUT  XIX. 

Quod  rex  ingressus  esl  Arsuth. 

Rex  autem  cum  nocte  sequenti  pro  timore  Ara- 

bum  in  montanis  delituisset,  die  tertio  cum  uno 

tantum  militc  et  armigero  ejus  de  montanis  egressus, 

tanquam  quiiibct  incognitus  erroncus,  per  devia 

desertorum  csuriens  et  sitiens,  Arsuth  oppidum 

suum  est  ingressus.  Una  quidcm  rcs  illasaluti  fuit^ 

quod  pauloante  illinc  recesserant  quingenti  hostiles 

D  milites,  qui  aliquandiu  murum  oppidi  quasi  cxplo- 

ratores  circuierant.  Quos  noquaquam  cvasisset,  si 

ab  eis  visus  esset.  Ingrediente  autcm  rege  Arsuth, 

gaudentcr  a  suis  suscipitur.  Gomedit  et  bibit,  et  tu- 

tatus  dormivit.  IIoc  enim  humanitas  dcsiderabat. 

CAPUT  XX. 

Qttod  Uugo  de  Tiheriade,  atque  patriarcha  Hieroso-^ 
lymitanus,  in  auxitium  regis  properaverunt,  et  de 
bello  peracto  Christianis  videntibus  virlute  et  auxi- 
lio  sanctx  cructs. 

Ipso  die  ecce  Hugo  de  Tiberiade  civitate  veniens» 
unus  de  Optimatibus  regis,qui  jam  confessione  eyua 
audita  ^latium  aliquod  genti  residuaQ  impendere 


879 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


880 


optabat.  Quo  viso,  laetatus  est  rex  valde.  Habebat  A 
enim  secum  octoginta  milites,  quibus  opus  erat  no- 
gotio  imminenti.  Lcgatione  a  Hierosolymis  habita, 
subvenire  Joppitis  accelerabat ;  sed  non  est  ausus 
rex  eos  ducere  per  terram  propter  hostes  viatoribus 
insidiantes  ;  sed  intransin  unamcimbam  navigavit 
Joppem.  Et  cum  applicuissct  portui,  cum  gaudio 
magno  susceptus  esl,  qnia  juxta  illud  Evangelii  : 
Mortuus  fuerat  et  revixit,  perierat  et  inventus  est 
(Luc,  XV,  32).  Et  quem  mortuum  jara  dcplorabant, 
nunc  vivum  et  sanum  vident.  Scqucnti  vero  die 
egressus  est  Hugo  praedictus  de  Arsuth,  ct  Joppem 
pavidus  properavit.  Cui  rex  in  adjutorium,  prope  • 
ravit,  ne  ab  hostibus  in  viaoppugnarctur.  Cumquo 
Joppempervenissct,consiiionon  diutiusprolongato, 
regem  monuit  neccssitas,  ut  illos,  qui  Hierusalem  ^ 
et  apud  Sanctum  Abraham  ierant,  mandando  ve- 
nire  Joppem  faceret :  ut  bellum  item  cum  Ara- 
bibus  committeret,  qui  Joppem  machinabantur 
comprehendere,  prope  hospitati.  Dum  autem  me- 
ditaretur,  quem  illuc  legatum  mitloret,  vidit  ibi 
quemdam  Syrum  hominem  humilem,  ct  habitu 
vilem;  quem  obuixe  precatus  est,  ut  pro  Dei 
amore  hanc  legationem  facturus  susciperet,  quia 
non  inveniebat  qui  eam  explere  valeret.  Non  enim 
audebat  per  viam  gradi  quispiam  proptcr  hosti- 

les  insidias.  Is  autem,  suscepta  cx  Deo  sudacia, 
nocte  sub  opaca,  ne  ab  inimicis  videretur,  per  invia 
ei  loca  satis  aspera  inccdere  non  differcns,  die  tcr- 
tio  fessus  valdeHierusalem  pervenit.  Cumquerumo- 
rem  desiderabilem  de  regc  civibus  innotcscerct,  et 
vivumeum  declararunt  essc,  Domino  omncs  debitas  C 
inde  referuntlaudes.  Nec  raora  longior  fuit.  Scripto 
quod  tulerat  lecto,  parati  sunt  illico  railitesquot  ibi 
reperiri  potuerunt.  Nonaginta,  ut  reor,  tam  de  rai- 
litibus  quam  de  illis  qui  equos  habere  vel  juraenta 
potuerunt,  scd  quamvis  voluntarie,  tamcn  satis  tirai- 
de  ascendentes,  illuc  ire  non  dlstulerunt.  Hostium 
quidem  subsistentium  insidias  pro  posse  vitantes, 
et  per  devia  euntes,  a  pBrlc  Arsuth  divertentes  iter 
suum  deduxerunt,  Qui  cum  juxta  littus  maris  pcr- 
propere  graderentur,  occurrerunt  eis  gcns  ncfaria, 
qui  sperabant  eos  illic  intercipere  et  occidere.  Quo- 
rum  aliquibus  oportuitjumenta  suaibi  relinquere, 
et  in  maris  undas  ad  natandum  sc  jaclare,  ut  dolor 
dolori  medicina  fieret.  Illo  enim  natatu  ab  impiis 
eruti  sunt,  jumentapcrdiderunt.  Militesveroequos  [) 
habentes  agiles  deferendo  se  Joppem  pervenerunt; 
vix  tamen  evaserunt.  Rex  autem  adventu  eorum  ox- 
hilaratus,  et  admodunx.  vegetatus,  haud  longius 
negotium  suum  differri  voluit ;  sed  mane  scquenti 
militibus  suis  cura  gento  pcdestri  ordinatis,  contra 
inimicos  suos  bellaturus  exivit.  Illi  cquidem  non 
longe  ab  Joppe  craut,  sed  quasi  milliariis  tribus  ; 
ubi  machinas  suasjam  praeparabant,  utindilatc  Jop- 
pem  obsiderent,  et  coarctatam  comprchenderent. 
Sed  cum  gentem  nostram  contra  sc  ad  praelium  ire 
spectarent,  protinus  sumptis  armis  suis,  audacter 
exceperunt.  Et  quia  multitudo  magna  erant,  gentem 


nostram  undique  gyraverunt.Quibusinclusis,  nil^l 
eis  ulterius  niei  divinum  auxilium  prodesse  potuit. 
Sed  in  oranipotentia  Doraini  prorsus  confidentes, 
ubiturraara  densiorem  ct  fortiorem  viderunt,impetu 
mirabili  ferirc  non  distulerunt.  Qui  cum  in  una 
partefortiterpugnandoeospenetrassent,  illico  alior- 
sum  eos  recurrerc  necesse  fuit,quoniam  ut,pedites 
nostros  absque  protectione  militum  videbant,  illuc 
statim  festinantes  extremos  occidebant.  Pedites  ta- 
men  nostri  non  ignavi  pluviam  sagittarum  invaden- 
tibus  se  tantara  jaciebant,  ut  in  visibus  eorum  et 
peltis  raultas  infixas  viderent.Itaquecum  a  pediti- 
bus  sagitlariis  vchementer  essent  repulsi,ct  a  lan- 
ccis  railitaribus  raulti  sauciati,  ct  dc  papilionibus 
suis  jara  privati,opituIante  Deo  Francorum  obtuti- 
bus  dorsa  fugientcs  vertorunt.  Sed  non  sunt  diu 
fugati,quia  fugatores  erant  pauci.TabernacuIaau- 
tem  sua  Francis  in  carapo  reliquerunt  cuncta,  sti- 
pendiumquc  totura.  Equos  quippe  suos  omnesab- 
duxerunt  fere,  cxceptis  aliquantis  plagatis,  et  in 
fuga  siti  exstinctis.  De  caraelis  eorum   et  asinis 
multos   habuiraus.  Multi  eorum  cum  fugerent,vel 
laesi,  vel  siti  exasperati   in  via  sunt  mortui.  Vere 
dignum  erat  et  justura,  ut  qui  ligno  Dorainicae  cru- 
cis  munili  crant,  super  iniraicos  ejusdem  sanctae 
crucis  victorcs  existerent.Quod  si  in  anteriore  bello 
eadem  crux  alnia  cura  rcgc  dcferretur,  non  est  hae- 
sitandura  quod  populo  suo  Dorainus  propitiaretur. 
Sed  sunt  nonnulli  plus  in  virtute  sua  quam  in  Do- 
mino  confidcntes,  ct  in  suo  sensu  niraium  abundan- 
tcs,  et  sapientum  consiliura  spernentes,  praecipi- 
tanter  opussuurapalrarepraDsuraunt,et  inconsulte. 
Unde  saepe  contingit  dctrimentum  magnum  non  so- 
lum  eis  evenire,  sed  et  raultis  aliis  operis  ejusdem 
expertibus.Unde  solent  talcs  plus  Dorainum  incul- 
pare  quam  stultitiam  suam  recognosccre.  Qui  cum 
stulte  quidera  inchoat,  rei  exitura  non  considerat. 
Equus  paralur  ad  beIlura,Durainusautcra  salutem 
tribuit.  Si  justi  precatio  non  semper  a  Dominoex- 
auditur,  quanto  magis  impii?  Vel  quare  inculpat 
Deum,  cum  statira  non  ei  adimplet  desiderium 
suura?  Cur  exaudietur,  cura  nihilboni  sitpromeri- 
tus?  Nonne  ipsc  novit  quid  agendum  sit  in  omni- 
bus?  Boetius  circa  hujusmodi  dicit:  «  Quidquidci- 
tra  spcm  videas  geri,rebus  quidem  rectus  ordo  est, 
opinioni  vero  tuae  pcrversa  confusio.  »  Scd  nonro- 
rum  raorita,  sed  fortunae  spectat  evcntum  stultus. 
Multoties  quidcra  existiraat  horao  id  tunc  sibi  no- 
cuura,  quod  postea  vertitur  ad  proficuum,  et  con- 
tingit  econtra  cum  alicui  bene  snccodit,  -paulo  post 
eidora  cvenire  quod  raultura  officit.  Expleto  bello, 
ut  supra  dictura  est,  in  quo  rcx  victor  exstitit,  ta- 
bernaculis  eorura  collectis,  Joppera  rcgressus  est. 
Postmodum    quievit    terra,    bellorum    immunis, 
terapore  sequenti,  auluranali  scilicet  atque  hie- 
mali. 

CAPUT  XXL 
Quod  rex  Achon  urbem  obsedit, 
Anno  1403,  tempore  veris,  cum  Paschii  ex  more 


FULCHERII  CARNOT.  HTST.  HIEROSOL.  —  LIB.  II. 


8dr 


alem  celebrassomus,  urbem  Achon  Ptole-  A.  mundus  nimia  anxius,raro  navigio  transfretavit  in 


lictam  rex  cum  exercitulo  suo  aggressus 
Jed  quia  muro  et  antemurali  fortis  erat 
n  potuit  eam  tunc  coniprehendere,  prae- 
im  mirabiliter  Sarraconi  probissime  intus 
lerent.  Cum  autem  tam  segetes  quam  vir- 
•um,  hortosque   dcvastasset,  Joppem    re- 

CAPUT  XXII. 
nncipe  Boamundo  a  captivitate  liberato, 
Qino  autem  Boamundo  desiderabilis  rumor 
c  divulgatus,  quia  de  Turcorum  custodia 
a  liberatus  est.  Ipse  autem  quomodo  de 
te  redemptus  exierat,  pcr  nuntium  suum 
lo  notum  fecit,et  qui  Antiochiffi  prius  prin- 


Apuliam,  terra  sua  tota  Tancredo  commissa.  Cum 
eo  tunc.  transiliit  Daibertus,qui  patriarcha  Hieroso- 
iymorum  fuerat,  vir  prudens,  et  consilio  poUenB. 
Ivit  Boamundus,  ut  de  transmarinis  partibus  gen- 
tem  secum  reduceret.Ivit  autem  Daibertus,ut  cau- 
sam  suam  et  injuriam  sibi  a  rege  factam  Romano 
papai  innotesceret.  Ivit,  et  impetravit,8ed  non  red- 
iit,  quia  in  via  ohiit. 

CAPUT  XXVI. 

Quomcdo  Antiocheni  contra  Parthos  dimicantes  capti, 

et  quidam  occisi  sunL 

Hoc  anno,  commoti  sunt  Parthi  et  Medi,  atque 

Chaldasi,  et  qui  in  Mesopotamia  habitabant  afQnes 

nostri,  ad  nos  Christianos  impetendum,  et  omni- 


\ierat,  postea  gaudenter  a  civibus  suis  sus-  ^  mode  pessumdandum.Quo  rumore  ad  nos  usque  ef- 


erram  illam  nobilitavit  et  possedit,  Laodi- 
ttatem,  quam  Tancrcdus  postea  cepcrat, 
libus  imperatoris  Constantinopolilani  abs- 
niBcepit  insuper  Boamundus.  Unde  Tan- 
tcrra  sua  competentcr  tribuit,  et  eum  sibi 
T  pacificavit. 

CAPUT  XXIII. 
rege  usque  ad  mortem  pene  vulnerato,* 
►po  illo,  rego  BaUiuino  contra  Sarracenos 
ito  certante,  contigit  quodum  die  eum  in 
orum  irruere,et  dum  de  interitione  eorum 
us  sub  spc  gauderet,  iEthiops  unus  pone 
elitescens,callide  insidiatus  estei,  ut  inte- 
Qui  missili  fortiter  vibrato,  propc  cor  re- 
jrso  profunde   vulneravit.  Quo    ictu    ferc 


fuso,  optimates  universi  ad  excipiendos  eos  nihilo- 
minus  se  praeparaverunt.Et  prasparati  sunt  sub  fe- 
slinantia  domnus  Boamundus  et  Tancredus,  Bal- 
duinus  quoque  comes  Edessenus,necnon  et  Gosce- 
linus,  et  Daibertus  ille  Hierosolymitanus,  atque 
archiepiscopus  Edessenus,nomine  Benedictus,cum 
turba  militari  simul  et  populari.  Et  Euphrate  flu- 
mine  prfietergresso,  Carraque  deinde  civitate  prope 
flumen  Achabor  nominatum,  hostium  phalangibus 
obviaverunt,  et  commisso  prajlio  statim  juxta  Ra- 
cha,  peccatis  nostris  exigentibus,  in  dispersionem 
et  confusionem  Christiani  sunt  dati.Quam  pugnam 
longe  omnibus  anterioribus  bellis  fuisse  atrociorem, 
rerum  exitua  monstravit.  Ibi  domnus  capitur  Bal- 
duinus  comes  Edessenu8,rex  quidem  Hierosolymo- 


d    necem    eura    lajsit.   Sed   cum    postca  ^  rum  futurus,et  a  primo  rege  secundus,  capiturque 


jari  sollicite  studuisset,  post  incisionem 
icatricis   vexatae    sospes   tandem   efTectus 

CAPUT  XXIV. 
Ume  urbis  Achon,  qUcX  vuhjo  Achra  dicitur. 
1104,  transacta  hieme,  cum  in  llierusalem 
rente  Paschae  solemnia  cclebrata  fuissent, 
uinus  congregata  gcnte  sua  profectu*»  est 
i  iterum  obscdit  cam.  Ad  quod  venerunt 
)S  cum  classe  70  navium  rostratarura.  Et 
tatem  machinis  et  porvasionibus  crebris 
ili'  dies  circumcirca  cohibuissent,pcrlerriti 
irraccni,  vellent  nollent,  reddiderunt  eam 
t  enim  nobis  valde  neoe3saria,quoniam  in- 


cum  00  domnus  Goscelinus  cognatus  ejus ;  cum  his 
quoque  praedictus  archiepiscopus.  Plurimi  autem 
in  memoratum  flumen  obruti,  exstincti  sunt.  Equi 
et  muli,  et  opum  infmita  copia  est  perdita.  Dom- 
nus  vero  Boamundus,  et  domnus  Tancredus,  per 
devia  et  per  diverticula  passim  fugientes,  nec  viam 
nec  semitam  utiliorem  eligentes,  errabundi  et  con- 
fusi  tandem  evascrunt.Multi  etiamsagittisetpugio- 
nibus  transfixi  occubuerunt.  Et  qui  Carram  sine 
magna  difficultate  comprehendere  possent,  si  eam 
in  primis  obsedissent,postea  nec  initio  nec  in  reditu 
adipisoi  licuit.Et  quoniam  sccuritasintcrdumdam- 
num  fallendo  gcnerat,ita  metus  et  soUicitudo  emo- 
lumentum  providis  et  timidis  parat.  Nocuit  enim 


ptus  adeo  utilis  ut  intcr  mccnia  sccura  na-  D  sa^P^^'  "^  scriptum  est,  differre  paratis.  Huic  siqui- 

dcm  ncgotio  sive  infortunio  duo  nimirum  hostes, 
discordia  et  invidia,  genti  noslrae  obfuerunt;  qui 
cti.im  de  acquisitis  possessionibus  ad  nimiam 
egestatem  inclinare  solent  homines.Hoc  saepe  vidi- 
mus,  hoc  experimento  didicimus.  Non  fallor,  nec 
ambage  deceptoria  pellicens,  frivola  commentor, 
Vere  in  hoc  itincre  tam  periculoso,  tam  formido- 
'oso,molestis  verbis  ad  invicem  exacerbantes,  ante 
ruinam  istam  fcre  ab  alterutra  voluerunt  secedere, 
ot  fccdus  mutuum  corrumpere.  Qui  male  facit,  et 
bone  sperat,  ipsc  siquidem  delirat.Nam  sine  pace, 
vel  mntua  dilectione,nihil  est  Deo  acceptabile.Igna- 


nplurimas  sane  concipiat. 

ies  orto  geinino  sub  siderc  Pbcebo, 

lon  capitur  Ptolemuida  qure  vociUilur, 

UeDO  ceDteoo  Dccne  quaterno. 

irbs  Acharou  quam  quilibet  ced^timat  Acbon. 

•toa,  Ptolemaida  dicitur  ista. 

lem  sic  capta,  de  Sarracenis  pluriraos  occi- 
quosdam  vivere  perraiscrunt ;  rcs  corum 
buerunt. 

CAPUT  XXV. 
Xoamundus  in  .4pulia  Iransfretnre  disjiosuit. 
0  deinde  tempore  evoluto,  necessitate  Boa- 


883 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  — MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


884 


vum  est  igitur,vel  nequissimum ;  ut  illius  dcscram  A 
Bocietatem,  cui  prodesse  debeo  usque  ad  mortem. 
Adjuvit  autem  Deus  archiepiscopum  Edessenum  in 
vinculis  jam  positum.Quem  cum  dc  reculis  suis  et 
utensilibus  ut  jumcntum  Turci  onerassent,  patro- 
cinio  cujusdam  militis  armipotentis,qui  pro  eo  ani- 
mam  suam  charitative  posuit,  opitulante  Deo  de 
manibus  eorum  miro  suo  ausu  cum  eripuit.  Non 
enim  animam  suam  quam  se  pretiosiorem  fecit. 
Multi  itaque  in  hac  nostra  peregrinatione  zelo  Dei 
efferventes,  et  vitam  suam  breviari  optantes,beato 
fine  defungi,etcumGhri8to  frui  quiete  studuerunt. 
Sicut  quidam,  aliquibus  de  nostris  audientibus  et 
videntibus,dum  eram  apud  Antiochiam,cum  audi- 
ret  nomen  Domini  a  quodam  perfido  cum  magna 
dehonestione  blasphemari,  vivifico  spiritu  anima-  r^ 
tus,  dicto  contradixit  et  facto.  Et  continuo  calcari- 
bus  equum  pungens,assistentibus  in  circo  vicacis- 
sime  interrogando    intulit  :  «  Si  quis   vestrum  in 
paradiso  coenare  dcsiderat,  nunc  mecum  veniat,  et 
mecum  prandcat  Jamjam  enim  abibo.  »  Qui  mox 
lancea  vibrata  inter  hostium  millia  se  inserens,pri- 
mum  sibi  obvium  subruens  interemit,  licet  interi- 
mens  illico  interimeretur.  Itaque  fide  circumfultus 
et  spe,munitusque  charitate,feliciteroccubuit.Quis 
unquam  audivit  tale?  Adhuc  positus  in  terris^jam 
gloriabatur  in  coDlis.ProptereaiaBtamini,cceli,etqui 
habitatis  in  eis.  Et  est  nobis  utique  Istandum,  et 
jucundandum,  quia  gaudent  angeli  de  tanto  con- 
sorte  augmentati.Prope  autem  erat  qui  eum  audie- 
bat,  et  donativum  ei  pensabat,  et  sedem  perennem 
parabat  G 

CAPUT  XXVII. 

De  liheratione  comitis  Balduini^  et  de  jirxlio  inter 

ipsum  et  Tancredum. 


Gum  autem  annis  fere  quinque  domnus  Balduinus 
in  vinculis  tentus  fuisset,  datis  obsidibus  electis, 
fide  interposita  cum  sacramento  sub  interminatione 
ut  rcdemptionem  redderet,cum  postea  ipsi  obsides 
carceris  custodes  callidissime  necas8ent,de  carcere 
evasit.  Unde  adjutorem  fidclissimum  Goscelinum 
habuit;  sed  cum  ad  Edcssam  urbem  suam  postea 
rediit,  introire  in  eam  non  potuit,  quia  Tancredus 
cum  suis  introitum  ci  vetuit.Denique  quia  hoc  ratio 
fieri  permisit,et  propter  jusjurandum  quod  domnus 
Boamundus  antea  interponi  fecit,  ut  quocunque  j) 
modo  de  captione  quandoque  cxiret,  sine  contro- 
versia  terram  suam  illi  redderet,  nec  postmodum 
mora  fuit,Balduinus  et  Goscelinus  duo  contra  Tan- 
credum  Lertinm  prielium  commiserunt.  Gui  sup- 
plicanti,  et  paccm  quierenti,  nuUatenus  acquieve- 
runt.  Sed  Goscelinu8,congregati3  7  Turcorum  mil- 
libus,Tancredum  importunead  prselium  lacessunt, 
et  adjuvantibus  Turcis  quingenti  de  clicntela  Tan- 
credi  ceciderunt.  Et  licet  primitus  fere  vinceretur 
Sancredus,  tandem,  Dco  juvante,  cujus  equitatum 
semper  vidit  vultus  victor,in  campo  remansit  victor 
honoris.  Sed  cum  optimates  terriB  damnum  nasci 


viderent,  utrobique  sumpto  invicem  utili  consilio, 
ad  concordiam  eos  reduxerunt. 

GAPUT  XXVIII. 
Quod  Doamundus  in  Gallias  transfrctavit. 
Tunc  Boamundus  in  multis  desolatus,  ut  supe- 
rius  jam  dictum  est,in  Gallias  transfretans  cst  pro- 
fectus.Ubi  inter  caetera  negotia  Philippi  regis  filiam 
nomine  Gonstantiam,  uxorem  duxit,  et  in  Apuliam 
reduxit,  de  qua  filios  duos  habuit.Quorum  quidem 
priore  natu  obeunte,  posterior  vero  nomine  quo 
pater  nuncupatus  haeres  remansit. 

CAPUT  XXIX. 

Quod  Tancredus  cum  Turcis  pugnans  victoriam  adep- 

tus  est. 
Anno  Domini  1105,  mortuus  est  comes  Raimun- 
dus  miles  emeritus  in  oppido  suo  ante  Tripolim 
civitatem  pridie  Kal.  Martii ;  cui  successit  nepos 
ejus  Guillelmus  Jordanus.Ea  tempestate  Sarraceno- 
rum  et  Turcorum  protervia  solita  non  defuit ;  cum 
deinde,  mense  Aprili,  rex  Halapiae  (id  est  Calipti), 
Radoan  nomine,  de  regione  sibi  confini  exercitum 
adunavit  non  minimum,  et  contra  Tancredum  An- 
tiochiae  principem  cornu  suum  ad  praeliandum  ni- 
mis  accensum  extuIit.Tancredus  autem  non  in  mul- 
ta  gente,  sed  in  Domino  spei  suae  figens  anchoram, 
aciebus  suis  bene  compositis,  contra  hbstes  illos 
incunctanter  equitavit.  Quid  longius  morer?  Au- 
dacter  ante  Artasium  in  eos  irruit,  et,  Deo  suffra- 
gante,  illi  protinus  pavore  circumfusi  dorsa  fugae 
dederunt.Fugerunt,  et  fugati  sunt.  Qui  fugere  non 
potuit,nec  mortem  evasit.De  interremptis  non  fuit 
numerus.De  equis  eorum  plures  habuit  Tancredus. 
Signum  quoque  regis  fugitivi  retinuit.  Cornu  suo 
sic  quassato  mutilatus  abiit.  Glorificatus  est  igitur 
Deus,qui  suis  semper  subvcnit  fidelibus.De  Antio- 
chenis  hoc  tantillum  diximus.Nunc  deHierosolymis 

non  taceam. 

CAPUT  XXX. 
Quod  iterum  rex  Babylonis  omnem  exercitum  suum 

contra  regem  Dalduinum  misit,  contra  quos  ille  se- 

met  prxparavil, 

Referendum  cst  enim  quomodo  rex  Babylonis 
ipso  anno  gentem  coadunaverit  multam,quam  As- 
caloniam  per  militiae  suae  ducem  ad  praeliandum 
contra  Christianismum  misit,  arbitrans  et  moliens 
nos  omnes  de  terra  sancta  exterminare.  Didicerat 
cnim  nos  esse  paucissimos,  et  sine  succursu  soli- 
torum  peregrinorum.  Conglobati  igitup  sunt  apud 
Ascaloncm  tam  Arabes  equites  quam  ^Ethiopes  pe- 
dites;  cum  q«ibus  etiam  fuerunt  Turci  Damasceni 
plus  minus  mille,qui  sagittarii  erant  probatissimi. 
Quod  cum  regi  Balduino  nuntiatum  fuisset,congre- 
gavit  omnino  gentem  suam,et  exspectavit  eos  apud 
Joppem.  Et  quia  neccssitas  hoc  exposcebat,  cuncti 
qui  in  urbibus  conversabantur  arma  ferre  potentes, 
ab  beilum  perrexcrunt,  exceptis  his  tantummodo, 
qui  muros  noclu  custodircnt.Timor  et  tromor  tunc 
venerunt  super  nos.  Metuebamus  enim  ne  aut  de 
civitatibus  nostris  aliquam  gente  vacuam  caperent, 


885 


PULCHERII  CARNOT.  HIST,  HIEROSOL.  —  LIB.  11. 


886 


aut  regem  cum  populo  suo  in  bello  interimerent.  A  raverunt.  Eleemoaynae  nempe  uberes  egenis  iioper- 


Augustus  eral  mensis.  Callebant  enim  ab  utraque 
parte  praeliari  difTerentes  ;  nec  nos  illos,  nec  illi  nos 
impetebant.  Termino  autem,  ut  opinor,  divinitus 
disposito,  promovit  se  gens  nofaria  ab  Ascalone,  et 
coDperunt  ad  nos  approximare.  Quo  comperto,  re- 
gressus  est  rex  Joppcm,  et  equitavit  usque  ad  Ra- 
mulam  civitatem.  Et  quia  bonum  erat  omnimodo 
nostros  Domino  adhfcrere,  et  in  Deo  spem  certam 
ponere  {Psal.  lxxii,  28),  inspirato  a  Domino  Dco 
consilio,  misit  rex  in  Hierusalcm  nuntium  suum 
festinum  ad  patriarcham,et  clerum,atque  plebecu- 
lam,  flagitans  ut  obnixe  omnipotentis  Dei  exoraret 
misericordiam,  ut  Christianis  suis  in  angustia  po- 
sitis  opem  de  excelsis  dare  dignaretur.  Noluit  ergo 


titae  sunt.  Haec  enim  sunt  opera,  quibus  Deus  pla- 
catur,  quibus  ad  salutem  excitatur,  quibus  conver- 
sus  non  relinquit  post  se  benedictionem. 

CAPUT  XXXL 

Pugna  Hierosolymitanomm  cum  Turds,  et  victoria 
adepta  per  virtutem  samtx  crucis. 

Cum  igitur  Ramulam  patriarcha,  ut  dictum  est, 

pervenisset,  et  aurora  postera  stellas  inciperet  de- 

pellere  micantes,gavisi  sunt  omnes  de  adventu  suo, 

et  excitati  omnes  cucurrerunt  ad  presbyteros,  ut 

pcccata  sua  Deo  ct  eis  confiterentur.  Ad  patriarcham 

similiter  optimales,  verbum  salubre  aliquod  ab  eo 

audire,  et  a  peccatis  suis  absolvi  cupientes.  Hoc  fa- 

cto,  veste  pontificali  patriarcha  indutus,  gloriosam 


legatus  satis  precatus  quidquam  mercedis  accipcre,  |>  crucem  Dominicam,  quae  in  talibus  negotiis  deferri 


timens  no  forte  legationem  illam  non  posset  cxplere, 
aut  mercedem  illam  vivus  acquircre.  Sed  sperans 
quandoque  de  labore  boc  dcvoto  remunerationem 
se  percepturum  a  Deo,  commendansque  animam 
suam  et  corpus  suum  in  manus  Conditoris  sui, 
Hierosolymam  propere  non  distulit  ire.  Qui  Domino 
ducente  illuc  pervenit,  et  ingressus  civitatem  quod 
quaerebat  non  cclavit.  Quo  manifcstato,  jussum  est 
a  patriarcha  campanam  majorcm  sonare,  et  gentem 
antc  se  totam  adunari.  «  0  fratres,  inquit,  amici  et 
servi  Dei,  ecce  vere  bellum  quod  audieratis  futu- 
nim ;  nam  hoc  referente  nuntio,  procul  dubio  nobis 
est  paratum.  Et  quia  sine  divino  auxilio  nullatenus 
genti  tantae  potcrimus  obsistere,  clementiam  Dei 
omnes  implorate,  ut  repi  nostro  Balduino  et  suis 


solebat,  in  manibus  sumpsit,et  ordinatis  ut  decuit 
catervis  de  militibus  et  peditibus,  adversus  hosti- 
lem  exercitum  progressi  sunt.  Milites  nostri  erant 
quingenti,  exceptis  illis  qui  militari  nomine  non  cen- 
sebantur,  tamen  equitantes.  Pedites  vero  nostri  non 
amplius  quam  duo  millia  aestimabantur.  Pagani  au- 
tem  quindecim  millia  tam  de  peditibus  quam  de 
militibus  deputabantur,  qui  nocte  illa  non  longe  a 
Ramula  quasi  quatuor  milliariis  hospitati  sunt.Qui 
cum  regem  mane  contra  se  viderent  cum  suis  pro- 
cedere,  confestim  ad  praelium  se  paraverunt.  Atta- 
men  versutia  eorum  aliquantulum  tunc  quassataest, 
cum  partem  unam  de  exercitu  suo,  sed  minorem, 
ante  Ramulam  mittere  disposuerant,  ut  exercitum 
nostrum  fallercnt;  majorem  vero  partem  mitti  Jop- 


omnibus  clemens  adjutor  in  hoc  praelio  imminente  C  pem  statucrant,  ut  et  eam  assilirent,  et  nobis  ne- 


dignetur  adesse.  Distulit  quidem  rex  hodie  bellum 
fieri,  sicut  per  hunc  brevigcrulum  nobis  modo  no- 
tum  facit,  quatinus  dio  crastina,  quaj  dies  crit  Do- 
minica,  qua  Christus  a  mortuis  rcsurrexit,  securius 
praclietur,  et  adjunctis  orationibus  vestris  ct  elce- 
mosynis  apud  Deum  roboratus,confidentius  pugnet. 
Quapropter  in  hac  noctc,  juxta  dictum  Apostoli  : 
Vigilatc,  state  in  fidey  amnia  vestra  fiant  in  charitate 
(I  Cor.  XVI,  13,  14).  Cras  ibitis  per  loca  in  urbe  hac 
8ancta,afnigentes  vos  et  humiliantcs  pedibus  nuda- 
tis,  et  Dominum  Dcum  nostrum  pic  deprecantes, 
ut  de  inimicorum  nostrorum  manibus  nos  liberet. 
Ego  ipse  jam  illuc  vado ;  jamjamquc  a  vobis  discedo, 
monens  ut,si  quis  ex  vobis  hic  pesiduus  arma  ferre 


scientibus  caperent.  Sed  cum  regem  adversus  eos 
sic  cquitare  prospicercnt,  simul  reglobati  sunt  me- 
limine  suo  confuso.  Nec  mora  longior,  alii  alios  im- 
pctierunt.Tunc  clypci  rcsonant,  et  ferri  stridetacu- 
men.  Factoquc  impetu,  utrinque  exclamaverunt  no- 
stri  omnes  contra  cos  :  Christus  vincit,  Christus  re- 
gnat,  Christus  imperat,  sicut  eis  jussum  fuerat.  IIH 
autem  circumvallantes  nos,  conquassare  et  confun- 
dere  putaverunt  penitus.  Turci  vero  ex  more  sagit- 
tarii  nos  retro  gyrantcs,  ct  sagittarum  pluvia  pla- 
gantes,  jam  arcuum  officia  dimiserant,jam  vaginis 
enses  extraxcrant,  quibus  nos  cominus  feriebant, 
cum  rex,  hoc  comperto,  audacitate  munitus  signum 


suum  album  de  manu  cujusdam  miUtis  sui  abri- 
valet,  meeum  prompte  veniat.  Rex  enim  omnibus  n  puit,et  cum  paucis  illuc  cclerrime  currens,oppr6S- 
indiget.  »  Ut  quid  plus  moror?  Conscendunt  in      sis  succurrere  sategit.Qui  cum  statim,Deojuvante, 

impctendo  Turcos  et  occidcndo  dispersisset,  ad  ma- 
jorem  multitudinem  Sarracenorum  et  Arabum  iE- 
thiopumque  recurrit ;  sed  nec  in  invasionibus,  nec 
in  pcrcussionibus  utrorumque  amplius  immorabor, 
quia  volo  arctare  paginam  limite  parciore.  Deus 
enim  omnipotens  scrvorum  suorum  nusquam  imme- 
mor,  nolens  Christianos  suos  a  perfidis  illis  destrui ; 
qui  pro  ejus  amore  et  nomine  ampliando  delongin- 
quis  partibus  Hierusalem  venerant,  dederunt  gens 
impia  fugam  repentinam,  fugientes  usque  Ascalo- 
nem.O  si  capi  potuisset  Semelumuch  dux  ilHus  roi- 


equos  150  simul  tam  equites  quam  pcditcs,  et  ita 
nocte  imminente  celeriter  perrexerunt,  et  diluculo 
Ramulam  urbem  per\'enerunt.Qui  autem  in  Hieru- 
salem  remanserunt,  precibus  et  eleemosynis  affli- 
ctionibusque  studiosissime  vacaverunt.  Usque  ho- 
ram  meridianam  ecclesias  invisere  non  cessavcrunt. 
Cantando  plorabant,  plorando  cantabant ;  nam  in 
processione  clerici  hoc  faciebant.  Ego  quoque  cum 
ipsis  nudipes  orabam.  Majores  etiam  natu  usque  ad 
horam  nonam  die  illa  non  comedcrii:it,ncc  infantes 
genitricum  ubera  suxerunt,  donec  fame  vexati  plo- 


887 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


litiae,  multa  numismata  in  redemptionem  sui  regi 

Balduino  exsoiverct !  Sed  non  effugit   Gemelmulch 

admiratus  Ascalonffi,  qui  locuples  erat  valde.  Quo 

interempto,  illis  omnibus  orta  est  non  minima  de- 

ploratio.  Alterum  Admiraldum  olim  Achonitam  vi- 

vum  retinuerunt,  quem  rex  noster  redimi  fecit  20 

millibus  numismatum,  prster  equos  et  res  alias. 

^thiopes  vero  quoniam  fugere  nequiverunt,in  cam- 

pis  trucidati  sunt.  Quatuor  millia  quidem  tam  de 

equitibus  quam  de  peditibus  eorum  interfecti  fuisse 

referuntur.  De  nostris  vero  sexaginta  tabernacula 

eorum  nobis  remanserunt,  jumenta  quoque  multa, 

cameli,  asini,  dromedae.  Tunc  Deus  laudatur,  glori- 

ficatur,  in  quo  virtutem  fecimus.magnam ;  qui  etiam 

ad  nihilum  dcduxit  inimicos  nostros.  0  miradivini 

judicii  ordinatio !  Ecce  qui  dicebant :  «"Eamus^Chri- 

stianos  illos  omnes  occidamus,  et  possidcbimus  eo- 

rum  sanctuarium.  Sed  non  sic  impii,  non  sic  (Psal. 

I,  4),  quia  vos  posuit  Deus  ut  votam,  et  sicut  stipu- 

lam  ante  faciem  venti  in  ira  sua  vos  confudit  {Psal» 

Lxxii,  14).  »  In  lege  sua  juraverunt  etiam  ipsi,  nun- 

quam  propter  Francos  fugere ;  sed  tandem  effugium 

salus  tunc  fuit  eorum.Maluerunt  perjurium  incur- 

rere  quam  morte  stulte  perire.  Regressus  est  autem 

rex  Joppem  cum  gaudio,  ubi  praedam  in  bello  ca- 

ptam  militibus  suis  et  peditibus  sub  ratiocinio  dis- 

tribuit.  Adhuc  erat  ante  Joppem  classis  Babylonio- 

rum,  qui  jam  aliquandiu  illic  exspectaverant,  scire 

cupientes  quomodo  et  quando  tam  per  mare  quam 

per  terram  nos  omnes  et  urbes  maritimas  omnino 

destruerent.  Sed  cum  rex  per  nautas  suos  caput  Ge- 

melmuch  admirati  in  bello  decollati  in  unam  de 

navibus  eorumjactari  fecisset,  conturbati  valdehoc 

comperto,  et  exterriti,  diutius  ibi  stare  noluerunt. 

Sed  gentis  confu^onc  comperta,paululum  tunc  au- 

stro  flantc,  in  portus  Tyri  ct  Sidonis  scccsserunt. 

Quae  classis  cum  deinde  Babyloniam  rcvcrtcretur, 

spiritu  procellae,  Dei  gratia  nobis  satis  favente,  por- 

tibus  nostris  sparsim  naufragio  miserabili  advccta; 

Bunt.  Dc  quibus  25  navcs  Sarracenis  plenas  habui- 

mus ;  reliqua3  vero  velificantes  vix  evaserunt.  Igitur 

nobis  Dominus  adjutor  in  tribulationibus  existens 

pius,  sic  manifestavit  omnipotentiam  suam. 

Ergo  diem  belli  cunctis  yoIo  certiRcare. 
Jam  decies  orto  Phoebo  sub  Virginis  astro, 
Cum  solida  terras  spectarct  imagine  luua, 
Sexta  KoIeDdarum  Septembrls  cum  legeretur, 
Annuit  Omnipotens  Francos  gaudere  triumpho  : 
Cum  fugiuDt  Arabes,  Turci  simul,  iEthiopesque, 
Para  mootana  petit,  remanet  pars  mortua  campis. 

CAPUT  XXXII. 
De  terramotu, 
Quoniam  quidem  ne  vel  scriptorum  negligentia 
vel  imperitia»  vel  quod  rari  erant  forsitan,  vel  suis 
impediti  curis  insudabant,  haec  gesta  oblivioni  non 
scripta  darentur,  malui  ego  Fulchcrius  scientia  ru- 
dis,  ingenio  debilis,  temeritatis  naevo  notari,  quam 
hajc  opera  non  propalari,  prout  oculis  vidi,  vel  a 
relatoribus  veridicis  perscrutans  diligenter  didici. 
Precor  autem  hoec  legentem,ut  nescientiae  meae  cha- 


A  ritative  indulgeat,  ct  dictamen  istud  nondum  a  quo- 
*  libet  correptum  oratore  jocatim  si  velit  corrigat. 
Verumtamen  historiae  seriem  propter  pulchritudi- 
nem  partium  pompaticam  non  commutet,  ne  gesto- 
rum  veritatem  mendaciter  confundat.  His  gestis 
quae  superius  dicta  sunt,  ipso  anno  declinante  sen- 
simus  omnes  terraemotum  grandem,qui  Hierusalem 
ineramus.  Quod  in  vigilia  Nativitatis  Domini  valde 
nos  terruit. 

CAPUT  XXXIII. 

De  signis  in  coslo  apparentibus. 

Anno  deinde  1106,  nihilominus  cometa  in  aeth^re 

apparens  nos  illum  suspicientes  pavefecit.  Qui  in 

ea  parte,  qua  sol  hiemali  tempore  occumbere  8(olet, 

splendoris  alburni  radium  ad  instar  telae  lineae  in 

^  longum  mirifice  produxit.  Hoc  prodigium  nempe 
mcnse  Februario  rutilare  incipiens  die  quo  lunam. 
pronuntiabamus  primam,  futurorum  praesagium 
nuntiabat.  Sed  quia  de  eo  nil  augurari  praesunipsi- 
mus,  totum  quod  significabat  Domino  cominisinius. 
Quinquaginta  et  eo  amplius  diebus  vespere  quoti- 
diano  cometa  ille  per  totum  visus  est  mundum.^No- 
tandum  quod  ab  exordio  sui  ortu8,tam  ipse  cometa. 
quam  sp'endor  ejus  niveus  de  die  in  diem  pautatim 
attenuatus  est,  adeo  ut  in  ultimis  diebus  vioi  sui 
luminis  jamperdens,parere  omnino  cessaret.  Indi- 
late  autem  mense  eodem,  die  quo  lunam  pronuntia- 
vimus  vicesimam,  vidimus  in  ccclo  ab  hora  tertia 
usque  ad  meridianam,  ad  dexteram  et  laevam  solis 
partem,  quasi  duos  soles  alios,  nec  tantum  tamen 
sicut  major  fulgentes,  sed  forma  et  lumine  rariore 

C  mediocriter  rutilantes.  In  quorum  gyro  circulusin- 
Buper  apparuit  unus  splendore  candidus,  exstans 
amplitudine  tanquam  quaevis  civitas.  Intra  quem 
altcr  circulus  clarebat  dimidius,  irishabens  simili- 
tudinem,  quadruplici  distinctus  colore,  et  in  parte 
superiore  solis  amplexione  arcuata  usque  duos  soles 
jam  dictos  attingens.  Deinde  sequenti  mense  hora 
noctis  mcdiaj  stcllae  coeli  pluere  visae  sunt. 

CAPUT  XXXIV. 

De  prxlio  Chrisiianorum  contra  Damascenos. 

Postmodum  vero  Hugo,  qui  Tiberiadem  urbqm 

tunc  possidebat,  aestivo  tempore  adversus  militiam 

Damascenam  bellavit.  Qui  cum  bis  in  ipao  praeiio^. 

jam  ab  eis  repulsatus  esset,  tertio  belli  recursu.  Do.* 

mino  sufTragante  victpr  victos  eos  superavit.  Du- 

D  centos  siquidem  ex  eis  occidit,totidemquedeequi8 

eorum  retinuit ;  reliqui  vero  terga  fugae  dederunt. 

Mirum  dictu  I  sexies  viginti  quadragies  centum  di- 

sperserunt.  Deinde  mora  non  fuit^  cum  ipse  cum 

rege  Balduino  in  expeditione  esset,  in  terra  eadeoi  , 

ictu  sagittae  Hugo  interiit. 

CAPUT  XXXV. 

Quomodo  patriarcha  Romam  petiit,  et  de  prxliis  Jopr 
pitarum  atque  Ascalonitarum. 

Anno  4107,  transfretavit  patriarcha,  Ebremarus  ^ 

nomine,  Romam   petens.  Quaesiturus  enim  erat  ab 

apostolico  utrum.  patriarcha  remaneret.  Nam  Dai- 

bertus  superius  memoratus  patriarchatum  recupe- 


88& 


FDLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  11. 


890 


raverat ;  sed  in  reditu  postmodum  obierat.  Mense  X 

demum  Novembri  codem  anno,  cum  insolitam,  sae- 

vitiam  AscalonitaB  efTerverent,  ad  radices  montano- 

rnm  nostrorum  inter  Ramulam  et  Hierusalem  in- 

sidias  posuerunt,  ut  unam  gentis  nostra  catervam, 

quam  de  Joppe  Hierusalem  tunc  ituram  didicerant, 

occursu  repentino  invaderent.  Sod  hoc  Joppitis  in- 

timato,  in  equos  festini  conscenderunt.  Et  cum  ad 

locum  insidiarum  nuntio  rci  ductore  pervenerunt, 

dubitantes  adhuc  an  verum  dixisset,  visis  illis  exter- 

riti  valde  timuerunt.  Erant  enim  milites  fere  quin- 

genti,  et  pedites  propemodum    milie.  Nostri  vero 

militea,  nnn  plusquam  75.  Quibus  cum  non  liceret 

etiam  meditari  quid  facerent,  et  non  erat  eis  salva- 

tio  si  fugerent,  et  mors  non  deerat  si  pugnam  com- 

mitterent,  gratius  elegerunt  honorifice  si  continge-  j. 

ret  mori,  quam  fugas  infamia  postmodum  notari. 

Impetu  igitur  mox  in  eos  facto  momentaneo,  mi- 

nim  in  modum  hostilem  aciem  penetraverunt,  pro- 

Bternendo  eos  et  occidendo.  In  quo  certamine  cum 

acrius  Sarraceni  se  viderent  contcri,  audacitatem 

suam  Domino  volente  perdentes,  bcllare  cessavo- 

runt.  Quod  cum  vidcrcnt  milites  nostri,  potentius 

eoe  pervaserunt,  et  quos  illi  fugare  putaverunt,  eos 

nostri  fugcre  compulerunt.  De  quibus  plures  occide- 

runt,  et  de  equis  eorum  plurimos  retinuerunt.  De 

militibua  nostris  non  plusquam  tres  perdidimus. 

Sed  clientela  eorum  de  jumentis  nostris  aliquot 

abduxerunt ;  de  suis   nostri   talionem  duplicave- 

runt. 

CAPUT  XXXVI. 

Quad  Boamundus  aggregato  exercitu  terram  impera-  C 

toris  vastavit, 

Elodem  siquidem  anno,  postquam  Boamundus  de 

Galliis  regressus  est,  congregata  gente  quantum- 

ci^nque  potuit,  in  portu  Brundusino,  qui  est  in  Apu- 

lia,cla8sem  suam  paravit.Qui  cum  tenipus  ad  trans- 

fr^tfu^dum  exspectassct  opportunum,  vii  Idus  Oc- 

tobius  navea  ingressi  Bulgariam  navigaverunt,  et 

Ayalonis  portui  appiicuerunt.  Et  Avalone  citissime 

capta,  Duratium  urbem  adeuntes,iii  Idus  Octobris 

obsederunt.  Sed  quia  civitas  illa  tam  hominibus 

quam  yictpalibus  satis  erat  munita,  obsessores  diu 

fa^g^yi^,   Habebat   quidem   domnus   Boamundus 

quinqne  mjllia  militum,  et  60  miliia  peditum.  Fe- 

ml^an^  Q^ipp^  nullam  tunc  secum  transire  permi- 

sit,.ne  exercitibus   impedimentx>   essent  et  oneri.  ^ 

E^at  quidem  imperator  Constantinopolitanus,  Alexis 

nqmine^genti  nostra  tunc  valde  contrariua,  et  Hie- 

ro^lymam  peregrinantibus  vel  fraude  clandestina 

ve](  yLplenjtia  manifesta  tam  per  terram  quam  per 

mi^ti  i^i^iirJbiBi^r  et  tyrannus.  Quapropter  Boamun- 

d^s  coUectq,  ut  dictum  est,  exercitu,  terram  illius 

i^^ay^t,  ciyitates  et  oppida  comprehendere  nitens. 

CAPUT  XXXVII. 

D&iconpordia  inter  imperatorem  et  Boamundum  sa- 

cramentp  firmata, 

Annq  autem  .1108  iab  Incarnatione  Domini,  cum 
anfAJDnqB^ttm  ja&iper4mum.sedi88€itannum,  nihil 


proficiens,  nisi  quod  contra  imperatorem  aliqy^ 
moliebatur  insidias,  contra  quem  quoque  imperator 
faciebat,  tandem  per  internuntios  concordiaprjolp- 
cuta,  cum  etiam  imperator  ad  eum  cum  ex^rcitu  suq 
jam  approximasset,amici  adinvicem  conventionibus 
intermistis  facti  sunt.  Juravit  enim  Boamundo  im-. 
pcrator  super  reliquias  pretiosissimas,  peregrinos, 
de  quibus  jam  saepe  fatum  est,  tam  in  terra  quam , 
in  mari,  quanto  latius  imperium  ejus  extendeba-. 
tur,  ab  illo  die  et  deinceps  se  salvaturuni  et.con- 
servaturum,  ne  quis  eorum  diriperetur,  vel  male 
tractaretur.  Ille  quoque  imperatori  juravit  paQjBm 
et  fldelitatem  omnimode  tenendam.Qui  postmodum 
occasione  habita  Apuliam  remeavit,  partqm  exerci-.. 
tus  sui   minorem  secum  reducens.  Pars  enim  ma-, 
jor  Hierusalem,  ut  voveranl,  per  raare  profecti  sunt,  ^ 
Ipso  anno  Philippus  rex  Franciae  dedit  flnem  vit». 

CAPUT  XXXVIII, 
De  obsidione  urhis  Tripolitanw* 

Anno  1109  et  ab  Hierusaleni  capta  U,  Bertran-. 
dusRaimundi  comitis  filius  venit  Tripolim,adhibir. 
tis  Janucnsibus  secum,cum  classe  navium  rostrata- 
rum  fere  70.  Qu»  omnes  ibi  applicuerunt.  Quam.ur-? , 
bcm,  scilicct  Tripolim,volebat  impugnawB,et  suhparr  i 
trissuijure  haereditario  propriam  possidere.Quam 
cum  obsidione  cinxissent,  orta  lite  confestim  inter 
Bertrannumet  Guillelmum  Jordanem  cognatum  su- 
um  qui  eam  semper  impugnaverat,  postquam  Ray- 
munduscomesobierat,  etversabatur  illicGuillelmua 
in  oppido,qui  Mons-Peregrini  dicitur,  Tripoli  proxi- 
mo,  Bertrannus  dicebat  :  «  Mea  esse  debet  civitas 
haereditario  juro,  quia  pater  meus,  qui  eam  primitus 
impugnare  coepit,  in  coarctando  illam,  oppidum» 
istud,  scilicet  Montem-Peregrinum,  magna  probita- 
te  aedificavit,  et  post  excessum  suum  mihi  obtinen- 
dam  dedit,  dum  vivebat.»  Guillelmus  vero  dicebat: 
«  Mea  utique  debet  esse,  et  merito,  quia  et  hostes 
hujus  terrae  habitatores  post  excessum  comitis  sem- 
per  coercui  strenue  armis  meis,  et  terram  adjacen- 
tem  urbi  amplificare  studui  et  laboravi.  »  Et  qUta 
sub  discordia  magna  de  statu  suo  solent  labi,etin  • 
concordia  minima  augcri,  Guillelmua  malevolenti» 
causa  de  negotio  illo  retrahebat  se,  BertraMus  au- 
tem  cura  suis  urbera  viriliter  cohibebat.  Hic.nQllet., 
illura  posse  proficere,  ille  quoquenojlet.etian)  hu^Qv 
vivere.  Certant  pro  incertis,  et  sunt  incerti  de  in- 
certis.  Contendunt  pro  momentaneis,^  et  non  labo- 
rant  pro  aeternis.  Currunt  qui  forsitajxnQn.coinpre- 
hendunt,  Remanebat  igitur  in  bivio  braviun^.  Mon 
est  currentis  igitur,  neque  volentis  :  sed  esf  miserfin^r 
tis  Dei  [Bom,  ix,  16).  Necdum   urbem.  ceperant,  et. 
jam  de  captura  litigabant.  A4  nutui;n  Dei  mqmenta  r 
transvolant,  et  cogitationes  hominum  vanae  subver-, 
tuntur. 

CAPUT  XXXIX. 
Quomodo  urbs  Tripolis  capta  sit. 

Et  noi^  fuit  mora,  postquam  rex  Balduinus  ad  ob- 
sidionem  venit  illam,  deprecatus  est  Jan.uense^  ut,, 
ipso  anno  juvarent  eum  ad  capiendam  Ascalonem 


891 


AD  GODBPBIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


89S 


atque  Beritum,  nec  non  Sidonem.Et  contigit,  dum  A  petebant;  qui  perregionem  illam  caterVatim  discur- 


ordiebatur  concordiam  fieri  inter  duos  memoratos 
comites,  nescio  quo  infortunio,  dum  noctu  equita- 
bat  Guilielmus  ille  Jordanus,  sagittae  ictu  parvae 
clam  interiit.Sciscitabanturomnesquishocfecisset; 
sed  hoc  addiscere  nequiverunt.  Hi  dolent,  illi  gau- 
dent.  Ili  lugent  amicum,  illi  leetantur  super  inimi- 
cum  obrutum.  Romansit  Bertrandus  regis  Balduini 
homo  cffcctus.  Tunc  civitas  undique  coarctata  est. 
Laborant  externi,  vexantur  interni.  Sed  cum  Sar- 
raceni  valdo  raarctarentur,  et  nulla  spes  jam  eis 
esset  evadcndi,  sub  fidei  pactione  jurata,  et  a  rege 
confirmata,  ne  occiderentur,  sed  quocunque  vellent 
sine  contradictione  abirent,  permissi  &unt  ca  condi- 
tione  rex  et  sui  in  unam  urbis  partem  ingredi.Quod 


rentes,  regis  exspectabant  adventum.  Sed  quia 
sciebant  milites  nostros  esse  probissimos  bellato- 
res,  et  mirabiles  de  lanceis  percussores,  non  sunt 
ausi  Cum  eis  bellum  committere,  sed  fugitiva  calli- 
ditate  ab  eis  divertentes  nec  bellare  audebant,  nec 
in  terram  suam  secedere  vol«bant.  Et  cum  astutia 
tffidiosa  per  dies  plurimos  nolentcs  praeliari  nostros 
fatigare8tudui8sent,sumpto  necessitatis  et  utilitatis 
consilio,  munivit  rex  Edessam  urbem  annona,  qua 
multum  indigebant  inhabitantes^  quia  vastaverant 
Turci  regionem  in  circuitu.Comprehensis  castellis 
et  colonis,  quibus  civitas  pracdicta  pascebatur,non 
am  plius  morantes  ad  fluvium  memoratum  redierunt. 
Qui  cum  paulatim  cum  ratibus  paucis  et  modicis 


dum  ita  ficret,  nescio  quo  eventu  ortus  est  tumul-  ^  transissent,adfueruntiIIico  posteos  venientesTurci 

m  *i*  T**  J*  ^^  *Y1  «  *  1<  V  9*1*1 


tus  magnusinter  minores  Januensium  repentinus, 
qui  per  chordas  et  per  scalas  murum  conscende- 
runt,  et  urbem  introierunt.  Et  qui  inventus  est  ibi 
Sarracenus,  illico  capite  truncatus  est.  Qui  autem 
in  circo  regis  fuerunt,  juxta  pactionem  inde  factam 
ab  eo  defensi  sunt. 

Ter  decies  CaDcro  dederat  jam  lumiua  Pboebus, 

Si  tria  de  numero  tamen  ejiciendo  recidas, 

Urbem  cum  Tripolim  capiunt  gentes  bellica  per  vim. 

CAPUT  XL. 
Quomodo  Beritus  civitas  capta  sit. 

Anno  1110,  dum  mensis  Februarius  adhuc  imbri- 
bushibernisterrascohiberet.profectusestrexBaldui- 
nus  Berithum  civitatem,  et  obsedit  eam.  Cui  venit 
in  auxilium  Bertrannus  comes  Tripolitanus,  et  con- 


versipelles  et  rapaces,  qui  multos  de  peditibus  no- 
stris  ibi  arripuerunt,  et  in  Persidam  abduxeruntde 
Armcnis  videlicet  inopibus,  quos  Turci  jam  impie 
vastaverant.  Et  quia  difficultas  erat  flumentuncad 
eos  transmeare,  satis  indc  dolentes  viam  incmptam 
tenuerunt  :  Tancredus  eundo  Antiochiam,  rexvero 
redeundo  Hierusalem. 

CAPUT  XLII. 

Quomoilo  Sidon,   qux   Sagitta  dicitury  a  rege  ct  a 
Noroensibus  obsessa  et  capta  sit. 

Applicuerant  interim  Joppe  gens  quaedam  No- 

roensis,  quam  de  mari  occiduo  concitaverat  Deus, 

ut  Hierusalem  peregrinarentur.  Quorumclassisna- 

vium  55  erat.  Horum   primus   crat  juvenis  forma 

valde  speciosus,  regis  terrae  illius  germanus.  Cum- 


sedit  exercitus  ad  primum  ab  urbe  lapidem.  Cum-  ^  queregressusrexfuissetHierusaIem,adventueorum 


queper75dies,  ut  opinor,  civitatem  undique  coar- 
ctassent,  et  naves,  quae  ad  subsidium  eorum  illuc 
conflixerant,  naves  nostraj  intra  portum  conclusis- 
sent,  turribus  ligneis  muro  tunc  admotis,  Franci 
nostri  ausu  magno  de  illis  super  murum  nudatis 
cum  ensibusprosilierunt.  Descendentesitaque  inci- 
vitatem,  cu^m  per  portas  etiam  multi  ingrederentur, 
fugientes  hostes  vehementer  persequentes,  denique 
peremptos  superaverunt,  eorumque  pecuniam  to- 
tam  diripuerunt. 

Anno  milleno  centeno,  bis  quoque  quino, 
Urbem  Beritum  virtus  capit  armipotentum 
His  deciee  ortus  sub  Tauri  sidere  Phoebus, 
Terque  quaterque  tuil,  cum  factnm  contigit  istud. 

CAPUT  XLI. 

Quod  rex  Balduinus  et  princeps   Tancredus   contra 
Turcos  Edessam  obsidentes  profecti  sunt. 

His  ita  gestis,  rcdiit  rex  Hiorusalem,  Deo  laudes 
debitas  redditurus,  pcr  quem  triumphaverat.  Dein- 
de  paravit  se  iturum  contia  Turcos,  qui  Edessam 
Mcsopotamiae  urbem  obsidebant.  Tunc  quidem  vi- 
dimus  cometam  unum  per  noctes  aliquod,  ad  au- 
strum  radios  suos  extendentem.  Tancredus  etiam 
tunc  adunavit  gentem  suam  Antiochiam,quantam- 
cunque  potuit,  exspcctato  jam  rege  per  dies  aliquot; 
qui  simul  congregati  sunt  ante  fluvium  Euphratem. 
Quo  transito,  invenerunt  statim  Turcos,  quos  ap- 


gavisus,  cum  eis  locutus  est  amicabiliter,  moncns 
eos  et  deprecans,  ut  pro  amore  Dei  morarentur  in 
terra  sua  aliquantulum,et  juvarent  Ghristianismum 
amplius  provehendum  ot  ampIificandum,utexpIeto 
utcunque  negotio  Christi,  in  terram  suam  postea 
gratiasDeomagnificas  redderent.Quam  petitionem 
illi  benigne  suscipientes,  responderunt  non  pro  alia 
causa  Hierusalem  venisse,  sed  quocunque  cum exer- 
citu  suo  rex  progredi  vellet,  ipsi  marino  itineresimul 
voluntarie  proficiscerentur,  tantum  ut  victum  cis  ne- 
cessarium  impendere  curaret.Hinc  est  concessum, 
illinc  peractum.  Et  cum  primitus  Ascalonem  adire 
disposuissent,  laudatiori  demum  sumpto  consilio, 
Sidonem  civitatem  adeuntes  obsoderunt.  De  Ptole- 
j)  maida,  quae  frequentius  Achon  dicitur,  movit  rex 
exercitum  suum.  Noroenses  vero  de  Joppe  navigio 
processerunt.  Tunc  classis  admiraldi  Babylonii  in 
Tyrio  portu  latitabat,  qua  Sarraceni  rilu  piratico. 
Christianis  nostrisperegrinis  persaepe  oberant,  et  ci- 
vitates  maritimas,  quas  adhuc  rex  Babylonis  possi- 
debat,muniente8  vegetabant.  Cum  autem  de  Noroen- 
sibus  murmurare  audissent,  nec  de  portu  Tyrio 
egredi,  neque  cum  eis  congredi  ausi  sunt.Cumque 
ad  Sidonem  ventum  est,  obsedit  eam  rex  a  terra, 
Noroenses  vero  a  mari.  Et  factis  machinis,  terruit 
valde  inter  nos  hostes,  ita  ut  quaererent  a  rege  qui 
solidariierant,quatenuseosBanDsinde  exire  permit- 


893 


FULGHERII  CARNOT.  UIST.  HIBROSOL.  —  LIB.  IL 


894. 


ieret,  et  si  ei  placeretyagricolas  ad  excolcndum  ter-  A 
ras  «ausa  utilitatis  sua  in  urbe  rcmanerent.  Hoc 
petierunt,  hoc  impetraverunt.Sine  donativoquidem 
sic  solidarii  abierunt.  Ruricolffi  vero  sub  pactlone 
prcedicta  paciflce  remanserunt. 

Jam  decies  novies  sol  viserat  Arcbitenentam, 
Urbem  Sidonii  cum  rcddunt  mense  Decembri. 

CAPUT  XLIII. 

De  Turcorum  pessima  inquietatione,  atque  regis  BaU 
duinif  et  Tancredi  contra  eos  profectione. 

Anno  1111,  ebulliit  e  Perside  Turcorum  gcns  maxi- 
ma,qui,  per  Mesopotamiam  meantesEuphratem  flu- 
vium  tran9ierunt,et  obsederuntcastrum  quod  Tur- 
bezel  vocatur,morantes  ibi  uno  mense.Et  cum  non 


CAPUT  XLIV. 


Quod  rex  Tyrum,  quae  Sur  dicitur,  obsedit,  sed  nihil 

profecit, 

Nec  mora  inde  fuit,  apparatu  accelerato  aggres- 

sus  est  rex  Tyrum  civitatem,qu«  Soor  Hebraicedi- 

citur,et  obsedit  eam.  Quara  cum  per  quatuor  men- 

ses  et  eo  amplius  admodum  vexasset,  idem  etiam 

cum  suis  taedio  et  laborevaldefatigatu8,tristisinde 

abscessit.  Nam  cum  duas  turrcs,  quas  artiflcioBe 

ligneas  muro  altiores  ficri  jusserat,  prope  murum 

jam  impegisset,  unde  civitotem  comprehendere  se 

putabat,  sentientes  Sarraceni  se  morti  proximos, 

nisi  artem  arte  fallerent,ingeniumingcniooppo8UO- 

runt,  probitatem  probitate  fefellerunt.  Cum  enim 

allitudinem  turrium  nostrarum  se  superare  penitus 


possent  istud  statim  comprehendere,quiafortesitu  u  conspicerent,  confestim  egentes  auxilii  nocturna 


e8t,tsdiomolestatidimiseruntobsidionem,inpartcs 
Calipti  urbis  secedentes.  Nam  callide  versutiantes, 
moliebantur  irritare  Tancredum,utcontraeosexiret 
ad  bellum,  ut  ab  Antiochiaelongatum  possentcum 
8ua  gente  magna  eum  intercipere,  et  omnino  de- 
struere.Sed  Tancredus  astutiam  astutiae  opponens, 
noluit  per  stultam  audaciam  suam  confundore  probi- 
tatem,  sed  misit  legatos  regi  Balduino,per  eos  hu- 
millime  deposcens,  ut  Christianismo  succurrere 
festinaret.Quo  audito,spopondit  rex  auxilium  facere 
petitum.Et  terrasua  custodibu8commissa,propera- 
vit  ad  bellum,  ducens  secum  Bertrannum  comitem 
Tripolitanum.  Qui  cum  pervenissent  ad  oppidum, 
quod  Rugeam  nuncupant,  prope  Rusam,  adfuitibi 
Tancredns,  qui  adventum  regis  jam  per  quinque  dies 


operatione  duas  turres  murales  insublimeadeoex- 
tulerunt,  ut  dc  supernis  propugnaculis  earum  pro- 
bissime  se  defenderent,et  in  turres  nostras  inferio- 
res  focum  accenderent  et  concremarent.  Quo  infor- 
tunio  milites  nostri  superati,dolorequoquecircum- 
fusi,  rupto  spei  sua;  fune,regrcssus  est  rex  Achon. 
Vere  verum  cst  proverbium  istud  rusticani  : 

Interdum  buccam  cochlear  frustratur  apertam. 
Jam  gens  nostra  capturam  rapinarum  distribuerat. 
Jam  aliialiisproportionibusinccrtisinvidebant.Jam 
diem  captionis  tanquam  sibi  certum  divinabant. 
Equus  paratur  ad  bellum,  ait  Salomon,i)ofni7iu«  au- 
tem  salutem  retribuet  (Prov,  xxi,  31).  Confidunt  in 
terdum  homines  in  virtute  sua,  non  considerantes 
quid  apud  Deum  promeriti  sint,  qui  voce  s«pe  il- 


exspectaverat.  Quo  cum  gaudio  susccpto,  deposita  G  lum  invocant,  et  operibus  negant;  et  plus  probita- 


sunt  tentoria,  et  extensa  secus  flumcn  Fernum, 
hospitilitatem  agentes  Hierosolymitani  cum  Antio- 
cbenis.  Et  non  ibi  morantes,  perrexerunt  usque 
Apamiam  urbem,  quae  jam  sub  Tancredo  villica- 
batur,dudum  ab  eo  probissime  capta.  Deindecontra 
Turcos  prpgressi  sunt,  qui  ante  urbem  quam  dicunt 
Sisaram  castra  metati  sunt,quamurbemlitteratorie 
nominare  nescio ;  sed  Caesar  incolo}  rogionis  eam 
vulgariter  vocitant,  quse  ab  Apamia  sex  millibus 
distat.  Turci  autem,  quia  jam  audierant  Francos 
contra  eos  incedere,in  virgultis  etin  clausuriscivi- 
tatis  antedictae  se  inseruerant,  ut  securius  se  tueri 
possent,  si  forte  impetu  Francorum  coercerentur. 
Verumtamen  cum  milites  nostros  appropinquaread 


tem  suam  in  acquisitis  laudant,quam  misericordis 

Dei  donum  glorificent. 

CAPUT  XLV. 

De  morte  Tancredi  principis. 

Anno  1112,  lethale  debitum  Tancredus  exsolvit, 

qui  Antiochcnum  regebat  principatum. 

Jara  bis  terdecies  sol  viserat  Architenentem, 
Cum  subiit  quod  erat,  ut  quod  fuit  id  foret  ipse. 

Successit  ei  Rogerus  cognatus  ejus.Anno  illo  bello- 

rum  expertes  omnino  fuimus. 

CAPUT  XLVI. 
De  signis  apparentibus. 
Anni  1113  ab  IncarnationeDominica,dummcnse 
in  Martio  lunam  habcbamus  28,  vidijpus  solem  a 


eos  conspexissent,exierunt  de  munitionejamdicta,  |\  mane  usque  ad  primam,  ct  eo  amplius,  defectione 


genti  nostrs  se  monstrantes.  Attamen  ca]lentes,et 
non  praesumpserunt  bellare,  ct  noluerunt  fugere. 
Milites  vero  nostri  per  catervas  ordinati,cum  vidc- 
rent  eos  sparsim  per  campos  discurrere,  et  non  ad 
bellandum  se  aptare,vitantes  damnum  noluerunt  eos 
impetere.  Itaque  tam  metu  quam  versutia  utrinque 
circumflexi  Turci  inibi  remanserunt.Nostri  quoque 
tramite  recidivo  reversi  sunt.  Et  quoniam  victuale 
tam  sibi  quamjumentis  suisdeficiebat,nequaquam 
diutius  eos  ibi  morari  oportebat.  Rediit  rex  Hieru- 
salem,  cum  quo  illic  eram.  Tancrcdus  vero  Antio- 
chiam. 


quadam  ab  una  partc  minorari.  Et  pars,  quae  pri- 

mitus  a  summo  tabescere  coepit,  tandem  quasi  in 

rotundo  ad  ima  devenit.  Attamen  sol  claritatem 

suam  non  amisit.  Qui  non  minoratus  est,  nisi,  ut 

sestimo,  a  quarta  partc  suae  formse  aliquantulum 

cornutus. 

Hoc  eclipsis  erat,  quod  sol  ita  deficiebat. 

CAPUT  XLVII. 

De  praelio  contra  Turcos  peracto  in  quo  rex  et  Chris- 
tifini  vjcti  sunt  et  pcr  hoc  multa  mata  vcnerunt. 

iKslivo  deinde  tempore,congregati  Turci  transie- 

runt  Euphratem,Hierosolymorum  partes  adituri;et 


898 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DB- BlKiLO  SACRO. 


m 


no8  ChristianoSjUt  rati  sunt^dfestructuri.Qui  regio- 

nem  Antiochenam  ad  dexteram   relinquentes,  non 

longe  ab  AparaiaSyriamtranseuntes,et  Damascum 

adlsvam  dimittentes,et  inter  Tyrum  et  Caesaream 

PhiHppi,  quffi  Paneas  dicitur,  per  reginnes  Phoeni- 

ceas  meantes,  calluerunt  appeterc  regem  Baldui- 

num.  Qui  adventu  eorum  audito,  a  Ptolemaida,hoc 

est  Acho,moto  exercitu  suo  jam  contra  eosexicrat. 

Providentes  autem  quodsibiutiliusessetsenserunt, 

cumetnostriignorarentquid  facere  molirentur,  cir- 

cuieruntmarcGalilaBaBperterram  Nephtalim  et  ter- 

pamZabulon,us4ue  dumin  finem  marisjamdicti  ad 

austrum  duo  flumina,  Jor  scilicet  et  Dan,se  inclu- 

derent.  Tnsula  quidem  haec  intcr  duos  pontestanta 

tuitione  munitur,ut  qui  ibi  fuerintpropterintroitus 

arctospontium  non  possint  impeti.  Cumque  Turci 

papiliones  suos  illic  extendissent,mox  emiseruntde 

8ui8  duo  millia  transito  ponte,  ut  insidias  nostris 

p^rarent,  quos  illuc  accurreue  indilate  non  dubita- 

bant.  Gum  igitur  rex  iliuc  tenderet,  ut  prope  pon- 

tem  memoratum.a  quo  Tiberiadem  pergitur,pone- 

ret  castra  sua,  visis  Turcis  fere  quingentis,  qui  de 

insidiis  3uis  ut  nostros  invaderent  erumpebant,  il- 

lico  aliquanti  contra  eos  imprudentercucurrerunt, 

et  Cfiodendo  eos  perpequi  non  formidaverant,  quoad- 

uaqu&  de  insidiis  duo  milliaprodierunt,quinostros 

vebementi  aggressu  repulerunt,et  triplicatacsBdein 

fugam  di^ersi  sunt.  Proh  dolor !  grande  dedecus 

gjcandia  peccata  nostra  die  illo  contulerunt.  Fugit 

etiam  rex,  vexillo  suo    ibi    perdito,    tentorioque 

optimo  cum  rebup  plurimis  et  vasis  argenteis,  pa- 

tciarcba  similiter  qui  aderat.  Milites  ferme  30  de 

melioribus,  pedites  200  perdidimus. 

Ter  quater  ezorto  sub  Caacri  sidere  PhoBbo, 
Dissipat  incautos  truciter  gens  perflda  Francos. 

Nondum  regis  militla  illuc  aderat  tota.Nec  Rogerus 
princeps  Antiochenus  Richardi  filius  tbi  erat,  qui 
mandatus  pro  amore  Dei  et  dilectione  regis  de  An- 
tiochia  illuo  prapooere  venerat.  Pars  quoque  gen- 
tLs.TripplitaniB  jamexercitui  regio  conglobata.Unde 
omnes  isti  contristati  sunt  valde,  et  immodestiam 
regis  vituperarunt,  eo  quod  sine  consilio  eorum 
et  auxilio  inordinate  et  inconsulte  adversus  hostes 
illos  sic  concurrissct.  Et  quia  nequiverant  tunc  no- 
cere  Turcis  in  aliquo,  hospitati  sunt  non  longe  ab 
eis,ut  totardiese  mutuo  utrique  conspicerepossent. 
Maledoctus  vocabatur  duxeorum  miIitiaQ,quiregem 
Damasci,  Tuldequinum  nomine,  in  auxilium  sibi 
conglutinavepat.IUe  gentem  adduxeratmultam,iste 
vero  de  Syria  sibi  subjCQta  congregaverat  innume- 
ram.  In  valle  Turci  erant,  in  monte  Franci  consi- 
debant.  Nec  Turci  audebant  de  insula  exire  sua, 
nec  Franci  poterant  eos  assilire.  Isti  callent,  illi 
timent.  Hi  calltdi,  isti  providi.  Teraporis  aestivi  fer- 
vor  cohibebat  utrosque ;  nec  tamen  agnovi  poterat 
finem  dare  tanto.Tunc  absentesmiranturquidprae- 
sentes  morabantur.Sarraceni,qui  erant  nobis  sub- 
diti,  recesserunt  a  nobis,  quasi  alieni  nos  undique 
angustiantes.  Tutci  etiam;  de  exercitu  suocaterva- 


EP 


A  tim  prodeuntes,terfam  nostram  vastabant^praedam 
et  annonam  per  Sarracenos  nostrbs  exercitui  suo 
mittebant.  Sichen.quam  urbem  Ncapolim  dicimus, 
tam  interim  obtinuerunt  quam  diripuerunt,additi8 
sibi  Sarracenis,  quos  in  montanis  poesidebamus. 
Ascalonitae  vero,  Arabes,  ct  Sarraceni,  gens  tamen 
pauca,  Hierusalem  adiemnt.  Quidam  die  usque 
antemurale  urbem  pervaserunt,  messes  ibi  coadu- 
natas  igni  combusserunt,sagittis  suis  aliquantos  de 
nostris  in  muri  propugnaculis  vulneraverunt.  De 
illis  tamen  plures  ad  mortem  Isesi  sunt.  Milites 
quippe  civitati  deerant,  quia  jn  hostem  iverant. 
Nocte  sequenti  Ascalonitae  isti  abierunt,  unde  satis 
nostri  laetati  sunt,  quoniam  ab  eis  obsideri  timue- 
runt. 

CAPUT  XLVin. 
De  metu  nimio,  qui  universos  cohibebat, 

Ea  tempestate  aut  vix  aut  nunquamvalebatnun- 
tius  ad  regem  ab  aliquo  nostrum  mittendus  exire, 
ncc  ab  eo  adcivitates  nostras  propter  insidiastrans- 
ire;  ideo  quod  nesciebatur  ab  illis  quid  isti,  nec  ab 
istis  quid  facerent  illi.Ruribus  in  multis  marcebat 
messis  adulta.  Nec  qui  colligerent  in  agros  exire 
videras.Non  audebant  enim.  Eo  quidem  anno  mes- 
818  abundans  fuit.  Sed  dum  mare  turbatur,  homi- 
nes  terret  ne  piscentur.  Cuncta  cunctis  in  dubio 
pendebant,  et  quibus  triumphum  daturus  esset 
Deus,  unanimiter  exspectabant.  Christiani  nostri  a 
negottis  et operibus  cessabant,  excepto  quod  urbium 
et  munitionum  fracturas  resarciebant. 

C^  CAPUT  XLIX. 

De  terrsmotUf  et  quod  rex  comitissam  Siciliss  duxit 

uxorem. 

Interea  terrae  motum  sensimus  bis,  scilicet  xv 
Kal.  Augusti,  et  v  Idus  ejusdem  :  primtim  noCte 
media,  secundum  diei  hora  tertia.  Turci  autem'' 
versipelles,  cum  per  duos  menses  opportunitatem 
vel  dissipandi  vel  superandi  nostros  exspectassent, 
nec  potuissent,  quia  de  transmarinis  partibus,  ut 
mos  est,  venientibus  peregrinis,  eo  tempbre  diatim 
exercitus  noster  crescebat,  nec  gens  Antiochena 
abibat,  secesserunt  in  partes  Damascenornm.  Et 
rex  Balduinus  cum  suis  Ptolemaidam  reversus  cst, 
ubi  comitissam  Siciliae  reperit,  quas  conjux  fuerat 
Rogeri  comitis  Roberti  Guiscardi  fratris;  nunc  au- 
ij€iem  uxor  futura  regis  Balduini.  Necmora,  postmo- 
dum  apud  Damascum  interemptus  est  Maledoctus 
(m  edit.  Maudulfus,  et  Maulidulfus)  a  quodam  Sar- 
raceno.Qui  sicca  sub  veste  occultata,  et  ter  in  ven- 
trem  illius  impacta,  duplex  illuc  explevit  hortiici- 
dium.  nio  enim  occiso,  sic  et  ipse  «onftJstnh  ab 
assisientibus  occisus  est.Dirft  victori8t,iqua  quiviil- 
cit  vincitur.Itaque  contigit  Juxta  illud  philbsopbi  : 
w  Fortuna  vitrea  est,  turic  cum  splendet  fhingittir' 
(P.  Syrus,  in  Mim.).  »  Erat  Maledoctuff  diVesvalde 
et  magnipoten8,inter  Turcbs  norainatissimtfs,  et  in 
actibus  suis  astutissimus.  Sed  voluntati  De!  resl- 
stare  non  valuit.Permisit  eum  Dominus  aliqualtfditi 


w 


FDLGHERRI  CARNGT.  HIST.  HIEKOSOL.  —  UB.  IL 


m 


B 


nos  flagellare,  postea  voluit  morte  vili  et  imbecilii  A 
manu  perire.      * 

CAPUT  L. 
De  terrxmolu  muUis  loeis  existente. 
Anno  1114,  multitudo  locustarum  infinita  ebul- 
liit,  a  parte  Arabi(B  advolans  in  terra  Hierosolymi- 
tana,  quas  per  dies  aliquantos  segetes  menseAprili 
et  Maio  multum  vastaverunt.  Deinde  die  festo  san- 
cti  Laurentii  terrae  motus  factus  est.  Tempore  au- 
lem  soquenti,  quod  accidit.  Idus  Novembris,  apud 
urbem  Mamistriam,lerriE  motus  partem  subruit  op- 
pidi.  Item  major  et  inauditus  regionem  Antiochc' 
nam  adeo  per  loca  concussit  ut  oppida  plurima  sive 
tota,  sive  dimidia,  tam  domos  quam  muralia  solo 
tenus  aubrueret ;  in  qua  eliam  ruina  pars  plebls 
suffocata  iuteriit.  Mariscum  dicunt  civitatem  ab 
Antiochia  60,  ut  aestimo,  distantem  miUiariis,  in 
parle  septcntrionali ;  quam  subvertit  in  tautum 
commotio  illa,  ut  domus  et  muralia  penitus  cor- 
rucrent,  et  populum  inhabitantem,  proh  dolorl 
cunctum  exstingueret.Aliud  quoque  oppidum,quod 
Traleth  nuncupatur,  prope  (luvium  £uphratem,ni- 
bilominus  subruit. 

CAPUT  Ll. 

De  adventu  Turcorum,  et  ohsidione  Joppitarum  ab 
Ascalonitis  et  Babyloniensibus, 

Anno  1115,probitatem  et  audaciam  solitam  Turci 
renovantes,menseJunio  tacite  satis  flumine  transito 
Euphrate,  ingressi  sunt  Syriam,  et  castra  metati 
sunt  inter  Antiochiam  et  Damascum,  scilicet  ante 
Gssar  civitatem.  Ubi  similiter  in  quarto  ante  anno 
^tationem  suam  feccrant,  ut  superius  jam  scriptum  C 
est.  Comperienis  autem  et  sciens  Tuldequinus,  rex 
Damascenorum,  nihilominus  se  esse  odiosum  illis 
quam  nos  Christianos,  propter  Maudulfum^  quem 
in  praeterito^  ut  superius  legitur,  anno  dolose  con- 
sen6eratperimi,qui  magister  satrapafuerat  militias 
eorum,  fecit  cum  regc  Balduino  et  Rogero  principe 
Antiocheno  pacem,  ut  eis  adjunctus  duobus  tertius, 
quasi  fuoiculus  triplex  ef[iceretur,ne  a  Turcis  post* 
ea  facile  rumperetur.  Metuebat  enim  ne,si  solus  re* 
maneret,ipse  cum  regno  suo  penitus  confunderetur. 
Necessitate  vero  urgente,  et  mandatione  AntiochC'- 
norum  monente,ivit  rex  ad  praelium  foreputatum. 
Sed  cum  audissent  Turci  ad  eos  jam  appropin- 
quasse,  quem  Antiochcnses  et  Damasceni  per  tres 
fere  menses  exspectavcrunt,  metuentes  mortis  suae  n 
periculum,  si  contra  tantam  gentem  bellarent, 
quamvis  multo  plures  essent,  abierunt  retro  tacito 
satis  motu,et  subierunt  caveas  quasdam,  non  longe 
tamen  a  nostris.  £t  cum  hoc  fecissent,  arbitrati 
sant  rex  et  alii  quod  a  regionibus  nostris  omnino 
discessissent.  Quapropter  regressus  est  rex  usque 
Tripolim.  Dum  autem  haec  ita  agerentur,  scientes 
Ascalonitae  terram  Hierosolymitanam  militibus  va- 
cuam,  aocurrerunt  usque  Joppem  civitatem  nos- 
tram,  et  ^pposuerunt  ei  obsidionem  tam  per  mare 
quam  p^r  terram.  Adfuit  enim  ibi  Babyionica  clas- 
fA%  T^  iprxae.  Aavirizi,  quarum  alis  triremes,  aiio 


vero  rostratae,  alis  negotiationis  armona  onuet». 
Hi  a  parte  maris  egrdssi^-et  alii  a  terra  parati  assi- 
lierunt  urbem.  £t  cum  per  scalaa,  quafi  secum  at- 
tulerant,  murum  ascendere  pertentarent,  a.  oivihiifl 
licet  paucis  et  infirmitate  debiiibus  viriiiter  repulli 
sunt.  Sed  cum  viderent  se  nen  posse  qvidquatn 
proferre,  sicut  rati  sunt,  prieeter  portas  urbis  quato 
igni  combusserunt,  timentes  ne  forte  Hierosolymi- 
tani  Joppitis  auxilium  ferrent,  quibus  jamhoc  nun« 
tiatum  fuerat,reversi  suntAscalonem  quiperterram 
venerant ;  qui  vero  per  mare,  Tyrum  navigaverunt. 
Post  dies  autem  decemregressi  Ascalonits  Joppem, 
arbitrantes  providi  improvidos  assultu  repentino 
confundere.  Sed  Deus  omnipolens,  qui  eos  primo, 
similiter  sccundo  eos  protexit  et  conservavit.  In  de- 
fcndendo  etiam  se  aliquantos  ex  illis  occiderunt,  et 
de  equis  eorum  retinuerunt.  Cum  fundibulis  coepe- 
runt  urbem  cohibere,et  cum  scalis  ut  prius  tenta- 
verant  introire,  quas  in  naviculis  secum  detuleranl. 
Sed  cum  per  sex  horas  diei  se  fatigassent,  moesti 
nimis  cum  mortuis  suis  abierunt. 

CAPDT  LII. 

De  pugna  Turcorum  et  Antiochenorum^  in  qua  Antie^ 
cheni  victoriam  adepti  sunt. 

Turci  autem  superius  memorati  cum  gentem  no- 

stram  remeasse  comperissent,  regressi  sunt  ad  sta- 

tioncm  suam  priorem,et  discurrerunt  per  regiones 

Syriae,  capientes  castella  quot  potuerunt,  villasque 

praedaado,atque  vastando  patriam;  captivos  capti- 

vasque  secum  abducendo.  Sed  cum  hoc  nuntiatum 

esset  Antiochenis,  qui  se  jam  retraxerant  recidivo 

tramite,  haud  lentc  ad  Turcos  reversi  sunt.Etcum 

appropinquassent  ad  eos,et  tentoria  eorum  propius 

quam  putassent  aspexissent,  ordinaverunt  statim 

acies  suas,  et  descenderunt  in  plana,  vexillis  expli- 

catis  contra  eos  equitantes.  Juxta  Sarmit  oppidum 

fuit  hoc  prselium.  Cumque  vidissent  eos  Turci,pani 

eorum  una  sagittaria  illico  fortiter  obstitit.  Sed 

Franci  nostri  animositate  valida  commotl,  eligen- 

tes  vel  eos  superare,  si  Deus  concederet,  vel  supe- 

rari  si  permitterct,quam  per  unumquemque  annum 

ita  ab  eis  confunderentur,  ubi  turbam  densiorem 

conspexerunt,  mirifice  eos  impetierunt.  Turci  au- 

tem  aliquantulum  primitus  renitentes,  dein  haud 

lente  tam  percussoribus  quam  occidentibus  terga 

fugientes  dedcrunt.  De  quibus  aestimati  sunt  tria 

milliaoccisi,  capti  multi.  £t  qui  occidi  vitaverunt, 

fuga  se  liberaverunt.  Tabernacula  sua  perdiderunt, 

in  quibus  multa  pecunia  et  utensilia  reperta  sunt. 

Cujus  pecuniae  pretium  aestimatae,300  bysantiorimi 

miliia  rcputata  sunt.  Captivos  nostros  ibi  relique- 

runt,  tam  Francos  quam  Syros;  mulieres  quoque 

suas  et  ancillas,  camelosque  quamplurimos.  Millia 

mulorum  percensita  sunt  et  equorum.  Vere  Deiis 

mirabilis  in  cunctis  mirabilibus  suis.  Dum  enim- 

Hierosolymitani  una  cum  Antiochenis  Damascenis- 

que  parati  ad  prfleliandum  fuerunt,  nihil  omnina 

profeceruntNunquid  in  multitudiiie  gentis  conatat 

victoria  bellantium?  Momentota  Maohabiionun,  9t 


800 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


900 


Odeonis,  et  aliorum  pluriura,  qui  non  in  sua,  sed  A  j*^ni  dictam  versus  Septentrionem  protectum,  ubi 


finem  facit  non  longe  a  raonte  Sinai,  sed  quantum 
potest  oquo  aliquis  uno  die  proficisci.  A  Rubrovero 
mari,  vel  ab  Elira  memorata,  usque  ad  mare  Ma- 
gnura,quod  ab  Joppe,vel  Ascalone,vel  Gaza,versus 
Damiath  pergitur,  iter  eundo  dierum  quatuor  vel 
quinque  equtis  ambulatione  «estimans.  Quo  sinu 
inter  hoec  duo  maria  cingitur  tota  .figj-^ptus,  atque 
Nuraidia,  nec  non  iEthiopia,  quam  Gehon  paradisi 
fluvius,  qui  est  Nilus,  circuit,  ut  legimus  [Gen,  ii, 

CAPUT  LVI. 
De  flumine  Gehon, 
Possum  mirari,  sed  nunquam  rimari,  quomodo 
vel  qualiter  fluvius  isteGehon,qui  de  paradiso  cum 
P  tribus  aliis  legitur  emanarc,  ortum  suum  videatur 
iterum  recuperare,  cum  ab  oricntali  parte  habeat 
mare  Rubrum,  et  ab  occasu,  in  quo  incidit,  mare 
noslrum.  Habet   enim  inter  se  et  orientem  mare 
Rubrum,  in  quo  oriente  inteliigimus  esse  paradi- 
sum.  Quomodo  vero  circa  mare  illud  Rubrum  re- 
surait  ortum  suum,et  quoraodo  transit  illud  mare, 
vel  non  transit,  vehementer  adrairor. 

CAPUT  LVn. 

De  Euphrate, 

De  Euphrate  sirailiter  addicimus,  quod  in  Arme- 

nia  ortum  suura  habcat,  et  postea  per  Mesopota- 

miara   transeat,  24  railliarii^,  ut   opinor,  ab   urbe 

Edessa.  Quaerat  qui  vult,  discat  qui  valet.  Nam  hoc 

discere  a  quarapluribus  persaepe  inquirendo  stu- 

dui,  scd  qui  hoc  raihi  insinuaret  nequaquam  inve- 

expedivit,  ut  et  viderct  quod    nondum  viderat,  et  C  nire  potui.  Coraraitto  autem  illi  enuclcarc,  qui  su- 


in  Domini  confidentes  virtute,  cum  paucis  multa 

millia  prostraverunt. 

His  ita  descriptis,  erit  actio  nota  futuris. 
Tres  aberant  noctes  ut  abiret  VirgiDis  astrum, 
Cum  male  deceptrix  Turcos  fortuDa  fcfellit. 
Omoibui  uDde  satis  liquido  patet  esse  cavendum, 
Ante  rei  fiuem  niliil  unquam  credere  certum. 

Ipso  anno  iterura  subvcrsa  est  urbs  Mamistria  tcrras 

motu.  Alias  ctiam  in  regione  Antiochena  non  rainus 

accidit.Annoeodera  venit  quidam  episcopus  Aura- 

sicensis   ab   apostolico  missus   nierosoIyrad,m,  et 

deposuit  Arnulfum  patriarchara  de  sedc  sua.  Qua- 

propler   Roraara  adiit,  et   patriarchatura   recupe- 

ravit. 

CAPUT  LIII. 

De  castro  in  Arahia  constructo. 

Ex  anno  profectus  est  rcx  Balduinus  in  Arabiara, 

et  aedificavit  ibi  castrura  unum  in  monliculo  quo- 

dara  situ  forti,  non  longe  a  raari  Rubro,  sed  quasi 

dierura  trium  itinere,ab  Hierusalcm  veroquatuor, 

et  posuit  in  eo  custodes,  qui  patria»  illius  domina- 

rentur  ad  utilitatem  Christianisrai.  Quod  castrura 

ob  honorificentiara  sui  Regalem  raontera  norainari 

constituit,  quia  parvo  tempore  cura  pauca  gentc, 

sed  maxima  probitate,  illud  aedificaverat. 

CAPUT  LIV. 

De  expeditione  regis  in  Arabiamy-et  de  his  qUdC  ibi 

vidit, 

Anno    111,  cum   de  Hierusalora  castrura  suum 

revisurus  rex  graderetur  in  Arabiara  cura  ducentis 

ferme  railitibus,usque  ad  Rubrura  raare  iter  agendo 


fortuitu  in  via  aliquid  boni  quod  desiderabatinve- 
niret.  Tunc  invenerunt  Elira  civitatera  socus  Iittus 
ejusdera  maris,  ubi  populum  Israeliticum  post  raa- 
ris  transitura  hospitatura  cssc  \egimua(Exod.xv,27), 
De  qua  qui  ibi  versabanlur,  audito  regis  adventu, 
egressi  sunt  :  et  intrantes  naviculas  suas,  in  mare 
pavidi  se  impegerunt.  Cum  autera  rex  et  sui  locura 
illura  quandiu  libuit  ccnsiderassent,reversi  sunt  ad 
Regalera  raontera  castrura  suura,deindeHierusalcm. 
Qui  cum  nobis  ca  quaj  vidcrant  narrarent,  delecta- 
bamur  tam  dictis  quam  in  cocleis  marini8,at  lapillis 
quibusdara  generis  tenerrimi.quse  nobis  allata  mon- 
strabant.Egoipseavidocorde  plenerimabarab  ipsis, 
cujusmodi  mare  erat,  qui  huc  usque  dubitaveram 


per  coelos  etiara  aquas  rairifice  inesse  statuit ;  qui- 
que  eas  in  montibus  et  collibus  et  convallibus  oriri 
facit,  et  per  occultos  meatus  cursibus  vividis  vias 
multifidas  eis  prssbuit,  et  in  mare  denique  mirabi- 
liter  inducit  et  reducit.Exitu  siquidem  anniappro* 
pinquante,  raolestia  corporis  ingruente,  quia  rex 
mori  tunc  timuit,  dimisit  uxorem  suam  superius 
memoratara,Siculorura  scilicet  comitissam,  nomine 
Adelaidem,quia  injuste  duxerat  eam,eo  quod  adhuc 
viveret  sua,  quam  apud  urbem  Edessam  ante  recte 
duxerat. 

CAPUT  LVIII. 
De  maxima  pestilentia  locustarum, 
Anno  1117  ab  Incarnatione  Domini,  regina  me- 


utrum  salsura  an  dulceerat;  stagnumvel  lacus,aut  [j  morata  e  portu  Ptolemaida  egressa,  die   qua  ritu 


intrans  et  exiens  ut  raare  GalilaBae ;  sive  raeta  finali 
concluderetur  ut  raare  Mortuura  quod  Jordanem 
recipit,  sed  postea  nusquam  emittit.  Nam  ab  aus- 
tro  apud  Segor  civitatem  Loth  finem  facit. 

CAPUT  LV. 
De  mari  Rubro. 
Hoc  autem  mare  Rubrum  dictum,  eo  quod  sa- 
burra  et  lapilli  rubri  sint  in  fundo.  Unde  intuen- 
tibus  rubrum  patet;  quod  etiam  in  vase  quolibet 
haustum,  tanquam  aliud  mare,  limpidum  est  et 
album.  Dicunt  illud  a  mari  Oceano  derivari  a  parte 
aastrali,  quasi  Ungua  eruptum,  et  usque  ad  Elim 


ecclesiastico  litania  raajor  decantata  est,  septem 
cum  navibus  in  comitatu  suo  Siciliam  transfretavit. 
Deiude  Maio  mense  advolaverunt  in  terram  Uieroso- 
lymitanara  locustarura  infinita  raultitudo,  amplius 
solito  devorantes  tara  vineas  quam  segetes,  nec  non 
arbores  omnigenas,  quas  videritis  accurate  ad  mo- 
rem  exercitus  hominum  per  vias  taaquam  condilio 
provido  prolocutas  ordine  progredi.  Et  facta  cxpe- 
ditione  sua  diurna,  alias  pedites,  aliffi  vero  volan- 
tes,  hospitium  sibi  coramuniter  eligebant.  Gonsum- 
ptis  itaque  herbis  viridioribus,et  arborum  corrosis 
corticibusy  tam  bruci  quam  locuatii  catervatim  ab- 


901 


PULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  H. 


902 


ierunt.  Oimprobitashominum  perverse  incessanter  A  resceresolet,curajam  sol  oriri  debet.In  fronte  etiam 


malignantium  !Tot  ettantisnos  Conditornosterin- 
crepationibus  tangit,  et  praemunit ;  signis  tcrritat, 
minis  concilat,  documentisedocet,flagellis  coercet; 
et  semper  in  iniquitalibus  nostris  persistentes,mo- 
nita  ejus  contemptui  babemus,et  prajceptisejus  su- 
perbe  contraimus !  Quid  mirum,  si  Sarraceni,  vel 
iniqui  domini,  auferunt  nobis  terras  nostras,  cum 
nos  in  proximorum  nostrorum  agros  manus  exten- 
dimus  rapaces,  quos  quidem  aut  aratri  sulcatione 
fraudulenter  cxcurtamus,  aut  circumventionibus 
cupidis  subripiendo  privamus,  etnostros  malitiose 
ex  his  augmentamus  ?Quid  mirum,  si  Deo  permit- 
tente,  sata  nostra  vel  mures  in  terra  jam  ex  conimi- 
ne  radicata  dissipent,  vel  post  in  spicis  jam  adulta 


signi  hujus,in  eavidelicet  parte,vidcbamus  alborem 
quasi  deberetlunaoriri.Unde  terraundique,  et  c®- 
tera  loca  circa  nos  existcntia,clare  candebant.Quod 
si  in  matutino  sic  cvcniret,  diceremus  omnes,  quia 
dics  clara  est.Conjiciebamus  ergo  inde  vel  sangui- 
nem  multum  in  bello  fundendum,aut  aliud  aliquid 
non  minusprssagiiminacisfore  futurum  ;sed  quod 
incertum  habebamus,  Domino  Deo  disponendum 
humillime  committebamus.Quod  ctiam  portentum 
ad  defunctioncm  personarum,  qusB  anno  ipso  obie- 
runt,  significantes  aliquanti  sortiti  sunt.  Subse- 
quenter  enim  mortui  sunt,  Pascbalis  papa  mense 
Januario,  Balduinus  rex  Hierosolymorum  mense 
Aprili,  nec  non  uxor   cjus  in  Sicilia,  quam  dere- 


locustae  devorcnt,  aut  etiam  in  granariis  vermibus  j.  liquerat.  Ilierosolymis  etiam  patriarcha  Arnulfus 


quibuslibet,  aut  nidore  calcino  lajdantur,  cum  deci- 
mas  Deo  dcbilas  vcl  fraudulcnter  reddimus,vel  om- 
nino  sacrilege  retinemus? 

CAPUT  LIX. 
De  signo  lunx, 
Sequenti  quidem  mense,  qui  Junius  erat,  appa- 
ruit  nobis  in  cailum  suspicientibus  luna  post  galii 
cantum,  prius  tota  rubea,  novissime  vero,  mulato 
rubore  nigrcdinc  adeo  fuscata  est  ut  vini  sui  lumi- 
nis  pcr  duas  fcre  horas  perderet.  Contigit  autem 
hoc  die  quaeam  tertiam  decimam  habebamus.Quod 
si  quarta  Jecima  die  esset  illo,  eclipsim  nimirum 
ejusesscintelligeremus.Quod  ergo  prosignoid  acce- 
pimus,  ex  hoc  quidam  conjectabant  rubore  in  proe- 
lio  fore  fundendum  sanguinem  ;alii  vero  nigredinc 


imperator  quoque  Constantinopolitanus  Alexis,  et 
alii  quamplures  proccres  in  mundo. 

CAPUT  LXII. 
De  morte  regts  Balduini  primi, 
Anno  a  partu  Virginis  1118,  cum  inexitu  Martii 
mensis  urbem,  quam  Pharamia  nominant,  Baldui'* 
nus  rex  aggressus,  hostiliter  vastando  diripuisset, 
die  quadam.cum  deambularet  fluvium,quem  Grseci 
dicunt  Nilum,  llebrsi  autem  Geon,  oppido  memo* 
rato  proximum,cum  aliquantis  de  suis  Isetus  adiis- 
set,  et  de  piscibus  illic  inventis  eqnestrcs  lanceis 
suis  caute  cepissent,  et  ad  hospitia  sua  ad  urbem 
praefatam  detulissent,  et  ex  eis  comedissent,  sensit 
rex  intrinsecus  so  angore  plagae  suae  veteris  gra- 
vissime  renovato  debilitari.  Quo  suis  confestlm  in- 


significabant  venturam  famem.  Nos  vero  disposi-  C  timato,  pro  infirmitate  illius  audita  cuucti  proinde 
tioni  et  providentiaj  Dei  hoc  commissimus,  qui  in 
sola  et  luna  discipulis  suis  prajdixit  signa  fore  ven- 
tura  (Lue.  xxi,  25.)Qui  etiam,  quando  vult,  terram 
facit  tremere  (Psat.  ciii,  32),  et  postea  quiescere ; 
quod  subsequenter  accidit  in  eodem  mense  noctis 
intcmpestae  silentio,  vi  Kal.  Julii. 

CAPUT  LX. 
De  castro  prope  Tyrum  xdificato, 

Tu.ic  aedificavit  rex  quoddam  castrum  propeTy- 
rum  urbem,  inlra  quintum  ab  urbc  milliarium, 
quod  vocavit  Scandalion,et  Campum  Leonis  inter- 
pretatum,  etresarcivit  diruta  ejus,  ct  posuit  in  eo 
custodes  ad  coercendum  urbem  prajdictam. 

CAPUT  LXI. 
Designo  miiahili  in  sole  apparente, 

Eodem  anno,  menso  Decembri,  nocte  quinta  post 
eclipsim  lunae^quae  accideratcum  tertiam  decimam 
pronuntiabamus,  vidimus  omnes  ccelum  nocte  in- 
coepta  in  septentrionali  parte  velignei  velsanguinei 
coloris  fulgore  respersum.  Quod  signum  signis  mi- 
rificis  plenum  suspicientes,  vchementer  admirati 
sumus.Nam  per  medium  ruborem  illum,  qui  pri- 
mitus  paulatim  excresccre  ccepit,videbamus  radios 
alburni  coloris  quamplures  ab  imo  sursum  mirum 
in  modum  extolli,  nunc  ante,  nunc  retro,  nunc  in 
medio.  In  parte  autem  inferiori  ccclum  parebat  al- 
bum,  ac  si  aurora  esset  diei,  quae  prope  diem  cla- 


compatientcs  contristati  et  conturbati  sunt.  Reditu 
autem  statuto,  cum  non  posset  rex  equitare,  de 
papilionum  perticis  leeticam  ei  apparaverunt,  in 
qua  eum  coUocaverunt.  Et  praecone  signum  cornu 
dante,  remeare  llierusalem  edictum  est.  Cumque 
usque  villam,  quae  dicitur  Laris,  pervenissent,  in- 
firmitate  ingruente,  et  illum  penitus  cousumente, 
defungitur.  Et  locatis  ejusintestinis  etsalitis,atque 
in  loculo  conditis,  llierosolymam  properaverunt. 
Die  siquidem,  quo  palmarum  rami  ex  more  deferri 
solent,  ordinatione  Dei,  et  eventu  inopinabili,  ad 
processionem,  quae  de  monte  Oliveti  in  valiem  Jo- 
saphat  tunc  descendebat,  caterva  lugubris,  et  do- 
lendi  funeris  latrix  advenit.  Quo  viso,  et  sicut  erat 
T\  cognito,  pro  cantu  luctum,  pro  laetitia  gemitum, 
cuncti  qui  aderant  dederunt.  Plorant  Franci,  lu- 
gent  Syri,  et  qui  hocvidebant  Sarraceni.Quis  enim 
se  continere  posset,  qui  non  ibi  pie  fleret?  Igitur 
tunc  ad  urbem  redeuntes,  tam  clerus  quam  popu- 
lus,  fecerunt  quod  doloriconvenit  et  consuetudini. 
Et  sepelierunt  cum  in  Golgotha  juxta  Godefridum 
ducem,  germanum  suum. 

Ciim  rex  iste  ruit,  Fraucorum  gens  pia  flevil ; 

Hujus  erat  scutuni,  robur  et  auxilium, 
Nani  fuit  arma  suis,  timor  hostibus,  hostis  et  illis  : 

Dux  validus  patriae,  conslmilis  Josue 
Achon,  Caesaream,  Berithum,  necne  Sidonem, 

Abstulit  infandia  hostibas  iadigenia. 


m 


AD  GODEFHmUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BBtLOSACRO. 


P<)st  terras  Arabum,  yel  qufiB  tangunt  mare  Rubrum, 

Addidit  imperio,  subdidit  obsequio. 
fli  Tripolim  i^epit,  sed  et  Arsuth  non  minus  ursit, 

PJuraque  prseterea  fecit  honore  rata. 
ObtinuH  regnum  rex  octo  deciemque  per  annoa 


W4 


X     Mensibus  atque  tribus  insuper  appositis, 
Sex  decies  Phoebus  Vervecis  viserat  astnim, 

Cuin  Balduinus  rex  obit  eximius. 
Octies  et  decies  faciens  menses  duodenos, 
Regis  habes  annos  patriam  qoibus  optime  rexit. 


mcmT  LIBER  TERTIUS. 

DE  GESTIS  BALDUINI  SECUNDI. 


CAPUT  PRIMUM. 

jQuod  die  Paschx  BaldiivHu  II  sit  in  regem  conse- 

cratus, 

Igitur  defuncto  rege  Balduino,inito  statim  Hicro- 

solymitani  consilio,  ne,rog6  carentes,  aestimarentur 

debiliores,  creaverunt  sibi  regem  Balduinum  comi- 

tem  videlicet  Edessenum,  regisdefuncticognatum.' 

Qui,  transito  Euphrate  fluvio,  Hierusalem  fortuitu 

advencrat,  cum  praBdecessore  iocuturus.Communi- 

ter  electus,  die  Paschae  est  consecratus. 

CAPUT  n. 
De  exercitu  Babylonico  congregato, 
Ipso  anno,  cum  tempus  subsequeretur  oistivum, 
congregaverunt  Babylonii  exercitum  valde  gran- 
dem  ;  millia  quorum  sestimabantur  15  equitum,  et 
20peditum,arbitrantesHierosolymitanumde8truere 
Christianismum.  Quibus,  cum  uuque  Ascalonem 
pervenissent,  rex  Damascenorum  Tuldequinus  cum 
gente  sua  in  adjutorium  processit,Jordanem  trans- 
gressus.  Prsterea  tunc  classis  non  modica  per 
mare  illuc  usque  nocitura  nihilominus  venit.  Exin 
tam  bellicffi  quam  mercibus  onustae  naves  Tyrum 
adierunt.Qui  autem  pcr  terram  Yenerunt,ante  Asca- 
ionem  bellum  exspectantes  remanserunt.Tunc  rex 
Balduinus  cum  Antiochenis  et  Tripolitanis,  quos 
ad  hoc  certamen  venire  per  iegatos  mandaverat, 
adversus  hostilem  exercitumbellaiurus  properavit, 
et  Azoto  quondam  oivitate  Philisthaea  transita,ten- 
toria  de  sagmariis  deponi,  et  defigi  disposuithaud 
lenge  a  BabyIonii8,ita  ut  exerciius  uterque  quotidie 
alterutro  aspectu  cerni  posset.  Sed  quia  alii  alios 
yalde  aggredi  formidabant,  et  vivere  quam  mori 
malebant,  cum  per  tres  fere  menses  difTerri  lali  ar- 
gumento  utrinque  calluissent,taedio  affecti  Sarrace- 
Bi  bellare  recusarunt,et  Antiocheni  ad  sua  remea- 
verunt,  trecentis  militibus  de  suis  regi  commissis, 
qui  si  opus  esset  regem  ad  pugnam  roborarent,  si 
Egyptii  litem  iterare  pcrtentarent. 

CAPUT  in. 

Be  prxlio  et  occisione  Antiochenorum  cum  Turcis 

pugnautium, 

Anno  U 19  ab  Incamatione  Domini,Gclasiu3  papa 

successor  Paschalis  obiit  iv   Kalend.  Februarii,  et 

sepultus  est  in  Cluniaco.Post  quem  substitutus  est 

Galixtus,  qui  Viennas  urbis  archiepiscopus  extite- 

rat.  Pi^lixitatem  histdriae   fastidiemus,  si  cuncta 

enarrare  velimu^,  que   hoc   atino  in  Antiochena 

regione  oliserabiliter  evenerunt.Quomodo  Rogerus 


Antiochiao  princeps  cum  proceribus  suis  ct  genle 
sua  contra  Turcos  pugnaturus  exierit,  et  prope 
Arthasium  oppidum  interemptus  ceciderit,  ubi  de 
Antiochenis  septem  millia  sunt  occisi,  de  Turcis 
vero  nec  etiam  viginti.Nec  miraudum  si  permiseret 
B  eos  Deus  confundi,  cum  in  divitiis  multimodis 
maxime  abundanies,  ncc  Deum  timebant,  nec  ho- 
minem  in  peccando  revorobantur.  Nam  juxta  uxo- 
rem  suam  ipse  princeps  cum  pluribus  aliis  adulte- 
rium  impudcnter  comroittebat.  Dominum  snnm 
Boamundi  filium  in  Apulia  cum  matre  sua  moran- 
tem  exhffiredabat,et  multa  alia  tam  ipse  quam  pro« 
ceres  sui  vivendo  superbe  et  luxuriose  agebant 
Quibus  competit  versus  iste  Davidicus  dici  iProdlit 
quasi  ex  adipe  iniquitas  corum  [Psal.  lxxii,  7).  Vix 
enim  inter  delicias  affluentes  modus  servabatur. 

CAPUT  IV. 

Quod  rex  BaUiuinus,  sumpta  cruce  Dominicdjadauxi" 

liandum  properavit, 

Post  hanc  Antiochenorum  occisionem  secuta  est 

fj  secunda  satis  victoria,  quaB,propitiante  neo,Hiero- 

solymitano  populo  miriflce  successit.Nam  cumpnn- 

dictiis  Rogerus  regi  Uierosolymitano  per  nuntios 

notificasset,  utsibiad  succurrendum  festinaret,quia 

Turci  cum  gente  multa  eum  impetebant.relicrorex 

negotio,ad  quod  cum  suis  non  longea  JordaneDa- 

mascenos  expugnaturus   ivcrat,  ducto   secum  pa- 

triarcha  cum  cruce  Dominica»  cum  de  campis  sta- 

tionum  suarum  eos  ejecisset  violenter,continuo  An- 

tiochenis  auxiliaturus  recurrit^ducens  secum  Cssa- 

riensem  episcopum,qui  crucem  Dominicam  in  bello 

postea  conira  hostes  optime  portavit.Comitem  vero 

Tripolitanum  rcx  illuc  secum  duxit,fueruntque  s*- 

mul  milites  duccnti  quinquaginta.  Et  cum  Antio- 

chiam  pervenissent^misit  rex  ad  Edessenos  legatio- 

nem,  praecipiens  eis,  ut  ad   bellum,  quod  contra 

^  Turcos  facere  satagebant,  cito  itinere  festinareut. 

Quibus  cum  rege  et  Antiochenis,qui  de  primo  beilo 

fugerant,  vel  mortem  aliquo  eventu  evaserant,  ag- 

gregatis,  commissum  est  praelium  prope  oppidum, 

quod  Sardanium  vocant,  ab  Antiochia  24  millibus 

distans.  Fueruntque  militesnostriseptingenti,Tur- 

ci  vero  20  millia.Gazi  vocabatur  major  eorum.  Non 

putosilendum  quodTurcusquidamadvertens  unum 

de  militibus  nostris  linguam  noscere  Persicamiallo- 

cutus  est  eum,  dicens :  «  Tibi   dico,  France,  cur 

nos  despicitis  ?cur  in  vanum  laboratis  ?  GoQtra  nos 

equidem  nullo  modo  valebitis  ;paucienimeBti8|no9 


FHLCHBRII  CARNOT.  HIST.  HIER080L.  —  LIB.  III. 


90b 


ti.Ima  DdU9  vestcr  vos  dereliquit,  videns  voe  A  tas  hoc  poscebat,  quatenus  mortuoruni  proceruoa 


legem  vestram,  ut  solcbatis,  tenere,  nec  fldem 

veritatem  invicem  servare.  Hoc  scimus,hoc  di- 

nu8,  hoc  advertimus.  Cras  procul  dubio  vos 

smus  et  superabimus.  »  0  quantum  dedecus 

8tianis,cum  perfidi  de  fide  uos  reprohcndebant ! 

9  deberemus  vehementcr  crubescere,ct  peccata 

ra  plorando  pocnitentes  emendare. 

a\PUT  V. 

Ulo  et  victoria  virtute  sanctissinue  crucis  adepta, 
et  de  ejus  reeeptione  in  Antiochiam, 

•mmittitur  ergo  bellum  dio  sequenti^ut  diclum 

gravissimum,    de   quo    victoria   diu    anceps 

ique  fuit,  quoad   usquo  Omnipotens   Turcos 

re  compuUt,  et  contra  cos  Christianos  magni- 


torras  vivis  sub  ratiocinio  daturus  locaret,  et  vi-^ 
duas  quas  invenit  illic  multas  maritis  pio  afTectu 
conjungeret  et  multa  alia  restauratione  necessaria 
reformarct.Sicut  enim  huc  usque  Hicrosolymorum 
rex  singulariter  exstitcrat,ita  morluo  principe  An- 
tiocheno  Rogerio,  Antiochenorum  rex  addito  altero 
regno  efflcitur.  Moneo  ergo  regem,  et  quaso,  ut 
Deum  ex  toto  corde  diligat,  et  ex  tota  anima,  et 
omnibus  viribus  suis.cum  gratiarum  actionibus  se 
illi  penitus  ut  fidelis  scrvus  subdat,  ojusque  se  hu- 
milem  fateatur  scrvum,  qui  talem  Dominum  inve- 
nit  sibi  amicum.  Quem  ergo  antccessorem  suum 
tam  sublimavit,  quantum  et  illum  ?  Alios  unius, 


hunc  autem  duorum  regnorum  possessorem  fecit, 
^r^getavit.Quos  tamen  impugnantes  adeo  cater-  qucc  sinefraude,sinee(fusionesanguinis,sinelitium 
H  iisperserunt,  ut,usque  Antiochiam  non  ces-  B  tribulatione,  sed  divinaordinationepacificaacquisi- 
»,non  valuerint  ultra  collegis  suis  in  bello      vit.AbiEgyptosiquidemusqueMesopotamiamtradi- 

dit  ei  Deus  longe  lateque  terram.  Manum  erga  eum 
habuit  largam.  Caveat  ne  erga  eum  aretam  habeat, 
qui  abundanter  dat,et  non  improperat.  Si  rex  esse 
desiderat,  studeat  ut  regat  recte.  Cum  antem  post 
negotiapleraque  perpetrata  rcx  ab  Antiochia  regres- 
sus  esset  Hierusalem,cum  uxure  sua  diademate  re- 
gio  die  Nativitatis  Dominicae  coronatus  est  in 
Bethlehem. 

CAPUT  vni. 

De  remissione  exactionum. 
Anno  Incarnationis  Dominicaj  post  millesimum 
centesimum  vicesimo,  absolvit  rex  Balduinus  II  ab 
omni  exactione  omnes  qui   per  portas  Hierusalem 


regari.  Nihilominus  autem  Turcos  dispersit 
,  oum  alii  in  Persidem  fugitivi  repatriaront, 
^  in  Halapiam  urbem  salvandi  se  gratia  in- 
)lii.Rex  autem  Hierosolymitanus  et  comes  Tri- 
uius  cum  suis,  sicut  socii  gloriosa}  crucis 
^ant,et  qui  cam  sicut  scrvi  dominani  ad  bel- 
perduxerant,  circa  eam  semper  honorifice  pu- 
ies,  nec  eam  deserentes,  in  campo  bellico  for- 
ateterunt.Quos  omnipotens  Deus  per  virtutem 
lem  sanctissimae  et  pretiosissimde  crucis  de 
I  nefandas  gentis  potenter  eripuit,  et  ad  aliud 
I  uegotium  quandoque  futurum  rcscrvavit. 
jue  per  duos  dios  campum  illum  rex  custodis- 


^  de  Turcis  nullus  illuc  bellaturus  rediisset,  C  frumentum  atque  hordeum,  sive  legumina,  inferre 


»la  cruce  Dominica   perrexit  Antiochiam.  Et 
pairiarcha  Antiochenus  obviam  sanctissima) 
yPOgi  quoque  et  archipraesuli,  qui  eam  defere- 
ei  reddiderunt  omnos  Deo  gratias,  et  exsolve- 
dulcissimas  laudes  omnipotenti  Deo,  qui  per 
kem  gloriosissimee  crucis  suae  victoriam  Chri- 
is  dederat,  et  ipsam  crucem  ad  Christianis- 
.  salve  reduxerat.  Pietate  plorabant,   Istitia 
iMuit,  adorantes  repetitis  vicibus  anto  crucem 
»andam  se  inclinabant,  resurgentesque  militi- 
irectis  gratias  agebant. 
ifrat  bSduo  sol  lumen  Virginis  astro, 
t^eUum  geritur,  quo  Parthi  sic  superanlur, 
]ae  tunc  decimse  rutllabant  cornua  lunae. 

CAPUT  VI. 
De  receptione  sanctx  crucis  in  Hierosolymis, 
nque  in  Antiochia  rcquie  non  longa  se  re- 
sent  Franci,statueruntHierosolymam  cum  be- 
ta  cruce  Domini,  ut  dcccbat,  reverti.  Et  sum- 
nilitibus  quot  oportuit,remisit  eam  rexHieru- 
1,  et  die  quo  Exaltationis   ojus   lcstivitatem 
rant,  sicut  Heracleus  imperator   de    Perside 
ream  reportavit,cum  ea  urbem  sanctam  laetan- 
itroierunt,  et  cum  gaudio  ineffabili  cuncti  qui 
int  susceperunt. 

CAPUT  VII. 
Qmod  rex  prindpatum  Antiochix  obtinuit. 

z  ftutem  in  Antiochia  remaosit,  quia  ncccssi- 

Patrol.  CLY. 


voluerint,ut  absque  molestia  tam  Christiani  quam 
Sarraceni  habeant  liberam  facultatem  ingrediendi 
et  egrediendi,  atque  vendendi,ubi  et  quibuscunque 
voluerint.  Remisit  insuper  mercedem  modii  con- 
suetudinariam. 

CAPUT  IX. 

De  Turcis  congregatiSj  et  expeditione  regis  cantra 

eos, 

Cum  autem  sex  hujus  anni  menses  in  Hierusalem 
evolvissemus,  venerunt  nuntii  ab  Antiochia,  di- 
cento  rege,  et  nobis  omnibus  qui  aderamus,  Tur- 
cos  Euphratem  transisse  et  Syriam  ingressos 
fuisse  ad  nocumentum  Christianismi,  sicut  in  prae- 
terito  consueverant.  Unde  accepto  consilio,  sicut 
jj  necessitas  urgebat,petivit  rex  a  patriarcha  et  clero 
humillime  victoriosam  Domini  crucem  sibi  con^ 
tradi,  dicens  ab  ea  se  ot  suos  ad  praeliandum  de, 
bere  muniri,  quia  sine  gravi  preelio  credit  Turcos 
taxatos  de  patria,  quam  jam  devastabant,  non 
posse  expelli,  ct  quia  non  confidit  in  virtute  sua, 
nec  in  genle  quam  habebat  multa,  cruce  ipsa,  Do- 
mino  vegetante  et  propitiante,  pro  multis  millibus 
potietur.Alioquin  sine  ipsa  nec  ipse  nec  alii  audent 
ad  bellum  proflcisci.  Unde  ibi  ratio  bipartita  inter 
euntes  ad  bellum  et  remanentes  in  Hierusalem  satia 
decens  habita  est,8ive  debeat  pro  tanta  neoessitate 
Christianitatis  Antiochiam  crux  deferri,  eive  Hie 

89 


907 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DR  BELLO  SACRO. 


906 


B 


rosolymitana  Ecclesia  de  tanto  thesauro  suo  tunc  A 
privari.  Dicebamusque  :  «  Heu  miseri !  quid  facic- 
mus,si  permittente  Deo  perdiderimus  in  bcUo  cru- 
cem,  sicut  perdiderunt  Israelita;  olim  arcam  roede- 
ris?  »  Quid  plura  referam?  Nccessitas  monuit,  ra- 
tio  edocuit ;  fecimus  quod  noluimus,  et  qiiod  nole- 
bamus  voluimus.Et  cum,multis  lacrymis  pie  pro  ea 
profusis  et  canticis  in  laude  illius  decantalis,  extra 
urbem  nudis  pedibus  rex,patriarcha,  plebs  quoque 
omnis  eam  conviassent,  rcx  cum  ea  flcndo  disces- 
8it,et  populus  ad  urbem  sanctam  rodiit.  Mensis 
erat  Junius.Antiochiam  ergo  abierunt,  quam  Turci 
adeo  jam  coarctabant,  ut  cxtra  muri  ambitum  in- 
habitantes  vix  uno  milliario  procedere  auderont. 
Sed,audito  rcgis  adventu,  inde  statim  se  rcmoven- 
tes,  versus  Halapiam  urbem,  ubi  tutins  csso  pos- 
sent,  abierunt ;  quibus  tria  miiitum  Diimasceno- 
rum  miliia  tunc  aggrcgata  sunt.  Cumquc  rcx  bel- 
landi  causa  motu  audaci  ad  eos  accessissct,  ct 
utrinque  sagittis  jactatis  pluros  sauciati  vel  inter- 
fecti  occidissent,  et  bellare  tamen  Turci  recusas- 
8ent,post  triduum  litis  hujus,  nullo  corto  finc  con- 
cluso,  et  Antiochiam  nostri  remeaverunt,  et  in 
Persidem  pars  Turcorum  major  repatriaverunt.  De 
Cffitero  crucem  sanctam  rex  honorifice  Hierusalom 
remisit,et  ipse  in  Antiochiaj  regione  terram  prote- 
cturus  remansit.Tertio  decimo  Kalendarum  Novem- 
brium  ipsam  gloriosam  Domini  crucem  in  Hieru- 
salem  cum  gaudio  magno  suscepimus. 

CAPUT  X. 

De  expeditione  rcyis  contra  Damascenos, 

Anno  ab  Incarnatione  Domini  1121,  congrcgavit  C 

rex  gentem  suam  a  Sidono  usque  Joppcm,  ot  iii 

Nonas  Julii  tranvgressns  Jordanem,  adiit  regcm 

Damascenorum,  qui  cum  Arabibus  sibi  fcederatis 

et  adunatis  terras  nostras  Tiberiadi  proximas  nuHo 

ei  resistente  vastabat.  Qui  cum  porsensisset  rogem 

nostrum  cum  exercitu  suo  adversum  se  appropin- 

quantem,  coHectis  illico  tabernaculis  suis,  boHum 

evitans  refugus  in  sua  recossit.Qucm  cum  porduos 

dies  rex  insecutus  fuissot,  nec  bellare  cum  eo  gens 

Hla  auderet,  reversus  est  ad  castellum   quoddam, 

quod  ad  nocumentum  nostrum  anno  practorito  Tul- 

dequinus,  rex  Damasci,  construi  fecerat,  quod  a 

Jordane  sestimamus  discrepare   10   miHiariis.  Id 

rex  obsedit,  machinis  coercuit,  vi  expugnavit,  red- 

ditum  recepit.  Cujus   custodes  et   protectores,  40  rv 

videHcet  Turcos,8ub  statuta  conditione  vivos  abire 

permisitj  et  oppidum  deinde  ad  solum  usquo  pro- 

stravit.  Jarras  nominaiit  hoc  castrum  regionis  in- 

cols,quod  juxta  civitatem  quamdam  mirabiliter  et 

gloriose  situ  forti  antiquitus  finidatum,  lapidibus 

magnis  et  quadris  illuc  crcctum  crat.  Ubi  autem 

comperit  rex   non  sine  gravitate  magna  obtineri» 

nec  sinc  difTicultate  gento  et  alimentis  ut  oporteret 

posse  muniri,  jussit  illud  dirui^  et  omnes  ad  sua 

regredi.  H«c  olim  urbs  insignis  fuit  in  Arabia,  Ge- 

sara  nominata,  monti  Galaath  adjuncta,  in  tribu 

{laoassaB  instituta. 


Explicit  hic  annus  in  cunctis  Gne  secundus, 
Pace  quidcm  prospcr,  et  frugibus  onmibus  uber. 

CAPUT  XI. 

De  alia  expeditione  rcgis  conlra  Tripolitanii  comitem  ; 
dehinc  itcrum  contra  Turcos. 

Anno  DominicoB  Incarnationis  1122,  prajficitur  in 
Hierusalem  Ecclcsice  Tyriae  archiepiscopus,Odo  no- 
mine,primus  de  gente  Latina.Deindo  abiit  rex  Pto- 
lemaidam.  Unde  gente  sua  congrogata  vidciicet  et 
equito,movons  excrcitum  suum,ot  Dominicam  cru- 
com  sccum  dofcrens,  profoctus  est  Tripolim,  inju- 
riam  ulturus  ct  contomptum,  quom  regionis  illius 
comes  Pontius  nomine  incutiebat,  recusans  ei  ob- 
soqui,  uti  Bertrannus  pator  ojus  focerat.  Sed  Deo 
volontOjCt  optimatum  praisentium  utrinque  lauda- 
tiono,  amici  facli  sunt  ad  invicem,  comite  rationi 
assonticnlcOuibus  siquidom  pacilicatis,a8titit  illico 
archiepiscopus  quidam  ab  Antiohcnis  illuc  missus, 
regcm  cohortans,ut  Anliochiam  quantocius  prope- 
raret,  contra  Turcos  opom  laturus.  Jam  cnim  ter- 
ram  illam  dcvastabant,nullo  principe  eis  rosistcnte. 
Quo  audito,rox  continuo  properavit,  habens  secum 
trecentos  militcs  lectissimoset  400  clientes  adventi- 
tios  probissimos.Gaetori  vcro  vel  ad  Hioru8alcm,vel 
ad  sua  remeavcrunt.  Cum  autcm  porvenisset  rox 
ubi  Turcos  audierat  esse  congregatos,  circa  scilicet 
castrum  quoddam,quod  Sardanaium  vocatur,quod 
jam  obsidione  cohibebant,  rcmoverunt  se  inde  vo- 
lontes  rcgom  oxspoctaro.  Quocomperto,  secessitrex 
Antiochiam.  Turci  vcro  ad  inceplum  denuo  recur- 
runt.  Cumque  rox  hoc  auditu  percepit,  vorsus  eos 
prompte  oquitavit.  Sod  quia  gens  illa  Parthica  in 
proeinctu  vel  apparatu  bellico  moralitcr  nunquam 
in  oodem  statu  pcrmanontos  (nunc  cnim  visum, 
nunc  dorsum  obsistontibus  opinione  celerius  ver- 
tunt,  ct  praitcr  spem  simulate  fugiunt,  et  recursu 
ropontino  impotunt),non  sc  ad  bellandum  cito  apta- 
vorunt,sed  congrossum  penitus  V!tavorunt;ot  taliter 
cou  victi  abscessorunt.  Benedictum  crgo  sit  san- 
clissimai  et  Dominica;  crucis  voxillum,  ct  ubique 
omnibus  orthodoxis  prajsens  subsidium,  sub  cujus 
protectione  etconsolationc  fidoles  munili,sinedetri- 
mento  aliquo  Chricitianos  nostros  ad  sua  concessit 
regredi  I  Hli  oquidom  10  millia  a>stimati  sunt  mili- 
tum,  nostri  vcro  1200,  absque  globo  peditum.  Et 
cum  usque  Tripolim  una  cum  crucc  Dominica  re- 
mcassot  rcx,  orto  negotio,  cum  aliquantis  reversus 
est  Aniiochiam.  Et  sicDominica  crux  in  Hierusalem 
delata,  cum  gaudio  magno  in  loco  suo  xvii  Kal. 
Octobris  honorificc  est  rcposita. 

Tempus  erat  quo  Libra  pares  extcrminat  horas. 
Tam  numero  parili  quam  spalio  simili. 

CAPUT  XII. 
be  comite  Edesseno  capto, 
Interea  captus  cst  Goscclinus  comes  Edessenus, 
Galerannusquo  cum  eo  cognatus  ejus,  inleremptis 
quidein  de  suis  non  minusquam  ccntum.Quos  qui- 
dem  Balac  admiraldus  quidam  tam  astutia  quam 
insidiis  moHtus  iatercepit. 


909 


PDLCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  III. 


910 


Fioit  et  hic  aanus  quam  qui  praecessit  opimus  a 

Frugibus  omoigeois  qufficnnque  metuotur  in  arvis, 
Triticeus  modius  pro  oummo  vendilur  unus. 
Seu  quadragiota  qui  vuit  pensare  numisma. 
Tuoc  neque  Parthia  nccj  Babylonia  bella  movebat. 

CAPUT  XIII. 

De  paee  inter  papam  el  imperatorem. 

Anno  ab  ortu  Domini  H23,  indictione  i,  rex  Ale- 
mannis  Ilenricus  cum  papa  Calixto  pacincatur.Deo 
gratias,  quia  regnum  ct  sacerdotium  in  dilectione 
confoederantur. 

CAPUT  XIV. 

De  veneticis  Hierusakm  properare  disponentibus, 

Eodem  anno  Venetici  cum  navigio  magno  in  Sy- 
riam  navigare  commoti  sunt,  ut  llierusalem  et  re- 
gionem  ei  adjacentemChristianismi  iitilitati  et  ex- 
altationi,  opitulante  Deo,  ampliflcarent.  Qui  anno  ^ 
prscedenti  de  terra  sua  cgressi,  in  insula,  qu® 
Curpho  nuncupatur,  tempus  exspectantes  opportu- 
num  navigandi  hiemaverunt.  Classis  quippe  eo- 
rum  120  navium  fuit,  exceptis  carinis  vel  carabis, 
quarum  alis  quidem  rostratae,  alise  onerat®,  aliffi 
vero  triremes  fuerunt.  Triformi  quidem  fabrica 
compacts  sunt.  In  quibus  materies  lignorum  ma- 
gnae  proceritatis  imposita  non  defuit  ;  unde  com- 
positis  ab  artincibus  sapienter  machinis,  muros  ur- 
bium  sublimes  ascendere  ctcomprchcndere  posset. 

CAPUT  XV. 
Que  tempore  iter  arripuerunt. 

Igitur  postquam  verno  tempore  patescunt  vise  ra- 

tibus,  quod  Deo  diu  devoverant  explere  non  torpue- 

runt.  Et  viatico  navali  abunde  sibi  prffiparato,cum 

tuguria,in  quibushieme  conquiverant^communiter  C 

succendissent,  concrepantibus  tuhis  quamplurimis, 

carba8a,Dei  invocato  auxiIio,gaudcnter  displicantur 

et  elevantur.  Naves  autem,  quaj  coloribus  variis  pi- 

cturat»  erant,  splendore  nimis  prospectantes  satis 

delectabant,  quibus  ter  quina  hominum  armatorum 

millia  tam  de  Veneticis  quam  peregrinis  sibi  adjun- 

ctis  inerant.  Porro  equos  secum  300  conveniebant. 

Itaque  Borea  tunc  leniter  aspirante,  pontum  dccen- 

tissime  sulcantes,  cursum  suum  versus  Methonem 

dirig^nt  Rodum.  Et  quia  necesse  erat  ut  simul  ncc 

sparsim  incederent,  flabris   etiam  interdum  alter- 

nantibus,  ne  siprovide  iter  suum  modificarent,  alii 

ab  aliis  cito  discreparent,  propterea  diebus  brevibus 

die  non  vocte  velidcantes,  portibus  frequenter  in- 

ventis  necessario  quotidie  applicabant,  ne  regentis  D 

aqu»  penuriam  patientes,  tam    ipsi   quam  eorum 

equi  siti  gravarentur. 

CAPUT  XVI. 

Quod  rex  Balduinus  sit  captus,  et  Eustachius  quidam 

pro  eo  constitutus. 

Eodem  tempore  contigit  Balduinum  regem  Hie- 

rosolymorum  capi.  Balacenim,  qui  antca  Grosceli- 

num  Galerannumque  ceperat,  hunc  etiam  non  in 

hoc  bene  providum,  sed  imparatum  comprehendit ; 

quo  nihil  paganis  jucundius,  nihil  Christianis  horri- 

bilius.  Podtquam  rumor  iste  usque  ad  nos  in  Uie- 

rusalem  diflUsus  est,  venerunt  omnes  in  concionem 


in  urbem  Ptolemaidam,  consilium  capturi  quid  fa- 
cto  opus  csset.  Et  elegerunt  et  constituerunt  terrae 
fore  custodcm  et  prfleceptoremEustachium  quemdam 
homincm  probum  ct  moribus  honestum,  qui  tunc 
Csesaream  possidebat  et  Sidoncm.  IIoc  siquidem 
patriarcha  Hierosolymitanus  una  cum  optimatibus 
terrae  illius  dictavit  ct  tencri  decrevit :  quotenus  de 
rege  capto  rei  exitum  certum  audirent.  Ita  Maio 
mcnse  mediante,  cum  jam  audivissemus  Babylonios 
Ascalonem  usque  pervenisse,  bipartito  exercitu,ter- 
restri  videlicet  itinere  atque  marino,  prsparata  li- 
burna  statim  agillima,  statuerunt  legationem  ad 
Vencticocum  classcm  miltendam,  exhortando  pre- 
cantes  ut  negotium  incoeptum  accelerato  navigio 
nobis  adjuturi  succurrcrcnt. 

CAPUT  XVII. 

Quod  iterum  ]oppit3S  a  Bahyloniis  sunt  obsessi,  et 

valde  afflicti. 

Babylonii  autem  navigio  ruo  Joppcm  irruentes,et 

de  navibus  pompaticc  cum  ingenti  sonitu  «rearum 

tubarum  exsilientes,  urbem  obsidione  circumdede- 

runt.  Et  machinamentis  suis  et  instrumentis,  quae 

in  navibus  majoribus  attulerant,  continuo  ereetis, 

urbem  undique  assilicrunt,  etpro  valitudinenescia 

lapidcs  torquendo  cohibebant.  Erant  enim  tormonta 

vchcmcntiora,  quibus  ultra  jactum   sagitta;   saxa 

torquebant.  Pedites  nempe  Arabes,  vel  /Ethiopes, 

quos  sccum  adduxerunt,  cum  militum  manu  assul- 

tum  grandem  civibus  dabant.  Alii  tela,  alii  lapides 

vel  sagittas  utrobique  jaciebant.  Intcrim  autem  ex- 

ternos  crcbris  ictibus  sa?pissime  trucidabant ;  pro 

se  enim  viriliter  pugnabant.  iEthiopes  quidem  anci- 

lia  tencntes  in  raanibus,  se  inde  tegebant  et  prote- 

gebant.  Mulieres  vcro  civibus  valde  laboranttbua 

gratuito  semper  pra^sto  fucrunt  adjumento.  AliiE  la- 

pides  subministrabant,  aliai  vcro  aquam  potui  prae- 

bebant.  Cumque  murum  Sarraceni  per  quinquedies 

jam  aliquantulam  laesissent,  etminas  desuper  dila- 

pidando  plurcs  diruissent,  audito  adventu  nostro- 

rum  qui  eis  approximabant,   significante  buccina 

certamen  dimiserunt,  et  machinamenta  suafrustra- 

tim  in  naves  rcportaverunt.  Quod  si  diutius  ibi  mo- 

rari  auderent,  procul  dubio  civitatem  comprehende- 

rent.Pauci  autem  erant,qui  tuebantuream.Jamjam- 

que  locatim  murum  circumfoderant,  nt  spe  velocius 

eum  penetrarent.  Classis  quippe  eorum  80  navium 

fuit. 

CAPUT  XVIII. 

De  bello  et  victoria  Christianorum  auxilio  sanctx 

crucis, 

Cum  igitur  damnum  imminere  gsns  nostra  per 
rumigeros  didicissct,  in  unum  corpus  undique  con- 
gregati,  ante  castellum  quoddam,  quod  Chachoin- 
colffi  regionis  nominant,  de  Tiberiade  videlicet  et 
Ptolemaida,  Ceesarea  quoquc  et  Hierosolyma,  cum 
cruce  Dominica  ad  illum  conventum  jam  delata, 
contra  hostes  dimicaturi  usqueRamathaurbem,que 
est  juxt^  Duspolim,  properaverunt.  Nos  aut6m,qui 
Ilierusalem  remansimusypro  fratribusnostris  in  tri* 


91i 


AD  60DEPIUDUM  APPEND.  II.  —  MONDM  DE  BELLO  SACRO. 


91» 


B 


bulotione  sic  positis  orare,  et  eleemosynas  egenis  A 
impertire,  por  universas  civitatis  sancta^  ecclesias 
processiones  pie  fecere,  tam  Datini  quam  OrtBci  at- 
que  Syri,  interim  nudipedes  non  cessaviraus.  Pro- 
ceresautemnostri  manesummo  deRamathaconsur- 
gentes,  cum  gentem  nostram  percohortesprocedere, 
utdecobat,  ordinassent,  benedictione  et  absolutione 
a  patriarcha  populo  data,  bellum  committitur  apud 
Azotum  urbem  quondam  quintam  Philisthinorum, 
nunc  autem  Ibenium  dictam.  Qufle  in  viculum  par- 
vulum  redacta  est.  Porro  pugna  ista  non  longa  hora 
protrahitur.  Nam  cum  pcrspicerent  nostros  probis- 
sime  armatos  eos  impetcre,  continuo  mililes  illi 
tanquam  aliquo  onere  fascinati  in  fugam  moti  sunt, 
et  fuga  pro  consilio  usi  sunt.  Pedites  vcro  detrun- 
eati  sunt.  Tentoria  eorum  cuncta  cum  rebus  multi- 
formibus  in  campo  remanserunt.  Tria  nempe  vexilla 
pretiosissima,  quae  Standarz  nominamus^  ab  eis  ex- 
cusserunt.  Utensilia  etiam  multiformia.  culcitras  et 
pulvinaria.  Garram  quoque  multam  cum  sarcinis 
secum  nostri  reduxerunt.  Camelos  videlicet  400, asi- 
nos  quingentos.  Sedecim  milia  ex  eis  praelialum 
venorunt,  quorum  sexmillia  interfecti  sunt.  Dc  no- 
stris  autem  pauci.  Gens  equidem  nostra  octa  millia 
ffislimati  sunt,  sed  audacesprobissimi,  ct  ad  pugnan- 
dum  valde  animati,  et  amore  Dei  freti,  et  confidcn- 
tia  ejus  penitus  corroborati. 

Sub  Gemiuis  Phoebo  jam  tunc  bis  sexled  orto, 
Gens  niit  iDfanda  Domini  virtute  subacta  ; 
Corpora  nunc  quorum  per  campos  Allopbylorum 
Fiunt  esjca  lupis,  fiunt  quoque  paetus  hieois. 

CAPUT  XIX. 
De  receptione  sanctx  crucis. 

Bcllo  autem  per  Dei  potentiam  sic  superato,  et  ad 
gloriam  ipsius  et  exaltationcm  Christianismi,  ut 
dictum  est,  facto,  cum  Dominica  crucc  rcmcavit  in 
Hierusalem  patriarcha.  Qua  cxtra  portam  Davidi- 
cam  cum  gloriosa  processione  suscepta,  et  usquc 
ad  basilicam  Dominicisepulcri  honorifice  deducta, 
Te  Deum  laudamus  cantantes,  Omnipotenti  dc  bene- 
ficiia  suis  universi  laudes  reddidimus. 

CAPUT  XX. 

De  adventu  Venetorum^  et  navali  prxlio  corum  con- 

tra  Sarracenos, 


Post  triduum  autem  prospero  successu  ita  potiti, 
secundirumoressubsecutisunt.DeVenetorumenim 
classe  in  Palscstina  per  plerosquc  portus  applicata 
cum  audivimus,  jucundati  sumus.  Hoc  equidem 
diu  fama  promiserat,  Cumque  dux  Veneticorum, 
qui  navigio  huic  principabatur,  PtoIemaidaQ  appli- 
cuisset,  intimatum  est  ei  statim,  prout  gestum  fue- 
rat  apud  Joppcm,  terra  scilicet  et  mari,  etquomo- 
do  Babylonii,  prout  valuerant,  negotio  suo  cxple- 
to  jani  illinc  abierant.  Quod  si  cclerato  cursu  vellet 
608  prosequi,  Deo  juvante,  procul  dubio  eos  asse- 
quiposset.  Qui^consilio  navitarum  statim  adhibito, 
bifaria  navigatione  adhibita,unam  navigii  sui.  par* 
tenii  in  qua  ipse  dux  erat,  versus  Joppem  emisit, 


D 


Alteram  vero  partem  in  altius  pelagus  prudentissi- 
me  misit,  ut  ignaris  Sarracenis  pcregrini  esscHic- 
rusalcm  adeuntes  a  parte  Cypri  putarentuc.  Et  cum 
Sarraceni  -18  naves  de  classe  Venetica  perspicerent 
ad  se  appropiare,  tanquam  do  emolumento  jam 
acquisito  cojpcrunt  exu/tare,  et  contra  Veneticas 
aptaverunl  sc  navigaro  et  ad  pugnam  eos  audactcr 
suscipcre.  Nostri  autem  tanquam  ad  certamen  bel- 
licum  verecundari  simulantes,  et  astute  aliam  na- 
vigii  partcm  potiorcm  et  poslrcmam,  in  qua  pras- 
dictus  dux  crat,  paulatim  exspectantes,  ncc  fugerc 
disposuerunt,nec  pugnare  cum  eis  pr«sumpserunt, 
quolcnus  jamdictum  navigium  postremum  tam  va- 
lis  quam  remis  exsurgere  Sarraceni  cernercnt.Igi- 
tur  Vcncticis  crevit  spiritus,  ct  indicibiliter  in  eos 
irrucrunt,  et  undiquc  ita  cos  accinxerunt  utlocum 
fugae  uspiam  repcrire  non  possent.  Tunc  mirum  in 
modum  Sarracenis  coercitis,  neque  naves  neque 
nauta;  aliquorsum  evadorc  potucrunt,  sed  naves 
eorum  Venetici  ingressi,  detruncaverunt  omnes. 
Fidc  caret  quod  ultra  humanum  auditum  in  navi- 
bus  b  scs  occidcntium  sanguine  fluido  tingorentur. 
1'aque  naves  multis  onustaj  opibus  capiuntur.  Cor- 
poribus  quidem  extra  naves  tunc  jactatis,  usque  ad 
quatuor  millia  passuum  salura  rubescere  circum- 
quaque  videretis.  Deinde  cum  ultra  Ascalonem  ex- 
ploraturi  aliquid  proficui  navigarent,  obvias  sibi 
repercrunt  lOnaves  alias  diversis  alimentis  confer- 
tas,  quibus  inerant  ligna  proceritate  magna,  et  di- 
rccta,  et  coraponondas  machinas  speotabilia.  Illas 
quoque  cum  muniraentis  plurirais,  etiamque  auro 
et  argento,numisraatibusque  multis  ;  pique  quoque 
et  ciminum,  et  diversas  species  odoramentoruna  di« 
ripiuni.  Naves  quoque  aliquantasad  terram  fugiti- 
vas  in  iittore  ipso  combusserunt  igni,8ed  etplures 
integtas  Ptolemaidam  adduxerunt.  Lxtificavit  ita- 
qi  e  Dominus  clicntes  suos,  et  donativis  plurimia 
multiplicitcr  locupletavit. 

CAPUT  XXI. 

Quod  populus  Ilierosolymitanus  adeo  non  sit  despe- 
ctus  quamvis  rex  ejus  esset  captivus, 

0  quam  bonum  et  gloriosum  hominibus  semper 

Deum  habere  in  adjutorium  suum  !  0  quam  bcata 

gens,  cujus  cst  Dominus  Deus  ejus !  Dicebant  ergo : 

«  Eamus,  et  gcntem  Christianam  omnino  confunda- 

mus,  et  meraoriam  eornm  de  terra  deleamus*  Re- 

gcmenini  raodononhabent,  membracapite  carent.t 

Vcrum  dicebant,  quiaDeumnos  haberc  non  crede- 

bant.  Balduinura  perdideraraus,  sed  regem  omnium 

Deura  assumpsiraus.  Ulum  in   necessitate  nostra 

invocavimus,  ct  per  illum  rairabiliier  triumphavi- 

raus.  Forsitan  non  erat  rex,   quem   forte    fortuitu 

perdidcraraus.  Sed  hic,  qui  nupervicit,  non  solum 

est  rex  in  Hierusalcm,  sed  et  in  omni  terra.  Vere 

fateri  nos  oportuit  quod  regem  in  praslio  habuimus, 

cum  in  negotiis  nostris  pr®  omnibus  illum  antici- 

paverimus.  Hic  cnim  praesto  est  semper,  et  prsesens 

omnibus  qui  invocantillum  in  veritate  (P«rt/.  cxf.iv. 

18).  Viderat  enim  nos  in   humilitate  nostra  valde 


S«  FULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  --  LIB.  IH.  M4 

afflictos,  et  respiciens  piehumilitatem  noo8tram,li-  A  centum  fere  Turcorum.Et  confestim  clauaide  ow- 


beravit  nos.  Hic  pro  nobis  pugnavit,hicad  nihilum 
inimicos  nostros  reduxit.  11  ic  semper  viiicere  con- 
suevit,  qui  nunquam  vincitur.  Superat,  nec  supe- 
ratur.  Non  fallit,  nec  fallitur.  Rex  equidera  e8t,re- 
cle  enim  egit.  Quomodo  ergo  rex  erit,  qui  semper 
vitiis  vincitur?  Nunquid  promeretur  dici  rcx  qui 
eemper  habeatur  exlex?  Quia  lcgem  Dei  nec  tenet, 
nec  tuetnr.  Et  qui  non  timct  Deum,  timobit  qui- 
dem  hominem  inimicum  suum.Adulterest,vel  per- 
jurus,  sive  sacrilegus;  hic  talis  nomen  regis  per- 
dit,  menJax  et  fraudulentus.  Quis  confidit  in  eo? 
^Equus  est  impiis.  Quomodo  exaudiet  illum  Deus? 
Si  ecclesiarum  dissipator,  si  pauperum  opprcssor, 
tunc  non  rcgit,  sed  confundit.  Adhaereamus    Regi 


cere  rex  et  alii  tunc  ejiciuntur.  Adhuc  erant  ali- 
quanti  compediti,  quando  jamperscalasmurifaali- 
gium  inscendebant.  Et  elevato  in  arcis  apice  Chpi- 
stianorum  vexillo,  rei  veritas  patefacta  est.  In  ea- 
dem  vero  arce  uxor  erat  Balac,  ca^teris  quas  habe' 
bat  sibi  charior.  Castro  autem  a  Turcis  mox  undi- 
que  cincto,  ingressus  et  egressus  internis  et  cxteiv 
nis  et  prohibitus.  Portaj  etiam  clauduntur  vectibas 
obditis. 

GAPUT  XXIV. 

Qualifer  etiam  comes  Edessenus  evasit  de  carcere. 

Hoc  autem  non  puto  silendum  quod  Balac  quod- 
dam  infortunium  per  visionem  estrevelatum.Vidit 


enim  (quod  ipse  postea  retulita  Goscelino  sibi  ocu- 
superno,  et  spem  nostram  ponamus  in  eo,  et  non  g  los  erni.  Quo  indilate  sacerdotibus  manifestato,in- 
confundemur  in  ajternum.  terpretationem  somnii  ab  eis  sclscitatur  :  «  Vere, 

CAPUT  XXIl.  aiunt,  hoc  tibi  continget;  auttalealiquid  huic«qui- 

De  inorte  Euslachii,   et  successionc  Willelmi,  pollens,  si  in  raanus  ejus  incideris.  »  Uoc  autem 

Tempore  isto  taliter  ajgro  deccssit  Eustachius,  in 


custodem  terraj  nostraj  electus,  xvii  Kal.  Julii.  Gui 
succedere  Guillolmum  de  Buris  statuerunt,  qui  Ti- 
beriadem  tunc  possidebat. 

GAPUT  XXIII. 

Qualiter  rex  Balduimis  de  vmculis  exiit. 

Mense  augusto  deinde  mediante,  superna   cle- 

mentia  providente,  rex  Balduinus  exivit  decarcere, 

et  dc  vinculis  Balac,   quibus  vinctus  tenebatur  in 

oppido  quodam  situ  fortissimo,etcelsitudinenimis 

.arduo,  et  difficili  comprehendendo.Gura  quo  simul 

inclusi  erantOoscelinus,  comes  Edcssenus,cumali- 


audito,  citissime  legationem  misit  ut  occideretur, 
ne  posset  ab  eo  occidi,  sicut  JBm  illi  prsesagiebant. 
Sed  antcquam  ad  eum  pervenissent  lictores,  Deo 
gratias,  jam  de  captione  tali  modo  evaserat.  Eex 
ergo  et  sui  omnes  sapienti  et  communiconsilio  usi 
ut  salvari  quolibet  modo  possent,cum  tempus  con- 
siderarent  ad  hoc  magis  aptum,  posuit  dominus 
Goscclinus  in  periculo  mortis  animam  suam,  Con- 
ditori  univcrsorum  se  comraendans  cum  tribus  fa- 
mulis  suis,  tam  pavidus  quamaudax,extracastrum 
per  medios  hostes,  radiante  luna,  se  eripuit.  Qui 
continuo  unum  ex  eis  regi  remisitreportantem  an- 


quantis  aliis  captis.  Hujus  rei  narratio   satis  cst  C  nulum  suum,  ut  taliter  significarct  se  ab  hostibus 


longa,  sed  dona  coelesti  praedita  et  rairaculis  benc 
ornata.  Nam  cura  in  castro  illo  nullo  freti  adju- 
mento  jam  diu  angerentur  occultati,  consilio  et  in- 
genio  multimodo  apud  se  traclare  cxperunt,  si 
aliquatenus  inde  possent  egredi.  Undc  per  fideles 
intemuntios  ubicumque  amicos  habebantauxilium 
petere  non  cessaverunt,  et  cura  Arraeniis  circa  eos 
convcrsantibus  ooiniraodc  raachinare  studuerunt, 
ut  si  quando  ab  extcrnis  araicis  suis  auxilium  adi- 
pisci  possent,  illi  adjutores  esso  veri  non  desiste- 
rent.  Et  cum  post  aliqua  dona  et  promissaplurima 
hoc  fidei  nexu  utrinquc  confirmaturaesset,deEdes- 
sena  urbs  sagacissime  quinquaginta  fcrme  clientcs 
Hluc  ob  id  raissi  sunt,  et  quasi  pauperrinii  mcrces 


obsessoribus  extorsisse ;  sic  enim  fieri  invicem  de-, 
creverant.  Postea  fugitando  et  latitando,plu8  nocte 
quam  die  pergens,  disruptis  calcois  fere  nudipes, 
usque  ad  fluvium  Euphratem  pervenit.  Et  quo- 
niam  navis  abfuit,  quod  pavor  optabat  facere 
non  distulit.  Quid  igitur?  Duo  utres,  quos  secum 
detulerat,  vento  iuflavit  :  super  eos  se  collocavit, 
ei  sic  in  fluraen  sc  irapegit.  Quem  colleg^ sui  igna- 
rumnandicoraraodcjuvantessustentarestuduerunt, 
et  ad  littus,  Domino  duccnte,  sanumdeduxerunt.Et 
cum  inde  itinero  insolito  valde  fatigatus  e8set,fa- 
melieusquc  ct  sitibundus  anxius  anhelaret,nec  erat 
ei  qui  manum  pie  porrigerot,sub  nucequadamHlic 
inventa  sopore  tactus,  meinbra  labore  fessa  itineri 


ferentes  atque  vendentes  usquc  ad  portas  interioris  J)  attribuit,  obumbrans  se  vepribus   et   fructetis,  ne 


castri,  occasione  quadam  oblata,se  paulatira  intro- 
miserunt.  Quod  cum  portariorura  raagistcr  juxta 
portam  cum  quodam  fideli  nostro  iraprovidusscac- 
cis  luderct,  clientes  nostri  astutiosirae  attontiusap- 
propiaverunt,  queriraoniam  injuriae  sibi  factaj  ad 
eum  facturi.  Et  deposita  orani  ignavia  et  pavore,et 
vaginis  extractis  cultellisillurasic  quantociusneca- 
verunt.  Et  arripientcs  lanccas  illic  invcnlas,  ferire 
et  occidcre  virilitcr  non  pigrucrunt.Glamor  ingens 
illico  attollitur,  et  intus  ct  foris  oranes  perturban- 
tur.  Sed  qui  ad  turaultumhuncfestiniaccurrerunt. 
ffstinantius  mox  perempti  sunt.  Fueruut  cquidem 


visus  agnoscerotur.  Inlerim  autem  praecepit  uni  ex 
famulis  suis,  ut  cxploraret  ct  implorar^et  aliquem 
indigenam,  qui  ei  panem  vel  daret,  vel  utcunque 
venderet.  Inedia  onimvexabaturvalde.Gliens  autem 
ille  rusticum  quemdara  Arraenium  in  campo  prope 
invontum.  et  consulte  allocutum,  adduxitad  domi- 
nura  suura,  caricas  et  raccraos  apud  se  habentem. 
Iloc  enim  fames  dcsiderabat.  Is  autem  cum  domi- 
nura  Goscclinura  appropians  agnosceret,prociditad 
pedcs  ejus,  dicens  :  «  Vale  GosceIinel»Qui  audiens 
quod  nolobat,  torritus  rcspondit  :  «  Non  sum  ille 
quem  dicis,  sed  Deus  illumadjuvetubicunquesit.» 


918 


AD  60DEFRIDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


916 


Rusticu8  ait  ;  «  Noli,  quaeso,  notitiamtuamcelare;  A 
quoniam  te  procul  dubio  bene  agnosco.  Sed  revela 
mihi  quid  et  quomodo  in  his  partibus  tibi  accidit, 
nec  expaveas  moneo.  »  Cui  rursum  comes:  «  Mi- 
serere,  inquit,  mei,  quicunque  es,  nec  miseriam 
meam   inimicis  meis  innotescas  obsocro  ;    sed  ad 
salvationis  locum  deduc  me,  ut  unum  promerccde 
numisma  merearis  accipcre.  Ego  enim  de  captione 
Balac,  Deo  propitiante,egrcssus,  aufugio  ;de  castro 
Bcilicet,  quod  Cartapcta  nuncupatur,  quodin  Meso- 
potamia  cis  Euphratcm  est.  Bene  enim  operaberis, 
si  mihi  in  hac  necessitate  subveneris,neampliusin 
manus  Balac  incidam,  etinfortunatuspeream.Quod 
si  usque  Turbezel  castrum  meum  te  mecumveoire 
placuerit,  omnibus  dicbus  vit«  tuaB  bene  tibi   erit. 
Dic  mihi  igitur  quae  et  quantainhislocis  possessio  |> 
tua,  ut  majora  si  vis  apud  me  tibi  diligenter  resti- 
tuam.  »  Et  ille  :  «  Non  quaero,  inquit,  a  te  quid- 
quam,  sed  quo  vis  salvumteperducam.Olim  enim, 
ut  reminiscor,  me  ante  fecisticomedercbenignepa- 
nem.  Quamobrem  prasstosum  tibireddere  talionem. 
Uxorem,   Domine,   habe»»,    unicamque   parvulam 
filiam,  simulque  unam  asellam,  duosctiamgerma- 
no3,duosque  boves.  Committo  autem  me  tibi,  quia 
vir  sapientissimus  es  et  prudens.Jamquecummeis 
omnibus   tecum   vado.    Porcellum   unum  insuper 
habeo.  Hunc  ego  coquam  et  huc  tibi  afferam.  Sine 
frater,  inquit,  unum  enim  porcum  non  csassuctus 
uni  prandio  mandere,  nec  expedit  ie  aliqua  suspi- 
cione  vicinos  tuos  commovere.  »  Tunc  ille  ivit,  et 
cum  suis  omnibus  sicut  decreverat  rediit.  Ascendit 
ergo  comes  rustici  asellam,  qui  quandam  solitus  C 
erat  equitare  mulam  peroptimam,  bajulans  ante  se 
infantem,  feminam  videlicet,   et   non  marem.  Et 
quam  non  licuit  gonerare,  ac  si   genitorem  licuit 
gestnre.  Non  ut  sibi  exprogcniehaberetcontiguam. 
sed  ut  spem  filiationis  nescicntibusmonstraretesse 
certam.  Sed  cum  capisset  infans  plorandoet  voci- 
ferando  comitem  assidue  molestare,necposseteam 
ullo  modo  pacare,  nec  aderat  altrix  qua;  lactaret, 
aut  qufle  fescenninis  mulccret,  meditatus  est  colle- 
gium  ob  id  ei  forte  nociturum  tiniidus  deserere,  et 
segregatim  tutius  incedere.  Scd  cum  hoc  advertit 
rustico  displicere,  noluit  eum  conturbare,  sed  per- 
severavit  in  coepto  labore.Et  cum  pervenisset  Tur- 
bezel,  talium  hospitum  Ifeta  fuit  valde  susceptio. 
Gaudet  quippe  uxor,  exsultat  familia.  Nec  ambigit  [) 
nostra  conscientia  quanta  gloriati  sint  omnes  laeti- 
tia,  et  quantae  lacryma;   prae  gaudio  funduntur  et 
affluunt  suspiria.  Fit  etiam  rustico  indiiate  de  hu- 
militate  digna  remuneratio.Pro  unoboumjugocon- 
tinuo  recepit  duo.  Sed  qnia  non  oportuitin  hisdiu 
morari,  comesindilate  ivit  Antiochiam,deindc  Hie- 
rusalem.  Et   rcdditis   illic   debitis  Deo  gratiarum 
actionibus,  obtulitgcminascompedessccumallatas, 
quas  devote  in  monte  obtulit  Calvariae,  ad   memo- 
riam  captionis,et  ad  gloriam  sua3  liberationis.Unffi 
quidem  fuerunt  ferrea;,  alicrai  vero  argentea;.  Post 
triduum  autem  exiit  de  Hierusalem,Dominicamse- 


quenscrucem,  quae  usqueTripolimjamdelataerat. 
Iturus  enim  eratcumeaHierosolymitanusexercitus 
usque  Cartapetam  castrum  Balac,ubi  rex  et  quam- 
plures  alii  non  in  carcere,  sed  in  castri  firmitate 
tenebantur.  Benedictus  autem  situniversalisDomi- 
nus,  qui  voluntatem  suam  et  potestatemitamodifi- 
cat  ut  potentem  de  excelso,  cum  vult,  pr®cipitet,et 
de  pulvere  pauperemsublimet?ManeitaqueBaldui- 
nus  rex  imperavit,  sero  autem  servus  servivit.  Go- 
scelinus  quoque  nihilominus.  Liquet  utique  in  hoc 
Bajculo  nihil  csse  certum,  nihil  stabile,  nec  etiam 
din  gratum  :  ideo  terrenis  inhiare  non  estbonuri, 
sed  cor  habere  ad  Denm  semper  intentum,neccon- 
fidamus  in  caducis,  nec  alienemur  in  aeternis. 
Jam  nunc  terdecimum  complens,  prout  sestimo  lus- 

[tram 
Regem  non  vidi,  velut  hunc  in  carcere  plecti, 
Significet  si  quid  ignoro  quidem,  Deus  hoc  scit 

CAPUT  XXV. 

De  expcditione  Hierosolfimitanortm,  et  quod  rex  Bal- 
dainus  denuo  sit  captus, 

Euntibus  ergo  Hierosolymitanis  quorsum  ire  fue- 

rat  statutum,  glomerantur  eis   apud   Antiochiam 

Tripolitani  atque  Antiochemi.   Sed    cum  Turbezel 

pervenissent,  intimatur  eis  regem  denuo  esse  ca- 

ptuui,  et  oppidum  in  quo  clausus  crat  Carram  no- 

minatum.  Hoc  autcm  audito,  mutatur  consilium,et 

jubetur  illico  edici  reditus.Et  cupientes  sibi  aliquid 

prodesse,  cornicine  significante,  diverterunt  ad  ur- 

bem  Caliptum  ;  et  vastaverunt  etdissipaveruntom- 

nia  quae  intrinsecus  repererunt,cum  primitus  intra 

moenia  ferociter  contra  eos  omnesqui  exierantim- 

pulissent.Sed  cum  par  quatuor   dies  ibi  morantes 

nil  amplius  fecissent,  ad  sua  remeare  statuerunt, 

jam  alimoniorum  penuria  vexati.  Goscelinus  vero 

comes  in  territorio  Antiocheno  tunc  remansit.  Et 

cum  usquo    Ptolemaidam  regressi   fuissent,  ante- 

quam  affines  Sarraceni  hoc  advertissent,Jordanem 

subito  itinere  Iransierunt.  Et  cum  per  regionem 

illam,  quae  monti  Galaad  et  Arabiae  contigua  est, 

percucurrissent,  ct  de  Saraacenorum  utroque  sexu 

bostiisque  plurimis  gregesdiripuissent,cum  ingenti 

carra  camelorum  atpue  ovium,  infantum  quoqueac 

puberum,Tiberiadem  eis  proximam  redierunt,  et 

dispertito  pro  more  invicem  elemento,  Hierusalem 

undique  convenorunt,  et  crucem  Dominiallatamin 

loco  suo  reposuerunt.Nunc  autem  reverti  decet  ad 

id  quod  aliquantulum  praetermiseram. 

CAPUT  XXVI. 

Quomodo  Balac  regem  ohsedit.et  eum  denuo  in  cu- 

stodiam  misit, 

Cum  audisset  Balac  quod  apud  Cartapetam  con- 

tigerat,  et  quemadmodum  comes  Goscelinus  de  ca- 

ptione  evaserat,  quantocius  potuit   illuc   ire  non 

distulit.  Et  regem  blande  tunc  allocutus,  flagitavit 

ut  redderet  eicastellum  suum.talipactione,ut,dati8 

obsidibus  electis,  eum  quietum  abire  permitteret, 

et  usque  Edessam  vel  Antiochiam  fideliter  duci  fa- 

ceret.Alioquin  vel  uni  eorum,  vel  ambolus  in  de- 


9n 


PULCHERII  CABNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  m. 


018 


terius  fortuna  prodiret.  Sed  cum  rex  hocconcedere  A 
nollet,  diro  efferatus  animo,  Balac  minatus  est  et 
regem  et  oastrum  violcnter  comprehendere,  et  de 
inimicis  suis  vindictam  procul  dubio  facere.  Qui 
jussit  illico  rupom,8uper  quam  sitiim  erat  castrum, 
subfodi,  et  percumulura  sudibus  dispositis  opcra 
suspendi,  illataque  silva  ignem  immitti^  Succensis 
autem  fulcimentis,cavea  repentesubsedit,ctturris 
quaedam  huic  incendio  proxima  cum  magno  sonitu 
decidit.  Primo  quidem  cuui  pulvcre  fumus  excitatus 
est,  cum  ignem  ruina  concluderet.  Scd  postea  ma- 
teria,qua;  premebatur,flamma  jam  clariorapparcre 
coepit,  ct  repentini  facti  regem  occupat  stupor,  qui 
hanc  molitionemiTgre  ferebat,et  ita  spcs  eum  cassa 
refrixit,  quem  tantus  casus  terruit.  Itaque  tota  vir- 
tute  sua  cum  sensu  perdita,  rex  et  sui  clemcnticB  |^ 
Balac  supplices  addicti  sunt,  nihil  nisi  supplicium 
secundum  merita  exspectantcs.Regi  tamen  indulta 
vita  pepercit,  et  cuidam  nepoti  suo,  simul  etiam  et 
Gualeranno.  Armenios  autem,  qui  adjumento  regi 
contra  Balac  exstiterant,  alios  quidem  suspendit, 
alios  vero  excoriavit,quosdam  nempe  per  medium 
ense  cecidit.  Regem  autem  cum  tribus  de  suis  e 
castro  ejecit,  et  ad  Carrum  civitatem  adduci  fecit. 
Et  quia  procul  a  nobis  facta  haic  abcrant,vixcerti- 
tudinem  rei  addiscere  poteramus.  Verumtamen, 
quam  verius  potui,  a  relatoribus  mihi  intimatum 
chartffi  commendavi. 
Sic  pluviis  artns  sitibundus  desinit  annus. 
Unde  Hierosolymi  crobro  suut  murmurc  questi. 
Gesta  quater  dtnos  currunt  huc  usque  per  annos 
Post  iter  ineoeptum  pere«i^iui8  undique  notum.  p 

CAPUT  XXVII. 
De  Tyri  obsidione  pra*parata, 

Anno  a  Domino  Jesu  nato  1124,cum  Natale  Sal- 

vatoris  tam  in  Belhlehem  quam  in  Hiorusalem,  ut 

decuit,  celebrassemuSjCui  colebritati  dux  Venetico- 

rumcum  suis  devoteintorfuit,  confirmatum  estcom- 

munietgratuita  voluntate  sub  jurcjnrando,obsidio- 

nem  circa  Tyrum  vel  Ascaloneni  psst  Epiphaniam 

agere.  Sed  quia  nos  pccuniaj  inopia  universos  tunc 

arcebat,colligitur  multa  viritim  militiaeetclientela; 

conductiva;  impertienda.  Non  enim  potcranttantum 

negotium    sine    donativis    expedirc.   Quamobrem 

oportuit  nos  etiam  pretiosiora  Ecclcsiae  Hicrosoly- 

mitaniB  ornamenta  colligcndo  numismate  crcdito- 

ribus  oppignerari.  Igitur  sicut  intcrminatum  est, 

et  ubi  nominatum  est,  undiquo  csnvenerunt  om-  ^ 

nes. 

Cum  ler  fusor  aqute  valido  reparatur  ab  igne, 
Plebs  de  Hierusalem  communiler  exit  in  hostem. 
Hoc  fit  et  in  prima  feriaj  luna  quoque  prima. 

CAPUT  XXVIII. 
Quomodo  Tyrus  a  patriareha  et  a  Veneticis  obsessa  sit, 
Itaquc  Achonprofecti  disposuerunt  una  cum  Ve- 
neticis  Tyrum  adire  et  obsiderc.  Patriarcha  igitur 
cum  suis  subditis,dux  vero  cum  nautis  et  navibus 
suis  urbem  Tyrum  obsidcre  xv  Kalend.  Martii  ac- 
cinxerunt,  introeunte  tunc  Pisces  sole  gemcllos. 
Hoc  autem  audito,  AscalonitaB,  qui  sollta  proter- 


via  nunquam  mansuefieri  potuerunt,  nobis  facere 
damnumproposse  nondistulerunt.  Quadamquippe 
dic,  tripartito  exercitu  suo,  majorem  cohortium 
suarum  partem  Hierusalem  adduxerunt,  qui  exem- 
plo  octo  homines  extraurbem,qui  vineas  putabant, 
truciter  peremcrunt.  Quorum  adventu  comperio, 
super  arcem  Davidis  tuba  mox  intonuit,  hoc  nobis. 
significans.  Et  procedentes  adversus  eos  Franci 
nostri  atquc  Syri,audacter  obstiterunt.  Et  cumtri- 
busdiei  horis  alterutro  conspectuad  taedium  se  fati- 
gassent,  efTectis  quamplurinis  sauciatis,  mcesti 
abierunt,  nostri  siquidem  paulatim  eos  insecuti 
sunt.  Et  quia  militibus  carebant,  insidias  eorum 
veriti,  non  pr<Tsumpserunt  eos  diu  sequi.  Ad  extre- 
mum  tamen  dc  capitibus  eorum  amputatis  septem- 
ct  deccm  retentasunt,  totidemque  equi.  Tres  equites 
vivi,  alii  vero  ex  eis  sunt  occisi.  Quod  si  milites 
habcremus,pauci  ex  eis  evasissent.Equitatusenim 
noster  in  exercitu  erat.  Tunc  Deus  laudatur,  cui 
semper  laus  debetur. 

CAPUT  XXIX. 
De  Tyro,  et  ejus  nobilitate. 
Interea  loci  coangustantur  Tyrii  in    urbe  sua 
proxime  inclusi,  nec  pacem  quaerentep,  nec  capi 
cedentcs.  Divitiis  cnim  opulenti,  et  maris  prffisidio 
circumfulti,  consueverunt  semper  esse  ingrati.  HflBO 
cst  quidem  cunctis  urbibus,qua;  in  terra  suntpro- 
missionis,  ditior  et  nobilior,praeter  Azor,quam  an- 
tiquitus  Jabin  rex  Chananaeorum  possedit,  quam 
Josuo  posteacum  plurimis  dextruxit.Qufiequidem, 
ut  logimu8,nongentis  turribus  munita  gloriabatur 
{Jtidy  iN,  2,3).  Josephus  autem  tria  millia  curruum 
falcatorum  fuisse  narrat.  Armatorum  vero  trecenta 
millia,etdecem  millia  equitumhabebat;  eigusmili- 
tia;  Sisara  dux  exstitit.  Hae  urbes  Tyrus  et  Azor  in 
terra  Phoanicum  fuerunt  institutae.  Haec  institori- 
bus  et  negotiationibus  munitissima  ;  illa  vero  inG- 
nita  gente  populosa.  Ha3C  in  marino  littore  sita;  illa 
vero  in  campestribus  est  collocata.  Quando  Gedeon 
vindicabat  lirael,  tunc  tcmporis  Tyrus  condita  fuit 
paulo  ante  Herculem  a  Phcenicibus.  Urbs  enim  in 
terra   Phoenicum   cst.  Hsec  est,    ad  quam    Isaias 
loquitur,  minans   eam  propter  superbiam  suam 
(Isa.  xxiii),  in    qua    optima    purpura    tingitur  ; 
unde  et  de  Tyria  dicitur  nobilis  purpura.  Tyrus 
interprctatur  angustia,  quae  Scor  Hebraice  dicitur. 
Rexautem  Assyriorum  Salmanasar  pugnans  contra 
Syriam  et  Phcenicem  cxpugnavit  eam,  cum  in  ea 
regnaret  Eliseus.  Nolebant  enim  regi  Assyriorum 
Tyrii  esse  subjecti.Hocequidemperquinquennium 
actum  est.  De  hoc  Menander  scribit,  Josephus  quo- 
que  latius.  Tunc  temporis  pelagus  transfretantes 
Tyrii,duceDidone,Beli  filia.  Carthaginem  in  Africa 
condiderunt.  Cujus  situs  triginta  millia  paasuum 
muro  ample.xantur,  et  pene  tota  mari  cincta  ab 
Orosio  historico  fuisse  describitur  absque  faucibus, 
quae  tribus  millibus  passuum  aperiebantur.  Is  locus 
muruT)  30  pcdes  latum  habuit,  saxo  quadrato  ad 
altitudinem  cubitorum  40.  Arx,  cui  Bisse  [m  edit. 


019 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  H.  —  HOIfim.  DE  BBLLO  SfiSCRO. 


m 


Birse]  nomen  fuit,  pauco  amplius  quam  duo  millia  A  disposita  Hierosolyma,  ad  relinuas  civitates  exet^l- 


passuum  ienebat ;  quae  septingentesimo  anno  post 
conditionem  ejus  omni  lapide  diminuto  confunditur. 
Quae  ante  urbem  Romam  duos  ctseptuaginta  annos  ab 
Helyssa  condita  invenitur.  Hanc  Pnblius  Scipiosu- 
perioris  anni  consulsupremasortcmolituscst;qu8e 
continuis  decem  ct  septom  diebus  miserabiliter  arsit. 

CAPUT  XXX. 

De  Tyri  captivitate  antiqm,  et  a  quibtis  antiquibus 

fuit  expugnata. 

Tyrus  autem  superius  memorata  70  annis,  juxta 

Isaiam,  depopulata  elanguit.  A  qua  recedentibus 

Cetheis,  reduxit  eos  Eliseus  rex.  Gontra  quos  Sal- 

manasar  rex  Assyriorumdcnuoinsurgit.Recessita 

Tyro  tunc  civitas  Sidon,  ct  Arce,et  antiqua  Tyrus, 


tum  suum  convertit.  Post  annorum  pluriumspatia, 
peccatis  Judseorum  exigcntibus,  Antiochus  Epipha- 
nes  lcgem  eorum  impugnans,  Machabeos  valde 
coarctavit.  Post  hunc  venit  Pompeius,  qui  Hierusa- 
lem  infeliciter  dissipavit.  Ad  ultimum  vero  Vespa- 
sianus  cum  Tito  filio  suo  venit,  qui  penitus  oam 
destruxit.  Itaque  per  varios  rerum  eventus  usqueaid 
tempora  nostra,  et  civitas  sancta,  et  patria  ei  suh- 
dita  prflBcipitanter  exstitit  vexata.  Plerumque  Pa- 
Isestina,  interdum  Phcenicea,  quse  a  Phoenice  Gadmi 
fratre  nomen  accepit,  est  vastata.  Tum  Samaria, 
tum  Galilffia,  quse  tamen  bipartita  deteminatioae 
distinguitur.  Nam  altera  superior,  altera  qufdem 
inferior  Appcllatur  ;  quas  ambifariam  Pfatenioe  et 


et  multae  aliae  simul  urbes ;  quae  semetipsas  regi  -^  Syria  cingunt.  Illanempe,qu8eesttran&  Jordatfem, 


Assyriorumtradiderunt.QuapropterTyriis  non  sub 
jectis,  iterum  adversus  eos  egressus  est,  Phoenici- 
bus  ei  naves  70  exhibentibus,  ct  remiges  800.  Con- 
tra  quos  Tyrii  navigantes  in  12  navibus,  dispersis 
hostiumnavibup,ceperunteaptivosvirosquingentos. 
Unde  honor  Tyriorum  propter  hoc  crevit  quam- 
maxime.  Reverlens  autem  Assyriorum  rejc,  disposuit 
custodias  supor  flumen,  etaqu«ductu  eircuivit,ut 
Tyrios  haurire  pocula  prohibercnt.  Et  cum  hoc 
quinque  annis  factum  csset,  tolcraverunt,  de  efTossis 
puteis  bibcntes  aquam.Haec  itaquein  archivisTyri 
de  Salmanasar  rege  Assyriorum  conscripta  sunt. 
Hic  ost,  qui  Samariam  ohscdit,  ct  cepit  eam  anno 
rogis  Ezecliiae  sexto,et  transtulit  Israel  in  Assyrios. 
Ante  quem  vcnerat  etiam  Phul  rex  Assyriorum,  et 


a  Macheronta  in  Pellam  capit  longitudinem,  et  a 
Philadelphia  usque  Jordanem  habet  latitudinem. 
Pella  quippe  septentrionalis  ejus  est  tractns,  Jor- 
danis  vero  occiduus :  meridianus  autem  Moabittde 
tcrminatur  regione ;  ab  oriente  Arabia  6t  'Phiiadel- 
phia,  itemque  Gerasidis  clauditur.  Saimarieneis  m- 
tem  regio  inter  Judaeeam  et  Galilaeam  sita  est.  At 
Judaeae  latitudo  &  Jordane  usque  Joppem  explicatur; 
media  vero  civitas  ejus  cst  Hiernsalem,quasi  Qtnbi- 
licus  ejus  terrae  sit.  Porro  inferior  Galilaea,  quae  ex 
Tiberiadc  usque  Zabulon,  et  usqae  Ptolemaidam 
tcnditur,et  Carmelum  montem  Tyriorum,continet 
intra  se  Nazareth,  et  Sephorum  civltatem  validissi- 
mam,  Thabor  etiam,  et  Cana,  cum  pliiribus  ^liis. 
Haec  siquidem  Libano  accingitur,etfontibus  Jorda- 


post  eum  TegladphalassarrexAssur,quiccpitCedes  vl  nis,  ubi  nunc  est  Paneas,  sive  Dan  alio  nomine,8ive 


et  Azor  in  Nephtalim,  et  prope  Paneas.ct  Jaloe,  et 
Galaad,  et  universam  GalilaBam,et  transtulit  eos  in 
Assyrios.Venit  quoque  Sargon  rex  As8yriorum,qui 
mi8itTarthampugnarecontraAzotum,ct  copiteam. 
Itaque  propter  poccata  populi  vastata  est  terra  pro- 
missionis,  et  in  captivitalcm  ducta,  prius  Assyriis, 
deinde  Chaldaeis.  Nabuchodonosor  enim  tam  Chal- 
daeus  quam  Babylonius  rex  obsedit  et  cepit  Hie- 
rusalem.  Unde  Sedecias  rex  fugiens  captus  est 
juxta  Jericho,  et  ductus  ad  regem  Babylonis  in 
regionem,  quae  Reblata  dicitur,  in  terra  Emath. 
Hieronymus  dicit  Emath  magnam  esse  Antio- 
chiam,  minorem  vero  Epiphaniam.  Ibi  fecit  Na- 
buchodonosor  oculos  iSedeciae  erui,  ct  filios  ©jus 


Caesarea  Philippi,  circa  quam  Turoonitidis  [m  edit. 
Traconitidis]  cst  regio,  ct  Nabatea.  A  meridie  est  Sa- 
maria,  et  Scitopolis,  hoc  est  Bethsan.Judaeaeautem 
Bersabee  civitas  dat  limitem,  intra  quam  sunt 
Tamna  et  Lidda,  Joppe  ct  Jamnia,  Thecue  et 
Hebron,  Astaol  et  Saraa,  et  muitae  aliae.  Nuno  ad 
callem  redeo,  qui  diversas  semitas  diu  discurri. 

CAPUT  XXXI. 
Ue  bello  et  victoria  Antiochen^rum  et  de  morte  Balac. 
Cum  igitur  circa  Tyrum  in  obsidione  ad  maehi- 
nas  praeparandas  laborarcmue,  nihilominus  Balac 
contra  nos  cornu  suum  cum  complicibussuisextol- 
lere  non  cessabant.  Qui  ex  urbe  Calipto  egressus, 
quac  vulgo  Halapia  nuncupatur,  mense  Maio  intrante» 


coram  sejugulari.TuncvenitNabuzardamprinceps  j)  cum  quinquc  millibus  equitum  septemque  miliibus 


militiae  ejuB,et  incendit  domum  Domini  et  domum 
regis,  et  totum  murum  destruxit  per  cicuitum. 
Post,  temporum  autem  intervalla  vcnit  Alexander, 
qui  Tyrumobsedit,etcaepit,  subjugataSidone,  prius 
autem  Damasco.  Gaza  quoque  ab  eo  capta  per  duum 
mensium  spatia;quicircaTyrum  septem  mensibus 
fuerat,  ad  civitatcmllierosolymamfestinavit.  Hono- 
rifice  susceptus,  principem  sacerdotum  nomine  Jad- 
dim  plurimis  honoribus  prosequitur,habentemthy- 
darim  supercaputejus^etstolamaureamhiacincthi- 
nam,  et  super  lamiuam  auream,in  qua  nomcn  Dei 
scriptum  erat,  solus  adiens  diligenter  adoravit.  Et 


peditumperrexitHierapolim,quamurbemMombech 
vulgus  vocitat.  Et  cum  possessor  ejus  eam  illi  red- 
dere  noUet,  extra  urbem  eum  ad  se  tunc  evocatom 
nefariam  decollavii.Qua  urbe  BaUo  protinusbbse^ 
sa,  non  latuit  Gosoelinum  Antiochiae  tunc  moran- 
tem  et  habita  inde  legatione,  acceleravit  illuc  ire 
cum  Antiochenis.Licet  enim  paucissima gensesset 
Christicolarum,  non  pavitavit  Goscelinus  aggredi 
multitudinem  perfidonim.Nec  mora  diu  protracta, 
commissa  est  ferociter  pugna.  Deo  autem  snf- 
fragante,  postquam  Turci  ter  «unt  confusi,  ter 
ad  pugnam  audaciter  regrdgati,  Balac  in  ea  pres-- 


9ii 


PDLCHERn  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB,  IH. 


m 


snMi  Miaeiatos  ad   mortem.   pro    posse  divertit  A. 

moribundus  in  partcm.  Quod  cum   extcmplo  sui 

comperis8ent,qui  potuerunt  fugere  non  torpuerunt. 

Potuerunt  quidcm  plerique  fugere,sed  nequaquam 

eff^gere.  Referuntur  cnim  tria  millia  cx  eis  fuisse 

interemptorum,quiequit6serant.Depeditibusautem 

ignoratur  numerus.  De  nostris  vero  30   milites  ibi 

pcrempti  occubuerunt  ;de  pedestri  autem  clientela 

60  fere. Volens  autem  certitudinem  rei  scire  Gosce- 

linus»  an  Balac  esset  mortuus,an  aliquatenus  esset 

vivus,  cum  Bollicite  perscrutarentur  qui  hoc  inter 

neeatos  exquirebant^  armorum  indiciiscognitorum 

acognitis  cognitus  est.Gujus  caput  qui  amputavit, 

Go8'3elinogratulabundu8  detulit  ;a  quo  numismata, 

sicut  se  illi  daturum  spoponderat,lucratus  accepit. 

Qaput  siquidem  continuo  Antiochiam  ad  declama-  -n 

tioftem  rei  gest»  Gosoelinus  deferri  fecit.Quod  ipse, 

qoi  in  starcia  sua  detulit   usque   Tyrum,  itemque 

Hieru8alem,nobis  universiset  enarravit  et  declara- 

vit,  qui  etiam  in  praslio  memoratocum  praeliantibus 

prssens  fuit.  Armiger  qooque  Goscelini  erat  ipse. 

Eit  quia  nunlium  attulit  desideranlissimumin  exer- 

citu  nostro  anteTyrum  assistentem,  acceptis  armis 

ab  armigero  in  militem  provectusest.Comes  nempe 

Tripolftanus  ad  hunc  gradum   eum   sublimavit. 

Et   landavimus    et   benediximus    omnes    Domi- 

num,  quia  suffocatus  est  ille   draco    sfievissimus, 

qui  Ghristianismum  diu  tribulaverat  et  pessumdc- 

derat. 

Sol  decies  noyies  luetrarat  lumioe  Taurum ; 
Quando  Balac  cecidit,  vel  eum  fortuna  fetellit. 

Ecce  sic  interpretatio  somnii  superius  memoratide-  C 

clarala  est,quod  quasi  vaticinans  ipse  Balac  de  se- 

ipso  dixerat  tempore  illo,  quo   Goscelinus  de  ca- 

ptione  mirabiliter  evasit.   Videbat   enim   in  visu 

a     Goscelino     sibi    oculos    erui.     Vere    penitus 

eniit,  qooniam  oaput  et  membra  illi  penitus  abs- 

ttilit. 

Ncc  Tidet,  aut  andit,  nec  fatur,  nec  scdet,  ant  it  : 
Nec  coelo,  nec  humo^  nec  aqua  locus  ejus  habetnr. 

GAPUT  XXXIl. 
De  his  qum  in  obsidione  Tyri  gerehantur, 
Quadamverodie,duminobsidionememoratascou- 
ri  qol^dcerent  qui  circumsedebant,  opportunitate 
confliderata,  egressisuntde  civitateTyriitam  Turci 
qUam  Sarraceni,  patefactis  porti8,et  ad  machinam 
nostram  inter  coeteras  fortiorem  occurrentes,  nu-  j) 
datis  frameis  unanimiter  accurrerunt,et  antequam 
anna  noetri  caperdnt,quos  in  machinacustodesin- 
venerunt  foras  saueiando  pepulerunt.  Et  incende- 
runt  eam  igni,  qua  solebant  turres  anteajactisla* 
pidibus  conquassari  et  vehementissimo  perforari. 
In  qua  impugnatione  30  homines  perdidimus.  Illi 
autem  duplex  repererunt  damnum.  Gives  quippe 
per  *muri  miiiad  nostros  tam  sagittis  quam  lapidibus 
sive  «piculis  crebro  valde  iffidobantet  vulncrabant. 
InteHm  alitem  Venetici  nostri  secunda  usi  fortuna 
salie,  cara^m  suom  ingressi,  qui  non  erant  nisi 
(j^iBqoe  tantum,  domunculam  unam,  quam  juxta 


murum  urbis  repererunt,  diripuerunt»  duobua  ibi 
capitibus  amputa^is.Qui  tuncsine  cunctatione  cuin 
lucello  suo  gratulabundi  foras  remcaverunt.  Actum 
est  hoc  XI  Kal.  Julii.  Sed  minus  valuit,  eum  paulo 
ante  Tyrii  liburnam  unam  noctu  clepserint,  et  in- 
tra  urbem  per  portum  traxerint.In  hujusmodi  enim 
certaminibus  talia  fieri  sajpe  contingit. 
Hic  cadit,  hic  surgit ;  hic  plorat,  gaudet  et  ille. ' 

CAPUT  XXXIII. 
De  pessima  inquietadine  Ascaionitarum. 

Scientes  autem  Ascalonitce  gcntis  nostrss  pauci- 
tatem,  ubi  magis  sstimaverunt  nos  debilitare,  vel 
damnum  infcrre,  non  pigruerunt  molestare.  Nam 
prope  Hierusalem  viculum  quemdam  Birrum  norai- 
natum  vastaverunt  et  concremaverunt,et  asportatii 
omnibus  reculis  illic  inventis,  cum  aliquantismor- 
tuis  et  pluribus  vulneratis  abierunt.  Mulierculffi 
enim  et  infantos  in  turri  quadam  tempore  nostro  il- 
lic  (Bdiflcata  se  intromiseruut,  et  sic  salvati  sunt. 
Itaque  per  terram  excurrentcs,  diripiebant,  neca- 
bant,  captivabant ;  quodcunque  malum  poterant 
faciebant,  nec  erat  qui  eis  rcsisteret.  Intenti  enim 
eramus  omnes  ad  obsidionem,  misericordiam  ex- 
spectantcs  supernam,  quatenus  laborem  nostrum 
Deo  factoreet  adjutore  valeremus  consummare.Erat 
enim  impatibile  et  nocte  lucubrare,  et  die  labo- 
rare. 

CAPUT  XXXIV. 
De  redditione  urhis  Tyrise. 

Videns  autem  rex  Damasci  Turcos  suos  et  Sar- 
racenos,qui  erant  in  urbe  circumclosi,  nullo  modo 
posse  de  manibus  nostris  evadere,  maluit  cum  ali- 
quo  dedecore  vivos  eos  rcdimere  quam  mortuos 
plorare.  Quaesivit  ergo  per  interlocutores  sagaci 
consilio,  quatenus  homincs  suos  cum  rebus  eorum 
omnibus  foras  exciperct,  et  urbem  vacuatam  nobis 
relinqueret.  In  quo  cum  utrinque  diu  loctaremur, 
obsidibus  ambifariam  datis,  illi  de  urbe  sunt 
egressi,  et  Ghristiani  paciflce  introgressi.  Qoicon- 
que  autem  cx  Sarracenis  in  urbe  remanere  volue- 
runt,  sub  conditionis  ratiocinio  in  pace  reman- 
serunt. 

Sub  Cancro  Pbcebus  fuerat  sex  decies  ortus, 
Quando  Tyrud  capltur,  et  redditur,  ac  superatur, 
Nam  Nonas  Julii  couligit  hoc  fieri. 

Non  est  cessandnm,non  estetiam  tardandum  qua^ 

rere  Dominum  nostrum  adjutorem  in  tribulationi- 

bus,  pium,  benignum,  et  precibus  pulearceum,  ut 

nobis  pulsantibuspiumprsbeat  auditum.Hocequi- 

dcm  in  Hierusalem   feceramus,  persiepe  eoelesias 

visitando,  lacrymas  fundendo,eleemosynas  imper- 

tiendo,  corpora  jejuniis   afflciendo.  Quod  Dcus,  ut 

credo,  de  supernis  aspectans,  non  reliquit  post  se 

benedictionem,  sed    exaudivit   deprecationem  no- 

stram.  Quod  cum  aliquem  addisoere  rumusculum 

auribus  apcrtis  exBpeclabamus,  ecce  lcgati  tres  fe- 

stinantissime  venerunt  nobis  nontiantes  et  litteras 

a  patriarcha  nostro  deferentes,  et  urbem  captain 

esse  innotesceflteB.  Qooattdito,elamor  JtNHindiesi* 


023 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


934 


mus  attollitur,  Te  Deum  laudamus  illico  vocibus 
altisonis  decantatur.  Signa  pul8anj,ur,  processio  ad 
Deum  deducitur,  vexilla  in  muris  et  turribus  e]e- 
vantur,  per  omncs  vicos  ornamenta  multicoloria 
extenduntur,gratiarum  actiones  depromuntur,nun- 
tii  pro  meritisdigneremunerantur,  pusilliet  magni 
pariter  congratulantur,  puellse  in  cantilenis,in  cho- 
reis  ^electantur.Recte  matcr  Hierusalem  gaudet  de 
Tyro  filia,  cujus  a  dextera  scdit  amodo  coronata. 
Luget  et  Babylon,  consolatione  ejus  perdita,  cujus 
adminiculo  dudum  exstiterat8ufrulta,cujusclassem 
quotannis  noliis  b  jstilcm  excipiebat.  Hasc  vero  ctsi 
minoratur  pompa,augmentatur  divina  gratia.  Nam 
qu£  apud  Ethnicos  civitas  habuerat  in  magisterio 
primiflaminem,  vel  arohiflaminem,  secundum  Pa- 
trum  institutionem  habebit  primatem  vel  patriar- 
cham  in  lege  Ghristiana.  Ubi  enim  archiflamines 
erant,  archiepiscopi  in  lcge  Ghristianorum  sunt  in- 
8tituti,qui  singulis  provinciis  prassint.  Ubi  metro- 
polis  erat,  qu»  interpretatur  mater  civilas,  metro- 
politani  erant,qui  de  tribus  aut  quatuor  civitatibus 
intra  aliquam  provinciam  matri  et  majori  aliarum 
civitati  praesidebant.  Ubi  autem  minores  civitates 
habuerunt  solummodo  flamines  vel  comites,  epi- 
scopi  sunt  constituti.  Porro  tribuni  plebis  non  ab- 
surde  intelligunturpresbyteri,sive  reliqui  inferioris 
ordinis  clerici.  Sic  omnis  mundana  potestas  his 
gradibus  dignitatum  a  se  invicem  distat,  id  est  ut 
primus  sit  Augustus,  vel  imperator.  Deinde  Gaesa- 
res,  deinde  reges,  duces,  comites.  Sic  dicil  Gle- 
mens  papa,  Anacletus,  Anicius,  et  plurcs  alii.  Dc- 
mus  ergo  laudes  Deo  altissimo,quia  non  hominum 
virtute,8ed  sua  beneplacita  voluntate,  sine  sangui- 
nis  effusione  nobis  Tyrum  reddidit,  urbem  incly- 
tam,  urbem  fortissimam  et  ad  capiendum  difflcil- 
limam,  nisi  Deus  manum  apponeret  dexteram.  In 
hoc  quidem  Antiocheni  deliquerunt,qui  nuUum  au- 
xilium  nobis  praebuerunt,  nec  labori  buic  adesse 
voluerunt.Benedicatur  autem  Pontius  Tripolitanus, 
quoniam  adjutor  nobis  fldelissimus.  Paciflcet  Deus 
Antiochenam  Ecclesiam  cum  Hierosolymitana  Ec- 
clesia,  qu»  duse  dissident  de  Tyria  tertia.  lila  dicit 
hanc  sibl  fuisse  subditam  sub  Grscorum  tempore. 
Hffic  dicit  se  esse  communitam  privilegiis  a  Ho- 
mano  pontiflce.  Nam  in  concilio  Arvernensi  tam 
authentico  et  nominatissimo  constitutum  unanimi 
assensu  fuit,  ut,  quscunque  civitas  mari  magno 
transito  a  paganorum  posset  excuti  jugo,sine  con- 
tradictione  perenniter  obtineretur.  Hoc  etiam  in 
Antiocheno  concilio  episcopo  Podiensi  magistrante 
replicatum  et  concessum  ab  omnibus  est.  In  Hie- 


A  rusalem  quoque  duxGodefriduBet  domnus  Boamun- 
dus  acceperunt  terram  suam  a  patriarcha  Dalberto 
propter  amorem  Dei.  Identidem  Paschalis  papa 
privilegiis  suis  corroboravit,  et  ea  EcclesiaB  Iliero- 
solyms  transmisit^quibus  Ecclesia  Romana  sic  au- 
ctorisante  jure  perpetuo  communietur.  In  quibus 
privilegiis  haec  inscripta  continentur. 

GAPUT  XXXV. 
PriAlegium  Paschalis  papce. 
«  Paschalis,  servus  servorum  Dei,reverentissimo 
fratri  Hierosolymitano  patriarchae  GrBEUNO  et  suc- 
cessoribus  ejus  canonice  promovendis.  Secundum 
mutationes  temporum  transferuntur  etiam  regna 
terrarum.  Unde  etiam  ecclesiasticarum  parochia- 
rum  fines  in  plerisque  provinciis  mutari  expcdit  et 

H  transferri.  Asianarum  siquidem  Ecclesiarum  fines 
antiquis  fuerunt  diffinitionibus  distributi.Quas  dis- 
tributiones  diversarum  diversae  fidei  gentium  con- 
fudit  irruptio.  Gratias  autem  Deo,  quod  nostris 
temporibus  et  Antiochiae  et  Uierosolymae  civitates 
cum  suburbanis  suis  et  adjacentibus  provinciis  in 
Christianorum  principum  redacta;  sunt  potestatem. 
Unde  oportet  nos  divinae  mutationi  el  translationi 
manum  apponere,  ct  sccundum  tcmpus  quae  sunt 
disponenda  disponere^ut  Hierosolymitanae  Ecclesiae 
urbes  illas  et  provincias  concedamus,  qua^perglo- 
riosi  regis  Balduini  prudentiam,ac  exercituum  eum 
sequentium  sanguine  per  Dei  gratiam  acquisits 
sunt.  Praesontis  decreti  pagina  tibi,  frater  charis- 
sime  et  coepiscopeGibeIine,tuisque  succcssoribus, 
et  per  vos   sanctae   Hierosolymitanae  Ecclesiae  pa- 

C  triarchali  metropolitano,  jure  regendas  disponen- 
dasque  saucimus  civitates  omnes,atqueprovincias, 
quas  sub  praedicti  regis  ditione  aut  jam  restituit, 
aut  in  futurum  restituere  divina  gratia  dignabitur. 
Dignum  est  enim  ut  scpulcri  Dominici  Ecclesia  se- 
cundum  fidelium  militum  desideria  competentem 
honorem  obtineat,  et  Turcorum  vel  Sarracenorum 
jugo  libera,  in  Ghristianorum  manu  abundantius 
exaltetur.  » 

GAPUT  XXXVI. 

De  porUonihus  cirva  Tyrum  constitutis, 

Expletis  autem  apud  Tyrum,  prout  oportuit,  ne- 

gotiis,et  tripartita  divisione  dispositis,  et  sequipa- 

ratione  congrua  duabus  portionibus  regiae  scilicet 

dignitati,  et  tertia  hasreditario  jure  Veneticis  tam  in 

j)  urbe  quam  in  porta  singillatim  contraditis,recesse- 
runt  omnes  ad  sua.Revertente  autem  Hierosolymi- 
tano  patriarcba  Hicrusalem  cum  Hierosolymitanis, 
crucem  Domini  sacrosanctam  digna  cum  venera- 
tione  suscepit  clerus  et  populus. 


{Ht*c  wque  editio  I  Bongarsii.  Qux  sequuntur  addita  sunt  ex  ms,  codice.) 


GAPUT  XXXVII. 

De  signo  tunc  apparente, 

Deinde  apparuit  nobis  sol  per  unam  fere  horam 

fulgore  colorifero,  in  novam  vel  jactivam  formam 

commutatus,etin  specie  luoae  tanquam  eclipsi  qua- 


dam  biformis  transmutatus.  Hoc  accidit  quippe  iii 
Idus  Augusti,  hora  diei  jam  praetereunte  nona.Noli 
ergo  mirari  cum  vides  signa  in  coelis,  quia  nihilo- 
minus  operatur  Deus  in  terris.Sicut  enim  in  coele- 
stibus,  ita  et  in  terrenis  transformat  et  oomponit 


918 


FULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  HL 


926 


quscunque  et  quomodovult.Quod  simiraBuntquae  A. 
fecerit,  mirabilior  est  quieafecit.Consideraetmente 
recogita  quomodo  tempbre  in  nostro  transvertit 
Deus  Occidentem  in  Oriente.  Nam  qui  fuimus  oc- 
cidentales,  nunc  facti  sumus  orientales.  Qui  fuit 
Romanus  aut  Francus^hac  in  terra  factus  est  Gali- 
laBus,aut  Palaestinus.  Qui  fuit  Remensis  aut  Camo- 
tensiSy  nunc  efYicitur  Tyrius  aut  Antiochenus.  Jam 
obliti  sumus  nativitatis  nostra  loca, jam  nobis  plu- 
ribus  vel  sunt  ignota,  vcl  etiam  inaudita.  Hic  jam 
possedit  domos  proprias  ct  familias  quasi  jure  hae- 
reditario  et  paterno,  ille  verojam  duxituxoremnon 
tamen  compatriotam,  sed  et  Syram  aut  Armenam, 
et  interdum  Sarracenam,  baptismi  autem  gratiam 
adeptam.  Alius  habet  apud  se  tam  socerum  quam 
nurum,  seu  generum  suum,  sive  privignum,nccne  -o 
vitricum.  Nec  deest  huic  nepos,  seu  proncpos.  Hic 
potitur  vineis,  ille  culturis.  Diversarum  linguarum 
coutuntur  alternatim  eloquio  et  obsequio  alterutri. 
Lingua  diversa  jam  communis  facta  utrique  nationi 
fit  nota,et  jungit  fides  quibus  est  ignota  progenies. 
Scriptum  quippe  est ;  Leo  et  bos  comedit  paleas  {Isa, 
XI,  7).  Qui  erat  alienigena,nunc  estquasi  indigena, 
et  qui  inquilinus  est,  utique  quasi  incola  factus. 
Nos  nostri  sequuntur  de  die  in  diem  propinqui  et 
•parentes,  quaecunque  possederant  omnino  relin- 
quentes,  nec  etiam  volentes.  Qui  enim  illic  erant 
inopes,hic  facit  eos  Deus  locupletes.Qui  habuerant 
nummos  paucos,  hic  possident  bysantios  innume- 
jos,et  qui  non  habuerant  villam,  hic,  Deo  donante, 
jam  possident  urbem.  Quare  ergo  reverteretur  in 
Occidentem,  qui  hic  invenit  taliter  Orientem  ?  Nec  C 
vult  eos  penuria  Deus  afflci,  qui  cum  crucibus  suis 
devoverunt  eum  sequi,  imo  denique  assequi.  Per- 
cipitis  igitur  esse  hoc  miraculum  immensum,  in 
universo  mundo  valde  stupendum.Quid  audivitha- 
ctenus  tale?Vult  ergo  nos  Deus  omnes  jucrifacere, 
et  ut  amicos  charissimos  ad  se  attrahere.  Et  quia 
vult,  nos  quoque  voluntarie  velimus,  et  quod  illi 
placet  benigno  corde  et  humili  faciamus,  utcumeo 
feliciter  regnemus. 

CAPUT  XXXVIII. 

De  regis  a  vinculis  liberatione,et  obsidione  urbis 

Halapia, 

Omnipotente  Deo  favente,  de  Turcorum  custodia 

Hierosolymorum  rex  iv  Kal.  Septembris  exiit,  cum 

mensibus  12  pauloque  magissub  eorumvinculisde-  j) 

tentus  esset.  Sed  quia  pro  redemptione  sui  obsides 

ois  electos  primitus  contradereoportuit,nonomnino 

liber  exiit,  cum  se  et  illos  incerta  et  pendula  spe 

anxius  obligaverit.Unde  consilio  necessitati  postmo- 

dum  adhibito,  urbem  Caliptumobsidereacceleravit, 

quatenus  ipsa  cohibita,  vel  obsides  suos  a  civibus 

extorqueret,vel  forte  fame  vexatam  comprehendere 

posset.Didicerat  enim  panis  inopiaeamvaldeangu- 

stari.  Ab  Antiochia  magna  40  millibus  civitas  haec 

di8crepat;quo  in  loco  ab  Abraham,  quando  de  Car- 

ram  in  terra  peregrinabatur  Ghanaam,  pecora  sua 

tam  fetentia  quam  fetata  in  pascuis  illis  uberrimis 


faciebat  opiliones  suos  pasccre,  insuper  lac  eorum 
in  mulctris  faciebat  mulgeri,  deinde  coagulari, 
coagulatumque  in  fiscinis  exprimi,et  formagiacon- 
fici.  Dives  enim  erat  valde  omnigenum  rerum  pos- 
sessione.  Calixtus  papa  obiit  xii  Kalend.  Januarii. 

CAPUT  XXXIX. 

De  congregato.exercitu  Turcorum  ad  dispergendam 

obsidionem. 

Anno  a  Salvatore  mundi  nato  1125,  indictione  iii, 

cum  mensibus  5.  llierosolymitanis  una  cum  suis 

Halapiam  urbem  rex  cohibuisset,  nec  quidquam 

profecisset,  Turci,  ut  solent,  non  torpidi,  trans- 

gresso  flumine  paradisiacoEuphratemagno,itinere 

citissimo  properavcrunt  ad  urbem  prsedictam,  ad 

disperdendam  obsidionem,  quam  gens  nostra  jam 

diu  apposuerat  circa  illam.  Verebantur  enim,  nisi 

citissime  subvenirent,in  proximo  eam  fore  capien- 

dam.Fuerunt  autem  septem  millia  equitum,came- 

lorum  quoque  annona  et  alimentis  onustorum,  ad 

quatuor  fere  millia.Scd  quoniam  adversus  eos  prs- 

valere  nostri  non  potuerunt,  necessario  cesserunt, 

et  ad  oppidum  elsproximum  Careph  nominatum  die 

sequenti  diverterunt.Eratenim  illud  nostrum.Tur- 

corum  eniui  pars  una  nostros  aliquantispercumin- 

sequerentur,duos  desuis  probioribus  equisdejectos 

atque  peremptos  illic  amiserunt.Nos  vero  clicntem 

unum,sex  quoque  tentoria.Accidit  adventus  eorum 

lii  Kalend.  Februarii.  Sed  quia  noctu  repentini  ad- 

venerunt,  propterea  imparatos  nos  facilius  invene- 

runt  etconfuderunt.  Vilissimum  ergo  diclu,  inhone- 

stum  scitu,  tadium  relatu,  pudor  auditu.  Sed  qui 

hoc  narro,  a  veritate  non  devio.  Quid  ergo?volun- 

tati  Dei  quis  resistit?Verum  est  autemproverbium, 

quod  quidam  Sapiens  dixit:«  Futura  non  pugnant, 

nec  se  superari  sinunt.»Erat  hoc  verum  futurum, 

sed  nemini  praescitum.  Si  enim  fuisset  praescitum, 

nunquam  posset  fore  futurum,quia  de  meditatione 

veniret  ad  nihilum^sine  voluntate.Namcassaretqui 

prssciret,  ne  ad  factum  res  exiret.    Rex  autem 

deinde  secessit  Antiochiam,  Goscelinusque  cum  eo. 

Obsides  vero,quos  posuit  prose  rexquandodevin- 

culis  exiit,neque  sunt  redditi,  neque  redempti.  Ita- 

que  tam  Hicrosolymitani  quam  Tripolitani  omnesad 

sua  remeaverunt.  Obviat  autem  divina  dispensatio 

ei,  quem  prosperiorem  facit  humana  probitas,  ne 

cui  convenit  ampliari  patiatur.  Quis  enim  alius  vel 

bonorum  dator,  malorumve  depulsor,  quam  rector 

aut  medicator  mentium  Deus,  qui  ex  summa  coeli 

specula  universa  conspicit  et  discernit?Qui  Tyrum 

urbem  fortissimam  et  gloriosissimam  nobis  Ghri- 

stianis  suis  paulo  ante  benigne  tradidit,  et  posses- 

soribus  ejus  abstulit,  nunc  ei  manum  retrahere  li- 

buit.  Fortassis  liberioribus  agricolis  vineam  suam 

excolere  reservavit,  qui  f ructum  ei  ubertim  reddere 

velint  vel  valeant  opportuno  in  tempore.  Quidam 

quidem  cum  plus  habent  minus  valent,  nec  largi- 

tori  bonorum  gratias  quantas  dobent  exhibent ;  ve- 

rum  ctiam   Deo  in  his,  quae  votis  illi  promittunt, 

sese  fallentes,  item  itemque  fallunt. 


037 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DB  BBLLO  &AGRO. 


m 


CAPUT  XL.  A 

Quod  rex  Eierosolymis  cum  gaudio  sit  receptus. 
Cum  aulem  duobus  fere  aauis  tenius,et  vinculis 
compeditus  a  pagaDisatrocissimerexruisset,Hiero- 
Bolymam  suam  reversus  rediit;quem  iii  Non.Apri- 
lis  universi  procesaionccelebri  suscepimus.Qui.pa- 
rum  apud  nos  commoratus,Antiochiamfestinanter  ■ 
rediit.Turcis  terram  illam  jam  vastantibus,quorum 
potentior  Borsequinus  erat  nominatus,  junctis  sibi 
sex  millibus  miiitum. 

CAPUT  XLI. 

.De  Vencticis,  q:il  revertentes  Insulas  imperatoris  vas- 

taverunt, 

Tunc  temporis  usque  ad  nos  divulgatur Veneticos 
post  Tyrum  captam  in  repatriatu  suoinsulasimpe- 
ratoris,  per  quas  praeteribant,  Rhodum  videlicet  et,p 
Mothonem,Sanum  quoque  etChium,,violentercom- 
prehendisse,pariterque  mcBnia  diruisse,  puberes  et 
-puellas  miserabilitercaptivasse,pecuniam  multimo- 
dam  secum  asportasse.  Sed  quoniam  nequivimus 
hoc  commeadare,in  visceribus  intimis  hoc  audien- 
iej  condoluimus.  Hi  enim  adversus  imperatorem, 
hio  quoque  contra  Veneticos  crudelissimo  utrobi- 
que  desaeviebant.  Inimici  enim  erant  ad  invicem. 
Sed  V3e  mundo  ab  scandalis !  vae  illis  etiam  per  quos 
scandala  eveniunt!  (Afa//A.  xviii,  7).Si  culpa  est  im- 
.peratorip,  male  qtiidem  ipse  impei*at.Si  autem  Ve- 
neticorum,  ipsi  sibi  damnationem  acquirunt.  De 
Buperbia  quippe  peccataprocedunt  universa.Nonne 
superbit  homo,  quando  facit  quod  prohibet  Deus  ? 
•Habent  Venetici  ulcisccndi  se  occasionem,  habctet 
imperator  defendendi  se,  ut  ait,  justiorem.  Inson-  C 
tes  autem  in  medio  positi,  et  eorum  injuriae  non 
obnoxii  luunt,et  injuste  perdunt.Sed  quid  praeterea 
dicendum  est  eis,qui  raptu  piratico  peregrinis  Dei 
et  Hierusalem  pro  amore  Creatoris,  cum  labore  et 
angore  tantimodo  euntibusin  pelagomalaquaepos- 
sunt  facere  non  desistunt?  Si  beatificari,  Domino 
dicente,  merebuntur  misericordes  (Matth,  v,  7),  quid 
contrarii  pietatis  recipiunt  pro  impietate  suaimmi- 
sericordes?MaIedicuntur,^xcommunicantur,  et  im- 
pcBnitentes  et  perfidi  moriuntur.  Descendunt  ultro 
tales  in  infemum  viventes  (Psal,  Lrv,  16).  Apostolico 
non  obeditjnt,patriarcham  contemnunt,  sanctorum 
Patrum  dicta  vilipendunt.  Scio,  scio  quod  eis  di- 
cere  non  formido.  Futurum  enim  est  quod  audient 
a  Domino  judice  valde  severo  :  «  Nescio  unde  sitis  j) 
(Luc.  XIII,  27),  qui  januam  vobis  aperire  clamatis. 
Et  tarde  venitis,et  nihil  boni  vobiscum  affertis.Imo 
janua  jam  clausa  est  [Matth,  xxv,  10).  Noluistis 
enim  me  audiraynecampliusdignorvoaauscultare. 
Qui  quondam  clamavi,  Yenite  (MaUh,  xi»  28),  nunc 
omnino  dico,  Discedite  (Matth,  xxvii,  41).  Dico, 
dico,  amen  dico ;  datam  sententiam  nullatenus 
commuto.  Quod  autem  superest,  horribile  est,  et 
impatibile  est,  sed  perpetuum  pro  meritis  vae.  Re- 
rum  autem  oidinem  continuandi  gratia,  et  ne  in- 
tercisa  pendeat  historia,  summatim  singula  desi- 
gnare  satagam. 


CAPUT  XLU. 

De  multis  a  Borsequino  perpetraiis^  et  pratlio  eantra 

ipsum  gesto, 

Igitur  Borsequinus,  cujus  tam  probitatem  quam 

improbitatcm  ordiri  jam  ccBpimus,  cum  paul  tiim 

per  singulos  dies  ejus  concresceret  exercitus,oppi- 

dum   quoddam   vocitatum    Caphardam  obsidione 

arcuit,  et  arcitum  eomprehendit.  Quod  ei  tradide- 

runt  qui  tutores  ejus  erant,  cum  diutius  obtinere 

nequirent,nec  subventumaliunde  hy^ere  sperar<:nt. 

Necdum  rex  noster  illuc  pervenerat,nec  comes  Tri- 

politanus  quem  secum  illuc  ducebat.De  Hierosoly- 

mitanis  autem  paucoshabebat,quoniamin  praesenti 

et  in  praeterito  anno  valde  fatigati  fuerant.  Nam 

quomodo   tot  labo^^es  assidue    tolerare   poterant, 

quibus  vix  uno  mense  in  domibus  suis  quiescere 

licebat?  Certe  crudelis  corde  est,  qui  eis  qui  circa 

Hierusalem  inhabitant  pie  non  compaiitur.  Qui  die 

ac  nocte  in  Domini  servitiogravissimetribulantur, 

qui  etiam,  cum  de  hospitio  suo  exeunt,  ne  reverti 

postea  possint  timidi  ambigunt.  Si  longe  tendunt, 

necessario  alimentis  suis  et  utensilibus  onerati  in- 

cedunt.  Si  pauperes  vel  agricolae,  aut  lignarii  sunt, 

in  saltibus  et  lucis,  y£thiopum  insidiis  aut  capiun- 

tur,  aut  necantur.  Hinc  Babylonii  terra  et  mari,ab 

aquilone  veroTurci  plerumque  accurrunt  subitaneL 

Praesto  quippe'8unt  aures  etattentae  adcornicinem 

audiendum,  si  forte  increpuerit  bellicus  tumultus. 

Quod  nisi  interdum  peccando  deviaremus,  amici 

revera  Dei  omnino  essemus.  Borsoquinus  autem 

humilem  Syriam  proculcans,  et  quid  ei  magis  sit 

commodumsoiliciteexquircn8,Sarianaiumca8trum 

obsedit.  Sed  nihil  illic  proficiens,  ad  municipium 

Hasar  nominatum  exercitum  suum  convertit.  Quod 

statim  obsessum  machinis  et  tormentis  vehemen- 

tissime  coorcuit.  Cui  rex  Damascenorum  cum  pro- 

perasset  mandatus  adjutuni,  audito  regis  adventu, 

jam  callido  Borsequinus  tentoria  sua  coUecta  cum 

sarcinis  suis  formidolosus  emiserat.  Et  cum  usque 

ad  comprehensionem  jam  castrum  angcretur,  et 

tempus  ad  bellandi  affectum  nostros  arctaret,  ecee 

rex  vcnit  cum  13  cuneis  ordinatissimc  praeparatus. 

Ad  cujus  cornudextrumAntiochcni  constitutisunt. 

In  laevo  duo  comites,  Tripolitanus  et  Edessenus. 

Rex  vero  in  tertio  cum  densiore  et  postcriore,  cum 

in  21  phalangibus  Turci  divisi  essent ;  multitudo 

nempe  erat  copiosa.  Jamjamquc  arcus  lentos  in 

brachia  de  manibusdeponebant,etcominusensibu8 

extractis  nudatisque  dimicabant.  Cum  rex  hoc  viso 

haut  diutius  tardans^orationum  munimine  et  signo 

crucis  armatus,  exdamando  Adjuva,  Deus,  ct  tubis 

vehementer  sonantibus,  impetum  in  eos  et  fecit,et 

fleri  prscepit.Non  enimpugnamincipereaudebant, 

quo  usque  rex  jussisset,  Turcis  siquidem  poten- 

tissime  primitus  resistentibus.  Donique,  Conditore 

universorum  opitulante,desperatione  tabuerunt,  et 

strage  sub  magna  confusi  in  fugam  et  deaperatio- 

nem  quibus  licuit  conversi  sunt. 

Qoinq^es  extofUs  in  quinis  quiQque  GemeUis 


999 


PULCHERII  CARNOT.  HIST,  HIEROSOL.  —  LIB.  III. 


too 


n 


Claruit  hoc  belluiD,  Domino  prestaDte  triumpbum 

Idibu^  >n  teruiB  cnm  Junius  oBdtuat  auriB, 

Uoc  geritur  beiium  Domioi  decua  ad  memorandum. 

CAPUT  XLIII. 
Quanti  in  prwlio  sint  cccisi, 
Dd  numcro  autem  occisorum  vol  sauGiatorum 
comprehendi  veritas  nec  in  hoc  neo  in  alio  quolibet 
bello  potest,  cum  nisi  sub  «stimationo  talis  sumraa 
a  neminetaxetur.  Sed  multotiosvarielas  scriptorum 
utiquef!allaciaestquaequidemfa71aci«3Causaprofooto 
adulatioestydumvictorum  laudes  accumulare,virtu- 
temque  patria;  extollere  vel  praesentiljus  vel  posteris 
student.  Undc  lueidissime  patet  quoniam  tali  impu- 
dontia  mentiendi  ct  occisorum  hostium  numero 
ndjiciunt,  etamicorum  damna  minuunt,  vel  omnino 
reticent.  Retulorunt  autem  nobis  qui  bello  intorfiie- 
runt  duo  millia  militum  Turcorum  exstitisse  pe- 
ruroptorum,  ipsis  qui  evaserant  Turcis  tcstifican- 
tibus.  Scd  de  equis  utrarumque  partium  infjnitus 
numerus  fuit  angore  et  fatigationc  siti  exstinctis. 

^tus  erat,  magnusque  calor  gemiDaverat  aestum. 
Pngna  gravis  geritur,  furit  hic,  occidit  et  ille. 
I8  fugat,  ille  fugit;  post  caeum  Demo  refugit. 
SaDguioe  cflesorum  campique  vioeque  rubeacuDt, 
CaDdeut  loricfie,  luceot  galea  frameseque 
Clarifica  specie,  per  campos  uDdique  jactse. 
Projicit  hic  scutum,  pharetram  jacit  ille,  vel  arcum. 

Nollet  Borsequinus  scutica  tunc  carerc,  et  mallot 
Tuldequinus  urbe  Damascena  nudipes  inesse,  et 
suam  toparcbiam  soUicite  servare.  Amiserunt 
satrapas  Turoi  15  in  congressu  illo.  Nostri  vero 
non  amplius  quam  20  bomines,  quorum  quinque  n 
milites  erant.  Mille  quidem  centumque  milites 
nostri  fuerunt,  quando  prselium  commissum  est. 
Turci  autem  45  millia  militum.  De  nostris  vero 
duo  millia  peditum. 

CAPUT  XLIV. 

Borsequinus  in  sua  rcpatriat :  rex  de  receptione 
fHix  in  obsidatu  olim  datcC,  nec  non  de  victoria 
Deo  gratias  agit, 

Cum  autem  nisi  paucis  diebus  apud  nos  postea 
moratus  esset  Borsequinus,  praetergresso  Euphrate 
flumine,  in  sua  repatriavit,  nibil  honoris,  sed  dolo- 
rie  ot  plangoris,  amicis  suis  in  patriam  relaturus. 
Et  qui  huo  venerat  minax  et  cornutus,  Dei  gratia 
rediit  mutilatus,  et  consolatione  viduus.  Deinde 
cum  rex  noster  filiam  suam  aetate  quinqucnnem»  jv 
qus  in  obsidatu  detenta  fuerat,  ot  aliquantos  fami- 
liares  suos  similiter  compoditos  redemptione  nu- 
mismatura  adeptus  fuisset,  sicut  utrinque  pactum 
fuerat,  Uierusalem  contendit  gratiarum  actiones 
Deo  acturus,  et  de  prselio  circa  Borsequinum  ma- 
gnifice  patrato  eum  obnixe  laudaturus.  Et  merito 
laudaturus  et  gratias  acturus,  quia»  cum  jam  diu- 
turno  tempore  pessundatus,  et  in  parte  subteriore 
rotaD  loeatus,  ei  vilissime  et  miserrime  fere  fuerat 
traditiM^  nuno,  opitulante  Deo,  in  decus  pristinum 
refltitutus  est,  et  corroboratus. 

Seoa  dMrtfoia  bina  tricenDla  pr8»lerienint| 


Ex  quo  natuB  Bum,  quoad  hanc  perveniB(»iw  annum. 
Quod  Bupereat  vit«e  Deus  ordinet  et  rcgat  fleque. 

CAPUT  XLV. 
De  castello  a  rege  xdifieato, 

Hoc  in  anno  mense  Octobrissedincavitrexcastel- 
lum  in  montanis  Berithi,  et  terra  bonorum  satia 
feraci.  Huc  montem  Glavinum  vocant,  a  digla- 
diando,  quia  ibi  rei  digladiabantur,  qui  apud  Beri- 
thumdamnandi  judicabantur.  Abcst  autcm.  ab  urbe 
ipsa  sex  miiliariis.  Et  quia  ruricoloe  Sarraceni  tri- 
buta  locorum  reddcre  antca  nolebant,  postea  vi 
cohibiti  reddibiles  exstiterunt. 

CAPUT  XLVI. 
De  expcditione  regis,  et  prxlio  cum  Turcis, 

Deinde  paravit  rex  profectionem  suam  in  Syriam 
versusDamascum,  rupta  pace  inter  regem  et  Tulde^ 
quinum,  ubi  tres  vicos  optimos  cepit,  profligavit.  . 
proecipitavit.  et  praeda  rapta  quantum  potuit,  ad 
sua  rcdiit.  Quam  quidem  rapinam  cum  equitibus 
suis  vel  participibus  sequc  divisisset,  vcl  solito  jure 
distribuisset,  postridie  in  terram  Philisthiim  expe« 
dilionem  suam  convertit.  Tunc  apud  Ascalonen^ 
novi  recentesque  convonerant,  qui  de  Babylonia 
illuc  missi  fuerant.  Cuneus  militum  probitatei^ 
suam  in  tcrra  nostra  monstrare  cupientes,  jan^ 
victores  se  fore  arbitrabantur.  Quos  cum  viderent 
civilati  proedictae  Icvatis  signis  appropinquarey 
exierunt  contra  eos  cum  magna  vociferatione  el 
audacitate.  Et  quamlibet  rex  nondum  in  pnmazQ 
aoierum  suarumfrontemadvenisset.  quia  in  posto- 
riore  parte  sollicitus  se  retardabat,  ut  suis  callide 
fugientibus,  si  necessitas  urgeret,  acfjutor  existerety 
anterioresnostri  cursores  animi  non  inopes  adversu» 
eos  indic'bili  impetu,  Adjuvaf  Deus  inclamantee, 
irruerunt.  Quos  cum  tanta  virtute  et  animositi^tt 
inculcantes  intra  portas  urbis,  feriend0|  proster* 
nendo  et  occidendo  impulerunt,  ut,  quantum  aesti* 
mare  licet,  si  aliquanto  magis  de  gente  parata  illio 
haberemns,  proeul  dubio  cum  illiscommuniter  in* 
troire  posscnt  qui  persequebantur.  Remanserunt 
itaque  Ascalonit®  mortuos  suos  ultra  40  de  melio-  " 
iibus  lugentes  et  lamentantes,  et  de  hoc  insperato 
infortunio  vehementer  admirantes.Rex  autem  tubift 
significantibus  ultra  et  prope  urbem,nocteiIla  sub^ 
tentoriis  conquievit.  Quod  si  habuerunt  gratia  Dei 
quictem,  hostes  nostri  noctem  duxeruntinsomnem 
et  tristem.  Nam,  ut  ait  Josephus,  nimis  confidens 
incautus  est,  metus  autem  providentiam  docet. 
Sciendum  quod  dio  illa  nullam  prsdam  nostrl 
cursores  circa  urbem  invenerunt.  Nam  de  adventu 
regis  praescii,  jam  pecora  sua  universa  abseonde- 
runt  providenter. 

CAPUT  XLVlr. 
QuodSarraceni  per  columbas  suasUtterastransmittan^ 

Morale  est  Sarracenis  in  Palflestina  degentibu8,ut 
per  columbas  ad  hoc  ofTIcium  doctas  de  oivitate  in 
civitatem  liCteras  sagaciter  transmittant ;  qus  scri- 
ptorom  vectrioes  ad  domioiHum  jam  sibi  dudam 


931 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IL  —  MONtJM.  DE  BEJ.LO  SAGRO. 


932 


cognitum  deportent.  Quas  scripta  in  schedulis  et  A 
super  clunes  columbarum  consuta  inventis  legendo 
insinuent  quid  postea  fieri  debeat.  Quod  tunc  ita 
faclum  clarissime  cst  compertum. 

CAPUT  XLVIIL 
De  varielate  consuetudinutn. 
Igitur   sccundum  divisiones   terrarum   varietates 
existunt  utique    rerum  et  consuetudinum.  Alios 
enim  usus  habet  Francia,  alios  equidem  Anglia, 
alios  iEgyptus,  alios  vero  India.  DifTerunt  etiam  in 
volucribus,  difTerunt  in  piscibus  atque  arboribus. 
Nnnquam  in  Paisstina  vidi  balenam,  neque  lam* 
predam,  ncc  in  volucribus  picam,  sive  curucam. 
lllic  autem  habentur  onagri,  cirogrilli,  nec  non  et 
hyena,  quaB  mortuorum  cfTodit  busta.  In  arboribus 
illic  non  vidi  populum,  nec  taxum,  nequo  corilum,  ^ 
aut  sambucum,  aut  ruscum^  aut  acerem  uUam. 

CAPUT  XLIX. 

De  diversis  generibus  bestiarum  et  serpentium  in 
terra  Sarracenorum. 

Nuper  vidimus  omnes  apud  Neapolim  bestiam 

quamdam,  cujusnomen  nullushominum  novit,nec 

audivit;  faciequa  hircus,  collo  ut  aselli  crinito,un- 

gulis,  bifidis,  cauda  vitulina,  ariete  majorem.  In 

Babylonia  quoque  est  alia  bestia,  quam  Chimeram 

vocant,  quae  non  retro,  sed  ante  alta  est,  super  quam 

in  dicbus  msgoribus  pallium  extendunt  optimum, 

principi  suo  cum  magnis  alis  apparatibus  servituri. 

Est  crocodillus  animal  quadrupcs.  In  terra  et  in 

flumineparitervalet.  Linguam  non  habct,maxiilam 

movet  superiorcm^  morsusejus  horribili  tenacitato 

conveniunt.   Plerumquc  ad  28  ulnas  longitudinis  C 

evalescit.  Qualia  anteres  edit  ova  ;  nec  alibi  fetus 

premit,quam  ubi  crescentis  Nili  aquse  non  possunt 

pervenire.  Armatus  estcnim  unguium  immanitate. 

Noctibus  in  aqua  degit,  per  diem  humi  acquicicit. 

Circumdatur  maxima  cutis   firmitate.  In  flumine 

quadam  Caesariensis  Paelestinae  modo  haec  quadru- 

pedia  similiter  habentur,  sed  non  ex  longo  tompore 

dicunt  illuc  fuisse  allata  de  ipso  Nilo  dolositate  ma- 

ligna;ubi  jamdamna  quamplurima  in  territorio  illo 

saepe  perpetrant,  animalia  devorant.  kppotamus  in 

eodem  flumine  Nilo  ac  solo  nascitur,  et  in  India, 

maxime  equo  similis,  et  dorso,  et  juba,  ethinnitu, 

rostro  resupino,  ungulis  bifidis,  aprinis  dentibus, 

caudatortuosa.  Noctibussegetes  depascitur,adquas 

pergit  aversus,  astu  doloso^  ut  fallente  vestigio  re-  n 

vertenti  nullae  insidiae ,  praeparentur.  Sunt  quidem 

corpore  majores  quam  elephanti.  Haec  et  alia,  pusilla 

et  magna,  Deus  creat  universa.   Et  quia  placet  ei 

creare,  et  nobis  debent  placere,et  proinde  laudes  ei 

darc.  Veris  draconibus  ora  suntparva,  et  admorsum 

non  dehiscentia ;  sunt  et  arctae  fistulae,  per  quas 

trahunt  spiritus  et  linguas  exerunt.  Quippe  non  in 

dentibus,  sedin  caudis  venenum  habent,  et  verbere 

potiusquam  rictu  nocent.Exciditurexcerebrisdro- 

contias  lapis.  Draco  maximus  est  omnium  serpen- 

tium,  sive  animantium  quae  sunt  super  terram ;  qui 

i^pe  a  speluQcis  abstractus  fertur  in  aerem,  con- 


citaturque  propter  eum  aer.Est  autem  cristatus.Si 
quem  ligarit^occidit,a  quo  nunc  elephans  tutus  est 
sui  corporis  magnitudine.  Gignitur  in  India,  et  in 
iGthiopia  in  ipso  incendio  jugis  aestus.Circasemitas 
delitet,  per  quas  elephans  graditur;  solitis  crura 
ejus  nodis  illigat,  ct  sufTocatum  perimit.Pedes  non 
habent.In  Asia  Scythicasunt/rt^rtpA^alitesferocis- 
simi  ultra  omnem  rabiem  saevientes.  Sunt  et  hirca' 
nii  gens  silvis  aspera,  copiosaimmanibusferi8,feta 
tigiibus,  Quod  bestiarum  genus,  insignes  maculis 
notaefulvo  nitent.Pcdum  motumnesciovelocitasan 
pervicacia  magis  adjuvet.  Nihil  tam  longum  quod 
non  brevi  penetrent ;  nihil  adeo  antecedit  ut  non 
illico  assequantur.  Sunt  ct  pantheras  in  Hircania 
minutis  orbiculis  superpictae.Tradunt  odore  earum 
et  contemplatione  armcnta  mire  afflci,atqueubique 
eas  persentiunt  properato  convenire,nec  terreri  nisi 
sola  oris  torvitate.  Eas  veneno  frequentius  quam 
ferro  necant ;  lenta  illis  vivacitas.  Est  alcey  mulis 
comparanda;adeo  propensio  labro  superiore,ut  nisi 
recedens  in  posterioravestigia  pasci  nequeat.  Came- 
ieon  nascitur  in  Asia  plurimus,  animal  quadrupes, 
facies  qua  lacertae,  nisi  crura   curta  et  longiora 
ventri  jungerentur.  Prolixa  cauda,  eademque  in 
vcrtiginem  torta,hamati  ungues  subtili  aduncitate, 
incessus  piger,corpus  asperum,cuti3  qualem  in  cro- 
codillis  deprehendimus,  hiatus  ejus   aeternus,  ac 
sine  ullius  usus  ministerio.Impetibilis  est  coraci.A 
quocunque  interfectus  est,  victorem  suum  perimit 
interfectus.  Nam  si  vel  modicum  ales  ex  eo  ederit, 
illico  moritur.  Sed  corax  habet  praesidium  ad  me- 
dclam,  sumpta  frondo  laurea  recuperat  sanitatem. 
Corpus  sine  carne,  vttalia  sine  linea;  cuicunque  se 
junxerit,concoIor  ei  fit.  Salamandra  Graece  vocatur, 
Stellio  Latine, 

Stellio  flammipotenB,  Salamandra^  Cameleon  horrens, 
Nomen  inest  trinum,  sed  simplex  corpus  et  unum. 

Ales  est  pegasuSf  quae  nihil  equinum  praeter  aures 
habct.Quidam  populi  adeo  sunt  proccriutelephan- 
tos  velut  equos  facillima  insultatione  transiliant. 
Est  et  gens,  quae  in  juventute  cana  sit,  nigrescat  in 
senectute. Ltfu^orro/a  est  bestia,quae  velocitate  prae- 
cedit  feras  universas,  asini  fcri  magnitudine,  cervi 
clunibus,  pectore  ac  cruribus  leoninis,  capite  ca- 
meli,bisulca  ungula,  ore  usque  ad  aures  dehiscen- 
te,dentium  locis  osse  perpetuo.Haecquoadformam; 
nam  voce  loquentium  hominum  sonos  aemulatur. 
Mantichora  nomine  inter  haec  nascitur,  triplici  den- 
tium  ordine  coeunte,vicibus  alternis,facie  hominis, 
glaucis  oculis,  sanguineo  colore,  corpore  leonino, 
cauda  velut  scorpionis,  aculco  spiculata,  voce  tan- 
tum  sibila,ut  imitetur  modulos  fistularum.Humanas 
carnes  avidissime  affectat,  pedibus  sic  viget,  salta 
sic  potest,  ut  morari  eam  nec  extentissima  spatia 
possint,  nec  obstacuia  latissima.  Sed  quis  potest  in 
hoc  mari  magno  et  spatioso  totettantaDeimagna- 
lia  vel  scire,  vel  exquirere,  in  quo  versantur  tot 
animalia  et  reptilia  quorum  non  est  numerus? 


933 


FULCHERIl  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  UB.  111. 


934 


Hoc  autem  quod  dixi  tantil1um,aSolinoexquisitore  A 
sagacissimo  et  dictatissimo,  prout  malui^cxcerpsi. 
Sed  quod  iter  Alexander  Magnus  in  Tndia  repcrit 
et  vidit,  si  non  cuncta,  tamen  aliquanta  in  poste- 
rioribus  indicabo. 

NuDc  abit  kic  annus,  rector  Deus  ezstet  alius 
Temporis  ad  ritum,  modo  ti^ansilit  annus  in  annum. 

CAPUT  L. 

De  expeditionis  regis  Hierosolymorum  conlra  regem 

Damascenorum, 

kntxo  a  Natali  Dominico  1126,indictione  iii,cele- 

bratis  in  Hierusalem  Natalitii  diebus  festis,confla- 

vit  rex  excrcitum  suum,  in  regem  incessurus  Da- 

mascum.  Et  facto  extraventu  suo  monitu  praecona- 

rio,tota  llierosolymitana  regio  ad  boc  commota  est 

pede  et  equo. Joppini  et  Rametenses,et  qui  erant  in  <p 

Lidda,meantes  per  Neapolim,iter  egerunt  suum  per 

Scitopolim.Hsc  est  Besan.  In  septentrionali  autem 

tractu  AchonitaB  et  Tyrii.  W\  vero,  in  quorum  rex 

pneerat  collegio,linqucntes  ad  dexteram  urbcm  Se- 

phorum  et  montem  Thabor,  venerunt  Tiberiadcm. 

Quibus  Hierosolymitani  simul  conglobati,  Jordane 

transito,  sub  tentoriis  suis  cuncti  jucunde  quiftve- 

runt. 

Tempns  erat  clarum,  quoniam  sine  nube,  serenum, 
Et  fieptemdecimffi  reuitebant  cornua  lunse. 

Antelucanum  autem,cum  castris  egrediendum  erat, 
indicium  lituus  fecit.  Tunc  vero  tabernacula  col- 
ligunt,  et  ad  profectionem  cuncta  instruunt.Mulos 
et  jumenta,  camclosque  sarcinis  onerant,  ad  quod 
multum  tumultuabatur.  Rudunt  asini,  blacterant 
cameli,  hinniunt  equi.  Cum  autem  praeduces  via-  C 
torum  tramitem  insinuare  coepisscnt,cornibu8  item 
una  personantibus,viam  quam  sibi  utiliorem  nove- 
runt  accurate  carpserunt.  Et  cum  terram  hostilem 
profundius  introisscnt,  levatis  signis  incedere  sa- 
pientius  satcgcrunt,et  armis  suis  se  munierunt,  ne 
inopinate  pcriculo  pcrturbarentur.Tunc  transierunt 
caveam  Boob,et  terram  Damascenorum  introierunt, 
et  ultra  Meddam  duabus  noctibus  pausaverunt.Ubi 
quoddam  oritur  flumen,  quod  extra  mare  GalilaeaB 
versus  Scilopolim  descendit,  et  Jordani  se  jungit. 
Tunc  siquidem  unam  turrim  ante  se  inventam  prae- 
cipitaverunt.  Uaque  ad  castrum  Solone  nominatum 
venerunt.  Unde  Syri  Christiani  habitantes  in  eo 
cum  proce8S'one  sua  exierunt  obviam  regi.  Post- 
moduni  vero  vencrunt  ad  vallem,  quam  MarchisO"  jj 
phar  vecant,  hoc  est  imperatoris  Sophar,ad  locum, 
in  quo  Paulus  apostolus  aDomino  colaphum  acce- 
pit,per  tres  dies  visum  amittens,duobus  ibi  diebus 
moram  facientes.  IUic  aspexerunt  tentoria  Damas- 
cenorum,exercitum  nostrum  ibi  exspectantium.  Et 
cum  Tuldequini  regis  filius  equitum  circiter  tria 
millia  studfbse  adductans  utcunque  potuit  contra- 
xisset,ad  patrem  pugnabundus  rediit,etdie  illo  ante 
bellum  genti  suae  aggregatus  est.Nec  mora  longior, 
ordinatie  sunt  in  parte  nostra  tam  militum  quam 
peditum  acies  12,ut  ab  alterutra  corroboraretur  ca- 
terva,  8i  necessitas  adveniret.Et  cum  de  pane  san* 


ctiflcato  post  missam  auditam  communicati  essent 

omnes,factus  est  utrinque  congressus.ct  bcllarein- 

cipientes,  Adjuva,  Deus,  exclamantes,  vocifcrave- 

runt.  Turci  quoquo  et  exclamaverunt,  et  acerrime 

dimicaverunt.  Et  quos  quasi  jam  victos  antea  vili- 

penderant,eorum  miram  probitatem  admirati  sunt. 

Et  deficiente  illis  spiritu,timore  et  pavore  exterriti 

dc  fuga  cogitaverunt.FugitTuldequinu8,fugitfilius 

ejus.  Et  quamvis  nostros  illi  ultra  omnem  modum 

coarctarent,  crescente  illis  magis  magisque  spiritu, 

constantes  et  animi  compotes  exstiterunt.  Tantus 

tamen   nimbus   sagittarum   iugruebat  a  Turcis  ut 

nulla  corporis  pars  ab  ictu  et  vulnere  tuta  esset 

Christianis.NuUa  quippe  nostris  tumultuo8ior,nulla 

terribilior  pugna  fuit.  Discursus  circumcursantium 

atque  fremitus,itemque  impetus  erat  nimius.Salpi- 

ces  et  cornua  vehementer  concrepabant.  Accincti 

ergo  nostri  a  Turcis  circumcirca  jam  plerumque 

sauciabantur,  et  cum  quatuor  milliariis  fugitantes 

tolerando  calluissent,  vellent  nollent,  conversis  ad 

eos  vultibus,  spiritu  repleti  martio  pugnare  coepe- 

runt.  Sacra  die  bclli  nituit  Conversio  Pauli,  quem 

Dcus  elegit.  Hora  diei  tertia  incoepta  est  lis  bellica, 

de  qua  finem  dat  vespera  diei  data  victoria.  Gravis 

quidem  pugna  ignominiosa  est  fuga.  Sed  tolerabi- 

lius  est  inflrmum  vivere  quam  mortuum  in  xter- 

num  plangere.Itaque  Turci  elegerunt  fugam,ut  re- 

tincrent  vitam.Duo  siquidem  millia,  et  paulo  plus, 

de  Turcis  remanserunt  in  campis.De  peditibus  au- 

tem  non  est  numerus,De  nostris  vero  14  equites  et 

80  pedites.  Optime  se  habuit  rex  noster  in  die  illa, 

cum  omni  equitatu  suo,  nec  non  et  clientela,  cum 

quibus  omnipotens  Deus  in  praesentiarum  adfuit. 

Fugit  rex  Syria}  cum  quibus  potuit.Rex  autem  So- 

limae  cum  triumpho  la^tus  rediit.  Cumque  remeare 

statutum  esset,  accinxerunt  turrim  unam,  et  cepe- 

runt  eam  cum  nonaginta  sex  viris.Quibus  interfec- 

tis,  aliam  comprehendit  rex  cum  20  Turcis  in  ea 

fugitivis.Quam  cum  viderent  a  nostris  circumfodi, 

et  lapides  ingentissimos  extorqueri,  et  se  et  arcem 

perterriti  tradiderunt  regi,quos  eo  pacto  abire  fecit, 

sed  turrim  dirui  fecit.  Neccssarium  autem  valde 

videbatur  hanc  exscindi,  ne  mullos  sui  munimine 

ad  defectionem  invitaret.Nam  et  salutis  spem  habi- 

tatoribus  certam,  et  aggredientibus  haesitationem 

atque  formidinem  praestare  poterat.Taedebit  forsan 

historiae  auditores,  si  omnia  quae  in  bello,  vel  belli 

gratia,  tam  vi  quam  astutia  gesta  sunt,  recitentur. 

Assnmebant  enim  Damasceni  lectos  agilitate  juve- 

nes,  qui  cum  armis  suis  post  equitum  terga  sede- 

reat,et  cum  ad  hostem  ventum  esset,  equis  desili- 

rent,et  continuo  pedites  ipsi  ex  aiia  parte  equitibus, 

per  quos  adducti  fuerant,dimicantibus  hostem  per- 

turbarent. 

CAPUT  LI. 

De  obsidione  urbis  EaphaniaSy  el  de  Sabbatico  flu^ 

mine, 

Scriptum  quippe  est :  «  Nihil  ex  omni  parte  bea- 
tum.»  Beari  eaim  in  bao  parte  non  potuimuSi  ou^i 


uao 


AD  GODEIWDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DG  BELLO  SAGRO. 


m 


14  ibi  milites  probiasimos  amisimus,  pr«eier  pedi-  A  tianiibus,  addeDtibus  etiam  SaxoDum  ducoiQ,  ii%* 


tc:>  aiiquot  similiter  strenuos.Sed  quanium  ad  sira- 
gem  de  iliis  faciam^hoc  minimum  est.Interpreiaiur 
autem  Damascus  osculum  sanguini$t  sive  sangui- 
nem  bibens.  Legimus  in  Damasco  sanguinem  Abel 
fusum  fUisse.  De  cruore  enim  occisorum  possent 
Damasceni  lambere,  possent  etiam  de  ipso  cernui 
potare.  Regresso  denique  cum  exeroitu  suo  rege  in 
Hierusalem,diem  fesium  cigraiulatorium  universim 
duximus.Gt  post  pusillum  rex  motus  prcce  eomitis 
Tripolitani,  proOciscitur  in  auxilium  ejus,  ad  obsi- 
dendum  oppidum  quod  Kaphaniam  nominamus,ex* 
tra  Libanum  montem  siium.Inquavidelicet  regio- 
ne,ut  narrai  Joscphus,  inier  Archas  ei  Raphaniam 
oivitatesOuviusmedius  fluit,qui  quoddam  peculiare 


mine  Loiharium,  in  regem  ei  imperaiorem  aubU- 

maium  fuisse. 

Dum  ruit  Uenricus  Geminorum  claruit  oriu8. 
Post  quem  Lotbarius  rex  imperat,  ex  duce  natus. 

CAPUT  LV. 
De  rcgis  profectione  cont^a  Babylonios. 
Non  mulium  posiea  processit  temporis,  cum  de 
Tyro  rex  exiens  in  Syriam  humilem  de8cendit,par- 
iem  de  equitatu  suo  relinquens,  parlemque  secum 
ducens,licet  de  Babyloniis  ad  bellandum  parati8,et 
conira  eos  veniuris,a  rumigeris  audisset.  Expedie- 
bat  enim  eum  illuc  prius  properare,ubi  hostes  au- 
diebai  ingruere.More  enim  apri  a  canibus  circum- 
daii,  ei  morsibus  creberrimis  angusiiosi.opor^bat 


habei  miraculum.Nam  cum  sit  quando  fluit  pluri-  ^  dexiro  laevoque  pede  feriendo  se  obnixe  defendcre. 

*A  *j.  *I.*/^]*  ^^     C^       1  11*  1*  TTt_*VI 


mus,aique  meaiu  segnis,  tamcn  intcrpositis  6  die- 
bus  a  fontibus  deOcie^s  siccum  exhibei  locum  vi- 
dore.  Deinde  quasi  nulia  muiatione  facta,  scptimo 
die  similis  exoriiur,  atque  hunc  ordincm  semper 
eum  observare  pro  certOLCompertum  esi.Unde  etiam 
Sabbalicus  appellatus  esi,  a  ^acro  Judaeorum  sepii- 
mo  dio  sic  nominaius.Princeps  vero  Tiius  aliquan- 
diu  Beritbi  commoraius,ei  inde  reversus,per  omnes 
quas  abibat  Syris  civiiates  magnificentissima  cele- 
brans  spectacula,  hunc  conspiciens  fluvium  natura 
cognitione  dignissimum^admiraius  esi  valde. 

CAPUT  LII. 
De  alio  quodam  flumine, 
Aliud  quoque  idem  hisioriographus  miraculum 
refert,inquiensjuxiaPio]emaidam  urbem  fluviolum 


Solemus  namque  parabolice  dicere  :  a  Ubi  dolor, 
ibi  manus.»  Antequam  auiem  rexillucpervenisset, 
jam  Turci  quoddam  pseudocastellum  obsederant^et 
vi  ceperant.Quod  quidem  illis  erai  contrariumyno- 
bis  auiem  necessarium.  Mllites  autem  asiuiissimo 
exitu  nocianier  evascrunt,  relictis  uxorihus  cum 
liberis  suis,  malenies  partem  salvari  quam  totum 
peniius  perdi.Tempore  iunc  aesiivo,mediante  menae 
Julio,apparere  caspii  cometa  inier  orieniem  etsep 
ienirioncm,  quas  ante  lucanum  nascens,  et  versus 
horam  nonam  radium  suum  emitiens,mediocri  lu- 
mine  se  monsirabat.  Illum  auicm  per  dies  ter  senos 
cernere  studuimus,  significantiam  cujus  Gonditori 
omnium  commisimus.Turci  autem,quorum  Borse- 
quinus  erai  fortior,  oppidum  Cerepum  nominatum 


esse  quasi  a  duobus  stadiis  prsterlabeniem,  quem  G  obsedcruni,  sed  audito  regis  adveniu,  qui  jam  eos 

insequebatur,  spe  sua  fraudati  ad  iuiiora  prssidia 
secesserunt.  Non  enim  erant  plus  quam  6  millia 
miliium  :  rex  ergo  Antiochiam  rediii. 

CAPUT  LVI. 
De  cliisse  Babylonica, 
llorno  auicm  Babylonii  classe  sua  reparata  et 
congregata,velificantes  austri  flaiu  intraveruat  ter- 
ram  Philisthiim,transita  Phara,MiaIaris  quoque  et 
Gaza,  Ascalone  quoque  ci  Joppe,  Csssarea  et  Ptole- 
maida,Tyro  et  Sidone,explorando  et  insidiandoper 
liiius  maritimum  usque  urbem  Herithum,aucupan- 
tes  et  perscruiantes  de  portu  in  portum,  si  quid 
posseni  invenire  sibi  commodum,quod  Christianis 
esset  incommodum.  Sed  quia  dulcis  aquffi  penuria 


vocani  Beleum,  prorsus  exiguum ;  cui  prope  est 
sepulcrum  Menonis,  admiratione  quidem  dignissi- 
mum.  Erat  autem  species  vallis  roiunds,  viiream 
emitiens  arenam.Quam  cum  hauserint,mults  naves 
paritoraccedenies,locusisdemrursusimpletur.Ven- 
ti  siquidem  quasi  ediia  opera  convehuni  de  circum- 
siantibus  superciliis  arenam  istam  utique  commu« 
nem.Locus  auiem  metalli  siatim  metallain  viirum 
qu«  susceperit  mutat.Mirabilius  quoque  illud  mihi 
videtur,  quoniam  convcrsae  jam  arens  in  vilrum 
pars  qufficunque  super  margines  loci  illius  fuerit 
jactata,in  communem  arenam  denuo  converiiiur. 

CAPUT  LIIL 
De  acquisitione  urbis  Raphanix, 


Deurbeautem  Raphania,de  qua  narrare  sermun-  ^  iunc  sitibundi  valde  angebaniur,  oportuit  eos  ad 


culum  jam  ccepi,  talis  fuii  exitus.  Cumque  rex  et 
eomes  cum  tormeniis  suis  lapides  jaculando,  per 
dies  48,  Sarracenos  inclnsos  vehemeniissime  co- 
hibuissent,  ei  urbem  rcddiderunt,  ei  indemnes 
abierunt.  Accidit  siquidem  hoc  uliimo  Martii  die. 
Itaque  comcs  proBdiotus  urbem  pussessurus  recepit 
et  munivii.  Rex  auiem  Hierosolymam  rediit. 

CAPUT  LIV. 

De  morte  Romani  imperatoris, 

Et  cum  dies  Paschales  in  Uierusalem  celebrare- 

mus,  exiii  ad  nos  rumusculus  a  peregrinis  super- 

temeiitibu0|  ftomaaum  imperatorem  obiisse  olua- 


siccum  egredi,  ui  de  rivis  et  foniibus  situlas  suta 
implerent,  et  siiim  suf>m  miiigarent.  Sed  civibus 
urbis  prsfai®  hoc  modesie  fereniibus,  ad  eos  ex- 
templo  audacissime  progressi  suni,additi8  sibi  via- 
toribus,  qui  illuc  forsiian  accurrerunt,  et  congres^ 
sione  facia,tam  de  occisis  quam  ad  moriem  vulne- 
ratis  130,  de  piratis  illis  prosiernuatur.  Eraut  qui 
exierant  ad  certamen  quinque  millia,  ezceptis  his 
qui  naves  inierim  conservaverunt,  qu^rum  22  tri- 
remes  vel  oautos  nuncupant ;  caierie  vero  53  f^or 
ruai.Itaque  crudelitaiem  suam  in  gentem  n^raia 
|K>mpabant^ad  miserandum  iaflexftbiled  et  iixmii^ 


FULCHERII  CARNOT.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  HI. 


938 


in  omnes  quos  praeoccupare  poterant.  sed  A  Nisi  videret  ungelicam  visionem  in  extremis  vita5 


raiias,  nihil  hic  sibi  vendicaverunt,  quoniam 
ites  nostri  cum  lanceis,  et  arcuarii  cum  sagiitis 
im  inculcantes  inopinabiliter  fugaverunt.Illi 
continuo  carbasis  levatis  per  mare  velivo- 
Bpsus  Tripolim  se  direxerunt,  et  hinc  Cy- 

GAPUT  LVII. 
De  navigatione  adokscenlis  Boamundi 
ties  autem  legati  hoc  anno^vel  pcregrini,Boa- 
adolescentis  adventum  nobisannuntiaverunt 
spiverunt?  sed  multipUcatisrumoribusfefelle- 
ileticulosus  enim  erat  propter  ciassem  Baby- 
m  vel  piraticam,  quum  in  ponto  audiebat  late 
im.  Insuper  de  terra  sua  sollicitus  admodum 


consolatricem,  jam  subibat  vitae  dcspenitionem. 

CAPUT  LIX. 
De  mari  m4igno, 
Circa  gurgitem  Itaiiae  multoties  naves  assuefiunt 
periclitari,  et  undique  flabra  commoveri,  qu»  de 
montanis  per  valestria  praecipitanter  per  anfractus 
subterraneos  rite  assuescunt  intorqueri,  et  in  verti- 
ginem  voraginis  mirabiliter  convolvi.  Quod  si  paroni 
aliquando  nautaj  obviaverint,  et  diripiuntur,  et  im- 
pie  confunduntur.  Sed,  qui  pro  Dei  amore  hoc  pa- 
tiu  ntur,donativis  suis  nunquid  impie  frustrabuntur  ? 
De  hoc  mari  nostro  tantillum  sic  habemus.  De  Me- 
diterraneo  autem  non  est  omittendum,  unde  caput 
extollat.  Existimant  enim  quidam  sinus  istos  a  Ga- 


[uam  nisi  beneetfidelibus  suis  locaret,  ama-  ^  ditano  freto  nasci^  nec  aliam  esse  originem  quam 


suisinsidiatoribuscircumventusfraudulenter 
pet.  Scriptum  est  in  proverbiis  rusticanis : 
habet  malum  vicinum  habet  malum  matuti- 
»  Denique  cum  iter  suum  saepius  praeparas- 
md  Hydruntum  Apuliae  civitatem,  collectis 
Miiuit  navibus  videlicet22,  quarum  ^O  longae, 
118  mnnitae  erant,  iter  CGcpit  expedire  mari- 
Postquam  terram  suam  Apuliae  duci  commi- 
,  quem  bseredem  terrae  suae  suffecit,  et  substi- 
i  prior  a  vita  discederet,  identidem  confirma- 
dux,  et  gratanter  concessit,  si  primitus  ipse 
y  testantibus  optimatibus  eorum  utrobique  as- 
tibus.Itaque  Boamundus  mediante  Septcmbri 
I  mare  sulcans,  transitis  Cycladibus  per  aequor 
8y  venitMothonem.  Postmodum  vero  Rhodum, 


eliquiaerumpentis  Oceani.  Qui  contrarium  sentiunt 
omncm  fluorem  aiunt  e  ponticis  faucibus  inundare, 
idque  fulciunt  argumento  non  inani,  quod  aestus  e 
ponto  profluus  nunquam  reciprocetur.  Laus  igitur 
et  honor  omnium  sit  Conditori,  qui  posuit  flnes 
mari,  apponens  claustra  et  portas.  Dixit  enim  ei  : 
«  Huc  usque  venies,  et  in  te  conterentur  fluctus  tui 
(Job  xxxviii,  11).»  Quod  ubi  impclum  suum  ad  littus 
illiserit,  in  spumas  resolvitur,  et  repagulis  quibus- 
dam  arenae  humilis  repercutitur.  Caeterum,  nii  jus 
statuti  coclestis  mhiberet,  quid  obstaret  quin  pcr 
plana  Egypti,quiB  maxime  humilioribus  jacent  valli- 
bus,  mare  Rubrum  Egyptio  pelago  misceretur?  De- 
nique  docent  hoe,  qui  voluerunt  haec  duo  sibi  maria 
connectere,   atque   in  se   transfundere.  Sesostris 


hiliam,  etLiciam  pcrmeat  et  Italiae  gurgitem  C  Egyptius,  qui  antiquior  fuit,  et  Darius  Medus,  qui 


navigantes  contu^rbat.  Indc  transiens  Antio- 
I  parvam,  venit  ad  magnam,  transeundo  Isau- 
et  urbem  Seleuciam.  Qui  cum  Cyprum  Hquis- 
dexteram,  Tharsum  si  quidem  dimisit  ad  si- 
m,  et  Melotem  urbem  opinatissimam  jamdiu 
Am.Eotunctemporepluresbifariiethelluones 
iri  recenter  exeuntes  vulgabant  procul  dubio 
in  Hierosolymis,  eum  procul  dubio  apud  An- 
im  applicuisse,  et  mentiebantur,  Verumtamen 
>  se  putabant,  quia  cum  aliqua  parte  militum 
tti  usque  Pataram  una  venerant,  et  cum  acci- 
U8y  etcapris,et  aucupibus,  atque  canibu9,quos 
sriemittebat. 

CAPUT  LVIII. 
Dcpericulis  in  mari  evenientibus. 
Ita  saepe  turbulenta,  vel  Deo  volente,  vel  per- 
nte,in  mari  navigantibus  occurrunt;  lum  sol- 
anchora,tum  frangitur  antenna,  vel  aplustra, 
identes  rumpuntur.  Cumque  venti  mutantur, 
ad  cherucham  respectatur,  ut  si  prospere  in- 
it,  distincte  et  solerter  experiatur.  Cavendum 


majoris  contuitu  potentiae  in  elTectum  voluit  addu- 
cere,  quod  ab  indigena  fuerat  ante  tentatum.  Quae 
res  indicio  est  quod  superius  est  mare  Indicum,  in 
quo  mare  Rubrum,quia  aequor  Egyptium,quod  in- 
ferius  alluit.  Et  fortassis  ne  latius  se  mare  effunde- 
ret,  de  superioribus  ad  inferiora  praccipitans,  ideo 
molimina  sua  rcx  uterque  revocavit.  Hoc  in  Hexa- 
meron  Ambrosii  sic  habetur.  Aliud  vero  in  Solino 
invenitur.  Mirabilia  igitur  opera  Dei,  multo  autem 
mirabilior  qui  facit  et  disponit  ea.  Quod  si  aliqua 
nostris  aspcctibus  videntur  deformia,  nihilominus 
tamen  sunt  laudanda,  quia  Conditor  omnium  facit 
ea,  imo  nec  minus  sunt  utilia.  Etiam  in  cimice  dat 
Deus  medelam,etin  polypo  pisce  immittit  astutiam, 
rv  vel  echino.  Serpentibus  quoque  dat  prudentiam  ; 
aliquando  praebent  medelam,  aliquando  inferunt 
pestem,  vel  etiam  mortem.  Interdum  vero  parant 
obsequium,  Interdum  vero  nocumentum.  Quando- 
quidom  antidotum  tjTiacum  de  corpore  serpentis 
confici  solere  dicatur,quod  utique  virtuscorpusque 
serpentis  cum  solum  sumitur  nocet,  cum  autem 


cieunaperdatur.  Cum  enim  stellae  obnubilant,    '  admiscetur  aliis  sanitati  est  et  saluti, 


bus  ratis  alliditur,  mortem  illico  vel  naufra- 
pestis  imminens  minitatur.  Sicut  in  terra,  sic 
nari  pericula,  Quid  de  nobis  miramur,si  Pauli 
oli  naufragium  recordamur.  Ad  tentandam 
S  profunditatem  dimiserunt  naucleri  bolidem. 

PatXO&^  GLY. 


GAPUT  LX. 

De  generibus  serpentium. 

Basilicus  autem  est  ad  semipedem  longitudinis, 

albus  quasi  mitrula,  lineatus  caput,  nec  hominia 

tuntum  vel  aliorum  animantium  exitiis  datus  sed 

30 


939 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO, 


940 


terrae  quoque,  quam  polluit  ct  exurit.  Ubicunque  A  rat  anno,  opinabamur  eum  non  esse  ultra  vcntu- 


fueritjferalesortiturreceptaculum,  denique  exstin- 
guit  herbas,  necat  arbores.  Ipsns  ctiam  corrumpit 
auras,  ita  ut  in  aere  nulla  alitum  impune  transvolet. 
infecto  spiritu  pestilenti.  Cum  movetur,  mcdia  cor- 
poris  parte  serpit,  media  arduus  est  et  excelsus. 
Sibilum  ejus  etiam  serpentes  perhorrescunt.  Et  cum 
acceperit  fugam^quaequequoquopossunt  proporant. 
Quidquid  morsu  ejus  atteritur,  non  depascitur  fera, 
non  attrectat  ales.  Mustelis  tamen  vincitur,  quas  in- 
ferunt  homines  cavemis  quibus  delitescunt.Dcniquo 
basilisci  reliquias  amplo  sestercio  Pergamcni  com- 
paraverunt,  ut  aedem  Apollinis  manu  insignem  nec 
aranesB  intexerent,  nec  alites  involarent.  Amphisi- 
bena  surgit  in  caput  geminum,  quorum  secundum 


rum,  sicut  interminatum  fuerat,et  sicut  fama  pro- 
miserat.Sed,quia  juxta  prophetaB  eioquium,inmanu 
hominis  via  ejus  non  est,  nec  ab  homine,8ed  aDo- 
mino  gressus  hominis  diriguntur  {Prov.  xx,  24), 
spem  ex  parte  magna  defraudavit  opinio.Non  enim 
fit  quod  humana  aviditas  stabiiit,  sed  quod  Deus 
arbiter  meritis  humanis  competere  judicaverit.  Cum 
autem  per  litteras  suas  rex  raandando  nobisHiero- 
solymis  innotuit  eum  jam  Antiochiae  applicatum, 
omnihus  non  mediocriter  placuit.  Sed  Deum,  qui 
eum  adduxit  sanum,  cuncti  laudavimus.  Jam  sol 
occiderat,cum  portum  nocte  subintrat.  Adventante 
autem  illo  Antiochiam,  ab  omnibus  gaudenter  est 
susceptus.Cui  cum  processione  magna  et  laudibus 


ea  in  partequa  estcauda.  Cerastes  praeferunt  qua-  -n  populi  celebcrrime  rex  obviam  exiit,  et  alacriter 


eum  susccpit.  Et  habita  collocutione  ad  invicem  fe- 
stina,  continuo  rex  terram  suam  trrdidit  ei  totam 
et  de  filiabus  suis  in  matrimonium  unam. 


drigemina  cornicula,  quorum  ostentatione  veluti 

esca  illice  sollicitas  aves  premunt;  nam  reliqua  cor- 

poris  de  industria  arenis  tegunt.  Hemorrois  morsu 

sanguinem  e]icit,et  dissolutis  venis  quidquid  animae 

est  evocat  per  cruorem.  Prester  quem  percusscrit, 

distenditur,enormique  corpnlentla  necatur,  cxtube 

ratossaepius  putredo  subsequitur.  Sunt  et  himoditaB, 

cst  et  Chencheris,  elephantie  chelsidrica,Medracon- 

tes.  Postremo  quantum  hominum,  tantus  mortium 

numerus.  Scorpiones   etiam,  scinci,  lacertac,  quo; 

vermibus,  non   serpentibus  ascribuntur.  Monstra 

haec  si  sibilant,  clementius  feriunt,  habent  affectus, 

non  temere  nisi  ad  conjuges  evagantur.  Sunt  et  ja- 

euli,qui  penetrant  animal  quodcunque  obvium  for- 

tuna  fecerit.Scitale  tantapraefulget  tergi  varietate, 

ut  notarum  gratia  videntes  reUrdet.  Deipsis  siti  in-  C  Orbita  nunc  anni  rctrograda  stat  renovati 

terflcit.  Sippiale  quod  somno  necet  teste,  etiam  con- 
sumitur  ad  mortem.  Aliarum  virus  quam  medelas 
admittit  minus,  fame  moritur.  Haec  valde  mina  nihi- 
lominusque  miranda,  quae  Magnus  Aiexander  vidit 
inlndla.  Unde  magistro  suoAristoteIi,etmatri  suae 
Olympiadi  mandando  itadicit :  «  Non  crederem  cui- 
quam  tot  esse  prodigia,nisi  sumpta  ipse  oculis  meis 
ponderassem.  »  Vere  rex  isto  vir  fuit  omnino  magni- 
ficuSy  et  in  negotiis  suis  sagax  et  circumspectus,et 
ingens  viguit,  et  potens  potuit,  non  ut  pluma  voH- 
tans,  nec  stipula  fluitans. 

GAPUT  LXI. 

De  adventu  Boamundi  adolescentis,  et  de  i>usceptione 

ejus  in  Antiochia. 

QuoniampraeterspemBoamundus  tardehocvene-  D  illa  remansit  valde  infirma. 

Explicit  historia  Hierosolymitana  domni  Fulcherii  Camotensis, 


£u  socer  atque  gener,  pater  hic  et  filius  aller. 
Diligat  hunc  ille,  potior  sic  fict  utorque. 

Tunc  apparatis  nuptiis,  legitime  suntexplelae.Con- 
sidente  autem  Boamundo  super  cliotedrum  suum 
principe  effecto,  diploideque  dccentissima  vcstito, 
convocatis  optiraatibus  suis  omnibus,juraverunt  ei 
huraanitatis  subditam  fidelitatcm,  praesentc  rege,et 
eo  favente,ab  eo  die  et  deinceps  se  servaturos.  Qui- 
bus  gestis,  rediit  rex  Hierusalem. 

Scorpio  eoelestis  cum  fulserit  ortus  in  astris, 
Excipitur  regno  Boamundus  in  Antiocheno 


CAPUT  LXII. 
De  pestilenlia  murium. 

Anno  1127  ab  ortu  Domini,  indictionc  vcro  v, 
ebulliit  multitudo  murium  immcnsa  in  regiono  Pa- 
lestina,in  lantum  ut  bovem  unum  a  clunibus  oppri- 
mcntes  comcderent,et  suffocantes  eum  cum  septem 
vervccibus  devorarent.Denique  cum  satis  sa^pius  in 
territorio  Achonitarum  vastasscnt,  petentes  aqua- 
tionem  montana  Tyriorum  conscenderunt.  Unde 
tunc  continuo  ingruentevento  pestilcnti  et  truculen- 
to  cataclismo  in  valestria  confinia  miilibus  innume- 
ris  repulsantur.  De  quorum  putore  cadaverum  regio 


GENEALOGIA  REGIS  QUI  VOGATUS  EST  KAROLUS  MAGNUS. 
De  cujus  prosapia  ortl  sunt  Godbfridus  et  Balduinus  reges  Hierosolymse. 

Ex  veteri  Codice  ms,  Cosnobii  5.  Quintini  de  Monte,  ad  colcem  historise  Hierosolymitanse  Fulcherii 

Camotensis. 


Karolus  rex  unctus  est  in  imperalorem  in  Eccle-      nuit  Ludovicum  Augustum.  Ludovicus  genuit  Lo- 
sia  beati  Petri,die  Natalis  Domini.  Qui  Garolus  ge-      tharium,  Pipinum,  et  Ludovicum  ex  Ermengarde, 


941  GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  OBSERV.  PBiEV,  942 

et  Karolum  Calvum  ex  Judilh.  Karolus  Calvus  ge-  A  cum   comitem  de  Durboio.  Gerberga  vero  soror 

nuit   Ludovicum,  qui  nihil  fecit,  quia  tantum  iv  Ermengardis  genuit  Hcnricum  Seniorcm  comitem 

annis   vixit  [leg.  ii   annis   rexit].  Ludovicus   filius  de  Brussella.  Henricus  Senior  gt,nuit  Lambertum 

Ludovici  [Karoli]  genuit  Karolum  Simplicem,  et  comitem,  et  Henricum  fratrcm  ejus,  et  Maltildem 

Karlemannum.  Karolus  vero  simplex  ab  Heriberto  sororem  ejus.  Hanc  Maltildem  duxit  uxorem  co- 

captus  est.  Qui  Karolus  ex  Ogiva  genuit   Ludovi-  mes  Eustachius  de  Bolonia,  et  genuit  ex  ea  duos 

cum.  Ludovicus  genuit  Lotharium  regem  et  Karo-  filios,    Eustachium     et    Lambertum.   Eustachius 

lum  ducem  ex  Gerberga.  Lotharius  rex  genuit  Lu-  vero  acccpit  uxorem  fiiiim  Godefridi,  ducis,  Idam 

dovicum  juvenem,  et  Karolus  dux  frater  Lotharii  nomine,  nobilem  genere   et   moribus  :  et   genuit 

regis  genuit  Ermengardem  et  Gerbergam.  Ermen-  ex  ea  tres   filios,  Euslachium   comitem   Boloni«, 

gardis  genuit  Albertum  comitem  de  Namuco.  Et  et  Godefridum  et  Balduinum  reges  Hierosolym». 
Albertus  genuit  Albertum,  et  fratrem  ejus  Uenri- 


■     w  n 


HISTORIA  GESTORUM 

M  mm\  TEHPORIS  HIEROSOLYNITAM 


AUCTORE 


GILONE  PARISIENSI 

(Martene,  Thes,  Anecdot,  IH,  2U,  ex  ms.  monasterii  S.  Germani  a  Patris.) 


OBSERVATIO  PRJIVIA 

Inter  variot  bellarum  eventus^  quibut  prouertim  illuslratur  historia  eccleMasticay  primum  sibi  locum  vindieat  ioera 
expeditio  Hierosolymitana,  toi  prceetarii  facnoribus  illustrata,  tot  virorum  nobilium  sanguine  decorata,  tot  prodigiis  ae 
portentis  confirmata.  Hinc  quicunque  annales  ecclesiasticos  aliquando  scribmdos  susceperunt,  singulas  ipsius  circumstan" 
tias  adamussim  recensere,  plerique  etiam  singulares  de  ilta  lucubrationes  posteris  mandare  curarunt.  Verum  omnes  inter 
illos  auetores  palmam  apud  eruditos  facile  refcrunt  aniiqui  scriplores,  hi  prcuertim  qui  rebus  gesiis  interfuerunt,  aut  eas 
ab  oeulatis  testibus  acceptas  posleritati  transmiserunt :  utpote  qui  ceriiora  prce  se  ferenies  veritaiis  indicia,  non  solum  fua- 
viori  eum  delectatione,  sed  majori  etiam  cum  fructu  semper  leguntur.  Quapropier,  tameisi  belli  sacri  scriptores  quotquot 
reperire  potueritf  duos  in  tomos  collegerit  de  relitieraria  optime  meritus  Jacobus  Bongariius,  edideriique  anno  1611,  tan^ 
tus  nihito  tamen  minu9  labor  virorum  erudilorum  desiderium  non  omnino  explevit :  sed  qui  post  ipsum  rempublicam  lit" 
terariam  suit  scriptis  iltustrarunt  antiquitaiis  siudiosi,  bibliothecarum  insigtiiorum  forulos  scruiando^  veteresque  manu^ 
seriptoscodices  revolvendo,quoiquoi  hnjuscemodi  expiscaripotuerunt,  eos  tanquam  preiiosa  antiquitatis  monumenta  pu- 
hlicijuris  facere  non  neglexerunt.  Certe  duo  ex  nosiris  Lucas  Acherius  et  Joannes  Mabillonius  suam  hoc  in  genere 
operam  contutemnt :  ille  quidem  cum  Gesta  Dei  per  Francos  a  Guiberto  abbate  Novigenti  edita  una  cum  aliis  eyusdem 
seriptovis  operibus  recudit,  iste  cum  belli  sacri  hisioriam  in  manuscripio  codice  Casinensi  inveniam,  suo  Musoto  Itntieo 
inseruit.  Et  ante  eos  Gallicana  acodemia  lumen  Franciscus  Du  Chesne^  Hisl.  Franc.  tom.  IV,  Petrum  Teuiboldum  et  Fnt^ 
cherium  Camotensem  auctiores  et  emendatiorcs  vulgavit ,  quibus  GHonis  Parisiensis  hisioriam  cxpeditionis  Hierosolymiianm 
a  Jacobo  Sirmondo  acceptam,  addidit,  licet  tot  lacunis  f[Bdatam,  ut  Gilonem  ipsum  fere  in  ipso  Gilonequoiras  :  quam  ni^ 
hilominus  tanti  fedt  vir  erudiius,  ut  preiiosum  tanquam  thesaurum  illud  aniiquHaiis  monumentum  publid  juri,  facere 
non  dubiiaverit. 

Cum  vcro  nostroi  Parisiensis  S.  Germani  bibliothecoe  codices  manuseripios  ewlverem,  incidit  in  manut  meas  idem  Qi- 
lonit  Paritientit  oput  cum  hoc  epigraphe  Acherii  nostri  manu  exarata :  Sequeas  Instoria  edita  quidem  est  in  flne  toroi  lY 
Historiae  Francorom  Andreap  Du  Chesue,  al  maxiraa  ex  parle  differt.  Praeter»  edita  plena  est  lacunis  *.  ea  de  causa  haec  ms.  digna 
est  prelo  submitli.  Hanc  cum  legissem,staiim  rapuit  me  desiderium  ediium  cum  manuscripia  conferendit  exeujus  coUor' 
iione  reperi  non  solum  ducenias  cirdier  lacunas  sarciri  posse,  pluresque  locos  vitiaios  emendari,  sed  partem  libri  quarti 
cum  quinto  et  sexto  integro  in  editis  desiderari ;  quapropier  opportunum  esse  existimavi  ut  Tancredi  Gestit,  Gilonit  hittO" 
rtom  tutdungeretn,  nec  convenientiorem  ei  locum  tribuipotte.  CtBtemm  operit  ipte  titutut  auctorem  demonttrat  ette  coctvum. 


tM 


AD  60DBVRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


944 


LIBER  PRIMUS. 

TEXTDS  GBSTORUM  MEMORANDUS  CHRISTICOLARUM 


Est  ope  divina  Turcorum  facta  ruina^ 
Qoc  pro  laude  Dei;  licet  impar  materiei, 
Carmine  prestringo  facili,  nec  ludicra  fingo. 
Christe,  mesB  menti  tua  bella  referre  volenti 
Adsis,  laus  cujus  series  est  carminis  hujus, 
Ut  bene  proveniant,  et  te  duce  carmina  fiant. 
Exercitus  Christtanus  petit  Nicxam, 

Christicolse  gentes,  gladioque  fideque  nitentes, 
Ut  sacra  purgarent  a  sordibus,  et  superarent 
Turcos  insanos,  foBdanles  fana,  profanos, 
Conjuraverunt,  et  Jerusalem  petierunt. 
Ast  ubi  Jam  lassus,  jam  multa  pericula  passus, 
iEquoreum  littus  tetigit  chorus  ille  beatus^ 
Transit  aequoream  rabiem,  petiitque  Nicaeam^ 
In  qua  ter  oentum  ter  quinque  triumque  paren- 


A  Et  dum  successit,  per  turpia  verba  lacessit 
Christi  cultores,  cave,  dicens,  dcteriores. 
Vocibus  ingratis  nostris  satis  exagitatis, 
Altior  ad  duros  portatur  machina  muros. 
Gentiles  miseri  tandem  coepere  vereri. 
Nostri  non  segnes  lapides  jaculantur  et  ignes, 
Turres  impellunt,  afTixaque  tela  revellunt 
A  clypeis,  hostes  telo  proprio  ferientes. 
Utque  cadit  spissus  imber  cum  grandine  missus, 
Sic  non  vitatse  mittuntur  ubiquc  sagittae. 
Tela  caduntj^miserique  gemunt,  moriuntur  utrin- 

[que, 
Hi  gladiis,  alii  baculis  pugnant,  sudibusque,  * 
Magnus  erat  turbae  clamor  trepidantis  in  urbc 
(6)  Ergo  plorantes  manibus  quoque  significantes 


Conventus,  mores  struxit,  docuitque^minores. 
Sed  male  mutata,  Christique  fide  vacuata, 
Christum  spernebat,  gentilia  monstra  colebat. 
Et  quoniam  Christum  prius  hsc  coluisse  putatur^ 
Ad  Ghristum  corrupta  prius  merito  revocatur. 
Nic3^m  Ghristiani  obsident, 

Ergo  disponunt  acies^  tentoria  ponunt. 
Undique  conveniunt,  et  bello  congrua  fiunt. 
Partem,quam  mundus  vocat  occasum,  Boimundus 
Occupat,  et  contra  muros  statuit  sua  castra. 
Qui  locus  e  plaustro  (2)  junctus  contrarius  austro, 
lUe  tu8B  forti,  datus  est,  Godefride,  cohorti. 
In  loca  succedunt  alii,  qufle  congrua^credunt, 
Cunctorum  portus,  vertuntur  solis  ad  ortus. 
Militibus  densi  Raymundus  cum  Podiensi, 
Hu^o  comes  magnus,  leo  ssevis,  militibus  (3)  agnus, 
Eif  gatis  expertus  per  praelia  dira  (4)  Robertus, 
Di^x  quqque  Flandrensis,  cujus  non  fallitur  ensis, 
£1.  Siephaaus  muros  expugnabant  ruituros. 
Tuta  sed  a  turbis  pars  una  remanserat  urbis, 
Nec  timet  assultus  pars  quam  sol  respicit  altus. 
I^rustra  securos  petierant  denique  muros. 
NaiTi  lacus  immensus,  multaque  uligine  densus 
Bos  dpfensabat,  nostros  transirc  negabat. 
Sed  tfunen  hanc  partem  nostri  tetigere  per  artem, 
Namque  superjectis  ratibus,  multis  quoque  tectis, 

(5)  Quas  Cffisar  dictus,  vinctis  per  terrea  bobus 
Fecerat  adduci  voto  tunc  auxiliandi, 
Sic  quasi  per  pontea  potuerunt  tangere  fontes, 
Acriter  insistunt  nostri,  Turcique  resistunt. 
Aeriter  impellunt  illos,  illique  repellunt. 
Sseva  venenatas  gens  mittit  ab  urbe  sagittas^ 
Cuique  sagitta  dabat  leve  vulnus,  eum  perimebat : 

({)  Edit,  pQffirUum. 
Edlt.;  esi  infra. 
lls.  militibus. 


[tujn  (I)    -n  Orarunt  pacem,  clamarunt  deditionem. 


Expediunt  dextras  viduntque  recludere  portas, 
Exsultant  noslri,  laudaot  magnalia  Christi. 
Primum  purgari  ccnsent  a  sordibus  urbem, 
Et  consignari  per  aquam  prece  sanctificatam, 
Cumque  hymnis  crucibusque  intrant  reconcillatam. 
Mittuntur  sacri  portantes  sacra  ministri, 
Lustrant  securos  benedicta  aspergine  muros, 
Cantantes  modulos  divinis  ritibus  aptos. 
Talia  dum  cives  visu  audituque  capescunt, 
Protinus  irati  in  gentilia  monstra  recurrunt, 
Cuncta  profanari  magica  vertigine  dicunt, 
Et  proturbantes  extra  sacra  agmina  trudunt. 
Sic  irritantur  iegiones  Christicolarum, 
Et  delusa  dolent  mysteria  ccelicolarum. 
Acrius  insurgunt  ceieres  et  in  arma  recurrunt 

C  Deque  profanatis  pajnas  cum  sanguine  poscunt. 
Acrius  incurabunt,  balistas  fundibulo  aptant, 
Perfodiunt  portas,  miseros  quasi  carcere  vallant, 
Excubias  statuunt  noctuque  dieque  caventes 
Ne  quis  colioquio  externus  juvet  interiores. 
Dumque  instant  vigiles  sibi  succedendo  per  horas^ 
Repperiunt  quemdam  per  nigras  ire  tenebras 

Quaerentcm vel  portas  ingrediendi 

Vel  per cum  clausis  sermocinandi 

Illi  correptum  graviter  manicisque  ligatum 
Cogunt,  aut  citius  quae  nosset  cuncta  profari, 
Aut  durae  mortis  gravia  experimenta  lucrari. 
Ille  metu  victus  nimio,  nec  longa  moratus 
Dicere  servata  se  devovet  omnia  vita. 
Hinc  ubi  fecit  eum  pia  couvenientia  fidum, 

D  Exponit  missum  se  civibus  insinuatum, 
Ne  desperarent,  sed  rem  virtute  tenerent, 
Namque  sequente  die  plenum  solamen  haberent 


i 


4)  Edit.,  s3Bva. 

p)  Hi  duo  versus  desunt  in  ms. 
(6)  Uncis  indusa  in  ms.  desiderantur« 


MS 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  UB^ 


m 


Quando...  obsessi  mortificare. 
Possent  atque  opibus  cum  libertate  vacare. 
Millia  nam  propius  plus  concedisso  trecenta 
Sultano  ducibus  Solymannoque  coacta. 
QuaB  sic  de  propriis  se  viribus  exhilararent, 
Ut  quasi  victores  jam  facti  glorificarent, 

Agmina  Christicolatn  quo  jam  deleta  putarent, 
Solaque  de  »poliis  inter  se  bella  pararent. 
Mane  etiam  primo  statuissent  castra  movere, 
Illa  quoque  ante  urbem,  vacua  statione,  locare, 
Quae  fuerat  tibi,dux  Raymunde,  tuisque  relicta. 
Quando  ibi  prima  duces  ccBperunt  figere  castra, 
Qui  retrorsus  adhuc  aberant  ad  millia  bina 
Pro  quibus  est  missum  citius,jus3ique  venire 
Ipsa  in  planitie  tentoria  disposuere. 
Legatus  porro  jam  factus  sponte  fidelis 
Purgari  sese  expetiit  baptismatis  unda. 
Quod  dum  fit  citius  concursu  presbyterorum, 
Egregius  fulsit  vir  in  ordinc  Christicolarum ; 
Mane  igitur  primo  nostri  vertuntur  in  arma, 
Urbis  perfidiam  punitum  sorte  suprema. 
Fit  clamor  multus,  variatur...  vultus 
Istioc  pugnantum,atque  illinc  extrema  gementum. 
Tormentis  jaculis,gladiis  quoque  bella  geruntur, 
Haud  multum  distat  quin  protinus  ingrediantur.] 

Sexaginta  millia  Turcorum  auxilium  ferentium  de- 
hellantur.  Nicxa  capitur. 

Dum  sic  instarcnt  nostri,  miseri  trepidarent, 

Et  jam  constricti  sua  vellent  reddere  victi  (7), 

Ecce  sexaginta  Turcorum  millia  structa 

Ensibus  et  clypeis,  ad  opem  vencre  Nicaeis. 


A  Atque  motu  tacti,  tandem  oessere  coacti ; 
Perque  duos  menses,obse8SA  gentis  habenn, 
Dux  tibi  traduntur,  Constantinopolitans. 
Mittuntur  plena  capitum  quoque  millia  navi 
Servitium  primum  datur  hoc  a  milite  forti. 

Turcorum  millia  trecenta  Christianos  aggrediuntur. 

His  ita  dovictis,  victis  sub  rege  retictiv, 
Successu  l«ti  nostri,nec  cedere  certi, 
Castra  movent,Dominoque  vovent  jejunia,  ciguB 
Auxilio  vicere  pio  gentis  scelus  hiyus  : 
Scd  quoniam  per  dura  viam  fuerant  habituri, 
Nc  populi  langnore  siti  caderent  perituri, 
In  turmas  cessere  duas,  tibi  traditur  una, 
Dux  Boimunde^  tibi,  comes  Hugo,  traditur  m9i. 
n  Sicque  graves  coUes  nostri  lieet  ad'  mala'  moUesf,    ' 
Transivere  tribus  non  absque  labore  diebuBy 
Inque  die  qnarta  postquam  via  fkcta'  p6r  arda, 
Illi  securi  quasi  gens  ignara  futuri» 
Quos  sibi  commissos  Boimundus  ab  agmihd  scibkM 
Duxit  la3tantes,grave  nihil  restare  putante^, 
Dum  male  se  jactant,  et  dum  bene  faolai  retrai^ 

[Unt^ 
Turcis  in8ultant,ter  centum  millia  spectant 
Turcorum  mcestijtantffique  resistere  pesti 
Non  ausi  dubitant,priu8  ergo  pnBlia  vitant. 
Sed  nullam  mortem  metuens,  Boimunde,cohort(lnl 
Instruis,  ut  vilis  depellat  cuspide  miles, 
Et  ponis  juzta  rivos  ex  ordine  caBtra, 
Quos  nimis  exosos  vocat  incola  turba  lutoaos : 
Sed  nondum  nostri  ftierant  ad  bella  parati, 


Gens  tua,  Christe,  nimis  metuens  suspirat  ab  imis  C  Cum  quinquaginta  centum  ferrugine  tincta, 


Pectoribus,  clari  bello  ccepere  prccari 
Supplice  voce   Deum,  quod  eis   daret   ipse   tro- 

[phffium. 
Ut  conspexerunt  Turci  nostros  fremuerunt. 
Mox  ubi  fecerunt  tres  turmas,  disposuerunt 
Quod  pars  intraret  muros,  inopesque  (8)  juvaret 
Viribus  et  tclis,et  opem  praeberet  anhelis  : 
Ipsi  munirent  portas,nostrosque  ferircnt. 
A  gemina  parte  comperta  protinus  arte, 
Noster  in  hostiles  multo  ruit  impeto  miles, 
Pugnatur  dure,  sed  non  par  actus  utrinque, 
Sed  perimunt  nostri,  pereunt  enorraiter  illi. 
Franguntur  rigidae  validis  impulsibus  hastae, 
Pectora  saeva  sonant,  rivosque  oruoris  inundant. 


Millia  Turcorum  cursu  portantur  equorum, 
Et  non  paulatim  veniebant,  sive  gradatim, 
Sed  cito  more  canum  quiddam  grasMindo  profiH 

[num 
Sese  commiscent  nostris,et  praelia  miscent. 
Noster  commistos  miles  fcrit  eminus  istos, 
Et  fidei  parma  protectus,  non  timet  arma. 
Turci  vallabant  nostros,  cursuque  volabant. 
Et  nunc  instabant,  nuno  Christicblas  fligi€(bant; 
Dumque  fugit  Turcus,  sinuatus  solvitur  arcur. 
Arcu  quippe  magis  pugnant,et  non  sine  piagis. 
Dum  grave  cum,Turcis  bellum  BoimunduB  haberet 
Inque  vicem  Turcus  nostros  ftigiendo  Aigaret, 
In  fugiendo  quidem  vulnus  facit,  ct  fugit  idem ; 


Trunca  volant  capita,  tremula  volut  arbore  poma ;  jj  ^am  modo  qui  Turci,  veteri  sunt  nomine  Parthi, 


Nec  qui  descendit  montem,post  heec  repetivit, 
Et  quod  de  nostris  stolido  prajdixcrat  hostis, 
Hoc  patitur  victus,  nec  duros  sustinet  ictus; 
Scd  celores  finiunt,et  tardi  funera  fiunt. 
Dimissa  parma  fugit  hic  sua  dum  capit  arma, 
Alter  prostratus  cadit,in  capiendo  moratus. 
Singula  quid  dico?  nullus  succurrit  amico. 
His  pietate  Dei  victis,  timuere  Nicaei, 

(7)  In  editis  pro  duobus  hisco  versibus  quatuor 
scquentes  leguntur. 
Ecce  repentino  clamore  ululante  Niccca 
Millibus  auditis  montana  videntur  operta. 


Fidere  quos  versis  mos  est  fugiendo  sagittis. 
Magna  cohors  magni  non  hujus  conscia  damni, 
Gente  sub  ignota  quasi  millibus  octo  remota, 
Colles  gjTabat,  nec  tam  prope  bella  putabat» 
Sed  per  legatum  bellum  scit  adesse  paratum, 
Consilio  nitidus,  quem  misit  ei  Boimundue. 
At  dum  pugnatur,  dum  turba  vocata  moratur, 
Pars  ea  Turcorum,quos  altera  ripa  tenebat. 

Qux  dum  dissiliunt  hinc  per  declivia  montis. 
Altera  cantigu<v  properant  per  concava  vallis. 
(8)  Edit.,  moresque. 


M7 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


948 


Ut  faceret  csdom  de  nostris  quam  sitiebat, 
Per  loca  nota  parum  tcntoria  Christicolarum 
Attigit,  et  c«des  facit  ho8ti8,et  occupat  aedes, 
Datque  neci  lassos,  et  plurima  vulnera  passos, 
Oppida  servantes,  nec  martem  (9)  ferre  valentes. 
Qui  si  Marte  mori  possent,  mors  esset  honori. 
Matribus  haerentes  illic  truncare  videres. 
Hoc  ubi  cognovit  Boimundus,  castra  pctivit, 
Sub  duce  Northmanno  dimittens  praelia  damno, 
Hosque  juvare  parat,quos  gens  mala  pene  necarat. 
Protinus  elegit  paucos,  paucisque  subegit 
Hanc  gentem  fcedam^recepit  tentoria,  pr»dam, 
Armatosque  viros  circum  tentoria  ponit, 
Castraque  terribili  pro  vallo  milite  munit. 

Dum  duplices  pugnant  acies,  illic  Boimundus, 
Ex  hac  parte  comes  Northmannus  in  arma  timendus. 
Francigenae  tacti  nimioque  timore  coacti, 
Gum  duce  Northmanno  fugiunt,  et  non  sine  da- 

[mno. 
Marte  (10),  caiore,  siti  crudeliter  excruciati, 
Et  nisi  dum  fugerunt,  dum  palmam  pene  tenerent 
Turci,  vincentes  se  convertisset  in  hostes, 
Dux  Northmannorum  signum  clamando  suorum, 
Lux  ea  plena  malis,  nostris  foret  exitians, 
Nec  mora  Francigenae  spe  ducti  sedis  amcenae, 
Despiciendo  (11)  mori  bene  pro  vita  meliori, 
Ad  sua  conversifCircum  tentoria  sparsi, 
Facti  castellum,  permiscent  denuo  bellum. 
Dum  nimis  insistunt  Turci,  nostrique  resistunt, 
Tela  legunt  pueri,  cantant  ex  ordine  cleri, 
Fortes  pugnabant,  mulieres  collacrymabant. 
Altcra  prostratum  portabat  in  oppida  natum, 
(12)  Altera  de  rivis  tendebat  pocula  vivis. 
Est  aliquid  quod  quisque  facit,  tegit  alter  amicum. 
Hic  fugit,  hic  sequitur,  raptum  capit  hic  inimi- 

[cum. 
Pene  triumphantes  nostros  te,  Christe,vocantes 
Turci  prosternunt,  et  eorum  prslia  spernunt. 
Dtque  lupus  villas  circumdans  quajrit  ovillas, 
Et  quas  dcceptas  stabulis  non  esse  receptas 
Aspicit,  has  fundit  miseras,  et  in  ora  recondit. 
Sic  quoque  vallantes  Turci  nostros  trepidantes, 
Hunc  quem  spectabant  extra  eastella  necabant. 
Nostri  quid  facerent,nisi  tanta  pericula  flerent(13). 
Non  poterant  dorsum  dare,  nec  pugnare  seorsum. 
Non  satis  est  genti  de  palma  non  dubitanti. 
Quod  fuerant  ciausi  nostri,  pugnare  nec  ausi ; 
Sed  monuit  milJe  Turcos  grex  providus  ille, 
Ut  quae  transierant  nostri,montana  requirant. 
Haec  etenim  de  re  (14)  dubia  suspecta  fucre, 
Quod  tegerent  aliquog  montana  movebat  iniquos. 

(9)  Edit.,  jam  martem, 

(10)  Edit.,  morte, 
(H)  Edit.,  resptciendo, 

(12)  Hic  veraus  deest  in  editis. 

(13)  Edit.,  ferrem, 

(14J  Edit.,  dubii  timidiqtie. 
(15)  Edit.,  Exanimes  farti  nimioque  metu  stupe- 
facti. 


A  Ast  eques  armatus,  nihil  ad  prscepta  moratus,  - 
Montes  lustravit,  crudeliter  ense  necavit 
Mille  viros  ferme,  mulieres,  vulgus  inerme, 
Exanimes  factos,  nimioque  metu  slupefactos  (15), 
Multum  tardatos,  rebusque  suis  oneratos. 
Qui  male  sub  rupibus  (16)  latitantes  non  latuerunt 
Exploratoresjsed  turpiter  interierunt. 

Turci  debellantur. 
Ecco  nihil  timidus  comes  Hugo,dux  Godefridus, 
Hortari  fortem  precibusque  minisque  cohortem, 
Cursu  certabant,  sociosque  juvare  parabant; 
Utque  vident  flentes  socios  jam  deficientes, 
Dimittuntur  equi,quamvis  non  viribus  aequi 
Essent,  non  dubitant,  nec  tela  volantia  vitant, 
Ergo  ducum  sidus  cum  paucis  dux  Godefridus, 

P  In  medium  dcnsae  gentis  stricto  volat  ense, 
Et  veluti  diram  sus  postquam  colligit  iram, 
Dente  canis  laesus,  baculo  vel  arundine  caesus, 
Dente  canes  angit  (O)  ruit  et  venabula  frangit. 
Hos  ita  conculcat  Godefridus,et  agmina  sulcat. 
At  comites  comitis  dant  multis  tartara  diris. 
Trans  ripam  rivi  pugnantibus  in  pede  clivi. 
Istis  prostratis,  de  clivo  praecipitatis, 
Ascendit  clivum  comes,implet  sanguine  rivum. 
Millia  nam  quinque  morti  dedit  ipse  decemque. 
Sed  quid  (18)  juncta  manus  comiti  fecit,referamus 

Omnibus  accensis  (19)  ad  pugnam,  Podiensis 
Atque  comes  fortis  Raymondus  duxque  cohortis, 
Audacesque  viri,  velut  ad  bellum  solet  iri, 
Paulatira  veniunt,  et  ab  his  nova  praelia  fiunt. 
Hi  cornu  dextrum  caednnt,  aliique  sinistrum, 

C  Qui  prius  inclusi  fuerant  formidine  ftisi; 

Fit  strepitiis  multus^fit  magnus  utrinque  tumultus. 
Nec  sonitu  minimo  dissolvitur  arcus  equino 
Nervo  constrictus,  sine  quo  satis  est  levis  ictus 
Horum,spes  quorum  non  est  nisi  cursus  equorum, 
Ut  vulnus  geminum  jactu  det  Turcus  in  uno 
Cum  serpentino  jaculantur  tela  veneno. 

Dum  sic  pugnatur,  nostri  ter  ab  hoste  fugantur : 
(20)  Terque  fugae  dantur  gentiles,  sed  revocantur 
Et  solitos  cursus  faciunt  et  vulnera  rursus  : 
Sed  puto  cessisset  (21),  nec  bella  pati  potuissent, 
Ni  circa  montes  quidam  Turci  latitantes 
Acriter  arctarent  nostros  pluresque  necarent. 
Quos  ubi  senserunt  nostri  comites,  statuerunt 
Ut  magis  audaces  committere  bella  sagaces 

])  Ad  latebras  irent,  ubi  primo  (22)  Marte  ferirent 
Hos  qui  pugnabant  furcis,  multosque  necabant 
Protinus  ingcntes  animis  armisque  (23)  vigentes 
Mille  viri  laudis  cupidi  sub  tegmine  fraudis 
Bella  relinqucntes,  velut  e  bello  fugientes, 


(16)Edit.,  saxis. 

(17)  Edit.,  figit. 

(18)  AI.  si  quid. 
(19j  Edit..  extensis. 

(20i  Hic  versus  deest  in  nostro  ms. 

(21)  Edit.,  pressissent. 

(22)  Edit.,  inopino. 

(23)  AI.  annisque. 


949 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  II. 


950 


Ascendunt  taciti  montes,  scd  monte  potiti  (24) 
Non  tacuil  Ghristi  miles,  fugit  hostis  ;  at  isti 
Elnsibus  hos  angunt,  arcus  et  spjcula  frangunt. 
Non  prodest  Domino  nervo  constrictus  equino 
Arcus  non  pharetra  de  cruda  condita  pelle, 
Nec  equus,  aut  cursus,  non  illita  pocula  felle, 
Scd  male  turbantur,  moriuntur  pra^cipitantur. 
His  ita  dispersis,  multis  in  tartara  mersis 
Attoniti,  belli  subiti  formidine  tacti, 
Post  illos  reliqui  fugiunt,  dare  terga  coacti. 
Ergo  resumentes  animos  nostri,  fugientes 
Turbant,  funduntur  Turci,  fugiuat,  moriuntur. 
Tardius  egressi,  vel  belli  turbine  fessi 
Acrius  insurgunt,  et  equos  calcaribus  angunt. 
Francigenae  pronos  faciunt  ad  pectora  contos  (25). 
Cornipedes  spumant,  aspersi  sanguine  fumant, 
Frena  terunt,  dominosque  ferunt  non  impete  parvo. 
Dumque  ruunt,  stratos  feriunt ;  nam  multus  in  arvo 
Turcus  erat,  gladiis  aut  ense  necatus. 
Eisuperare  pares  certant,  fiant  non  leve  nares. 
Albet  intinctus  tabo  non  pulvere  victus, 
Hostem  quisque  premit ;  sed  nox  obscura   diremit 
Gaudia  nostrorum,  tristemque   fugam  miserorum 
Et  quod  non  potuit  levis  arcus  ct  irresolutus, 
Nec  sonipes  velox  et  longis  cursibus  aptus, 
Hoc  importuna  potuit  nox  turpis  et  una. 
Quippe  pcr  exosam  noctem,  diram,  tenebrosam, 
Gens  inimica  Deo  Christi  subdenda  trophaeo 
Invenit  latebras.  Fugit  ergo  secuta  tenebras, 
Atque  per  hanc  noctem  gens  Christi  perdidit  hos- 

[tem. 


A  Et  tandem  tutus  sub  eadem  nocte  secutus 
Sajvos  gentiles,  redit  ad  tentoria  miles 
Vestibus  et  tclis  dives  (26),  multiaque  camelis  ; 
Mox  procercs  Iseti  sua  membra  dedere  quieti. 
Solares  ortus  ubi  lucifer  attulit  ortus, 
Surgunt,  cognatos  quondam,  modo  funera  natos 
Evertunt,  fundunt  gemitus,  sua  pectora  tundunt, 
Quisque  brevi  fossa  cognati  colligit  ossa. 
Saepe  dabant  aliqui  tumulo  caput  hostis  iniqui, 
Esse  caput  notum  sperantes  inde  remotum. 
Yulnera  contrectant,  inflxSique  spicula  spectant 
Vulneribus,  plorant,  et  de  pietate  laborant. 
Aspiciuntque  bonos  equites  in  pulvere  pronos» 
Qui  dum  vivebant  supcr  aurea  strata  jaccbant. 
Inque  die  tota  non  sunt  tentoria  mota. 

rx  Intcrea  lassi  recreantur  vulnera  passi, 
Cura?  traduntur  medicorum,  tela  leguntur, 
Et  fiunt  plenae  pharetrae,  solidantur  habenae. 
Cuncta  reformantur  quorum  manet  usus  egere. 
Altera  lux  oriens,  ubi  noctis  depulit  astra, 
Castra  movens  miles,  sequuntur  gentilia  castra ; 
Miles  at  ille  Dei,  cujusdam  planitiei 
Dum  loca  transiret,  et  tutus  ab  hostibus  iret, 
Peste,  calore,  siti,  moriuntur  in  agmine  multi. 
Inde  rccedentes  securi  nihil  metuentes, 
Omine  felici  loca  vastabant  inimici. 
Hostis  iter  tutum  dabat  illis,  tela  tributum. 
Sicque  metu  mota  patuit  Romania  tota, 
Nec  sensit  poenam  quis,  donec  ad  Antiochenam 
Urbem  formosam  muris  opibus  spatiosam. 


LIBER  SECUNDUS. 


Antiochiam  ohsidione  cingunt  Christiani, 
Urbis  ut  immensae  tetigerunt  moenia  mense 
Octobris,  turbis  pars  maxima  cingitur  urbis. 
Pons  tamen  in  ferro  fit  pervius  antea  ferro. 
Multaque  pra;dati  licet  et  multis  onerati 
Essent,  disponunt  acies,  tentoria  ponunt 
Inter  inexhaustum  fluvium  murumque  levatum. 
Et  quia  munitaj  genti  bellique  pcrilae 
Si  contendissent,  per  vires  nil  nocuissent, 
Ingenio  quaerunt  quod  per  vim  non  potuerunt  (27) 
Accelerant  quae  proficuo  scit  quisque  futura. 
Ergo  super  flumen  pontem  Christi  facit  agmen 
Per  quem  transisset,  si  grcx  malus  invaluisset.        D 
Fiunt  res  plures,  fiunt  ex  a;re  secures, 
Fiunt  ballistae,  plumbata,  phaiarica,  talpae, 
Falces,  tela,  faces,  aries,  fundaeque  minaces, 
Multa  per  artifices  celsas  aequantur  ad  arces. 
Turci  a  Boamundo  et  comite  Flandrensi  fugati. 
Et  quae  paraverunt,  quaecunque  paranda  fuerunt, 
Muros  impugnant  frustra,  Turcique  repugnant, 

(24)  Edit.,  morati. 

(25)  Al.  conos. 

(26)  Edit.,  cives, 


Quffiquo  parare  vident  nostros,  ut  inania  rident, 
Nam  quis  speraret  quod  gens  una  exsuperaret 
Militibus  plenam  tuam  multis  Antiochenam 
Urbem,  quam  cltrus  sapiens  aliquis,  vel  Homerus. 
Si  modo  vixisset,  describere  non  potuisset? 
Christicolae  fessi  sunt  ad  sua  castra  regressi, 
Et  se  securos  intra  sua  castra  futuros 
Nocte  putaverunt ;  sed  et  hostes  nocte  fuerunt,   '. 
Et  male  tranquilli  (28),  nocuerunt  pluribus  illi  : 
Nec  semel  hac  fraude  nocuit  gens  callida  valde. 
Nocte  lacessebant  nostros,  et  nocte  petebant, 
Non  clausis  portis  inimic®  castra  cohortis, 
Sed  lcvis  interea  bellum  fortuna  gerebat, 
Inque  vicem  miseram  gentem  gens  nostra  preme- 

[bat, 
Saepe  super  nostros  (29)  Turcorum  dextra  valebat| 
Jamque  fatigatis  nostris,  opibusque  minutis, 
In  praedam  pedites  Christi  misere  quirites, 
Qui  dum  predari  loca  vellent  hostis  avari, 
Partim  praedati,  partimque  fuere  necati ; 

(27)  Edit.,  qusecunque  vident  nocitura, 

(28)  Edit.,  securi. 

(29)  Edit.,  muros. 


951  AD  GODEFRIPUM  APPEND.  IL 

Sed  tamen  illorum  mortem  pauci  sociorum  A 

Narrando  tristes  faciunt  socio3.,quoque  tristes. 
Inde  nimis  tristis  Boimundus  rebus  in  istis 
Supplex  divinfle  rogat  auxilium  medicinap, 
Insidiasque  parat  genti,  qua;  fraude  necarat 
Victum  quajrentes,  ni  per  montana  timentcs. 
Ad  victus  igitur  quaerendos,  ut  prius,  itur. 
Cum  duce  Flandrcnsi  Boimundus  consociatur 
Armigeris,  rcs  armigeris  praedicta  dabatur  (30), 
Praemissis  mille.  Sequitur  dux  providus  ille. 
Hos  ubi  praedantes  viderunt  insidiantes, 
Protinus  e  latebris  salientes  undique  crebris, 
Vocibus  insultant,  et  equorum  pectora  multant  (31), 
Armigeros  feriunt.  Dum  talia  prajlia  (32)  fiunt, 
Cum  parva  gente  Boimundus  bella  repente 
Turbavit,  multos  perimit,  socios  nec  inultos  p 

Amplius  esse  sinit,  gemitusque  suos  ibi  finit. 
Hic  quoque  Tlandrensis   multos   necat   horridus 

[ensis. 
Sic  Turci  telis  populi  cessere  fidelis. 
Oppida  victores  repetunt,  priscosque  dolores 
Ponere  prajcipiunt  (33),  ponunt,  solemnia  fiunt. 
Tempora  tranquilla  victoria  prajbuit  illa. 
Victus  de  villis  (34).  non  insidiantibus  ullis, 
Portabant  gentes  ad  castra  nihil  metuentes. 

Christianos  famcs  et  hiemis  inclementia  affligunt. 

Ast  ubi  plena  malis  advenit  hiems  glacialis, 
Venit  tempestas,  nostros  afflixit  egestas. 
Imbribus  et  multis  nivibus  montana  timebant(35), 
Armenique  cibo  qui  castra  Juvare  solebant, 
Per  nimios  fluctus  nimios  exstinguere  luctus,  p 

Non  poterant,  flcbat  populus  quem  grando  preme- 

[bat  (36).     . 
Non  inops  tantum  glacics,  sed  tela  premebant. 
Non  aliqui  portum  Sancti  Simeonis  adibant, 
Qui  navale  forum  dabat  omni  merce  decorum. 
At  fidei  pugiles  pocnas  nimias  fore  viles 
Corporeas  putant,  nec  poenis  gaudia  mutant, 
Nec  bona  tormentis,  titubat  constantia  mentis, 
Quamvis  pressuras  patiantur  corpora  duras, 
Sed  quicunque  pati  potuerunt  tcla  parati, 
Parvam  ncc  fortem  vix  exstruxere  cohortem, 
Atque  manu  parva  praedam  rapuere  per  arva. 

Multi  praeliis  et  jejuniis  occumbunt.  Boamundus  Sy- 
riam  deprxdatur  tresque  reges  vinciL  Cum  victu 
spes  Christianis  redit. 

Quos  tulit  eventus  Gallorum  clara  juventus,         D 
Enumerare  licet ;  sed  quis  tot  acerrima  dicet 
Praelia,  pressuras,  jejunia,  frigora,  curas  ? 
Pauca  quidem  dico  tristis,  nec  lumine  sicco, 
Millia  ter  centum  fuerant,  tunc  aestimo  centum 
In  bello  clari  vix  possent  adnumerari. 
Saepe  quidem  laeti  dederant  sua  membra  quieti, 

(30)  Edit.,  dicatur. 

(31)  Edit.,  volvunt. 

(32)  Edit.,  pr^rfia. 

(33)  Edit.,  prascipitant. 

(34)  Edit.,  ac  villis  minus  bene. 

(35)  Edit.,  tumebant. 


—  MON.UM-  DE  ^ELliO  SACRO. 

Et  nil  solliciti  gaudebant  aere  miti, 
Sed  sub  momento  surgente  per  aera  vento, 
Aeris  ingrati  commotu  praecipitati, 
Vix  subitas  pesti  poterant  obsistere  mGesti, 
Cunctaque  lustrabant  imbres,  et  castra  natabant. 
Quique  locarat  equum  nocturno  tempore  secum, 
Flebat  eum  mane,  corpusque  trahebat  inane. 
Militibus  mille,  qui  cinctus  jprius  erat,  ille 
Pro  nimia  peste  nec  nomen  habebat  honeste 
MilitiSy  atque  pedes  factus  plorabat  in  aedes. 
Turpe  quidem  dictu,  sed  miles  inops  sine  victu 
Armigerum  flentena  flcns  ipse  fame  pereuntem 
K  se  pellebat,  quia  nec  sibi  sufficiebat. 
Pro  dolor !  ipse  pater  nato,  fratri  quoque  frater, 
Quos  sibi  servabat  victus,  in  morte  negabat^ 
Attentis  (37)  ducibus,  quos  miserat  undique  mun- 

[duSy 
Cum  duce  Flandrensi  solatur  eos  Boimundus, 
Et  bellatores  jubet  armari  melipres, 
Ter  decies  mille  pedites  dux  eligit  ille, 
Armatique  fere  galeati  mille  fuere. 
Hique  suos  enses  convertunt  ad  Syrienses, 
Oppida  praedantur  SyriaB,  nostri  recreantur  (38), 
Telluris  gratae  dum  gaudet  fertilitate, 
Diripiendo  sata  Syriaj  gens  illa  beata 
Tres  admiraldi,  sic  reges  quippe  vocati, 
Jerusalom,  Calepi  ductores,  atque  Damasci. 
Ipsos  invadunt,  sed  et  hi  npstris  sua  tradunt. 
Quippe  recesserunt  victi,  plures  perierunt. 
Hac  palma  freti,  repetunt  tentoria  laeti. 
Dantur  opes,  gaudent  inopes,  meliusqve  futurum, 
Esse  putant,  credunt  nec  posse  resistere  murum, 
Optima  creduntur    bona,   quae    mala  prima   se- 

[quuntur. 


Christianit  expugnatiofie  urbis  desperantes,  ab  obsi- 
aione  recedendum  clamant. 

His  ita  transactis,  mons  exstan»  moBuibus  altis 
Desuper  aequatur,  et  caatello  decoratur. 
De  quo  spectaret  speculator,  si  qua  pararet 
Urbs  armata  dolis,  de  culmine  pervia  molis^ 
Hic  consumpserunt  vim  multam,  nec  potueruut 
Castrum  natura  munitum  vellere  plura 
Agmina,  nam  nati  (39)  Chriati  satis  exagitati 
Pellebant  contis  cives  de  culmine  mentia. 
Viribus  interea  fractis,  ex  urbe  Lycea 
Auxilium  quaerunt,  quod  non  tamen  obtinueruQjth 
Northmanno  comiti  dederant  hanc  urbe  poUti 
Angli  victores,  patribusque  suis  meliores, 
Nec  gens  Anglorum  gessit  pugnas  aliorum, 
Marte  sed  aequoreo  (40)  fuit  iUa  polita  tropbaeQ, 
Hoc  genus  oratum  non  est  his  (41)  participatum 
Mentis  turma  bonae  quae  geasit  in  obsidione. 
Nam  grex  Turcorum  divortia  nota  locorum 

(36)  Edit.,  gravabat. 

(37)  Edit.,  attonttis. 

(38)  Edit.,  reticentur. 
(39  Edit.,  fidi. 

(40)  Edit.,  sequato. 

(41)  Edit.,  bis. 


GHiONIS  PARIS.  HIST.  HIEBOSOL.  —  LIB.  U. 


m 


rvans,  nostris  (42)  castella  propinqua  tenebat,  A  Tureus  equum  frenis  indulgens,  urget  habenis. 


Ibus  auxilium  dare  Christicolis  prohibebat. 
ii  postquam  fiducia  non  fuit  unquam, 
nvaserunl  metus  et  pudor,  obriguerunt 
€68  animi,  trepidant  et  in  agmine  primi. 
tct  auctores  rerum  tot  inisse  labores, 
tet  incepti,  mox  in  sua  castra  reccpti, 
pertcrutantur  quid  agant,  magi«  attenuantur 
m  mentes,  mala  qusecunque  futura  putan- 

.  [tes  (43), 
poterant  fleri^sed  mens  est  inscia  veri, 
sapit  humanum,procercs  dantdeniquevanum 
Uum  turbffi,  quod  quisque  recedat  ab  urbe, 
tQtetur,ne  turpi  morte  necetur. 

Turci  victi  renovare  pugnam  tentant. 
^  sjunt  attonita  tot  gentes,  fama  ropentc 
iocet  ingratam,  pugnam  prope  castra  paratam. 
tres  praedicti  primo  certamine  victi, 
U|  coUectas  castrorum  solvere  tecta 
difindebant,  et  adhuc  taciti  veniebant. 
ibi  torpentes,  quasi  de  somno  redeuntes, 
119  hauserunt,  alio  alii  monuerunt. 
ount  vultus,  auditur  ubique  tumultus 
luti  ventus  cum  sil  subito  violentus, 
ii^ra  parva  freti,  sed  non  omnino  quieti, 
at,  at  inflatum  resonat  mare,  reddit  hiatum, 
^eferens  subitas,  sic  aspera  fama  jacentes 
it  mentes,  animos  agit  ira  furentes  (44), 
las  e  castris  acies  procedit  equestrisj 
luadringentis  armata  simulque  trecentis  (45), 
en  (46)  dir»  gentis  non  horret  adire. 
rigpns  (47)  dextris  pede  prompta  caterva  po-  ^ 

[destris, 
qijBro  parvo  renitens  exponitur  arvo, 
l|,qjQingeuti  pedites  ibant  numerati. 
d^iul  incedunt,  sed  in  agmina  (48)  quinque 

[recedunt, 
siB^ue  tribus.  leuciq,  aliisque  duabus, 
iip,  optatps  hostes  videre  paratos 
nteq^  ferri,  nequeunt  numerando  referri 
iia  Turcorum,  nec  vis  eapit  hsec  oculorum. 
hristianos  aggrediuntur  a  quibus  fugantur. 
t^,9.  absque  mora,  sub  eadem  scilicet  hora, 
)^^yiderunt,  et  in  ipsos  se  rapuerunt, 
^i^  xnittuntur,  clamores  tela  sequi^ntur. 
\%  P&ga;ii»  japtu  frustrantur  inani. 


Praeceps  ille  fugit,  tellus  pede  concita  mugit. 
In  campo  lentns  jacet  arous  pulverulentua. 
Iste  jacit  pictas  pharetras,  capit  ille  relictas, 
Alter  ourrendo  se  liberat  orbe  rotundo. 
Singula  quid  dicam?  gentem  superant  inimicam. 
Vix  evaserunt  aliqui,  plures  perierunt, 
Qui  dum  luctantur  superare  vadum,  superantur. 
In  bello  strati  pauci  sunt  ense  necati 

Christiani  castrum  infidelium  capiunt. 
Hanc  stragem  quidam  gentiles  prospiciebant, 
Gastellum  quoddam  qui  non  procui  inde  tenebant 
Illico  fugerunt  et  castrum  deseruerunt. 
Huic  ppoceres  nostri  custodes  imposuerunt; 
Qui  custodirent  pontem ;  post  hac  redierun>t 
g  Auxilio  fulti  divino,  fortiter  ulti. 
Hos  exceperunt  socii,  latiqee  fuerunt. 
Gonflictu  duplici  quod  conciderant  inimici. 
Nam  dum  prsedicti  pugnant,  ad  castra  rQlicti 
Insignem  palmam  de  civibus  obtinuerunt, 
Et  multi  virtute  Dei  paupos  timuerunt. 

Turci  e  civttata  trrumpentes  muHot  ChriMianos 

casdunt. 

Non  tamen  audaci  populo  fiducia  cessit, 

Nec  sociis  adveraa  suis  fortuna  repressit 

Ergo  repenle  oavis  de  turribus  egredientes 

Turci,  turbabant  victus  ad  castra  ferentes, 

Neve  dolo  tali  paterentur  ssepe  ruinam» 

Invenere  duces  nostri  super  hoc  medicinam. 

Atque  super  montem,  juxta  fluvium,  prope  pontem 

Gastellum  fleri  statuunt,  pontemque  tueri.     . 

Sed  res  difKlcilis  ne  conflceretur  ab  illis 

Bello  qiiassatis,  et  viribus  attenuatis. 

Mox  Bojmundu»  equo  celer  insilit,  el  quaai  precor 

Gonvocai  e  castris  aliquos,  vergentibua  astria, 

iGgidii  Sancti  comes  asspciatur  ounti. 

Ensibua  ergo  bonis  flsi  (50),  Sancti  Simeonia 

Ad  portam  properant,  ut  ab  his  suffragia  qu^rant, 

Qui  sua  vendebant  ilUc,  nostrieque  favebant. 

Hi  sunt  Genuenses,  Angli,  Venetumque  colcntes 

Pisani,cuncti  navali  marte  periti. 

Dumque  duces  aberant,  reliqui  torpescere  sperant, 

Si  non  impeterent  cives,  urbiquo  nocerent. 

Protinus  afflatis  animis  vento  levitatis, 

Urbanum  temere  pontem  noatri  petiere. 

Sic  inconsult«  gentis  facto  grege,  stulte 


J  9quQ  gaudens,  nec  praelia  cominus  audens  B  Provocat  hostiles  Turcos  prope  moenia  miles. 


ctare,  tonat  verbis,  nostrosque  coronat. 
valiati  stant  in  medio  gloiperj^ti, 
rqi|.obstapt.,  clypei  galeasque  resultani 
I  io^ixvensis,  engemque,  reverbqrat.  ensis. 
le  fatigati  Turci,  lateque  necati, 
pe  vincendi  contendunt,  se^  fugiendL 
mis  scutis  petitur  (49)  fuga^  causa  salutis. 

Edit.,  nostro. 

Edit.,  timefites. 

Edit.,  ipsafurentes. 

Edit.,  quadringintos  et  trcccnios. 

Ms.,  perficiam,  foTie  perfidiam. 


Funduutur  portis  subito  clamoribus  ortis 
Nudati  peditcs,  quorum  vix  spicula  vites, 
Prosilijjintque  citi  juvenes  vittis  redimiti. 
Et  procul  exertis  jaculantur  utrinque  lacertis. 
Ille  sudes  jacit^  hic  lapides,  hic  tela,  sed  ille 
Dum  trahitur  gemit ;  hic  petitur  per  spioula  mille, 
Lumina  nostrorum  hebetant  nubes  J^culorum, 

(il)  Edit.,  deinde  vigens. 

(48)  Edit.,  agmine. 

(49)  Edit.,  patitur. 

(50)  Bdit..  fili. 


«ss 


AD  QODKPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACHO. 


9S6 


Atque  coarctati  crudeli  cedere  marti, 
Qui  tot  vicerunt  toties,  prius  hic  (51)  didicerunt. 
Laxatis  loris  fugiunt,  muUumque  cruoris 
(52)  Amittunt  Parthus  confractos  proterit  arcus 
Hic  pedis,  hic  oris  vulnus  gemit,  ille  cruoris 
Exhaustas  venas  dum  respicit,  inter  hal)enas 
Labitur,  et  plenam  defunclis  mordet  arcnam. 
Nullus  equi  frontem  vertit,  donec  fuga  pontem 
Reperit,  ut  dixi,  quem  dudum  navibus  ipsi 
Struxerunt,  sed  ibi  restant  animi  melioris 
Agmina,  qn<T,  rocdum  fuerant  oblita  decoris. 
Et  se  dcfendunl  clypeis,  hostesque  (53)  retardant. 
Plures  dum  trepidi  pontem  conscendore  tardant, 
Turpiter  oppressi  moriuntur  flumine  mersi. 
Turci  laetantur,  flent  nostri,  castra  petuntur. 
Nec  sic  lassatus  ferus  hostis,  at  insidiatur, 
Dum  succedit  ei  male  callidus  hinc  aciei, 
Quae  ducis  hortatu  veniebat  cum  comitatu 
Forti,  multiplici,  sed  et  hunc  superant  inimici, 
Atque  necant  pedites  tria  millia  turma  quiritum, 
Evasit  latitans  per  colles,  praelia  vitans. 
Nec  mora  gaudentes  de  turribus  illa  videntes 
Persae,  ridebant  nostros  qui  castra  tenebant, 
Remque  docent  signis,8trepitu,clamoribus,hymnis. 
Redintegratur  praelium,  Turci  caeduntur, 
Ergo  vir  intrepidus  Flandrensis,  dux  Godefridus, 
Robertus,  Stephanus,  Tancretius,  Hugo,  Stalinus, 
Qui,  dum  vivebat,  naso,  non  laude  carebat, 
Et  reliqui  fortes  armantur,  et  ecce  cohortcs 
Proeedunt,  plorant,  quia  saepe  frustra  laborant. 
Optat  quisque  mori,  ni  bellum  cedat  honori. 
Mors  ingrata  gravis,  foret  illi  grata  suavis, 
Integrat  illorum  mentes  solator  (54)  eorum, 
Et  rogat  intentis  precibus  praesul  Podiensis, 
Ne  desperarent,  quia  credentes  superarent, 
Cervicesque  gregis  summi  signat  cruce  regis. 
Pliiribus  hortati,  mortemque  subire  parati, 
Aut  superare  boni  proceres  fideique  patroni. 
IIluc  accelerant,  ubi  se  concurrere  dperant 
Hostibus,  et  tacite  graditur  prior,  et  sine  lite 
Corripit  ignarum  Hugo  ductor  Francigenarum, 
Amotique  parum  cursores  Christicolarum. 
Stantia  summa  (55)  ducum  vexilla  vident    quasi 

[lucum. 
Nec  mora  per  scalas  Godefridus  segregat  alas. 
En  modo  devictus  dux  et  de  strage  relictus, 
Emersit  subito  de  montibus,  et  repetito 
Milite  signa  gerens  demissa,  fugam  sibi  querens, 
Visa  recognovit  vexilla,  metumque  removit. 
Praecipit  et  stare  sua  signa,  tubisque  sonare. 
Alterutrum  gaudent  sociorum  signa  (56)  videre, 

(51)  Edit.,  post  hoc. 

(52)  Hi  duo  versus  desunt  in  editis, 

(53)  Edit.,  hostemque. 

(54)  Edit.,  solatus. 

(55)  Edit.,  signcu 

(56)  Edit.,  scuta. 
Edit.,  fiiuus. 
Edit.,  Persae. 
Bdit.,  fortuna. 


A  Alterutrum  viris  resides  animi  rediere. 
Exacuit  Persas  victoria  parta  recenter. 
Erigitur  sonipes,  dominum  gerit  impatienter. 
Arcus  lunantur  ncrvi,  jam  Turci  tela  protervi 
Intorquent,  jam  cornipcdes  saliunt  quasi  cervi, 
Jam  tubicen  tetor  lituus  (57)  sonat,  obstrepit  aelher. 
Jam  cava  saxa  datas  voces  roddunt  geminatas. 
Undique  bellatur,  belli  fortuna  vagatur. 
Nam  :•  odo  terga  dabant  hostes  (58),  modo  noslra 

[fuganlur 
Agmina,  per  bellum  versat  Bellona  (59)  flagellum. 
Diversum  jacitur  nec  eisdem  missile  votis. 
Destinat  hic  jaculum  praesentibus   ille  remotis, 
Cedere  crinitus  juvenis,  non  peliere  doctus 
Funditur  in  plano,  jacto  terit  aera  vano. 

-n  Neve  petat  palmam,  gens  conspicienda  capillis, 
Libertate  fugae  libertas  clauditur  illis. 
Ergo  Dei  proceres  umbonibus  ordine  (60)  junctis 
Sic  cinxerc  {6{)  viros,  ut  sylva  cacumina  monlis. 
Undique  stant  turbae,  Godefridus  ab  urbe 
Imminet  a  tergo,  Boimundus  cominus,  ergo 
Pugna  fit  immitis,  tanto  minus  apta  sagit.is, 
Flectit  equum  Parthus,  nusquam  vetat  ,hoc  locus 

[artus, 
Tingit  Persarum  cruor  enses  Francigenarum. 
Ensis  inexperti  (62)  studio  conantur  inerti 
Turci  per  minimam  campo  se  reddere  ripam, 
Ut  pateant  aditus,  rimam  possit  tangere  littus, 
Se  satis  exercent,  sed  eos  stipata  coerc^nt 
Agmina,  constrictus  nequit  hos  praecederc  victus. 
Stat  stupidus  furor  ejus,  via  nulla  saluti, 

C  Non  jaculis  licet  aut  solitis  anfractibus  uti. 

Audax  et  timidus  (63)  pereunt  simul,  huic  (64)  pro- 

[hibetur 
In  pugna  pugnare ;  sed  huic  fuga  fida  negatur. 
Immodicae  turbae  modico  capiuntur  ab  orbe. 
Turcus  in  oppositum  dum  saepius  erigit  ictum, 
Confossis  costis  socii,  partem  juvat  hostis. 
Pectora  pectoribus  et  membris  membra  teruntur. 
Soli  bella  gerunt  nostri,  Turci  patiuntur. 
Parthus,  Arabs,  proni  (65)  succumbunt  ultro  mu- 

[croni, 
Nec  nostri  tantum  possunt  prosternere^  quantum 
Agmina  densa  mori,  claudit  madefacta  cruori 
Terra  viam,  rimas  quia  jam  compleverat  imas 
Sanguis  cognatus,  nec  habet  quos  pandit  hiatus. 

])  Pulvis  ubi  cessit,  quem  sanguinis  unda  repres- 

[sit  (66), 
Vincendi  certum  signum  campum  per  apertum 
Conspiciunt  nostri  factos  de  sanguine  vivos, 
Et  sustentantes  erepta  (67)  cadavera  vivos. 


(60)  Bdit.,  undique. 

(6 1 )  Edit . ,  succexerat, 
f62)  Edit.,  inexpvrtis. 
(63)  Edit.,  pavidus, 

64)  Edit.,  hic, 

(65|  Edit.,  addit  Indus  omisso  proni. 

(66)  Ms.,  recessu. 

(67)  Edit.,  erecla. 


957 


GILONIS  PARIS.  UIST.  HIEUOSOL.  —  LIB.  11. 


988 


Et  quoniam  tantum  licuit  pro  strage  nocentum,      A. 
Se  stolid®  gentes  reputabant  esse  nocentcs. 

Miles  ut  eoo  videt  ar\'a  cruore  natare, 
Cessit,  et  exhaustas  vires  voluit  (68)  renovare. 
Rupit  ut  illa  chorum  nubes  glomerata  virorum, 
Conversis  frenis  in  se  ruit,  urget  habenis 
Lassos  cornipedes,  caruitque  modo  nova  caedcs, 
Hic  fratrem  terit,  ille  patrem,  civilia  bella 
Exercent,  dominumque  premit  super  obruta  sella. 
Et  velut  in  stagnis  cum  ssepe  recluditur  anguis  (69), 
Unde  detentffi  disrupto  fonte  repente 
Prosiliunt,  primss  fugiunt,  reliquaeque  sequuntur. 
Impediunt  alias,  ali®  certare  videntur. 
Haud  secus  ad  planum  praeparat  vulgus  male  sa- 

[num, 
Et  fugit  ad  pontem  calcans  dux  Bullicus  (70)  hos-  |> 

[tem. 
Occupat  ingressum  pontis  prohibetque  regressum. 
Ense  cruentato,  populo  graviter  superato, 
Ira,  locus,  gladius,  pugnant,  vim  quodque  (71)  duci 

[dat. 
Hsec  animos  firraat,  hic  impedit,  ille  trucidat. 
Ihuc  Godefridus  Turcum  medium  secaL 
Dux  spes  nostrorum,  Turcis  confusio,  luctus 
Truncat  equos,  equites,recipitque  cadavera  fluctus. 
Quod  non  de  Tydeo  legitur,  nec  de  Campaneo  (72). 
Quod  non  ^Eacides  (73),  non  Hector,  non  Diomedes, 
Dux  potuit,  neque  nos  latuit  res  digna  relatu. 
Mole  sua  terrens  (74)  proceres,  multoque  paratu 
Dirus  Arabs,  gladium  volvens  radiante  rotatu, 
Praecipiti  portatus  equo  celerique  volatu. 
Constitit  ante  ducem ;  imtat  hanc  exstinguere  lu-  C 

[cem, 
Et  super  invictum  caput  altius  erigit  ictum, 
Prscavet  iratus  dux,  stat  clypeo  replicatus. 
Moxque  coruscantem  gladium  levat  (75),  et  ferit 

[hostem, 
Os,  caput  illidit,  vitalia  tota  cecidit. 
Spargit  et  arvinam  rumpit  cum  pectore  spinam. 
Sic  homo  truncatus  cadit  in  duo  dimidiatus, 
Atque  super  scutum  partes  in  mille  minutum, 
Pars  cecidit,  pars  hseret  equo,  trahiturque  supina. 
Estque  sui  moderator  equi  non  justa  rapina. 
Jesu,  sic  uno  fit  magna  nec  una  ruina. 

Dicere  succincte  si  vellem  funera  viotse 
Gentis,  quas  mortes  sunt  passae  mille  cohortes, 
At   quid   Northmannus   egerit   comes,  aut    Hugo  n 

[magnus, 
Flandrensisve  manus;  essem  me  judice  vanus. 
Non   Maro,  non   Macer  (76)  quid   ibi   Tancretius 

[acer 
Fecerit  exprimerent,  et  verbis  facta  carerent. 


Regit  Casiani  filius  occumbit. 

Hic  decus  eorum  cecidit,nullumque  trophaeum 
Hoc  magis  afflixit  cives.  Hic  (77)  dextra  revixit 
Mortua  nostrorum  satiata  cruore  virorum, 
Hic  admirati  primates  sunt  jugulati, 
Hic  urbis  magnae  fractae  cecidere  columnae, 
Hic  quoque  consilio  rex  designatus  inani 
Filius  occubuit  magni  regis  Casiani. 
Corporibus  plenum  flumen  stetit  Antiochenum 
Undaque  pallorem  mutans  imitata  ruborem. 
In  pontis  strata  sunt  millia  quinque  necata. 
Fitque  pavimentum  de  corporibus  morientium. 
Jsmque  fatigati  multis  spoliis  onerati, 
Nocte  duces  laeti  redeunt,  dant  membra  quieti. 
Sed  vigilant  sensus,  hostesque  fugare  videntur. 
Quique  suos,  capuloque  manus  absente  moventur. 
Postquam  (78)  clara  dies  nituit,  nostri  nituere 
Vestibus,  aera  suis  victores  distribuere. 
Tnnc  capti  numerantur  equi,  septemque  fuere 
Millia,  tunc  equites  totidem  proceres  statuere. 
His  ita  transactis,  castellum  turribus  altis 
Et  solido  fundo  stabilitum  dant  Raymundo. 

Dum  bene  succedit,  dum  saepius  alea  fati 
Mergit  gentiles,  sunt  extra  castra  vocati 
A  ducibus  magis  audaces.  meliusque  parati. 
Quilibet  hostili  gaudens  occurrere  damno  (79)! 
Ducitur  ad  praedam,  sed  non  hortamine  magno, 
Qui  festinantes  fluviumque  sub  urbe  vadantes, 
Mulas  et  muios  capiunt,  multosque  camelos, 
Et  subito  rapiunt  animalia  millia  quinque, 
Cum  totidem,  licet  urbani  jaculentur,  utrinque  : 
Hic  quoque,  quo  juvenes  praedam  cepere,  notatur 
Quoddam  castellum,  vallumque  vetus  reparatur. 
Illnd  Tancredo  committitur  omine  laeto ; 
Nam  praemonstrabat  minimi  custodia  muri 
Urbis  custodem  praenuntia  facta  futuri. 
Jam  timet  obsessus  civis,  clamorque  repressus 
Est  insultantis  populi  de  se  meditantis, 
Pluribus  afflictus  dolet,  at  penuria  victus, 
Acrius  angebat,  quia  vix  exire  licebat. 

Pax  ad  horam  firmatur,  Gualo  perfide  occiditur  Chri- 
stiani  obsidionem  quatuordecim  jurant  in  annos» 
Post  haec  inter  se  statuerunt  talia  Persae 
Ut  pax  ad  tempus  cum  Christicolis  habeatur. 
Qualiter  interea  se  reddant  discutiatur. 
Sic  igitur  coram  pax  confirmatur  ad  horam. 
Portae  celatae  sunt  interea  reserat», 
Muros  hostiles  posita  formidine  miles 
Circuit  et  tuto  Parthi  tandemque  soluto 
Arcu,  ridebant  nostris,  et  castra  petebant. 
At  Gualo  vir  fortis,  dnm  lumina  pascit  in  hortts, 
Perfidiae  geutis  nimis  immemor  haec  simulantis. 


(68)  Edit.,  timuit. 

(69)  Edit.,  amnis. 

(70)  Edit.,  publicus. 

(71)  Edit.,  quxque  ducebant. 
n^2)  Al.  Canapeo. 

^3)  Edit.,  Acaci. 
f4)  Edit.,  Turcus, 


(75)  Edit.,  gladio  secat. 

(76)  Macer  fuit  poeta  qui  de  herbarum  virtutibus 
scripsit. 

(77)  Edit.,  sic. 

(78)  Edit.,  j>ost  ubi. 

(79)  Edit.,  jamque. 


9«9 


AD  GODBFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


060 


Cum  delectatur,  male  fida  fides  violatur,  A 

Occubuit  nempe  loca  dum  videt  semula  Tempe, 
Jura  fides  data  aunt  morte  viri  temerata, 
Quem  simul  elusit,  se  civis  in  urbe  retrusit, 

Audiit  ut  funus  Umbcrga  decens  et  Hugonis, 
Filia  nupta  prius  comitis,  nunc  nupta  Gualonis, 
Palluit;  atque  genas  secat  unguibus  illa  protcrvis, 
Et  sustentatur  matrum  stipata  catervis. 
Dextracomaslacerat;  sed  qus  lacerat  laceratur; 
Subtilisque  manus  sublili  crine  secatur. 
Examincmquo  diu  vox  pressa  dolore  reliquit  (80) 
Sed  tandcm  vuci  via  laxatur,  et  inquit : 
Tantane  sustinuit  Deua  infortunia  gentis 

Occurrisse  suse;  plus  inimica  mihi? 
Occubuit  ne  decus  Francorum,  maximus  hostis 

Hostibus  ille  meus  spesque  salusque  suis?  n 

Languet  morte  gravi,  bella  non  languida  dextra  (81) 

Languet,  et  occubuit  vir  Gualo  vita  mea. 
Me  miseram  non  obsequium  miserabile  feci, 

Vir  tibi,  cum  caderis,  compariter  cecidi. 
Hei  mihi  I  non  fo?i,  non  clausi,  non  ego  lavi 

Os,  oculos  vultus,  veste,  manu,  lacrymis. 
Tu  mihi,  tu  certe,  memini,  jurare  solebas. 

Te  vitaturum  cautius  insidias. 
Sed  quam  non  poterat  gens  perflda  demere  bello, 

Est  sublata  tibi  vita  beata  dolor. 


(82)  Quid   faciam  procul  a  patria,  procul  a  patre 

[degens? 

Quid  faciet  fragilis  femina  castra  sequens? 
Figite  me  quibus  est  pietas,  opponite  telis 

Parthorum  miseram,  mors  mihi  pcena  levis. 
Mors,  mors  poana  levis,  si  jungar  morte  Galoni, 

Si  non  sim  Turco  praeda  futura  truci. 
Nos  levat  Evrardus  frater  soiamine  questus, 

Et  reprimit  bianda  voce  graves  gemitus. 
Sic  apud  hostilem  Variis  eventibus  urbem 
Ducebaht  longam  nostrates  obsidionem. 
Inter  Christicolas  et  Christi  nominis  hostes» 
Pugna  trahebatur  prope  denos  aspera  montee 
Instabant  isti  fisi  virtute  superna. 
Obstabant  illi  nitentes  fraude  patenti. 
Sperabant  si  quidem  nostros  vel  deGcientea 
Deserere  in  medio  frustratos  sspe  labores, 
Vel  sibi  myriadas  Persarum  gentis  adesso, 
More  locustarum  qui  obstantia  cuncia  vorare. 
Tali  comperto  rumore  beata  calerva. 
In  conspectu  urbis  producit  pignora  sacra. 
Illic  obsidio  septem  juratur  in  annos, 
Rursus  et  in  totidem,  nisi  virtus  ccBlica  muros 
Panderet  ante  sibi,  qu«  spem  resecavit  inanem 
Givibus,  immodicumque  incussit  causa  timorem. 


LIBER  TERTIUS. 


Edessani  legationem  miitunt  Christiams,  C 

Talia  apud  Syriam  varia  dum  sorte  geruntur, 
Nuncque  hinc,nunc  illinc  mala  vel  bona  distribuun* 

[tur, 
Venit  ad  heroas  supplex  legatio  nostros, 
Consilii  poscens  simul  auxiliique  ministros 
Praecipueque  ducis  compellat  ncbile  nomen 
Vulgatum  flama  terram  volitante  per  omnem 
Unde  tamen  vel  cur  legatio  venerit  ista, 
Restat  ut  expediat  narratio  suppeditata. 

Terra  inter  geminos  ditissima  elauditur  amnes, 
Tygrin  et  Eupfaratem,  populos  famosa  per  omnes. 
In  GraBCo  retinens...  Mesopotamia  nomen, 

Ex  habit oonservat  nominis  omen. 

A  fluvio  ad tantum  distare  videtur, 

Quantum...  pedibus  septem  luoe  meatur.  rv 

Haec  inter  plures  gremio  quas  continet  urbes, 
Urbs  antiqua  potens,  speciosa,  et  divite  vena, 
Eminet  antiquse  Babyloni  nempe  co89va. 
Nam  quo  Ghaldsam  pharetrata  Semiramis  aroem 
Tempore   oonstraxit  simul   hsec  quoque  condita 

[fWsit : 
Nomine  corrupto  quae  nunc  Rahasia  dicta, 
Temporis  antiqui  possedit  nomen  Edyssa. 
Hasc  seeus  Assyrias  jacet  ad  sex  millia  Gbarras, 

ISO)  Edit.,  relinquit. 

(81)  Edit.,  Eheu  quis  mihi  det  misera  discedere 
vita. 


Romanis  ducibus  Crassorum  morte  perosas, 
In  quibus  antiquus  degebat  Abram  patriarcha. 
Cum  de  Chaldaica  divino  numine  flamma 
Erutus  evasit  Aierat,  qua  frater  adustus, 
Unde  et  voce  Dei  mox  est  excedere  jussus. 
Sed  jam  prsBmisss  textus  repetatur  Edysss. 
In  qua  regna  tenens  fuit  abgarus  ille  beatus ; 
Ex  Domini  Christi  rescripto  magnificatus  (83). 
Ac  morbi  veteris  cruciatibus  exoneratus, 
Haec  ibi  temporibus  permansit  epistola  multis, 
Atque  ea  ab  adversis  tutavit  mcenia  cunctk. 
Nam  si  bart)aricus  furor  illuc  perveniebat, 
Baptizatus  eam  puer  alta  ex  arce  legebat, 
Moxque  vel  in  pacem  gens  ex  feritate  redibat, 
Aut  terrore  fugam  divino  tacta  petebat. 
Hic  quoque  Thadeus  in  Septuaginta  probatus, 
Bt  fldei  normam  contradidit  et  requievit, 
Hrc  etiam  Thom»,  qui  Christi  vulnera  sensit, 
Et  dubitans  nobis  dubitandi  crimen  adeniit, 
Corpus  ab  Indorum  regionibus  esse  relatum 
Greditur,  et  magnis  hic  honoribus  accumulatum 
Hsc  semel  in  Ghristi  postquam...  amofem, 
Nunquam  sustinuit  frigescere  religionem, 
Sed  neque  schismatis  patiens  oonoed^te'  ad  ho- 

(8S)  Hi  duo  versus  desunt  in  editis^ 

(83)  Nota  de  epistola  Christi  ad  Ab^t*um. 


901                                GILONIS  PAWS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  ffl.  962 

Catholici  tenuit  moderaminis  integritatem,  A  Nec  nisi  qui  latuit  Francorum  vulnera  fugit. 

Unde  et  gentilis  mala  plurima  conditionis.  Nec  qui  desiluit  sella  posthanc  repetivit. 

Et  tulit  haereticaB  feritates  impietatis.  Nec  veniens  vulnus  cutis  exteriora 

Maxima  sed  fuit  haec  odiorum  primaque  causa,  Sed  caesim  punctimque  animae 

Quae  supep  hanc  gravius  commcvit  finitipQa  arma,      Nec  fuit  his  mirum  Gallorum  tela  pavere, 

Quod  Syriae  veniens  Christi  chorus  ad  regionem  Et  collisa  nimis  post  pectora  terga  fovere. 

Antiochi  quateret  variis  conflictibus  urbem.  Dum  quorum  fuerant  virtutibus  omnia  prona, 

Et  nec  eos  magno  valuissent  vincere  bello,  Solaque  habebatur  gentilis  gloria  pugna. 

Scd  nec  ab  obse^so  saltem  depeliere  muro.  Cum  Gallis  sueti  pro  sola  bella  salute 

Inde  graves  irae  contra  genus  omne  piorum,  Ducere,  saepe  fugam  sibi  pro  victoria  habere. 

Et  desiderrum  delendi  nomen  eorum.  Quos  a  se  Crassi  meminissent  funere  victos, 

Propterea  celsam  circa  concursus  Edyssam  Sublatisque  etiam  signis  sua  sub  juga  missos  : 

Vastabat  totam  regionis  fertilitatem.  Gum  Romanorum  per  plurima  nomina  gentis, 

Illuc  vicini  cuncta  de  parte  gregati,  Obruit  Euphrates,  et  multa  cadavera  Tigris 

Illuc  longinqui  fama  stimulante  vocati.  Detulit  in  terras  ac  reddidit.  Ergo  repulsis 
Oppida,  rura,  casas,  castellaque  concutiebant,       ^  n  Hostibus,  et  caecis  condentibus  ora  cavernis, 

Matres,  prata,  viros,  animalia  diripiebant.  Omni  pacata  regione  et  constabilita, 

Nonnunquam  portis  quoque  pugnabatur  in  istis,  Nulla  se  laetis  specie  miscente  maligna  : 

Mutua fervebant  vulnera  telis.  Urbis  regnator  fratrem  ductoris  adoptat^ 

Civibus fessis  non  futile  visum,  Utque  pater  natum  penitus  sibi  nectere  certat. 

Auxilium  contra  perquirit  Christicolarum.  Delegat  terram,  regionem  subjugat  omnem, 

Hac causa  legatio  jam  memorata,  In  sua  pacta  manus  facit  ipsam  jungcre  plebem. 

Missa  superveniens  penetravit  Gallica  castra.  Laeta  coronatur  facies  et  concinit  urbis. 

Monstrant  et  socios  in  Christi  religione,  Diversis  modulis  jubilatio  consonat  astris. 

Et  consersata  semper  fidei  integritate,  Quotidie  celsam  fervet  concnrsus  ad  aulam, 

gravia  haec  sibi  proveniebant,  Unanimes  nostram  certant  addiscere  legem, 

Auxilium  per  eos  sibi  dandum  jure  ferehant.  Funditur  in  cunctos  pax  et  concordia  cives. 

Prspcipueque  ducis  personamsollicitabant,  Jur componunt  undique  lites, 

Namque plus  formidabile  norant.  Militiam  exercet  sub  certo  judice  tiro. 

Hinc  eques  hincque  pedes  recto  movetagminagyro 
FU  confeederatio  cum  Edessa,  cujus  cmtodia  Balduino      Pellitur  atra  fames,  opulentia  regnat  in  omnes, 

conmtUttur,  C  ^^^  aliquos  patitur  bonitas  communis  egentes. 

Talia  moverunt  procerum  miserantia  corda,  Ductoris  nostri  nimio  plebs  ardet  amore, 

Quod  sit  opus  facto  tractant  indagine  multa.  Nec  satis  expleri  visu  valet  alloquioque, 

Credunt  proficuum  sibi  deinceps  esse  futurum,  Felices  sese  reputant  fore  judice  tali. 

Si  per  se  columen  praestetur  rebus  eorum.  In  quo  non  nisi  pax  poterat  bonitasque  videri, 

Ilinc  sibi  juncturos  socialia  fcEdera  multos.  In  quo  militiae  decor  et  virtutis  honeste^ 

Magnam  vcro  sibi  supcrhoc  accressere  laudem,  Omnibus  exemplo  poterat  communiter  esse. 

Spargendumque  suum  longe  lateque  timorem,  Nam  veluti  Paulus  sic  omnihus  omnia  factus 

Si  cum  prtesentem  retinerent  obsidionem,  Sic  erat  in  cunctos  moderanter  morigeratus, 

Largirentur  opcm  longinquis  auxiliarem.  Fortibus  ut  fortis,  infirmispene  sodalis, 

II is  aliisque  modis  dicta  ratione  probata,  Gauderet  laetis,  et  compateretur  amaris. 

Ardor  inest  cunctis  cilius  gnavare  precata.  Largus  erat  largis,  quasi  parcus  denique  paucis. 

Sed  quia  praesentis  domitandi  fulmina  gentis  Mitibus  et  mitis,  feritate  tumentibus  asper, 

Major  cura  ducem  socialibus  abstrahit  armis.  Sic  se  conformans  cunctis  moderamine  miro, 

Quod  pignus  pro  se  dare  carius  esse  probavit,  Ut  velut  in  speculo  se  quisque  videret  in  illo. 

Fratrem  quippe  suum  poscentibus  associavit.  D             Balduino  necem  meditatur  Edessas  rex, 

Cum  quo  militiae  partem  quam  mittere  dignum  Hoc  inspectanti  divini  plasmatis  hosti, 

Credidit,  emisit  populatis  suppetiatura.  Invidiae  patri  non  esse  valebat  amoris. 

Iste  minor  natu  fuit  ejus  denique  frater,  Unde  sibi  ingeniti  livoris  fomite  moto, 

Qui  post  se  rexit  Solymorum  sceptra  decenter.  Collectoque  suae  impietatis  in  arma  veneno. 

Tunc  proficiscentes  longarum  strata  viarum,  Regnatorem  urbis  prius  hoc  se  laetificantem. 

Nempe  decem  spatiis  inter  divisa  dierum,  Movit  in  invidiam  mentis  nimiumque  doiorem  : 

Tandem  perveniunt  memoratam  saepius  urbem.  Crescere  quidquid  huic  cernit  de  plebis  amore 

Conficiunt  stragem  de  vastatoribus  acrem.  "  Diminui  sibimet  sperat  dictante  timore. 

Arsacidae  victi,  neque  cominus  arma  ferentes  Unde  in  dogma  cadens  perversum  haeredis  iniqui, 

Diffugiunt  arcus  ut  inutile  rejicientes.  Et  metuens  ab  eo  de  regni  culmine  pelli  : 

Dum  non  expertam  nequeunt  protendere...  Hunc  quem  submissis  precibus  sibi  muneribusquo 

In  pedibusque  citis  totamposueresalutem.  Ad  succunwdum  rogiUtverat  ante  Yenin, 


963 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO.' 


904 


Quique  sibi  patriam  penitus  tutore  carentem, 
Pene  et  ab  hoste  malo  ferro  flammaque  ruentem, 
CiL-dibus  et  praedis  omni  de  parte  gementem, 
Rcddiderat  summo  conamine  nil  metuent^m, 
Quaerit  quo  genere  specieque  modoque  vel  arte 
Possit  ad  interitus  casum  foveamque  rotare. 
Si  faciat,  sceptri  fructum  putat  esse  retenti; 
Si  non,  desperat  vitae  momenta  lucrari. 
Et  tam  perversae  mentis  fuit  invidiaeque, 
Ut  cum  Christicolam  se  dici  vellet  et  esso, 
Duxerit  indignum  se  Christicolas  adiisse, 
Et  tristaretur  per  eos  sua  tuta  fuisse, 
Optans  idolatris  potius  sine  honore  subesse, 
Quam  Christi  famulis  foDdus  sociale  dedisse. 
Pactum  init  cum  infidelibus, 
Sed  quia  plebia  amor  nimio  favore  favebat 
Illi,  cui  malus  bic  placitum  lethale  parabat, 
Demonstrare  palam  timuit  quod  mente  gerebat. 
Ergo  legatos  similcs  sibi  nactus  iniquos, 
Hostes  vicinos  a  Ghristi  milite  pulsos 
Invitat  proprios  veniant  ut  rursus  in  agros. 
Poeniteat  quod  se  socios  coepisse  alienos. 
Hos  se  missurum  beliandi  nomine  ad  iilos, 
Jussurumque  suis  ut  primo  limine  belli 
Destituant  illos  fugiendo,  in  terga  regressi. 
Hos  permansuros  fugiendi  obstante  pudore, 
Sic  omnes  posse  simul  una  morte  perire. 
ExsuUant  Parthi  capientes  quod  cupiebant, 
Et  celcres  adsunt  ut  vota  maligna  capescant. 
Ille  acuit  nostros  penitus  nil  tale  caventes, 
Donat  eis  comites  sibi  proditione  sodales. 
Non  tamen  associat  saltem  de  civibus  unum, 
Ne  pateat  coDptum  pacto  quocunque  nefandum. 
Extra  qussiti  subeunt  ea  castra  manipli, 
Indigenis  ducibus  concedere  ad  omnia  jussi. 
Procedunt  alacres  consueta  ad  ludicra  nostri, 
Occurrunt  contra  structis  legionibus  illi. 
Primo  congressu  penetrant  media  agmina  Galli, 
Caedunt,  prosternunt,  via  fit  calcaribus  et  vi. 
Sed  postquam  infestis  tenebrarunt  obvia  telis, 
Inque  eadem  versis  referunlur  praelia  frenis  : 
Ecce  vident  socios  manifesta  proditione 
DiCTugere,  et  retro  dare,  nemine  terga  fugante. 
Tunc  intellecta  per  signa  patentia  fraude, 
Mutuo  adhortati,  in  manibusque  animas  posuere. 
Amplexi  clypeos,  stringunt  animosius  enses, 
Dam  validos  ictus  in  cominus  atque  sedentee. 
Norunt  in  manibus  vitam  consistere  et  armis, 
In  pedibus  vero  stipendia  mortis  inermis. 
Malunt  nobiliter  pugnando  occumbere  plagis 
Quam  paganorum  trucibus  dare  colla  catenis. 
Non  parcunt  dextris,  non  parcunt  deniquc  telis, 
NuIIus  hic  est  jaculis  levibus  locus  atque  sagittis. 
Aspiciunt  Parthi  circum  jaculando  vagantes 
Pro  tutela  animas  nostros  jam  rite  gerentes. 
Perpendunt  quod  erat,quia  laus  sibi  nulia  canatur, 
Si  morientibus  his  ipsi  quoque  commoriantur, 
Vincere  quod  nequeunt,  dimittunt  aufugientes, 
Dimiltuntque  viros  daxnnata  luce  feroces. 


A  Desperata  salus  sic  est  pugnando  reducta, 
Ut  spes  nequitia^  in  nihilum  stercusque  redacta. 
Balduinus  recedere  cogitat. 
Egregius  ductor  fortes  affatur  amicos, 
De  fovea  mortis  propria  virtute  reversos, 
Non  bene  barbaricis  unquam  permisfa  catervis 
Agmina  quae  fidei  sunt  enutrita  trophaeis, 
Esse  sibi  tutum  comitatum  linquere  gentis, 
Quae  specie  blanda  propinet  pocula  mortis. 
Monstrari  tamen  baec  collectis  foedera  turmis 
Ut  nosci  valeat,  placeant  si  talia  cunctis. 
Cum  dicto  factum  celeratur  concio  tota 
Gogitur,  et  fit  eis  mox  haec  quaerimonia  nota. 
Ob  quae  sinl  missi  se  complevisse  perorant, 
Tempus  adesse  sibi  ut  castra  Anliochena  revisant. 
n  Post  hac  auxilia  si  poscant  ncc  mereantur, 
Hoc  sibi  pro  meritis  fleri  non  diffiieantur. 
Propter  opem  nece  tractata  se  pene  periisse. 
His  quod  adhuc  vivant  se  nullam  gratiam  habere, 
Per  Christum  et  dextras  restare  superstite  vita* 
Ergo  recedere  se  melioraque  quaerere  pacta. 
Sed  populus  rege  prodilore  perempto  ewn  retinet. 
His  dictis  onerant  quae  deportanda  fuerunt. 
Quaeque  gravi  bello  per  se  sua  facta  fuerunt. 
Dispositi  in  turmas  dant  agmina  bellica  retro, 
Et  male  mercato  celerant  abscedere  regno. 
Protinus  in  tota  fit  lamentatio  plebe. 
Ut  pote  quae  fuerat  non  hujus  conscia  culpae 
Se  miseros  clamant,  inopes,  rationis  egenos 
Et  vice  crudeli  sine  defensore  relictos. 
Postquam  dicta  satis  quae  dici  digna  fuerunt, 
G  Quae  dolor  atque  timor  comites  dicenda  dederunt, 
Protinus  in  belli  rationem  quaestio  surgit. 
Quae  sibi  causa  fugae  fervens  quaerimonia  poscit. 
Ac  primo  tacitis  gladium  mortemque  minantur. 
Ni  responsa  sibi  veracia  mox  referantur. 
Nemo  sponte  luit  peccata  aliena  silenter. 
Regem  sic  nostri  memorant  jussisse  potenter. 
Tunc  quaecunque  mali  illius  commenta  fuerunt, 
Et  qua  de  causa  concorditer  edo^uerunt. 
Ncc  mora  fit  celsam  populi  concursus  ad  aulam, 
Et  cum  rege  agitant  rationem  judicialem. 
Non  bene  purganti  fraudis  crimenque  retectum, 
Mox  est  purpurea  caput  a  cervice  refectum. 
Tunc  oratores  mox  ad  tentoria  mittunt, 
Ut  sibi  consuitum  redeant,  lacrymando  reposcunt. 
{)  Quamvis  invitus  ductor  multa  prece  victus, 
Consilii  causa  est  ad  moenia  celsa  reductus. 
Utque  fuit  primum  portis  murisque  receptus, 
Omnis  eum  propere  circumstat  turma  senalus. 
Omnes  se  purgant  a  crimine  proditionis, 
Omnes  deplorant  mala  pravae  suspicionis, 
Quae  sibi  ductoris  animum  per  cuncta  benignum 
Abstulerat,  cum  nil  foret  a  se  pergere  gestum. 
Omnes  poscere  se  precibus  lacrymisque  profusis, 
Ne  se  dedecoret  post  haec  infamia  turpis, 
Ne  se  destituat  tutela  suae  pietatis, 
Neu  se  mortiferis  velit  objectare  periclis, 
E^us  primatum  super  omnia  vellet  amare, 


965 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  --  LIB.  UI. 


966 


B 


Non  indignelur  secum  regnando  manere. 

Ule  negat  sese  superillum  proBfore  posse, 

Quo  se  conligerat  urbem  invitante  petisse, 

Quod  se  purgarent  satis  illis  gratiam  habere, 

Ulius  porro  consortia  nolle  tenore. 

Uli  continuo  monsk-ant  quae  gesla  fuissent, 

Quae  pro  perfidia;  sibi  crimine  dona  tulissent, 

Ostendunt  caput,  hocque  sui  dant  pignus  amoris, 

Quod  fidei  laesa;  tulerat  vindicta  fidelis. 

Hinc  votis  vota  jungunt,  precibusque  precata, 

Vimque  parant,  nisi  flectatur  sententia  fixa 

Obstupuit  ductor  tanto  se  fcedere  quaeri 

In  Dominum  populi  pro  se  hac  feritatc  severi. 

Quid  sit  opus  facto  sociorum  consulit  agmcn, 

Collaudant  omnes  oblatum  scandcre  culmen. 

Ingreditur  celsam  cunctis  laetantibus  arcem, 

Jurisjurandicapit  undique  conditionem. 

In  sua  sic  totam  componit  fcedera  gentem, 

Defensamque  regit  propriis  virtutibus  urbem. 

liex  Dabylouis   dolosam   ad  Christianos   Antiochiam 
obsidentes  legationem  mittit, 

His  ita  compositis,  et,  fama  notificantc, 

Nostros  obsidio  dum  detinet  urbis  amoenfie, 

Altera  ad  heroas  legatio  de  Babylonis 

Arcibus  advenit  non  expers  proditionis. 

Hsec  autem  Babylon  quae  nunc  habitabilis  exstat, 

Longe  a  Chaldaicae  Babylonis  climate  distat. 

Hla  etenim  versus  aquilonem  ducitur,  ista. 

Euronotum  spectans  frangit  Memphitica  regna. 

Alluit  Euphrates  illam  torrentibus  undis. 

Fertilis  hanc  Nilus  nigris  fecundat  arenis. 

lilam  post  Nemrod  fundamina  praejacientem,  G 

Inque  polos  turrim  sustollere  percupientem, 

Struxit  Semiramis  quadro  latere  aequa  tsnentem 

Perquelatus  quodquesexdenaque  millia  habentem, 

Millia  circuitus  sic  sexagena  ferentem, 

Atque  quaterna  simul  tota  ambitione  replentem. 

Undique  coctilibus  forma  hacc  circumdata  muris, 

Atque  gigantaeis  podibus  fuit  alta  dicentis. 

Et  cum  vicenis  pariter  spissata  tricenis, 

Praeterca  portis  tantum  stridebat  ahenis. 

In  medio  turrim  gremio  complexa  superbam, 

Quam  scriptura  refcrt  gentem  struxisse  protervam 

Cum  post  diluvium  veniens  orientis  ab  axe, 

Repperit  hunc  campum  medio  telluris  apertae. 

Cujus  planitie  mox  delectata  capaci, 

Hanc  statuit  turrim  facere  asquc  ad  culmina  coeli.  n 

Cumque  evasisset  jam  millia  ad  usque  quaterna, 

Atque  foret  totidem  spatiosius  undique  Jata. 

Hanc  ita  stultitiam,  pietas  divina  recidit, 

Uniloquam  linguam  per  multas  extenuavit, 

Sic  intermissa  est  operum  praesumptio  cassa, 

Non  intellecta  alterutrum  currente  loquela. 

Taliter  exstructa  viguit  per  tempora  multa, 

Regibus  ac  populis  compluribus  imperiosa. 

Multa  mala  exercens,  crudelia  cuncta  frequentans, 

Reges  excaecans,  proceres  populosque   catenans. 

Templa  dei  violans,  sacra  vasa  per  idola  foedanSy 

Ignibus  atque  feris  sanctorum  corpora  dedens, 


Donec  sub  Cyro  Medos  Persasque  regente, 
Summo  regno  Deo  sibi  plurima  subjiciente, 
Capta  et  destructa  quod  fecerat  est  quoque  pnrsa. 
Praedans  praedata.  captivans  exsiiiata. 
Atque  prophetarum  juxta  praedicta  sacrorum, 
Monstrorum  facta  est  habitatio  multimodorum. 
At  postqnam  Cyrus  Scythico  fuit  ense  necatus, 
Filius  ipsius  Cambyses  patrem  imitatus, 
Quae  nunc  incolitur  Babylonem  condidit,  atque 
Judaeos,  Arabes  sibi  subdidit,  iEthiopasque. 
Sic  ex  nunc  et  tunc  Habylon  iEgyptia  regnat, 
Et  circum  circa  famulantia  regna  coarctat. 
Hujus  regnator  nostris  apud  Antiochcnam, 
Insignes  misit  legatos  perfidus  urbem. 
Horum  primus  erat  qni  tunc  fuit  alter  ab  illo, 
Vir  bonuset  prudens,  non  igenioque  maligno. 
Nescius  ergo  doli,  neque  conscius  insidiarum. 
Simpliciter  dixit  sibi  quod  fuit  imperitatum. 
Regem  namque  suum  nostrorum  gesta  legentem 
Exposuit  nostris  multum  mandare  salutem. 
Urbem  ilierusalem  sibi  nunc  ditione  subactam, 
Hujus  causa  istos  tantum  sumpsisse  laborem. 
Velle  aliquos  sibi  nostrorum  properanter  adesse 
Visu,  colloquio,  victu  cibi  participare  : 
Si  ibi  vel  ratio  vel  honestas  religionis 
Suadeat  ut  faveat  sua  conversatio  nostris. 
Jam  fieri  posse  ut  gentilia  monstra  refutet, 
Ut  posito  Christum  dlademate  primus  adoret. 
Tunc  sibi  Hierusalem  fieri  per  cuncta  patentem, 
Tunc  sacrum  tumulum,cunctumquoquecedereho- 

[norem 
Tunc  palmeta  suis  insontes  suggerere  hastas. 
Inque  Dei  laudes  habiles  concedere  spicas. 

Legationem  regi  mittunt  Christiani.  Legatos  truneari 
rex  jubetf  sed  eorum  ductore  repugnante^  servantur. 

Exsultant  nostri  nihil  hic  hostile  caventes. 

Sed  nomen  Domini  hinc  celebrari  suspicientes. 

Ille  etiam  princeps  aliorum  mente  benigna, 

Constat  et  hortutur,  spondensforeprosperecuncta. 

Hos  etenim  incolumes  deducere  se  fore  certum, 

Rursus  honorifice  reduces  dare  pectorefixum 

Ergo  inter  primos  bellorum  laude  potentes^ 

Interque  eximios  insignia  clara  ierentes, 

Ductores  vocitant,  complnres  digniter  ornant. 

Cunctis  miiitiae  simul  utiiitatibus  armant, 

Et  cum  iegatis  legatos  pergere  mandant. 

Dlcere  vel  facere  quai  sint  se  digna  perorant. 

Quid  multis  opus  est?  sociali  foBdere  juncti, 

Noslri  et  non  nostri  subeunt  navalia  cuncti. 

Perque  maris  magni  divortia  piurima  vecti, 

Tandem  sunt  propius  Babylonica  moenia  ducti, 

Princeps  officii  quosdam  praemittere  curat, 

Atque  suo  regi  quae  gesserat  ordine  narrat. 

Ille  dolos  versans  praeceptum  tale  remandat, 

Ne  lucente  die  Francos  in  moenia  ducat. 

Neve  situs  urbis  cernens  manus  extera  noscat, 

Sicque  animos  in  se  gens  beliis  aspera  toilat. 

Ille  dolum  metuens  paret,  sed  pectore  tristi, 

Inducitque  viros  in  modnia  nocte  «ileoti. 


067 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


968 


N^c  malus  nos  princeps  patiens  asslstere  coram, 
()n)nes  in  quamdam  deduci  pr^cipit  aulam. 
litac  inclusos,  et  nusquam  progredientes, 
Tempore  nen  modico  tenuit  suspiria  dantes. 
Jussit  abundantem  tamen  illis  afTore  victum, 
Sic  celare  volens  infandi  pectoris  sestum. 
Tandem  conductor  qusstu  pulsatus  ab  illis, 
Et  graviter  motus  pro  crimine  suspicionis, 
Hegnatorem  adiit,  quaerit  qusc  causa  sit  ista, 
Quod  se  legatum  Francorum  accedere  castra 
Jusserit.  atque  viros  illinc  deducere  claros, 
Quos  a  conspectu  proprio  velit  esse  remoto». 
Si  quid  forte  mali  contradere  cogitet  illis, 
Non  se  posse  pati  consortia  proditionis  : 
Sed  conaturum  loto  discrimine  vit«, 
Ut  sua  procedat  penitus  legatio  rite, 
Aut  det  magnificos  coram  se  stare  quirites, 
Et  patHa  dignos  illis  concedat  honores, 
Aut  se  de  proprio  donatos  ac  renitentes, 
Efficere  ut  repetant  sociorum  castra  canentes. 
Talia  per  socios,  illo  monstrante,  potentes, 
Obstupuit  rector  metuens  ofTendercplures. 
Imperat  acciri  personas,  colloquioque 
Participans  illos,  interprete  sed  mediante, 
Querit  de  sociis  qui  sint,  qus  nomina  gestent, 
Quidve  potestatis  propria  in  regione  retentent, 
Illi  responsa  digna  et  veracia  reddunt, 
Et  pavidffi  menti  crementa  timoris  inurunt, 
Ille,  metum  celans  vultu  flctuque  renidens 
Et  gestiit,  habitusque  vicum  spectando  pererrans, 
Suadet  ut  armati  campis  potiantur  apertis 
Et  sua  demonstrent  quid  Gallia  possit  in  armis. 
Paretur ;  capiunt  celeres  insignia  ct  acres, 
Scandentes  in  equos,  geminas  statuere  cohortes 
Aspectus  galeis,  lori<;is  corpora  tccti, 
Ardentes  clypcos  et  spicula  lucida  nacti, 
Aspera  coriripiunt  imitantem  praelia  Martem, 
Et  variis  monstrant  patriam  discursibus  artem. 
Confligunt  dociles  relegi  docilesque  relinqui, 
Nunc  procul  absentes  a  se,  nunc  vero   propinqui, 
Et  nunc  terga  fugae  dantes,  nunc  vcrsa  fugantes 
Impedinnt  cursus  concursibus,  orbibus  orbes 
Nunc  velut  infestis  in  mutua  vulnera  telis 
Itur  ;  at  in  rcrum  sunt  omnia  tuta  potitis. 
Spectant  Niiicoise,  spectat  rex  ipse  malignus, 
Atque  heb«tantur  eis  gelida  formidine  sensus. 
Sollicitis  quia  si  gens  talis  Francigenarum, 
Hierusalem  capta  flnes  pervadat  eorum, 
Nii  fore  virtuti  quod  eorum  obsistere  possit. 


A  Cum  vehemens  bellum  quasi  quidam  ludas  eissii. 
Tunc  sibi  dissimilem  postse  locasummatenentem 
Convocat,  et  gestit  facere  ex  ratione  furentem. 
Orat  ut  hos  Francos,  quos  jussurus  duxerat  ad  se, 
Quos  perpendebat,  sensu  sua  cuncta  notasse. 
Ne  reduces  facti  socios  hnc  aCTore  cunctos 
Procurent,  sibi  clam  procuret  dccapitandos. 
Ille  velut  gladii  per  pectus  acumine  flxus, 
Pessima  mandantcm  taii  mox  voce  secutus : 
Quaenam  vesani  compellat  causa  furoris, 
Ut  sanctnm  nomen  populis  per  ssecula  cunctis 
Nomine  sub  pacis  legatos  evocet  ad  se, 
Quos  mactare  velit  sub  operta  proditione. 
Nusquam  tuta  fldes  posthac,  nil  gentibus  squum, 
Hac  si  contingat  fleri  damnabile  jussum. 
Pacis  in  hoc  equidem  se  processisse  ministrum, 

"  Nequitiae  nunquam  consortem  se  fore  vivum, 
Si  sic  complaceat  quo  Franci  decapitentur, 
Cervix  ante  sua  gladio  grassante  secetur. 
Sed  perpendendum  quocunque  haec  fama  volaret, 
Incurabiliter  se  iafamia  tanta  notaret, 
Esse  quidem  damnum  probitatis  militiaeque, 
Si  paucos  istos  contingeret  oppetiisse. 
Sed  tamen  amissis  inter  tot  millia  paucis, 
Non  multum  Gallos  sensuros  dcbilitatis. 
Sed  tamen  immensa  dolituros  esse  dolore, 
Atque  in  vindictam  majore  calere  furore. 
Non  jam  gentilem  legatio  sumpta  juvaret, 
Dum  res  facti  hujus  exempla  sequenda  probaret. 
Quin  potius  taies  magno  cumularet  honoi^, 
Ditatosque  opibus  praemitteret  in  sua  abire. 

C      Talibus  inflexus  rationibus  ille  tyrannus 
Consilium  mutat,  sequitur  quae  dictat  amiciis. 
Sic  post  immensum,  miles,  generos^  timofem 
In  tua  terga  redis,  claro  duce  fretus  eodem. 
Ac  per  Jordanem  redeuntes  Hierusalemque 
Accipitis  palmas,  petitis  loca  sancta  domosqu^. 
Omnia  luslratis,  pascentes  lumina  visu 
Discitis,  ignoto  referentes  digna  relatu. 
Et  bonus  ille  comes  non  vobis  defuit,  usque 
Dum  vos  securos  sociis  dedit  incolumesque. 
Sic  igitur  a  celeri  repetentes  castra  recursu. 
Laetentes  comites  proprio  fecere  regressu. 
Sed  quia  jam  textus  capiendae  texitur  urbis, 
Hoc  melius  referet  libri  textura  sequentis. 
Nunc  age,  virtutem  solitam,  rex  Christe,  revela 

*v  Quam  neque  vis  hominum  tibi  dant,  nec   plurimif 

[tela. 


LIBER  QUARTUS 


Nunc  age,Christe,  tuis  dasaepedatumMachabaeis 
Divinum  munus,  tot  millia  vincat  ut  unus. 
Millia  famosae  gentis  cives  gentis  populosae 
Urbis,  Chri8te,fave,vim  gentis  comprime  prava. 

(84)  Edit.,  tnorum. 


Turci  consilium  de  tradenda  CiviUUe. 
Ergo  Dei  pietas  per  pondera  tanta  mah>rum 
Inspioiens  animos  non  defecisse  suorum, 
Inspirat  cuidam  Turco  miserendo  laborum  (84), 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  IV. 


970 


stris  urbem  tradat,  murumque  decorum 
bus,  et  capiat  pro  muncre  culmen  honorum. 
iiu  secum  vir  versans,  judicat  aequum 
ids  haec  pandat  Boimundo;  nec  mora,mandat, 
lanta  paret^  se  nequidquam  dubitaret, 
pit  ut  capiat  missum,  dum  res  ea  Hat, 
parando  moram  producant,  tempus  et  horam 
esignavit,  sed  in  hoc  dux  participavit 
lio  procerum ;  comitum  pars  maxima  verum 
im  ferre  putat,  dubitans  pars  allera  nutat. 
nocte  tamen  Boimundus  colligit  agmen 
rius  armatum,  belii  sudore  probatum. 
Lnimo  flagrat,  divortia  nota  peragrat. 
ne  pari  voto  suspirat  pectore  toto. 
mebras  dux  capit  iter,  galeaque  nitente 
lita  silet,  et  graditur  sub  nocte  siientc. 
a  militibus  timidis,  juga  dev^ia,  valles, 
ue  per  obscuros  lucebat  scmita  calies, 
ale  res  cadcret,  ductor  licet  ipse  timeret, 
tamen  angebat  mentem  frons  (85)  laeta  tege- 

[bat. 
pem  tardanti,  tristcmque  serenat  ovanti 
,  virtutem  stimulat,  populoque  salutem 
nus  optatam  nunc  innuit  esse  paratam. 
i  locum  votis  multoque  laborc  petitum 
iciunt,  hostemque  vident  vigilare  peritum. 
procul,  et  latebris  tecti,  noctisque  tenebris 
;ere  faces  spectant,  arcusque  minaces, 
jcurrentcs  per  propugnacula  Turcos 
ireos  cristis  gladios  versaro  coruscos. 
>ca  mutantes  commissa,  vices  variantes, 
uas  noctis  succedcrent,  ct  faciebant, 
bus  clamando.  Quis  est?  nec  adcsse  sciebant. 
lora,  dat  dux  magnanimus  dignas  duce  voces, 
lulando  viros  verbis  animosque  feroccs  : 
)us  optatum  votis^  satis  invigilatum, 
ipus  adest,  proceres,  Domini  pielate  paratum 
us  in  hoc  protracta  fuit  victoria  sera, 
le  novem  menses  Domini  vindicta  severa 
astigavit ;  sed  sunt  prope  gaudia  vera. 
viri  fortes,  forti  persistite  mente. 
16  citi  juvenes,  muros  superate  repente, 
te  sed  celeres,  pudeat  vos  vincere  lente. 
>cus  (monstratque  locum),  prius  aggrediatur 
31  palma  fidens  vocat,  et  prius  inde  petatur. 
manent  omncs,  sed  non  mea  dona  vocabo, 
sibi  quisque  dabit  victori  nulla  ncgabo. 
Qoror,  ite,  viri,  cum  paucis  hic  ego  stabo. 
erate,  boni  proceres,  ego  tardius  ibo. 
opus,  pedes  ipse  prior  certamen  inibo.  » 
pat,  dubiusque  silet  dux,  atque  vagantur 
}tam  mentem  quaecunque  futura  putantur 
erant  juvenes.  Fulcherius  imminet  ante. 
Bnebras  legit  ille  vias  grossu  titubantc. 
emporibus  radios  ducente  cometa, 

)  Edit.,  mens  et  fraus, 

)  Edit.,  redeunt. 

)  Edit.,  matutina  minus  bene  :  cst  autem  Ma- 

eturora. 


A.  Prffimonstrabatur  regni  mutatio  lasta. 
Astra  polusque  novo  sunt  obfuscata  rubore, 
Cordaque  sunt  hominum  nimio  perculsa  timore. 

Traditur  civitas. 
Noctis  erat  medium  cum  miles  ad  illa  paratus, 
Gonstitit  ad.turrim,  quam  traditor  ille  bcatus 
Servabat,  stupuitque  nimis  de  turre  vocatus. 
Eia !  clamabat  Turcus,  conscendite  muros. 
Summa  petat  virtus«  premat  hostes  jam  ruituros, 
Scalarumque  modo  funes  huc  ferte  plicatos. 
Movit  eos  tandem  latitantes,  ssepe  rogatos. 
Denique  calcata  formidine,  vi  revocata, 
Vepribus  extracti  vix,  vincentesque  coacti 
Sese  confortant,  scalas  ad  moenia  portant, 
Dantque  retro  gressus  iterum  turpesque  recessus. 

P  Fructetis  mersi  referunt  (86)  ad  tuta  reversi, 
Et  licet  instaret  Turcus,  lux  appropiaret, 
Nil  tamen  audebant,  sed  corda  gelata  stupebant. 
Increpat  e  muris  vir  vocibus  agmina  duris, 
Jamque  recedebat  nox,  et  Matuta  (87)  rubebat, 
Gum  stans  in  meoio  reliquorum  junior  unus, 
Sic  ait :  Oblatum,  juvenes,  ne  spernite  munus. 
Surgite,  primus  ero.  Parent,  Fulcherius  ille 
Natus  Carnoti  proceres  pracceJere  mille 
Non  timet,  invictaB  properans  (88)  ad  mocnia  ville. 
Non  hunc  tardat  onus  clypei,  sed  ad  ardua  pronus 
Evolat  arma  gcrcns,  scalaeque  viriliter  heerens, 
lllum  Veneticus  sequitur,  stupet  hostis  iniquus, 
Ut  stetit  (89)  in  muris  Fulcherius,  ecce  necantur 
Fulmineo  vigiles,  et  ad  infima  praecipitantur. 
Exsultat  victor,  laniataque  proterit  ora. 

C  Gorpora  trunca  cadunt,  lacerantur  membra  decora. 
Aspirat  fortuna  viro,  plebemque  solutam 
Turbat,  qu®  requiem  trahit  inter  pocula  tutam. 
Evellit  postes^  turresque  subintrat,  et  hostes 
Opprimit  incautos,  prospectus  occupat  altos, 
Tresque  capit  turres  propria  virtute  Boellus. 
Ilunc  natura  vocat  tali  cognomine  tellus. 
Germanos  hic  forte  tuos,  bone  traditor  urbis, 
Sternit,  quos  pallet  morientibus  addere  turbis, 
Et  fratres  geminos  impellit  arce  supinos. 
Jamque  viri  fortes  pendebant  undique  scalis. 
Nec  dubitat  quisquam  niti  per  membra  sodalis 
Ascensu  superant  muros,  fastigia  dextris 
Prensant,  objiciunt  clypeos  ac  tela  sinistris. 
Instaurant  animos  Turci^  detrudere  primos 

j)  Frustra  luctantur,  trepidaque  manu  jacuiantur 
Fratrum  fata  dolens  Turcus,  sed  de  nece  nolens 
Sumere  vindictam,  pacemque  resolvere  fictam, 
Frena  dat  huic  irae,  properat  portas  aperire. 
Educensque  graves  gemitus  de  pectore,  claves 
Portae  porrexit  Boimundo,  duxque  reflexit  (90) 
Supplex  ante  virum  corpus,  vultumque  severum. 
Diffugiunt  miseri  cives,  ubi  morte  teneri 
Cuncta  vident,  telis  sternuntur  moenia  tota, 

(88)  Edit.,  properare, 

(89)  Edit.,  stent. 

(90)  Edit.,  dux  quofue  ftexU. 


Patbol.  GLV. 


^v 


971 


AD  QODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


972 


Et  sunt  de  muris  Parthi  (94)  rubra  signa  remota, 

Albaque  pro  rubeis  illic  vexiila  locantur. 

Ad  commune  bonum  sic  agmina  fida  vocantur, 

Clangoremque  tubae  tulit  ad  tentoria  ventus. 

[  (92)  Impediuntur  equi  frenis,  fremit  arma  juven- 

[tus.] 
Nec  mora,  prosiliunt  de  castris  agmina  densa, 
Deseruere  duces  campis  tentoria  densa, 
Dum  sine  lege  ruunt,  ex  urbe  viros  fugientes 
Excipiunt,  terrsque  premunt  hos  sponte  cadentes. 
Sponte  cadunt  quibus  exciderant  cum  corporo  mcn- 

[tes  (93) 
Agmina  per  portas  mox  irrupere  patentes, 
Et  pressere  viri  primorum  terga  sequentes. 
Protinus  invadunt  urbem,  dant  vulnera  multa, 
Passim  turba  perit  vino  somnoque  sepulta. 
Signa  canunt,  matresque  gemunt,  est  luctus  ubi- 

[que, 
Perque  vias  omnes  gentis  cruor  errat  iniquse. 
Ore  vomit  cerebrum  capitis  compage  soluta 
Infans,  et  fcedant  nutriccm  oscula  muta  (94). 
Ad  matres  tendunt  captivae  lumina  natae, 
Lumina  (namque  manus  rigido  sunt  fune  ligatffi), 
Flent  haerentque  senes ;  templis  auro  spoliatis, 
Duraque  percutiunt  loca  frontibus  inveteratis. 

Casianus  neci  datur. 
Emicat  ante  volans  Godefridus,  inertia  spernit. 
Corpora,  quosque  videt  torquentes  spicula  sternit. 
Loricas  clypeosque  simul  secat  ense  nitenti, 
Territat  instantes  hoc,  objicit  hunc  fugienti. 
A  nece  vix  gladium  dux  ipse  potest  inhibere, 
Quosque  mori  nollet  gladio  multi  periere. 
Vulnere  nam  si  quem  parvo  perstringere  captat, 
Hunc  rapido  mucrone  manus,  licet  inscia,  mactat. 
Dum  quaecunque  suis  suadet  victoria  laeta, 
Gens  levis  exsequitur,  licitis  miscens  inhonesta, 
Celavit  pannis  regem  rex  obsitus  annis, 
Victorumque  manus  sic  evasit  Casianus. 
Non  tamen  est  fatis  ereptus,  sed  bene  notus 
Armenio  cuidam  fugiens  et  ab  urbe  remotus, 
Perdidit  annosis  cinctum  caput  undique  viliis, 
Atque  reportatur  cervix  suspensa  capillis. 
Per  vicos  urbis  caput  applaudendo  sequuntur, 
Emenii  (95)  Turcique  suo  pro  rege  queruntur. 
Urbi  contiguus  mons  est,  montisque  caoumen, 
Non  leviter  valethumanum  comprendere  lumen, 
Stat  super  hoc  castrum,  de  quo  patet  Antiochena 
Pulchra  nimis  regio,  cum  lux  solet  esse  serena. 
niuc  evadunt  Perss,  nostrosque  sagittis 
Inde  premunt,  nec  tota  venit  victoria  mitis. 
Cum  legione  sua  Boimundus  suscipit  ictus 
Illorum,  petit  hostis  eum  per  mcenia  victus. 
Cumque  super  murum  turrim  dux  fortis  haberet. 
Quae  munita  parum  castro  vicinius  hoeret, 
Incumbebat  ei  ssevissima  turba,  resumptis 

(91)  Edit.,  partim. 

(92)  Hic  versus  desideratur  in  editis. 

(93)  Edit.,  Hos  non  sponte  cadunt  quibtis  et  eum 

corpore  mentes. 


A  Viribus,ammentant  Arabes  de  culmine  montis 
Ast  alii  conantur  eum  depellere  contis, 
Pcrque  globos  densant  cuneos,  et  culmina  prensant. 
Praelia  committunt,  vix  primi  spicula  mittunt 
Assimilanda  nivi,  calcantque  cadavera  vivi. 
Dux  equitesque  ducis  consistunt,  et  morientes 
Turribus  evolvunty  civesque  necant  subeuntes. 
Nunc  instant  sude,  nunc  saxo,  per  tela  ruentes 
Hos  fugiunt^  hos  dejiciunt,  dux  summa  tenentes 
Amputat  ense  manus,  clypeoque  sonante  furentes 
Sustinet,  hortatur  proceres,  telis  oneratur. 
Dum  certant  acies^  jaculum  femori  ducis  hasit, 
Atque  virile  femur  graviter  vulnus  leve  laesit. 
Dux  igitur  reprimens  fugientis  sanguinis  undam, 
Deseruit  primam  turrim,  petiitque  secundam. 

P  Utque  sui  videre  ducis  procumbere  mentem, 
Apulus  et  Galaber  fugiunt  victam  modo  gentem. 
Sed  tamen  amissa  vir  solus  in  arce  remansit, 
Cujus  honesta  satis  Boimundus  funera  planxit. 
Hostibus  hic  mediis  ubi  se  videt  esse  relictum, 
Exagitans  clypeum  circum  sua  tempora  pictum, 
Territat  instantes  turbas  sub  turre  vagantes, 
Obruit  elapsis  de  summo  culmine  saxis, 
Mille  manus  lassat,  manus  una  viros  sude  quassat, 

[(96) 
Frustaque  caementi  decrustans  ungue  trementi, 
Stantibus  infligit,  ferro  cava  tempora  figit. 
Hunc  sub  pace  vocant  cives,  succurrit  at  isti 
Quam  pulchrum  sit  marte  mori  pro  nomine  Christi, 
Jamque  superficiem  ciypei  densaverat  hostis 
Missilibus  ;  jacet  orbis  iners,  pondus  grave  costis 

C  Protinus  haud  timide  sese  super  agmina  jecit. 
Tormentumque  novum  proprio  de  corpore  fecit, 
Et  fractus  fregit  multos.  Haec  Apulus  egit. 
Sed  quis  id  expediat  verbis  ?  quse  lingua  notare 
Funera  tot  poterit,  tot  captivos  numerare? 
Nec  turbare  quidem  queat  amplificatio  verum  ; 
Sufficiat  mihi  summa  sequi  vestigia  rerum. 

Exercitus  Christianus  urbem  ingreditur. 

Urbs  antiqua,  potens,  Petri  cathedra  decorata, 
Ecclesiae  sedes  post  Romam  jure  vocata, 
Urbibus  innumeris  urbs  assidue  dominata, 
Muris,  delubris,  felix,  jucunda,  salubris, 
Ignorantis  erat  populi  dcmersa  tcnebris. 
Inde  sed  erupit,  nova  facta,  magisque  eelebris, 
D  Vestes  gemmatas,  auroque  domos  laqueatas 
Agmen  habet  nostrum,  peregrinum  possidet  ostrum 
Urbis  et  unius  explevit  copia  gentes, 
Pauperibusque  nihil  possunt  auferre  potentes. 
Servus  in  hac  servos  habet  urbe,  cliensque  clientes. 
Illam  luce  Jovis  tuus  intrat,  Ghriste,  satelles ; 
Sed  castellanos  nequit  exsuperare  rebelles. 
Ergo  die  tota  pugnat,  noctique  laborem 
Gontinuat,  nullumque  capit  sub  nocte  soporem. 

(94)  Edit.,  sordida  sputa, 

(95)  Edit.,  Armeni, 

(96)  Edit.,  unaque  viros  sude  quassat. 


973 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  IV. 


974 


Corbana  miliiix  princeps,  cum  Persarum  exercitu 
contra  Antiochiam  tendit, 

Ast  ubi  mane  datur,  Venerisque  dies  reseratur, 
Stans  eques  in  muris,  dum  sustentatur   ab  hasta, 
Sortitusque  locum,  loca  lustrat  lumine  vasta, 
Pulveris  obscuram  prospexit  in  aere  nubem. 
Tristia  mox  reliquam  vocat  ad  spectacula  pubem. 
Suspensis  animis  per  propugnacula  stabant. 
Diversique  viri,  diversa  videre  putabant. 
Appropiare  quidem  Turcos  (97)  pars  vaticinatur, 
Pars  Bysantinos  fore  credit  quos  speculatur. 
Ardentes  clypeos  sol  lumine  percutiebat, 
Paulatimque  frequens  exercitus  adveniebat. 
Consedere  tamen  procul,  exspectando  sequentes 
Corbana  militis  princeps,  reliquique  potentes. 
Sed  quidam  Persae  jam  mcenia  spe  c=ipientes, 
Urbis  in  aspectu  campos  petiere  patentes, 
Diversisque  modis  gaudent  ibi  luxuriare, 
Turpia  non  cessant  speculantibus  (98,)  improperare, 
Spumantcs  per  gramen  equos  dimittere  c^rtant, 
Nudatos  enses  jaciunt,  iterumque  receptant. 
Exululant,  passim  volitanty  clausisque  minantur, 
Telaque  per  vacuas  auras  temere  jaculantur. 
Tutius  esse  putant  nostri  loca  certa  fovere 
Quam  casus  incerta  sequi  bellumque  movere. 
Sed  cum  jam  Turci  remearent  vocifcrantes, 
De  Barnavilla  sequitur  Hogerus  ovantes 
Gum  tribus  armatis,  quos  postquam   gens  remo- 

[rata  99) 
Respexit,  facit  insidias  sub  rupe  cavata. 
Dumque  lacessentes  aliquos  nosiri  sequerentur, 
E  latebris  fures  saliunt  nostrique  (400)  tenentur 
Inclusi,  versique  stupent,  animisque  receptis, 
Vallantes  penetrant,  clypeis  ad  terga  rejectis. 
Ut  sit  ubi  canibus  post  cervi  ci  ura  solulis, 
Hi  pedibus  praedam,  portum  petit  ille  salutis 
His  alas  addit  spes,  fit  celer  ille  timore, 
Mox  voti  compos  cervus  canis  exit  ab  ore. 
Nos  (101)  ita  Parthus  agitprsceps,  in  verbera  pen- 

[dens. 
Sic  fugit  ista  cohors,  ad  vitse  prsemia  tendens. 
Instigat  socios  Rogerus,  et  excipit  ictus. 
Nunc  tardare  facit  probitas  et  conscia  virtus. 
Telorum  silvam  vix  sustinet  horrida  parma. 
Labentem  sustentat  equum,  tinguit  cruor  arma. 
Oppressis  fortuna  nocet.  Jam  deficiebant. 
Instantes,  Rogere,  tui  jam  tuta  tenebant, 
Cum  te  praecipitat  sonipes  male  praecipitatus, 
Nec  relevaris  equi  revoluti  mole  gravatus. 
Qui  non  parcebas  hosti,  fcedaris  in  alto 
Vulnere,  nec  voluit  Turcus  tibi  parcere  capto  ? 

i£stuat  in  muris  confusa  pudore  juventus. 
Dum  premitur  jaculis  vir  fortis  ab  hoste  retentus. 
Avertunt  oculos  proceres  qui  prospiciebant, 
Cum  per  saxa  canes  insignia  membra  trabebant, 

(97)  Edit.,  muros 

(98)  Edit.,  spectantibus. 

(99)  Edit.,  memorato. 
(400)  Edii.  Juvenesque, 


A  Raptatoqne  viro  subito  capnt  amputat  ensis. 
Tunc  vero  resonant  clamoribus  agmina  densis. 
Parthus  ovat,  digitis  premitcaput  illecruentum, 
[  (102)   Praefigesque   sudi    madefactum   sanguine 

[mentum, 
Ora  refert  ad  castra  nigro  rorantia  tabo, 
Urbis  ad  eventus  nunc  ingenium  revocabo. 
Turci  Antiochiam  impugnant. 
Urbi  quaque  die  Turci  sua  castra  propinquant, 
Marte  ininis  clausis,  suadent  ut  adepta  relinquant. 
Et  castrum  plures  ex  illis  ingrediuntur, 
Intus  et  exterius  ita  nostros  aggrediuntur 
Non  igitur  positis  telis  manus  ulla  vacabat, 
Nec  galea  quisquam  pressum  caput  exonerabat. 
Kocte  cubant  tecti  clypeis  in  pulvere  vili, 

P  Membraque  deficiunt  ipso  cruciata  cnbili. 
Urbis  turbabat,  loca  discursus  jacuiorum. 
Turres  inde  rigent,  hirsutaque  tecta  domorum, 
Se  quoque  gentiles  in  sperta  pericula  roittunt, 
Et  prope  decertant  gladiis,  arcusque  remittunt 
Hostes^  et  nostri  modicum  discrimen  habebant. 
Omnes  quaque  die  sub  castro  conveniebant. 
Jamque  opibus  minimis  a  pluribus  attenuatis, 
Vix  aliquid  victus  restabat  in  urbe  beatis. 

Civitas  fame  cruciatur, 
Ergo  fames  crudelis  adest,  crudelior  omni. 
Peste,  viri  vigilant,  fugiunt  jejunia  somni. 
Deformat  macies  vultus,  nigriora  sepultis 
Ossibus  ossa  micant,  apparent  viscera  multiB. 
Vulgus  iners  herbas  dubias  letbumque  minantes 
Vellit,  et  in  duro  luctantur  cespite  dentes, 

C  Frondibus  hi  gaudent  arbusta  suis  spoliare, 
Illi  more  fers  radices,  prata  vorare. 
Multa  quidem  comedunt  hominum   non   cognita 

[mensis. 
Arida  facta  manus  vix  pondera  sustinet  ensi. 
0  referenda  Deo  virtus,  circumdata  peste 
Nostra  cohors  saturo  jejunam  timetur  ab  hoste. 
Res  nova !  crus  asini  libris  tribus  appretiatnr 
Quique  dedit  pretium,  non  prodigus  inde  putatur. 
Ora  movent  pueri,  matresque  vocant  morientes, 
Aera  pro  solitis  epulis  aurasque  terentes  (403.) 
Gursor  equus  quem  vix  nuper  carcer  retinebat, 
Nunc  avido  morsu  vacuum  prsesepe  petebat, 
Et  tandeni  posita  feritate.  furore  remoto, 
Labitur  infelix  singultans  corpore  toto. 

T\  Devorat  hunc  etiam  praestans  virtute  Juventus, 
Et  cibus  iste  placet  populis  caro  licet  emptus. 
Dum  pereunt,  dum  qui  poterat  persistere  fortis, 
Vivit,  si  vivit  quisquam  sub  imagine  mortis 
Vir  quidam  data  nocte  sibi  soiatia  sancta 
In  commune  refert.  Fidei  flducia  tanta  est, 
Ille  refert  palmam  nostris  post  quinque  paratam 
Esse  dies,  hilaratque  viros  plebemque  vocatam 
Prsterea  mentes  nostrorum  laetiflcavit 

(m)  Edit.,  hos. 

[102)  Hic  versus  deest  in  editis 

[103}  Edit..  UnenteSf 


975 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


976 


Lancca  quos  Domini  laius  innocuum  peneiravit. 
Pelms  Eremita  Corbanam  dacem  convenit, 

Post  haec  congrcssum  castollanis  vctuere  : 
At  murum  nosiri  geniilibus  opposuere. 
Pluribus  exemplis,  ubi  spes  esi  reddiia  viaj, 
Tertio  jejunant  omnes  sicut  Ninivii». 
Tunc  Eremiia  ducem  Turcorum  Petrus  adivit. 
Corbana  dux  sublimis  equo  se  forte  ferebat 
Ad  portum,  lusciva  cohors  utrinque  fremebal, 
Cum  subiio  Potrus  turbam  subit  impedienlom. 
Nec  timuit  quemdam  Turcum  sibi  praecipieniem, 
Et  caput  inflectat,  vuliumque  potentis  (104)  adoret, 
Pectore  sic  placido  demissa  voce  peroret, 
Dum  negat  hic  homini  deitatis  rvdderc  cultum, 
Illius  incurvat  gentilis  dexiera  vultum, 
Illius  a  stolidis  bona  deridetur  honestas, 
Scd  tamen  est  illi  fandi  concessa  facultas. 
Peiri  oratio  ad  Corbanam» 

«  Maxime  dux,  virparvus  (402)  aii,nos  non  aliena 
Quaerimus  ;  ad  nostros  urbs  pertinet  Aniiochena. 
Cur  igitur  nos  a  propria  vis  pellere  sede? 
Si  censura  movet  te  juris,  ab  urbe  recede  ; 
Aui  si  credere  vis,  erroris  lege  remoia, 
Sii  regno  transcripia  tuo  Romania  iota^ 
Fies  rex  SyriaB,  rex  istius  rcgionis, 
Tuque  potens  raultum  multis  onerabere  donis. 
At  si  mente  sedet  pugnandi  tania  volunias, 
Si  mavis  speciare  manus  ad  praelia  junctas, 
In  paribus  soriem  reliquorum  praecipe  poni. 
Quiquc  pari  bello  cedent,  cedant  regioni, 
Pugnent  cum  toiidem  iriginta  sive  viginti, 
Discedant,  si  sorte  valent  discedere  vicii.  » 
Dixit.  Ad  hsecensem  quaiicns  duxGorbana  nudum : 
«  Tune  puias(106)  impuno  mihi  talem  dare  ludum  ? 
Hoc  gladio  caput  amiites,  truncabiiiir  isio. 
Gens  quas  nescio  cui  siudei  obsequium  dare  Ghrisio.» 
Discedit  Petrus  dictis  commotus  acerbis. 
Arma  parant  proceres  auditis  ordine  verbis. 
Illa  nocte  patres  vigilant,  errata  fateniur, 
Turba  gemens  aras  ienet,  ecclesiaeque  repleniur. 
Ducc  data  ter  tres  de  tota  gcns  statutae 
Sunt  acies,  propriumque  ducem  sunt  quaeque  se- 

[cutae. 
Quas  habeant  in  fronte  manus,  ibi  disposuere, 
Quos  medio,  vel  quos  cupiant  extrema  tenere. 

Christiani  cum  Turcis  pugnare  se  dispotiunt. 
Podiensis  episcopi  exliortatio  ad  exercitum. 
Sisiitur  Hugo  prior,  medium  robur  tenuere. 
Magnanimi  septem^  Boimundo  deseruere 
Ultima,  custodes  per  muros  insiiiucre  (107). 
Hic  ducis  officium  praesul  Podiensis  habebat, 
Et  populos  (108)  aegri  Rayraundi  ritc  regebat. 
Lancea  sancia  Dei  prtcvecia  viros  aniraabai, 
Membraque  pontificis  lucens  lorica  gravabat. 
Hic  populi  voces,  ubi  voce  raanuque  reprcssii. 

n04)  Al,  patentis. 
(105i  Edit,  me  parvus. 
(<06l  Edit.,  tuncputas. 
(iOT)  Edit.,  constituere. 


B 


A  Dixit,  co  silente,  sologensprona  silescit  (109), 
«  Rebus  in  exiremis  viros  effundite  ioias. 
0  procerces,  renovaie  manus  Turcis  bene  notas. 
Ite  per  ignavos,  giadiis  disrumpite  gentos, 
Quas  primi  jacius  exarmant  deficientes. 
Miitet  in  auxilium  Deus  angelicam  legionem  ; 
Opprimct  (110)  hunc  populum  vclut  oppressit  Pha- 

[raonem. 
0  quanto  rapitur  gens  insensata  furore  ! 
Haec  emit  infernura  proprio  malesana  cruore. 
Denique  lucratur  pccnam,  caro  bis  cruciaiur, 
Atque  per  hanc  raoriera  sine  fine  raereiur. 
At  nobis  sii  sive  pati  posireraa  necesse, 
Sive  Deus  superet  gentiles,  quod  precor  esse, 
Exitus  esi  felix,  orietur  raorie  corona, 
Miliiibus  divorsa  dabii  vicioria  dona. 
Vinceiis  :  viriutis  erit  vesiraj  raonuraenium. 
Parthorum  caedes  jara  conspicio  raorientium. 
Nc  dubitate,  suos  pugiles  Deus  haud  patietur 
Plura  paii  quara  ferre  queani,  ui  glorificeiur 
Laetitiae  siiraulis  agiiari  seniio  gentcra. 
Supportate,  viri,  rae  gaudia  vestrairaheniem. 
Sini  raia,  Christe,  precor,  nosiris  graiissima  vola, 
Ut  vincamus.  —   Amen,  »  respondit  gens   prece 

[moia. 
Intorca  niandai  dux  Persarum  Boimundo 
Prirao  suos  equites  dici,  nostrosque  secundo. 
Nomen  et  a  reliqua  jubci,  hoc  abradere  gente 
Neve  decus  ujundi  mittaiur  in  arma  repente, 
Pra3caveani,  numeroque  pari  pugneiur  utrinque. 
Tunc  ita  legaiura  dux  increpat,  isia  relinque. 

G  Desine  vana  loqui,  nos  ad  raajora  vocamur. 
Vincamus  siraul,  o  coraites,  simul  aut  moriamur. 
Respexitque  suos  comiies,  vel  raala  vere. 
Proveniunt  sanclis,  nihil  inierea  timuere 
Nostri,  sed  portas  ingressi  disiribucre 
Per  loca  viros,  dum  tuius  ab  urbe  recessit 
Nuntius,  ita  Dcus  tua  dispensatio  gcssit 
Presbyteri  turrcs  rara  (Hl)  cinxere  corona, 
Illorum  jacet  in  rauris  pars  maxima  prona, 
Ornatique  stolis  quas  sumunt  iempore  missae, 
Altius  hi  psallunt,  hi  flent,  orantque  remisse. 

Turci  fugantur. 

Ut  sonuere  tubae,  popuios  prior  Hugo  feroces. 
Invadit,  solitas  eraiiiunt  undique  voces. 
jj  Francorumque  cohors  longo  disienta  recessu, 
In  seriem  conjuncta  pari  petit  agraina  gressu. 
Stani  infra  jactum  teli,  totoque  vigore 
Inflcctant  arcus  Turci  nervo  meliore 
Intensos,  stridondo  volant  per  inane  sagittae. 
Insiat  eis  oblita  brevis  gens  Gallica  vitee. 
Paulaiini  dani  pressa  retro  vestigia  Parthi, 
Vicinoque  iiraeni  dextras  comraittere  Mart. 
Spicula  Turcorum  divertit  ab  agmine  ventus. 

(108)  Populus. 
(<09)  Edit.,  silebat. 
(4^0)  Edit.,  opprimat. 
(111)  Edit.,  muros  parva 


877 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB,  V. 


978 


Boamundum  circumdant,  Acris  pugna.  Victoria  cedit 

Christianis. 

Evrardus  de  Pusiaco  fervensquc  juventus, 
In  bello  quaerunt  belIum,giadiosquc  levabant 
Percussi,  qurjs  percuterent  non  inveniebant. 
Nuntius  ecce  celer  venit  a  Boiinundo, 
Qui  dum  pauca  rofert,  sua  praeter  radit  arundo 
Tempora  sed  tantum  haDC,inquit,Boimundusutrin- 

[que 
Ilostibus  urgetur,  fugilivos,  Hugo,  rclinque. 

Conversis  mox  Hugo  suis,  Arabes  speculatur 
Hastalos  circa  Boimundum.  Tunc  ita  fatur. 
Quod  juvenes  optastis  adest,  huc  ferreus  hastis 
Horret  ager,  vertamur  ad  hos  ineumbere  vastis 
Viribus.Ergo  manusjungunt  comcsetBoimundus. 
Hic  etiam  dux  illc  ducum  stabat  Godefridus. 
At  contra  tendunt  Arabes,  regesque  potentes, 
Et  rex  Damasci  Lucas,  illicque  furentcs 
Stantpro  amici  duo;  namqueduo  sic  turbavocabat. 
Dux  Hoimundus  adhuc,  Godelridus,  ct  ipse  voca- 

[bat(4«2) 
Bellum  primus  init  magnus  frenumquefurenti 
Laxat  equo,  cuidamque  viros  in  marte  moventi 
Hasta  disrupit  guttur,  vitamquc  loqucnti 
Abstulit,  ct  voces  hastilis  lancca  lcnti 
Frangitur,  ille  gomens  petit  ore  solum  morienti. 
Concurrunt  Arabes  et  Francigenae  violenter. 
Hugna  gravis  surgit,  jacuh*s  obtoxitur  ather. 
Hic  Balgentiacus  Odo  primus  ubique  ruebat, 
Vexillum  tcnens,  sc  non  retinerc  valcbat. 
Cum  degustassct  latus  huic  non  visa  sagitta, 
Stridula  signiferum  privavit  lanceavita. 
Lapsus  at  ille  cadons,  humoctat  sanguine  signum, 
Et  quo  conciderat  traxit  de  vulnerc  lignum. 
Mox  succedit  ei,  signumque  Jevat  Boemensis  (H3) 
Willelmus,  juvenique  virm  fecit  suus  ensis. 

Non  procul  hic  ibat  nostrorum  parva  catorva, 
Quos  nimis  urgebat  Turcorum  turba  proterva, 
Turbaque  fraude  nocens  ipsos  per  gramina  sparsit. 
Quos  aluit  ventus,  et  sic  ager  aridus  arsit. 
Ardor  at  ille  dedit  fumum  tenebrasque  creavit, 
Pcrque  cavam  nubem  campo  trahit  hostis  in  a?quo, 
Atque  negat  pedites  ter  centum  vulnere  cajco. 
Tunc  cum  Pagano  Bclvacencis  Rainaldus, 


A.  Cumque  Drogonc  Thomas,  et  bellipotens  Glarebal- 

[dus, 
Et  reliqui  subiti  se  mortibus  eripuere, 
Et  rapido  cursu  belH  robur  petiere  (114), 
Fortis  ut  ista  cohors  se  magno  junxit  Hugoni, 
Immenso  veluti  cedunt  armenta  leoni, 
Sic  Arabes  illis,  vetuntur  scuta  re^ecta. 
Vicisti,  Deus  omnipotens,  clamat  Godefridus, 
Instat  in  patria,  primusque  volat  Boimundus 
Corrigiis  agit  hostis  equo,  insibilat  sether. 
Pulvis  ad  astra  volat  morientium  sanguine  teter, 
Contigerant  collem  quemdam  populi  fugientes. 
Tunc  Parthi  latus  in  lajvum  sese  replicantes 
Posl  longam  rcstarc  fugam  fortes  voluere, 
Arcu  converso  nostros  ilcrum  peticrc. 

P  Impigcr  ergo  senex  Geraldus  de  Melione, 
Tempore  qui  fucrat  longa  a3ger  in  obsidionc, 
Sicut  inermis  crat,  medios  irrumpit  in  hostes, 
Et  meruit  pulchram  mortem  confessus.  In  hostes 
Do  nostris  aliqui  tribus  invasere  diebus. 
Sed  tantis  non  sufficiet  meapagina  rebuSy 
Quinque  camelorum  capiunt  et  miliia  dena. 
Pluribus  invcniunt  spoliis  tentoria  plena. 
Dc  Turcis  equitcs  decies  sunt  mille  necati 
Cum  totidem,  pcdites  miseri  non  sunt  numerati. 
PraBterea  qui  castcllum  civile  tenebant, 
Castellum  nostris  reddunt,  quia  mira  videbant. 
Regius  inter  eos  juvenis  de  Perside  natus 
Est  cum  ter  centum  sacro  de  fonte  levatus. 
Deleo  dc  nostro  de  qualicunque  libello . 
Hos  quos  non  puduit  esse  subducere  bello, 

C  Hacc  miseranda  cohors  velut  ad  vomitum  revocata 
Praetulit  exsilium  patriae,  mnndo  sociata. 
Praetereo  nostros  quare  timuere  juvare 
Gonsilio  Stephani  Gonstantiuopolitani. 
Prima  cohors,  primiquc  duces,  locaprima  tuetur. 
Vulgus  inerme  tenet  mcdium,  muriquc  replentur. 
Tunc  rogalis  Hugo,  qui  Magnus  jure  vocatur, 
Nomen  dotc  rcplons,  communi  voce  rogatur, 
Ut  Constantinam  petat  urbem  nomine  dictam, 
Induperatori  rogioncm  reddcrc  victam 
Cura  fuit ;  Icx,  jura.  fides  data,  pignora,  pactum. 
Vox  popuU  mistacque  preccs  misere  coactum. 


LIBER  QUINTUS. 


Raimundus  PiletuJi  duo  castra  caipit.  Marram  urbcm 
aggredicnti  rcsistunt  acriter  Turci. 

Ast  alii  proceres  voto  jam  mente  propinqui 
Utilitcr  statuunt  ad  tempus  bclla  rclinqui 
.Estus  eiiim  populos  siccataque  terra  gravarct 
Ureret  ajstus  eos,  potum  dare  terra  ncgaret. 
Est  igitur  requies  lassorum  reddita  mcmbris, 
Dimillenda  brevi  sub  prima  luce  novembris 

(442)  Edit.,  vacabat. 
fH3)  Edit.,  Beniensis. 


D  Turba  partita,  loca  sunt  diversa  petita 
Et  quisquis  lucro  gaudcbat,  in  urbc  mancbat. 
Obscquiis  erat  hic  studiosuSy  et  acra  merebat. 
Fx  illis  plures  Raymundus  miles  alebat, 
Quem  cognomento  Piletum  gens  nostra  vocabat. 
Olia  cum  multis  hic  non  ignava  secutus 
Providet,  ut  nequeat  gentilis  vivcre  tutus. 
Ergo  duas  urbes  pertransit,  et  a  Talamana 

(H4)  Hactenus  editi. 


979 


AD  60DEFRIDUM  APPEND.  H.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


980 


Improvisus  adest ;  hoc  castrum  gens  Suriana 
Servabat,  qun  sponte  viros  recipit  bene  sana. 
Itur  ad  quoddam  castrumi  sed  turba  profana 
Obstitit,  hinc  nostris  intorquens  spicula  vana. 
Sed  tamen  hoc  Domini  manus  obruit,  et  peregrini 
niie  gentiles  sunt  ad  baptisma  vocati, 
Quique  rejecerunt  illud  periere  necati^ 
Gaptivatur  ibi  puer,  et  quicunque  senescit 
Occidit,  ignotis  breve  regnum  parcere  nescit. 
Hostibus  eversisi  auro  spoliis  onerati 
Ad  castrum  redeunt  qui  jam  fuerant  donati. 
Nec  requie  contenta  diu,  virtus  animosa 
Hostis  ad  interitum  manet  assidue  studiosa. 
Gentilisque  legens  vestigla  sparsa  per  orbem, 
Aggreditur  Marram  plenam  gentilibus  urbem. 
Duxerat  in  Marram,  duce  fama,  turba  remota 
Urbis  Aleph  Roboam  rex,  et  vicinia  tota, 
Gens  ea  non  humili  terrore  repressa  decenter 
Disposuit  hellum^  ruit  in  nostros  violenter. 
Ferrea  silva  cadit  passim,  campumque  cruentum 
Asperat,  astra  petit  fragor  et  gemit  morientum. 
Concurrunt  per  mane  sudes,  hi  spicula  jactant, 
Hii  protendunt  hastas,  iterumque  receptant. 
Fortius  incursant,  ipsisque  cadavera  portis 
Affigunt  nostri,  jam  stabat  in  aggere  fortis 
Miles,  inundabant  fossaB,  cum  fcrte  retortis 
Veritur  agmen  equis,  quam  perfida  gratia  fortis 
Ghristicolffi  dant  terga  retro,  formidine  mortis 
Turbat  eos  inimica  cohors  agitata  furore. 
Tinnitum  clxpei  reddunt,  galeasque  sonors, 
Octenebrant  oculos  lapsus  de  cortice  coni, 
Loricas  odiunt  juvenes  ad  verbera  proni. 
Scinditlabra  sitis,  non  sufficit  umbo  sagittis. 
Ut  Raymundus  eos  vtdit  rarescere,  primus, 
Respirate,  viri^  clamat,  quo,  proh  pudor  I  imus? 
Taliter  a  trepido  cursu  proba  gens  revocata 
Gentiles  agit  ad  muros,  simul  agglomerata. 
Sed  non  vertuntur  Suriani  deficientes 
Neo  socioB  vivere  suos,  sitis  impatientcs 
Aeris  illa  sui  gens  emollita  tepore, 
Non  est  marte,  sed  est  martis  superata  calore. 

Christiani  fugantur. 
Ut  dare  terga  vident  nostrorum  castra  secutos 
Turci,  Ghristicolas  jam  magna  parte  munitos 
Invadunt,  dat  eis  vires  animosquc  sequendi 
Gens  fugitiva,  monet  timidos  fortuna  nocendi. 
Ordine  non  habito  fugit  amen  Christicolarum, 
Non  exspeclata  revocantum  voce  tubarum. 
Segnius  haud  fugiunt  equites  peditumque  caterva, 
Quam  fugit  ante  canes  latrantes  territa  cerva. 
Sternitur  heu  felix  populus  per  opaca  viarum, 
Exspositusque  Jovi,  fit  martyr  et  esca  ferarum. 
Exspirant  animas  multi,  nec  meus  edet. 
Versus,  vix  equidem  recolo  que  dicere  tsdet. 
Ad  castium  rediit  Raymundus,  et  jure  quieta 
Perfruitur  requie,  cum  gente  dolore  repleta. 
Hic  aliquid  tempus  exegit,  ad  omne  paratus 
Utile  vir  fortis,  pt^r  multa  pericla  probatus. 
Interea  nimius  dolor  accidit  Antiochenis. 


A  Urbis  enim  rector,  moderatus  ad  omnia,  lenis 
PrsBSul  obit,  patremque  suum  dolet  urbs  obiisse, 
Hanc,  cum  capta  fuit,  non  credo  magis  doluisse. 

Episcopus  Podiensis  moritur.  Albariam  capit  cames 

S.  jEgidii. 

Dum  calet  Augusti  dictus  de  nomine  mensis 

Non  sibiy  sed  populo  praesul  moritur  Podiensls 

Pro  Petro  tracto  de  carcere  dum  tibi,  ChristCy 

Urbs  canit,  est  tractus  de  carcere  corporis  iste, 

Quaque  die  recolunt  solventem  vincula  Petrum, 

IUa  luce  viri  deploravere  feretrum. 

Post  nimios  luctus,  post  infortunia  plura, 

Stans  comes  iEgidii  Sancti  per  tempora  dura 

hit  ad  Albariam,  quam  multo  milite  cingens 

Gepit,  et  huic  urbi  murus  non  profuit  ingens. 

I^  Ensibus  hic  incurva  senum  sunt  colla  resecta, 
Fec  minus  infantum  rumpuntur  tempora  grata 
Nec  vetulas  reverenda  juvat  rugosaque  Persis, 
Nec  facies  prodest  non  Isdi  digna  puellis, 
Nec  simplex  via  mortis  erat,  quia  mille  necantur. 
Mille  modis,  meritique  hominum  merito  lacerantur. 
Albaria,  sic  ad  Domini  cultum  revocat® 
Praeficitur  praesul  vitae  persona  probatae. 
Jamque  vocabat  hicms  proceres,  nova  bella  mo- 

[vendi 
Tempus  erat,  cspitque,  dabat  spem  perficiendi, 
Omnibus  hinc  sanctis  dum  festum  fit  generale 
Gongregat  absentes,  edictum  spirituale, 
Jam  varius  populus  confluxit  in  Antiochena 
Mccnia,  quam  varii  pisces  in  retia  plena 
Dissimilique  placet  similis  sentenia  genti. 

C  Jerusaiem  loca  snncta  vident  animo  cupienti. 
Vis  secura  virum,  jubet  ipsos  esse  paratos, 
Deque  suis  abolent  animis  conjugia  natos, 
Orbis  ad  ignotos  tractus  jam  menle  feruntur 
Parthorumque  pedes  jam  martis  amore  sequuntur. 

Christiani  Marram  obsident. 

Gonveniens  comites  dux  interea  Boimundus 

Pactam  qusrit  ab  his  urbem,  negat  hoc  Rayraun- 

[dus. 
Regis  adventum  Constantinopolitani 

Exspectare  jubet,  munitque  domum  Casiani. 

Sic  duce  turbalo,  comes  impatiens  Rugiosam 

Transit,  et  Albartam,  Marramque  petit  populosam 

Ne  dolor  irati  ducis  ad  communia  damna 

Forte  redundaret,  procerum  discretio  magna 

n  Consulit  hunc,  mens  alta  viri  multa  prece  mota 

Prseposuit  voto  privato  publica  vota. 

Protinus  educens  acies  populi  modo  moesi 

Ad  Marram  properat  respectu  victus  honesti. 

Lex  Domini  specialis  erat,  cum  signa  replerunt. 

Urbis  circuitus,  et  castra  duces  posuerunt. 

Externos  homines  ubi  vidit  gcns  stupefacta, 

Quis  referet  quanta  fuerit  formidine  tacta  ? 

Omnis  in  urbe  locus,  feroce  properante  tumultu 

Discurrunt  matres,  timideque  nurus  sine  cultu, 

Hostes  plus  justo  fore  rumor  publicus  edit, 

Compluresque  timor,  nec  mens  sua  lumina  credit. 

Si  quisquis  somnum  recipit,  somno  cruciatur. 


981 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIEROSOL.  —  LIB.  V. 


982 


Vexat,  et  insomnem  res  vana,  diemque  minatur.     A 
Stant  ad  opus  servile  duces  cum  gente  minore, 
Nec  pudor  est  servire,  carent  extrema  pudore. 
Exuit  ut  Phaebus  tcrra  caligine  nigra, 
Surgit  nostra  cohors  sub  pigro  tempore  pigra, 
Excitique  probi  juvenes  clangore  tubarum, 
Corporis  immemores,  haud  immemores  animarum, 
Ad  Marlem  properant,  jam  circumfusus  adaptat 
Nervo  pila  pedes,  jam  laetus  ad  ardua  jactat, 
Jactant  saxa,  faces  flammas  per  inane  ferentes, 
Quas  haerere  volunt  ad  culmina  suspicientes, 
Desudant  alii  fossas  implcre  patentes. 
Per  praerupta  ruunt  equites  transcurrere  montes. 
Non  sunt  horror  equos  in  frena  retro  redeuntes. 
Jamque  cava  latitans  testudine,  firma  cavabat 
McBuia  lecta  cohors,  jam  scalas  turba  levabat,         n 
Gum  subito  coeunt  Arabes,  gravibusque  lacertis 
Saxa  rotant,  et  vulneribus  dant  proxima  certis. 
Ac  veluti  nimbos  cum  torquet  hiems  odiosa,, 
Aera  grando  secat,  vis  austri  ssevit  aquosa, 
Imbribus  insultant  crepitantia  tecta  domorum, 
Verberat  unda  sequens  fugientia  terga  virorum, 
Sic  miseri  quibus  una  salus  inimica  saluti, 
Pellere  tela,  sudes  jaciunt,  clypeique  muniti 
Dant  crepitum,  fugiunt  equites  sub  eis  maletuti, 
Ut  tradet  cx  equo  Raimundus  bella  parari, 
Altum  de  lignis  castrum  jubet  aedificari. 
Illud  montis  habens  instar,  trabibus  fit  acernis. 
Hujus  ductores  imis  latuere  ravernis. 
In  summo  venator,  erat,  cornuque  strepcbat 
Ebrardus,  delecta  cohors  in  fronte  fremebat. 
Ergo  viri  pedibusque  suis,  pedibusque  rotarum       C 
Adnixi,  licet  impediant  loca  stricta  viarum, 
Adjungunt  altae  turri  castrum  magis  altum, 
Atque  parant  super  attonitos  subito  dare  saltum. 
Tunc  et  ab  urbanis  flt  machina,  quae  jaciebat 
Immensos  lapides,  et  castrum  concutiebat, 
Graecorum  piceos  ignes  rotat  insuper  illa, 
Et  volat  ante  viros  fetens  et  nigra  favilla. 
Servat  in  igne  suos  divina  potentia  servos, 
Et  dedit  atdores  non  posse  nocere  nocivos. 

Murorum  jaciunt^  per  propugnacula  fortes 
Christicolae,  castrique  cadunt  de  culmine  mortes. 
Pislerio  de  rconte  furit  Willelmus  ibidem, 
Robora,  saxa,  sudes,  certatim  mittit  et  idem. 
Oppositus  taeiis  rubet,  et  lustratur  ab  igne. 
Hijgus  ego  ne^ueo  virtutes  dioere  digne.  ^ 

Illis  non  retin^t  frangendis  congrua  muris 
Machina,  sed  ^audet,  gaudet  patientia  duris. 
Non  retro  motiitus  vitae  dulcedine  cedit, 
Nec,  quamvis  iecuisset  ibi  fugisse,  recedit. 
Hos  necat,  hosquassat,  se  circuit,  arma  repellit, 
Nunc  muros,  nmc  scuta  fcrit,  nunc  spicula  vellit 
Nunc  procul  a  castro,  nunc  adjuncta  procul  arce 
Turba  sacerdotim  clamabat :  Rex  pie,  parce. 
Parce,  Deus,  mctuatque  tuum  gentilis  ovile. 
Qui  Christi  nonen  conatur  reddere  vile. 
Si  quis  forte  pant  compagem  solvere  muri, 
UliuB  excussa  dimnatur  dextra  securi. 


Haec  indignatus  vir  de  la  Turre  vocatus 
Gulferius,  pulchri  quod  diu  facinus  meditatus, 
Turbidus  arripuit  erectas  robora  scalae, 
Quam  vix  sustinerant  humeris  sudantibus  alae, 
Perque  gradus  trahit,  ipse  suis  sua  membra  lacer 

[tis. 

Nunc  sequitur  quem  ducit  ad  hoc  manus  Omni- 

[potentis ; 
Quippe  modum  nostrae  transcendunt  talia  mentis. 
Sed  dum  turba  frequens  flrmat  gressus  per  inane, 
Scalam  frangit  onus,  gentisque  repulsa  profanae. 
At  vir  prsBdictus  tollendus  ad  astra  favore, 
Quo  se  jam  tulerat  virtute  gravique  labore, 
Inter  eos  vix  potuit  conducere  sursum, 
Eminet ;  utque  canes  depascunt  morsibus  ursum/ 
Cui  plebs  incumbens  praeclusit  iter  fugiendi, 
Sic  non  «equa  manus  premit  hunc,   populique  pre 

[mendi.      ♦ 
Ille  per  instantes  fertur  adculo  (sic)  venienti 
Opponit  clypeum,  socio  tutela  sequenti 
Nunc  prior  est,  nunc  posterior,  similis  fugienti. 
Nunc  propriis  telis  populo  nocet  ille  stupenti, 
Nunc  gladios,  nunc  pila  fugit,  nunc  mille  molares. 
Jam  fumant  artus,  jam  spumant  sanguine  nares. 
Contra  tot  pestes  manet  unus  integra  vita, 
Missilibus,  jaculis,  sude,  fustibus,  ense  petita, 
Dum  quantum  deprensa  potest  gens,  turbaresistit, 
Fida  cohors  iterum  scalas  ad  moenia  sistit. 
Mox  oblita  sui,  sed  non  oblita  suorum, 
Conscendit  muros  properans  ad  opem  sociorum. 
Nec  mora,  per  turres  sonitu  concurritur  orto, 
Non  riget  hic  arcus  contentus  func  retorto. 
Res  agitnr  gladiis ;  de  moenibus  ordine  Oxa. 
Saxa  trahunt,  murisque  suis  mors  frangitur  ipsa. 
Terga  dedere  prius  nostri,  numeroque  furentum 
Cesserunt;  pressitque  sonum  gemitus  morientum. 
Ad  terram  missi  pleriqne  necem  fugiebant. 
Quam  tamen  ad  terram  confracti  comperiebant. 
Solvitur  interea  murus,  cui    se  nostra  juventus 
Castro  tecta  subit,  solida  nec  rupe  retentus 
Est  eques,  ingrediens  arcana  foramine  stricta 
Gens  repit,  tuba  signa  dedit  tristissima  victo. 
Ut  videre  suis  hostes  in  mcenibus  isti. 
Qui  super  astabant,  nec  eis  jam  posse  resisti, 
Per  muros  rapuere  fugam,  clypeisque  rejectis, 
Merguntur  subito  diversis  agmina  tectis. 
Pars  solo  terrore  perit,  plebique  cadenti 
Mors  ignava  venit,  non  ense  vocata  rubenti, 
Maxima  turba  perit  venientum  turbine  puisa, 
Duris  fixa  rubent  miserorum  membra  revulsa. 
Urbis  ad  excelsas  turres  ita  dum  properatur, 
Diversis  mors  una  modis  hos  depopulatur. 
Vesper  erat  nostjis  minus  illo  tempore  gratus, 
Paganisque  dedit  latebras  nimium  properatus, 
Noctem  pro  lucro  paenas  in  luce  daturus, 
Cinis  habet,  muitoque  rubet  jam  sanguine  murus. 
Et  dum  laeta  cohors  urbem  sine  vindice  vastat, 

d  miseras  turres  gentilis  pallidus  astat.  ' 

^  unc  monuit  Boimundus  eos  interpretis  ore, 


983 


AD  GODEPRIDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


984 


Ut  sua  lenirent  mala  consilio  meliore, 
Et  subeant  turrem  quae  praesidet  ardua  potte, 
Hos  equidem  teget  in  misera  sua  dextera  morte. 
Victorem  victumquo  facit  nox  irrequietum 
Victa  rapit  victor,  videt  hic  accurrere  lethum. 
Jamque  diem  luctusque  novos  aurora  vocabat, 
Vicin»  morti  se  civis  in  urbe  parabat. 
Christicoiae  stringunt  enses,  et  tecta  cruentis 
Gorporibus  complent,  populique  cruore  cadentis. 
Hic  etiam  virtutis  opus  gladiis  iniere, 
Gorpore  qui  tenui  vires  modicas  habuerc. 
Dantque  senes  decollandi  poenam  graviorem 
Quam  juvenei  ;  producit  enira  vis  parva  dolorem. 
Et  veluti  minimum  potuissent  esse  nocere 
Tempora  quorumdam  laqueis  sic  implicuere. 
Ut  laquem  baculus  constringat,  et  interiora 
Perforet  ossa  rigens  funis,  cruor  impleat  intra, 
Tunc  educta  suis  exstabant  oribus  horum 
Lumina,  fcedabat  sanies  barbas  miserorum. 
Talia  fingebat  auri  sitis  effodiendi. 
Nam  quid  non  suadet  amor  immoderatus  habendi  ? 
Viscera  morte  gravi  jam  frigida  dextra  cruenta 
Scindit,  et  ex  ipsis  manus  haurit  avara  talenta. 
Ast  alios  scrvare  ducis  quos  cura  volebat, 
Irrevocabile  vulgus  ad  impia  fata  trahebat. 
Ima  senes  erebi  repetunt,  venduntur  ephebi. 
Detinuit  nostros  in  finibus  his  mora  mensis. 
Mortuus  interea  prsesul  fuit  hic  Oriensis. 
Nostra  cohors  paucis  consumsit  multa  diebus  : 
Nescit  enim  partis  victoria  parcere  rebus. 
Illic  ergo  famem  gens  pertulit  immoderatam, 
Et  susccperunt  morlem  plerique  vocatam, 
Et  quia  non  habuit  populus  quod  habere  licebat, 
Tendit  in  illicitum,  facit  hoc  quod  jus  prohibebat. 
Proh  dolor!  heufacinus !  verubus  posuere  recentes 
Turcorum  carnes,  lacerant  cadavera  dentes. 


Discordio  inter  Boamundum  et  comitem.  S,  /Egidii, 
Fausta  omnia  Christianis  snccedunt, 

Tunc  perscrutatur  Boimundi  causa  secundo 

Nec  concordari  potuit  dux  cum  Raymundo, 

Regem  non  recipi  Constantinopolitanum, 

Nec  dare  juratum,  comes  asserit  esse  profanum. 

Ergo  viae  curam  sanctae  ducis  ira  rejecit, 

Ira  ducem,  dux  agmen  iter  postponere  fecit. 

nie  quidem  cum  principibus  repetivit  amata 

Mcenia,  plebsque  dolet  tantis  patribus  viduata. 

Sed  comes  iEgidii  Sancti  manet  irrequietus, 

Anxius  in  multis,  curarum  mole  repletus. 

Sit  modo  salva  fides  placet  ut  descendat  ad  ima 

Quaelibet,  et  procerum  summetur  res  ea  lima, 

Mandavitque  viris  absentibus  ut  Rugiosam 

Juris  amore  petant,  rem  discutiant  odiosam. 

Gonveniunt,  rem  discutiunt,  sed  fraus  ibi  dira 

Dsmonis  insedit,  nec  finem  rcpperit  ira. 

Tunc  Marram  petiit  comes  exspectatio  turbae, 

Gollegitque  sua  comites  Boimundus  in  urhe. 

Ut  comes  a  cunctis  se  conspicit  essc  relictum. 


A  Et  Marram  populis  minimum  jam  reddere  victum, 
PIus  fidei  fisus  quam  viribus,  omnia  Christo 
Committit,  fatique  vices  duce  non  timet  isto. 
Tunc  pedibue  nuDis,  solito  cessante  paratu, 
Egreditur  Marram  cum  plebeio  comitatu. 
Quaelibet  huic  populo  cessura  pericula  jurat. 
Nec  secura  fidcs  regum  consortia  curat. 
Cedere  pauperibus  fortis  putat  ille  fidelis, 
Audet  et  ipse  ratem  laceris  committere  velis. 
Plebs  aggressa  viam  propter  jejunia  tarda, 
Et  comites  comitis  primum  venere  Capharda. 
Consul  Northmannus,  Northmannorumque  cohor 

[tes, 
Quos  reddit  sua  terra  pigros,  incognita  fortes, 
Hic  animis  et  corporibus  nostris  sociantur. 

H  De  fidei  zclo  male  quseque  subire  morantur. 
Rex  quoque  Cajsarease  nostris   prsetendit  amorem, 
Et  specie  pacis  male  palliat  ille  timorem. 
Denique  Caesaream  serie  firmata  malorum 
Turbapetit,  quia  longa  quies  labor  essct  eorum. 
Inseditque  super  fluvium  Farfar,  quia  tale 
Nomen  habet  flumcn  hic  urbi  collaterale. 
Et  muris  admota  nimis  tentoria  vidit 
Rcxurbis,  vetuit  commercia,  pacta  recidit. 
Nocte  sed  exacla,  populo  jam  progrediente, 
His  occurrerunt  duo  Turei,  rege  jubcnte, 
Hoslibus  obsequium,  licet  hostes,  exhibuerunt. 
Et  vada  quos  nollent  evaderc  paajdocuerunt. 
Vcnit  et  ad  vallcm  quamdam  gens  nostra  duorum 
Conductu,  cepitque  boves  (115)  ct  equorum 
Praedam;  nempe  boves  et  equi  per  gramina  late 

C  Ibant  graminea  gaudcntes  fertilitate. 

Utque  ferunt  quibus  illa  fuit  praedatio  tenta, 
Dcpraedatorum  sunt  millia  quinque  reperta, 
Aggere  munitum  forli,  muroque  rotundo, 
Stabat  ibi  castrum,  sed  redditur  hoc  Raymundo. 
Hostibus  in  mcdiis  per  quinque  dies  habitarc. 
Profuit,  ei  spoliis  jumcnta  datis  onerare. 
Tunc  gens  illa  fide  firmat  se  fcedus  habere 
Perpetuum  cum  Christicolis,  nullique  nocere. 
Non  tamen  huic  fidei  foret  ulla  fides  adbibend^ 
Nec  levis  iilorum  promissio  suscipienda. 
Post  Arabum  petitur  castrum,  quod  mcx  aperitur. 
Proximus  hos  labor  ad  vallem  perduxit  amaenam, 
Fructibus  innumeris  hiemali  tempore  ^lenam. 
Urbs  ibi  grata  situ  manet  alto  splendiia  muro, 

j)  Quae  quasi  gemma  micat,  auro  circuixdata  puro. 
Incola  Caphaliam  vocat  hanc  qui  tunc  fugiebat, 
Gerlius  ut  vidit  quos  jam  rumore  videbat. 
Civibus  egrcssis  victores  ingrediuntu', 
Trcs  et  in  urbc  dies  complent,  opibuque  fruuntur, 
Hostica  gens  haerere  diu,  montes  sujeravit 
Imnensos,  in  valle  Desem  sua  castn  locavit. 
Hic  quoque  larga  Dei  pietas  dedit  hiic  aciei 
Fructus,  frumentum,  vel  sufficiens  ilimentum. 
Sed  quie  proveniunt  ad  votum  despinuntur. 
Interdicta  placent,  magis  interdicta  sequuntur 


(145)  Deest  hic  unum  verbum. 


985 


GILONIS  PARIS.  HISTr  HIBftOSOL.  —  LIB.  VI. 


986 


Et  castrum  confine  petunt.  Tunc  hostis  hianti         A 
Projecit  populo  praedas,  ct  rcs  caianti 
Exslitit  ut  castrum  victorcs  fraude  subacti 
Desererent,  montis  vitio,  non  ense  coacti. 
Et  tamen  aggressi  castellum  luce  sequenti, 
Defensore  suo  vacuum  patct  aggredienti. 
Annua  festa  Dei  Genitricis  ibi  celebrantur, 
HiEc  quae  candelis  specialius  irradiantur. 
Muncra  tunc  ducibus  mittuntur  ab   urbe  Gameta, 
Aur«us  arcus,  equi,  vestes,  et  lucida  tela 
Legatique  sui  regis  mandata  ferentes, 
Exorant  pacem  ;  quos  Christicolae  sapientes 
Inccrlos  faciunt,  certum  nihil  instituentes, 
Rex  etiam  Tripolis  formidine  tactus,  ut  isti, 
Septem  mittit  equos  et  rauias  quatuor  hosti. 
Dona  duces  capiunt.  5ed  ha;c  incerta  suspecta.       |^ 
Cumque  viris  foDdus  quaesitum  non  inicre, 
Quindecimaquc  die  castellum  deseruerunt. 
Quindecimaque  die  proceres  iter  arripuerunt. 
Indc  pctunt  Archas,  castrum  vetus  a?quiparandum 
Urbibus,  et  populo  non  absque  labore  viandum. 
Hoc  Arabes,  Turci,  Publicanique  coronant 
Turres,  arma,  loca,  muri  munimina  donant, 
Sed  tamen  hoc  nostri  clauserunt  obsidionc, 
Quod  superare  putautvel  vi  vcl  proditione. 
Praicipiti  cursu  muros  nostri  petiere, 
Percutiunt  clausos,  graviusque  repercutiuntur. 
Non  gravius  laedunt,  quam  dcsuper  cjiciunlur. 
Arcu,  balista,  tormcnto,  gons  furit  ista. 
Tormento  lapis  impulsus,  magnisque  virorum 
Viribus  adjutus,  terit  arcus  oppositorum, 
Funestum  sibi  pandit  itcr  per  scuta  volando,  C 

Seminat  ille  neces  quidquid  petit  exanimando. 
Hic  procerum  decus  Ansclius  de  Monte  Riballo 
Lustrat  anhelanti  dum  mcenia  lata  caballo 
Mortiferum  vulnus  recipit,  vir  viribus  Hcctor, 
Vir  Cato  consilio,  vir  primus  in  agmine  rector. 
Saepius  aggressi  muros  sunt  Sc-cpe  rcjccti. 
Post  haec  ad  Tripolim  sunt  quinque  novcmquo  pro- 

[fecti, 


Ut  praedam  caperent,  sexagintaque  repente 
Inveniunt  Turcos,  quos,  Christo  subveniente, 
Invadunt,  et  sex  perimunt,  armentaque  plura 
Dum  laeti  rcdeunt  cepere  per  hostica  rura. 
Non  prociil  urbs  aberat,  ripae  vicina  marinae, 
Fertilitatc  sua  promiltens  multa  rapinas, 
Nomino  quae  celebris  ipso  Tortosa  vocatur.     ' 
Impctit  hanc  Piletus  Raymundus,  et  associatur 
TcntoriaB  proconsul  ei,  qui  par  paritate 
Nominis  huic  erat,  haud  impar  mentis  probitate. 
Ili  duo  Torlosam  cum  paucis  aggredinntur, 
Frustranturque  diu,  nec  prospcritate  fruuntur. 
Sed  tamen  haud  longe  jam  nocte  supervenicnte, 
Castra  locant,  nimium  populo  strepitum  faciente 
Accenduntque  viri  non  ad  sua  commoda  segnes 
Per  juga,  per  campos,  plures  vigilantibus  ignes, 
Quos  postquam  cives  lucere  procul  spcculantur, 
Quod  mctuunt  sperant  vaticinantur, 
Christicolas  castri  procinctum  deseruisse, 
Urbis  ad  excidium  tentoria  jam  posuissc. 
Ergo  solo  metu  superati,  deserucrunt 
Ma?nia,  terga  fuga?,  nullo  cogentc,  dederunt 
Ast  ubi  sol  rediit,  nocturnaque  lumina  texit 
Luminc  majori,  nostris  ignota  retexit 
Gaudia,  quos  subitum  regnum  non  pugna  vocabat 
Exspectatadiu,  quibus  urbs  servire  parabat. 
Parthe  fugax,  ubi  magna  magis  miracula  quaeres? 
Advena  sero  tuus  hostis  modo  fit  tuus  haeres. 
Sufficit  haec  acics  multis  non  multa  ruinis. 
Est  ct  ab  Archois  ter  mors  immissa  pruinis. 
Urbc  viri  fortes  insperata  potiuntur, 
Hostilcs  portas  quasi  civcs  ingrcdiuntur. 
BeUa  Deus  pro  gente  sua  secreta  movebat, 
Militibus  quoque  viam  dux  praevius  expediebat, 
Datque  suis  aurum  telluris  ad  ima  retrusum, 
Ncc  cumularat  opes  nostrorum  Parthus  ad  usum, 
Dum  castrum  tenet  obsidio,  nostri  tonuerunt 
Ilanc  urbcm,  portumque  rates  illic  habuerunt. 
Rex  quoque  Miracleaj  nostris  obstare  nequivit, 
Collaque  submittens  optatum  foedus  inivit. 


LIBER  SEXTUS. 


Gibelhm  ohsidionc  cingitury 
Jam  duce  materia,  cujus  pars  magua  peracta, 
Inspicimus  propius  portum,  fmemque  laboris. 
Obscurat  fateor  puerilis  pagina  grandem 
Historiam,  viresque  lovesonusaggavat  ipsum. 
Quod  tamen  incoepi,  sed  non  quo  tramite  coepi 
Aggrediar,  sensumquo  sequar,  non  verba  sonora, 
Nec  patiar  fines  sibi  respondere  vicissim, 
Pruriet  et  nulli  modulatio  carminis  auri, 
Quodque  coarctabant   humilis  stylus  et  rudc  me- 

[trum, 
Lassis  effundet  prolixa  relatio  rerum. 
Sic  collum  luctantis  equi  frenumquc  volenter 
Contrahit  egrediens  primus  de  carcerc  cursor. 


D  Ast  ubi  proximus  cst  meta),  mox  laxat  habenas. 
Jamquc  meas  ego  laxavi,  nam  proxima  meta  est. 
Dum  Deus  abjeclis  ducibus  populique  columnis, 
Pauperibus  dat  regna  suis,  paucisque  triumphat : 
Ne  sua  quae  Domino  sunt  ascribenda  potenti, 
Applaudens  humana  sibi  natura  vocaret, 
Flandrensis  comes  atque  duces  venere  Lycajam, 
Sed  Boimundus  ibi  consortia  laeta  reliquit. 
Emensumque  rcmcnsus  iter,  redit  ad  sua  tristis 
Magnus  at  illc  ducum  Godefridus  liber  ad  arma 
Evolat,  etpatriam  moto  pater  ense  salutat. 
Jani  sordent  tcrrena  duci,  jam  concipit  ipsum 
iEthera,  ncc  metuit  certus  de  munere  fatum. 
Haeret  ci,  studioque  pari  Flandrensis  anhelat. 


987 


AD  GODEFRroUM  APPENDi  II|  i^  MONUM  DE  BELLO  SACRO. 


988 


•Miratorque  ducis,  meritum  virtutis  honorat 
In  duce,  quem  merito  magni  prfficellit  honori?» 
Hi  licet  exsultcnt  de  successu  Raymundi, 
Se  tamen  alterius  non  inscrucre  labori. 
Sed  dedignantes  obsistere  viribus  urbes, 
Urbem  Gibellum  cinxerunt  obsidione, 
Cujus  praQcipites  cingehant  moenia  foss®. 

Ingens  cwdcs  infidelium, 
Nuntiat  interea  Ravmundo  fama  sirfistros 
Rumores,  ad  bclla  suis  occurrere  Parthos. 
Tunc  et  legatos  et  verba  precantia  consul 
Dirigit  ad  prorores,  quos  urbs  obsessa  tenebat, 
Qui  pro  communi  damno  commune  vocantes 
Consilium,  nec  bella  timent,  nec  ferrc  recusant 
Auxilium,  pulsatque  viros  spes  laeta  triumphi, 


A  Quas  urbs  Antiochi  timnit,  populus  premit  ultor 
Christicolae  socios  perdunt,  et  tempora  grata. 
Poncius  hic  cecidit  Balonensis,  tempora  cujus 
Trans  abiit  lapis  ingenti  conamine  missus. 
Occubuit  Guillelmus  ibi  Picardus,  et  una 
De  Petramora  GuarinuSy  at  ille  sagitta, 
His  jaculo^  venitque  modis  mors  una  duobus. 
Inter  tot  luctus  paschalis  in  obsidione 
Lnx  celebratur,  et  in  castris  feslum  fuit  bospes, 
Temporibusque  suis  caruit  so1emn6  serenum, 
Neve  diu  natura  loci  virtusque  virorum 
Illic  decertaret,  et  inexpugnabile  castrum 
Expuguare  volens,  labor  expendatur  inanis, 
Mensibus  obsessum  tribus  Archas  deseruerunt, 
Atque  petunt  Tripolim,  ubi  cum  primatibus  urbis 


Ncc  mora,  cum  clausia  pepigerunt  faedus.et  empta  ^  Dexlras  jungentes,  dubiia  se  credere  muris 


Pax  a  cive  fuit,  sociosque  suos  petierunt. 
Spe  belli  decepta  cohors,  spe  vertit  ad  Archas, 
Atque  tegunt  castris  fluvii  Castrensis  arenas, 
Neve  diu,  Godefride,  tuus  refrigesceret  ensis, 
Ad  Tripolim  ducis  proceres,  ut  certtor  inde, 
Prsda  tibi  quasi  de  pleno  contingat  ovili. 
Hostibus  occurrunt  hostes  levibusque  sagittis 
Stulta  graves  animos  fuit  ausa  lacessere  turba, 
Et  velut  improbitas  muscarum  l»dere  tantum 
Nuda  potest,  abigique  solet  crepitante  flagello 
Oppositsque  rei  morsus  inOgit  inhaerens. 
Taliter  instantes  ventis  commissa  sagitta 
Infestans,  citraque  necem  dans  vulnera,  ca^dit 
EnsibuSy  et  fit  ei  clypei  prstensio  murus. 
Sed  cur  demoror  hic,  ubi  non  est  palma  morata 
Armorum  jam  Parthus  opo  post  tcrga  rejccta, 
Quffirit  opem  pcdibus,  desperataque  salute, 
Instans  milcs  equos  calcaribus,  ensibus  hostes 
Urget,  et  in  multa  versatur  csede  cruentus. 
Obtundunt  acies  gladiorum  membra  revulsa, 
Quosque  secare  nequit   trepidiis   muro,    conterit 

[ossa. 
Givibus  exstinctis,  ingressus  inhorruit  urbis, 
Testificans  caedem  fluvius  trahit  inde  ruborem. 
Haurit  et  in  fluvio  praetcrita  turba  cruorem. 

Cum  rege  Tripolis  pax  firmatur. 
Geede  duces  nimium,  praedaque  parum  satiati, 
Vexatam  petiere  Desen,  prsedataque  rursus 
Relliquiasque  suas  exquirunt  irrequieti. 
Hanc  vailem  velut  intactam  mirantur  ab  omni 
Partc,  boves,  asinos  educere,  postque  rapinas 
Raptori  toties  immittere  quod  rapiutur. 
Mox  trahit  in  praedam  quidquid  videt  impiger  ho- 

[stis, 
Hostilesque  manus  replet  indulgentia  vallis, 
Quia  camelorum  tria  millia  praibuit  illis, 
Gastra  replet,  vulgus  reficit  praedatio,  datquo 
Damna  moras,  animos  externis  obsidioni 
Ghristicolis,  et  alunt  inimici  res  inimicum. 
Sed  nec  pugna  valet  clausos,   nec  machinn  muros 
Frangere,  quasque  manus  Persarum  Gorbana  vi- 

[ctor, 

(H6)  Hic  versus  claudicat  uno  pede. 


Audent,  seque  ferunt  ad  celsa  palatia  regis, 
Et  pacem  jam  multoties  a  rege  petitam 
Firmavere  duces,  ut  fratrum  vincla  resolvant. 
Tunc  rex  ter  centum  captivos  Christicolarum 
Gompedibus  vinclisque  graves  ab  utroque  resolvit, 
Datque  viris  vir  dona,  viros  dat  dignius  auro, 
Addit  equos,  aurum,  populoque  stipendia  mittit| 
Et  se  Christicolam  fieri  rex  asserit  ultro, 
Si  sua  Ghristicolse  valeant  attingere  vota. 
Jam  tunc  reddebant  ematurata  calore 
Arbor,  messis,  ager,  fructus,  frumenta,  fabasque. 
Fertilitas  igitur  rerum,  novitasque  recentis 
Temporis  ad  solitos  trahit  agmina  laeta  labores. 
Mcnsis  erat  Maius,  cum  fortes,  urbe  relicta, 
Q  Ad  castrum  Detholon  venere,  dicque  Glieta 
Transcendens,  vix  nocte  gravi  fuit  exsuperata. 
Inde  maris  littus  vexata  calore  juventus 
Radit^  et  ad  Zebarim  veniens,  sitis  immoderatae 
Damna  tulit,  nec  in  urbe  ^ddetquashauriatundas. 
Sed  labor  altcrius  lucis  duxit  sitientes 
Ad  vada  magna  Braym,    populusque  cucurrit  ad 

[amnes, 
Quos  super  incumbens,  vix  flatu  suffl^ientem 
Turba  parum  vasi  credens  avido  rapit  ore. 

Venerat  ille  dies  quo  victor  ad  aethera  Christus 
Ascendens,  exempla  suis  se  praebuit  astris. 
Sed  grave  nostra  cohors  iter  emetitur  in  illa, 
Et  locat  ante  Barulh  posita  juxta  mare  castra 
Post  haec  transactis  Sagitta  Surque  duabus 
Urbibus,  applicuit  se  praedo  beatus  ad  Acra. 
Hinc  adeunt  castrum  Caiphas,  castroque  relicto, 
Juxta  Gaesaream  flgunt  sua  castra  cohortes. 
Illic  laetitiae  festum  si  tempore  laeto 
Occurrisset  eis  observare  fldeles  (116), 
In  quo  discipulis  Dominui  dedit  omnia  posse, 
Usus  jure  suo,  mundo  nova  dona  stupente, 
Excepit  tandem  peregrinos  Ramula  cives. 
Give  suo  vacuata,  novos  qui  fugerat  hostes, 
Ecclesiaeque  tibi  sacratae,  sancte  Georgi, 
Quae  spatiosa  satis  vicinae  praeminet  urbi, 
Pontificem  decimasque  suas  gens  sancta  reliquit. 


D 


GILONIS  PARIS.  HIST.  HIBROSOL.  ^  LIB.  VI. 


990 


Jerusalem  obsidetur.  A 

«nus  armorum  gravitate  calore  repressa, 
rtate,  siti,  nocturno  tempore,  pugna 
iiata  cohors  optatam  venit  ad  urbcm, 
Salomon  opibus  ditavit,  Christus  honore. 
I  ardebat,  et  sol  ardebat  in  armis, 
0  suis  tcxere  duces  loco  congrua  castris. 
n  cui  superest  septentrio  caslra  recepit 
nanni  comitis,  et  ei  Flandrensis  adhsret, 
ib  occasu  terret  Tancretius  urbem, 
ib  occasu  tendit  Godefridus  in  hostem. 
ia,  Raymunde,  die  tua  classica  clangunt, 
lam  Jerusaiem  nostrorum  cincta  corona, 
.  levitate  pares  Piletus  Raymundus, 
la  dum  lustratur  cquis  oculisque  remota, 
ntum  casus  Arabes  praedonibus  ofTert,  j. 

leque  facta  sui  cultoris  prodiga  virtus, 
anus  eripuit  numerosior,  at  fuga  turpis. 
ga,  sed  plures  ex  illis  praecipitatos, 
ga,  nec  gladius  salvavit,  quos  spoliavit 
ostra  cohors,  et  equos  ad  castra  reduxit. 
U8  aptatis  quae  sunt  aptanda  ruinae, 
ant  ad  vota  viri,  murumque  priorem 
int,  magnisque  vocant  clamoribus  hostem. 
gentilis  adest,  Judaeus,  Turcus,  Arabsque, 
bus,  jaculis  obsistitur,  igne,  vcneno. 
itri  jaculis  opponunt  pectora  nuda, 
3  Flagellato  patiuntur  dura  flagella. 
ora,  magnanimi  per  saxa  per  arma  ruentes, 
)rscipitant  irritamcnta  prioris. 
.  fugiunt  ad  moenia  tuta  manipli, 
n  quisque  timens  eertat  prior  esse,  priores    C 
sequens  inimica  suis  in  limine  portae 
*it,  hicque  suum  Pilades  prosternitlOrestem. 
ima  pars  exclusa  gemit,  natique  parentes 
(8  non  excipiunt,  pietate  stupente. 
08  ingenti  conatu  scala  levata 
i  ad  alta  viam,  cui  fortis  miles  adhaerens, 
ladus  Giminum  castri  Dunensis  alumnus 
at  gladiis,  et  comminus  impetit  hostem, 
scalarum,  si  forte  parata  fuisset, 
leri  labor  ille  mali  labor  ultimus  esset. 
It  hoc  solum  nostris,  fortunaque  belli 
id  extremum  ductos,  alterna  revisens. 
m  oastra  cohors  petit^  et  rcspirat  ab  armis, 
a  qui  quondam  nova  fastidire  solebat, 
vocore  famem  dulcedine  deliciarum  j) 

ido  gulam,  nunc  sicco  pane  repletur, 
Qtitur  ei  pigmenti  lympha  saporem, 
sitiens  miles  pretioso  comparat  auro. 
itis  quippe  Sion  fons  a  radice  citatus, 
Jiloe  potu  minimo  longeque  petito, 
lepos  reficit  populos,  et  venditur  unda 
natura  potens  gratis  concessit  habendam. 
rario  premitur  gens  nostra  labore,  sccutaj 
icolas  venere  rates,  quas  Japhia  portu 
t  optata,  nunc  urbs,  tunc  urbis  imago. 
)  viri  centum  mittuntur  ab  obsidione, 
irvare  rates,  Turcosque  repellere  possint. 


Praefuit  Acardus  Merulo  de  monte  cohorti, 
Atque  Sabratensis  Guillelmus  cum  Raymundo 
Sed  probus  Acardus  cum  paucis  ante  cucurrit, 
Impulsus  levitate  sua  plusquam  ratione, 
Hic  septingentos  Arabes  in  valle  profunda 
Repperiens,  irrupit  in  hos,  hastaque  rejecta, 
Fulmineo  scindit  gladio  quem  respicit  hostem. 
Tandem  succubuit  non  pigritiae,  sed  honesti 
Funeris  exeniplo,  per  quod  monet  ipse  sodales, 
E  quibus  elapsus  unus  crudele  cohorti 
Nuntiat  exitium,  clamans  crudeliter,  Ecce 
Exsequias  sociis  proceres  date,  quos  dare  vitas 
Non  licet,  at  mortem  licet  hostis  morte  piare. 
Sitis  ingens  Christianos  cmciat, 

Talibus  hortati  Piletus,  Piletique  sodales, 
Quos  magis  hortantur  virtus,  vindicta  suorum 
Vera  fides,  alterius  amor,  requiesque  laborum. 
Tnterius  mentes  armis  coelestibus  ornant, 
Exterius  sua  membra  tegunt  et  viribus  armant. 
Inde  repentino  visu  turbantur,  et  hostes 
Digrcssi  videre  suos  spoliare  necatos, 
Et  licet  innumeros  videant  hi  qui  numeran 
Mox  poterunt,  tamen  occurrunt,  legitque  virum 
Prostemitque  suum  congressu  quisque  priori. 
Protinus  horribilis  miscetur  in  agmine  pugna, 
Amittunt  galeae  cristas,  clypei  sua  signa. 
Gonvertunt  gladii  facies  hominesque  recisis 
Naribus,  expavit  tiro  de  cognitione 
Jam  dubitans;  hos  non  homines,  sed  monstra  pu« 

[tavit. 
Hastis  nostra  cohors  illos  petit,  ensibus  istos 
Impulit,  hos  currens  casuque  peremit  amaro 
IIlos  morte  timor  subita  prosternit  inertes  : 
Gasibus  afllictus  variis  gentilis  Arabsque 
Dant  facili  sua  terga  fugae,  multisque  necatis, 
Uni  victor  ovans  dilata  morte  pepercit, 
Per  quem  Persarum  secreta  dolosa  paterent, 
Trcs  quoque  miles  equos  et  centum  duxit  ab  hoste. 
Dum  vacat  in  castris  populus,  sitis  immoderata, 
Excruciavit  eum,  gladiis  tellure  cavata 
Miles  in  antra  caput  mergebat,  luce  relicta 
Pinguis  ut  humeae  et  tellus  arentia  labra 
Hie  quod  ab  utre  cadit  resupino  suscipit  ore, 
Marmora  lambebat  alius  sudantia  rore, 
Aspiceres  pestem  languentum  cuncta  per  ossa, 
Jam  rabiem  traxisse  suam  nutare  subactis 
Viribus  incessum,  linguaeque  retundier  usum. 
Si  mactat  quandoque  bovem  librata  securis, 
Garnibus  abjectis,  sorbetur  ab  agmine  sanguis. 
Esuriem  tolerare  libet,  dolor  ille  dolorem 
Hunc  minuit.  Prodesse  famem  quis  crederet  un- 

[quam  ? 
Glauserat  occultos  laticum  gens  saeva  meatus, 
Immensosque  lacus  observans,  insidiatur 
Ghristicolis,  mortemque  dabatquaerentibusundam, 
Gum  gens  lethifero  siccata  calore  calorem 
Vitalem  perdit,  nulloque  liquore  rigata 
Intestina  bonis  naturae,  destituuutur. 

Gonstruitur  studio  Godefridi  machina  formtm 


d9i 


AD  OODBPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


992 


Castelli  retinens,  multoque  labore  repcrta 
Materiam  dant  ligna  fabris,  urbique  timorcm. 
Par  quoque  castellum  Raymundi  provida  cura 
Erigit,  et  contra  turres  turrita  parantur. 
Exstupuere  novas  miscri  consurgere  molcs 
Gentiles,  ipsique  suas  arcrescere  turres 
Nocte  laborabant,  studio  lallenle  laborcm  : 
Nec  minus  ingentis  castelii  compositores, 
Quos  ducis  urgcbat  pra^senlia,  sollicitantes 
Nocturnam  requit*.m  vigilant,  variasque  pcr  artcs 
Intcmpcstivnm  ducunt  sub  nocte  laborcm. 
Nox  qun™  Jub.M.i  requiem  transacta  reliquii; 
Lucida  vclabat  tenebrosa  sidera  palla. 

Cum  ducis  artifices  ad  muros  applicuerunt. 
Robora  castelli,  minitantia  solis  ab  ortu, 
Nam  levius  poterant  irrumpere  solis  ab  ortu 
Multiplicando  preces,  lacrymas,  jejunia,  vota, 
Circa  Jerusalem  portant  ijisignia  Christi 
Christicolaj,  vexilla,  cruces,  altaria  sancta. 
Dicere  longa  mihi  mora  finem  prospicienti, 
Quotque,  quibusve  modis  breve  tempus  comparat 

[hostis, 
Cujus  Parca  necans  jam  rumpere  fila  parabat. 
Venerat  illa  dies  qua  mortificare  magistrum. 
Gens  Jud^ea  Jesum  cupiens  se  mortificavit. 
Rac  in  luce  duces  ad  muros  agmina  ducunt, 
Stans  comes  Eustachius  in  castro  cum  Godefrido 
Susceptos  ictus  reddit  cum  foenore  duro. 
lUa  Turcorum  transverberat  a  ducc  missa, 
Non  tantum  contcnta  latus  transire  sagitta. 
Dux  ducis  exsequitur  curam,  fortisque  laborem, 
Multis  hortatur  pugnantes,  pugnat  et  ipse, 
Pugnat  pro  duplici  regno,  quia  quaerit  utramque 
Jerusalem,  decertat  in  hac  ut  vivat  in  illa. 
Saxa  super  crates  venientia  vimina  frangunt 
Robora,  scuta  viros  dc  castri  culmine  nolunt. 

Jerusalem  capitur. 
Mortis  in  articulo  virtus  non  defuit  hosti, 
Donec  qua  Christum  crux  sanctificata  recepit, 
Adfuit  hbra,  diem  minuens,  civisque  vigorem, 
Hac  horaquidam  de  castro  fortiter  instans, 
Nomine  Letaldus,  muro  prior  insilit  urbis, 
Illum  qui  nimia  secuit  virtute  leonem 
Guicherius  sequitur.  Jam  dux  super  alta  coruscat 
Moenia,  jam  gladius  late  per  iniqua  vagatur 
Pectora,  fulmineis  jam  murus  ab  cnsibus  ardet. 
Nescius  istorum  Raymundus  mobile  castrum 
Conduccbat  adhuc,  sed  voccs  auribus  hausit 
Insolitas,  turremque  David  celer  ipse  petivit  : 
Nec  mora  Turcorum  princeps,  custodia  turris 
Cui  commissa  fuit,  dcmissa  voce,  roganti 
Vultu,  dimissis  oculis,  a  consulo  vitam 
Postulat,  auferret  quis  inertis  prajmia  victo. 
Ecce  pavens  Turcus  aperit  sine  murmure  portam 
Hostibus,  a  nostris  toties  majoribus  emptam. 
Turbidus  optatam  prorumpit  victor  in  urbem, 
Prfficipitesque  viros  graviter  suus  impetus  urget. 
Occurrit  suprema  dies  gentilibus,  iUi 
Ce  bello  fugiunt  in  bellum,  lapsus  ubique 


A  A  nullo  ferrum  revocatur,  Turcus,  Arabsque, 
Judffiique  cadunt,  horum  de  funere  pugoa, 
Sanguinea  juvat  ire  manu,  gladiumque  nitentem 
Ferre  pudet,  qui  non  desudet  sanguinis  haustum. 
Inoonsulta  ruit  gens  ad  templum  Salomonis, 
Quam  mortis  timor  exagitat,  velut  esset  ab  illo 
Unica  danda  salus,  talique  tcgantur  asylo. 
Implerant  plerique  domum  quam  diximus,  illis 
Victorum  manus  inchoans,  per  lubrica  strage 
Marmora  sc  rapuit,  numerum  quis  scire  cadentum, 
Millia  vel  valeat?  passim  cum  frustra  per  omnes 
Sint  dispersa  gradus,  longe  cervice  revulsa, 
Rore  caput  niveo  commista  strage  natabat. 
Abscissas  alicna  manus  ad  corpora  jungi 
Aspiceres,  truncos  etiam  sine  poplite  ferri, 

|v  Cunctaque  membra  loco  vel  caesa  carere  priore, 
Saucia  vel  remanere  suo,  tantusque  cavernis 
Sanguis  plenus  iit,  ut  flumen  abire  putares 
In  planum,  velut  a  summis  cum  montibus  ingens 
Grando    cadit,    mistisque   simul  tonat   imbribus 

[«ther. 
Tunc  collecta  petunt  demissas  flumine  valles, 
Sata  trahunt,  silvasque  ferunt,  totaque  vagatur 
Agri  planitie,  gemitus  dat  rusticus  uno 
Pectore,  non  aliter  cassorum  membra  feruntur 
Sanguine  rapta  suo,  totidemque  vocantur  in  urbe. 
Sed  tamen  illorum  pauci  vestigia  templi 
Ascensu  superant,  et  eis  sua  signa  dederunt 
Tancretius  Guastonque  piis  affectibus  acti. 
Hinc  ad  opes  properant  elTrenes,  tecta  subintrant. 
Vestee,  divitias,  et  quod  satis  esset  avaro 

C  Inveniunt,  si  divitiis  satietur  avarus. 

Non  perdit  quod  quisque  rapit,  nec  vindicat  altcr 

Quamvis  nobilior,  quod  computat  in  sua  pauper. 

His  ita  completis,  mundata  taliter  urbe, 

Ad  sua  felices  venerunt  gaudia  turhae, 

Prostratique  duces  aspersi  fletibus  ora, 

Pro  Domino  Domini  venerantur  rite  sepulcrum. 

Hicque  suum  capitale  Deo  dat  quisque  fidelis. 

Manc  dato,  non  plonus  adhuc  tot  cludibus  ultor, 

Miles  id  exiguum,  quod  adhuc  superesse  sciebat, 

Sanguinis  in  paucis  furatur,  et  ardua  templi 

Asccndens  tacite,  subito  turbavit  inertes, 

Illi  praecipites  sese  juculantur  ab  alto, 

Et  quae  dat  vitam  reliquis  animantibus  illos 

Terra  repercutiens  morientes  mittit  ad  umbras. 

D  Occurrunt  alii  gladiis  animoque  virili, 
Supposita  cervice  moras  in  morte  queruntur. 
Hi  sese  caedunt,  mortesque  suas  inimicis 
Eripuere  suis,  isti  pugnando  seeantur. 
Naufragium  dum  quisque  facit  sibi,  quisque  neca- 

[(wr. 
Corpora  cacsorum  caudis  religantur  equorum. 
Atque  foras  juxta  muros  glomerantur  inusta, 
Plura  quidcm  divisa  locis  in  frusta  jacebant, 
Perdiderantque  notas  humani  corporis,  illa 
Gentiles  nondum  damnati  flendo  legebant, 
Et  congesta  simul  ducebant  montis  ad  ima. 


993  GALTERII  CANGELIARII  BELI.A  ANTIOCH.  —  NOTlTlA.  994 

Godefridus  rex  Jertisalem  constituitur.  A  Oclava  qui  regna  die  suscepit  ab  urbe 

Quseritur  interea  cui  regni  cura  regendi  Capta,  vir  regno  dignus  cum  rege  beato. 

Conveniat,  quis  digna  sciat  dare  praBmia  Ghrii?ti.         Vivat  in  octava. 

Militibus  qui  marte  sciat  superare  tyrannos  Anno  milleno  de  centero  minus  uno 

Mclchisedech  cxempla  scquens,  qui  justa  fideli  Jerusalem  capitur  Julii  cum  dicitur  Idus. 

Victorique  scni  data  porrexisse  refertur.  Haec  ego  composui  Gilo,  nomine  Pa»ensis, 

Divino  tandem  nutu  procerumquc  salubri  Incola  Tucciaci  non  inficiandus  alumnus. 

Consilio  regimen  sortitur  dux  Godefridus, 


33= 


GALTERII  GANGELLAKII 

ANTIOCHENA  BELLA 

(Edidit  BoNGARS  in  Collectione  cui  titulus  :  Gesta  Dei  pcr  Francos,  pag.  441.) 


MONITUM. 


Antiochena  Bella  scripsit  Galterius,qui  ipse  cancellarium  se  dicit^utriusquo  fortunaj  participem,col.  1009, 
lin.  i2,  et  cancellarii  iterum  meminit,  col.  1013,  lin.  19.  Lingua  Gallum  produntverba  :  Quater  viginti mHlio 
pufjnatorum,  quod  ncmo  nisi  nost  as  dixerit,  aut  noslrati  lingua  tinctus.iV^c  oblitus  matris  suw  filii ;  Dis- 
confectura,  ctc.  Galterium  canceiiarium  citari  Libro  Bellorum  Domini,  auctor  nobis  ipsc  libri  dominua 
Petavius.  Totum  scriptum  cancellari  di^num,  nisiquod  historiaest,  qu(pquomodocunquescripta,  servan- 
da  esl.  Ipsc  vi  carccris  hebetatum  ingenium  queritur,  col.  iOOI,  lin.  29.  Sed  et  codex  quo  usi  sumus  unico, 
noster  ab  Joannc  Russato,  scriptus  est  vitiosissime ;  nec  niutare  quidquam  voluimus.  Narrat  autem  ad 
Antiochiam  gesta  feliciter  anno  1115,  infelicitcr  1119. 


NOTITIA. 

Plusieurs  ecrivains  ne  font  qu'un  m6me  homme  de  Gaultier  le  chancelier  et  dcGaultier,  chanoine,  ar- 
chidiacre  de  Terouane,  et  un  mfime  6crivain  de  rhistorien  des  giicrres  d'Antiochc  et  de  rauteurdela  Vie 
de  Charlcs  le  Bon,  conite  de  Flandrcs  (Val.  And.,  p.  21,  etc).  l)'autres  sont  dans  le  doutc  sur  ce  sujet  et 
pretendent  qu'il  n'y  a  aucunc  preuve  ni  aucune  raieon  capablcs  de  les  decider.  II  est  n6anmoins  certain 
que  Gaultier  le  chancelier,  et  Gaultier  archidiacrc  de  Terouane,  sont  deux  honmies  et  deux  ecrivains  dif- 
fcrents.  Si  Casimir  Oudin  (Scrip.  t.  IJ,  p.  <062)  s'etait  donne  la  peine  de  lire  et  de  comparer  ensemble 
l'histoire  des  guerres  d'Antioche  et  U  Vie  de  Gharles  le  Bon,  il  y  auraittrouv6  desmotifs  suffisants  pour 
sc  d6cider  et  pour  se  convaincre  que  ces  deux  ecrits  ne  peuvent  6tre  la  production  d'unc  m6me  plume.  La 
difference  du  style  des  dcux  ouvrages  est  si  sensible  et  si  palpable,  cjull  n  est  pas  possible  de  ne  pas  re- 
connattre  deux  auteurs.  Cclui  qui  a  6crit  les  guerrcs  d'Antioche  avait  fait  le  voyagc  dc  la  Terre-Sainte  ; 
mais  Tauteur  de  la  Vie  de  Charles  ie  Bon  ne  s  6tait  trouv6  i  aucune  de  ccs  fameuses  exp6ditions,  comme 
le  prouve  assez  le  silence  qu'il  garde  Ik-dessus  dans  plusieurs  occasions  naturelles  qui  se  presentaient 
d'en  parler.  En  cfTet,  lorsqu'il  rapporte  le  voyage  en  Orient  de  Robert  le  Jeune,  (ils  de  Robert  le  Frison,  et 
celui  du  prince  dont  il  ecrit  la  Vie,  aurait-il  manqu6  de  faire  connattre,  au  moins  par  quelques  traits,  qu'il 
avait  lui-m6mc  fait  ce  voyage  ?  II  est  inutile  dc  nous  etendre  davantago  pour  faire  voir  que  Gaultier  le 
chancelier,  et  Gaullier  de  Terouane,  sont  deux  hommes  et  deux  ecrivams  dilferents.  Nous  en  verronson- 
core  dcs  preuves  dans  ce  quc  nous  avons  k  dire  de  leurs  personnes  ct  de  leurs  ecrits. 

Gaultier  le  chancelier  6tait  frariQais,  comme  le  prouve  Bongars,  dans  la  proffice  de  sa  collection  {supra), 
Nous  ignorons  et  pon  origine  et  sa  patrio.  L'autcur  du  Supplement  au  Diclfonnaire  de  Mordri  dit  ciu'il  ac- 
compagna  Godcfroi  dc  Bouillon  dans  son  expedition  de  la  Terre-Saintc  :  ccla  p-ut  6tro,  mais  il  n'y  arien 
dans  son  ouvrage  sur  quoi  on  puissc  etablir  qu*il  accompacrna  Gode:'rui.  Quoi  qu  il  on  soit,  il  prit  part  ^la 
devotion  de  ce  siecle,  et  alla  en  Palestine,  oCi  il  fut  chancelier  de  Hugor,  prince  dWnliuchc.  Lui-m«^me  se 
donne  le  titre  de  chancelier  dans  le  prologue  de  la  scconde  partie  de  son  ouvrago  :  Ego  ipse  Gauterius 
cancellariuSj  oti  il  dit  qu'il  aeprouvelabonneet  lamauvaise  lortunc,  qui  fait  le  sujet  de  son  ouvrage;  et 
que  rexperience  qu'il  en  a  faite  lui  aappris  que  la  prosperite  est  plus  prejudiciable  h  r&me  que  Tadversite 
ne  Test  au  corps  (1).  Puisqu'il  prend  la  qualit^  de  cnancclier,  il  semble  qu'on  ne  peut  pas  douter  que  ce  n 

(1)  Ego  ipse  Gauterius  cancellarius  utriusque  fortunx  particeps  existe^is,  expertusque  magis  nocere  carKi 
prosperitatem  animx  quam  adversitatem  corporu 


035  AD  OODEFRIDUM  APPEND.  11,  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGRO.  906 

s^^it  de  lui-m6me  qu*il  parle  lorsqu^il  dit  c^ue  le  prince  Roger,  apr^s  avoir  envoy6  les  barons  prendre  da 
rppos,  fit  appeler  secr^tement  son  chancclier  pour  le  consulter  sur  retatpr^sent  de  ses  affaires.  Mais  le 
nial  6tait  sans  rem^de  :  le  princc  perdit  la  bataille  et  la  vie,  et  le  chancelier  la  libert^,  ayant  et^faitpri- 
Bunnier  par  led  infldeles.  11  eut  beaucoup  k  soufTrir  pendant  sa  captivite,  en  sorte  que  sa  t^te  en  fut  rort 
aCTaiblie.  Les  tourments  de  toute  esp^ce  que  les  barbares  firent  soufTrir  aux  prisonniers,  et  dont  il  faitla 
description,  ^taient  bien  capables  de  produire  un  tel  elTet.  II  est  dit  dansle  Suppl6ment  au  DicUonnaire  ie 
Mordri  que  Gaultier,  revenu  de  ce  voyagc,  6crivit  Thistoire  du  si6go  d'Antioche,  et  de  ce  qu'il  avait  vu  et 
su  jusau'en  1119.  Geci  n'est  pas  exact;  car  premi^rement  on  ne  voit  point  dans  son  ouvrage  la  relation  du 
siege  d  Antioche ;  secondement,  il  ne  paratt  point,  ni  par  les  prologues  qui  sont  klatdte  de  chaquepar- 
tie,  ni  parlecorpsde  1'ouvrage,  au'il  Tait  compos6  au  retour  de  son  voyage.  Au  contraire,  il  ya  beaacoup 
d*apparence  qu  il  le  publia  sur  les  lieux  m6mes  oix  s'etaient  pass^s  les  ev6nements  qu^il  raconte  :  tout 
concourt  k  en  donner  cette  id6e.  L'auteur  declare  que  ce  qui  Ta  engag6  k  ^crire,  c'est  le  d6sir  d'in8truire  les 
personnes  sages,  et  les  princes  qui  devaient  succ6der  k  Roger,  en  leur  mettant  devant  les  yeux  les  vertas 
ct  les  d^fauts  dc  co  princc.  Les  exhoKations  qu'il  fait  en  divers  endroits  aux  chr6tiens  du  pays,  pourles 
porter  k  la  p6nitcnce  et  &  retbrmer  leurs  mceurs,  dont  il  fait  une  peinture  aflrcuse,  montre  assez  qa'il  6cri- 
vait  pour  eux  et  sur  los  iieux  mSmes. 

L'ouvrage,  qui  est  divis6  en  deux  parties,  est  une  historrede  la  guerre  que  les  chr^tiens  eurent  k  sou- 
tenir  dans  la  principaut6  d'Antioche  en  1115  et  1119.  A  la  tSte  de  la  premi^re  partie  on  lit  ces  deux  vers 
qui  en  expriment  la  matiere  ou  le  sujet  et  nous  apprennent  le  nom  ae  Tauteur  : 

Exstitit  hic  victor,  Gauterius  indicat  auctor^ 
Antiochenorum  dojninus  Rotgerius  et  dux. 

Gaultier,  sans  donner  rhistoire  du  si^ge  d'Antioche,  qui  ^tait  alors  au  pouvoir  des  chr^tiens,  se  ren- 
ferme  dans  le  r6cit  d'ev6nements  posterieurs.  11  commence  par  le  tremblement  de  terre  arriv6  la  veillede 
saint  Andr^,  c'est-^-dire  le  29  novembrc  de  Tan  1119.  II  rapporte  ensuite  la  grande  victoire  remport^ 
par  Roger,  prince  d'Antioche,  sur  Us  infiddles ;  c'cstl&ce  qui  fait  la  premiere  pariie  de  son  bistoire,  qui 
repr^sente  1 6tat  florissant  de  la  ville  d'Antioche  sous  Roger. 

La  seconde  a  pour  objet  les  malheurs  de  ce  prince  et  de  sa  principaut6.  Le  sujet  en  est  renferm^,  comme 
celui  de  la  premiere,  en  deux  vers  : 

Princeps  valde  probus  Rotgerius  Antiochenus 
Qualiter  occubuit,  Gauterius  hic  recitavit. 

Gaultier  y  donne  la  relation  de  la  malheureuse  bataille  que  Roger  livra  imprudemment  aux  infiddles 
Tan  1119.  L'heureux  succes  qu'il  avait  eu  contre  eux  dans  la  guerre  pr^cedente  lui  ayant  enflele  cosury  11 
demeura  dans  une  funcste  s6curitc  et  n^gligea  de  prendre  les  mosures  et  les  pr6cautions  que  la  pradence 
exige  qu'on  prenne  toujours  contre  rennemi  et  en  fut  la  victime  ;  il  perdit  la  bataille  et  la  vie.  La  plas 
grande  partie  de  Tarm^e  y  p6rit  avec  son  chef ;  le  reste  tomba  entre  les  mains  des  barbares  qui  exerc^rent 
les  cruaut<^s  les  plus  inouies  sur  leurs  prisonniers,  du  nombre  desquels  fut  Tauteur  de  cette  histoire.  La 
dure  et  longue  captivite  qu'il  soufTrit  parmi  ces  infld^Ies  lui  d^rangea  un  peu  la  t^te,  comme  nous  Tavons 
d6jJL  dit.  11  en  fait  Iui-m6me  Taveu,  par  forme  d'excuse,  pour  se  jusiifier  sur  les  d^fauts  qu*on  pourrait 
trouver  dans  un  ouvrage  qu'il  a  compose,  autant  qu'il  pouvait  en  6tre  capable,  ayant  resprit  affaibli  par 
la  duret6de  sa  prison  :  Pro  capacitate  ingenii  nostn  vi  carceris  hehetati.  L'excuse  est  assurement  bien  legi- 
timo ;  et  ce  que  dit  notre  auteur  m6rite  qu'on  ait  de  rindulgence  pour  lui. 

Bon^^ars  a  publi6  cette  histoire  dans  sa  GoIIection  des  historiens  de  la  croisade,  dans  laquelle  elle  tient 
le  septieme  rang  sous  ce  titre  :  Gualterii  cancellarii  Bella  Antiochena.  L'6diteur  ne  Taurait  pas  cru  digne 
de  voir  le  jour,  si  ce  n'est  que  tout  ce  qui  est  historique  doit  6ire  conserv6,  quel  qu'en  soit  le  style  (2). 
Gette  histoire  est  k  ia  v6rite  mal  6crite,  mais  elle  n  en  est  pas  moinsint^ressante.  G*e8t  un  t^moin  oculaire 

2ui  rend  un  compte  exact  et  Od^Ie  de  ce  qu'ila  vu  :  c'est  un  historien  cjui  rapporte  dans  un  grand  d6tail 
es  fait  importants,  avec  tant  de  candeur,  tant  de  bonne  foi,  tant  de  simplicit6,  qu'on  ne  peut  doaterde 
la  v6rit6  de  ce  qu'il  raconte,  et  qu'on  le  lit  mfime  avec  plaisir,  malgr^les  defauts  du  style  :  enfin  c'est  un 
chr^tien  plein  de  religion  qui  ecrit  avec  piei6,  qui  voit  la  main  de  Dieu  dans  tous  les  ^v^nements,  regar- 
dant  les  heureux  succes  comme  des  efl^ets  de  sa  bonte,  et  les  mauvais  comme  la  punition  des  pdch^s  des 
hommes  qui  se  glorifient  des  biens  qu'ils  ont  regus.  Un  tel  6crit  m6ritait  de  voir  le  jour.  L'auteur  Ta  com- 
pos6  apr^s  plusieurs  ann^es  de  captivite,  c'est-&-dire  aprds  Tan  Hld,  qu'il  fut  fait  prisonnier.  G'e8t  toat 
ce  qu'on  en  peut  dire.  Du  reste  nous  ne  savons  ni  le  temps  ni  le  lieu  de  sa  mort.  II  est  fort  incertain,  pour 
ne  rien  dire  de  plus,  qu'il  soit  jamais  revenu  en  France. 

(2)  Nisi  quod  historia  est,  qux  qu^modocunque  scripta^  servanda  est. 

INCIPIUNT  ANTIOCHENA  BELLA 

PARS  PRIMA. 

Exstitit  hic  victor,  Gauterius  indical  auctor, 
Anliocbenoram  dominus  Rotgerius  el  dax. 


INGIPIT  PROLOGUS.  A  cheni  ex  insperato  gessit.  Auditis  etenim  miracu- 

Operse  pretium  est  audire,  et  utilitati  congruit,      lorum  virtutibus  proborumque  vironim  actibas, 

quomodo,  quibusmiracuIis,quagratiaDeu8arbiter      mali  prosternerentur  facilius  ;  boni  etiam  inoita- 

bellum  cum  Parthis  manu  Rotgerii  principis  Antio*     buntur  ad  melias.  Onde  fit  ut  ciyas  inatinota  omvii^ 


991 


GALTEMI  CANCELLARII  BELLA  ANTIOCH.  — PARB  I. 


998 


bona  facta  sunt,ipsius  deprecerauxilium^qui  eidem  A 

prinoipi  Spiritus  consilii  et  fortitudinis  vires  admi- 

nistravit,  quibus  superbiam  gentium  elidere,ct  fc- 

ritatem  debellare  prsvaluit,  mihi  quoque  rei  scricm 

desiderantis  litteris  assignarCj  ac  posteritatis  me- 

mori»  commendare^  scribendi  potentiam  et  sermo- 

nis  copiam  cgbIUus  dignetur  instillare  quatenus  ca- 

paceB  rationis  ct  ver»  fidei  defensores,  audita  veri- 

taft#,  Greatoris  sui  imperio  etservitio  viriliterinhse- 

reant,  adversarii  vero  divino  terrore  perculsi,  tam 

presentes  quam  futuri,non  Domino,sed  suis  confisi 

viribus,8agittis  Domini  terga  prebeant,ac  reverti  ad 

opus  simile  non  praesumant.Vcrumtamen  inspectis 

partibus  pugnae  necessarii8,materiaque  sumptameis 

«qua  viribus,anle  pugns  narrationem,vidctur  mihi 

perutile  praecedentia  mala  prius  indicare,ut  ex  cau-  p 

sis  prslibatis,  sequentium  eiTectus  perpendatur  fa-    * 

cilius.Primum  igitur  locustarum  agmina  longe  la- 

teque  sub  metaphora  hostium  agitata,  accolarum 

Syrie  penitus  omnia  abstulere  victui  nccessaria. 

Dehinc  partim  humi  serpentia,  partim  pcr  auras 

dilapsa,  fere  omnium  orientalium  Christicohirum 

plagam  ad  idem  duxere  inconveniens.  Qui  licet  se 

debere  afQigi  digna  ultione  noverant,  Dominum  ta- 

men  Creatorem  suum,  non  soluro  sibi  fore  placa- 

bilem  non  expctebant,  prsteritis  inhaerentes  vitiis ; 

verum  etiam  terminos  pudoris  excedentes,  crimina 

criminibus  augebant.Quidam  namque  osores  jeju- 

niorum,  sectantes  epularum,  guls  illecebris  addi- 

cti,non  bene  viventium,sed  bene  pnscentium  mores 

vitamque  imitari  studebant.  Alii  vero  incestitatis 

aiTectUjContubernia  sequebantur  impudicorum,au-  C 

rum  etiam  publicarum  reverentiam  urbis  invere- 

cundisincestarenitebantur,facientesambiguum  pu- 

tidiores  ac  facinorosiores  existimarentur.  NonnulH 

autem  habentium  divitias  injuste  acquisitas,  suis 

etiam  propriis  abusi,  vasa  sibi  fieri  voluptuosis  ex- 

cessibus  apta,Salomonici  operis  arto  insculpta,  ar- 

denter  inquirebant,uxoribusquc  suis,  famanarran- 

le  artificis,  auro  Arabico,  pretiosarumque  gemma- 

rum  varietate  muUiplici,putibundaB  partis  tegumina 

studiose  componi  satagebant.  Non  obtegend»  tur- 

pitudinis  forma,  vel  refringendae  libidinis  flamma, 

sed  ut  quihus  ingratum  erat  quod  licebat,  eos  acrius 

ureret  quod  non  licebat.  Qui  cum  hoc  modo  suam 

vellent  incitare  libidinem,  mulieres  dealbare  et  eis 

satisfacere  putarcnt,ut  praelibavimus^augebant  cri-  n 

mina  criminibus.  Mulieribus  itaque  nihil  sancti, 

nihil  pensi  erat  in  appetendis  turpidinibus.Infruitae 

enim,  spreto  viri  thoro,  in  lupanari  proslibulo  in- 

cestui  serviebant.  In  biviis,  in  triviis,  in  competis 

ezquisitis  potationibus,  die  noctuque  invigilabant, 

per  plateas  et  per  vicos  se  agentes,  habitu  etincessu 

lasciviae,  transeuntium  obtutibus  obsistebant,  quo- 

vis  aere  mercabiles  volentibus  succumbebant.Nolen- 

ies  autem,  quos  ad  suam  Impudicitiam  irritare  non 

valebant,etiam  dato  pretio  vix  obscedere  permitte- 

bant.Hos  itaque  perpetrata  mala  non  p]angentes,et 

plangenda  voluntarie  ac  pubUc^  perpetrante8,aactor 


summae  justitiae  signis,  prodigiis,  plagis,  tribula- 
tione  etiam  adversarum  gentium,  multis  annorum 
currioulis  illatis,  non  perdendo,  sed  parcendo  pei- 
misit  affligi ;  Graecis  namque  regnantibus  ipsorum 
imperio  servisse  convincuntur.Eisdem  ex  Asia  pro- 
pulsis.Parthorum  regnantium  cessere  domino^tan- 
dem,  Domino  volente,  intolerabiliori  subcubuere 
Gallorum  posteritati.  Qui  cum  neque  hinc,  neque 
inde  corrigerentur  praefati  Syri  et  eorum  dominato- 
res,  tantam  a  contingenti  terrae  motu  passi  sunt  ca- 
lamitatem  et  ruinam,  quantam  antea  fuisse  nulla 
commcmoravit  historia. 

CAPUT  PRIMUM. 
Anno  igitur  millesimo  centesimo  decimo  quinto 
ab  Incamatione  Domini  nostri  Jesu  Christi,in  vi- 
gilia  festivitatis  beati  Andreae  apostoli  sub  tempe- 
state  noctis  silentio,  quahumana  fragilitas  habilius 
atque  dulcius  quiescere  consuevit,  factus  est  terrae 
motus  in  Antiochiam  et  omnes  partes  immensus  et 
horribilis.  Ipso  etenim  ex  insperato  homines  terri- 
biliter  pulsi,  sentiunt,  vident,  audiunt,  murorum, 
turrium,aediflciorumquc  diversorum  ruinam  sibi  a 
cseteris  penitus  imminere.  Quam  nonnuUi  fugiendo 
putantes  evadere,quidam  elapsi  a  moenibus^quidam 
ab  altis  domibus  in  praecipitium  se  dedere.  Plures 
equidem  in  somno  cum  ruina  membralim  ita  sunt 
rapti,  quod  manente  etiam  parte  partis  integra  nus- 
quam  comparuere.  Alii  vero  terrore  percussi,  di- 
missis  domibus,spretis  opibuH,relictis  omnibus  per 
platcas  et  per  vicos  civitatis,  velut  amentes  se  age- 
bant,expan8is  tamen  ad  coelum  manibus,pro  diver- 
sitate  mctus  et  impotentiae,  pro  diverso  linguarum 
genere,  voce  lacrymabili,  Parce  Domine,  parce  pO' 
pulo  tiWj  clamare  non  cessabant.Mane  autem  facto, 
cum  sub  ruina,  tam  hominum  quam  et  aliorum, 
miserae  cladis  pateret  humanitas.omnes  unanimiter 
Latini,  Graeci,  Syri,  Armenii,  advenae  et  peregrini 
suis  pcccatis  cxigentibus,  id  accidissc  profitentur. 
Ncc  mora,salubri  utentes  consilio^  ad  ipsam  beati 
Petri  apostoli  confugiunt  ecclesiam,perp6tuae  tutele 
quaerentes  patrocinium.Ipsum  namque  quem  in  pro- 
speris  non  cognoverant,  in  adversis  operante  ejus 
summa  honitate  cum  justitia,  cuncti  potentem  ac 
propitium  recognoscunt,et  eidem  se  graviter  pec- 
casse  confitentur^suisque  praeteritis  et  praesentibus 
abrenuntiandovoluptatibus.DominoBernardoprimo 
patriarchae  Latino,emendationem  promittunt  devo- 
tissime,cujus  fide  mentis  et  orationibus,  cum  suo 
clero  et  caeteris  ndelibus  humillime  Domino  suppH- 
cantibus,  ut  vcre  credimus,  residui  sui  populi  An- 
tiocheni  misertus  est  Dominus.  Celebrato  vero  di- 
vino  ofGcio,  facto  sermone,  injunctisque  mandatis 
quomodo  se  habeant^  vel  quid  agere  debeant,  nihil 
gravius  accidisse  putantes,repente  horribili  terren- 
tur  nuntio.Quidam  namque  a  periculo  ruinae  oppidi 
Miragii  divino  nutu  elapsi,  ipsam  civitatem  cum 
ejusdem  domino  et  episcopo,  clero^etiam  omni  po- 
pulo  funditus  eversam  fuisse  protestantur.  Nec 
mulio  post  recordatio  oppidi  Mamistrarei  cum  op- 


999 


AO  GODEPRIDDM  APPEND.  II.— MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1000 


pidanis  et  majori  parle  civitatis.  In  festo  sancti 
J^rictii,  anteapessundati,  metiim  multiplicat.  Quid 
tle  caetoris  Antiochenis  finibus?  Quid  de  Cypro? 
pars  tormentum  praedicatur  de  disparibus.  Metus 
ergo  timori  permistus  ista  misera3  plebi  ingeminatur, 
quod  ubi  maneant  aut  quo  fugiant  prorsus  ignorant. 
Ouaque  enim  dic,  horis  desperatis  instabant  terrae- 
motus.  Unde  ad  invicem  ha'c  pronuntiant:  «  0  ne- 
cessitas  abjecta  nascendi,  misera  raoriendi,  dura 
vivendi  nostra  necessitas.  »  Hi  licet  noverint  Dei 
potentiam  nusquam  et  nunquam  posse  aufugi,eli- 
gunt  tamen  facilius  essc  cohabilarc  eum  bcstiis  ox- 
tra,quam  intus  incessanter  irdificia  timere  ruitura, 
Quocirca  in  vicls,  in  plateis,  in  hortis,  in  virgultis, 
dcsertis  habitatiop.ibus,  aliis  tentoriis  pro  domibus 
suis  poliebantur.  Plurcs  etiam,  relictis  civitatibus, 
de  loco  ad  locum  translationis  mapalibus  in  campis 
morabantur.Et  qui  patriarcha  loci  temporis  omnium 
peritissimuSjper  nccessaria  disciplinarum  philoso- 
phiae  mcmbra  discurrens,  desolatorum,  etiam  pene 
de  vita  desperantium  corda,  sanctac  praedicationis 
dulcedine  fota,mitigavit.Ac  tunc  demum  omni  po- 
pulo  triduanum  jejunium  in  gemitu,et  spiritui  con- 
tritionisindixit,adjungens  etiam  mala  opera  vitare, 
ac  bonis  omnibus  invigilare.Quid  igitur  operis?  po- 
pulus  in  Domini  servitium  rcdactus,hoc  modo  pcr- 
hibetur.Comessationes  fugiunt,ebrictatcs  detcstan- 
tur,vitantbaidea(siV),oxsccranturstupra,omnictiam 
cultu  corporis  postposito,habilu  iu  cinere  ctcilicio 
mulati,dc  plateis  in  platoas,  de  ccclesiis  ad  eccle- 
sias,  somotim  viri,  somolira  feraiiia?,  nudatis  pedi- 
bus,solutis  crinibus,  pulsis  poctoribus,  ubcrtira  la- 
cryniis  rigatis  vultibus,de  die  in  diera  litanias  fre- 
quenlantDomino  medullitus.Noctibussiquidem  tam 
in  ecclcsiis  quamin  cubiculis  vacant  instanter  ora- 
tionihus  ;  dispersos  rcvecant,  devios  corrigunt,  or- 
phanis,viduis  ferre  solatium,et  eoruni  indigentiam 
supplere  safagunt .  suFlicienti  otiam  hospitalitatc 
pauperum,  inopum,  et  indigcntium  corpora,  vultu 
hilari  nituntur  recreare,  ac  recreata  datis  muneri- 
bus  exhilarare.  Quid  ultra?  Fructu  poBnitcntiaB 
correcti,  bonis  operibus  adornati,a  periculo  terraj- 
motus  per  quinque  menses  et  ultra  imminentes, 
non  suis  meritis,  sed  Dei  gratia  liberati,  Cuncti- 
potenti  referunt  gratiarum  actioncs,in  Ecclesia  sua 
laeti. 

CAPUT  II. 
Princcps  igitur  mcmoratus,  diruta  aidificia  sua 
in  castris  ct  alibi  visitans,pcrquantocius  perquisitis 
necessariis,  ea  quoc  defcnsioni  sua»  tcrnc  utiliora, 
ct  hostibus  propinquiora  novit,ot  si  non  ad  plenum, 
ad  pr.Tsentera  taraen  tutelani,  •.•fpararc  ac  rauniie 
maturavil,.  Ilis  poraciis,  redcuiito  a?stivo  teraporo, 
sicut  iiios  est  rcgionis  illius,  properavit  ad  lines  in 
quibus  ocius  de  adventu  Parthorura  audire  valeret, 
et  unde  pernicius  hostium  turmis  occurrere  posset. 
Pervenit  itaque  usque  ad  Fontem  Faris,  ubi  exer- 
citum  suum  sibi  fore  obvium  praemandaverat.Ibique 
eo  tractante  cum  suis  de  communi  uiilitate,diversa- 


A  rum  gentium  exploratores,ad  illas  Partborum  partei 
mittere  dciibcrat,  quarum  dominatores  nunquam 
fraudati  a  rumoribus  per  suos  etiam  internuntios 
ChristiancB  militiac  praBsidia-  ferre  solent.  fpse  vero, 
dimisso  ibi  exercitu,cum  paucis  Antiochiam  rever- 
sus  accersito  Antiocheno  duce  Radulfo  de  Acon, 
viro  cxperienlis  consilii,in  primis  quid  sit  agendum 
de  emendatione,et  de  statu  totius  civitatis,  cum  eo 
discernit ;  de  his  etiam  quae  cum  domino  et  bella- 
toribus  fieri  deccant  ad  belli  necessaria,ip8um  con- 
sulit.Dux  igitur  vicecomitem  ad  sc  vocari  jubet,vi- 
cecomes  praetorem,  praetor  praiconem,  praeco  judi- 
cem.His  advocatis  agitur  causa  praelibata  ;  injuncto 
mandato  domini  principis  vocantur  majore8,vocan- 
tur  et  minores.  Nec  mora,  conveniunt.  Dux  itaque 

P  pulchre  eos  aIloquens,praesentis  negotii  causam  et 
domini  sui  decretum  indicat  ita  pcragendum^si  ip- 
sorum  consilio  non  dispIiceat-Auditacausancgotii, 
susceptoque  decreto  principis,  omnium  una  fuit 
sententia.  Mensuratis  igitur  murorum  ac  turrium 
dirutionibus,  habentibus  terras  et  honores,  secun- 
dum  majus  et  minus,  reficienda  praebentur.  Prin- 
ceps  interim  custodcs  cum  custodibus,  quos  sibi 
fideliores  intellexit,tam  in  oppido  quam  incivitate, 
ut  iturus  ad  bellum,  difigentissirae  poscit.  Deinde 
praeraissis  armis.aliisque  belli  et  victus  necessariis, 
audito  divino  officio  in  beatorum  intercessorum  ec- 
closiis,sanctae  Mariaj  Virginis,  Pctri  ctPauli,  Geor- 
gii  ot  aliorum  plurimorura,  facta  oratione,  accepta 
liccntia,  et  patriarchali  bcnedictione,  Deo  et  do- 
mino,  ct  patriarchae,  se  ipsum  et  civitatem,  et  om- 

C  nia  sua  coinmendans,  valediccns  omnibus,in  expe- 
ditione  profcctus  est.  Hinc  dominus  in  exercitum, 
inde  exploratores  adveniunt.  Interrogati,  Persiam 
gaudere  ob  ruinam  et  interitum  Syriae,  publice  re- 
spondcnt.  Referuntque  Soldanum  Corocensem,  a 
sole  et  luna  acceptis  auguriis  totius  Persiae  exerci- 
tum  mandarct,  et  ipsam  Syriam,  a  Deo  derelictam 
signo  terrae  motus,cum  aliquantulo  inbabitantium 
residuo,  suo  dominio  ex  facili  possc  subjici  pro- 
fecto  confirmare.  Nova  secretiora,  admissi  in  can- 
celliSjSoli  principi  c\im  interprete,  enucleare  festi- 
nant.  Auditis  gentium  legationibus  eliminandi  a 
velis,  ne  obstrepant,  eliminantur,  admittendi, 
sagaci  consilio  admittuntur.  Princeps  ergo  secum 
reputans,  «  jacula  quae  providentur  minus  ferire,et 

Tj  post  consilium  sapientes  non  pcenitere,  » legationes 
legationumque  causa  seriatim  suis  indicans,  quid 
utilius  agendum  sit  ipsos  consulit.Ventilata  consilii 
causa  ncccssaria,  ad  Cereptura  festinare  dignum 
ducunt.  Audierant  namque,  fama  narrante,  Dama- 
scenoruni  regcra  Boldechinura,cura  Amirgazi  Tur- 
comanorura  arairado  deccni  milibus  militum  comi- 
tatus  ob  fidclitatem  nati  Rodoara  Calep  pervenisse. 
Sed  res  crat,  ut  ipsara,  facta  concordia,  pro  nece 
Maledocti,  molirentur  Soldano  tradere,si  valerent. 
Unde  nostrates  accelerant,  ferventes  concitato  belli 
examine,  ipsorum  sententiam  permutare.Quod  ubi 
comperierunt  nostrorum  ipsorum  fines  atiigissei 


GALTERII  CANCELLARII  BELLA  ANTIOGH.  —  PARS.  I. 


4Q0> 


3  subacti  animi  sui  hahitum  vocis  indicio 
lulaat  :  aiunt  enim,  missis  a«l  principcm  in- 
itiiSyOb  flrmandum  focdus  amicitia;  cum  ipso, 
;raParthicum  hostem  sc  venisse  expugnatum. 
hinusautem,licetvirorumChrislicolarumPar- 
nque  potentiam  formidabilem  vereretur,  ma- 
meu  simulata  pace  cum  Christicolis  concor- 
it  ipsos  duceret  ad  perniciem,  quam  Parlhis 
scere,  quos  multos  crudeliores  sibi  in  pace 
in  bello  cognoverat.  Loco  itaque  assignato 
liunt.  Ibique  firmatis  conventionibus  quasi 
facli  sunt.  Disponunt  igitur,  contra  hostium 
s  quo  utilius  sit  cundum,sed  similiter;Dama- 
\  enim  ad  loca  utriusque  fortunae  sibi  suisquc 
a  irc  praimonet;  Antiochenus  vero,  ad  illa 
I  recta  fronte,hostes  citiusaggredi  potuissent. 
ingula?  principis  stat  sententia,cui  jam  prae- 
1  fueratexercitum  barbarorum  per  Salobriam 
um  Sysaram,  quaj  antca  tributaria  et  nostris 
18 jam  versa  fuit  in  contrarium,illorum  con- 
ufTragio  quorum  postea,  actione  utriusque 
,pas8a  est  dispendia.Tandem  nostrates  missis 
aloribus  contra  hostes,  Apamiam  proficis- 
r.  Ubi  velut  filii  et  parentes  societate  hospi- 
em,vinculo  ctiam  dilectionis  integr.T  vidcban- 
nvenire,  licet  numeri  ac  probitatis  dillerant 
itudine;  pairs  etenim  principis  ultra  duo  mil- 
gnatorum  non  poterantinveniri;  pars  autcm 
8B  societatis  a  multis  reputantur  a3({uipollere 
millibus.  Ilacc  autem  quod  majus  numcro, 
ate  quidcm  minus  obtincbat.  Siquidem  ante 
iam  castramclati,  per  duos  menses  morati 
antequam  eis  certus  Parthorum  nuntiaretur 
us.  Mense  vero  Augusli,r>urno  Parthorum  dux 
B,  stipatus  validissimis  pugnatorum  agmini- 
traEuphraten  jam  venisse,atrociter  partcsSy- 
vasisse  nuntiatur.  Quod  ubi  princcps  verum 
omperit,  regi  Hierosolymitano,  comiti  Tripo- 
,  suis  notissimis  internuntiis,  cum  litteris 
tis  hostium  adventum  locumquc  nominatum, 
lultum  a  nostris  distantem  apud  Salinas  indi- 
bi  factis  potationibus,  caeterisque  voluptati- 
•escentis  lunaR  augurium  exspcctabant,  horta- 
5  eos  pro  suis  viribus,  cum  celeritate,  Chris- 
militiae  adesse  praisidio.  Rex  itaque  probitati 
ir'intentus,  haud  segniter  agcns,  codem  die, 
issis  nuntiiis  ad  comitcm  ne  moram  faciat, 
citius  potest  ipse  subsequitur  :  prasmandat 
.  principi  cum  juramcnto  Christianitatis  et 
iam  fraternitatis,  quocunque  erant,  vel  ubi 
tant  ne  cos  sine  ipsorum  adjutorio  aggredi 
mant. 

CAPUT  III. 
irim  hostes,  ut  fama  praicinit,  per  Salobriam 
ti,  acceptis  ibi  nocessariis,  Ilanimam  perve- 
Quod  cum  reperisscnt  cx  parte  soldani  dari 
e  habere  minisautprecibuspotuissent,8tipati 
orum  validissima  manu,  illud  invadunt  stre- 
me»  Invasumquc  undiquc,  truncatis  pluribuS| 

Patrol.  CLY. 


A  vi  furtior  hostis  ingreditur.Quod  factum  ^on  mini- 
mum  intulit  timorcm  popularibus.  Ingresfii  ilUco 
djminam  oppidi  exponunt,  fortioribusque  villoe, 
quibusdam  expositis,  quibusdam  inter«mptis,ip80- 
rum  inter  se  distributis  opibus,  ibidem  cuatodes 
suos  adhibent.  His  peractis,  Fisariensis  amiraldie 
confisi  amicitiam,  apud  ipsum  volcntes  hospitartj 
Sisaram  acccdebant.  Ipso  autem  haud  immemor 
Ilammensium  incommodi,  utilius  secum  reputat, 
ipsis  extra  hospitatis  praebere  necessaria,quam  in- 
trantium  ferre  incommoda.Timebatenim  in  suis  re- 
bus  redundarehostium  sa3vitiam,sedmuItomagisse 
ipsum  verebatur  forenecispraedam.PraBmisit  igitur 
fratrem  suum,  ut  fama  rctulit,  Barbara,munera  fe- 
rentibus  cquis  comitatnm,quo  pretiosioribus  Burso- 

P  nem  praedonaret,  caeterosque  magnatea,  prffisentatJB 
aliis^acceptos  sibi  redderet,et  ut  co  mediante  inter 
ipsos  firmaretur  fcedus  amicitias,  ita  tamen,  quod 
dum  dominusSisarae  maneret  praesidio  oppidi^frater 
cjus.indigenasciensaditus  et  recessus  patriffi,devas- 
tationi  bcllique  necessarios,  cum  ipsis  proficiscere- 
tur,dux  eorum  itineris,ct  provisor  utilitatis.Sed  utin 
sequentibus  dicam,  Domino  operante,  contraspem 
eorum  res  versa  est  in  contrarium.  Frater,  fratris 
imperio  obtemperans,iujunctum  sibi  negotium  lae- 
tus  exscquitur.  Exercitus  autem  ante  cavemas  Si- 
sariae  castrametatus,  iterum  factis  potationibua  de 
die  in  diem,a  longe  positis  excubiis  noatrates  bello 
laccssere  tentant.  Princeps  igitur  Christianitatis 
sacramento,  et  fratcrna  regis  dilectionc  conjuratus 
tam  praeludium  quam  ct  ad  belli  aditum,  erutione 

C  oculorum  intcrposita,  geueraliter  omnibus  suis  ab- 
dicat.  Quo  audito,pars  hostium  arrogans,  ex  inape- 
rato,  Cafarda  castrum  tribus  lcucis  a  nostris  se- 
motum  attigit ;  quod  saepius  aggressum,  licet  pars 
interior  crebris  sagittarum  ac  lapidum  ictibus  di- 
risquc  vulneribus  premerctur,  ea  vice  capi  non 
potuit.  Scd  quodam  iilorum  amiraldo  interfeck)  et 
pluribus  vulneratis,  reversi  sunt  ad  cxercitum, 
asserentes  ipsorum  dolorem  vindicta  posse  minui. 
Qui  cum  molirentur  quomodo  atrocius  nostros  ag- 
grcdi  potuissent,  fama  nuntians  regis  adventum 
pro.ximum  ipsorum  aures  perculit.  Ipsi  vero  non  in 
virtute  sancti  Spiritus,sed  in  multitudine  exercitus 
confisi,  antequam  rex  accedat '  factis  agminibus, 
habiliores  praeludio  ad  tentoria  nostrorum  dirigunt, 

n  acies  de  more  ipsorum  ordinatae  sparsim  subsequi 
deliberant,  loco  assignato,  Bursone  duce  ipsorum, 
cum  maxima  in  expugnatorum  rcmanente  prssidip. 
Quid  ultra?  Vibratis  Jaculis,  emissis  sagittis,  fere 
in  casta  nostra  cursitant.  Quo  viso  princeps  memo- 
ratus,  veloci  equo  residens,  exempto  ense  castra 
suorum  circuit,  asserens  :  «  Fide  Dei,  qua  vivimus, 
si  quis  egredi  jam  praesumpserit,  meo  peribit  gla- 
dio;  »  quin  imo,  proecepit  unicuique  armata  manu 
ct  vigilanti  animo  pro  castro  suo  stare ;  nec  tamen 
praesumi  ullo  modo  vel  signum  confiictis  ipsis  de- 
monstrare.  Mirantur  itaque  Parthi,  gentem  bel^o 
promptissimam,  ii\juri®que  somper  ipipatienteiQi 


1003 


AD  GODEPHIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1004 


toties  8agitti8provocatain,toties  conviciis  affectam,  A 
tam  patienter  ferre,  quod  dimicandi  signum  non 
ostendat,  ct  quasi  illorum  timore  devicta  jam  suc- 
cumbat.  Quidam  et  nostrorum,  id  facti  timiditati 
reputant;  nonnulli  autem  capacioris  ingenii,  hoc 
fieri  de  principibus  industriaconjiciunt,ut  explorato 
congrui  temporis  articulo,  non  admonitione  hos- 
tium,  nec  praesumptione  virium,  sed  sui,  regisque 
in  proximo  advenientis,  dispositione  provisa,  inge- 
nioque  expedienti,eos  impetere  praevaleant.Saepius 
etenim,  ut  exceptum  est,  prajvalet  in  bello  cum  au- 
dacia  et  ingenio  pugnatorum  paucitas,quam  infru- 
nita  et  vacillans  armatorum  multitudo. 

CAPUT  IV. 

Interea,  fama  narrante  velociore  facto,  rcgem 
Balduinum  Pontiumque  comitem  viriliter  celeriter  p 
aceelerare  compertum  esf.  Burso  igitur  dux  doiosas 
calliditatis,  retrocedeus  fugam  8imulat,et  quasire- 
patriare  volens,  per  partes  Sisara  divortia  faciendo, 
ad  tempus  suam  occultavit  nequitiam :  ut  nostris  re- 
trocessis  ac  separatis,  valerent  tutius  dirucrc  mar- 
chitima  municipia.  Interim  rex,  de  more  prislino 
cymbalis  resonantibus,  tubis  ubique  clangentibus, 
castra  nostrorum  ingressus  est.  Statimque  ut  rex 
compcriit  hostcs  rcccssisse,  admodum  se  sero  ve- 
nisse  conqucstus  est.  Brevi  tamen  sumpto  consilio, 
cum  ignorentquo  eos  subsequi  et  ubi  invenirepos- 
sint,  quoddam  castrum  ea  vicc  Parthis  subditum, 
Gistrum  nomine,  oppugnatum  ire  deliberant,  a;sti- 
mantes  eos  hoc  facto  ad  bellum  posse  revocari. 
Nec  mora,nostrate8  illuc  per^^eniunt.Repente  ordi- 
natis  agminibus  pcrcircuitum,tamoppidum  quam  C 
suburbium  aggredi  strenuissimesatagunt;  tandcm 
suburbium  ictibus  ensium  comprehensum,  partim 
diruitur,  partim  igne  comburitur.  Perses  vero,licet 
fumiferarum  nubium  intimationc,propriorumocu- 
lorum  suorum  intuitione,exustionem  ejusdemmu- 
nicipii  a  nostris  ob  illorum  dedecus  factam  esse  in- 
tellexerint,  verentur  tamen  illos  aggredi,  quos  an- 
tea  invaserant.  Hoc  namque  judicio,  pro  ingenio 
audacisB  etprobitatis  secum  reputant  quidquid  ante 
castra  pro  inertia  et  timiditate  duxerant.  Cum  au- 
tem  nec  venerint,  nec  rumor  audiatur  ubi  manse* 
rint,agitur  qnid  super  hoc  fieri  deceat.  Pars  igitur 
illaquffi  magis  sperabat  bello  acquirere  quam  domi 
sibi  reliquisse,  repente  subsequi  bonum  esse  con- 
firmat.  Pars  cujus  animum  res  possessa  dulcedine  j) 
revocabat,  cum  hostis  sit  copiosus  sitque  valde 
fortis,  unumquemque  ad  propria  reverti,causa  sua 
iutandi  municipia,  utilius  esse  judicat.  Hcx  itaque 
Hierusalem  cum  suis  Tripolitanis  Tripolim,  Dama- 
scenug  Damascum,  princeps  Antiochenus  Antio- 
chiam  reversus  est.  Nec  iJ  fieri  istorum  potentia 
intelligimus,  sed  illius  procul  dubio  qui  societatem 
Belial  a  nostris  separari  voluit. 

Nec  multo  post  partes  Sisariae  hostes  tyrannidem 
exercendo,  quadam  die  castrum  Cafarda,  quo  jam 
damnum  eis  contigerat,  invadunt  atrocissime.  Hinc 
invadunt,  illinc  petrariis  aliisque  machinamentis 


ita  quidem  pulsant,  quod  factis  muri  dirutionibus 
ingens  prajbctur  aditus.  Mox  introgressi,pra}sentes 
suos  intercmptos,  et  prajteritos  vindicandos,  quos- 
dam  interficiunt,  quosdam  altioris  fortunae  reser- 
vant,  ut  ipsos  pro  vietoriae  palma  soldano  praesen- 
tare  valeant.  Sed  prospera  illorum  postca,  Dei  gra- 
tia,  cessere  in  contrarium.  Castro  illo  funditus  di- 
ruto,  perfinia  devastando  et  truncando  quos  inve- 
ninnt,  ad  Marram  pcr\enere,  quam  anlca  devasta- 
verant.  Ibiquc  quasi  in  propriis  remanentes,ingenia 
quibus  Sardonas  capi  possct,studiose  prajparabant. 
IIa?c  et  his  similia  domino  Rotgerio  principi,  exis- 
tenti  Antiochiaj,  cito  rcvelata  sunt.  Quo  audito,  vi- 
rili  audaciamotus,suatantum  comitatus  domestica 
familia,sccessit  ad  Rubeam,praBCcpitque  suis  omni- 
bus,  absque  omni  dilationc  et  cxonioillic  tendere  ; 
dominum    autcm   patriarcham  precatus  est  cum 
summa  devotionc,  illo  pervenire,  ut  suo  officio  et 
benedictione  potiti,Iiberiuset  securius  Dei  militiam 
cxercerc  valcant.  Mense  igitur  Septembrio,  die  Do- 
minica,  antc  dicm  festivilatis  Exaltationis  sanctaj 
crucis,  Antiochenus,  loco  assignato  Philacabas  pa- 
triarchu  festinus  adesl.  Distincte  etapertcDeo  ma- 
gis  placita  quam  hominibus  locutus  est.  Quidquid 
enim  reprehensibile,et  quidquid  Dco  contrarium  in 
eis  noverat,  ibi  quidem  non  tacuit,spd,  sicut  decet 
patrem,  argucndo,  obsccrando,increpando,  quae  vi- 
tanda  sunt  et  'juae  scctanda  ipsos  edocuit.  Deo  et 
domino  patriarchoj  sua  peccata  fateri  non  erubes- 
cunt.  Injunctumqup  est  unicuique  a  domino  patriar- 
cha  vice  veraj  poenitentiae,  pro  posse  cujusque,  cum 
Dci  auxilio  plenam  justitiam  tcncre,  tali,  inquam, 
modo  ut  qui  in  illo  eminenti  bello  mortui  fuerintj 
sua  absolutione,  Domini  quoque  propitiatione,  sal- 
ventur ;  et  qui  redicrint,  in  proximo  festo  Omnium 
Sanctorum,statuto  concilio  omnes  conveniant,  con- 
cilio  AntiochifflEcclesiffi  interse,  tam  in  rebus  pos- 
scssis  quam  ct  aliis,  plenam  justitiam  facturi,hoc 
tamcn  supplemento  quod  si  plenam,  pcr  ignoran- 
tiam  vcl  impotentiam,  adimplcre  ncquivcrint,  illo- 
rum  consilio  et  judicio  qui  secundumjustitiam  ca- 
paciores  vcritatis  fuerint,  acquicscere  non  renuant. 
Sic  tractum  et  iujunrtum,  ab  omnibus  concessum 
est,  et  singulatim  junctis  manibus  omnium  inter 
manus  patriarchae,  Deo  ct  eidem  fide  promissum 
est  per  induciam  et  Ecclesiae  propitiationem  :  quod 
si  fortc  obcrraverit,  per  cmendationem  et  satisfa- 
ctionem  Ecclesiae  eos  salvari  posse. 

His  peractis,  vencrabilis  patriarcha  missarum  ce- 
lebrans  solemnia,  praemissa  populo  sibi  commisso 
peccatorum  absolutione,  omnes  patriarchali  bene- 
dictione  confirmat,  et  ipsos  spirituali  diligentiaB 
cpiscopi  Gibbelli,  ad  bellum  simul  pcrgentis,  hu- 
millime  commendat,  ac  salutatis  omnibus  Antio- 
chiam  repedat,  assidue  Domino  supplicans  et  ipsum 
deprecans,ut  qui  superbos  humiliat  et  qui  ab  initio 
bella  conterit,  ab  impetu  populi  sui  conterat  ad- 
versarios. 

Scqucnti  autem  diOi  expositis  circumquaque  cu- 


1005 


GALTERII  GANCELLARII  BELLA  ANTIOGH.  —  PAHS  I. 


1006 


stodiis,  agmina  sua  confidcnterprinccirs  jubet  pro- 
cedcre,  illicque  cito  grcssu  tendere  quo  Parthos, 
vicinorum  revclatione,  jamjara  venturos  audierat. 
Cumque  parati  in  hostes  irruere  assignato  appro- 
pinquassent  loco,  cum  ipso  non  invoniunt  quos 
pcrdere  jam  quaerebant,  antc  Hapa  castramctati 
sunt.  Mane  autera  expleto,  vivificae  crucis  missarura 
efficio,  cujus  exaltationis  fcstivitas  eo  die  contigit, 
Willcrmus  episcopus  Gibellcnsis,  vir  per  omnia  lau- 
dabilis,  populum  a  Deo  sibi  eommissum,  verbis  et 
excmplis  eidem  festo  congruentibus  instruxit,  mo- 
nuit  et  armavit.  Quid  ultra  ?  Omnes  cum  summa 
devotione  ejusdem  Dominicac  crucis  lignum  sacra- 
tissimura,  antequara  iter  arripiant,  properant  ado- 
rare  ;  cujuslicentia  et  benedictione  muniti,  pracmis- 
sis  exploratorum  speculatoribus,  ne  subitus  hostis 
in  eos  irruat,  ordinata  acic  comitis  Edessani,  ex 
dono  principum,  primi  ictus  in  bello  primatura  ob- 
tinentis,  dispositisque  cncteris  agminibus,  ordine 
belli  neccssario,  viara  arripiunt.  Repcnte  Theode- 
ricus  Barneville  unus  ex  speculatoribus,  festinus  ad- 
est,  vultu  hilari  sic  locutus  :  «  Ecce  quod  qua3- 
rebaraus,  ecce  quod  cupiviraus,  divina  operante 
gratia  :  ubi  nostra  figere  tentoria  disposucraraus, 
in  valle  Sarmiti  circa  fontes,  ibi  hostes  sua  par- 
tim  jam  fixa,  partim  adhuc  figcnda  explicant. » 
Ah  h(BC  princeps  :  «  In  Dei  nomine,  ad  arma,  mi- 
lites !  Sic  fatus,  virili  fretus  audacia,  dc  acie  ad 
aciem  celeri  vcctusequo  cursitans,  omncs  adraonct 
debere  jara  laetari,  cura  certaraen  sit  paratura,  quo 
exerceri  deccat  militis  officiura.  Impcratigitur  arma 
bajulari,  nec  ulterius  differre  paratis.  lUico  pracsul 
memoratus,  in  spirifu  humilitatiscruceraDominici 
ligni  venerabilibus  gestans  raanibus,  totum  circuit 
exercitum,  quam  dum  ostcntat  oranibus,  asseriteos 
in  proximo  per  virtutem  ejusdem  victoriam  adeptu- 
ros,  si  prompto  pectore  in  hostes  irruant,  et  in  Do- 
mino  Jesu  credentes  certaverint.  Continuo  oranes 
corde  et  ore  siraul  proclaraantcs  :  «  Sancte  Dcus, 
sancte  fortis,sancte  et  iraraortalis,raiserere  nobis,» 
ter  flexis  genibus  corara  ligno  Dorainico  procura- 
bunt,  et  ipso  reverentissirae  osculato  eidcra  se  cora- 
mendant.  Hac  consolatione  rauniti,  hoc  signo  si- 
gnati,  iterura  atque  iterura  ipsara  cruccra  salutan- 
tes,  celeriterequosascendunt.  Princeps  vero,  intre- 
pidum  gerene  animura,raanu  cajteris  silentiura  in- 
dicendo,  sic  loquitur  ipse  :  «  Eia !  fratres  raei  et 
commilitones,  tuque  manus  pedestris,  accedaraus 
jampropius.Meraenlotequantalaude,quantavenera- 
tione,  quanta  etiara  litterarum  comraeraoratione 
acta  proborura  virorura  toto  mundo  ascribantur 
memoriae.  Ecce  tempus  adest  quo  vigor  et  probitas 
nostra  vigeat,  quo  noraen  nostrura  victorabile  su- 
per  barbaros,  orbis  pcr  cliraata  clarius  elucescat. 
Attendite  etiara  quia  legitirac  cortantibus  a  Doraino 
corona  jam  promittitur.  Festinemus  igitur  inipsos 
ingredi,  et  fractis  lanceis,  qnantociusnudatis  ensi- 
bus  circa  tempora  accedamus  vicinius,  ut  crebris 
DOStris  ictibus  illorum  superbia  prosternatur,  et 


A  Deo  vindicante  non  differatur  interitus.  »  Cumque 
pergerentordinafisaciebus  princeps  generaliterom- 
nijjus  praecipit,  ut  nuUi  cupiditate  divitiarum  moti 
ad  rapiendura  se  inclinent,scd,sicut  decetbellantes, 
suara  prolegendo,salutera,hostiura  nitanturperdere 
feritatera.  Praesul  ego  raeraoratus,  huic  salubri  sen-" 
tentiao  resistentes  corporali  vindicta  raerito  debere 
puniri  praedicat,  et  quod  intolerabilius  est,  perpetuo 
anatheraato  feriendos  confirraat.  Sic  factus,  unum- 
quemque  ad  certamcn  accingit  aenimosius. 

CAPUT  V. 
Interim  contra  arma  nostrorum,  solis  vibrante  lu- 
mino.Parthoruralurainaobtunduntur,aB8tiraantium 
ct  dicentiura  ibi  non  esse  principera,  sed  tuentium 
marchiara  gyrovagorum  plebcra.Burso  itaque,ipso8 

P  a  tergo  rctortis  manibus,  ad  se  funibus  adduciini- 
porat.  Nec  mora,  vexilla  principis  prodeunt ;  quae, 
Deo  roctorc,  sic  a  Parthis  videntur  dilatata,  ut  de- 
albatis  militibus  et  voxillis,  ipsam  terram  circum- 
quaque  tegi  crediderint.  Burso  tamen  8uique,omnes 
erroris  scarie  irabuti,  cura  fratre  suo  et  vi  nimia 
pugnatorum,  ut  ibi  nostri  resistant,  montem,  no-  * 
mrae  Daniz,ascenderc  non  d^^fTorunt.  In  cujus  cacu- 
mine  erainentis  mathosis  falsorum  deorum  auxilia 
sibi  adcsse  invitant.  Tandem  ipsum  montem  non 
solum  sc  ipsis,  verura  etiam  divitiarum  multipli- 
citate  visi  sunt  onerasse,  Tumbaret  ultra  montem 
cum  sua  acic  latitantem  praisidio.  Caeteri  vero,  in 
tentoriis  et  extra  praesentiam  divitiarum  capti,  suis 
quidcm,  maximc  autem  principum  suorura  confisi 
viribus,  superbc  prajstolantur ;  quod  nec  poBnitentia 

C  juvatur,  quia  sora  ;  noc  suorum  protectione  releva- 
tur,  quia  perdita.  Adest  namque  Rotgerius  Chri- 
stianac  niilitiae  princeps  elcgantissimus,  cum  sua 
acic  hostibus  ferocissiraa,  pcrsonantibus  tubis  per 
media  castra,  captos  suos  liberando  et  hostes  ob- 
truncando,  divitias  quasi  fimura  reputando,  ad 
montera,  quo  standarura  et  roburipsorum  conglo- 
meratum  fucrat,  iter  dirigit.Gomes  vero  Edessanus, 
Fuidoque  Gaprcolus,  ad  priraos  ictus  ordinati,  a 
sinistris  antecedendo,  asserunt  se,  alterum  recta 
fronte  super  montera,  alterura  ex  obliquo  hostes 
irapetere.  Burso  autem  divini  terroris  jaeulo  sau- 
ciatus,  cum  fratre  suo  et  farailiaribus,  quasi  bella- 
turus  descendens,  viriliter  resistere  montemque 
tueri  praecipit  seipsum,  cura    quibus  potuit,  fuga 

n  deliberat.  Interim,  hinccomes,  inde  Guido  in  primo 
impetu  fractis  canceis,  astrictis  mucronibus  hostes 
percutiunt.  Unde  claraor,luctus,  et  armorum  fragor 
utriusque  partis  bellantium  aures  sic  obturat  utnec 
amicus  amicura,  nec  frater  fratrera  intelligat.  No- 
strates  autera  non  clamoribus  territi,  nec  labore 
devicti,  pari  auJaciavires  resumendo,  hosteselimi- 
nant,  eviscerantet  obtruncant.  Quo  viso,  Tumbaret 
ex  obliquo  sinistrorsum  prosiliens  splendenli  acie 
trecentorura  militum  comitatus,  post  aciem  prinei- 
pis  cursitando,  cum  ipsam  nec  impetere  audeant, 
nec  crebis  ictibus  sagittarum  ab  incoepto  gressu 
dimoverepossunt^  Turcupulos<:oxx.tx^v^%^^^i^9ig^^»^^ 


1007 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1008 


tcs,  plus  citis  grcssibus  intra  nostratos  mcrgi  fa- 
ciunt :  ex  ipso  impetu  cohorti  Roberti  Fulcoii 
Retrorsum  incedenti,rccta  frontc  obviant.  Quam 
cum  intuiti  fuissent,  Rotbertus  Surdevallis,  Bocar- 
dusquc,  milites  egregii,  non  veriti  desperatae  gentis 
expetere  feritatem,  subito  in  medios  hostes  se  con- 
ferunt,obtruncando  perGdos,  demum  et  ipsi  obtrun- 
cati  Christi  martyres  effeeti  sunt.  Rotbertus  vcro 
non  moratus  suorum  ulcisci  sanguinem,  strcnue 
decertando  succisis  loris  equi  sui^  sagitta  sauciatus 
occidit,  cohorte  illiuspcnitusdissipata.  Alanusado- 
loscens,  Guidoquc  FrencUus  simul  incedentes  voce 
viva  hffic  pronuntiant  :  «  Commilitones  nostri  pro- 
batissimijaffgamnostrisfercndum  estsubsidium. » 
Mox  intromissi,  peracto  lancearum  officio,  ictibus 
enaium  defunctos  nostros  retinont,  vivosque  illius 
aciei  protegunt ;  vicissim  tamen  hinc  et  inde  san- 
guis  immensus  funditur.  Interea  nostrorum  acics, 
tam  dextrorsum  quam  sini8trorsum,Parthorummul- 
titudinem  undique  frementum  intuentes,  parivoto, 
Christb  Jeso  !  proclamantcs,  in  medios  hostes  ir- 
ruunt.  Im  primo  aggressu,  divino  feriente  gladio, 
hostilis  clamor,  antea  horrifex  et  immen8us,diverso 
modo,  morientium  crebris  singultibus  commutatur. 
Quid  singula?Quidam  diversoe  illationis  poena,necis 
fiunt  materia ;  caBteri  vero  divinae  ultionis  jaculo 
pcrcussi,  terga  versidiCfugiunt.  Princeps  igitur*Deo 
devotus,  ipso  die  per  virtutem  sanctae  crucis  victo- 
riam  adeptus  est.  Felix  belli  campus,  Domino  lar- 
giente,  eidem  aperitur.  Ipse  itaque,  prout  diguum 
est,  cum  domesticis  laudesuorum,  in  campo  rema- 
nens,  protinusad  inscquendum  CBteros  dirigit.Qua 
in  rc,pr«  caeteris  acics  beati  Petri  laudis  nomen  ob- 
tinuit.  [bi  quidem  planities  ita  fuit  partim  mortuis 
obsitacorporibu8,partim  camelorum  caetcrorumque 
animalium  divitiis  oneratorum  refcrta  multitudine, 
quod  nostris  occidendi  impcdimentum,  fugientibus 
exstitit  evadendi  subsidium.  Nostri  tamen  percu- 
tiendo,vulnerando,obtruncando,infra  duo  milliaria 
ultra  Sarmitum  hostes  insequuntur.  Tandem  victo- 
res  reversi,  diversa  ferendo,  mittendo,  ducendo, 
opibus  onerati,  Deo  Creatori  gratias  agendo,  ad 
ipsum  dominum  Rotgeriumprincipem  campum  ob- 
tinentem,  exhilarati  peneniunt.  Quid  referam  ca- 
ptarum  divitiarum  seriem,  cum  nec  modus,  nec  va- 
rietasabuiloperpcndatur?Quid  hosliumoccisorum. 


A  numerum  ?  Cum  sint  innumcrabiles,  apud  nos 
pauci  reputantur.  Princeps  vero  per  tres  dies  cam- 
pum  obtincndo,  coram  ipso  allatis  opibus,  quod 
decuit  tantum  principem  sibi  rescrvari  praecepit, 
cajtera  dividi,  sicut  dominatus  et  mos  ejusdem 
curiae  cxigit. 

Ilis  peractis,  princcps  antc  se  diversarum  gaza- 
rum  copia,  captivorum  pn^missa  multitudine,  Deo 
supplicando,  suisque  omnibus  gratias  agendo,  et 
quod  Dei  servitium  viriliter  sapienterque  pcrcgis- 
.  sent,  piaj  paternitatis  amore  omnes  licentiavit.  Pri- 
matibus  autem  ad  propria  redeuntibus,  uxoribus 
suis  ac  liberis  visitatis,  ad  tractandum  de  Chrislia- 
nismi  utilitate,  concilio  Antiochenae  Ecclesiae,  tem- 
pore  assignalo,  Antiochiam  rcverti  prajccpit.  Ipse 

l^  vcro  cummunifcstavictoriae  palma  rediens,pcrrura 
et  castclla,  cum  hymnis  ac  canticis  ab  omni  populo 
laetus  excipitur.  Cumquc  appropinquassetAntiochiffi 
urbi  venerandap,  per  totam  civiiatem  sonus  adve- 
nientisinlonuit.Sanctarum  itaque  reliquiarum  prac- 
ccdente  ordine,  venerabilis  patriarcha  cum  suo  clero 
ecclesiastica  institutione  dccorato,  virorum  ac  mu- 
lierumsequente  multitudine,exiiteiobviam :«  Deum 
timo,etinandatacjusobscrva(£fr/^.xii,13),»vocibus 
angclicis  personantes,ipsum  suscipiunt,collaudant 
ac  vcnerantur.  «  Ad  honorem  summi  Regis,  et  ad 
effcctum  sui  rcgis,  libor,  servus  et  ancilla  gratulan- 
tur  die  illa.  »  Interim  diversarum  nationum  popu- 
lus,  innitunturcoronare  civitatem  floribus.  Quisquis 
carum  seu  rarum  ornamentum  habeat,  lunc  non 
celat,  sed  rcvclat,  quo  victori   placeat.  Vicos  stcr- 

C  nunt  ct  plateas  ornamentis  scricis,  auro,  gcmmis 
adornant,  ob  adventum  principis.  Divcrsarum  spe- 
cierum  tantus  odor  funditur,  quod  terrcstris  para- 
disus  possit  dici  pcnitus.  Princcps  intrat ;  plebs  re- 
sultat  laudibus  hymnicis  ;  Dcum  laudant,  hunc  sa- 
lutant  vocibus  altisonis,  Sic  ad  templum  SanctiPc- 
tri  pervenere  pariter,  ubi  landes  Deo  Patri  persol- 
vunt  alacriter.  Ergo  princeps  ad  altare  fert  vexillum 
triumphalc;  offert  illud  spcciale,  posthacc  rainus 
principale.  Adorato  Dco  vero,  reddiditgrates  omni 
clero,  prece  cujus  decoratus,  victor  cxstitit  beatus. 
Ipso  valvas  exeunte,  clamant  omnes  cordis  voce  : 
«  Salve,  rex  I  athleta  veri,  te  forraident  hostes  Dei, 

D  tibique  sit  continua  pax.  salus  ct  victoria,  per  scb- 
culorum  saecula  I  Amcn.  » 


PARS  SECUNDA. 

Princeps  volde  probus  Rotgerius  Anttiochenus 
Qualiter  occubuit,  Gauterius  hic  recitavit. 


INCIPIT  PROLOGUS. 
Inter  diversos  prisci  temporis  bellorum  eventus, 
profectoillorura  aliquis  ab  historiographis  assertus, 
86U  moestiti»  seu  gaudii  montibus  auditorum  quo- 


moda  causam  intulit.  Illud  vero  doloris  dolorum  ac 
totiusinfelicitatiselogium,  quod  repentinacalamita- 
tebelligerara  partera  Rotgerii  Antiochenorum  prin- 
cipis^ipsumque  principen)  ^mole  criminum  exigent^i 


1009 


QALTERII  CANCELLARII  BBELA  ANTIOCH.  —  PARS  11. 


lOlti 


subintravit,  ita  funditus  gaudia  removit  totiusque  A  vitiis  voluptatibusque  noxiis  resistendo,  bellatores 


niiscriae  terminos  modumque  cxcessit,utnec  verbis 
exprimi,  nec  mente  concipi  valcat,  quotque  qui- 
busquc  pcenis  et  inauditis  raortibus  exterminii  im- 
manitalem  nostris  intulerit.  Unde  necessario  fateri 
cogimur  quod  nec  bisloriographus  ad  plenum  rei 
scriem  describere  valeat,necaliusaliudquemdivina 
fuisse  ultione  dicere  praDsumat.  Verumtamon  ne 
penitus  a  memoria  labi  videatur  quod  dignura 
rclatu  auditorura  saluti  possit  consulcre,  mutato 
stylo  primi  belli,  prospere  succedentis,  ego  ipse 
Gauterius  cancellarius,utriusque  forlunfB  particeps 
existens,  expertusque  magis  nocere  carnis  prospe- 
ritatem  animae  quam  adversitatem  corpori,partem 
secundi  cedentis  in  contrariura  describere  curavi, 


Dei  fieri  inciperent,  quatenus  in  conflictu  contra 
perfidos  arrais  fidei  praerauniti,  et  Cbristi  milites, 
ex  re  dici  potuissent.Princeps  vero  ea  vice,proh  do- 
lorlaudendo  non  audenda,etpra3sumendoagerenon 
agenda,sui  equidera  suoruraque  salutem  ignorans, 
lanti  patris  docuraenta  suaj  temeritati  postposuit, 
neve  timore  hostiura  trepidasse,  vel  ullo  modo 
poss9  flecti  videretur,cuju8quejuris  eCfectibusprae- 
terraissis,et  in  se  ct  in  aliis  sibi  subditis  nocentia, 
ac  nocitura  quibus  praebebantur,  eraendare  tunc 
distulit.  Rogatus  etiara  a  raultis  aCfectu  pietatis,  et 
admonitus  remanere,  palam  disscruit,  se  neminem 
ibi  diutius  praestolari.  Motusque  quorumdam  con- 
silio  baronura,  res  quorum  hostes  assueti  singulis 


cum  ipsius  adjutorioqui^nullispr.-Dcedentibus  bonis  |>  annis  dcvastare,  eo  etiam   tempore  devastabant 


meritis,et  fidera  ct  amorera  sui  inspirat,ut  ea  quac 
sibi  fiunt  placita  iraplere  valearaus.Priiiiura  itaquc 
divinae  legi  obtemperare  volentes  adraoneo,  non 
gloriari  in  raalitia,  nec  esse  potentes  in  iniquitato 
(PsaL  Li,  3),  sed  nec  unquara  in  suis  bonis  actibus 
superbirerboc  enira  vitio  de  ipso  fastigio  perfoctio- 
nis  dejectae  sunt  aniraae,  coderaque  et  nos  Deo 
ifigrati,  et  immemores  sui  benoficii  cx  cventu  prio- 
ris  belli  nostris  viribus  victoriam  imputando,  in 
secundo  dotcstabili,  quidara  subito  facti  necis 
materia ;  quidara  voro  diro  longoque  cruciamine 
reservati  cecidiraus,  sicut  in  subsequonti  tractatu, 
pro  capacitate  nostri  ingenii  vi  carceris  habetati, 
posteritatis  raeraoria?  coramendando  designabimus. 

CAPUT  PRIMUM. 


Yocatis  ad  se  deracsticis  curia3,su8eque  gentis  pra;- 
ordinatis,  inconsulti  anirai  vice  fruens,  de  frugi 
loco  cura  tentoriis  ad  inutilia  transire  disposuit. 
Patriarcha  vero  luco  veritatis  intuens  communis 
utilitatis  effectura,cura  ipsura  principera  pluresque 
alios  inoraendatos,  et  contra  justitiam  ire  persen- 
sisset,evidentissirais  rationil)us,eos  ubi  erattimor, 
non  trepidare,  ct  ubi  non  erat,  trcpidare  compro- 
bavit,  et  quod  ante  figurata  locutione  praedicaverat, 
aperte  principi  digito,  vaj  \sc  illud  dcmonstravil, 
sicut  eidera  majoriquc  suorum  parti,  non  multo 
post  contigit.Princeps  itaqucvoce  beativiriquoquo- 
raodo  territus,  praesontibus  his  personis,  videlicet 
praefato  patri,  archidiacono,  et  decano,  curisque 
capellanis,  commissa   quibus  in  mundi  ludibrio 


Forte  fortuitu  contigit  Algazi  Turcoraagnorura  C  vixerat,  secretius  in  tontorio   voce  una  confiteri 


erroris  et  desidiaj  principera,  bellico  apparatu  An- 
tiocheni  honoris  partes  raarchitiraas  attigisse.  Quo 
audito,princeps  suis  undique  congregatis  Artesium 
proficiscens,dominura  Bernardurapriraura  patriar- 
cbam  Latinura  illuc  usque  subsequi,  supplicando 
rogavit,cujus  sacro  dograati  et  consilio  si  acquies- 
cerc  fideliter  voluissct,ibi  Balduinum,Deo  vocante, 
Hierosolyraorura  regem  exspectando,  proindc  sibi 
snisque  consulere  potuisset.  Erat  enim  eo  terapore 
situs   loci  victu  potuque    abundans  et   salubris, 
nostraeque  parti  parentcs  ac  tutos  prajbens  aditus; 
hostibus  vero  e  contrario.Densitati  etenim  vallium 
montibus    intcrmistis,     scopulisque     singulorum 
urgentibus  aditura,et  situ  et  accessu  illorura  parti 
magnae  ruinae  esscntialiter  praebet  indiciura.  His  D 
utrinque  officacis  anirai  vivacitatc  inspectis,  Patri- 
archa  vir  vitac  venerabilis,  moruraque  honesitssi- 
mus,in  cclebratione  diviniofficii,prophetise  functus 
adminiculo,  de  gestis  rebus  ct  dc  gerendis,  eidem 
principi  omniquo    populo    serraonera   edidit.    De 
gestis,paterno  affectu  oranibus  supplicando  utillas 
mtuendo  morescorrigorent;degercndis,pra3dicendo 
futura,  et  cxhortando,  ut  non  suis  viribus  impu- 
tando,   sed    ad   correctionem    morura    conserv^ato 
Ecclesiarura  jure,  redditoque,  vcl  pacto   reddere, 
tempore  compotonli,clcri  actotiusGhrioLiani  populi 
juBtitia  comitante.  His  modis^et  aliis  bene  agendo. 


non  erubuit ;  et  utinam  ad  salutem  !  Res  quoque 
suas  ibidcra  scripto  designatas  pro  velle  suodividi 
et  erogari,  si  contigisset  cura  in  bello  mori,  coram 
cisdem  impcravit;ct  hoc  utinam  ad  salutem!  Pater 
itaque  meraoratus,hujus  actotiuspopuli  infirmitati 
compatiendo,  vice  beati  Petri  functus,modumveraB 
ponitentiae;  porpetrata,  inquam,  mala  plangere,  et 
plangenda  non  perpetrarc  :  cidora  principi,  omni- 
busque  suis  generaliter  injunxit;farailiariusautem 
pro  vitffi  meritis  profutura,  injunxit  in  Domino. 
Sic  eisdem  palriarchali  benedictione  signatis,  va- 
ledicens  omnibus,  fusis  lacrymis,  crcbrisque  sin- 
gultibus  ab  imis  cordis  eruti8,pro  populo  Dei  exo- 
raturus,  ad  ecclesiam  remeavit. 

GAPUT  IL 
Nos  autem  sinistro  omine  in  prsceps  rapi,  non 
attcndontes  superbosmerito  dejici,humilesexaltari, 
quasi  leonibns  fortiores,  tigribusque  immitiores, 
ad  Agrura  sanguinis  castramctaturi,  iter  extor- 
simus.  Agrura,  inquara,  sanguinis,  et  re,  nomine  a 
vulgo  nuncupatum  ubi  aliquandiu  imraorantes,  de 
die  in  diera  vicLus  potusque  naturalis  indigentia 
coacti,  non  vi  hostiura  nobis  illata,  sed  raritate 
utriusque  in  illis  locis  exigcnte,  miltebamus  alio 
ubi  ct  unde,  intus  ot  oxtra  castra  cxistentcs,posse- 
mus  imligcntiara  expellere.  Tunc  quoquead  castra 
extera  munienda,  quidam  nostrorum  missi  sunt| 


1011 


AD  GODEPMDUM  APPEND.  II.  — MONDM.  DB  BELLO  SACRO. 


lOlS 


Quod  hostium  turmasdiunonlatuit^missisnamque  A 
exploratoribus,  quasi  volatiliura  venditoribus,  esse 
nostrum  quocunque  modo  se  haberet,  eisdem  re- 
versis,  relatione  facta,  ot  dominus  et  primales, 
quasi  propriis  oculis  inspexisscnt,  lucidc  intcnde- 
bant«Ipsi  itaque  dolosse  calliditatis  viri,utdissimu- 
larent  quod  moliebantur,  videlicet  ex  insperatonos 
invaderc,  palam  ordinatis  aciebus,  habilioribusqne 
praeludio  jam  praDmissis,quasi  obsessuriCereptum, 
spectatum  veniunt,  ob  hoc  itaquc  ut  spectent,  et 
gpectentur.  Spectent,  inquam,  cxteras  m^atuum 
partes,  et  interiorum  callium  accessus,  quibus  sibi 
tutius,  et  nostris  damnosius  principem  aggredi 
potuissent ;  spectentur  autem,  ut  ipsi  multitudine 
exercitus  gloriosi  haberentur,et  nos  a  solita  probi- 
taterepulsitimoremultitudinisdefecissevideremur.  -n 
Quod  in  brevi,  non  vi  illius  multitudinis,  sed  com- 
missis  et  sceleribus  nostris  exigenlibus,  justo  Dei 
jndicio,  in  nobis  completum  est,  ut  paulo  post,non 
ex  me,  sed  nutu  et  auxilio  Dei  dictantc,  edisserere 
conabor.Prius  autem,neprolixitateverborumvidear 
rei  ordinem  praeteriissc,  sequitur ;  primates  ad 
Cereptum  circumcirca  seducendomilitesCerebitas 
manumquc  pedestrem  illius  castri,  ct  quosdam  ex 
nostris,  qui  nocte  illuc  ierant  more  propugnato- 
rum  prope  se,  quasi  bello  eos  lacessentes,  subito 
inspiciunt.  Quibus  inspectis  hostcs,  licet  60  milli- 
bus  militum  vcl  ultra,  vallati  viderentur,  retentis 
tamen  habenis,  ac  de  parte  pcndula  sumptis  arcu- 
bus,  parmisque  ab  humeris  ad  brachia,  a  brachiis 
ad  pectora  revocatis,  quasi  animo  titubantes,  et 
quasi  pungcre  metuentes,  terga  vasi  fremcndo  se  C 
habcbant.  Sed  res  crat  tecta  fraude  ct  industria,ut 
his  incidiis  remotius  a  castris  nostros  extrahere 
potuissent.Quod  factum,saDpo  a  pluribus  bellatorum 
cautis  inspectoribus,  pro  improbitatc  reputatur, 
licet  multotics  cx  astutiae  ingenio  id  fieri  compro- 
betur.  Nostri  vero  virili  audacia  freli,  illorum  et 
audaciam  etingenium  postponentcs,astrictis  lateri 
ciypeis,  palpatis  lanceis,  pressis  calcaribus,  ut  de- 
oet  milites,  his  simul  omnibus,  in  mcdios  hostes 
se  conferunt,  ictibusque  asperis  militarie  agentes 
quosdam  prosternunt  humi,  vicissim  effuso  san- 
guine,  quosdam  compellunt  ad  tartara  dcvehi  le- 
thali  vulnere. 

CAPUT  III. 
Haec  inter  praeludia  Rotbertus  de  Veteri  ponte,  t^ 
haud  segniter  agens,  more  solito  probitati  inhae- 
rendo,  cum  impetu  strenui  animi  et  velocitate  equi 
8ui  ferocissimi,  plures  illorum  gregatim  equitanles 
impetiit  et  percussit,  statimque  in  quadam  fracta 
lancea,  astricto  mucronc  alios  repcrcussit;demum 
et  ipse  a  pluribus  repcrcussus,  cquo  suo  lclo 
multiplici  perforato,  vi  incvitabili  ingruente,  occi- 
dit,nec  «  oblitus  matri  suae  filii,»  licct  crebris  lan- 
cearum  sagittarumquc  ictibus  humi  prcmcretur, 
audaciae  tamen  levilato  vires  resumcndo  surrcxit, 
et  ense  reverberans  contra  nititur,suisque  visis  ei 
succurrere  properantibus,proporans  animosiuscla- 


mavit :  «  Adeste,  sodales,  adeste,  subnixi  militis 
viribus.  »  Nec  mora,  conveniunt,  eique  alterum 
equum  attribuunt ;  quo  ascendente,  vibrato  ense 
sociis  inquit,  «  allatum  dolorem  vindieta  posse 
minui.  »  Mox  illis  junctus,  iterum  simul  in  host^ 
irruunt;robur  vcro,iI[atione  sibi  facta  priori  simili, 
pulsat  h^iraum,protectus  eIypeo,Deijuvamine  vitat 
exiiium.Quid  de  sodalibus?Ictus  militiae  probabiles 
quiquc  suo  loco,  densis  hostium  gregibus,  strenue 
inferunt.Aliunde  ctiamAIanusejusdemcastri  domi- 
nus,  familia  domestica  comitatus,  viriliter  egisse 
cernitur ;  nam  hostibus  resistendo,  vice  muri  frui- 
tur;et  in  sequendo  leo  perhibetur.Quid  de  caeteris? 
ulium  venientes,priores  prioribus  in  agenda  millia, 
et  prasesse  otvidericaptabant.Sed  ut  verius  eloquar, 
non  appenditiijSed  naturales  milites  in  dandisicti- 
bus  et  prostcrnendis  hostibus  singuli  singulis  pro- 
dcsse,  ex  ro  Christi  milites  fieri  satagebant.  Multi 
tamen  vocati  in  illo  conflictu,  non  strenuo  decer- 
tando,sed  nutu  Dei  rcsistondo,eonvaluerunt.Nostri 
vero,  ejusdem  nutu,  non  ferentes  immanitatem 
hostium,sole  vergente  ad  occasum,quisque  tam  in 
castro  quam  etalibi^affectunimioquaeritquiescendi 
aditum,  haud  immcrito;ibi  enim  minus  damnum, 
majus  majori  damno  exstitit.  Magis  etenim  paupe- 
res  ex  rainimo  quara  divites  ex  maximo  laedi  cre» 
duntur.  Ex  his  itaque  in  castro  quidam  hospitati, 
quidam  in  excrcitu  suo  reversi  sunt.  Referuntque 
curialibus  actadiei  praeteritae  militiae  illuxisse,unde, 
ut  mos  militum  inolovit,  quisque  conqueritur.ibi 
non  fuisse.  Quo  audito,  princepscitissime  proceres 
ad  se  accersiri  jubet,  ut  super  imminonti  negotio 
pro  relatione  in  conflictu  existentium,  cum  eis  de- 
cernat  quid  eadem  nocte  vcl  mane  ficri  deceat.Vo- 
cati  adsunt,  agilur  causa  praelibata.  Auditis  rclato- 
ribus,  ut  decct  militem  animi  strenuissimi,  domi- 
nus  prior  inquit :  «  Accodamus  mane  ad  Ceropum; 
acccdamus  vicinius.  Quo  se  venerint,  strenuitas  et 
amor  Doi  militiac,quibus  promotiulciscisanguinem 
servorura  suorura  venimus,  perfidiae  multitudinem 
non  forraidet,  sed  strenue  decertando,  tyrannorum 
nitatur  perdere  fcritatom,  Quod  nisi  venerint,sum- 
pto  consilio  sequenti  die  ad  illorum  tentoria  iter 
dirigamus.  » 

CAPUT  IV. 
Ilis  verbis  pars  procerum  resistendo  inhaesere ; 
pars  autem  ab  illo  loco  retrograde  tentoria  juxta 
rupem  provehi  consulere.  Pars  equidem  consiliura 
doraini  salubrc  decrevit,  et  ei  favendum  consuluiU 
Sic  facti  volvendo  et  revolvendo  quid  decens,  quid 
indec^ns,  quid  honestum,  quid  inhonestum,  quid 
utile  quidve  inutile  ocius  fieri  queat  an  non,  pro 
prajsenti  nogotio  utilius  autumantesoligunt  eadem 
nocte,  ot  melitcs  et  pedites  ad  praefatum  castrunt 
transraitterc.  Decernuntque  Malgerum  de  Altavilla 
cum  quadragintamilitibussummoraaneultradistri- 
cta  militare,  ot  decom  milites  speculatores  ad  tur- 
r«m  in  cacumine  montis  positam  dirigere,  ut  si 
hostes  ad  Cereptum  iterum  venerint,veloci  equo  et 


1013 


GALTERII  CANCELLARII  BELLA  ANTIOCH.  —  PARS  IL 


1014 


Bstuto  militc  principi  nunlietur.  Actumque  est,  P.  A  ^^va  pontiflci  confessus  est,  acceptaque  poenitentia 


arcbiepiscopo  Apamiensi  consulente,utomnes  una, 
facto  edicto  per  exercitum,  ante  luccm  adcapellam 
conveniant,  quatenus  ibi  vitact  moribus  emendati, 
cibo  potuque  coelesti  refecli,  in  Dei  servitio,  et  in 
nomine  ejus,  ut  decet  milites,  vivere  vel  mori  va- 
leant.  Fitque  edietum  illico.  Dum  baec  agerentur, 
afTuit  extra  mulierlunatica,  usahisvocibus:«Agite, 
agite ;  nec  diu  utiquc.  Gras  cnim  manuhostiliprae- 
valente,  amputatis  capitibus,  quae  hactenus  abstu- 
listis,  mea  mihi  rcgimina  dimittetis.»  Qu»  verba 
spiritui  prophetia;  congrucre  ab  cfTectu  sequentis 
diei  perpendimus.  His  auditis,  quidam  risere  con- 
sternati  animo,  quidam  utilius  reputavere,apud  se 
admissa  mala  deflereserio.Quidsingula^Licentiatis 


proefato  simili  viatico  Domini  vegetatus,  abiens, 
ante  tentorii  ingressum  pauperibus  Christi,  ab  eo 
alimoniam  petentibus,  propria  manu  munus  prin- 
cipale  auri  pondcracharitativeerogavit;paratu8que 
more  solito  mane  spatiari,  equum  ascendit.  Allatis 
sibi  avibus,  allatis  parvis  canibus,  adductis  aliis, 
sumptis  vcnabulis,  prajmissis  pueris  cumvenatori- 
bus,  ut  decet  principem,  ipse  subsequitur ;  hino 
agros  et  vallos  peragrat.  inde  montes  et  colles  cir- 
cuit,  hinc  aves  capit  avibus,  inde  feras  prosternit 
canibus.  Subito  autcm  motus  animo  futura  sibi 
praetentante,  speculandi  causadimissisludisad^ur- 
rem  iter  dirigit.  Qno  abeunte,  adestei  nuntiusequi 
cursu  velocissimus,  cui  dominus:«Quidpro8erio?» 


baronibus  noctis  quiete  rccreari,vocatis  domesticis  j^  Id  ei  nuntius  :  «  Hisce  oculis  hostium  turmas  in- 


princcps  imperat,  ut  a  signato  terminoexpedite  fiat 
quid  decrevcrant,  monstratque  eis  quid  et  ubi,  et 
quomodo  sit  agendum.  Vocatoque  secretiuscanccl- 
lario,  cum  eo  discernit  quid  pro  imminentinegotio 
fieri  conveniat  super  his  quae  bellotoribus  oncri 
vidcbantur.  Hinc  itaque  et  inde  eventilata  causa 
necessaria,  vocato  camerario,  vocatisque  familiari- 
bus,actum  ut  vasa  pretiosa  ct  omnis  supeliex  one- 
rosa,  nocte  ad  turrem  Artesii,  episcopo  commen- 
danda  deferrentur.  Sequitur,  vocantnr  Turcopuli, 
vocantur  et  famuli ;  his  id  fieri  impcrat  dominus 
subito,  paratu  cminus  parcnt  impcrio. 

CAPUT  V. 
Exercitus  vero  haud  oblitus  edicti,  antelucemad 
ecclcsiam  conveniunt,  ubi  Doo  altissimo  cordc  et 


tuens,  per  abrupta  montium  et  devallium  loca,  in- 
quam,  etiamferarumgressibus  nunquam  patentia, 
exitribus  partibus  triplici  bello  expedite  in  nos  ac- 
cedere  j>ro  vero  nuntio,  Innumerasque  acies  tam 
vexillis  quasm  et  aliis  Zifeorum,  hoc  est  mundoflo- 
rcntes,  pompis  decoratas,  priores  subsequi  firmiter 
assero.  »  Ad  hajc  princeps  :  »  Nobis  datum  estpro 
Christo  non  solum  utineumcredamu8,verumetiam 
ut  pro  illo  patiamur  {Phil.  i,  29),  et  ei  quod  debe- 
mus  dcbitum  jam  reddamus,  videlicet  ut  omnis 
nostra  rationalis  voluntas  ejus  voluntati  subjecla 
pcrmaneat,  et  qui  honorem  illius  in  nobis  violavi- 
mus,  secundum  exhortationis  factam  modestiam 
eidcm  Salvatori  nostro,  nos  ipsos,cum  ipsius  adju- 
torio,  non  peccaturosre8tituamus.))Hisfiniti8accer- 


ore  supplicantes,matntinislaudibusinvigilant.Qui-  C  sito  agosone,  accersitis  praeconibus  imperat  domi* 


bu8  finitis,archiepiscopus  in  utraquemilitiavirele- 
gantissimus,  et  de  ca^lesti  ct  de  terrcstri  sermo- 
cinando.  «  sic  inhaerendum  torrcstri  Christianos 
docuit,  ut  in  calesti,  gratuita  pictate  Dci,mcrcren- 
tur  ipsius  milites  coronari.  » 

CAPUT  VI. 
Mane  autem  facto,  divino  officio  celebrato,  publica 
confessione,  publica  lamcntatione,  omnes  secontra 
legem  Dei  peccassc  voce  profitcntur  unanimos.Sin- 
gulique  delictis  omnibus  quibus  infecti  fuerant 
abrenuntiando,  confitendo,  Deo  etpontificidcvotis- 
sime  promiscrnnt  quod  in  illa,aut  in  hissimilibus, 
gratia  Dci  coopcrante  et  protcgente,nunquam  am- 
plius  incidcront.  Quo   audito,  prajsul  memoratus 


nus  totum  exercitum  armis  parari  eminu8,libetque 
prajconari  voce  propatula  ut  universi,auditoprimo 
sonitu  gracilis,  festinent  beliicis  indui,et  secundo^ 
parati,  aciebus  sibi  praeordinatis  tam  milites  quam 
et  pedites  parati  juncti  conveniant,et  ut  audito  ter- 
tio,  singulae  acies  promotse  signiferorum  ductu  ac- 
ccdontes,coram  signo  crucis  Domini  seprssentent. 
Ncc  mora ;  fiunt  prseconia  imperio  domini,  voce 
propatula,  ipscque  vectus  equo  ccleri,ante  tentoria 
arma  bcUica  ante  se  praecipit  advehi.  Quo  peracto, 
proisente  priori  nuntio,  adest  et  alius  eadem  belli 
indicia  asserens  verbo  dissimili ;  ait  enim  Ellos  : 
«  Citra  montes  citraque  districta  adsunt,vicimu8.» 
Princeps  itaque  praecipit  universos  moneri  sonitu 


intucns  bonae  voluntatis   afl*ectum,  nomine  et  sub  p  gracilis.  Nec  mora;  primo  admoventur,  secundo 


obtentu  verae  pcEnitcntiae  injunxit  cuiquc,  si  conti- 
gisset  contra  pcrfidos  certamon  ingredi,  non  suis 
viribus  praisumendo  bene  agere,otillorumsivemori 
sive  vivere  totum  Deo  committore.  His  itaquc  con- 
firmatiet  pontificali  bcncdictionesignatijCorporeet 
sanguino  Domini  refecti,  his  armisfideipraemuniti, 
bellum  adhuc  ignorantes,  in  sua  quisque  tentoria 
remeavit.  Princops  vcro  suffultus  divino  Spiritu, 
anlc  altare  fusis  lacrymis  pro  omnibusquaiin  Dcum 
visu,  auditu,  gustu,  odoratu  ct  tactu  dcliquerat, 
divinae  majestati  se  roum  tradidit,  singulaque  sua 
delicta  pro  qualitate  vcl  quantitate  exiatenlia,  voce 


parantur,  tertio  conveniunt ;  ante  capellam,  ubi 
crux  erat,  Domino  praesentati  conveniunt.  Prssul 
itaque  crucem  Domini  venerabilibus  gestans  mani- 
bus,  inquit  :  «  Quid  ultra?  Armis  fidei  praemnniti 
hoc  signo  salutifcraecrucis  prajcedente  nec  veriti  per- 
fidorum  sententiam  permutare,  prodeamus  in  me- 
dium.»Et  hoc  dicto,  princcps  publice  corporis  8ui 
voluptatibus,  praeteritis,  praescntibus  et  futuris 
abrenuntiando,  Dco,  et  episcopo  pro  lege  Domini 
moriturum,  uti  decet  Christianum,  eisdem  gale» 
sua^  laqucis  sc  scrvum  tradidit.  Quem  archiepisco- 
pus  vice  beati  Petri  suscipiens,  ab  omnibus  pecca- 


ICK» 


AD  flODEPRIDDM  APPEND.  II.— MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1016 


tis  ab^oluturus,  in  nomine  Domini,  et  in  nomine  A 
ver»  poBnitentiae  praecipit  bellum  praeseis  aggredi, 
©t  agere  vel  recipere  quod  divinae  majestati  placc  - 
ret,  mori  vel  videre.  Lailus  itaque  et  exhilaratus, 
manibus  saccrdotis  signum  Dominiciae  crucis  ante 
se  geri  postulat,  ut  ei  supplicet.  Fitque  pro  voto 
illico. 

CAPUT  VIL 
Interim  Albericus  vice  dapifer,  non  more  fugien- 
tis,  sed  impetentis  militis,  percussus  lancea  in 
faciem  et  afOxus  sagitta  ferme  ad  oculos,  ut  no- 
E*ro8  praemuniat,  nuntius  exstitit  tertius  ;  hic 
primo  interrogatus  ex  praemissis  quadraginta  mi- 
litibus  cum  quibus  ierat,  respondit  :Quosdam  am- 
putatis  capitibus,  videlicet  Jordanum  Jordani- 
dem,  et  Udonem  de  Foresti  monasterio,  plures-  t» 
que  alios,  jam  de  mundi  ludibrio  Deo  militasse, 
Malgedumque  vi  coactum  intolerabili  praesentem 
ade88e;fitque  subito,  adest  Malgerus.  Adest  contra 
ventus  ;horum  equi  sagittis  affixi,  plumbalisobruti, 
eomiuixt  mortui.  Statimque  sumptis  aliis  coram 
baronibu8,inquiunt  principi:«Super  his  quae  nobis 
imminentcon8ultoopusest,utconsulto  propere(5iV;). 
Parati  veniunt,  strenue  agito  ;  divisi  ctenim  ex  tri- 
bus  partibus,  triplici  bello  quaerunt  nos  porderc.  » 
Unde  tam  procerum  quametaliorumquidamasscn- 
tientes  salubri  consilio  ut  putabatur,  laudaverunt 
nostros  omnes  una,ut  erant.ordinatis  aciebuscirca 
tentoria  sisti,  manupedestricircumquaqucantopo- 
sita.Sicque  feBendo  immanitatcm  hostium,  levius 
salubriusque  posse  praestolari  assucr.nt.  Supcr 
his  equidcm,  hominum  erat,  provisu  eorum,loqui,  C 
tractare ;  Dei  autcm,«  cui  omne  cor  patct,etomnis 
voluntas  loquitur,  »  crat  judicaro.  Quid  crgo?  Su- 
bito  perfldorum  vcxilla  et  standaria  ox  lateribus 
montium  inter  oliveta  prodeunt;quibus  visis,prin- 
ceps  hoc  modo  intulit  :  «  Eia!  milites  Ghristi,  non 
nos  deterreat  certamen  mutiplex  pugnatorum ;  sed 
jam  exerceat  quo  vigere  debemus  militis  ofTicium, 
at  qui  hactehus  mundo  militavimus  hodic  ab  aife- 
ctu  decertando,  sive  vivi  sive  mortui,  Deo  milite- 
mu8.  »  His  dictisimperatHainaidumMasuerumtii- 
plici  cohorte  praemuniri  citissime,  ut  intrantes  per 
districta  Samartani  bello  percutiat  evidentissirae, 
8equ«  asseruit  vim  nefandorumprincipum,quocun- 
qire  eat  vel  ubi  consistat,  monte  vel  plano,  cum 
Dei  juvamine,  accerimo  percussurum.Quid  horum  j) 
efngula  ?  Siout  saepius  ante  disposuerat  acies  sin- 
gi^8  singulis  ordinibus  incedere,tunc  quoque  im- 
peravit,  sed  multo  melius.  Ait  enim  :  «  In  nomine 
Domini  nostri  Josu  Christi,  utdecetmilitesprolege 
Dei  tuenda,  iter  arripite,  et  cum  locus  percutiendi 
affuerit,  haud  obliti  servorum  Dei  cffusisanguinis, 
orebris  ictibus  insistendo,  iniquorum  superbiam 
prosternere,  et  illorum  sanguinem  elTundere  me- 
mentote.  »His  dietis,  adorato  signo  sanctae  crucis, 
eodem  reverentissime  osculato,8inguIi  ercctisvcxil- 
lis  ordine  assignato  profecti,  gracilibus  tibiis  tubis 
clangentibufl,  in  Dei  nomine,iter  arripiunt.Intcrim 


hinc  et  inde  de  aciebus  ad  acies,  volatilestam  telo- 
rum  quam  et  sagittarum,  utmosbellantiumexigit, 
mittuntur  internuntii.  Acios  itaquc  bcati  Petri  a 
dextris  antecedens,  cujus  juris  estet  anteccdere.et 
primum  hostes  percutere,  laxis  habcnis,  palpatis 
lanceis,  impetuose  ac  strenuccohortemsibi  obviam 
percutere  maturavit,  multosqueperfidorumproster- 
nendo,  pene  totam  dissipavit.  Quo  viso  Gaufridus 
monachusin8)gniaciecomitatus,virili  fretus  animo, 
cohortem  perfidorum  ad  minus  decemmillibusmi- 
litum  constipatam  irapetiit  ct  percussit,  ita  quod 
pene  eamdcm,  ct  caeteras  propeexistentesinfugam 
et  disconfecluram  impulit. 

Nec  minus,  quanlum  ad  se,acies  Guidonus  Fre- 
nelli  cum  suo  posse,  hostosinvasitetconcussit;sed 
quia  nostri  instanter  persistere  desierunt,  ut  opus 
esset,  ct  hi  et  alii  plures  passi  sunt  exterminium. 
Pcrfidi  namque,  nutu  Domini  resumptis  viribus, 
nostros  aggredi  non  metuerunt ;  sed  telis,  lanceis, 
sagittis,  plumbatis  ferratis,  et  crebis  gladiorum 
ictibus  reinvadendo  acccrirae  percusserunt,  utro- 
rumque  attestante  ciruso  sanguine.  Interira  cohors 
Rotberti  dc  Sancto  Laudo,  cum  Turcopolis  a  sini- 
stris  antecodens,  cum  pcrcutore  debuisset,  sinistro 
omine  Turcopolis  prirao  fugientibus  non  volensre- 
sistere,  ipsorum  pulsa  impotu  etperfidorum«lamo- 
ribusaciei  principis  contra  vira  nefandorum  equi- 
tanti,  obstitit,  ct  ab  irapelu  fugicndi,nonIori8,non 
frcnis,  non  funibus,  sod  ncc  ulla  animi  securitate 
rcvocari  potuit.  Nara  ct  quod  deterius  cxstitit,  par- 
tcm  cohorti  principis  sccuraindispcrsione  dopulit. 
Tunc  quoquc,  ut  a  malo  indicio  pejus  sequeretur, 
turbo  ab  aquilone  prodiens,  in  raedio  belH  campo 
cuuctis  ccrnontibus.  baesit  humi,huraiqueserpendo 
pulvorcra  rapuit;  qui  bollantiura  orulos  ne  bellari 
possent,  infectos  tenuit,  ct  sepergyrumdeducendo 
in  raodura  dolii  sulphureis  ignibus  concremari, 
quasi  ad  castra  oxtulit.  Quo  viso,abuniversi8scele- 
ratorura  partibus  orltur  clamor  Immensusethorri- 
bilis.  Princeps  tamcn  constanti  animoincertamine 
perseverans,  suis  unHiquc  prostratis  et  occisis, 
nunquam  retrorsum  abiit  ncc  respexit,  scd  parens 
iraperio  Doraini  et  pontificis,  paucis  etiara  comita- 
tus,  contra  vim  totius  strenue  docertando,  ense 
militis  percussus  per  mediura  nasi  cerebro  tenus, 
in  noraine  Doraini  morti  tributum  persolvendcde- 
bitum,  coram  signo  sanctae  crucis  corpus  terrae,  et 
animam  coelo  reddidit.  Ilac  illatione  facta,peremp- 
to  sacerdote  eamdem  crucem  manibus  deferente, 
plures  etiam  perfidorum  ambitione  auri  pretioso- 
ruraque  lapidum  capti,  vim  virtutis  Dei  incrucela- 
tentis  ignorantes,  ibidcm  intor  se  datis  crebrisicti- 
bus  necis  matcria  effccti,  ad  infcros,  infernorum 
ignibus  concremandi,  non  redituri  elapsi  sunt.  Sta- 
timque  oranes  una,  ut  orant  centum  milliapugna- 
torum.assignati  a  quatuor  mundipartibus,atrocis- 
sime  in  nostros  irruerunt.  Nostri  itaque  nutu  sum- 
mi  Judicis,  divina  ultione  subacti,ut  erant  septin- 
geuti  milites,  et  triamilliapeditumpugnatonimre- 


lOfT 


6ALTER1I  CANCELLARII  BELLA  ANTIOCH.  —  PARS  IT. 


lOlff 


putati,  cum  mullis  aliis  qui  ad  oonflictum  causa  A 
mercati,  vel  pro  amhitione  hostilis  lucri  icrant,in- 
valescentibus  iterum  atqiic  itcrum  perfidorum  cla- 
moribus,  ct  hostili  gladio  prajvalcnte,  quidam  sau- 
ciati,  quidam  cajsi,  et  quidam  diversis  illationibus 
obtruncati,  eodcm  in  campo  citra  ad  exterminium 
deducti  sunt,  et  quidam  miserrimc  captivitatis  la- 
queosjusto  Dei  judicio,inciderunt  Rainaldusetiam 
Mansuerus,  dum  ha2C  apud  nos  agerentur,  cx  sua 
partc  viriliter  bello  decertans  hostium  intrantium 
per  districta  Samartani,  non  minimam  multitudi- 
nem  prostravit  et  devicit,  ita  ut  pro  cxistimatione 
utrorumquc  bellantium,nostri  victoros  cthostesvi- 
cti  reputarentur.  Placuit  autcm  Divina3  majcstali, 
cui  non  placuit  nisi  quod  decct  et  cxpcdit,  ut  victi, 
resumptis  viribns,  victorcs  habentur,  ct  noslro-  ^ 
mm  prior  pompa  non  manu  hostili  sed  Dei  excr- 
cente  potentia,  haberetur  ultima.  Prostrati  enim  et 
dcvicti,  quidam  ibidem  hominem  cxuentes.  et  qui- 
dam  fugffi  impetu  evadentes,  codem  quo  ct  alii 
plexi  sunt  exterminio. 

Contigit  autem  Rainaldum  Masuerum,gravi  vul- 
nere  a(tlictum,cum  paucis  suorum  turrem  intrasse 
Samartani,  ut  eam,  ob  refugium  sui  et  aliorum  eva- 
dentium  obtineret,et,  si  posset,  ibidem  Balduinum 
regem  Ilierosolymorum  ad  succursum  Christianita- 
lis  properantem  exspcctarct ;  scd  debilitas  turris  et 
victus  indigentia,  maxime  autcm  Algazi  illuc  adve- 
niens,  efficiens  causa  cxstitit  ut  ibi  rcmanere  non 
posset»  et  se  captivum  triumphanti  redderct ;  astu- 
tia  enim  praemunitus,  quasi  in  turre  sc  defcndcre 
posset,  caute  locutus  est  :  Ait  enim  triumphanti  ;  C 
«  Me  nequaquam  tibi  reddani,  nisi  te  prius  fidc  et 
Eacramento  tuae  lcgis  mihi  assoras  pr.^esentis  tutclaj 
patrocinium,  ct  evadendi  subsidium.  »  Astuto  ita- 
que  respondet  astutior  :«  Ouidni?Dum  in  bcllo 
fuistis,  in  te  et  in  alios  agendum  crat  ut  in  hostea. 
Nunc  autem  humanitus  sentiens,  recolo  vos  csse 
homines,  et  ne  me  suspcctum  habeas,  sub  obtentu 
mea)  fidei  ct  sacramento  beata?  legis  nostra;  annu- 
lum  meum  suscipias,uthoc  signo,finito  unius  mcn- 
sis  termino  a  me  libertatem  recipias.  »  Ipse  itaque 
qui  nec  unius  diei  spatio  se  posse  vivere  intendc- 
bat,audito  mensis  termino  intus  tristis  existcns,ac- 
cepto  tamen  annulo,quasi  lajtus  forinsccus,se  cap- 
tum  rcddidit,Nonnulli  autem  procerum,qui  strcnui- 
tate  et  ingenio,ac  gencris  nobilitate  pollere  videhan-  n 
tur,etiam  primos  ictus  non  sufTerentes,  dimisso  in 
campo  vivo  prineipe,dimissis  parentibuset  amicis, 
antequam  bolli  campus  ct  montium  introitus  imma- 
nitate  hostium  clauderetur,haud  lento  profccti,vice 
optati  portus,Antiochiam  subcunt.  Ante  eos  tamen 
ingressi  sunt  alii,  morc  solito,  o  in  portis  primi,in 
bellis  ultimi.  »  Ne  autem  loquendo  de  illis  qui  eva- 
serunt,  nimia  digressione  frui  vidcar,  de  gestis  in 
carapo  prius  edisseram  ut  gradatim  enarrando  par- 
tem  malorum  inter  duo  bella  existontia  ad  id  con- 
descendam,  et  enarrem  quomodo  Auctor  summae 
justitisB  manu  Balduini  Hierosolymorum  regis  Lati- 


norum  secundi,  plebcm  Antiochenae  dignitatis,  va- 
stitate  hostili  penc  extcrminatam,deore  leonum  11- 
beravcrit,et  quomodo  triumphale  nomen  bello  prin- 
cipali  amissum,  cidom  plobi  virtute  crucis  sanctis- 
simae,  bello  regali  exstitit  reparatum.  Revertar  igi- 
tur  ordini  inhffirendo.  Soquitur. 

CAPUT  VIII. 

Interempto  principe  in  campo,  percmptaquc  non 
minima  multitudinc  a  quatuor  mundi  partibus  de 
forinscGus,  prcBter  illos  qui  intus  in  nostros  sajvie- 
bant  gladiis,  adeo  belli  campo  clauditur  montium, 
valliumque  aditus,  escaramis(?)  obfuscantur,  quod 
nec  unus  fugicntiuni  illibatus  pertransire  potuit. 
Nostri  itaque,quotquotin  campo  superfucre  gladiis, 
spe  pugnandi  ad  tentoria,vel  fruendi  caute  fuga  stu- 
pcfacti  doveniunt.Sed  hflec  iam  manibus  impiorum 
asportata,  non  inveniunt,  exccplis  principis  et  ca- 
pellae  tentoriis,in  quibus  nefandissimi  certatim  auri 
ct  argenti  ornamentorumque  princ:palium  cupidine 
capti,  ensibus  contendebant.  Quo  viso  adest  Euter- 
pius  in  cortamine  corporis  et  animae  miles  proba- 
tissimus,inquiens  his  qui  ante  capellam  contende- 
bant,  et  ictibus  decertabant  :  «  Quae  societas  Chri- 
sti  ad  Bclial  (//  Cor.  vi,  15)?  Vos  dividitis,  sed 
non  est  aequa  portio,  »  Cum  his  vcrbis  amiraldum 
aure  textum  ante  ostium  capellae  lancea  corde  te- 
nus  perforavit.Gaetcrosque  invadendo,in  constituto 
Dci  tcmiino,  qucm  pra?tcrire  non  potuit,  martyrio, 
homincm  cxuendo  ad  quietis  beatitudincm  feliciter 
transmigravit.Hsec  inter  discrimina,  conventus  no- 
stri  harnesii  cum  totius  excrcitus  supcllectili,  in 
quodam  monlc  propc  existcnte  selocavit^existimana 
ibi  posse  prnestolari  aut  advenientium  militum 
subsidium,  aut  aliquo  modo  indecarpereevadendi 
rofugium.  Quid  ergo?  Non  multo  posta  campo  eva- 
dcntes,  visis  nostris  in  montc  collocatis,  ubi  mora 
crat  vicinior,cx8timabant  ct  quaerebant  vivendi  sola- 
tium.  Cassa  namque  spe  decepti,  hinc  et  inde  con- 
fluentes  monti  adha»rcbant  inculcato ; qui in  momen- 
to  ab  impiis  sic  obsessus  exstitit,ut  obsessi  mallent 
brcvi  mortc  mori  quam  illorum  tela  pati  rjurequi- 
dem;tantus  etenim  erat  undique  tclorum  ac  sagft- 
tarum  impelus,  quod  ex  illorum  collisione  mutua, 
revcrbcratis  ictibus,  etiam  perfidi  existentes  forin- 
secus,acerrime  plectcbantur;  nostri  vero  multo  fe- 
rocius.  Nam  ut  aura,  brevi  hora  magnis  cedit  im- 
bribus ;  ct  ut  fenum  exsiccatum  la?ditur  grandinibus, 
sic  gons  nostra  citolaesacessit  crebris  ictibus;inde 
tamen  pars  cvasit,  ductu  summi  Judicis;  et  pars 
capta,  sorte  mala,  addicta  suppliciis,  ducta  fuit  ad 
standale  nefandorum  principis. 

Scquitur  prona  pcccantium.Ibi  etenimjuxtabeJli 
campum,captivi  quingenti  vel  plurcs,a  tergo  retor- 
tis  manibus,  et  vinculis  ferreis  astrictis  podibus, 
cum  cnjtcris  pcenis  strictissime,  de  morc  canum,  a 
collo  bini  ct  bini  copulati  funibus, coram  magiatro 
scclcris  capitalcm  senlcntiam  subire  praestolantes, 
in  gjro  humi  versi,  tenebantur.  Impius  autem  exi- 
tiali  furia  invectus,  ministris  caedis  imperat,lethali 


1010 


AD  60DBFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1020 


tenta  oaplivorum  vulnera  intentari,  et  afflictos  vul- 
neribus  gravibus  virga  capillis  illita,roras  ad  decol- 
landum  extrahi,  caeterosque  nocturno  cruciamine 
alTectos,  caedi  crastinjB  rcservari ;  impii  itaque  laeto 
animo,  scelerato  domini  sui  parent  imperio.Sequi- 
tur  autem  ex  scclesti  imperio  effectus  scclestior. 
Ducti  ctenim  ad  decollandum,aliietalii,non  solum 
araputatis  capitibus  manibus  impiorum  corruunt, 
verum  etiam  abstracta  cuto  vivi  capitis,  et  medio 
tenus  detruncati,  dirae  morlis  discidium  subeunt. 
Rosidui  qi  oque  illato  sibi  promisso  cruciamine, 
cum  contiuncliis  ot  icrroribus  noctem  illam  tene- 
brosam  deducentes,mentibus  obstant^verbis  incre- 
pant  mortem,  saepe  vocatam  et  revooatam  eisdem 
moDstis  non  venire.  Vicissim  tamen  apud  se  repu- 
tantjpraesentis  vitae  meritis  exigentibus  id  eis  con- 
tigisse ;  fatenturque  juste  et  merito  deteriora  sibi 
imminere,ot  haec  telia  hisque  similia,non  ad  puram 
sed  ad  corruptam  hominis  naturam  pertinerc.  Al- 
tera  enim,  valet  ad  miseriam;  et  altera,ad  beatitu- 
dincm.Pressiitaquetotanocte  et  constricti  sequen- 
ti  diei  orto  una  sole,  sole,  inquam,  eisdem  nocte 
tenebrosa  tenebrosiore,jussi  sunt  sisti  in  tentoriis, 
quousque  decernat  princeps  sceleris  quid  de  eis 
animo  suo  sufjQcienter  fieri  valeat.Idque  placuit  ne- 
fando  principi.  Hora  diei  tertia,  captivi  nudi,  du- 
centi  vel  trecenti,  a  collibus  simul  religati,  cum 
gladiis  et  fustibus,  flagcllis  et  restibus  per  campos 
milliarii  spatio  cardonetis  et  vepribus  insitos,ducti 
sunt  in  vineam,  juxta  Samartinum  noviter  excul- 
tam,  ubi  pietas  humana  naturali  jure  privata,  in 
furorem  sacrilegum  conversa  exstitit,tyrannoAlgazi 
tyrannidem  in  Christicolas  ibidem  exercente,et  hoc 
modo  :  ^Estus  quippe  erat  non  solum  captivis  vul- 
neratis  et  cegrotis,  verum  etiam  sanis  hostibus  et 
liberis  admodum  intolerabilis,ita  quod  singuli  cap- 
tivorum,  pre  calice  aquae  frigidae  non  renuissent 
porrigenti,etiam  membra  singula,  vel  ipsam  vitam 
dare.  Ibi  quidem  captivi  visis  botris  vineae  humi 
inhaerentibus  certatim  super  eos  proni  incidentes, 
gypsatos  etiam  ore  carpebant  avido,  pcdibusque 
conculcatos,  quorum  liquor  ab  ore  prementis  quo- 
quo  modo  esset  elapsus,ore  alterius  suscipiebantur, 
saepiusquo  putantes  elapsum  liquorem  retinerc,ar- 
dore  coacti  linguas  propriis  dentibus  corrodebant,et 
aliorum  barbis  aliis  inhaercntes,  vipa  liquoris  stilla 
miserrime  saeviebant,  pluresque  urina  potiti,  tunc 
primumsitiebant.Hocautemministercaedisintuens, 
et  ipsemet  frigido  potu  indigens,a  remotis  partibus 
aquam  cquis  vectilibus  praccepit  advehi :  Quaallata, 
priorem  partem  sibi  suisquejussit  reservari,fecem- 
que  luti,  captivis  porrigi,  statuitque,ut  bini  etbini 
ad  utres  ducerentur,et  si  quis  accederet,  non  con- 
ductus,  ipsum  illico  privari  capite  imp»rabat.Aqua 
allata  in  mcdium,vitam  pro  solo  gustu  commutare 
cupientes,  non  id  respiciunt,  sed  plures  cumpluri- 
bus  per  medios  enses  ad  aquam  corruunt.  Ibi  qui- 
dam  lapidibus  obruti,quidam  telis  perforati,et  multi 
8unt  diversis  modis  detruncati.  His  visis,  horum 


A  cruciaminibus  mulcebatur  impius,et  quasi  refectus 
oblatis  ferculis,  suae  crudelitati  arridebant;  necta- 
men  id  ei  sufficitcrudelioracogitanti.Imperatenim 
omnes  simul  quotquot  fuerunt,in  medio  campo  sis- 
ti,ut  cui  sanguis  singultim  effusus  floccipendebatur 
ad  sufficientiam  exterminii,  saltem  universalis  vi- 
ctima  quoquo  modo  placuisset  ad  augmentationem 
sui  gaudii.  Itaque  sistuntur  in  medio.  Hujus  jussu 
parantur  mille  milites,  vel  plures,  enses  nudatos 
manibus  defercntcs,  ut  simul  datis  ictibus,  et  hos 
dilacerare  et  profanum  exhilarare  valeant.  Paratis 
militibus  irruere  cum  impctu,adest  quidam  admi- 
raldorum  potentissimus,dominum  caedis  his  verbis 
allocutus."  Eial  legis  stella,quid  deponis  tam  brevi 
super  his  finiri  tua  gaudia?  llis  peremptis,  quid 

-n  triumphi  exteris  regibus  et  principibus  nostrae  legis 
pr(Dsentabis?Desine  hoc  modo  istos  morti  tradere; 
mibique,  ad  honorem  tibi  consulenti,  non  renuas 
credere.Nihil  euim  consulam  nisi  quod  nostrae  legi 
suppetit  et  tuo  honori  congruit.Laudo  itaque  et  tuae 
magnitudini  consulo,  ut  cx  hiz  canibus  ditiores, 
potiorcs,generosioresque  eligi  praecipias  separatim, 
qui  aut  redemptione  capitis  evasuri,  aut  intus  so- 
lemnitatibus  mathemacis,diversis  tormentorum  il- 
lationibus  exterminandi,  tibi  reserventur.  Et  qui 
missi  soldano  caeterisque  dominis  et  primatibus  in- 
clyta  pratconia  tui  nominis  et  triumphum  quo  viges, 
voce  viva  reproesentent  et  his  separatis,residui  tuis 
ensibus  mcmbratim  caesi,sentiantquid  etquantum 
hi  eorumque  parentes  et  compatriotae  in  sanctissi 
mam  legem  nostram  deliquerunt.»  Quod  consilium 

C  sceleris,  scelerato  placuit,  et  sic  fieri  praecepit. 
Electi  igitur  separantur  ad  tormentum ;  residui  in 
campo  ad  praesens  exterminium.Aitenim  nequissl- 
mus.  «  Eia !  milites,  legis  eximiae  tutores  et  aucto- 
res,  adest  canum  victima  vestris  ensibus  praepara- 
ta.  »  Exclamavitque  :  «  Ehoe  1  Ehoe !  prompte  ac 
strenue  in  eos  irruite.  »  Impii  itaque,cum  uno  im- 
petu  feriunt  gladiis  necis  materiei  deputatos ;  nec 
caederc  desinunt,quousque  captivorum  partium  par- 
tes  integras  non  inveniunt.Ibique  in  effuso  sanguine 
provoluti,  ut  sus  in  volutabro  luti,  necdum  caede 
virorum  satiati,  flexis  genibus  potentiae  judicis  sup- 
plicant,exorantes  ut  simili  caede  electos  ipsiusjussu 
exterminare  valeant.  Noluit  autem  divina  majestas 
ut  per  omnia  praevaleret  ipsius  crudelitatis  imma- 

n  nitas.Praecepit  igitur  electos  tradi  suo  filio,qui  eos 
tormenta  inferendo  in  captivitatem  Halapiae  per- 
duxissct.  Nec  caruit  effectu  sceleratl  patris  impe- 
rium.Electos  enim  captivos  recepit,eosque  in  prima 
nocte  lapidibus  et  spinis  cardonibusque  his  immi- 
stis  hospites  tradidit.  His  quoque,  pro  cibo  scilicet, 
et  pro  potu  duros  ictus  contulit,pro  lecto,  in  pedi- 
bus  et  in  collis  laqueos  astrictos  intulit.  Heu,  nox 
illa  inter  infernales  deterior  exstitit  computata,  se- 
quenti  vero  die  Halapiam  ducti  sunt  ad  patibulum, 
ubi  crebris  ictibus  et  diversis  tormentorum  generi- 
bus  paSsi  sunt  quidam  exterminium  ;  et  quidam, 
propitiante  Deo,  redempti  sunt,sicut  in  fine  narra- 


J024 


GALTERII  CANCELLARII  BELLA  ANTIOCH.  —  PARS  II. 


1023 


tionis  regalis  belli  edisseram ;  et  est  ratio.  Contigit  A 
eiiim  ex  regalibus  plures,  sorte  miserrimacumhis 
admisceri,  de  quibus  provisu  et  auditu  rara  discu- 
tiam.  Sed  ae  inccptae  narralionis  ordinem  praeter- 
eam,,  ad  id  quod  vicinius,  Algazi  post  bellum  egit, 
narraturus  ipsius  tyrannidem  condescendam. 

CAPUT  IX. 
Viso  esse  Cerepi  cum  exercitu  Artensium  profe- 
ctus  est.  Ubi  turrem  episcopalem  facto  placido  sibi 
Bubjugavit,  hoc  modo,  quod  episcopum  cum  omni- 
bus  suis,  tam  clericis  quam  et  aliis,  liberum,  abso- 
lutum,  et  quietum  Antiocbiam  adire  pcrmitteret. 
Quod  in  parte  complevit,  et  in  parte  promisso  con- 
trarius  exstitit.  Quidquid  enim  auri  et  argenti,  or- 
namentorumque  clericos  deferre  comperiit,vicecon- 
ductorum  missis  raptoribus  totum  abstulit :  sacer-  n 
dotalia  vero  indumenta,  ut  his  nequitiam  suam 
tegere  potuisset,  palam  reddidit  et  post  illos  abeun- 
tes  ablata  remisit,  ibique  ante  Artesium  fixis  tento- 
riis  perhendinare  disposuit,  ut  prius  capto  Artesio, 
inde  profectus  Antiochiam  expugnaret.  Placuit  au- 
tem  divinae  dispositioni,ut  ibi  detineretur  verbiscu- 
jusdam  hominis,  nomine  Joseph,viri  prudcntissimi, 
qui,  cum  ipse  Algazi  quajrerct  castrum  sibi  rcddi, 
Joseph  astutia  praemunitus,  non  repugnando,  sed 
quasi  assentiendo,  hoc  modo  respondit :  «  Novimus 
quia  tuis  ensibus  ct  tuo  dominio  subjacet  quidquid 
in  hoc  principatu  extra  Antiochiam  continetur.Ipsam 
itaque  si  acquisieris,  cum  ea  et  hoc,  ct  cactera  oastra 
in  momento  erunt  tibi  subdita,  et  ne  credas  te  ver- 
bis  meis  illudi.Interim  quemdam  tuorum  Sahenas 
mihi  attribuas,  qui  vice  tui  mecum  rcs  tuas  custo-  ^ 
diat,  et  locum  tanti  domini  possideat;  te  ipsum  ot- 
enim  si  intus  receperim,  procul  dubio  hoc  audito  fi- 
lius  meus  Antiochiae  existens  morte  turpissima 
perimetur ;  et  ego  senex  et  plenus  dierum,  si  hoo 
egero,  pro  nequissimo  proditore,  quod  absit !  repu- 
tabor;  etdecentius  est,  utme  innoxium  quam  reum 
babeat.»His  verbisdeceptus  castrum  intactum  di- 
misit,  et  ibidem  Sahenas  quemdam  posuit ;  ipse  vero 
potationibus  intentus,  et  nutu  Dei  oblitus  AntiochisB, 
per  partes  exteras  et  propinquas  saepius  millia  mili- 
tum  transmittebat.  Qui  de  die  in  diem,  praedis  tam 
Dominum  quam  aliorum  refecti,  ad  ipsum  reverte<« 
bantur  onerati.  Interim  super  malis  et  infortuniis 
quaeex  proximo  facta,  ct  e  proximo  amissioni  civita- 
tis  Antiochiae  imminerecernebantur,quidquidcurae,  D 
laboris,  timoris,  metus,  vel  damoi  Christianitati  con- 
tingere  poterat^  jam  destituto  militari  ofricio,et  jam 
pene  totoamisso  Francorum  civium  auxilio,  ea  vicein 
clerum  necessario  totum  redactum  exstitit,  ita,  in- 
quam,  ut  multo  acrius  timerent  interiorum  hostium 
proditione  falli,  quam  vi  exterorum  ullo  modo  in- 
trinsecus  posse  comprimi.  Nec  id  mirum ;  gens  et- 
enim  Antiochena,  vi  et  pravo  ingenio  genlis  nostrae, 
privata  suis  bonis  et  addicta  pravae  consuetudini, 
saepius  mcDrore  concussa,  si,  quod  est  vicissitudo 
justitiae,  malum  pro  malo  reddere  voluisset,  eo  tem- 
poris  intervallo  nostros  proditione,  vel  alio  modo, 


admodum  gravare  potuisset.  Patriarcha  vero  super 
his  et  aliis  provide  agens,  vocatis  ad  se  Francis, 
Dei  virtute  corroboratur,  suique  cleri  munimine 
frugi  septus,  cum  eis  super  hoc  decernit  ut  gens,  si 
vclit,  proditione  agere  nequeat,  et  ut  ipse  custodiam 
civitatis  totiussibi  et  clero  cum  Francis  tantummo- 
do  assumat ;  statuitque  ut  ubicunque  et  undecun- 
que  sint  in  civitate  diversarum  nationum  populi, 
exceptis  Francis,  omnos  inermcs  cxistant,  et  nun- 
quam  a  domibus  suis  nocto  sine  lumine  egredi  prae- 
sumant.  Idque  actum  est,  ut  nullo  modo  proditio- 
nis  ingenio  infecti  viderentur,et  ut  nullatenus  etiam 
suspecti  haberi  potuissent.  Statuit  ut  ubi  totius  ci- 
vitatis  inferior  patebat  debilitas,  ibi  tentoria  sua 
protectioni  Christianitatis  necessaria  ponerentur,  et 
ut  singuIsB  turres  quotquot  essent,  monachis  ac  cle- 
ricis  mistim  cum  laicis,  pro  posse  et  quantitate 
Christicolarum  cminus  munirentur.  Hujuspatriset 
doctoris  prudentissimi  omncs  una  diligenter  parent 
imperio.  Munitis  itaque  turribus,  intrinseci  et  ex- 
trinseci  adhibcntur  custodes  cum  custodibus.Idem- 
que  patriarcha,  magis  precibus  quam  armis  pugna- 
turus,  pro  salute  ac  defensione  Christiani  populi  in- 
cessanter  Dco  supplicabat  medullitus.  Nec  tamen 
desiit,  horis  competentibus,  nocte  ac  die  cum  ar- 
mato  suo  clero  et  militibus,  more  pugnatorum,  por- 
tas,  mccnia,  et  turres,  murosque  circumcirca,  et 
ipsorum  custodes  vicissim  visitare,  consolari,  et 
incitare  ut  vigilanti  animo  Christianae  protectionis 
curam  adhiberent,  et  incepto  bono  nulla  hostili  per- 
turbatione  desisterent.  Quid  singula  ?  Clerus  cum 
caeteris  fidelibus  provide  et  strenue,  intus  et  extra, 
miUtaris  officii  vicefunctus,  cum  Dei  virtute,  civi- 
tatem  ab  hostibus  intactam  Balduino  regi  diu  optato 
protegendam  reservavit. 

CAPUT  X. 
Intcr  haec  discriminasicutcertis  intcrnuntiisdi- 
dicimus,auribu8  Algazi  insonuit  regem  Balduinum, 
Pontiumque  comitem  Tripolitanum  cum  eo  ad  An- 
tiochiam  citis  gressibus  festinare.  Unde  illico  sta- 
tuit  contraeos  decem  millia  militum  transmittere, 
et  post  illos  totidem  vel  plures  aut  lente  subsequi 
imperavit.  Factaque  electione  quos  transmittat,  et 
quos  secum  retineat,  euntibus  injunxit  regis  adven- 
tui  sollicite  insidiari,  et  quibuscunque  modis  pos- 
sent  Christianitatis  invigilare  exterminiis.  Motiita- 
que  impii,  jussu  sui  domini  de  more  solito  ordinatis 
aciebus,  vcrsus  Laodiciam  et  ad  montana  montis 
Palcrii,  quo  et  praedari,  et  regis  equitatui  insidiari 
valeant,  nocte  profecti  sunt.  Ad  quas  partes  cum 
devcnissent,divi6isunt,factistribuspartibus,utqui- 
dam  tendant  regi  obviam,  et  quidam  praedis  ca- 
picndis  insistant,  caeteri  vero  ad  portum  Sancti  Si- 
meonis  supra  mare  iter  dirigant.  Profectis  contra 
regem  ipse  idom  ad  montem  Hingronis  ex  impro- 
viso  obviat.  Hos  itaque  strenue  invadendo  proster- 
nit,ctpcrabruptamontium  itadissipatutnecsocius 
socium,  nec  par  parem  sibi  profuturum  inveniat. 
Quo  peracto,  rex  ante  latonim  castrametari  jubet,  e 


1023 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


f024 


inde  manc  profectus,  se  ipsum  praecessurum,  ut  A 
primum  hostes  inveniat,  disponcre  curavit,  comi- 
temque  cum  Provincialibus  rctrograde  custoditu- 
rum,  subsequi  imperavit,ut  et  ipse,  si  forte  hostes 
vidcrit,  regi  cito  nuntio  id  insinuet,  et  eos  pcrcutere 
non  renuat.  Sicque  his  ordine  inccdentibus,  con- 
tigit  Provincialcs  vidisse  partcm  hostium  anle  se 
prffidam  maximam  effugantinm,  quos  citissime  ac 
viriliter  percutere  non  differunt,  ita  quod  ipsam 
praedam  ab  cis  rxcutiunt.  Sorte  crgo  miserrima 
perfidi,  rc^irnpli^  viribus,  Provincialcs  invadendo 
ad  hoc  perdncunt,  quod  ad  rcgem  illa  die  reverti 
nequeunt.  Quibusdam  etenim  pcremptis,  et  quibus- 
dam  per  montana  dissipatis,  caiteri  vagando  ince- 
dentes,  jam  nocte  apud  Casam  bellam  regem  hospi- 
tatum  inveniunt.  Huic  sicut  eis  contigerat  referunt.  |* 
Ibi  quidem  rex  hostium  certa  invcnit  indicia.  Castra 
etenim  quatuor  millium  militum  patebant  recentia 
mortuis  hominibus  et  membris  animalium,  quae  co- 
mederat  adhuc  turpiter  infecta.  Rex  autem  his  au- 
ditis,  ffistimans  eos  posso  assequi,  ut  ille,  qui  com- 
patiebatur  prajteritis,  praDsentibus  interemptis,  et 
cujus  juris  erat  tueri  patriam,  valde  conqueritur, 
cum  ignoret  quo  ccrtiuscos  sequi  potuisset,secum 
tamen  reputat  utilius  Antiochiam  adire,  causa  ge- 
mina,  videlicet  ut  et  desolatos  Antiochiae  consolari, 
etibi  auditis  rumoribus,  sumpto  cum  patriarchacon- 
silio,  hostes  sequi  valeat.  Intcrim  tria  millia  vel  plu- 
res  nocte  ad  portum  Sancti  Simeonis  profecti,  au- 
rora  apparcnte  subito  soporatos  percusserunt  gla- 
dio ;  caBteri  vero  evasciunt  navigio.  Impii  autem, 
hominum  et  aliarum  rerum  praedam  colligentes,per  C 
abrupta  montium  elapsi,  "moto  jam  sole  horarum 
duarum  spatio,  non  longe  ab  Antiochia  erectis  ve- 
xillis  apparuerunt.  Unde  visis  hostibus.  sicuti  mos 
hominum  cxigit,  circumcirca  clamor  immensus  ori- 
tur.  Ouocirca  clerus  et  milites,  qui  de  bello  Antio- 
chiam  venerant,  et  cives,  et  quotquot  fuerant,  sum- 
ptis  armis  quasi  pugnaturi  exeunt,  et  statim  quos- 
dam  cx  his  in  hostes  dirigunt  scrutaturos  quanta 
fuerit  pars  et  vis  illorum  hostiupi.  Contigit  autem 
ex  illis  missis,  duos  in  campis  perimi,  et  caetcros, 
tmpetu  hostium  impulsos,  celeriter  regredi.  Quo 
viso,  nostri  non  longe  ab  urbe  praestolantes,  visa 
inermi  plebe  fugiente  quac  cum  ipsis  ierat,  ca^pe- 
runt  moveri  et  titillare,  Nec  mora  :  hostes  qui  se- 
quebantur  primos,  non  retentis  loris,  sed  pressis  j) 
equis  calcaribus,  simul  in  nostros  irruunt,  ita  quod 
quosdam  etiam  loricatos  in  flumine  mergi  fciunt, 
Cffiterosque  mistim  percutiendo,  usque  super  pon- 
tem  inscqui  non  desistant.  Ex  quo  impetu  37  ex  no- 
slris  perempti  sunt.  Nostri  tamen  in  ponte  resisten- 
tes,  dimissis  equis  et  cxtraclisensibus,pedetentim 
vires  resumendo,  hosteseliminant.  Eliminati  itaque 
ac  caeteris  praedis  onerati  simul  incedentes,  ultra 
Corbanam  inter  duas  aquas  paulisper  accubue- 
runt. 

CAPUT  XI. 
Nec  multo  post  adest  Balduinus  rex  memoratuB, 


omni  populo  Christiano  exspectatione  magnus,  ad- 
ventu  major,  protectione  maximus.  Qui  cum  intel- 
lexisset  perfidorum  tyrannidem  in  nostros,infra  cu- 
tem  et  carnem,  ac  medullitus  exarsisse,  nec  ipsos 
alio  retentos  milite  nisi  maris  unda  dehiscente,  ta- 
ctus  dolore  nimio,  urbcm  intrare  festinavit ;  non  ut 
quiesceret,  sed  ut  primum  regnum  Dei  quaereret,  et 
ipse,  propatria  pugnaturus,  in  ccclesia  beati  Petri, 
utdcccbat  regem,  devotissime  Deo  supplicaret  qua- 
tenus  inde  libere,  et  absoluto  ecclesiastico  consilio 
roboratus,  iter  sequenti  perfidos  tutius  assumcre 
potuisset.  Nec  id  distulit,  sed  facta  oratione  et  vege- 
tatus  patriarchali  consilio,  motus  etiam  ardore  du- 
plici,  intrinsecus,  animi  anhelantis  ad  vindictam, 
et  extrinsecus,  militaris  officii  incilantis  ad  mili- 
tiam,  praemissis  speculatoribus,  ad  insequendum 
citis  gressibus  et  ordinatis  aciebus  iter  arripuit.  Qui 
cum  nuntiorum  relatu  persensisset  eos  esse  remo- 
tos,et  nusqaam  certo  loco  pausantes,sed  citius  so- 
litos,  quasi  timore  subacti  equitantes,  suosque  ex 
itinere  fatigatos  conspexisset,  laude  cleri  totiusque 
ordinis  senntorum,  considerata  ratione,  4ntiochiam 
reversus  est.  Ubi,  Deo  vocante,  et  ipsius  dono  ppo- 
motus,  principatus  dignitatem  adeptusestjjure  qui- 
dem.  Hujus  etenim  manu,  divina  providentia,  cives 
mocnibus,  et  urbem  civibus,  quibus  destituta  sorte 
miserrima  fuerat,  reddere  curavit.  Eventilata  ita- 
que  causa  pro  imminenti  negotio  necessaria,  cum 
hostes  sint  copiosi  fortes,  sintque  potentes  in  mali» 
tia,  palriarcha  et  ordo  clericalis,  cujus  juris  est 
bona  monere,  facere  et  docere,  vi  interioris  homi- 
nis  sufTuIti,  inquiunt  perfidos  et  incredulos  ex  fa- 
cili  posse  flecti  et  prostorni,  ctiam  paucorum  Chri- 
sticolarum  manibus,  si,  vera  justitia  cum  eis  comi- 
tante,  legitime  pugnaverint,  ct  ut  hoc  fiat,  rex  et  c«- 
teri,  mores  corrigere  horum  consilio,  et  aliis  bonis 
invigilare  satagunt.  Statuto  itaquc  consiiio,  in  curia 
beati  Petri  ratione  pernecessaria  decretum  est  ut 
rex,  cui  aequus  et  summus  Arbiter  fere  omne  re- 
gnum  orientalium  Christicolarum  subdiderat,  pro 
affectu  justiti©  et  pro  communi  utilitate  filio  Boe- 
mundi, cujus  juris  erat,  principatum  Antiochie  cum 
filia  sua  traderet,  si  etiam  ducturus,  ct  terram, 
principatus,  ipsius  consilio  et  auxilio  protecturu» 
adveniret.  Hoc  etiam  considerato  moderaminc  ju- 
stitiae,  decretum  est  ut  illi  qui  in  terra  aliena,  ex 
dono  dominorum,  multique  contumeliis  et  terrori- 
bus,  efl^usione  etiam  sanguinis  sui  et  parentum  suo- 
rum,  in  defensione  Christianitatis  terras  et  honoresr 
acquisicrunt,  nulla  mutatione  ChristiansB  domina- 
tionishabita  et  possessa  amitterent,  sed  juro  ha&re- 
ditario  possiderent.  Idque  verbis  et  manu  regia  san» 
citum  et  confirmatum  exstitit. 

CAPUT  Xll. 
Ilis  peractis,  rex  Antiochiae  existens  de  reiAotis 
partibus,  et  proximis,  et  undecunque  potest,  no- 
mine  belli  gentem  citissime  congregat ;  seque  suOs- 
que  armis  bellicis,  caeteroque  beliico  apparatu,  ut 
decebat  regem,  munire  i^tagit.  Hoc  audito  Algasi 


1035 


GALTERII  CANCELLARII  BELLA  ANTIOCH.  —  PABS  II. 


1026 


B 


dimissointactocastroArthcsiiet  Emiiie,ab  obsidcQ-  A 
dum  Cerepum  profectus  est.  Audierat  namquc,fama 
multorum  enarrante,  Alanum  illius  castri  dominum, 
cum  suis  militibus,  Edessanos  etiam  milites  iic  de 
aliis  castris  fere  omnes,  jussu  regio  Antiochiam  ad- 
venire,  ut  inde  promoti,  ipsum  ibi  vcl  alibi  exi- 
stente,  bello  percutiant.  Nec  effcctu  caruit,  super 
hoc  et  supcr  aliis,  quod  Rox  CQili  et  terriE  fieri 
voluit.  Algazi  vero,  cum  suorum  assultu  castrum 
capere  nequeat,  ex  diversis  partibus  facto  specu 
subterraneo  infodientes  mittit  homines,  igniferos- 
que  parat  currus  siccis  h'gnis  insitos,  ut  cum  ad 
turres  pervenerint  sub  podiatae  postibus  eisdem  im- 
missis  ignibus  corruant.  Praeter  hajc  de  die  in  diem 
ter  vel  quater  petrariis  diversorumque  ingeniorum 
instrumentis,  cum  assultu  armatorum  ordine  tri- 
plici  invadontium ,  i  mmissis  sagittis  cum  immanitate 
telorum,  et  turres  propugnaculis  privabant,  et  de- 
fessores  saBvis  icLibus  prosternebant.Tandem  oppi- 
dani,  partim  his  territi,et  partim  subterraneo  igne 
turribus  immisso  coacti,  malentes  adhuc  mundo 
vivere  quam  in  castro  diuturno  timore  crfici,  vel 
martyrio  coronari,  infelix,etpudendo  facto  placito, 
ut  securi  vivi  possent  evadere,  sumpta  pcrfidorum 
fiducia,  castrum  reddidere,  et  inde  flebiles  et  pudi- 
bundi  ad  regem  iter  extorsere.  Perfidi  vero  ibidem 
missis  custodibus,  et  aliis  munitioni  castri  ncccs- 
sariis,  ad  obsidendum  Sardonas  profecti  sunt.  Inte- 
rim  rex  ajstimans  nefarios  apud  Cerepum  posse  in- 
veniri,  paratis  omnibus,  quaj  ea  vicc  in  hominibus 
aliis  belli  necessariis  habere  jiolerat,  in  spiritu  hu- 
militatis  ct  in  animo  contrito,  laneo  indutus  habitu,  C 
nudisque  incedens  pedibus  in  beatorum  intercesso- 
rum  ecclesiiSjCunctipotentem  exorare,eique  medul- 
litus  supplicare  maturavit,  ut  cujus  nutu  susceperat 
regni  gubernacula,  ipso  inchoante  et  peragente,  ad 
honorem  et  laudem  sui  nominis,  tyrannos  et  impug- 
natores  Christianitatis,  ab  elatione  prnesumptuosa, 
ct  a  suis  viribus.  quibus  ee  triumphare  putabant, 
nihil  triumphi  vel  inane  laudis  sibi  usurpando,  sed 
totum  Deo  commiltendo,  virtute  sanctaj  crucis,  de- 
ponere  et  prosternere  potuisset.Tandem  congregato 
totius  civitatis  clero  et  populo  in  ecclesia  beati  Petri, 
patriarcha  colebrato  divino  officio,  ut  decet  patrem 
filios  suos  ituros  ad  bellum,et  domi  in  Dei  servitio 
remansuros,  prjEceptis  Dominicis  instruxit,monuit 
et  armavit,  ccelitusque  benedictione  signavit.  Sum-  ]) 
ptifl  processionis  mysteriis,  omnes  una  inclinatis 
capitibus  ad  altare,  cum  sacrarum  reliquiarum  fe- 
retris  et  signis,  praecedente  cruce  Domini,  ordine 
cleri  ecclesiastica  institutione  decorato,  omnique 
populo  8ubsequente,cum  humanitate  et  mansuetu- 
dine  litaniis  et  aliis  precibus  Deo  supplicantibus, 
ituri  ad  bellum  et  domi  mansuri  siugulis  laneis  in- 
duti,  et  nudis  pedibus  profecti,  extra  civitatem  ad 
divisionis  metam  devote  perveniunt.  Ibi  iterum  pa- 
triarcha  sacram  crucem  sacratis  assumcns  mani- 
pfXB,  ilfrum  virtute  ipsius  omnes  signavit,  Domino- 
ifgye  medulUtu9  boc  modo  commendavit :  «  Qui  nos 


pretioso  suo  sanguinc  rcdemit,  ipsc  sit  clcraens  et 
propitius  dux  itineris,  et  provisor  utilitatis,  ut  et 
cuntes  et  remanentes  a  peccatis  absoluti,  libere  et 
absolute  ei:iem  famulari  sic  valcatis,  quateniis  ejus 
dono  consolationis  et  vicloriae  triumpho  potiti,  in 
ipso  et  per  ipsum  gaudcatis.  »  His  dictis,  hinc  et 
inde  fusislacrymis^prgecedcntesigno  sanctae  crucis 
rex  ad  bellum,  clerus  ad  ecclesiam,  populus  in  sua 
rcmeavit :  exorantes  et  deprecantcs,  ut  Auctor  sum- 
maj  justitiie,  qui  ab  initio  bella  conterit,  ab  impetu 
populi  sui  suo  nomini  laudcm  tribuens,  conterat 
adversarios. 

CAPUT  XIII. 

Eodem  vero  die  et  scquenti  nocte,  regi  equitanti 
ad  Gercpum  adsunt  illi  obviam,  qui  cogente  sorte 
miserrima  hostibus  castrum  dimiserant.  Quibus  vi- 
sis  et  auditis,  rex  interno  mcerore  concussus,  stu- 
pet  et  contristatur.  Intuebatur  enim  ipso  eodem 
attestante,  ex  redditione  castri  Christicolis  praesen- 
tibus  ct  futuris,  duo  damnosa  imminere  contraria : 
alterum  ad  tempus,  Deo  annuente  recuperabile ;  et 
alterum  nunquam  recuperabile  ;  recuperabile  castri 
damnum,  irrecuperabile  redditionis  opprobrium. 
llis  itaque  acccnsus  animosius,sumpto  cito  consilio, 
ad  Rubcam  iter  dirigit,utinde  equitando,  per  Hap, 
ad  montem,  nomine  Daniz,  caslrametari  valeat.  Ibi 
enim  sperabat  se  possc  auditu  vcl  visu  certa  ho- 
slium  indicia  percipere.  Nec  cfTectu  caruit,  quod 
praetcntabat  habitu  sui  animi.  Ipso  etenim  die  quo 
in  monte  lixis  castris  accubuit,  hostcs  non  longe 
csso  rcmotos  ccrtis  indiciis  comperuit.  Relatu 
namque  audicntium  ct  vidcntium  pcrfidos  Sardenas 
obsedissc  lucide  intcllexit ;  et  quod  eodem  die,  vel 
mane,  ex  ipsis  quosdam  videret,  corto  nuntio  didi- 
cit.  Contigit  naraqus  in  crastino  summo  mane  le- 
viores  habiliorcsque  militiae  sparsim  praeludendo 
circumquaquc  emissis  sagittis  nostros  impetere. 
Sicque  diem  deducentes  bini  et  bini,pauci  cum  pau- 
cis,  piures  cum  pluribus,  hinc  et  inde,  cauda  et 
caput  moliebantur  partem  nostri  exercitus  contur- 
bare,  vel  quoquo  modo  impellerc.  Rex  autem  vi- 
gore  virilis  prudentias  fretus,  cum  inspexisset  eos 
non  more  pugnatorum  se  habere,  nec  ordinatis 
aciebus  incedere,  hortatur  suos,  imperatque  omni- 
bus  pro  castris  suis  prudenter  existere,  constanti- 
que  animo  pati,et  inspicere  quousqueloco  congre- 
gatos,  vel  simul  incedentes  posset  eos  comprehcn- 
dcre.  Ipsi  vero  dolosa  calliditate  pleni,  in  sero  etiam 
vitabant  simul  hospitari,  sed  in  noctis  crepusculo 
circa  exercitum  hospitati  sparsim,  tenentes  cquos 
manibus  in  singulis  :  ea  nocte  fuit  idem  servus  et 
dominus. 

CAPUT  XIV. 

Interim  cum  Algazi  petiiss6t  castrum  Sardonas 
sibi  reddi  minis,  et  blanditiis,  terroribus,  pollicitis, 
nec  habere  potui8set,assuItu  et  ingenio  priori  simili, 
impetuose  bis  vel  ter  in  die,  nocte  etiam  castrum 
aggredi  non  desistit :  ubi  autem  deficientibus  her- 
bis  et  segetibus,aquis  etiam  hominum  et  equorum  vi" 


1027 


AD  (SODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONtJM.  DE  BELtX)  SACRO. 


1028 


rtui  necessariis,  sub  specie  acquirendaB  munitionis  A  misso  signo  salutifero,  novem  aciebus  jussu  regio 


ct  stipendii,  perfidi  gregatim  Turcomagnorum  et 
Arabum  factis  millibus,  per  diversas  partes  quibus 
incedebant  de  more  luporum  rapacium,  perfidis  in- 
haerendo  et  devorando  secumque  abducendo  ex 
rapto  quidquid  poterant,  repatriare  satagebant.lpse 
etiam  rex  Arabum,  nomine  Debeis,  Bocardusque 
princeps  suae  gentis  nominatissimus,  et  plures 
principum,  quicum  Algazi  in  conflictu  exstiterant, 
post  primos  recedentes  simili  modo  profecti  sunt. 
Quo  viso,Algazi,antequam  rex  adveniat,ad  capien- 
dum  castrum  insistit  suis  viribus;  magis  autem 
astutia  fallenti  oppidanos  fallere  nititur.  Eisdem 
etenim  spopondit  lide  et  sacramcnto  suae  legis,  si 
munitionem  suoj  dominationi  subderent,  eos  sanos 


dispositis,  Deo  et  virtute  sanctffl  crucis  Ghristicoli 
commendati,more  bellatorura  passim  iter  arripiunt 
hoc  ordine  incedentcs  :  tribus  aciebus  ants  positis, 
manus  pcdcstris  ut  hos  protegat  et  ab  hisprotega- 
tur,  retro  sistitur ;  virtus  vero  regia  harum  et  alia- 
rum  prot€ctione  parata,  incessit  ordine  omnibus 
neccssario  :  acie  comitis  Tripolitani  militis  stre- 
nuissimi  a  dextris  posita ;  aciebus  baronum  a  sini- 
stris  et  post,  jussu  regis  quibusque  suo  loco  positis. 
Hostes  vero  in  diei  crepusculo  circuraquaque  positi 
tympanorum  ac  buccinarum  emittunt  strepitum, 
cum  strepitibuscIamores,cum  clamoribus  latratus, 
cum  latratibus  audaciam.  Et  quia  his  ab  incccpto 
gressu  Christicolas  removere,  et  in  dispersionem 


et  intactos,  suo  deductu  salubri,  ad*metam  tuta;  p  aestimabant    compellere,     duplicatis    clamoribus 


evasionis  provchi,  rebus  omnibus  salvis  et  intactis. 
His  auditis,  partim  coacti  vulneribus,  ex  incrtia 
corporis  privati  viribus,  sumpta  principis  quasi 
fiducia,petitioni  nefandissimae  hoc  pacto  assensere, 
omissoque  oppido,  jussu  profani  principis,  pro  du- 
cibus  conductoriis  se  ipsos  manibus  carnificum 
ignoranter  tradidere.  Lactus  itaque,  laeto  animo  op- 
pidum  suscepit.  Multo  vero  laetiori  imperat  manibus 
suorum  abeuntes  Christicolas  saevissimffi  morti 
tradi.  Quid  horum  singula  ?  pcne  omnes  uno  mo- 
mento  facti  sunt  necis  prxda. 

CAPUT  XV. 
Nondum  autem  ad  aures  rcgis  id  pervenerat.  Ea 
vero  noctc,  qua  apud  Daniz  castrametatus  est,  re- 
latu  cujusdam  curati  Rotberti  Fulchoii  sic  accidisse 


insistunt  vehementius,  hinc  et  inde  sa;pius  sa- 
gittarum  et  tclorum  immissis  saevis  ictibus. 
Qui  cum  hoc  modo  quod  moliebantur  efficere  ne- 
quivissent,  ct  nostros  audacter  incedere  et  viriliter 
rcsistcre  persensissent,  ex  arrogantia  multitudinis 
pugnatorum  audaciam  assumentes,  ambitiosi  ma- 
num  pedestrem  prosternere,  qua  gravius  rcfrena- 
bantur ;  cum  hanc  praecedentibus  aciebus,  et  acies 
hoc  protegi  viderint,  vi  maxima  accensi,animosius 
post  ictus  illatos,  lanceis  et  sagittis,  arcubus  im- 
missis  brachiis,  exemptis  ensibus  nostros  percu- 
tiunt.  Itaque  jam  pluribus  dissipatis,  ipsam  etiam 
comitis  aciem  splendidissimam  in  regali  acie  mergi 
faciunt.Ibi  quidem  apparuit  quia  in  comite  natura 
militiae  nihil  exaruit ;  sparsis  etiam  suis  et  penitus 


intellexit.  Nec  tunc  mirandum  fuit,  si  rex,  qui  so-  C  eCTugatis,  sparsisque  tribus  aciebus,  ipse  solus  vel 


lus  post  Dominum,dominuset  defensor  Christiani- 
tatis  exstitit,  ea  vice  iterum  detrimento  et  dedecori 
Christicolarum  condoluit,  consolatus  tamen  virtute 
sancta;  crucis,  se  in  mane  pugnaturum  contra  hostes 
praeparavit  virilitcr.  Algazi  vero  jam  sciens  regem 
apud  Daniz  immorari,  relatu  illorum  qui  circa  exer- 
citum  nostrum  praeludentes  exstiterant,  munito  Sar- 
donas,  ipse  et  Dodcchinus  cum  omni  exercitu  suo 
in  scro,militibus  illis  quos  ante  praemiserant,circa 
nostros  exsultantibus  et  insidiantibus  juncti  sunt, 
ut  mane  subito  soporatos  invadere  potuissent ;  id 
namque  saepe  multis  profuit.  Rex  autem  sommo  len- 
tus,  sed  provisor  utilitatis,  et  munitus  signo  vene- 
rabili  quo  at  reges  regnant  et  hostes  vincuntur,ip80 


cum  paucis  militarie  agendo  vicissim  datis  et  vi- 
cissim  susceptis  ictibus,  hostibus  resistebat,  et  se 
constanti  animo  cum  cruce  Domini  et  rege  mori  vel 
vivere  applicuit.  Interim  praefatis  aciebus  efTbgatis, 
major  pars  nostrae  manus  pedestris,  permissione 
Domini  concussa,  hostium  gladio  corruit.  Statim 
que  a  dextris  ct  a  sinistris,  a  cauda  et  a  capite,  ho- 
stes  gravi  impetu  nostros  percutiunt.  In  hoc  conflictu 
archiepiscopus  Caesariensis,  vir  vitae  venerabilis, 
nomine  Euzomerus,  nou  lorica,  sed  sacerdotali  su- 
perpellicio  indutus,  cruccm  Domini  venerabilibus 
gestabat  manibus ;  cujus  protectione  ipse  etiam  sa- 
gitta  percussus,  multis  attestantibus,  permansit  il- 
laesus,  sola  gutta  sanguinis  illi  in  testimonio  emi- 


etiam  die  quo  priores  venermt,  provide,  ut  ille,  n  nente.Ibique  regisequusincolloexstititvulneratus 


qui  saepius  hostium  esse  et  bella  cxpertus  fuerit, 
cum  archiepiscopo  Caesariensi  et  aliis  verae  fidei 
cultoribus,  disposuit  nocte  tentoria  sua  colligi,  mi. 
lites  parari,  et  omnia  bellatoribus  necessaria  sic 
decerni;quod  si  hostes  subiti  in  eos  irruerent,  nihil 
pigrum,  nihiique  inordinatum  inveniant ;  sed  in 
datis  ictibus  et  prostratis  hostibus  Christianos  Dei 
virtute  et  ejus  signo  vigerecomperiant;sin  autem, 
ut  eos  gregatim  posset  comprehendere,  disposuit  se 
cum  toto  exercitu  ordinatis  aciebus  die  terris  illa- 
bente,  versus  Hap  equitare.  Eo  etenim  modo  aesti- 
mabat  bellumi  et  fuit,  inevitabile.  Mane  itaque  pr«- 


Quod  cum  archiepiscopus  comperisset,  et  perfidos 
nostros  invalescere  persensisset,  in  eos  versa  cruce 
Domini  apertissime  inquit  :  «  Hujus  virtute  sacra- 
tissima  anathematizati  sitis,  nefandissimi  et  divina 
ultionc  in  dispersione  efrugati,citissime  pereatis.  » 
Rex  itaque  virili  audacia  fretus,qua  parte  hostium 
turmas  vi  pugnatorum  in  nostros  magis  vigere  com- 
peruit,  illic  exclamando  S.  crucis  protectionem  et 
auxilium,  velocissime  irruit ;  perfidos  prostravit,et 
in  dispersionem  impulit,  ita,  inquam,  quod  vicissim 
anteriores,  et  vicissim  posteriores  percutiendo  effu. 
gavit.Sicque  actum  est  ut  in  illo  bello,diyina  agente 


1039 


GALTERII  GANGELLAHII  BELLA  ANTIOCH.  —  PARS  IL 


1039 


providentia,  ut  cx  utraque  parte,  et  victi  et  victores  A 
haberentur,  scd  dissimiliier.Nostri  etenim  victi  ad 
Hap,ad  Antiochiam  et  etiam  remotius  ad  Tripolim 
fuga  evadentcs,  nostros  ad  exterminium  deductos 
nuntiaverunt.  Aliunde  etiam  Turci  cum  impetu 
quorumdam  nostrorum  adAlapiam  effugati.Algazi 
et  Dodechinum  cumomni  Turcomagnorum  exercitu 
adinteritum  deductos  asseruerunt.  Auctor  vero  et 
inspector  summae  justitiae  id  regi  Balduino,per  vir- 
tutem  S.  crucis  et  vitam  ipsius  exigente  contulit, 
quod  et  hostes  effugavit,  et  cum  triumpho  divinaB 
victoriaB,belli  campum  libereetabsolulecum  paucis 
etiam  obtinuit. 

CAPUT  XVI. 
Contigit  autem  partes  hoslium  partibus  nostrcrum 
ab  impetu  revertentibus  fessis,  et  equis  eorum  de-  p 
ficientibus  cum  dgasone,  quoddam  vexillorum  regi 
deferente,  separatim  obviasse.  Quod  cum  perfidi 
sorte  sinistra  defatigatos  conspexissent,  immissis 
sagittis  cquos  ex  facili  prostraverunt,  et  milites  vi- 
telorum  coactos  quosdam  morti  tradiderc,ct  quos- 
dam  captivitatis  laqueis  astrictos,  rcge  ncscicnte 
Alapiam  perduxerunt.  Rex  vero  campum  obtinens, 
audito  nuntio  quosdam  ad  Hap  effugissc,et  ibi  per- 
manere,  pro  illis  his  ct  ter  enuntiata  victoriamit- 
tere  fcslinavit.Qiii  licet  ccrto  signoct  ccrtis  indiciis 
rege  cum  victoriic  Iriumpho  campum  obtincre  per- 
sensissent,  ad  ipsum  tamcn,  partim  timore  coacti, 
etpartimverocundiapressi,accedereverebantur;nec 
tamen  reverti  desinunt,nepenitus  defecisse  tenean- 
tur.  Rex  itaque  pcnuria  victus  potusque  coactus, 
sero  profectus  ad  Hap,mane  in  campum  revertitur,  C 
vulneratos  campi  et  delunctos,  quod  decebat,utros- 
que  perduci  imperavit,  et  circumquaque  si  quid 
belli  residui  remansisset,  ipsemet  equitans  specta- 
tum,  strenuos  transmittere  curavit,in  campoetiam 
tam  diu  remansit,quod  certis  nuntiis  et  certis  indi- 
ciis  perfldos  devictos  lucide  intellexit.  In  illo  con- 
flicto,  ut  putabatur,ex  nostris  quingenti  velseptin- 
genti  pedites,  et  centum  milites  percmpti  sunt  ;de 
Turcis  vcro,  ut  ipsimct  fatcbantur,  qui  evaserunt, 
duo  vcl  triamilliaChristicolarum  gladiocorruerunt. 
Id  victoriae,  in  vigilia  fcstivitatis  de  Assumptione 
beatae  Mariac  virginis,  virtus  S.  crucis  obtinuit.Ga- 
visus  itaque  rex  memoratus,  annulum  sui  digiti, 
patriarcha;  suaeque  sorori  principissae  bene  notum, 
fideli  internuntio  ad  Antiochiam  deferendum  com-  jj 
mendavit,  ut  hoc  signo  victoriam  S.  crucis  nuntia- 
ret,  et  regem  belli  campum  obtinere  assereret.Nun- 
tius  itaque  haud  lente  profectus,  omni  populo  An- 
tiochiae  in  moerore  constituto  haic  nuntians,  in  si- 
gnum  Christianae  vietoriae  ex  parte  regis  patriarchae 
annulum  pracsentavit.Quid  ergo  ?Deo  altissimo  om- 
nes  una,resumptis  viribus,moribus  etvitaemendati, 
rutulerunt  gratiarum  actiones,  in  ecclesia  sua  laeti. 
Post  ha?c  autem  in  divina  potentia  vivificae  crucis, 
recuperato  triumpho  Chri8tianitatis,rex  Antiochiam 
rediens,  extra  civitatem,utdecebat,remotiu8  solito, 
ab  omni  populo  ac  clero  cum  bymnis  et  canticis 


spiritualibus  victoriose  suscipitur,  ductuque  pro- 
ccssionis  salutiferae,  ad  ecclesiam  beati  Petri,unde 
iter  et  initium  bonae  expeditionis  assumpserat,  hi- 
laris  et  la>tus  reducitur,  ad  loudem  et  gloriam 
summi  regis  et  summi  Domini,«  cui  nemo  aliunde 
placere  potest,nisi  ex  eo  quod  ipse  donaverit, »  qui 
vivit  ejt  regnat  Deus  in  saecula   saeculorum.  Amen. 

CAPUT  XVII. 
Nunc  autem  quaedamillorumquaeChristicolarum 
captivorum  extermii  io  discutienda  praelibavi,  pro 
visu  et  auditu  seriatim  edisseram.  Eo  namque  die 
quo  Dodechinus  rcx  Damasci  et  Algazi  Turcoma- 
gnorum  princeps  virtute  S.  crucis  et  manu  regia 
devicti  fuerunt,etin  dispersione  effugati,nuntiatum 
est  filio  Algazi,  ea  vice  oppidano  Alapiae  existenti, 
ipsos  primates  cum  majori  parte  illorum  exercitus 
Christianorum  gladio  corruisse.  Quo  audito,poten- 
tiores  Alapiae  quidam  antea  manu  et  jussu  nefandi 
principis  redempti,  et  quidam  a  domibus  suis  et 
aliis  honoribus  privati,  eisdem  Turcomannis attri- 
butis,  sub  specie  publici  luctus  et  clamoris,  intrin- 
secus  gavisi,  moliti  sunt  evasis  fugientibus  diversis 
niodis  exterminii  impedimentuminferre.Astute  et- 
tnim  miiites  alios  raptores,  post  disconfectos  diri- 
gunt,  qui  fugitivos  exspoliando  caedant,  et  vice  di- 
spendiorum  Alapcnsibus  iilatorum,  ira  vindice 
ipsos  perdant.  Sicque  actum  est  quod  extra  civita- 
tem  fugientes  per  diversas  partes,  diversis  exactio- 
nibus  plectantur,  et  infra  a  quibusdam  veris,  et  a 
quibusdam  fictis  lacrymis  cum  imroensis  clamori- 
bus,  pro  peremptis  lugubres  luctus  deducuntur,ita 
quod  ipsa  civitas  in  superficie  et  fundameutis  mu- 
rorum  ac  turrium  aedifiJorumque  divcrsorum  non 
secus  intonat,  ac  si  totafulgoribusettonitruissub- 
verti  debeat.  Idque  actum  exstitit,  more  illorum 
exigente ;  cumenim  vincantur,factoedicto,nuntiant 
se  vicisse,  et  simulatis  triumphi  gaudiis  tympani- 
stris,  tibiis,tubisque  clangentibus  mentes  desolato- 
rum,  nc  desperent,  his  instrumentis  ad  gaudia  ex- 
citant.  Ea  vero  vice  jocundius  solito  et  animosius 
talibus  insistebant  ut  captivi  Chri&ticolae,  qui  tunc 
Alapiae  diversis  tormentorum  generibus  astricti  te- 
nebantur,  hoc  audito  magis  magisque  animo  cru-^ 
ciati  quoquo  modo  decrovissent :  ipsi  vero  armis 
fidei  praemuniti,  licet  cruciamine  cordis  et  multis 
injuriis  affccti  haberentur,  pro  eoque  relatu  perfi- 
dorum  audierant  regem  suosque  bello  cecidisse, 
nunquam  tamen  a  cultu  verae  fidei  defecerunt,  sed 
multoardentius  solito  pro  saluteChristianaemilitiaB, 
et  pro  se  ipsis  Deo  medullitus  vigiliiset  orationibus 
suppiicabant.  Contigit  autcm  eos  audisse,  furtivo 
relatu  quorumdam  fidelium,  et  etiam  infidelium, 
gaudia  et  diversos  plausu^  quae  publice  agebantur, 
ex  re,mcBrore  ct  luctu  praemaximo  plena  exstitisse, 
super  nefandorum  exterminio,et  Christianorum  vi- 
ctoria,  quae  patebat  virtute  S.  crucis  insignata,  et 
praesentia  regis  Balduini  belli  campum  obtinentis. 
Audierunt  etiam  Dodechinum  cum  Algazi  ad  exter- 
minium  deveDlsse.  Quid  ergo  7  Quidquid  amarltur 


1031 


AD  GODEFRjDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


ioaa 


dinis  ac  doloris  antea  passi  rueraiiL^hoc  audito  to- 
tum  in  dulce  conversum  rcputant,ci(juc  a  quo  bona 
cuncta  procedunt,  devotc  ac  pnri  cordis  affectibus 
supplicare  non  cessant.  Hoc  gaudio  rofccti  die  de- 
duccnt<}s  et  ad  noctis  parlem  tertiam  vcl  mcdiam 
exhilarati,  certoe  spei  victoriaj  congaudentes,cx  in- 
spcrato  audiunt  et  diversis  pavtibiis  hominum  cla- 
morcs  prioribus  dissimiles,  gaudia  capteris  altiora, 
instriimenta,  tympanistria,  feronius  anto  tactis  so- 
nitusac  tumultusemittentia.Mirantur  itaquc  captivi 
et  admirantur,  quid  novi  horuin  mntatio  insinuet, 
et  quid  insolitum  populus  tolius  civitatis  circum- 
quaque  accensishiminaribuscum  altis  clamoribus 
praedicet.  Contig^rat  autcm  Dodcchinum  et  Algazi  a 
beiloin  parles  t»erria3fugatos,incrmesetdcfatigatos, 
cum  paucis  Aiapiam  remcassc  ;ctindepra}fatalau- 
dum  pra?conia  intus  et  extra  intcr  Alapcnsesadmi- 
rative  excrcvissc.  Tunc  iterum,  quod  caplivis  gra- 
tum  fuerat-et  dulce,  hoc  intcllccto  sortc  miscrrima 
ccssit  in  contraria ;  summo  etenim  mancdum  va- 
carcnt  orationibus,scoleratorumprincipum  adsunt 
internuntii,  et  cum  ipsis  turba  prajdictovum  non 
minima,  afferentes  septem  militumcapita,cum  nu- 
datis  ensibns  fcrratum  impetuose  carceris  pulsantes 
ct  impellentes  ostium,  de  more  solito  quo  captivos 
de  die  in  diem  addecollandum  extrahere  consueve- 
rant;  intrantque  carcorem  usi  his  vocibus:  «  Ex 
partevictorisAlgazi  nuntium  vobisalTerimus,regem 
vcstrum  residuumqucGhrisliani  popclli,ipsius  gla- 
dio  in  bello  corruisse,  »  et  oblatis  capitibus,capti- 
vis  inquiunt :«  Hojc  fercula  ut  sint  vobis  in  Ofccam, 
huc  dirigit  ipsa  logis  stella.  Ncc  multo  post  ipsius 
vestri  regis  viso  capite  et  vexiilo,equi(lem  sentictis 
quto  et  quanta  sit  virlus  eximiac  nostra?  lcgis,  cui 
amodocontradicerc  nonhabetis.»Sicfacti  rei  seriem 
occultantes  quasi  lajti  ad  dominos  extra  portam  m 
tentoriis  accubantes,  illorum  dodecus  et  detrimen- 
tum  vinipotationibusrevelantcs,nuntiircvertuntur. 
Captivi  autem  ad  parietis  rimulam,  ubi  relatione 
fidclium  acta  sccleratorum  principum  saipius  inten- 
debanl,  tunc  quoque  serio  intellexerunt  utrique 
parti  dispendia  contigisse  prnemaxima,  ita,  in- 
quam,  quod  prolani,  foris  simulato  gaudio,  pro 
amissione  triumphi  intus  cruciabantur  animo. 
Christiani  vcro  recuperato  triumpho,  in  Christo 
certa  et  perfecta  gaudebant  victoria.  Quinto  vero 
die,RotbertusFulcoidcs,manibusimpiorumabstrac- 
tus  ct  dilaniatus,  Alapia;  Algazi  prajsentatur.  Unde 
geminata  lajtitia  et  inauditis  laudum  pra?coniis, 
omnes  una  plaudentcs  manibus,  ad  ipsum  quasi  ad 
monstrum  confluunt  non  ut  a  poenis  redimant,sed 
ut  hunc  admirando  illudcre,  illudcndo  cruciare,  et 
cruciando  membratim  valeant  discerpere,  et  hoc 
88BVO  vindicta;gcnere,dolorem  suum  ab  ipso  eisdem 
cx  longo  temporo  illalum  gaudcant  minuere.  Do- 
mino  veroprohibente,non  audenlcumtangere.Quid 
ergo  super  hoc  ?Gum  populus  id  efficere  nequeatin 
seipsum,  et  capillorum  et  barbarum  evellati(mem 
retorquere  non  cessat.  Placuit  autem  principi  ne- 


A  fario,  ut  hunc  Doldechino,  exquisiLori  et  invcntori 
divcrsorum  tormentorum,  ad  punicndum  dirigat. 
Mittitur  itaque  et  a  collo  ct  a  manibus  vinculis  fer- 
reis  strictissime  religatus.  Quo  viso  Doldechinus 
vice  gaudii  pra^tendit  os  rictu  ferino  dilatatum. 
Miratur  itaquo  torvo  lumine  ipsum  militem,  cujus 
manu  et  ingcnio  cum  cffiteris  fidelibus,saBpius  sibi 
contigerant  rerum  suarum  dispendia,  suique  cor- 
poris  effugati  plura  incommoda.  Quid  ultra  ?  prae- 
sentatum  susccpit,  susccptum  inspicit,  inspectum 
contcmnit,  contcmptum  ad  exitium  quo  dignus 
fuerat  evenisse  deccrnit,hoc  modo  inquiens  iwEia  ! 
Rotberte,  eia !  inspice  quid  utilitatis  lex  nostra 
confcrt,  quo  vos  error  et  incrcdulitas  compellit. 
Unde  ad  hoc  ducimini  quod   legem   nostram  lege 

P  vestra  et  omnibus  aliis  mcliorem  perv^rtere  niti- 
mini?  ut  quid  manus  vestra,  manus,  inquam, 
quantula,  in  potcntiam  et  dominium  nostri,ut  ver- 
mis  humi  serpendo  se  extollit  ?Ecce  hactenus  fato 
nostro  cxigcnto,cadcndo  et  rcsurgendo  inceasimus. 
Modo  vcro  codem  permutato  jus  vcstrum  in  nos  re- 
dactum,  ex  muncre  DEI  crodimus.  Te  autem  re- 
colo,  mihi  de  tuo  tribuissejam  in  praBtcrito  ;  unde 
ut  te  intcrficiam  apud  me  hac  vice  non  invenio.  m 
Remisitquc  eum  ad  Algazi,  inquiens  verbis  inter- 
nuntii :  «Malo  hunc  tuo  quam  meo  perire  gladio.» 
Nec  ob  aliud  mortem  infcrre  distulit,nisi  utvicissim 
illusus  ab  utroque,  sentiat  quid  utriusque  terror  et 
potentia  in  eum  cxercere  valeat.In  prajsentia  itaque 
Algazi  illusus,  praefato  ncquam  Rotbertus  iterum 
pra?sentatur,  cui,arrepto  gladio,Dodechinus  inquit; 

C  «  Abrenuntia  legi  tua?,  vel  morerc.  »  Ad  ha;c  Rot- 
bortus  :  Omnibus  operibus  Satanae  cl  pompisejus 
abrcnuntio  ;pro  Christo  vero  non  renuo.  »His  verbis 
profanus  furore  arrcptus,  illatione  gladii  caput 
Christiani  a  corpore  separavit.  Quod  deferendum 
publicejudiciario  praeconi  tradidit,  corpus  vero  ad 
dilacerandumvulgoproclamanti,munuspraBoptatum 
contulit.  Quid  igitur?  Lator  capitis  pcr  plateas,  et 
vicos  civitatis  hoc  ostenso  et  divitibus  praesentato, 
quingentis  bysantiis,  et  diversismuneribusexhila- 
ratus,  ad  profanum  rediit  ;  eisque  pro  illato  sibi 
beneficio  gratias  agcns,  flexis  genibus  medullitus 
supplicavit,  caput  quaereddidit.Undeimpiusiileab 
artifice  artis  impia)  vas  sibi  ad  potandum  auropu- 
rissimo  gemmisquaB   pretiosis    ac  mirifico  ornatu 

n  constructum,  eitissime  fieri  impcravit,  quo  sibipo- 
tanti  infestivis  solcmnitatibus  suis  posteris  signum 
audacia;  ct  victoriffi  repaesentari  valeat.  Statimque 
Dodechinus,  clectis  sua)  gcntis  primatibus  inter- 
nuntiis  Algazi  requisivit,ut  pro  remuneratione  verae 
amicitiffi^acccptisabeobysantiorumSarracenatorum 
CO  miliibus,promississetcum  carcerem  Francorum 
ingredi ,  u  t  omnibus  qui  in  carcere  i  llo  erant  manu  sua 
propriadetruncatis,ipseine(rusosanguineviceoptati 
balnei  potuisset  recreari,  et  ut  aquila  vivente  reno- 
vari.Algazi  vero  accepto  consilio,  primatibns  hoo 
modo  respondit:  «  Petitionem  tanti  viri  rectam  ao 
justissimam  esse  fateor.Est  autem  aliud  quod  prius 


1033 


«AJbTC:RII  CAZXCELLARIl  BBLLA  ANTIOCH.  —  PiAS  11. 


im 


agendum  intucor,lcgi  etutilitatinostrae  profuturum, 
quo  peracto,et  in  his  et  in  aliis  tanti  amici  voluntati 
et  dominio,funditus  obsecundabor.Ne  autem  vos  et 
ipsum  affectus  mei  consilii  lateat,  hoc  vobis  atten- 
dendum,  et  ei  referendum  prudentia  vestra  con- 
cipiat.Castrum  Hasa^quod  porta  introitus  et  exitus 
Halapiae  reputatur,nondum  habere  possumus.  Hoc 
enim  quod  Franci  resumptis  viribus  in  nos  conva- 
luerunt,nimis  impedit,  et  praBfatum  recuperare,  et 
jam  recuperata  castra  ab  eorum  ingenio  et  potentia 
intacta  conservare.Quod  si  captivos  quos  habemus 
ex  eorum  genere  nobiles  et  ignobiles,  hoc  modo 
exterminaripermiserimus,et  in  castris  recuperandis 
et  in  aliis  dispendia  solito  graviora  profecto  pa- 
tiemur.  Et  est  nobis  consilium,  moliri  utrum  ca- 
ptivorum  commutatione  quoquomodo  simulata  va- 
leamus,Tel  in  redditione  castri^vel  in  aliis  astutum 
ct  providum  ipsorum  regem  fallere.  Eo  etenim  vi- 
vente,  puta  dictum,  nos  nuliatenus  illud  castrum  ; 
sed  nec  quidquam  terree  suae  dominationi  subdit», 
iiisi  vi  aut  ingenio  posse  habere.Ferendum  estitaque 
captivos  adhuc  vivere,ut  prius  ultrici  manu  gravatis 
horum  principibus  ac  dominatoribus,posteain  ipsos 
ipse  Dodechinusretorquendo^quidquid  obtat  sitienti 
animo  satisfaciat.  »  Hoc  audito,  reversi  nuntii,  au- 
dita  suo  referunt  domino.  Laudantque  decens  et 
utile  illud  fieri  quod  legis  stella  consulit.  His  au- 
ditis,  Dodechinus,  licet  invitus,  favet  tamcn  et 
patitur.  Uterque  autem  territus  fuga  et  exterminio 
quodeisQontigeratprffitermissisaequitatibuscaeteris- 
qusi  nQgotiis  reipublics  profuturis,  solis  potatio- 
nibus  invigilant.Inter  quas  noctibus  ac  diebus  horis 
de9peratis,missis  ministris  caedis,  ut  oves  gregatim 
captivos  abduci  et  ante  se  sisti  faciunt.  Quorum 
quida.m  funibus  ad  stipem  suspensi,seorsum  plexis 
capitibus,  sursumque  versis  pedibus,  durae  caedis 
jnateria,  sagittarum  praebentur  crebris  ictibus. 
Quidam  vero  pubetcnus,  quidam  umbilicotenus, 
et  quidam  terrae  specumentotenus  infossi,manibu8 
impiorum,  vibratis  juculis,  subeunt  pro  Ghristo 
lamentabilis  vitae  discidium.NonnuIIi  equidom  sin- 
gulis  oaesis  membris,in  viciset  plateis  projiciuntur, 
iranseuntibus  mirae  exactionis  spectaculum,  et  quo 
amplius  perfldorum  fervebat  ebrictas,  tanto  magis 
tormentorum  crescebat  perversitas.  Quod  ab  affectu 
potutionis  herili  palatii  exportum  multis  innotuit, 
60  namque  die  quo  post  bellum  Algazi  in  palatio 
vini  furia  inebriatus  accubuit^omnes  unaquotquot 
fuerant  Alapiae.ChristicoIae  captivi  nominati,ip9iu3 
jussu  ante  eum  adducti  suot.  Ibi  quidem^  ante  in- 
gressum  palatii  congregato  fermetotius  civitatis  po- 
pulo,  eisdem  proclamantibus  ac  suspirantibus  in 
affectu  optati  captivorum  exterminii,  traditi  sunt 
caedi  miserrimae  milites  ac  pedites27exterminandi 
pari  cruciamine.Horum  in  momento  corporibus  de- 
truncatis,  totum  porticus  pavimcntum  aulae  regiae 
profluens  aspergit  unda  sanguinis.  Tandem  praeter 
ifltos  in  exsultatione  portationis  horriflcae^  milites 
utriusque  belU,  tam  proceres  quam  et  alii,  coram 

Pat&ol,  GLY^ 


A  perfido  super  pavimentum  accrrimo  religati^  ubi  a 
circumstantibus  iliusi,  contumeiiis  et  terroribu^ 
affecti,  multisque  alapis,  et  miseriarum  stimuUa 
impulsi,barbarum  et  capillorum  evellationibus  de- 
turpati,  pudibunda  nuditate  prcssi,  strident  den- 
tibus,  tremunt  visceribus,  inbiamt  coelestibus.  E!^ 
vice  in  mundo  nihil  eis  certius  quam  ictus  gladii 
imminentes,  mente  et  corpore  cruciantur,  singuli 
etenim  unus  post  unum,.coram  impio  advocati,  ab 
ipso  verbis  intemuntii  requinintur :  «  Quid  maluit| 
aut  Ghristicolarum  legi  abrenuntiare,  aut  illatione 
sui  gladii  in  momento  acerrime  truncari?  »  Ab  eifi 
autem,  verae  fidei  contnirium  nihil  verbis,  aibil 
operis  extorquere  potuit.Audita  itaque  responsione 
procerum,  fidci,  spei,ac  charitati3plena,cumetmi-* 

H  nas  ipsius,  et  mortem  pro  Ghristo  pati  non  formi* 
dante  assurgit,  arrepto  gladio  profectusin  modium, 
in  gyrumdeambulando,ettorvisluminibus  intucndo 
singulos  aestimans  sacerdotem  esse^qui  cum  captivis 
aderat,quemddm  militem  jubet  arripi,  cuju3  caput 
ipse  idem  manu  propria  gladio  succidit.  Heversus- 
que  in  g^Tum,  in  medio  captivorum,  ensem  dedu- 
cendo  ante  ora  singulorum,expetiit  bysantiofl  citls* 
sime  sibi  porrigi,  non  ut  vellet  «^os  redimi  ea  vice^ 
scd  quia  ebrietate  impulsus  volebat  eos  perdere ; 
statimque  jubet  arripi  alium,  Arnulfum  nominey 
Mariensem  dapiferum,  magnae  religionis  virum. 
DatoqUe  gladio  patriarchae  Damasceno,  inquit, 
«  Percute,  percute  ;  sic  decet  utique.  »  Quo  accepto 
Archadius  mente  compunctus  cuidam  Amiraldo 
inquit  :  «  Vice  mei  id  honoris  leginostrae  6xhibe,ut 

C  vir  tantus  manu  tanti  militis  jam  priveturcapite.  » 
Ipsoque  decollato,  Algazi  iterum  acccpto  gladio  venit 
in  medium,  non  alia  intentione  nisi  ut  omnes  una 
simili  caede  perdat.  Actor  vero  summae  pietatis  id 
captivis  contulit,  ut  quod  perversitas  illius  inten<- 
debat  agerent  nutu  Dei  mutarctur,  misso  sibi  mu- 
nere.  Gontigit  enim  tunc  ex  parte  Debeis  regis 
Arabii,  equum  mirae  pulchritudinis  illuc  advenisse 
freno  et  sella  ac  pendulis  rarae  ac  pretiosae  artis 
ligulis  adornatum,ab  aure  usque  ad  pedis  rasulam^ 
auro  Arabico  gemmisque  pretiosis  decoratum.Qup 
viso,projecto  gladio  Algazi  gaudio  permutatus  cud^ 
primatibus  intrat  thalamum,  seque  induit  orna- 
mentis  pretio  et  opere  mirifico  specialissimis,  pri- 
matibus  vero  imperat  ut  captivos  cito  compellant  ad 

j)  hoc  quatenus  a  singulis  audiant,  quantum  pro  re- 
demptione  vitae  suac  quisque  dare  valeat.Sic  factu9, 
equum  ascendit  ad  Dodechinum  tendens  ministrun) 
Antichristi ;  primates  vero  vice  domini  inquirunt  a 
singulis  quantum  possent  redimi.  Auditis  singulo- 
rum  prctiis  secundum  m^jus  et  minus,'totum  in- 
scribunt  chartulis,et,  his  finitis,ad  carceres  captivi 
remittuntur. 

GAPUT  xvm. 

Dc  diversis  itaque  tormentorum  generibus,  qui- 
bus  captivi  carceribus  Sarracenorum  conterebantufi 
multa  quidem  miranda  ac  stupenda  haberem  de- 
sciib6re,eLt  verbis  edisserere ;  sed  quia  regesi  prio* 


103S 


AD  OODEFRIDUM  APPEND.  11.  — MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


1036 


cipe8,mundique  alii  potentes,  etiam  et  impotentes,  A  i*um  spatio  jacuit,qua8i  mortuu8,ethoogenerepas- 


ejusdem  conditioni8,eju8demque  fidei  homines  cujus 
et  ipsi  sunt,  aliquando  juste,  aliquando  injuste  ca- 
piunt,  captosque  pro  extorquenda  pecunia  diversis 
p(Bnis,puniunt,etcump(£nsomnegenusmortalium, 
instinctudiabolico,amalispotiusquamabonisexem- 
pla  sumere  consueverint,  utilius  mecum  reputo  for- 
mametquantitatemtormentorumtacerequamexpri- 
mere,neGhri8ticolsGhristicoIissimiliainrerant,etin 
consuetudinem  vertant.  IUud  vero  miraculi,  quod 
captivis  in  carcere  contigit,  eisdem  compatiendo, 
prssentibuset  futuris  litterali  memoria  pando.Nocte 
quadam  cum  captivi  sopori  membra  dedissent,  so- 
pori,inquam,  qualis  haberi  potcrat  in  miseria,  cui- 
dam  militi  Sansoni  de  Brueracognomine,pervisum 


sionis  turpissimffi  in  magnis  potationibas  sspissime 
terebantur. 

CAPUT  XIX. 
Post  hscc  autcm,  cum  non  valeat  vi,  nec  ingenio 
ea  vice  regem  cum  Ghristicolis  fallere,a  Dodechino 
et  primatibus  sumpto  consilio,  prostrato  castello 
Sardonas,  munitisque  suis  oppidis  a  terra  captos 
proceres  et  quosdam  alios  imperavit  redimi,ac  pre- 
tium  redemptionis  militibus  et  servientibus  terram 
custodituris  attribui,donec  ipse  ad  Merdinum  pro- 
fectus,  ipsius  honoris  speciale  castrum,ob  Ghristi- 
colarum  detrimentum^Turcomagnorumgentemma- 
jorem  solito  congregaret  et  redeat.  Quid  singula  ? 
Profectus,  tam  Turcomagnorum  quam  et  Arabum, 


innotuit  coQlum  apertum  vidisse^et  inde  Dominum  ^  gentem  prsemaximam  congregat.  Et  his  congregatis 


nostrum  Jesum  Ghristum,cum  decore  et  splendore 
virtutum  a  summitate  coeli  usque  super  carcercm 
consedissejpsumque  Sansonem  ut  ad  eum  vcniret 
cum  suis  sociis  imperando  ter  vocasse,  et,ipsis  ad- 
venientibus,  dextrum  brachium  a  summitate  carce- 
ris  usque  ad  flnem  extendisse,  dextroque  poUice 
intincto  oleo  et  crismate,signum  sanctae  crucis  sin- 
gulorum  frontibus  impressisse.  Inter  quos,  ex  no- 
mine  assignatos^per  visum  afTuerunt  alii,quos  cum 
Dominus  eodem  modo  non  signasset,interrogatus  a 
Sansonc  quare  eos  dimiserit,  fcrtur  ei  sic  respon- 
disse  :  «  Nolo  amplius  ;  alias,  ubi  mihi  placuerit, 
cffiteros  signabo.  »  Hac  visione  Sanson  excitatus, 
captivos  fratres  nocte  media,  more  solito,  ad  oran- 
dum  excitat,eis  finitis  matutinis  laudibus  hanc  vi- 


visa  tanta  multitudine,  elatione  immensa  superbia 
arreptus,  statuit  cum  uno  Scldanorum  Gborocen- 
sium  super  regem  David  in  evetiam  equitare,  ut  eo 
percmpto  vci  haeredato  libere  et  absolute  valeret 
Hierusalcm  et  Antiochiam  peremptis  Ghristianis 
suo  dominio  subdere.Ipsi  vero  cum  superbia  equi- 
tandiy  ira  Dei  exstitit.  Eo  namque  die,  quo  Solda- 
nus  et  ipse  Algazi  cum  sexcentis  millibus  terram 
legis  bellaturi  intraverunt,  ipse  idem  rex  David, 
signo  sancts  crucis  praemunitus^habens  inter  Medos 
ct  Ghristianos  quater  viginti  millia  pugnatorum, 
factis  agminibus  inter  duos  montes  densissimis  ne- 
moribus  insistos,  in  valle  resistit  qua,ut  fama  re- 
tulit,  super  eum  hostes  ingredi  prssumebant.  Re- 
stitit,  et  sic  locutus  est  :  «  Eia  I  Christi  milites,  si 


sionem  insinuat.  Quid  singula?  Eodem  die,  omnes  C  pro  lege  Dei  tuenda  legitime  certaverimus,  non  so- 


signati,  et  cum  ipsis  alii,  extra  portam  ducti  sunt 
ad  patibulum,ubi  princeps  sceleris  cum  primatibus 
totius  Alapiae  dignitatis,  festivali  potationi  invigila- 
bat.Quibus  visis,magister  sceleris  exsultans  prima- 
tibus  inquit  :  «  Intuemini  qua  redemptione  et  quo 
munere  liberos  milites  istos  velim  addominum  re- 
gem  suum  regredi,et  ut  singuli  a  manu  mea  propria 
munus  suum  recipiant  unus  post  unum  adductus, 
sicut  decet Jam  veniat.  »  Primus  itaque  Sanson  ad- 
ductuSyipsius  Algazi  manu  capite  plexus,  martyrii 
munere  decoratus  cum  sanctis  regnaturus  Domino 
prssentatur  ;  idemque  de  csteris  24  signatis,  vere 
peractum  comprobatur. 
Nec  id  tacendum  intueor,  quod  inter  istos  qui- 


lum  innumerabiles  daemonum  satellites,verum  etiam 
ipsos  dasmones  ex  facili  superabimus.  Est  autem 
consilium  quod  intueor,  si  laudatis,  nostro  honori 
nostraeque  utilitati  profuturum,  hoc  videlicet  ut 
erectis  ad  ccDlum  manibus  cunctipotenti  Deo  pro- 
mitt8mius,pro  amore  ipsius  in  hoc  belli  campo  ante 
mori  quam  fugere,et  ut  fugere  nequeamus,etiam  si 
velimus,patentes  hujus  yallis  aditus  quibus  intra- 
vimus  densissimis  lignorum  struicibus  constipemus; 
et  constanti  animo^  hostes  e  proximo  in  nos  cer- 
tare  praesumentcs  acerrime  percutiamus.  »  Quid 
singula?  Tanti  regis  veriet  perfectissimi  Ghristiani 
laudata,  probata  et  perfecta  stat  sententia.  Nec 
mora,  dispositis.aciebus  singulis,rex  ducentos  mi- 


dam  juvenis  exstitit  decollatus,natus  Aconensis  vi-  n  lites  Francigenas,  quos  habebat,  ad  primos  ictus 


cecomitis  ;  cujus  corpus,  a  loco  in  quo  jacebat^vir 
tute  ac  miraculo  Domini,  coram  cunctis  ibidem 
existentibus,  ad  alium  locum  se  transvexit.  Et  hoc 
facto,profanus  viribus  destitutus  in  efTuso  sanguine 
spumans  et  elisus  occidit,  torvo  genere  passionis 
acerrime  deturpatus,  ita,  inquam,  ut  os  cum  auri- 
bu8,et  aures  cum  naribus  chaos  horridum  firmasse 
videretur.  Residui  itaque  non  signati,  pulsi,  flagel- 
lati,  et  detracti,  manibus,  impiorum  sacvissime  ad 
caroerem  remittuntur.  Ipse  vero  Algazi  manibus 
Buorum  in  tentorio  coUocatus,  more  solito  a  vino 
0ttperatu8  in  fetore  sui  ipsius  fecis,quindecim  die- 


inferendos  anteposuit,statimque  in  altera  parte  vel 
fronte  vallis,cum  ingenti  hominum  clamore,  equo- 
rum  et  armorum  strepitu  constipato,  sceleratorum 
vexilla  prodeuntferocissima;  ethisaccedentibusdi- 
versorum  instrumentorum  sonitu  intonant  undique 
montes  cum  vallibus.Rex  autem  David  tantorum  fe- 
rocitatem  humillime  prasstolatur,  suosque  invitat 
virilianimo,etconsolatur«asserenselataminridelium 
multitudinem  coopcrante  virtute  sanctae  crucis, 
parva  manu  ac  brevi  posse  conteri.  Nec  multo  post 
visis  Ghristicolis,  infmita  multitudo,  spiritu  super- 
biae  exagitata,cum  immensis  clamoribus  in  eos  ir- 


1037  FRETELLI  LIB.  LOC.  SS.  TERRiE  JERUSALBM.  1038 

niit;  virtuleveroDominiimprimis  ictibus  excaBcati,  A.  lites  preeludentes  advenerunt,vi8uri  Christicolamm 

Franeorummanibuscorruunt  indispersionem,effu-  exercitum.  Quid  ultra?  visis  Christicolishostilisfe- 

gati.  Ut  quid  singula?  perfldi  nutu  Dei  Christicolis  rocitas  timore  subacta,  nocte  collectis  tentoriis  et 

et  Medis  una  prasbentur  cedis  materia,et  ut  serio  ante  se  prsmissis,  castrum  lacdere  desiit.  Ipse  Al- 

existentium  in  conflictu  didicimus,  in  fuga  spatio  gazi  cum  suis  Alapiam  rcversus  est^  arreptus  ge- 

triumdierumhabita,  corrueruntregaligladioquater  nere  morbi  paralytici.  Qui  cum  nollet  istud  prodi, 

centummillia;  idemqueAlgazi  in  capite  vulneratus^  simulavit   se  iterum  et  in    brevi    tam    Arabum 

peremptis  pene  omnibus  suis  permissione  Domini,  quam  et  Parthorum  maximam  gentem  adductu- 

cumpauciseffugatusjncrmisctfamelicus  conductu  rum ;  quod  si  esset  sui  juris,  ardenti  animo  invi- 

regis   Arabum  repatriavit  semimortuus.  Sequenti  gilasset   Christicolarum  cxterminio.  Gontigit  au- 

vero  anno  convalescens  ad  obsidendum  Sardonas,  tem  in  lectica  qua  ferebatur  pro  honore  et  impo- 

qnod  manuregisreflrmatumfuerat,quotquotpotuit  tentia,cum  egressione  flmi  ventris  ipsius  sordidam 

militum  ac  peditum  constipatus  agminibus,  mense  per  annum  cxiisse  animam,  et  abstractam  infema- 

Julio  rediit.  Quo  audito,  Goscelinus  comes  Edessa-  lium  scorpionum  unguibus  corruisse  in   infemi 

nus,  Bumpto  ab  Antiocheno  patriarcha  consilio.  inferioris  ollas,  plenas  diris  ignibus,  ardentibus, 

cum  suis  et  Antiochenis  bellatoribus,  ad  Samarta-  ^.  sine  flne  comburentibus  et  inexstinguilibus;  a  quo 

num  profectus  est,  ut  obsidionem  Sardonas  bcllo  nos  liberct  ipsius  Domini  nostri  Jesu  Christi  gra- 

dissipet.  Quo  audito,  rcx  Ilierosoiymitanus  cum  tia  et  misericordia,  cujus  imperio  parent  omnia 

Hierosolymitanisadveniens,citisgressibusiIIucper-  ccelestia,  terrestria  et  infcrnalia,  per  saeculomm 

venit,ante  cujus  tentoria  e  partibus  perfldorum  mi-  s®cula.  Amen. 

Expliciunt  Antiochena  bella,  acta  a  Rotgerio  principe  Antiocheno  bello;  quod  Fulcherius  supra  in  hujus 

voluminis  eocardio  descripsit 


FRETELLI  ARCHIDIACONI 

LIBER 

LOCORUM  SANCTORUM  TERRiE  JERUSALEM 

(Baluz,  MiscelL,  edit.  Mansi,  I,  434.) 


JOANNES  DOMINICUS  MANSI  LECTORI. 

Quem  ttaiimemlgo  Fretelli  libellut  nomen  auetoriset  titulum  haud  ignotum  eruditit  pnzfert ;  utrumque  enim  noran^ 
ft»  Bibtiotheea  Latina  medUjs  et  in/ima  cetatis  Joannis  Atberti  Fabricii.  Sed  nihil  quidquam  rudsu  ilios  eredo  utterius 
site  de  libro  ipso,  sive  de  tempore  quo  auctor  scribebat,  Ac  de  tempore  nihil  ego  habeo  proferre,  nisi  cor^ecturas,  Fretellus 
opuseutum  hoc  suum  dicavit  Raymundo  comiti  Toletano  (Tolosano)  ;  nunquid  forte  idem  est  Raymundus  comes  qui  rega^ 
Hbus  nuptiis  eum  Urraca,  filia  Aliefonsi  VI  regis  CattelltB,  dignus  esi  habUus  ?  Quo  vixit  scuiulo  sacrcs  peregrinationes  ad 
laea  sancta  obtinebant.  Porro  Raymundus  cx  Urraca  conjuge  fiiium  retulit  Aldefonsum,  qui,  ineunte  scbcuIo  ni,  anno 
seilieet  1109,  ad  Toletanum  sotium  ascitus,  sub  riomiue  Aldefonsi  VII  regnavit.  Hinc  de  tempore  quo  FreteUus  seribebat 
eot^eeturam  capere  licet.  Porro  Fretellus  iste  archidiaconum  se  appellat,  c^jus  tamen  Ecclesicp  nec  dicit,  nee  habeo  unde 
koe  investigem.  Id  constat  de  locissanciis  ita  illum  disserere,  ut  ibi  egisse  videri  possit ;  unde  eum  tanquam  ocutatum  tes- 
tem  Raimundus  ea  de  re  interrogavit.  IIujus  igitur  Fretelli  libellum,  quem  et  Adrichomius  insuo  Theatro  Terrcs  sanetes 
eon^utuisse  u  profitetur,  modo  evulgo,  acceptum  ex  Collectaneis  Nicolai  Rossellii  Aragonii,  qui  sub  Innocentio  VI  ponti^ 
fiee  ex  monacho  iUustris  ordinis  S.  Dominici  in  cardinalium  coUegium  tran$latus  est  anno  1356,  et  sub  Nicolai  cardinaiis 
Aragonii  nomine  claruit.  Uis  miscellaneis  tiiulum  indidU :  Camulatio  fratris  Nicoiai  Aragonii  ex  diversis  regislris  el  libris  ca- 
Bane,  aposlolice,  el  aliis  diversis  libris  et  Clironicis  compilata ;  qucs  verba  sunt  Jacobi  Etrusci,  qui  anno  1503  eodieemser' 
9oium  in  ecdesiacathedrali  Lucensiscribebat  exemplatum,  ut  ipse  addit  ex vetuslo  et  forte  originali codice. 

Cumvero  nemo  hue  usque  divitem  hanc  coUectionem  diligenter  adhuc  investigaverit,  ex  hoe  ipso  pene  eruere  mihiplw 
rima  UeuU,  nunquam  antehaeinlueem  extraeta. 


m^ 


AD  GOIJliF^ID^Qf  ^CPKND.  II.  -  MONUAf.  P^  BQUi)  SAGRO. 


m 


T^J^^^^iTT^^T^nTi^^^rT^M^^^^/^^^^Ti^ 


»       '  t    •  .   f»  \ 


I     •> 


LIBER  LOCORim  SANeTOItJIN  TEftRfi  Mmm 


PR0L0GU8  LIBRL 


Domino  suo  venerabili  et  fratri  Raimundo,  Dei 
gri^tia  Toletano  [Tolosano]comiti,FRfiTELLU8  eaclera 
gratia  archijdiaconus,  sub  spiritu  consilii  et  fortu- 
dinis  Deo  militare. 

Cu|n  ^JA  Orientalem  Ecclesiam  causa  tuorum  pec^ 
catorum  confugisti,  et  in  terra  promissionis,patria 
scilicet  Sc^lyatoris  nostri  Jesu  Ghristi,peregrinares, 
ex  qua  secundam  Jecusaltm  contemplare,  et  ipsa 
Sion,qu«  allegorice  pars^disum  designat,  et  in  qua 
materia  fortiores  ex  Israel  novi  Machabaei  veri  Sa^ 
lomonis  lectulum  excubantes,  inde  Philistihim  et 
Ami^)^  exp^gjQ4mt,  p.Qstea  vero  sacra  regni  David 
loca,  qus  divina  catholicis  informant,  qu9  sint,  ei 
urbiyCt  quidsigniHcentdiligenter  intitularene  pigri- 
teris,  ne  quando  revertens  ad  /f^ptum  Balonis 
in  terras  incurras,et  hic  quandiu  moram  feceris  il- 
lius  sancti  Hieronymi  sententiffi  faveas  dica^i  : 


A  «  Non  est  l^ud^ile  in  Jerusalem  fui9se ;  9^  h^ 
yivere,  nec  s^cris  locis  ofilerre  nisi  legitin^i  acguir 
sita  »Ergo,  quoniam  devote^praut  ^qbia  sr^im^eat, 
imo  catholice,huc  transfretans  de  looge  remp^aBt' 
spaniarum  finibus  accessisti^  tu  qi^i  largus,  fst 
benignus  es,  bonis  uec  non  omnihus  in  saQCt^Bcr 

desia  Deo  militantibus,  Mach^beoriuQ  e^iam. 

commilito  hospitatus  apud  Bethel  reigis  SalQ^oni^ 
in  atrio,  juxt^  reclinatorium  pii  Je^u,  ne  torj^ 
cas  in  labore  tuo,  sed  Deo  redde,  quad  Dei  e9t,im%- 
ginem  scilicet  quam  in  te  repraesentat,  quatenus 
per  hano  peregrinationem  tuam  asoendea^  Liba- 
num  de  flore  Nazareno  fructum  gustans,  et  odores 
in  coelcstibus,  et  in  Sion  stola  immortalitatis  in- 
dutus,  cum  vero  Salomone,  cui  omnia  vivunt  per 
infmita  saecula  ssculorum  sabbatizare  merearis. 
Amen. 


B 


ENARRATIO  LOCORUM  TERRiE  SANCTiE. 


llodo  auiem,  reverende  mi  domine,  quoniam  a 
parvitate  mea  locorum  sacrorum  terrs  promissionis, 
scilicct  Israeliticse  regionis,notitiam  quaerere  digna- 
tus  es,prout  sanius  potero,sublimitati  tus  diligen- 
ter  elucidare  non  dedignabor.  Vertam  ergo  stylum 
Bumens  initium  a  Gharon,  id  est  Hebroq.  Qlioi  fuit 
metropoliscivitasPhilisthinorum  et  gigantumintri- 
bu  Juda,civitas  sacerdotaIis,ct  fugitivorum.  Hebron 
%\ti^  e^t  w  iUo  ^^grp  in  quo  ^ummus  Dispositor  pa-  ^ 
tnem  noatrum  plasmavit  Adam,  et  inspiravit  in  eo  ^ 
sptraculum  vit«.  Hebron  autem  Anatarbe  dicitur, 
quod  Sarracenice  sonat  civitates.  Quatuor  illi  reve- 
rendi  p^tres  in  spelunca  duplici  in  ea  consepulti  fue- 
i^ji^nt.  primus  Adam,  Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  et 
^prum  uxore9  quaiuor;  Eva  mater  aastra,Sara,IiQ- 
becca  et  Lia;  estautemHebron  juxtavallem  Lacry- 
marum  sita.  ValHs  Lacrymarum  dicta  est,  eo  quod 
centum  annis  in  ea  luxit  Adam  fllium  suum  Abel, 
in  q^a  poste^  monitus  ab  angclo  cognovit  uxorem 
^iiamEvam  qx  quagcouit  fllium  suum  Seth,de  tribu 
cujus  erat  Ghristus  oriundus. 

Seoundo  milliario  ab  Hebron  est  sepulcrum  Lot, 
nepotis  Abrabae.  In  Hebron  habctur  ager  quidam, 
cigus  gleba  rubea,qu®  ab  incolis  effoditur  et  come- 
ditur,  et  iGgyptum  venalis  asportatur,  et  quasi  pro  D 
specie  emitur  charissime.  Prsedictus  ager,  inquaik- 


tum  alte  et  profunde  efTossus,  intantum  Dei  dispo- 
sitione^  anno  finito  reddita  gleba,  gratus  aperitur. 

Juxta  Hebron  mons  Mambre,ad  radicem  cigus  esi 
illa  terebinthus,  quse  dirps  vocatur,  id  est  iUx^  vel 
quercus,  secus  quam  permultum  temporis  mansit 
Abraham,  9ub  qua  quidem  tres  angelos  vidit,  et 
unum  adoravit,hospitioque  susceptos,prout  dignius 
potuit,  fovit  et  pavit.  Unde  prima  via  credendi  di- 
ctus  esi  ilex  prsdicta.  B/x  tunc  usque  ad  tempus 
Theodosii  imperatoris,  testante  Hieronymp,  suiim 
esse  dilatavit,  et  ex  ipsa  scissa  perhibetu,r^  qus  a 
possidentibus  cahra  tenetur,quae  Ucet  sit  aridi^  lUfhc 
dicabili^  perhibeiur  in  bpcqupd  qu^ditf  ^q^it^M 
quis  secum  detulerit  aoimal  suum  non  offidndet.Ia 
Hebron  primum  applicueruntcausatemspromisaio- 
nis  explorandce  Galeph  et  Josue,eprumque  socij  de- 
cem.  In  Hebron  regnavit  David  annis  septexD,  ^\ 
dimidio. 

Decimo  milliario  ab  Hebron  ^t  la^vsAapbaltilaa 
contra  orientem,  qui  mare  Mortuum  dicitur,  vere 
mortuum,  quia  in  eo  nihil  vivHm  est,  nec  det,  nec 
recepit,  et  mare  Diaboli  dicitur,  eo  quod  ijist^ctu 
ejus,  quatuor  illae  civitates  miserrimae,  id  est  Sodo- 
ma,  Gomorrha,  Seboim,  Adama,  perseverantes  in 
turpitudine  sua,  igni  sulphureo  concremats  in  illo 
loco  subvers»  sunt. 


PR6¥BLLI  LIB.  LdG.  S9.  TBtlRifi  jfERUSAtGH.  itUi 

t  lacum  ih  ctccubitn  JudsBss  Segbr,  qu»  et  A  t*at.  Sexto  milHario  a  Sarphen  est  Sidon  civitas 


)ra  dicitur,  una  de  quinque  civitatibus  illis  pre- 
f  Lot  de  incendio  ct  subversione  reservata  est, 
usque  nunc  ostenditur.  In  exitu  Segoruxor  Lot 
ttueeefngiem  mutata  fuit,cujus  adhuc  apparent 
5?a.Supra  ripam  praedicti  maris  multum  alumi- 
multumque  Kalranii  ab  incoljs  reperitur  et  col- 
ir,  et  cx  mari  bitume  extrahitur,  quod  JudaeaB 
liltis  appellatur  necessarium.  Segor  autem  a 
jatriotis  oppidnm  Palmai  vocatur. 
pra  lacum  Asphaliitem,  in  descensu  Arabise 
idym  i^elunca  est  in  monte  Moabitarum^  ad 
\  Dahac  fitiustlbor  divino  nutu  adduxit  Balaam 
.'«ledTcendum  flliis  Israel,  qui  pro  vehementi 
itpiu  Bxcisus  vocatur.  Lacus  Asphaltitesdividit 
lam  et  Arabiam. 

ibra  tempore  flliorum  Israel  solitudo  erat,  et 
ivah,  terra  invia  et  inaquosa.  In  ea  quidem  de- 
l  fios  40  annis  Ddminus,  manna  pluens  eis  ad 
hicandum.  In  ArabiaEImonfuerunt  castra  (llio- 
fsV*aet  in  deserto,  in  quo  duodecim  fontcs,  et 
fii|giiita  ]j)alm«ei  de  man  Rubro  exetintes  repertae 
hr  Arabia  est  valfis  Moysi,inquapcrcussitbis 
rfnvirga,  duos  aquffirivulospopuloDei  reddens, 
ribus  tota  illapatria  modo  irrigatur.  In  Arabia 
ittAfS  Sinai,  in  quo  Moyses  quadragintadiebus 
toUdem  noctibus  totius  expers  cibi  moratug 
m  quo  etiam  Dominus  Moysi  legem  dedit,pro- 
iigito  suo  ^criptam  in  tabulis  lapideis.In  Arabia 
eteit-  fllios  Israel  columna  ignis  per  noctem, 
ifqiie  vfillavit  eos  diebus  singulis.  In  Arabia 
quadraginta  Mansionesfiliorum  Israel.In  Ara-  ^ 
st  mons  Hor,  quo  sepultus  quicscit  Aaron.  In 
a  esft  Abarihi,  in  qtioDominus  Moysen  sepel- 
|tl9  numquam  apparente  tumulo.  In  Arabia  est 
■  Regafrs,  qiiem  et  Balduinus,  primus  rex  Fran- 
nin  Jerusaiem  ad  terram  illam  Christicolissub- 
diktti  etad  tuendnm  regnum  David  in  castrum 
im:  reddidit.  Arabiajungitur  Idumex  in  confi- 
i  Boidronf. 

iti»OL  estterraDamasci.  Idumseaestsub  Syria, 
i  ^uidem  Syrraer  Damascus.  Idumsam  et  PhoB- 
kb  dividit  Libanus,  Phoenicia,  in  qua  Sor,  id 
yifus  Phaftriicum  hobilissima  est  metropolis, 
ihris/tum  perambulantem,  maritimam,  ut  Syrii 
ant,  recipere  nOluit,  qus  et  divina  testante  pa- 


egregia,  ex  qua  fbit  Dido,  qum  Cartaginem  constru- 
xit  in  Africa. 

Sexto  decimo  milliario  a  Sidone  est  Berithus  opu- 
lontissima  civitas.  In  Bcrito  est  quffidam  Salvatoris 
nostri  icona,  non  multum  post  passionem  suamad 
ignominiam  ejus  ridiculoseaquibusdam  Judffiis  cru- 
cifixa,  quffi  sanguinem  produxit  et  aquam,  undeet 
multi  in  vero  crucillxo  crediderunt  baptizati ;  qui- 
cunque  etiam,  ex  illa  icona  perunctia  quacunque 
gravabantur  infirmitate,  sani  reddebantur. 
Arphat  est  urbs  Damasci,  de  qua  historia  :  «  Da- 
raascufi  in  Syria,  »  Damascus  est  capiit  Syri»  reve- 
renda  metropolis,  quam  construxit  £leazar  servus 
Abrahffi.  In  agro  illo  Cain  interfecit  fratrem  suum 
M  Abel.  Damasco  cohabitavit  Esdu,  qui  et  Seir  et 
Edom  Seir  pilosns  Edom  rufus^  vel  rubexis;  ab 
Edon  totailla  terravocatur  Idualffisi,  de  qua  in  psal- 
mo  :  In  Idumseam  extenddm  calceametitd  med  (Psal. 
Lix,  ^O).  Unde  prophetai :  Quis  eH  qiii  venil  dje  Edom 
iifictis  vestibus  de  Bdsrat  (Isdi,  Lxin,  1.)  Bfosra  est 
quffidam  pars  illius  terra^  quffi  Husvo'catur,de  qua 
fuit  beatus  Job,  qus  et  Sueta  dicitur,  a  qua  Eialdad 
Suhites.  theman  cst  metropoh*s  in  Idumffia,tfx  'fhe- 
man  Eliphas  Themanites.  Et  Naamian  cst  oppidura, 
a  quo  Sophar  Naaraatites.  li  tres  confsOlatored  Job 
fueriint.In  indumffi£  flnibussecundomilliarioaJfdr- 
dane  est  fluvius  Laboch,  qtfo  transvadato  a  Jacob 
cum  aMesOpotamiaveniret,Iuctatusest  ctfm  angelo^ 
^ui  de  Jacob  nomen  ejus  tnutavit  iii  Israel.  In  Idu- 
maea  est  mohs  Seyr  subDamasco.SfecuridomilIiariO* 
a  Damasco  locus  6st,  iil  quo  Sauli  Christus  appa- 
ruit  dicens :  Saute,  SaulCf  quid  rfte  persequeris?{Act, 
IX,  4.)'  In  quo  et  Saulum  charitas  de  coelo  non  mo- 
dica  circumfulsit.  In  Damasco  baptizavit  Atianias 
Saulum,  nomen  ei  imponens  Paulum ;  de  muris  Da- 
mascis  missus  fuit  Paulusin  sportam',  persecutorum 
sa&vam  veritud  rabiem.  Libanusinterpretatur  candi- 
dalidf  de  quO  in  Canticis :  Veni  de  LibanOf  sponsa 
meaj  columba  med  (Caut,  iv,  8).  Ad  radicem  Libani 
oriuntur  Pharphar  et  Abaila,  fluvii  Damacici.Monted 
Libani  et  planitiem'  Arcados  transfluit  Abaha  magno 
mari  se  copulans,  flnibus  illis  in  quibus  Eustachius 
sanctus,  uxore  sua  privatus  et  flliis,  desolatus  reces- 
sit.  Pharphar  per  Syriam  tendit  repletam,  idestAn- 
tiochiam,  labensque  circa  muros  ejus,  decimo  mil- 


Uit  mattyfcs  Deo  reddidit,  quorum  solidus  Dei  Q  liario  ab  Antiochia  in  portu  Solymi,  portu  videlicet 


\m  numertim  colligit. 
rtis  Orf^nem  tomulatum  celat,  unde  apudTy- 
^  lapis  ille  marmoi^eus  modicus,  super  quem 
Jcteus  manensrilla^sus;  atemporeChristi  usque 
(mlsionemgentiura  ab  urbe,  sed  postea  defrau- 
I  ^t  a  Francis,  nec  non  a  Venefis,  Supra  vero 
titim  rllius  lapidrs  in  honorcra  Salvatoris  eccle- 
[inBdiam  futtdata  est.  Octavo  railliario  a  Tyro 
ic  oirientera  supra  raare  Sarphen  est,  qu»  et 
i^  Sidoniorura,  in  qua  quondara  habitavit 
]^pheta,in  qua  resuscitavit  fllinm  vidnae  quaj 
iMB^tat*  ftiefrat,  et  charitate  foverat  et  pave- 


S.  Simeonis,  Mediterraneo  raari  se  commendat.  In 
Antiochia  sedit  B.  Petrus  scptem  annls,  pontificatus 
decoratus  insula.  Ad  radicem  Libani  civitas  Paueas 
sita  edt,  id  est  Bilmas,  quse  et  Caraarea  Philippi  vo- 
catur.  In  illo  loco  dedit  Deus  Petro  potestatem  li- 
gandi  et  solvendi.  Ad  radicem  Libaui  oriunturduo 
fontes  illi  Jor  et  Dan,  de  quibus  sub  montibus  Gi  • 
belli  conficitur  fluvius  Jordanis,  in  quo  Ghristus  a 
Joanne  prscursore  ejustertio  lapidis  Jactu  baptizari 
voluit;  loco  illo  vox  Patris  intonuit  dicens:  Hic  est 
Filius  meus  dilectus  in  quo  mihi  bene  coffiplacui ;  ip- 
sifffti  audite(MaUh.  rii,  17).  Super  Jddt^tn  ibi  descen- 


1043 


AD  QODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


(044 


dit  SpiritusSanctus  in  columbae  specie.  A  montibus  A 
usque  ad  lacum  Asphaltitem,  valiis,  per  quam  Jor- 
danis  fluvius  labitur^Corcus  appellatur  Aulon,quod 
Est  Hebraeum  nomen.  Appellatur  etiam  Vallis,  illa 
quamgrandis  atque  campestris;  ex  utraque  parte 
vallatur  montibus  continuis  a  Libano  usdue  ad  de- 
Bcrtum  Faram,  dividit  Jordanis  Galilaeam  et  Idu- 
mseam  etterram  Botoron,  quae  et  Idumaeae  secun- 
da  metropolis.  Jordanis  descensus  interpretatur. 
Dan  vero  ab  ortu  suo  subterraneum  ducitgurgitem 
suum  usque  ad  Meldam  planitiem  suam,in  qua  satis 
patenter  suum  ostendit  alveum.  Planitie  illaMeldam 
vooatur,  eo  quia  in  ea  melius  est.  Sarracene  quidem 
sonat  platea,  Latine  vero  forum.  Meldam  vocatur  eo 
quia,  intrante  aestate,  innumerabilis  populus  secum 
deferens  omniavenalia  convenit,ingensque  Partho-  p 
rumetArabummilitiaadtuendumpopuIum,etad  pa-  • 
scendumgregem  suuminpascuisillie  uberrimis  per- 
totam  aestatem  moratur.Meldam  componiturexMed, 
et  Dan,  et  Sarracene  aqua,  Dan  fluvium  ex  planitie 
predicta.  Dan  sereddensinfluviumSuetan  pergit,in 
qua  pyramis  beati  Job  superstes  adhuc  est,  quae  a 
Graecis  et  gentilibus  solemnis  habetur.Dan,  contra 
Galilaeam  gentium  se  obliquans  ab  urbe  Gedar  se- 
CU8  medicabilia  balnea  spumati  plena  transfluens, 
Jor  copulatur. 

Jor  longe  a  campaneis  lac  reddidit,  ex  se  postea 
mare  Galilae®  sumens  initium  inter  Bethsaidam  et 
Carpharnaum,  A  Bethsaida  Petrus  et  Andreas^  Joan- 
nes  et  Jacobus  Alphaei.  Quarto  milliario  a  Bethsaida 
est  Corozaim,  in  qua  nutrietur  Antichristus  sedu- 
ctor  orbis.  De  Corozaim  et  Bothsaidam  ait  Joannes:  C 
Fss  tibiy  Corozaim,  vx  Ubi,  Bethsaida  (Matth,  xi, 
21 ;  Luc.  X,  10).  Quinto  milliario  a  Corazaim  Cedar 
illa  opulentissima  civitas,  de  qua  in  psalmo  :  Cum 
habitantibus  Cedar  multum  incola  fuit  aniina  mea 
(Psal,  cxix,  5).  Cedar  interpretatur  tenebrx.  Ca- 
pharnaum  in  dextera  parte  maris  sita  est,  civitas 
centurionis,  cujus  (ilium  in  ea  sanavit  Jesus,  de 
quo  dicitur:  fion  inveni  tantam  fidem  in  Israel 
{Matth,  VIII,  10).  In  Gaphamaum  multa  alia  signa 
fecii  Jesus  docens  in  Synagoga  {Joan.  vi,  60).  Ca- 
pharnaum  filia  pulcherrima  impretatur,  vel  filia 
pulchritudinis,  quae  nobis  S.  sigQiflcat  Ecclesiam, 
ad  quam  cum  Libano  descendunt,  id  cst  de  candore 
virtutum,  ab  ea  et  in  ea  lucidiores  sunt. 

Secundo  milliario  a  Capharnaum  descensus  mon-  n 
tis  illius  est  in  quo  Jesus  sermocinavit  ad  turbas, 
et  instruxit  populum  suum  docens  eos,  in  quo  et 
leprosum  curavit.  Milliario  a  desccnsu  illo  est  lo- 
cus,  inquo  pavitquinque  millia  hominumde  quin- 
que  panibus  et  duobus  piscibus,  unde  locus  ille 
mensa  vocatur,  quasi  locus  restitutionis,  cui  locus 
subjacet  ille  in  quo  Christus  post  rcsurrectionem 
suam  suis  discipulis  apparuit,  comedens  cum  eis 
partem  piscis  assi  et  favum  mellis;  supra  mare  ibi- 
dem  Dominus  sicco  pede  ambulavit ;  circa  quartam 
noctis  vigiliam  Petro  et  Andreae  piscantibus  appa- 
ruit,  ubi  et  Petro  supra  mare  ad  eum  ire  volenti 


et  mergenti  ait  Jeus :  Modicx  fidei,  quare  dubita- 
sti?  {Matth.  XIV,  31)  ubi  et  alia  vice  discipulis  suis 
in  mari  periclitari  timentibus  mare  quietum  reddi- 
dit.  In  sinistra  parte  maris  montis,  in  coQcavo  Ge- 
nesareth,  Magdalum  oppidum,  a  quo  et  Maria  Ma- 
gdalena  ;  haec  autem  regio,  Galilffia  gentium  in  tribu 
Zabulon  et  Nephtalim  {Matth,  iv,  \b).  In  superiori- 
bus  hujus  Galilaeae  partibus  viginti  fucrunt  civitates 
illae  quas  rex  Salomon  Hiram  regi  amico  suo  dono 
dedit. 

Secundo  milliario  a  Magdalo  est  Ginerech,  que 
et  Tyberias  a  Tiberio  Caesare  cognominata,  quam 
in  juventute  sua  Jesus  frequentare  solebat.  Quarto 
milliario  a  Tyberiade  est  Cethulia  civitas,  ex  qua 
Judith  pro  gente  sua  salvanda  satis  astute  peremit 
Holofernem  in  obsidione  urbis. 

Quartomilliarioa  Tyberiade  contra  meridiem  est 
Bothan,  in  qua  fratres  suos  reperiit  Joseph  pascen- 
tes  suos  greges,  quem  habentes  odio  Ismaelitis  ven- 
diderunt.  Decimo  milliario  aTyberiade  est  Nazareth 
civitas  Galilaeae  domus  propria  Salvatoris,  eo  quia 
nutritus  in  eo  fuit :  Nazareth  inlerpretatur,  flos  vel 
virgultumyXicc  sine  causa,  cum  in  ea  flos  ex  fractu, 
cujus  saeculum  repletum  est,  flos  inquam  ille,quem 
virgini  Mariae  Gabriel  archangelus  in  eadem  Naza- 
reth  filium  Altissimi  de  ea  nasciturum  nuutiavit, 
inquens  AvCy  Maria,  gratia  plenay  dominus  tecumy 
benedicta  tu  in  mulieribus  {Matth.  i,  8),  et  benedictus 
fructus  ventris  tui.  De  Nazareth  vero  dictum  est:il 
^azareth  potest  aliquid  boni  esse  ?  {Joan.  i,  4t6.)  Se- 
cundo  milliario  a  Nazareth  Sephoris  est  civitas,via 
quae  ducit  Achon ;  et  Sephori  Anna  mater  beata) 
Mariae  matris  Jesu  fuit  nata.  Quarto  milliario  a  Na- 
zareth  est  Cana  Galilaeae  contra  oricntem,  a  qua 
fueruntPhilippus,et  Nathanael,in  qua  etpuer  Jesus, 
discumbens  cum  matre  in  nuptiis,  aquam  convertit 
in  vinum.  In  Nazarcthlabiturfons  exiguus,ex  qiioin 
pueritia  sua  puer  Jesus  aquam  haurire  solebat,  et 
inde  ministrare  matri  suae,  etsibi.  Milliario  a  Naia- 
relh  contra  meridiem  est  locus,  qui  et  principium 
dicitur,  ex  quo  juvenem  Jesum  praecipitare  volue- 
runtparentesejus,  aemulantes  prudentiam  ipsius,  et 
ab  eis  in  momento  disparuit.  Quarto  milliario  a  Na- 
zareth  contra  orientem  est  mons  Thabor,  in  quo 
transfiguravit  se  Jesus,  apostolis  suis  videntibus 
Petro,  et  Joanne  et  Jacobo,  coram  Moyse  ct  Elia, 
ubi  etiam  vox  Patris  audita  est:  HicestFilius  meus 
dilectus  in  quo  mihi  bene  eomplacui  {Matth.  xvui,  5,) 
et  Joanni  et  Jacobo  dixit  ne  quod  viderant  alicui 
revalerent  donec  Filius  hominis  a  morte  resurgeret 
{ibid.y  9).  Ibi  enim  Petrus  ait:  Domine,  bonum  esi 
nos  hic  essCy  faciamus  hic  tria  tabemacula,  tibi  unum^ 
Moysi  unum  et  Elix  unum  (Ibid.,  4).  Secundo  mil- 
liario  a  Thabor  contra  orientem  est  mons  Hermon, 
in  descensu  montis  Thabor  obviavit  Abrahae  re- 
deunti  a  caede  Amalec  dominus  Melchisedecb,  qui 
fuit  rex  et  sacerdos,  qui  dicitur  Salem,  praesentans 
ei  panem,  etvinum,  quod  signiGcat  oblationem  al- 
taris  Christi  sub  gratia.  Secundo  milliano  a  Thabor 


FRBTELLI  L1B.  LOC.  8S.  TERRiE  JERUSALEM. 


1016 


aim  civitas,ad  cujusportamrestituitChristus  A  evangelizatur  fessum  itinere  sedisse  Jesum,  et  ser- 


ilium  viduae.  Supra  Naim  est  mons  Endor,  ad 
3m  cujus  supra  torrentem  Kadmium,  qui  est 
18  Cison,cum  filio  Delborae  prophetissae,6&rac 
Abineech  devicit  Idumsos,  Sisar  videlicet^ 
)1  uxorem  Aberenei,  Zeb  aufem,  et  Zebese,  et 
iiDa  trans  Jordanem  persequens  gladio  per- 
brachium  in  Endor,  et  sub  EndorCison  exer- 
ande  in  psalmis  Thabor,  et  Hermon  in  nomine 
'juultabunt,  et  tuum  brachium  cum  potentia 
Lxxxviii,  iS),  Quinto  milliario  est  Anain 
el  civitas,  quae  et  Zaraim,  ex  qua  Jezabel  im* 
ma  regina  fuit,  qus  abstulit  vineam  Naboth, 
^tiam  pro  importunitate  sui  de  summopalatii 
rscipitata  interiit,  cujus  adhuc  pyramis  su- 


monem  habuisse  cum  Samaritana,  ubi  nunc  Eccle- 
sia  construitur.  Juxta  Sichem  terebinthus  illa,  sub 
qua  Jacob  abscondit  idola.  In  Bethel  milliario  a  Si- 
chem  Luza  civitas,  in  qua  per  multum  temporis 
spatium  habitavit  Abraham,  ubi  et  Jacob  dormiens 
scalam  vidit  coelum  tangentem,  angelosque  per  il- 
lam  ascendentcs  et  descendentes ;  statim  evigilans 
ait :  Hic  locus  vero  sanctus  est,  et  porta  cceli  {Gen. 
XXVIII,  17).  Erigens  lapidem  in  titulum,  et  fundens 
oleum  desuper,  appellavit  nomen  loci  iliius  Bethel, 
quod  prius  Luza  vocabatur.  In  Bethel^  angeii  prae- 
cepto  voluit  Abraham  immolare  Domino  fliium 
suum  Isaac.  Est  autem  Bethel  collateralis  mons 
Garinim,  respiciens  montem  Gebal  ad  orientem,  et 


58'videtur.  Juxta  Jezabel  est  campus  Magedo,  |>  Stadam  super  Sichem.  Vigesimo  miliiario  a  Si- 


0  Josias  rex,  a  rege  Samarise  SHbactus  succu- 
deinde  translatus  in  Sion,  et  sepultus.  Miilia- 
Jezrael  montes  Gelboe  sunt,  in  quibus  dimi- 
18  Saul  et  Jonathas  subacti  siluerunt,  unde- 
1 :  Montes  Gelboe,  nec  ros  nec  pluvia  veniat  su- 
M  (//  Reg,  1, 21),  etc.  Secundo  milliario  a  Gel- 
sontra  orientem  est  Schitopolis  civitas,GaIiIaeae 
opolis,  quae  et  Bethsan,  id  est  domus  solis,  vel 
(l;  super  muros  ejus  suspenderunt  caput  Saul. 
to  milliario  a  Jezrael  est  oppidum  illud  a  quo 
it  Samaria,  quae  et  Sebasten,  et  Augusta,  ab 
isto  Caesare  dicta,  in  qua  sequltus  fuit  para- 
phus  ille  praecurserDomini,Joannes  Baptista  ab 
de  decollatus,  trans  Jordanem  infra  lacum 
altitem  in  castello  Macheronta,  et  a  discipulis 


chem,  quarto  a  Jerusalem,  via  quse  ducit  Diospolim 
mons  Syla  et  civitas,  qus  et  Arama,  ubi  arca  testa- 
menti  et  tabernaculum  Domini  ab  adventu  flliorum 
Israel  manserunt  usque  ad  tempora  Samuelis  pro- 
phetffi  David  regis.  Vigesimo  milliario  a  Sichem, 
sexto  decimo  a  Diospoli,  sexto  decimo  ab  Hebrom, 
tertio  decimo  a  Jericho,  quarto  a  Belhel,  decimo 
septimo  a  Bersabee,  vigesimo  quarto  ab  Ascilone, 
totidemque  a  Joppe,  sexto  a  Ramatha,  Jerusalem 
sanctissima  Judse®  metropolis,  quse  et  Sion,  de  qua 
dictum  est :  Gloriosa  dicta  suut  de  te,  civitas  Dei 
(Psal.  Lxxxvi.  3),  quffi  et  yGIia  ab  iElio  Adriano,  qui 
eam  construxit.  Bethlehem  est  civitas  Juda^quae  et 
Ephrata  dicitur :  Bethlehem  domus  panis  interpreta- 
tur,  nec  sine  causa,  quia  de  flore  Nazareno  proces- 


translatus  fuit  Sebasten,  ibique  sepultus  inter  C  sit  in  ea  fructus  vitie  de  virgine  Maria,videlicetFi- 

lius  Dei  Christus  Jesu8,qui  panis  est  angeIorum,to- 
tiusquevita  mundi.In  BethIehem,juxtalocum  nati- 
vitatis  praesepe,in  quo  et  ipselatitavitinfansJesus, 
unde  propheta  :  cognovit  bos  possessorem  suum,  et 
asinus  prxsepe  domini  sui  (Isai,  i,  3),  ex  quo  feno, 
ubi  infans  latitaverat,  Romam  delatum  fuit  ad  ec- 
clesiam  sanctffiMarise  majoris.MilliarioaBethlehem 
stella  pastoribus  Domino  nato  apparuit  angelo  di- 
cente  :  Gloria  in  excelsis  Deo  (Luc,  ii,  U),  etc.  In 
Bethlehem,  nova  stella  duce,  venerunt  tres  reges  ab 
oriente  venerari  natum  Jesum,  et  eum  ut  regem 
angelorum  adoraverunt,  praesentantes  mystica  mu- 
neraaurum,thu8  et  myrrham.In  Bethlehem  ejusque 
fmibus  Innocentes  jussit  decollari  Herode8,quorum 


um  et  Abdiam,  et  assumptum  exinde  postea 
as  eju8  a  Juliano  Caesare  Apostata,  ejusque 
1  crematum  fuisse  perhibetur,  datis  vento  ci- 
)U8;  sed  absque  capite,quod  Alexandria3  antea 
datum  fuerat,  postea  Constantinopolim,  ad  ul- 
m  in  Galliam,  in  pago  Pictaviensi,  et  absque 
\e  qui  venientem  ad  baptismum  Jesum  indica- 
;,  dicens  :  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  toUit  peccata 
ii  (Joan.  i,  29).  Inde  illud  beata  virgo  Thecla 
'  AJpcs  detulit,  ubi  sub  veneratioile  maxima 
letur  in  ecclesia  Morianensi.  Samaria  est  no- 
arbis  et  patriae. 

larto  milliario  a  Sebastcn  est  Neapolis,  quae  et 
en,  Sichem  antc   Veteomor  nominata,  inter 


et  Bethel  posita;  a  Sichem  vocata  est  terra  q  pars  contra  meridi^sm  quarto  milliario  a  Bethlehem, 


3ichen,  ex  Sichem  fuit  Emor,  qui  Dinam  filiam 
b,  fmibus  iliis  deambulantem,  violavit.  In  Si- 
1  ▼ero  relata  fuerunt  ossa  Joseph  ex  ^gypto  ; 
ichem  juxta  fontem  fabricavit  Jeroboam  vitu- 
laos,  quos  adorari  fecerat  a  decem  tribubus, 
\  adduxerat  et  seduxerat ;  unum  ex  eis  posuit 
r  Dam,  alium  in  Belhel.  Sichem  urbem  illam 
yerunt  filii  Israel  Emorque,doIentes  de  adulte- 
)ina9  sororis  suee.  Sichem  his  diebus  Neapolis 
;ur,id  est  nova  civitas,  Sicharante  Sichem  juxta 
lium,  quod  dedit  Jacob  filio  suo  Joseph,  in  quo 
fonn  Jo8eph,qui  et  Puteus  dicitur,  superquem 


sccundo  miiliario  a  Thecua  sepulta  quiescit.  Quarto 
milliario  a  Bethlehem  contra  meridiem  ecclesia  bea- 
ti  Garitot  est,  ubi  et  ipso  transeunte  de  hoc  mun- 
do,  monachi,  quibus  ipse  pastor  praefuerat^cum  eo 
pariter  devote  mori  desiderant,  eoque  Pater  eorum 
prius  exstiterat,  nec  post  eum  in  mundo  Tivere  vo- 
lebant,  ejus  amore  ferventes;  quorum  singulorum 
compagines  in  Ecclesia  videri  possunt  modo  illo 
quo  habuerunt  in  desolatione  Patris  eoram  agoni- 
zantes,  postea  translati  in  Jerusalem,  in  Bethlehem 
infra  basilicam  non  longe  a  praesepio  requiesoitcor- 
pu8  B.  Hicronymi,  Paula  quidem  et  Eustochiump 


iwr 


AD  GODEFRmUfil  APPBND.  II.  ^  MONUM.  Dfi  BeLLO  BAGRO. 


994» 


qaibus  ipse  Hieronymus  scribit  similiter;  a  Be- 
thlebem  via,qu»  ducit  Jerusalem  Kabrata  est  locus, 
in  quo  cum  Benjamin  peperisset  Rachel  occubuit^ 
ibique  a  viro  suo  Jacob  tumulata  quiescit^cujusin 
tumulo  supposuit  Jacob  duodecim  iapides  non  mo- 
dicos  testimonio  filiorum  Israel,  cujus  adhuc  pyra- 
mis  a  transeuntibus  videtur.  Jerusalem,  gloriosa 
JudiiMB  metropolis,  juxta  philosophos^  in  mcdio 
mtrDdi  sita  est^regnavit  autem  in  ea  David  per  Iri- 
ginia  tres  annos  et  dimidium.  fjst  quidem  in  Jeru- 
salem  mons  Moria,  super  quem  videns  David  ange- 
lum  percutientem  evaginato  gladio,  qui  populum 
Dei  graviter  occiderat,timens  ne  in  se  et  in  urbem 
uicisoeretur,quod  in  populum  numerato  delinquerat, 
prontrs  in  terra  corruit  vere  pcBnitens  graviterque  se 
afBigeus,  a  Domino  exauditus  est,  et  veniam  me- 
ruii  (//  Reg.  xxiv,  46.  17),  de  quo  ait  Dominus  : 
hweni  virum  secwndum  cor  meum,  Jn  monte  Mona 
regnante  David  florebat  arca  Ornam  Jebuscci,  a  quo 
et  ipse  David,  cum  emere  voluit  ad  construendum 
ibi  domum  Domini  in  illo  loeo,  consecutus  fuerat 
eo  quod  angelus  Domini  ei  parcens  ct  urbi,  ibi  ste- 
terat.  Emit  quidem,  sed  vetitum  fuit  a  Domino,ne 
iniramitterei  se,  quia  vir  sanguinis  erat,  et  ideo 
quas  ad  hoc  prsparaverat  expensas  Salomoni  niio 
suo  tradidif,  quatenus  inde  domum  Domino  con- 
strueret.  ^dificavit  ergo  rex  Salomon  templum 
DominG  in  Bethel  et  altare,  quod  ffidificavit  incom- 
parabili  sumptu,  petens  quod  quicunque  Dominum 
consnleret  in  eo  de  quocunque  exaudiri  mereretur. 
Quod  concessum  fuit  ei  a  Domino ;  ergo  domus  Do- 
mmi  consilii  est.  Illud  autem  postea  pro  inconti- 
nentia  principiset  popuii  exspoliavit  Nabuchodono- 
8ar,per  Nabu8ardam,principem  coquorum  saorum, 
tempore  Sedecise  regis,  ipsumque  pnvatum  ab 
ttrbe,totumque,quod  pretiosum  in  mde,  et  in  urbe 
fQit,ju88itque  prsesentari  in  Babylonem  et  popu- 
him ;  pauio  post  quidem  Pharao  necessario  tem- 
plum  ei  urbem  delevit.  Modo  vero  relatori  auditori- 
que  Ron  videatur  tsdiosum  sub  quibus  et  a  quibuAF 
Mtrtrctiones  et  destructiones  primi,secundi  et  ter- 
Hi  templi  fuerint,enuntiare  hic  de  prssenti  omitto. 
Bethe)  snb  quo  et  a  quo  principe  restHufum  f\iii 
igaoratur.  Quidlim  enim  sub  Constantino  impem^ 
tore  ab  Helena  matre  sua  resBdiflcatum  fuisse  perhi- 
iMni  ^  rorerentia  S.  Grucis  ab  ea  repert» ;  alii  ab 
Hcrracleo  imperatore,  pro  reverentia  ligni  Domini, 
^od  de  petfidis  Perside  triumphans  retulerat;  alii 
ai»  AQgusiiniano  Augusto ;  alii  quoque  a  quodam 
admiraiore  Memphis  iEgypti,  pro  reverentia  APa- 
^iber  summi  Dei,et  quoniam  ad  ipsum  co>endum 
ab  omni  lingua  reverendum  veneraturpreedens  hoo 
hioo,  rn-  quo  templum  qnartum  pradicatur,  cuju» 
in  pienuitimo  octavo  dieNatalta  puer  Jesus  circum- 
efsus,  cujus  prsputium  in  Jerusalem  in  templo 
de  coelis  ab  angelo  Garolo  magno  regi  prsesentatum 
fait,  et  ab  eo  delatum  in  Oallias  Aquisgrani,  postea 
quidem  a  Garolo  magno  Calvo  translatum  Aquita- 
nim  in  pago  Pictaviensi,  apud  Camotum,  in  eccle- 


A  sia  quam  ibi  in  honofe  Saircii  Salvatorfs  constnr* 
xit,  et  regiis  bonis  amplissimis  sub  monachaH  r^ 
ligfono  locupletavit,  quod  usque  modo  ibi  solemni* 
ter  veneratur.  In  templo  in  Ypopanti  suo  Jesus  a 
matre  sua  praBsentatus  est,  et  receptus  a  beato  8i* 
meone  dioente  :  0  Domine,  lumen  gentium,et  gloo 
ria  Israel,  nunc  dimitlis  3ervum  tuum,  DominCf  te- 
cundum  verbum  tuum  in  pace,  quia  videruntoculi 
mei  salutare  tuum  (Luc.  it,  29),  De  templo  ementeflr, 
et  vendentes  ejecit  Deus,  in  templo  ITberavit  adul- 
teram  ab  acousantibus  eam  dioens  :  Qui  iihe  pec-^ 
cato  est  ex  vobis,primus  in  eam  jaciat  lapidem  (fyan, 
vm,  7);  et  illi  mulieri  dixit  :  MuHer,  vade  m  paee, 
jam  amplvus  noli  peceare  (ibid,,  10).  In  fempfo  hM* 
davit   munus  pauperculs,  quod  in   gaaopfailaoio 

H  posuit,qura  totum  quod  habebat  dederut.  \ti  t^mph 
dum  moraretur  Jerusalem,  docebat  Judsos,  Ikat 
eum  «mulantes.  Supra  pinnaonlum  templi  frtafi^ 
Jesum  diabolus  tentans  eum,  et  dicens  :  Si  FUim 
Dei  ei,  mitte  te  deorsum  {Matth.  rv^  6).  Did  tetnplo 
prscipitatus  fuit  beatus  Ja6ObU9,primu90Ubgrafi» 
pontifex  in  Jerusalem.  In  templo  nuntiatutn  fuii 
ZacharifB  de  fiitnra  natione  filii  sui  Joannis  BaptiiH 
iae.  Inter  tcmplum  et  altare  Zacharias  fllius  BiM>' 
ohiae  martyr  occubait.  Super  templum  in  Vetarl 
Testamento  sacriflcare  solebant  turtures,  ei  otf" 
tumbas,  quod  a  Sarracenis  postea  mutatum  dst  tn 
horologium  et  adhuc  videri  potest.  Per  Speciosam 
portam  templi  transiene  Petrus  eum  Joami^  res-' 
pondit  petenti  ab  eis  eleemosynaob  .  Quod  habeo  HIH 
do  (Aet,  III,  6).  In  Jerusalem  est  Probatica  piseiu», 

G  quam  tempore  Jesu  certis  ierminis  movere  solebat 
angelus  Domind,  quieunque  autem  inflrmu»  post 
motionem  aquse  prior  intrabat,  a  quacunque  deti^ 
nebatur  inflrmitate  statim  flebat  sanus ;  probaiio 
ergo  peculiaris  dicitur,  eo  quia  in  sacrificiis  sole*' 
bant  inde  ablui  extrema  pecudum;  erat  quidem 
rubea  ex  hostiis  qu»  ibi  mundabantur.  Aclie  prebcH 
ticam  piscinam  languitlQm  sanavit  Jesus  dkeM  ei : 
Totle  grabcUum  tuiunu,  et  amlnUa  (Uare.  ir,  9).  In 
medio  Jerusalem  excitavit  puellam  a  raorte  J^trv; 
sub  Salomonis  regia  in  valle  Josaphai  et  natatorift 
Siloe,  ad  quam  coFCum  ab  eo  illuminafum  ttAtkl 
Jesus  ut  lavaret  suos  oculos,  ct  abiens  lavit,  et  vi-* 
dft ;  ergo  Siloe  missus  intevpretatuF,  Siloe,  soetfn- 
dum  traditionem  Tyrorum,ex  Silo  manare  diei€ifr» 

0  Siloe  sub  silentio  ^rgitem  suum  duoit,  quia  tifA^ 
lerraneum.  Juxta  JSiloe^  eKStat  quer^us,  suly  ffae^ 
B.  Isaias  requiesoit.  In  talie  Josapbat  sepuftuB  Mi 
B.  Jacobus,  inde  translMus^  Gonstiftnliiiopolfm.  Itt 
valle  Josaphat  sub  aeata  p^mtidh  fex  idem  Jtea*^ 
phat  jacet  sepuHus.  Secundb  milliario  a  Jertrsalem' 
via,  quae  ducrit  Sichen  e«t  mous  Gabaath,  m  trtbu 
Benjamin.Milliario  aJeru8ai>em  ia  aeotibilottiMt?^ 
Oliveti  est  mons  Offeaoioois,  ei  continuus  cfoniff« 
Asphaltitem. 

Bethania  coHateralis  est  mronti  Oliveti  ei  moM' 
OfTensionis  esi  continuus\.  Divklii  autttm  eds'  "Ha^ 
qu»  de  Jcmpbai  dudi  piit>  BethplMfs.  Vi^V&^  cMr 


to» 


f^RGTELLI  LIB.  LOC.  SS.  tE^tiM  JfiRtSiALMf. 


1050 


mUVn  raond  Offensionis,  eo  quia  rex  Salomon  in  eo  A  vitqoe  toare,  fugiensqae  \ix  cavea  qnaef  modo  apjid- 


idolam  adoravit  Moloch.  Bettiania  oppidum  illud, 
in  quo  Simon  leprosus  ssepe  Jesum  recepit  in  ho- 
spitem,  cui  devote  ministrabant  Maria  et  Martha. 
Bethaniae  Maria  ejus  pedes  lacrymis  rigans,  suisque 
crinibus  extergens  et  ungens  unguento  suorum 
meruitvetiiam  peccatorum;  Bethaniae  Marthamlau- 
davit  ct  Mariam,  Martham  in  ministrando  sollici- 
fam,  Mariam  in  verbis  ejus  sollicitam.  Quare  pre- 
cibu^  earnm  et  lacrjmis  motus,  fratrem  earum  La- 
zamm  in  monumento  jam  qiiatrid6anum  vitaj  resti- 
tait.  Beffaania  damiis  obeditntise  interpretatur  ; 
Bethphage,  qui  et  viculus  sacerdotum,  domu$  buc- 
^,ve!  maxillatum  interpretatur,mons  OWvm, mons 
ehrhniatiiy  \t\  sdnctifirationiSf  vallis  Josaphat  viillis 


latur  Galli  cantus.  vulgariter  quae  Galilaea  est  visl^ 
qusB  ducit  Josaphat  sub  porta  montis  Sion  Jdsiim 
opprobriis,  et  nimis  afllictum,  verberibus  c®8um, 
Caehinnis  derisum,  crucis  suae bajulum , Pilati  jussu, 
Judfflorum  impulsu  in  Golgotha,  quod  est  Calvari® 
locus,  tunica  exutum,felle  et  accto  potatum,  cruci& 
Buae  patibulo  suspensum  neci  dederunt,  locus,  in- 
quam,  Calvariae  dictus  est,  eo  quia  in  eo  excalvari, 
id  est  damnari  rei  solebant;  CalvariaB  dufm  ih  crnce 
sua  pateretur  Jesus,  matrem  suam  amlco  shocom- 
mendat,  virginem  Virgini  Matri  dicens  :  Edce  fi^ 
tius  tuus  (Joan,  \ix,  26),  deinde  :  Ecce  tndtdt  twH; 
(ibid.f  27).  Calvariffi  dum  in  cruce  pater6tar  hostfft 
mundi  latroni  pendenti  ad  dexteram  ab  eo  petfehtf 


Judieii,  JefftiSalem  visio  paciSy  Sion  speculum,  vel  f*  veniam  stolam  immortalitatis  pffirmisit,  crticis  ia 


ipeculatvd  Bei.  Pet  hunc  tfamitem  ascendit  Jesus 
J^rosolymam,  sedens  super  asinam  die  qua  cele- 
bfatur  ramfs  palmarum,  sfc  et  quisque  Catholicus 
stib  obedientia  summi  consilii  Angeli  debet  adire, 
•t  ftieedete  ad  sacerdotis  praesefntiara,  qui  verbum 
0ei  ramrfnat,  ut  ab  eo  corrigatur  et  instruatur,  eo- 
foitique  doctrina  et  consifio  subire  vallem  judicii, 
idf  efirt  Constructionem  sanae  compunctionis,  in  qua 
Tidieficet  et  se  affligat  per  portam  immortalitatis 
digneintfoitumssanctam  Jcrusalem  coelestem  Sion 
dtola  jucunditatis  decorandns.  Monte  Sion  lavit 
J^us  pedes  discipulorum  suorum,  dicens  eis:  Sic 
fttcite  rtt  meam  commemdrationem  (Jaan.  xiii,  15). 
tfdnie  Sion  coenavit  cum  discipulis  sifis,  dans  eis 
fftpaaem  6oi*pus6aamadmartducandum,  etinvino 


patibulo  perforaturf  Itfncea  sanguiridtti  eniisit  ^t 
aquam,  ex  stilla  quorum  apetti  simt  ociili  Lbngitil 
qui  eum  percusserat.  Sub  loco  CalV&i^^  ad  d&tie^ 
ram  introitus  eCcIesiae  est  locns,  iii  qdo  JbBepfaim^ 
petravit  a  Pilato  corpus  J(3Sti  sublitam  de  tfrtibd^, 
lavitreverentcrcihat^isriimisIiclUdribds^etaWmatJibtitf 
condidit  in  horto  in  monumenlo,(jilod  hovtlnl  tiitA 
de  rupe  sculpserat.  Ihde  descendit  ttd  inftlrofe  acf  1*6^-* 
dimendum  homihem ;  inde  rcsiiri^it  vef  Ug  L^o  (fe 
tribu  Juda,  morte  subacta.  ubi  et  angelhs  Oohiihf 
dacrismulieribustfpparuit,jam  ab  ostio  hiohnfiiehti 
lapide  revoluto,  Jesuihqud  vere  a  mortuis  tetiii^ 
rexisse  nuntiatuhi  est :  /fe,  dicite  discipulis  ejas  ti 
Petro\  quia  prxcedet  vos  in  Galil^eam  (MarC  iVl^ 
7.)  Sub  loco  Calvari  p  in  Capite  ^cctesite  ab  H^lMia 


wtrgatnem  stium  ad  bibendum;  quod  est  viaticum  C  ^rux  Dohiini  reperta  est.S^ohndo  milliario  a  Jeftf- 


trofitptoiierfemptionis.Moilte  Slon  etlam  in  cojnasnpra 
peoiu^  Domiui  i.  Joannes  recubuit,  de  fonte  potann 
^apiientiaB.  Monte  Sion  in  coBna  Judae  traditori  suo 
pafiis  bticcollam  intulit.  Monte  Sion  ait  Jesus  :  Me- 
tmx  est  in  mensa  qui  intingit  manum  mecum  in  pa- 
ftfpMte,  qtii  «re  tt^radHurus  est.  Cui  Judas :  l^anquid 
e^  sum,  Rab.i?  /esus  te^pOndit.  Tu  dicis  (Matth. 
tvn  ^3,  25): 

Ad  ilitiisffam  montid  Sion  est  ager  peregrino- 
rdm,  qui  vhcatar  Acheldemach,  id  est  ager  sangui- 
isis.  Secus  vittm  quas  dueit  Ephrata  est  monsGeon, 
in  qiid  ftiit  anctus  rexSalomon,  et  regiath  diadema 
suscepit.hi  Jerusalem  viendidit  Judds  Jiefdum  in  ac- 
cubitu  montis  Oliveti  contraorientem  trans  Gedron, 


salem  ci^evit  arbor  illa  dignissima,in  qua  vertieille' 
Leo  pepetidit  qui  tnorte  sua  mortem  delevit,  vitam' 
mundi  reparans,  unde  propheta  :  0  mors,  ero  nidif 
tua  (Ose,  XIII,  14).  De  carcere  vero.  et  medib  mtihf-' 
do  praedicaturfabulationecumatriusque  locidighi- 
tas  reverenda  sit.  Lochs  namqhe,  qui  modo  G^rcidt< 
dicitur,  in  passione  Christi  camp^stris  erat,  sed  in 
eo  ndoram  habuit  quandiu  macMnabahtttr  ei  cru- 
Cis  shspendium,  illoque  loco  secuhdo  thanifestavff 
s6  Jesus  Mariae  Magdalena6,  cum  redhret  ab  ihfe*- 
ris.  Eadem  die  declinahte  jam  ad  vesperam  pere-* 
grini  sub  specielalitansappai^uit  dhobxiadiscipulis^ 
in  vi&  sub  conquestu  de  morfeilliustendehtibuefab' 
Enteropolitha,  id  est  Emmaus  dppidum  sexto  ttdV' 


jactalapidia  Gethaemani,  ibique  ofavit  Gbristusad  j)  liario  a  Jerusa4em,quem  et  ibi  repertum  cognove- 


Paireifi  shum  di«eT^9  :  Pater^  $i  fitrt  potesi,  trafiseai 
a  im  catix  iHe  (Matth  xiVl,  39),  hbi  djk  terrore 
crucis,  carnis  sudorem,fudit  sanguineum,  ubidixit 
FWfo  :  Hcn  potuisis  una  hora  vipilare  mecum  (ibid.y 
W):  Uiidij  t^^retf^»  ast  Geth^eniahi.  Jttdto  aut^th 
ti«Alof  act»^6 Jam  pt*eitio  ad  id  quod  de  Jesu  t*ed- 
dld^faf,  s^um  detferat  cohorti,  ut  quemcuhqhees- 
^6»ctiialustettetent,  qtrem  cognitum  fraudlsoscu'- 
lo  dtfctint  tlnctum  tn  Sfon  in  praelati  prtetorio, 
Gtoe^ittttiettpafum  Lithostratos,  HebraiCe  Gabatha, 
«Ibi  «AP^ft^  ridgttvitcnm  tdi»;  uhde  addito  gttHi 
canta  pie  reminiscens  verbi  Jesu  vere  poBiyitttit,fl^ 


runt  in  fraetiofie  paitiSySed  statim  di«f»ftruit  ab  eis, 
Kfonte  Sion  dotavo  die  Thoih^  cuhi  illis  ohinibhfs 
vulnera  sua  palpanda  intulit,  cui  et  inde  l^hdhias  t 
l>0fninus  trteus,  et  Dtns  fneus  (Joari.  tt,  28).  Ih  Ga>^ 
lilaea  secus  ihare  et  in  mari  disbipuHs  shis  te>  sa 
manifestavit.  Quadragesimo  die  in  monte  Oliveti 
rasceptus  a  hube,  manibus  erectfiE^  coebs  a^ceh- 
dit,  qtirnquagi^imo  die  ih  mohte  Sion,  qai  hoibta 
jubilaeum,  id  est  aitei^am  libertateth  figurat,  lipd- 
stolortim  sruorhm  cohia  inlkmthtofem  Spffltiiiii 
sancthth  rehiisit  I^df  acli^tum'.  Mohfe  Sion  Vrt^gd  Jestt 
tiihtet  tpttnfsMr^^  xtititida,  et  iii  JbiMit>bM  tib'  BSpd* 


lOSi 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IL  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


105S 


stolis  sepulta  fuit,inde  a  Filio  suo  super  chorosan- 
geloeum  exaltata.  Monte  Sion  David  rex  et  Salomon, 
et  alii  reges  Jerusalem  sepultiquiescunt.Antepor- 
tam  Jerusalem  quaB  respicit  occasum,  qua  ex  parte 
liberata  urbs  sub  secundo  Israel  saxis  obrutus 
beatus  Stephanus  inter  Nicodemum,  et  Abilon  et 
Gamalielem,  postea  Constantinopolim,  Romae  ad 
ultimum  B.  Laurentlo  contumulatus.  unde  et  in 
tumulo  : 

Quem  Sion  occidiL  nobis  Byzantia  misit. 
Ante  portam  Jerusalem,  juxta  lacum  qui  respicit 
meridiem.  cavea  illa  in  qua  leo  quidam  jussu  Dei 
omnipotentis  martyrum  fere  duodecim  millia  sub 
Cosroe  perempta  una  in  nocte  detulit,  unde  carna- 
rum  Leonis  dicitur. 

Sexto  milliario  a  Jerusalem  via  quae  ducit  Ra- 
matha  est  mons  Modin,  ex  quo  Mathathias  pater 
Machabaeorum,  in  quo  sepulti  requiescunt,  eorum 
apparentibus  tumulis  adhuc.Octavo  milliarioaMo- 
din  in  via  qu®  ducit  Joppen  Lidda^  quse  et  Diopolis, 
in  quo  B.  Gregorii  corpus  sepultum  fuisse  manife- 
statur.  Milliario  a  Ramatha,  quarto  milliario  a  Be- 
tblehem  Thecua  oppidum,  ex  quo  Amon,  qui,  et 
ibi  sepultus  quiescit.  Quarto  milliario  a  Jerusalem, 
contra  austrum»  oppidum  illud  in  quo  morabatur 
Zacharias  tunc  temporis,  quam  Maria  mater  Jesu 
festinana  jam  habens  in  utero  Filium  Dei  venit  ad 
salutandam  Elisabeth  cognatam  suam,  jam  gravi- 
dam  de  Joanne  fllio  suo,  quem  et  ibi  natum  fuisse 
perhibent. 

Decimo  tertio  milliario  a  Jerusalem  contra  bo- 
ream,  est  Jericbo,  ex  qua  Raab  meretrix  hospitata 
est  quatuor  exploratores  filiorum  Israel,et  ccenavit, 
fovit,  et  pavit,  ex  qua  et  Zachaeus,  statura  pusillus, 
audiens  Jesum  partes  illas  deambulantem,  Sycomo- 
rum  arborem  ascendit,  ut  Deum  videret,  et  cum  eo 
loqueretur,  se  judicans  et  petens  veniam,exqua  et 
pueri,  qui  B.  Eliseum  Jerosoiymam  ascendentem 
deriserunt  exclamantes  :  AscendCt  calve^  ascende, 
calve  (iV  Reg.  ii,  33).  Secundo  lapide  a  Jericho  ad 
sinistram  est  desertum,  quod  Carentena  dicitur,  in 
quo  Jesus  quadraginta  dierum  spatio  totidem  no- 
ctium  jejunium  complevit;  eumque  ibi  esurientem 
tentans  diabolus  dixit :  Dic  ut  hapides  isti  panes 
fiant  {Matth,  3).  Secundo  milliario  a  Garentena 
contra  Gallilaeam  est  mons  excelsus,  in  quo  ille 


A  diabolus  iterum  Jesum  tentavit  ostendens  omnia 
regna  mundi,  et  inquiens  :  Si  cadens  adoraverism£, 
hxc  omnia  tibi  dabo  {tbid^  9).  Sub  Carentena  est 
fontis  illius  rivulus,  quem  beatus  Eliseus  ejus  sa- 
nata  sterilitate  de  amara  potabilem  reddidit.  Ante 
Jericho  secus  viam  stetit  caecus  mendicus  audiens 
quia  Jesus  transiret,  clamans  :  Jesu  fili  David,  mi- 
serere  mei  (Luc.  xviii,  38),  ab  eo  illuminari  meruit 
tam  exterius  quam  interius.  Tertio  lapide  a  Jericho 
duobus  milliaribus  a  Jordane  est  Bethagla,  quod  in- 
terpretatur  locus  gyri,  eo  quia  ibi  plangentium  cir- 
cuissent  funera  Jacob  filiiejusgensquesuareferen- 
tes  eumdem  ex  iEgypto  in  Hcbron. 

Engaddi  in  tribu  Juda  ubi  abscondit  se  David  in 
solitudine,  quae  est  in  Aulone  Jericho,  hoc  est  in 

D  regione  illa  campestri,  de  qua  supra  diximus  ;  vo- 
catus  Vicus  pergrandis  Judsorum,  Engaddi  juxta 
mare  Mortuum,  unde  pobalsamum  afTerri  solebatet 
oriri,  unde  et  vineae  Engaddi  nuncupantur.  Octavo 
milliario  a  Nazareth  contra  Carmelum  est  mons, 
ad  radicem  cujus  juxta  fontem,  Lamech  pater  Noe 
sagitta  sua  peremitGain,arcuque  suo  ducem  suum, 
unde  furore  repletus  ait  ;  Occidi  virum  in  vulnus 
meum,  et  adolescentulum  in  livorem  meum  (fien  iv, 
23).  De  Cein  vero  Dominus  praedixerat :  Omnis  qui 
occiderit  Cain,  septuplum  punietur  {ibid.,  15).  Tertio 
milliario  a  Gaim  monte  mons  Barmeli,  ne  quo  in 
Ganticis  :  Collum  tuum  ut  Carmelus  {Cant,  vii,  5), 
in  quo  et  multum  temporis  conversari  voluit  B. 
Elias,  ejusque  discipulus  cum  eo  B.  Eliseus.  Sexto 
milliario  a  Nazareth  contra  genu  est  locus  in   quo 

C  Jehu  rex  Israel  percussit  Ochoziam  re^em  Juds. 
Sexto  decimo  milliario  a  Nazareth  contra  orientem 
supra  mare  Galilae®  est  Gergessa  viculus  ille,  quo 
Salvator  eos  qui  a  dsmonibus  vexabantur  sanitati 
restituit  ex  quo,  et  in  mari  porci  praecipitium  sub- 
iere.  Sexto  decimo  milliario  a  monte  Garmeli  intra 
meridiem  est  Csesaraea  Palestinae  metropolis,  ex  quli 
fuit  Cornelius  centurio,  quem  in  ea  baptizavit  B. 
Petrus,  et  creavit  in  episcopum,  in  qua  et  turris 
Stratonis,  in  qua  et  Herodes  contra  adventum  Au- 
gusti  Gaesaris  construxit  albo  de  marmore  portum, 
ipse  idem  Herodesturrim,  qus  Jerosolymam  super- 
eminet,  quae  et  turris  David  dicitur,  Josepho  te- 
stante,  fabricavit,  et  eam  Antoniam  vocavit. 


Statim  post  hoc  opusculum  cardinalis  Aragonius,  seu  forte  idem  Fretellus  ejusdem  scripti  auctor^  subjecU 
nomina  episcorum  qui  in  Jerosolyma  sacris  prscfuerant,  Desinunt  in  Amulpho  Latino  patriarcha  Jerosfh 
lymitano,  qui  sxculo  xiii  nondum  inclinato  infulas  itlas  habebat,  Exc  ergo  namina,  velut  appendieem  quam" 
aam  libello  prxcedenti  subjicio. 

Sequuntur  nomina  episcoporum  qui  fuerunt  in  Jeru-  D  scha  more  Ghristianorum.  Symachus,  Cigua,  Ger* 
salem   antequam  esset  patriarchatus,    qux  fue-      manus,  Julianus,  Capito,  Maximus,  Antonius,  Va- 

lens,  Laycianus,  Narcissus  pius,  Tordius  Naroissus, 
Alexander,  Maxalemus  Nihirmentus,  Taldis»  Her* 
mon,  Macharius.  In  tempore  cigus  Grux  Domini  ab 
Elena  Regina  fuit  invcnta.Quiriacus,  Maximu8,Gi- 
rillus.  Iste  contruxit  locum  Dominici  Sepulchri,  et 
Galvariae,  et  Montis  Oliveti,  et  Vallis  Josaphat,  ei 
Bethehem. 


^  runt  xLiii. 

Episcopi  Jerosolymitani  Jacobus  frater  Domini, 
Simon  Justus,  Zaccharias,  Thobias,  Benjamin, 
Joannes,  Mathatias,  Philippu8ySeneca,Justus,Levi 
Effren,  Jesse,Judas.  Isti  quindecim  circumcisi  fue- 
runt.  Gassianus,  Publius,  Maximus,  Julianus,  Ga- 
mus,  Ista  prius  celebravit  quadragesimamy  et  Pa- 


I0S3                                JOANNIS  WIRZBURG.  DESGR.  TERILE  8.                                 1064 

SequufUur  Nomina  Patriarcharum  Jerusalempostquam  A.  suum  ad  destruendum  omnes  Ecclesias  Patriarcha- 

fuit  Patriarchatus,  qux  fuerurU  xxvii.  tus,  quatuor  millibus  inde  destructis  avunculum 

Patriarchs  Jerosolymitani,Gyrillus  primuSyJoan-  euum  Patriarcham  duci  fecit  Babyloniam  eumque 

nes,  Parachilius,  Juvenalis,  Joannes,  Zacharias,  in  ibi  occidit.  Theophylus,  qui  resdiflcavit  hanc  Ec- 

tempore  ciyus  Gosdore  Rex  Persarum  Jerosolymam  clesiam  favente  Archisidoro.  Sophronius,  tempore 

venit,  et  Ecclesias  JudaesB  destruxit,  et  occidit  tri-  cujus  Turci  Jerosolymam  expugnantes  Sarracenos 

ginta  scx  millia  Ghristianorum.  Modestus  ipsecon-  occiderunt,  et  obtinuerunt  Civitatem;   Ghristiani 

stitutus  Patriarcha  ab  Heraclio  Imperatore,  quando  autem  in  ea  remanserunt,  Guitinus,  Simeon  avus, 

de  Perside  rediit,  Dominicum  defercns  lignum.So-  tempore  Franci  venerunt  regnum  David  subliman- 

phroniusy  in  tempore  cujus  Sarraceni  Ghristianos  tes,  Ecclesiasque  Deo  reddentes,  et  urbem. 

omnes  de  Jerusalem  excepto  Patriarcha  ejecerunt  ^  ^      .      ,     . 

Theodorus,  Ilia,  Gregorius,  Thomas,  Basilius,  Ser-  Sequuntur  Patnarehx  Jerosotymilam  Latmu 

gius,  Leonicos,  Athanasius,  Ghristidolus  Thomas,  Patriarchs  Latini ;  Daybertus  Pisanorum  archi- 

Joannes,  Mestus,tempore  cujus  Archisidorus  nepos  praesul,  Ibelinus  Arclatensis  archiepiscopus,  Amul* 

Orestis  PatriarchdB  Jerosolymam  misit  exercitum  phus  archidiaconus  Jerusalem. 


JOANNIS  WIRZBURGENSIS 

PRESBYTERI 

DESCRIPTIO   TERRj;   SANCTJl 

(Eruit  ex  cod.  ms.  inclyti  monasterii  Te^ernseensis  in  Boiaria  admodum  reverendus  et  cl.  D.  Pater  Ro- 
manua  Krinoer,  ejusdem  loci  ccenobita  Benedictimus.  —  Edidit  R.  P.  Bernardus  Pezius,  Thesaur. 
Anecd,^  tom.  I,  p.  ni,  pag.  486.) 


MONITUM. 

Quidquid  certi  de  auctore  hujus  Descriptionis  terrae  sancts  afHrmari  potest,  id  omne  primo  proBmii 
versu  continetur,  in  quo  se  joannem  Dei  gratia  Wirzburgensi  Ecclesia,  id  quod  est,  dicit,  cx  quibuB 
verbis  eum  saltem  presb^terii  dignitate  in  EcclesiaWirzburgensi  praedictumfuissestatuimus.ifitatem  pr«e- 
terca  suam  nullibi  perspicue  signat,  licet  vel  ex  ipso  membraneo  codice  Tegernseensi,  unde  non  inele- 

fans  opusculum  nostro  rogatu  A.  R.  ct  cl.  R.  Romanus  Krinner  eruit,  cero  perquam  simile  reddatur, 
unc  Joannem  circa  ssecuium  xiii,quo  ille  nempe  exaratus  est,animum  ad  ea  scnbenda,  quae  suis  ipse 
oculis  usurpavit,  appulisse.  Praecipua  Joannis  cura  fuit,  ut  loca  venerabilia  qux  Dominus  noster  mundi 
Salvator  una  cum  gloriosa  Genitrice  sua  Maria,  virgine  perpetua,  et  cum  venerando  discipulorum  suorum 
cottegio  corporali  sanctificavit  prsesentia^  prddcipue  vn  civitate  sancta  Jerusatem^  quanto  expressius  et  studio* 
sius,  fotuU,  denotando  in  eis  facta,  et  epigrammata,  sive  prosaice  sive  metriee,  styli  officio  coUigeret,  ut  ipse 
post  initium  Prologi  scribit.  Egregius  gentique  nostrae  perhonoriflcus  locus  est  cap.  9,  ubi  late  Joannes 
probat  recuperationem  terrae  sanct®  non  sioe  Germanorum  injuria  solis  Francis  attribui,  guse  utique 
Christianitatis  provincia,  inquit,  jam  dudum  suos  terminos  uttra  NUum  versus  meridiem  et  ultra  Damascum 
versus  orientem  extendisset,  si  tanta  copia  Atemannorumy  quanta  et  istorum  est,  adesset.  Germano  envn 
milUe  inde  discedente,  ac  si  robur  omne  Christiani  exercitus  ducessisset,  cxterae  nationes  omnes  parum  om- 
plius  aut  nihil  prxstiterunt,  etc.  G«terum  hujusmodi  Descriptiones  terrae  sanctfle  ac  Hodcsporica  plura  in 
Austrie  ac  Bavariae  bibliothecis  ofTendimus,  que  cum  a  noois  omnia  edi  nequeant,hic  nominatim  saltem 
recenseri  merentur.  In  bibliotheca  Tegernseensi  exstant  Joannis  Hess.,  presbyteri  Trcgectensis  dioecesis 
Joannes  Hess  presbyter  Trajectensis  diascesis  fuit  in  Jerusatem,  etc.  God.  chart.  4.  Ibidem  habetur  cuj[us- 
dam  Phitippi  liber  de  peregrinationibus  Jerusalem^  ac  totius  terrx  sanctae,  quam  auctor  peragrasse  se  dicit, 
in  cod.  chart.  fol.  manu  saeculi  xv.  Inc.  opus  :  Istae  sunt  peregrinatxones  Jerusaiem,  etc.  In  bibliotheca 
SanctrCrucensi  asservatur  Anonymi  Uinerarium  terrae  sanctae  hoc  inilio  :  Ego  ivi  de  Acon^  etc.  Codex 
membraneus  quingentorum  annorum  est.— Monasterium  Mariaeceliense  in  Austria  retinet  codicem  oharta- 
ceum  in  fol.  trecentorum  annorum,  qui  Anonymi  descriptionem  terrae  sanctae  continet  hoc  principio ;  Cum 
in  veteribus  historiis  tegamus,  sicut  dieU  beatus  Jeronumus^  etc.  In  flne  :  Expticit  liber  Descriptionis  terrm 
sanctae,  eujus  auctor  ignoratur.  Idem  opus  possidet  bibliotbeca  Mellic.  in  cod.  membr.  4,  signato  lit.d.l2, 


Ejus  exemplum  typu 

theana.  Inc.  prsfatio  :  Cum  res  creata,  etc.  Opus  :  Hierusalem  civitas  sancta^  etc.  In  eadem  bibliotheGa 
evolvimus.  Ludotphi  rectoris  parochialis  Murice  in  Suche  Tractatum  de  terra  sancta,  in  cod.  chart.  ssculi 
XIV.  Inoipit :  Reverendissimo  in  Christo  Patri  ac  domino  suo,  domino  gralioso  Batderomo  de  Seenerdia  Pa- 
derwomensis  Ecclesiae  episcopo,  etc.  Bimlerus  eum  anno  4336  scriptum  dicit,  nuHiua  tamen  fact»  a  qaor 


t08S  AD  GODEFRtDDM  APPBND.  II.  -  MO^tJM.  DB  DELLO  SACRO.  i6S6 

cfiiartl  editioiiiis  metninit.  Ibidcta  reperlmus  Jodtinis  de  lHandaMie  ttinehariuin  Biei^biolilhtiMniiM,  qfhodt 
iiiofpit :  Cum  terfa  Jerosolymitdna,  eto.  Ejus  paritef  meminit  Simierils,  qu!  tamen  afi  et  um  tVpis  expres- 
sum  sit  non  indicat.  Certiores  sumus  de  edilione  Bernardi  de  Breydenbaeh,  Fr,  Gdbrielis  ae  Peeh  Wa- 
radino,  natione  Ungarif  ord.  S.  Francisci,  et  Haythoni  ord.  Prxmonst,  Nam  in  laudata  sa&pius  bihlio- 
theca  porotheana  primi  Transmarinis  peregrinationes  in  terram  sanctam,  per  Petrum  Drach  driho  l602 
&pir3e  \tL  foiio  excusns  :  secundi  Compemlium  locofum  terrsB  sancta*,  incerto  loco  et  airao,  ante  tamen 
1500,  in  4  editum:  tertii  LihrUm  hisUmarum  partium  Orientis  sive  Pdssdgiuin  terrae  sanetm  scrlptuh»  rfimo 
4300,  inipressum  Hag?inoce  per  Joannem  Sec,  anno  1529,  in  4,  nostris  oculis  conspeximus^ln  bibiiotheca 
Claustroneoburgensi  est  quidam  codex  chartaceus,  in  4,  q[ui  cujusdam  Fratris  (Jlrici  Itinerarium  terrm 
ianctx  et  aliarum  peregrinarum  regionum,  quod  is  Patavii  fratri  Wilhelmo  de  fialonca  Ldtine  dictasse 
3icitll^.Sed  in  citato  codice  tantum  habetur  versio  Germanica,  quam  laicus  frater  Chuefirat  Der  Techel  vo 
Tegemsee  Wi^nlnflB  anno  1359  adornavit.  Incipit  :  Do  ich  von  haym  ausfur  in  dem  mut,  dass  ich  wollt  farit 
yber  Wer,  ctr.  Porro  Frater  ille  Ulricus  vivit  anno  1330.  Egre^ium  etiam  est  opus  BUrchardi  de  MonU 
Syoni  tfH^  l  I)  '^rriptionem  terrx  sanctx  nuncupavit.  Id  habetur  in  eodice  chartac.  fol.,  signato  lit.  H.  17^ 
bJbliothec-fi  Mcllicensis,  hoc  exordio  :  Diiectissimo  in  Christo  Patri,  lectori  fratrum  ord,  Praed,  frdter  Bur- 
ckaMUs  de  Monte  Syon  cum  omni  devotioue  orationes  in  Domino  Jesii  Christo.  Quid  vobis  scribaih^  Pai^ 
ekttrissitne?  etc.  Manus  riogtri  codicis  est  sajculi  xv.  De  Georgii  prioris  carthusix  Gernnieenisis  ISpheineH-i 
dibu^  peregrinationis  in  terram  sanctam,  etc  ,  vide  quae  ad  Thesauri  nostri  tomi  ^ecutidi  parCefD  tertiam, 
ubi  opus  edidimus,pr«fati  sumus.  Postremo  monemus,/lM5e/mt  fratris  ord.Min.  Descriptionem  teirae  san- 
etas,  ab  Henrico  Ganisio  tom.  IV  Antiq.  Lect.  a  pag.  1289  editam,  centum  fere  annis  prius  qoam  vir 
eruditus  putabat,  typis  commendatam  fuisse  una  quibusdam  opusculis  geographicis  iEneae  Sylvii  Eius 
editionis  m  4GracoviaB  per  Florianum  Unglerium  anno  Domini  1512  adornataB  exemplum  exstat  in  bi- 
bliotheca  Mellicen«i.  Sed  hoc  paucis  notasse  satis  fuerit. 


DESCRIPTIO  TERR/E  SANCT^ 

PROEMIUM.  A  haec  eadem  loca  non  tantum  in  civitate  pr£fata,sed 

loiwi^,  Dei  gratia  in  Wizburgensi  fioclesia,  id  etiam  longe  extrapositaaqaodamviro  revorcndo  iti 

qtiod  elrt,  dilccio  suo  Socio  et  domestico  Dietrico  scripta  rodacta  fliisse;  verum,quia  posifDOidum  per 

salutem,  et  supernae  Jerusalem,  cujus  paiticipatio  tanti  temporis  spatium,eadem  civitate  ssei^eab  no- 

inidipsum^  contemplationem.  stibus  capta  et  destructa,  etiam  eadem  sacrosancta 

Notamihimorum  tuorum  tamconformis  omnibus  loca  intra  muros,aut  prope  extra  (utpote  de  quibus 

bonis  viris  dispositio,  nec  non  et  illa  tam  studiosa  tantum  intcndimus  scribere),  sunt  eversa,  et  forte 

ad  cullum  divini  officii  et  obsequii  devotio,  praeter  postea  omnino  transmutata,ideo  haec  nostra  devotio 

Fatronem  etiam  domestici  consortii^alfectionem  ani-  juxta  situm  eorum,quem  coram  positi  Videndb  ad- 

ftii  mei  tuae  voIuntati,quam  in  mutua  vicissitudinis  notavimus  superabnndatis  aiit  superfltra  nm  eiiit  Jti- 

coinpensationesemperpraBSumoacquametbenignam  dicanda.De  his  autem  quae  longeextra  iA  idjkb^tU 

fore,  sic  obligaverunt,ut  nulla  vota  tua,  in  quorum  sunt  provincia,non  proposuimus  dicere,cogno8cen- 

tftnien  completione  sedulitatis  meac  requiratur  ope-  tessnfficienter  jam ab  aliis dictum  fbre.Veniintamen 

tti,quanimnad  possibilitatem  virium  mearum,  pa-  principium  hujus  descfiptionis  propfer  ^ftbnliiiitf 

iiatotur  caLs6ari  optato  fine.  Inde  est  etiam  quod  ego  noslrae  redemptionis  in  civitate  Nazarc^h  pei*  Itfca'r- 

in  Jerosolymitana  manens  peregrinatione  pro  Do   «%  nationem  Dominiangelicaenuntiationecelebratum, 

mint  nostri  Jesu  Ghristi  amore,  tui  tamen  absentis  ab  eadem  civitate,  que  Jerosolymis  fere  sexaginta 

iltfii  imibemor,diIectioni8  tuae  causa,IocaveherabiIia  milliaribus  distat,  cbns^tituere,  et  loic^  {nte']^]ae<$(ftiil 

4uaB  t)omihus  ndster  mundi  Salvator,una  cum  glo-  inter  ipsarn  et  civitcifem  sanctam  breVft^  6i  siltii- 

ciosa  Oenitrice  sua  Maria,virgine  perpetua,  et  cum  matim  perstringere  volumus,  lieet  de  his  p«r  aHos 

Tenerando  discipdlorum  suorum  collegio  corporali  etiam  diffusius  et  prolixiua  dietum  jamesse  cognlH 

rfafdetlficavit  preesentia,  praecipue  in  civitate  sancta  scamus'. 

Jera8cllem,quaptb  expressius  et  studiosius  potui  de-  GAPUT  PttlNfUM, 

Dotando  in  eis  facta,et  epigrammata,  sive  prosaice,  Describuntur  Naxnreth,  Acco,  Cma  baHl^ex^  SaUus 

sive  metrice  Btyli  officio  collig^re  laboravi:   quam  Domini,  mons  Thabor,  et  Hemkm,  Naim,  mons 

i!^8eriptionem  tibi  acceptam  fore  «stimo :  Ideo  sci-  ^""^'^  ^^  ^cj!f,/l^ir'^^^3'll  ^^fe^ 

r..    ,    *^  .       ».     X       -1                         *  .      ...-  montes  Qelpo^t  Scuthopotis^   G$nttnium,  Doth4umt 

ficet.  quia  evidenter  singula  per  eam  notata,  tibi  Samaria,  Bichem,  Suchar,  Lu%a,  mOrM  (knzim  et 

quandoque  divina- inspiratione,  et  tuitione  huc  ve-  Gebai,  Divspolis  et  ferusalem  paucia. 

ttienti  epoute^ei  sine  inquisitionis  mora  et  difQcuI-  Hiec  itaque  eadem  civitas,decem:  miHiariis  a  Ty- 

tste^tanqAamf  nota  tuis  sese  ingerent  ooulis;  vel  si  beriade  distatt8,<ifltput  eidt  GlJLlilM8fe,6t  p)rb^ri^'clift(il^ 

fbrteilluc  non  veniendohaecintuitucorporeovidere  Salvatoris  dicitu^,  eo  quod  ip^b  irf  e^  6bt(dbjituV  ^ 

Don  poteria,tam€n  ex  tali  notitia  et  contemplatione  ^  nutritus  fuit;  unde  et  ipse  Piazarenus  liuncupaituf. 

edmm  amp{iorem,quoad  sanctificationem  ipsorum,  Nazareth  inteqir^tatur  flos  vel  vtr^lteM.  Neo  tfine 

devotio^«ftf)  habebis.  caUsa,  oum  in  ea  fibs  sit  ortki,  ^  Sajiis  gt%iia  isf 

tfdfd  equtdietti  Jctmdttdtxtti  ante  tempora  moderha  repJetus  fhuMUs.  ftos  ilk,  tWitf  ttdHd,  MT  i(ti)k  Qi? 


4<ll»7 


;0ANNI3  WIRZBURG.  DBSCa.  mR4l  ^. 


m 


j^iriel  a^chai^^^s  in  ea4emNazardthFiliuiQAltia&i-  ^ 
mi  nasciturum  nuntiavit,  inquiens:  Ave  Mana,  tiCf 
Cui  et  ill^  :  pcce  anciUa  Domini,  etc.  Caeterum  de 
N^reth,  e^ia^  natalitia  Davidisurbe.eotemporein 
pre  fereb^tur  bominum  :  De  N^mrelh  pqtest  aliquid 
Imi  eufi  ?  quasi  vero  magn^  et  sancts  animae^  non 
ni^i  iz^  iiii^gnis  urbibus  nascerentur. 

Secundo  mjlliario  a  Nazaretb,  Sephoris  civitas 
est,  via  qus  ducit  Acbo.  Ex  Sepbori  Anna,  mater 
Mari?9  Matris  Doroini  nostri.  In  Cephorietiamdici- 
tur  fuisse  p^ta  beata  Virgo  Maria.Sed  teste  Hieror 
nymo,  ut  ait  in  Prologo  sermonis  illius  quem  fecit 
ad  Heliodorum  De  nativitate  sanQlsa  Mariae,  in  ipaa 
Qivitate  Nazaretb  nata  esse  dicitur ;  et  quidem  in 
eodejo^  c^biculo  i^bi  et  posmodum  exobumbrs^tione 
^anpti  Spirilus  ad  angelicamsalutationemconcepit.  ^ 
Uoc  adhuc  ibidem  ostenditur  in  loco  distincto,  ut 
prassen^  vidi  et  nolavi. 

Quarto  milliario  a  Nazareth,  secundo  a  Scphori 
Cftna  Gi^lilffis  est  ad  orientem,  a  qua  Philippus  et 
Natbanael,in  quapuer  Jesuscummatresuadiscum- 
bpns  in  puptiis,  aquam  in  vinuip  convertit.  In  Na- 
^retb  labitur  fons  ille  exignus,sedtamcn  eximius. 
ex  quo  in  pv;eritiasua  Jesus  solebat  haurireaquas, 
e^  inde  ministrare  Matri  suae. 

Mil)iar.e  a  Nazareth,  contra  meridiem  est  locu^ 
q^i  prs^pipitium  dicitur,  ex  quo  Jesum  praecipitare 
Yolu^rv|nt  Judaei,  ^e4  ^b  eis  Inmomcnto  disparuit : 
]uxi^  v^l^  diqt^r  is  a^bqc  bpdie  locus  Saltus  Dor 

9^fu:io,  miUiario  a  Nazareth  ;  contra  orientem, 
xnOos\  T|iabor  est,  in  quo  transHguravit  se  Ghristus  G 
ipostolis  suis  pra&sentibus,  nempe  Petro,Joanne  et 
j[^9^p,  poram  Moy^e  et  Elia.QiUod  festumJeroso.ly? 
K^ia  ^l^wiiter  pelebratur,  cum  ibivoxPatrisaudita 
e^  ifffi^^esf  Filius  fn^^^etc.  Qui  deinde  Salvator  Petro, 
ifi^s^Mi  e>\  «I^tcobo  vetuit  nc  quod  viderant,alicuire- 
)(€d^r^9t,  donpc  amortyisFili^shominisresurgeret. 
Ibi  (|U9qu^  Petru^  dixil  :  Dornifie,  bonum  esl  nos  hic 
^e. 

S^ou^do  milliarip  a  Thabor,  contra  orientem, 
moAS  llermon.  In  descensu  Thabormontisobviavit 
Abrab»  redeunli  a  cscde  Amalech  dominus  Melcbi- 
sedecb,  ex  seminc  Noe,  saccrdos,et  rex  Salemprae- 
sentans  ei  pancm  et  vinum,  per  quod  figurabatur 
altare  Christi  sub  gratia. 

Itidem  secundo  milliario  a  Thabor,viaalia,Naim  n 
^ivitas  est,  a^  cujus  civitatisportam  Jesusvitaeresti- 
t^i  jQjiuijQ  viduae,  quem  incolae  narrant  Bartholo- 
oa^ji^QjL  fi^isse,  posteafactumapostolum.SupraNaim 
niQDS  ^ndor ;  a4  radicem  cjus  super  torrentemCa- 
dumin,  qui  et  torrens  Cysson.consilio  Deborae  pro- 
pheUsss  BaruchriliusAmon  dcvicitIdumaeos,occiso 
^iMjo^a;  Zeb  autem,  et  Zebee,  et  SalmanatransJor- 
d^nem  persequens,  gladio  interemit.Baruchveroin 
Enflof  ^t  svibEndor,c(eso  exercitu,undelnpsalmo  : 
P^pr,  el  l^rmo^  in  nomine  iuo  exsultabunt,  etc. 

Quiif^,  nfilli^9£ip  a  Nalm  Je^^rael  civitaSi  quae  et 
Ifmmf  »94ft  yew?  vjulj^.J3ftinor  (Ji^^  dicitvrjea^ 


qua  Jezabel  impiissima  rcgJAa  iuii,^fifB  al)9tulityiT 
neam  Naboth,  et  pro  importunilate  sua  de  summo 
palatii  sui  prascipitata  interiit^cnjusaclbucpyramis 
nuper  superstes  videbatur.  Juxta  Jezrael  campuf 
Maggeddon,in  quo  rexOzias  a  rege  Samarit»  subacto^ 
occubuit,  et  exinde  translatus  in  Sion  sepultuse^tt 

Milliario  a  Jezrael  sunt  montes  Gelboe,in  quibu§ 
Saul  et  Jonathas  fllius  ejua  in  praelio  devicto  ceoi- 
derunt ;  unde  David  :  Monies  Gelboe,  nec  rof  nec  pli^ 
via,  etc. 

Secundo  milliario  a  Gelboe^contra  orientem,$cyr 
thopolis,Galilacae  civitas  metropoiis.quaeetBethsan, 
id  est  domus  solis  nuncupatur.  Supra  murqs  buju? 
civitatis  suspenderuntcaputSaulis.Quintpmilliarlo 
a  Jezrael,  Genunium  oppidum,  quod  mpdo  crassa, 
vulgo  major  Gallina  dicitur.  Inter  hoc  et  Sebaate^ 
ostenditur  planities,  quam  vocant  Dothaim,  v\)\ 
prope  viam  adhue  apparet  vetus  illa  ci&terna  i^ 
quam  missus  fuit  Joseph  afratribussuis.AGenuniq 
oppido  supradicto  incipit  Samaria. 

Dccimo  milliario  a  Genunio  [aut  Genuino]  est 
Samaria,  quae  et  Sebastcn,  et  Augusta  ab  Augustp 
civitas  dicta,  in  qua  sepultusfuit  illepraecprsorDo? 
mini,  Joannes  Baptista,  abHerodedccoUatuSjtran^ 
Jordanem  juxta  lacum  Asphaltitem,  in  castelloM^ 
sconta,  inde  a  discipuiis  suis  tranalatus  Sebastenj, 
ibique  sepultus  inter  Kliseum  e.t  Abdiam.  Exindfi 
vero  postea  a  Juliano  Apostata  sacrum  corpusra|iit 
tnm  concrematumque  fuisse  perhibetur,dati8  veniq 
cineribus,  sed  absque  capite,  utpote  quodpriusjao^ 
Alexandriam  etpostea  CQnstantinopoIim  translatum 
fuerat,  ad  ultimum  vero  inQalliamadpagumPictar 
viensem  :  et  absque  indice  manus  dexter^,qa^o  ve- 
nientem  adbaptisma  Cbristum  indicaverat  dicene : 
Ecce  Agnus  Dei,  etc.  Hunc  ipsutp  indicem  ante  ^ae- 
vas  in  sacrum  corpus  Juliani  Appatatae  llammasi^^ 
cum  beata  virgo  Tbecla  inter  Alpes  det^Jiit^  ibiquft 
cum  maxima  veneratione  detinetur  in  ecolesia  Mo^ 
riaoensi.  Caeterum  Samaria  est  nomen  urbis^et  pa:* 
triae. 

Quarto  milliario  a  Samaria  est  Sebastem  Neapolioir 
quae  et  Sichem  dicitur,  a  Siobem,  patre  Emor,  no-. 
minata,  inter  Dan  et  Belhel  posita.  A  Sichem  eat 
terra  illa  vocata  Sichem,  a  Sicbem  scilicet,  patrei 
Emor,  qui  Dinam  filiam  Jacob  rapuit  flQibus  illia 
deambulantem.  In  Sichem  vero  relata  fuerant  oaw 
Joseph  ex  iEgypto.  Porro  in  Sichem  juxta  fontem 
fabricavit  Jeroboam  duos  vitulos^quos  adorari  feoii 
instar  Aaron  decem  tribubus,  quas  secumde  Jeri^ 
salem  adduxerat  et  seduxerat.  Unum  ex  eia  posuH 
in  Dan^  alium  iu  Bethel.  Sichem  urbcm  illam  dele- 
verunt  filii  Jacob  ;  Emor  quoque  peremerunt,  do-. 
lentes  de  adulterio  Dinae  sororis  suae.  Sicbem  bie^ 
diebus  Neapolis  dicitur,  id  est  Civitofi  nova. 

Sichar  antu  Sichem,  juxta  praedium  quod  dedit 
Jacob  filio  suo  ;  in  quo  fons  Jacob,  qui  at  p^teji^a, 
supra  quem  evitngelizaturfessum  itinereJesuxa  se-, 
d:iBse.  et  sermpi^em  bab^jsse  cum  nauliere  $9^9^^- 
tw^^j  ubi  ^unc  ^otewa  qojmUtuiit^r.  J.ip^SiiPbm 


iosft 


AD  GODBPRtDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DB  BELLO  SACRO. 


1060 


tcrebinthus  illa  est  sub  qua  Jacob  abscondit  idola 
ia  Bethel. 

Milliario  a  Sichem  Luza  civitas,  in  qua  per  multi 
temporis  spatium  habitavit  Abraham  ;ubi  et  Jacob 
dormiens  scalam  vidit,  cujusscalscaputcoBlostan- 
gebat,  angelosque  per  eam  dcscendentes  et  ascen- 
dentes ;  et  statim  evigilans  ait  :  Hic  locusveresan- 
ctus  esty  et  porta  coeh' ;  erigensque  lapidem  intitu- 
lom  oleumque  fundens  desuper,  appellavit  nomen 
loci  illius  Bethe),  qui  antea  Luzavocabatur.Estau- 
tem  Bethei  collateralis  mons  Garizim,  respiciens 
montcm  Gebal,ad  orientemjuxtaDansupraSichem. 
In  hoc  monte  Bethcl  dicitur  Abraham  filium  suum 
mactare  voluisse. 

Vigesimo  milliario  a  Sychem,  quarto  a  Jerusa- 
lem,  via  est  quae  ducit  Dospolim,  ubi  mons  Silo, 
et  civitas  quae  et  Rama.  Hic  arca  testamcnti  et  ta- 
bernaculum  Domini  ab  adventu  filiorum  Israel  re- 
manscrunt  usque  ad  tempora  Samuelis  prophetae 
et  Daviil  regis. 

Vicesimo  quarto  milliario  aSichem,decimosexto 

a  Diospoli,  decimo  sexto  ab  Ebron,  decimo  a  Jeri- 

cho^quarto  a  Bethlehem,  decimo  sexto  a  Bersabee, 

vicesimo  quarto  ab  Ascalone,  totidem  quoque  a 

Joppe,  decimo  sexto  a  Ramatha,  etc,  Jerusalem, 

sanctissima  Judae»  metropolis,  quae  etSion,de  qua 

dictum  est  :  Gloriosa  dicta  sunt  de  te,  civitas  Do- 

tnini  quae  et  ^lia  ab  Mlio  Adriano,  qui  eam  con- 

struxit,  aut  potius  in  eivitatis  formam  transmuta- 

vit. 

CAPUT  II. 

Bethlehem,  Ecclesia  S,  Charitonis  martyris,  Templum 
Salomonis,  ejusdemque  diversis  temporibus  restau- 
rationes. 

Bethlehem  domus  panis  interpretatur.Bethlehem, 
civitas  Judae,  quae  et  Ephrata,  nec  sine  causa,quia 
de  flore  Nazareno  processit  in  ea  fructus  vits  de 
virgine  Maria,  videlicet  Filius  Dei  vivi,Chri8tus  Je- 
8US,  qui  est  panis  angelorum  totiusquemundivita. 
In  Bethlehcm  juxta  locugi  nativitatis  praesepe  estin 
quo  ipse  infans  Jesus  latitavit ;  unde  et  propheta  : 
Cognovit  bos  possessorem  suum,  et  asinus  prsesepe 
dominisui,  Ex  hoc  praesepi  fenumilludinquopuer. 
Jesus  latitav^rat,  Romam  delatum  fuit  ab  Helena 
regina,  et  honeste  reconditum  in  Ecclesia  Sanctae 
Mariae  Mcgoris.  In  loco  nativitatis  Dominini  ex  mu- 
Bivo  opere  deaurato  hi  duo  versus  leguntur  appo- 
siti  : 

Angelicx  iumen  virtutis,  et  efus  acumenj 
Hic  natus  vere  Deus  est  de  virgine  Matre. 

Milliario  a  Bethlehem  refulsit  stella  pastoribus 
nato  Domino,  eisque  apparente  angelo,  et  dicente : 
Gloria  in  excelsis  Deo,  et  in  terrapax  hominibus  bonx 
voluntatis,  In  Bethlehem  nova  stella  duce  venerunt 
tres  reges  ab  Oriente  venerari  natum  Jesum  ;et  re- 
gem  angelorum  adorantes  praesentarunt  eimystica 
munera  :iaurum,  thus  et  myrrham.  In  Bethlehem 
ejusque  flnibus  jussit  Herodes  innocentes  occidii 
qaomm  maxima  pars  contra  moridiem  quarto  mil- 


A  liario  a  Bethlehem,  sdcundo  a  Thecua  sepulta 
quiescit. 

Quarto  milliario  a  Bethlehem,  contra  meridiem, 
eccIesiahabeturbeatiKariton,ubi  ipsodehoc  mundo 
transeunte  et  obeunte,  monachi  quoque  ejus,  qui- 
bus  pius  pastor  praefuerat,  cum  eo  pariter  agoniza- 
verunt,  quam  ipsam  mortis  gratiam  a  Deo  praesci- 
verant,  eo  quod  Pater  eorum  pius  existerat,  nec 
post  eum  vivere  volebant,  ejus  amore  ferventes  : 
quorum  singulorum  compagines  in  ecclesia  predi- 
cta  videri  possint ;  et  quidem  eo  modo  quo  se  ha- 
buerant  in  desolatione  Patris  eorum  agonizantes, 
translati  postea  in  Jerusalem. 

In  Bethlehem,  infra  basilicam,haud  longeaprae- 
sepio  Domini,  in  cavema  quadamrequiescitcorpus 

|.  beati  Hieronymi;  Paulavero  etEustochium.quibus 
ipse  scripsit  Hieronymus,simiIiter  inBethlehemse- 
pultae  quiescunt.  Milliario  aBethIehem,viaquaB  do- 
cit  Jerusalem,  crypla,  locus  est  in  qoocumRschel 
filium  Benjamin  peperisset,  occubuit  ibiqne  a  Yiro 
suo  Jacob  tumulata  quiescit.  GujusadtumuIumJa* 
cob  duodecim  non  medicos  lapides  supposuit,  in 
testamentum  duodecim  filiorum  suomm.Gujus  py- 
ramis  adhuc  a  transeuntibus  videri  potest. 

Jerusalem,  gloriosa  Judaeae  metropolisjuxtaphi- 
losophos  in  medio  mundi  sita  esse  dicitur.  In  hao 
urbe  regnavit  David  triginta  quatuorannoscumdi- 
midio.  In  Jerusalem  mons  Moria  est,  super  quem 
David  vidit  evaginato  gladio  angelum  quipopulum 
Dei  graviter  percutiebat ;  timens  sibi  ne  in  se  et  In 
urbem  ulcisceretur  quod  in  populo  numerato  de- 

C  liquerat,  quare  promus  in  terram  corruit,vere  poe- 
nitens  graviterque  se  affligens,a  Domino  exauditus 
veniam  meruit.  De  David  ait  Dominus :  Invenivirum 
secundumeormeum,  Insuperin  monteMoriaregnante 
David  florebat  area,sive  locus  ille  Hornam  Jebuseli 
a  quo  et  ipse  David  eam  areamemerevoluitadcon* 
struendam  ibidem  domum  domini,eo  quod  in  loco 
illo  David  a  Oonaino  fuerit  misericordiam  consecu- 
tus,  cum  angelus  Dominieidemparcensibidemcowi 
stitisset.  Emit  quidem  David  hunc  locum^sed  veti- 
tum  ei  a  Domino  fuerat  ne  inde  se  intromitteret, 
quia  vir  sanguinum  esset.  Ergo,  quas  ad  hoo  prsB- 
paraverat  expensas,  Salomoni  filio  suo,  cui  a  Do« 
mino  concedebatur,  tradidit,  quatenus  inde  Domi- 
no  domum  construeret. 

n  Igitur  rex  Salomon  in  praedicta  area  aedificavit 
Domino  templum,  id  est  Bethel,  ct  altare  ;  quod  et 
dedicavit  incomparabili  sumptu,  petens  a  Domino 
ut  quicunque  de  quocumque  Dcumineo  templode» 
precaretur,  exaudiri  mereretur  ;quodetiam  conces- 
sum  fuit  ei  a  Domino. 

Illud  autem  templum  postea  propterincontinen- 
tiam  principis  et  populi,  Deo  puniente,  exspoliavit 
Nabuchodonosor  rexperNabuzardam  prinoipem  sui 
exercitus  tempore  Sedeciae  regis,  quem  captivum 
ab  urbe  totumque  quod  speciosum  et  pretiosnmin 
aede  ac  urbe  erat,  tidit,  jussitque  sibi  in  Babylone 
praesentari  populum ;  paulo  post  quidem  Pharaa 


JOANNIS  WIRZBUkG:  DESGK.  TEftRi£  S. 


im 


0  templum  delevit,  et  urbem.  Modo  vero  ne 
*i  videatur  absurdum^auditorique  tsdiosumy 
libus  et  a  quibus  destructiones  et  restructio- 
imiy  secundi  et  tertii  ejusdem  tempH  exstite- 
numerare,  hoc  de  praesenti  Bethel,  prout  ve- 
iieam,  tibi  dilecte  mi,  elucidare  conabor. 
iethel  itaque,sub  quo  et  a  quo  principe  resti- 
sityVere  ignoratur,  neque  in  veram  notitiam 
^enire  potui.  Quidam  enim  sub  Constantino 
itore  ab  Helena  mutre  sua  reasdificatum  fuisse 
»ent  pro  reverentia  sanctae  crucis  ab  ea  rece- 
ii  ab  Heraclio  imperatore  pro  reverentia  ligni 
liyquod  de  Perside  triumphans  retulerat;  alii 
iniano  Augusto ;  alii  a  quodam  imperatorc 
his  iGgypti  pro  reverentia  Allachiber,  id  est 
i  Domini  Dei.Prssens  hoc,inquam,templum 
quo  prsdicatur  quod  in  eo  puer  Jesus  octavo 

1  sui  die  fuerit  circumcisus.  Praeputium  ejus 
asalem  in  templo  de  coelis  ab  angelo  Carolo 
I  regi  praesentatum  fuit,et  ab  eo  Aquisgranum 
lias  delatum ;  postea  vero  a  Carolo  Dalvo  in 
iniam  translatum,  in  pago  Pictaviensi  apud 
am  in  Ecclesia  quam  in  honore  Salvatoris 
rex  Galvus  construxit,et  regie  bonis  amplis- 
ifl  8ub  monachaii  religione  locupletavit,quod 
0  usque  modo  ibi  solemniter  asservatur  et 
tur. 

CAPUT  lil. 

mtur  ea  qux  in  templo  Jerosolymitano  a  Sal^ 
re  munai  ejusque  apostolis^  etc,  gesta  sunt, 
ntis  locis  in  quibus  quwque  contigerunt. 

3um,  ut  diximus,  sacramentum  in  civitate 
)ih  est  per  Incarnationem  Domini  celebratum. 
lum  vero  per  Nativitatem  ipsius  in  Bethle- 
udae  est  consummatum.Tertium,  quod  dici- 
papante  Domini,id  est  repraesentatio  Christi, 
;dragesimo  Nativitatis  suae  die  in  templo  Je- 
m  est  ostensum.  Verumtamen  haec  tria  sub 
imprehenduntur  sigillorum,  quae  septem  di- 
*  in  numero,  quo  illo  liber  in  Apocalypsi  si- 
I,  a  nullo  potuit  solvi  nisi  ab  illo  Agno  qui  ab 
3  mundi  est  occisus.  Unde  et  ille  :  Dignus  es, 
e^  aecipere,  etc.  Computantur  autem  a  qui- 
m  haec  septem  signacula  apocalyptica  in  hunc 
n,nempe  quod  haec  sint :  1  .Nativitas  Domini, 
camatio ;  2.  Baptismus ;  3.  Passio ;  4.  ad  in- 
lescensio ;  5.  Hesurrectio  :  6.  Ascensio :  7,  fu- 
dicii  reprsesentatio.De  his  autem  septem  jam 
partibus  Jerosolymitarum  per  Dominum  no- 
Jesum  Christum  sunt  soluta  seu  adimpleta; 
lum  complendum  per  eumdem  Dominum  no- 
»cujus  completioni  nec  certa  hora,nec  certus 
est  ascriptus,  licet  a  Joel  propheta  in  per- 
^omini  dictum  sit  :  Congregabo  omnes  gentes 
e  Josaphat,  et  disceptabo  cum  eis.  Sed  de  his 
[unc  vero  redeamus  ad  repraesentationem  Do- 
uyicientes  hoc  de  circumcisione  ejus,  qus 
et  in  templo  Domini  octavo  die»  quod  ipea, 
ie  in  ea  oarnie  abscieio  depositionem  vitio- 


A  rum  in  mentibus  aliorum  signiOcet,  tamen,  quia 
ad  Vetus  Testamentum  pertinet,tanquam  in  eo  con- 
Bummationem  accipiens,  amodo  cessare  debeat,  ut 
inter  eacramenta  Novi  Testamenti  circumcislo  non 
computetur.  Hinc  non  pertinet  ad  aliquod  septem 
sigillorum  praedictorum.  Sicut  jam  diximu8,Domi- 
nus  noster  Jesus  Christus  a  sua  Matre  in  templo  est 
prssentatus,  et  in  ulnas  beati  Simeonis  receptus, 
spiritu  propbetico  inferentis :  Nunc  difnittis  servum 
tuum,  Domine,  etc.  In  templo  Dominus  noster  Jesus 
Ghristue,  jam  majorfactu8,cum  moraretur  Jerusa- 
lem,  ctiam  duodennis  disputabat  cum  Judsi8,et  li- 
cet  eum  odio  habuerunt,  tamen  eos  sspe  docebat. 
Nam  in  templo  laudavit  munus  mulieris  pauperis, 
quod  in  gazophylacium  miserat,  eto.  Supra  pinna- 

|v  culum  templi,quod  reputatur  supra  latus  circuituB, 
habens  subtus  se  fenestras  quasi  pinnas  vel  cinnas, 
statuit  Jesum  diabolus,  et  tertio  eum  propter  ba- 
ptismum  et  jejunium  tentans  dixit :  Si  Filius  Deics, 
mitte  te  deorsumAn  hoc  ipso  templo  Domini  xi  Ka- 
lend.  Decembris  dicitur  beata  Virgo  Maria  jam, 
trium  annorum  parvula,  oblata  fuisse  Deo,  ut  hi 
versiculi  docent  ibidem  inscripti  : 
Virginihus  sepiem  Vtrgo  comitata  pueltis^ 
Servitura  Deo,  fUit  hic  obluta  trietmis. 

Ibi  absque  dubio  Biepe  divinum  et  angelicum  sola- 
tium  percepit,  undo  rurBus  iste  verBus  : 
Pascitur  augelico  Virgo  ministerio, 

De  templo  vendentes  et  ementes  ejecit  Dominus 
noster  Jesus  Ghristus  :  ad  cuJub  rei  indicium  ad- 
huc  in  dextera  parte  templi  ostenditur  lapis  cum 
C  magna  veneratione  luminarioVum,  tanquam  pede 
Domini  caicatus  et  sanctiflcatus,  eleganter  omatus, 
ubi  nempe  Christus  solus  virtute  divinatotreetitit 
hominibus,  eos  violenter  ejiciendo ;  qui  dictus  lapis 
adjunctus  est  lapidi  super  quem  tanquam  in  altari 
depingitur  oblatus  fuisse  Dominus  noster,  uti  de- 
monstratur  in  pictura  et  superBcriptione,  quae  talis 
est : 

Hic  fitU  obtatus  Rex  regum  virgine  natus, 
Quapropter  sanctus  locus  est  hic  jure  vocatus. 

Et  paulo  post  etiam  sequentes  versus  ibidem  le- 
guntur. 

Hic  Jacob  scaiam  vidit,  construxit  et  aram, 
Hinc  iocus  omatur,  quo  sanctus  jure  vocatur, 

Quod  vero  hoc  ipso  in  lapide  Jacob  depingitur  caput 
n  posuisse,  qando  dormiens  vidit  sealam  in  coclum 
porrectam,  per  quam  angeli  ascenderunt  et  des- 
cenderunt,  salva  reverentia  templi,verum  non  est; 
ubi  et  iterum  versus  hic  appositus  est  : 
Hsgc  tua  sit  terra,  Jacob,  cum  prole  futura, 

Sed,  ut  supra  diximu8,longe  in  alio  loco  accidit, 
scilicet  ad  msgorem  Machumeriam  ad  Mesopota- 
miam  eunti. 

In  lemplo  liberavit  Dominus  noster  adulteram  ab 
accusantibus,  dicens  :  Qui  sine,  peccato  est,  etc.  Qui 
deinde,aficusatoribu8  tacentibus  et  exeuntibus»  fe- 
mins  dixit :  Mulier,  vade  m  pace,  et  jam  amplius 
noU  peccare*  Locue  ille  repri98€intatiir  in  pArva  ciy- 


ms 


AD  GODEPRIQtJM  AJ^P^NP'  H.  —  MONUM.  D8  tiW'0  8ACR0. 


iO(U 


pta  ejusdeip  t;einpH,ad  quam  pryptam  introitus  est 
iu  sinistra  parte  templi  et  vocatur  Confeasio.  In 
eup.idem  locum  dioitur  ingressus  fuisse  Zacharias, 
quando  ab  angelo  de  conceptione  Joannis  est  cer- 
tificatus ;  hoc  totum  indicat  pictura,  et  superscri- 
ptiones,  qu«  tales  sunt.  Angelus  ad  Zachariam  : 
}fe  timeas,  Zacharia,  exaudita  est  oratio  tua,  etc. 

In  superijminari  conspicitur  imago  Christi  cum 
hac  epigraphe  : 
4bsoiv<^  gentfs  sua  crimina  corde  fatentes. 

I9  teBfiplo  ad  altare  quod  extra  erat  sub  olivo,Fe>- 
motuiik  4  iQmplo  pluaquam  xjl  passus,  Zacbarias 
fiiiuB  Barachis  martyr  occubuit ;  supra  quod  ia 
Veteri  T^»t«^mento  Judai  turtures  et  columbas  s^- 
criiao^De  CQnsuevere^nt^sed  postea  a  Sarracenis  mur 
%^\\if!fk  e^t  ^tare  illud  in  horologium,  quod  adhuc 
videri  ct  oot^iri  potest^cun^  plures  Sarraceni,etiam 
l)Odie,  or^i  causa  ad  ipsum,  versus  meridiem 
dispo^Hum,  ftd  quem  meridiem  ipsi  orare  solent, 
v^niuBt.ldem  vero  templum  Demini  miro  tabulatu 
^^^moreo  intus  et  exterius,  a  quocunque  demum 
Q^siructum,  formam  habct  decentem  et  rotundam, 
imo  circulariter  ectogonam,  id  est,  oclo  angulos  in 
circuitu  habej^tem.  Hujus  templi  paries  de  optimo 
musivo  opere  extrinseous  adornatu^  est  usque  ad 
i^edieif^i^^i  ejus,  nnrn  reliqua  pars  est  de  marmo-r 
reis  lapidibMa.  M^m  paries  inferior  e^t  continuus, 
praBterquam  quod  qu^tuor  ostiis  iiiterrumpitur,ha- 
h^t^B  ^  onentem  osUum  unum,  cui  adjuncta  est 
ctapeUf^  in  hoporem  sancti  Jaeobi  conseorata.  Nam 
1^))  ea  pap^  d^  tecto  templi  ipse  pr®cipitatus,  per- 
tipa  f^Uonis  est  occisus,  qui  primus  pontifex  fuit 
aiib  npV(BB  legis  gratia  in  Jerusalem.Unde  et  hi  ver^ 
.^8  si^nt  apposati  in  eadem  capella,  in  latere  pa- 
rietis  : 

Jacohus  Aiphmi,  Domini  simitis  fQciei, 

Fvsit  }tro  Christo,  templo  depuLms  ab  isto, 

^ic  Jaioohum  fustumj  prsgdicaniem  puOlice  Christum^ 

Plebs  mala  muictavitt  fullonis  periica  stravit. 

Et  hi  dicti  versus  intus  et  foris  quasi  per  gyrum 
ejusdem  capelle  in  circuitu  continentur,  una  cum 
istis  : 

Jacobus  Alphxi  frater  domini  Nazareif 
Piscaior,  vita^  vere  fuit  Isrnehta; 
De  templi  pinna  comvulsui  fraude  maligna, 
Ad  Chrisium  Uetus  migravit  vecte  peremptus, 

Ab  aquilone  habcns  officium  unum  versus  clau- 
strum  Dominorum,  in  cujus  superliminari  plures 
litters  Saracenics  suntapposits.Ibidem  verojuxta 
idem  ostium  est  locus  illius  aquae  salutaris  de  qua 
propheta  :  Vidi  aquam  egredientem  de  latere^  etc. 

In  introitu  tempii,  versus  occidentem,  supra  ve- 
stibulum  Christi  imago  cst,  circa  quam  hoc  conti- 
netur  epigramma  :  Hxc  domus  mea,  domus  oratio- 
nis  vocabiiur, 

A  meridie  quoque  habet  ostium  versus  aedificium 
Salomonis.  Ab  occidente  etiam  habet  ostium  ver- 
8Q8  sepulcnim  Doraini,   ubi   et  porta  Specipsa, 


fi  per  quam  Petrus  cum  Joanne  tran^iens  paq^erit 
eleemosynam  ab  eis  potenti,  cum  esset  claqdus, 
dixit :  Argentum  et  aurum  non  est  mihi,  etc.  Utrum- 
libet  istorum  duorum  ostiorum,  videlieet  ab  aqui- 
lone  et  ab  occidente,  habet  sex  januas,  modo  val- 
varum  conjunctas ;  nam  illud  versus  meridiem  ha- 
bet  quatuor,  illud  vero  ad  orientem  duas  tanti;m. 
Ei  heec  circa  inferiorem  parietem. 

Jam  in  superiori  parte  ^'usdem  parietis,  scilicet 
ubi  musivum  opus  optimum  appoaitum  est,  fene- 
stra  sunt  interserto;  sic,  ut  in  quolibet  de  octo  late- 
ribus  sint  quinque  fenestrae,  prsterquam  ubi  sunt 
ostia  tempiiyin  quibus  tantum  quatujor  continentu^ 
Summa  universa  fenestrarum  ascepdit  ad  trigipta 
duas,  Inter  istum  exteriorcm  in  circuitu  parietein, 

l>  et  inter  interiores  columnas  marmoreas  etiaagnai, 
qu(B  numero  sunt  duodecim,et  sustentant  illum  in- 
teriorem,  et  strictiorem,  et  latiorem,  et  penitus  ro- 
tyndum  parietem,  qui  habet  duodecim  fenestras, 
suppositis  etiam  sibi  quatuor  quadratia  basibu^ 
inter  hunc,  inquam,  et  illum  parieteip  sunt  sede*^ 
cim  columnae,  et  octo  bases  cum  qua^dratis  lapidi- 
bus  marmorois,cum  spatio  octo  passuum,abbinc  et 
inde  sustentantes  tectum  medium  inter  interiorem 
et  exteriorem  parietem,  et  interiorem  etiam  stri- 
ptiorem  cum  pulcherrimis  laqueariis  :  supra  se 
etiam  juxta  teclum  locum  deambulatorium  circum* 
quaque  exhibentibus,  et  habentibus  canales  plum- 
beos,  qui  aquam  pluviatilem  evomunt. 

Super  hunc  strietiorcm  parietem  erigitur  in  qjtam 
tostudo  rotundus,  intus  depictus,  foris  plumbo  cqo- 

C  pertus,  cui  signum  sanctae  crucis  in  supremo  apice 
a  Christianis  est  appositum.Hoc  ipsum  signum  Sa- 
racenis  est  valde  contrarium,et  multi  auri  sui  dis- 
pendip  vellent  esse  remotum.  Nam  licet  fidem  pas- 
sionis  Christi  non  habeant,  attamep  hoc  templum 
venerantur,  et  huic  vim  nuliam  inferunt :  quin  imo 
in  hoc  ipso  licet  templo  Creatorem  suum  adorent 
etiam,tamen  pro  idololatris  tcste  Augustino  habendi 
sunt,qui  expresse  asserit,  idololatriam  esse  quidquid 
fit  prxter  fidem  Christi. 

In  circuitu  templi  quasi  sub  tecto  extra  contine- 
tyr  hffic  littera  in  ascensu  versus  occidentem  ;  Pa^ 
aetema  ab  aetemo  Patre  sit  huic  domui.  fienedicta 
gloria  Domini  de  loco  sancto  suo.  Versus  meridipm : 
Bene  fundata  est  domus  Domini  supra  firmampe- 

n  tram,  Beati  qui  habitant  in  domo  tua^  in  sxcula  sx- 
culorum  laudabunt  te.  Versus  orientem  :  VereQomi' 
nus  est  in  loco  istOy  el  cgo  nesciebam,  In  domo  tua, 
Domine,  omnes  dicmt  gloriam.  Versus  seplentrio- 
nem  :  Templum  Domini  sanctum  est,  Dei  cultura  est, 
Dei  xdificatio  est.  Intus  vero  in  templo  in  superiori 
linea  per  circuitum  oppositum  est  magnis  litteria 
iliud  responsorium  :  Andij  Domine^  hymnum^  etc.^ 
cup^  versu  suo  :  Respice,  Domine,  etc. 

Deinde  in  inferiori  ambitu  cum  aureis  lUtCiis 
quidam  versiculi  de  illo  hymno  :  Vtb^  /crusatm 
beata,  etc,  continentur  inQcripti.^dem  templtim  sic 
depenter  eompositum  Qt  ornatumi  cirottjnqaafae 


JOANNIS  WIRZBURG.  DESCR.  TERRiE  S. 


1066 


atrium  latum  atque  plauum  conjunctis  lapi-  A 

pavimentatum  et  stratum  ac  in  circuitu  qua- 

ii,ad  quod  a  tribus  partibus  multis  gradibus 

litur.Est  enim  idem  atrium  ab  sequalitate  ter- 

is  artificiose  elevatum,et  babet  ab  orientc  in 

B  8U0  ]atum  introitum  per  quinque  arcus, 

3r  magnis  columnis  sibi  connexos  :  et  bic  pa- 

ic  patet  versus  porlam  Auream^  per  quam 

lus  quinto  die  ante  passionem  suam,  sedens 

aainam,  solemniter  introivit^susceptus  a  pue- 

brsorum  cum  ramis  palmarum,  laudantibus 

mtibus  :  Hosanna  filio  David,  etc.  Hsec  porta 

ina  dispositione,  licct  postca  Jcrusalem  Siepe 

ib  bostibus  capta  et  dcstructa^tamen  semper 

isit  integra.  Et  binc  ob  reverentiam  divini  et 

si  introitus  Domini,  a  Betbania  per  montem  p 

i  Jerusalem  eunlis,  intus  clausa,  foris  lapidi- 

»8tructa»  nullo  tcmpore  patet^nisi  in  die  Pal- 

Djquo  die  omni  anno  ob  memoriam  rei  gesto; 

niter  aperitur  proccssioni  et  univcrso  populo 

dnorum  ac  civium.Tum  facto  a  patriarcha  in 

nontis  Oliveti  ad  populum  sermone,ct  offlcio 

a  finitOyiterum  clauditur  pcr  totum  annum  ut 

excepto  Exaltationis  sanctae  crucis  festo,  ubi 

adaperitur.Circa  eamdem  portam  infra  mu- 

lebris  sepultura  mortuorum  habetur. 

us  port^  atrium  a  meridie  habet  patulum  ac- 

n  per  tres  magnos  arcus  scu  fornices,duabus 

nis  marmoreis  conjunctos ;  et  in  eodem  latere 

alium  accessum,priori  latiorem.Ab  occidente 

ersus  civitatcm.idem  atrium  pulcbrum  babet 

lum,  per  quatuor  arcus  tribus  columnis  mar-  C 

8  junctos  patens.  Ab  aquilone  autem  idem 

1  ^ngustatur  ex  parte,  propter  adjunctionem 

ri  Dominorum.  In  reliquo  ejusdem  latcris  sa- 

lehram  babet  latitudinem  ct  accessum.  Pul- 

luoqucj,  et  satis  ampla  planitics  a  meridie  et 

inte,  aliquantulum  etiam  versus  septentrio- 

eidem  atrio  forinsecus  adjacet  in  plano. 

06  hffic  descriptio  proifati  templi^et  adjacentis 

jfiiciat ;  potiora  per  hujus  ulterioris  scrmonis 

m  videbimus. 

CAPUT  IV. 

^riane  fluvio,  Quarentena  deserto,  Bethagla^ 
addif  montibus  Charan  et  Carmelij  Gerlico, 
jessa,  Cxsarea  Pal3^stin3e,  Hebron,  valle  Lacry- 
«m,  agro  Gebal,  querco  Mambre^  Segor,  spelun- 
tamainiy  montes  Sinai^  montibus  Horeb  et  Aba-  D 
,  Idumxa,  Tyros,  Sarephla. 

pinus  uoster,  sum  viginti  novem  esset  anno- 

&t  dierum  tredecim,ut  Lucas  ait,  inciperetque 

tricesimum  annum,volcns  circumcisionem  fi- 

t  veterem  hominem  aqua  sanctificata  renova- 

nit  in  desertum  ad  Joannem  prscursorcm 

,et  baptizatus  est  ab  eo  in  Jordane,in  eo  loco 

jBtat  ab  Jericho  lapide  tertio ;  ubi  vox  Patris 

tonuit  super  eum,  dicens  :  Hic  est  filius  meus 

is,  etc.  Jordanis  autem  est  fluvius  qui  aduo- 

sntibus,  sciiicet  Jor  et  Dan,  qui  ad  radicem 

1  oriuntur,  et  post  iongum  tractum  seorsim 

Pathol.  CLY, 


fluentes,  sub  montibus  Gelboe  co^junguntur^cottfi- 
citur.  Spiritus  quoque  sanctus  in  eodem  tempore» 
quando  Ghristus  baptizabatur,  super  ipsum  venit^ 
oslendens  Christum,  non  Joannem  sanctifioandi 
aquas  potestatem  habere.  Ibidem  quoque  prope, 
nempe  secundo  lapide  ab  Jericho,  ad  sinistramyest 
dcscrtum  quod  Quarentena  vocatur ;  in  hujus  de- 
serti  quadam  rupe  susccpto  baptismo  Christus  qua- 
draginta  diebus  et  quadraginta  noctibus  jcyunium 
complevit,  eumque  ibi  csurientem  diabolus  tentans 
dixit  :  Die  ut  lapides  isU  panes  fiant,  etc.  Secundo 
milliario  a  Quarentena  contra  Galilffiam  mons  il(e 
excelsus,  in  quo  spiritus  nequam  Ghristum;  iterum 
tentavit,ostendens  ei  omnia  regna  mundi,ac  dicens: 
Hcec  omnia  tibi  dabo,  etc.  Sub  Quarentena  fpnfcis 
illius  rivulus,  qucm  beatus  Eliseus  ejusffanalaste- 
riiitate  da  amaro  potabilem  reddidit.  Ante  Jerioho 
secus  viam  coicus  mendicans,ubi  audiit  quod  Gh^- 
stus  transiret,  exclamavit :  Jesu  Fili  David,  misereKe 
mei,  ctc.  Qui  etiam  ab  eo  illuminari  meruit  tam  in- 
terius  quam  extcrius. 

Tertio  lapide  a  Jericho,  duobus  milliariis  a  Joc- 
dane,  Betbagla,  quod  interpretatur  locus  gyri^  eo 
quod  ibi  more  plangentium  circuissent  funera  Ja« 
cob  iilii  ejus  gensquc  eorum,  referentes  patrem  de 
iEgypto  in  Hebron. 

Engaddi  in  tribu  Juda,ubi  se  abscondit  Davidin 
solitudine,quse  est  in  Aulone  Jericbo,  id  est  in  re- 
gione  illa  campestri  de  qua  supra.  Vocatur  autem 
vicus  iile  Priegrandis  Judsorum  Engaddijuxta  ma- 
re  Mortuum,unde  ct  opobalsamum  oriri  solebat  et 
afTerri.Unde  et  vines  Engaddi  nuncupabaatur. 

Octavo  milliario  a  Nazareth  contra  Carmelum 
Karan  mons,ad  cujus  radicem  juxta  fonteoi  Lameoh 
pater  Noe  sua  sagitta  peremit  Cain,  arcuque  suo 
ducem  suum.  Unde  furore  repletusyet  ira  ait  :  Oc- 
ctdi  virum  in  vulfius  meum^  et  adolescentulum  in  li" 
vorem  meum^  etc.  De  Cain  Dominus  prsdizerat. 
Omnis  qui  occiderit  Cain,  septuplum  punietur. 

Septimo  milliario  a  Karan  monte  mons  Carmeli 
de  quo  in  Canticis  canticorum  :  Collum  tuum  ut 
Carmelus, In  hoc  monte  per  longum  tempus  conver- 
satus  est  EIias,ejusque  discipulus  Eliseus  cum  eo. 

Sexto  milliario  a  Nazareth  contra  Genunium  Ger- 
licus,  in  quo  Jehu  rex  Israel  percussit  Oziam  re- 
gem  Judeee. 

Sexto  decimo  milliario  a  Nazareth,contra  orien- 
tem,ad  marc  Galilseae  Gergessa,  viculus  ille  in  quo 
Salvator  eos  qui  a  dsmonibus  vexabantur  sanitati 
restituit,  ex  quo  in  maris  praecipitium  porcos  sub- 
jecit. 

Sexto  decimo  milliario  a  monte  Carmelo,  contra 
meridiem,  Cssarea  Palestinae,  ex  qua  ComeliuB 
centurio,  quem  in  ea  baptizavit  et  in  episcopum 
creavit  beatus  Pctrus. 

In  hac  Cssarea  urbe  turris  Stratonis :  nam  Heco- 
des  contra  adventum  Augusti  (de  quo  sibi  suaeque 
regni  tyrannidi  timebat)  construxit  de  albo  miar- 
more  portum  et  turrimy  qus  Jerosolymsam,  aliaa 

34 


!067 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1068 


Turrim  David  dictam,  longe  supercminet,  aedifica- 
vit,  Josepho  altestante,  qui  ait  :  w  Turrim  fabrica- 
vit,  eamque  Antoniam  dixit.  » 

Ex  altera  parte  Jerusalem,  aliquantulum  versus 
meridiem^  est  civitas  Hebron,  quae  quondam  erat 
metropolis  Philistinorum  ethabitaculum  gigantum, 
distans  a  sancta  civitate  per  dietam  unam  :  haec  ip- 
sa  erat  in  tribu  Juda,deinde  civitas  sacerdotalis  et 
refugii,sita  in  agro  illo  in  quo  plasmatorDeusom- 
nium  patrem  nostrum  Adam  plasmavit  ct  spiracu- 
lum  vitaj  illi  inspiravit. 

Hebron  Kariath-Jarbe  dicitur,  quod  Sarracenice 
sonat  civitas  quartay  nempe  Cariath  civitas,  Arbay 
quarta,  eo  quod  quatuor  patrcs  illi  revorendi  in 
spelunca  duplici  in  ea  fuerint  sepulti,sci]icet  Adam, 
Abraham,Isaac  et  Jacob,  et  eorum  uxores  quatuor, 
nempe  Eva  mater  nostra,  Sara,  Rebecca  et  Lia.Est 
autem  Hebron  juxta  valiem  Lacrymarum  sila.Vallis 
Lacrymarum  ex  eo  dicta  quod  ccntum  annis  in  ea 
luxerit  Adam  filium  suum  Abel.  In  qua,  monilus 
postea  ab  angelo,  cognovit  uxorem  suam,  ex  qua 
deinde  genuit  filium  suum  Seth,  de  cujus  postea 
stirpe  et  tribu  Christus  fuit  oriundus. 

Secundo  milliario  ab  Hebron  sepultura  est  Lot, 
nepotis  Abraham.  In  Hebron  habetur  ager  quidam 
Gebal,cujusglebarubea  cst;  haec  ab  incolis  efTodi- 
tur,et  comeditur  et  per  iEgyplum  venalis  asporta- 
tur,  utpote  quaB  in  multorum  salutem  pro  specie 
charissima  venditur.  Praedictus  ager  in  quantum 
late  et  profunde  effossus  est,  in  tantum  Dei  dispo- 
sitione,  anno  finito,redintegratus  reperilur. 

Juxta  Hebron  mons  Mambrc,  ad  cujus  radicem 
terebinthus  illa  quae  dirps  vocatur,  id  est  ilex  aut 
quercus,  secus  quam  per  multum  tcmporis  mansit 
Abraham^  sub  qua  tres  angelos  vidit,  et  unum 
adoravit,  hospitioque  prout  dignius  potuit,  susce- 
pit  fovitque.  Hinc  prima  credendi  via  aperta  est. 
Ilex  prsedicta  ex  tunc  usque  modo  ad  tempus 
Theodosii  imper.,  testante  Hieronymo,  suum  esse 
dilatavit,  et  ex  illa  haec  fuisse  perhibctur  quae  in 
prsesenti  ab  iliic  praesentibus  videtur  et  chara  ha- 
betur.  Quae  licet  modo  arida  sit,  medicabilis  tamen 
esse  probatur;  et  quidem  praecipue  in  isto,  quod 
si  quis  equitans  de  ea  aliquid  sccum  detulerit^non 
facile  animai  suum  confundatur. 

In  Hebron  primo  applicuerunt  se,causa  exploran- 
dae  terrae  promissionis,Josue,et  Galeph,et  eorum  so- 
cii  decem.  In  Hebron  regnavit  David  annis  septem 
et  medium.Demum  decimo  ab  Hebron  milliario  la- 
cus  Asphaltitis,qui  et  mare  Mortuum  dicitur,contra 
orientem  est.Vere  mortuum  ex  eo  quod  nihii  mor- 
tuum  recipit.  Alias  et  mare  diaboli  dici  consuevit, 
utpote  quod  instinctu  cjus  illa)  civilates  celeberri- 
mae  Sodomae,Gomorrha,Sephon  et  Adama,perseve- 
rantes  in  turpitudine  sua,  sulphure  concremante, 
miserrime  in  lacum  illum  subversae  fuerint. 

Supra  lacum  in  accubitu  Judaeae  Segor  est,  quae 


A  et  fiala  vel  Zara  vocatur.Et  haec  quinta  de  civitati- 
bus  illis,  precibus  Lot  de  subversione  conservata, 
usque  nunc  ostenditur,  et  modo  glorioso  nomine 
Palmaria  dicitur.  In  cxitu  Segor  uxor  Lot,  ut  nihil 
laetum  sine  admisto  tristi  est,  in  etfigiem  salis  est 
immutata,  cujus  prodigii  adhuc  vestigia  apparent. 
Supra  ripam  maris  praedicti  multum  aluminis  ab 
incolis  reperitur  et  coI11gitur,nec  non  et  bitumen  ex 
mari  extrahitur,quod  Judaicum  appellatur,  multis 
necessarium.  Segor  autem,  ut  diximus,  modo  a 
compatriotis  oppidum  Palma  seu  Palmaria  vocatur. 
Supra  lacum  Asphaltitis,  in  descensu  Arabix, 
Karnaim  spelunca  in  monte  Moabitarum,  in  qucm 
Balach  filius  Bcbor  Balaam  adduxit  ad  maiedicea- 
duni  populo  Israel ;  hic  mons  proptcr  vehemens 

P  praeruptum  excisus  vocatur.Cajtcrumlacus  Asphal- 
titis  Judaeam  ab  Arabia  dividit.  Arabia  tempore  fi- 
liorum  Isracl  solitudo  crat,seu  desertum  illud,  aut 
eremus,  terra  invia  ct  inaquosa,  in  qua  detinuii 
Dominus  ()opulum  suum  quadragintaannis,plueus 
illis  manna  ad  manducandum,aqua  de  pctra  duris- 
sima  producta. 

In  Arabia  hac  mons  Sinai,  in  quo  Moyses  qua- 
draginta  diebus  totidcmquc  noctibus  omnis  cibi 
cxpers  moratus  erat ;  in  quo  !oco  deinde  Dominus 
Moysi  legem  dedit,  proprio  digito  suo  scriptam  in 
tabulis  lapidcis.  In  Arabiae  valle  percussit  Moyses 
bis  silicem,  qui  percussus  duos  aquae  rivulos  po- 
pulo  Dei  reddidit,  de  quibus  adhuc  hodie  tota  illa, 
antehac  inaquosa,terra  irrigatur. 
In  Arabia  prajcessit  filiis  Israel  columna  ignis  per 

C  noclem,  nubes  vero  eos  vallavit  diebus  singulis.  In 
Arabia  Ilelim  est,ubi  filii  Israel  castrametati,nempe 
locus  ille  in  deserto,  ubi  dicti  filii  Israel  duodecim 
fontesetseptuagiutapa1mas,quando  de  mari  Rubro 
exibant,repercrunt.In  Arabia  quadraginta  mansio- 
nes  filiorum  Israel  sunt.  In  Arabia  mons  Horeb,iD 
quo  sepultus  Aaron  requiescit.  In  Arabia  mons 
Abarim,  in  quo  Dominus  Moysen  per  angelos  sepe- 
livit,  ejus  tamen  nusquam  apparente  tumuli  vesti- 
gio.  In  Arabia  mons  ille  regalis,  quem  domnus 
Balduinus  primus  (0>rex  Francorum  in  Jerusalem, 
ad  terram  Christicolis  subjugavit,  et  ad  tuendum 
regnum  David  firmum  reddidit. 

Caeterum  Arabia  jungitur  Idumaeae  in  finibus  Bo- 
strom.Idumaea  tamen  sub  Syria,Syriae  autem  caput 

Q  Damascus.Idumaeam  et  Phceniciam  dividitLibanus. 
In  Phoenicia  est  Sors,seu  Syris,  dicta  Tyrus,  Phoe- 
nicum  nobilissima  civitas  metropolis,  quae  Chris- 
tum  per  maritima  ambulantem  recipere  noIuit.Quae 
et  divina  testante  pagina  martyres  Dco  plurimos 
rcddidit,quorum  Dei  solius  scicntia  numerum  col- 
legit.  Insuper  Tyrus  originem  (Origenem  ?)  tumula- 
tum  celat.  Ante  Tyrum  lapis  ille  marmoreus  haud 
modicus  super  quem  sedit  Jesus,  atempore  Christi 
usque  ad  expulsionem  gentium  ab  urbe  semper 
illaesus,  sed  deinde  a  Francis  et  Veneticis  fractus. 


(4)  Id  est  primus  hi:gus  nominis,interreges  Hierosolymae  secundus. 


JOANNIS  WIRSBURG.  DESCR.  TERRiE  S. 


1070 


/ero  residuum  illius  lapidisin  honorem  Sal- 

qusedam  ecclesia  constructa  est. 

ro  milliario  a  Tyro,  contra  orientem,  supra 

Sarphen  est,  quod  dicitur  alias  Sarepta  Si- 

in  quo  quondam  habitavit  propheta  Domini 
lic  resuscitavit  filium  viduae,  Joanam  vide- 
>  quod  vidua  prophetam  Domini  benigne 
et  paverit. 

CAPUT  V. 

Berythus,  Damascus,  Arphat,  Huss,  Suita^ 
a,  Pfaamon,  mons  Seir  et  Libani,  Farfar  ct 
m  fiuvii,  Paneas  oppiduniy  Dan  fons,  Medan, 
Belsaida,  Corozaitn,  Cedar. 

i  miiliario  a  Serphen,  Sidon  egregia  jacet 
ex  qua  Dido,  quae  in  Africa  Carthaginem 
I,  oriunda.  Sexto  dccimo  milliario  a  Sidone 
\  opulentissima  civitas.  In  Beryto  qufcdam 
risnostri  imago,  haud  multum  post  passio- 
is,  aquibusdam  Judaeis  sub  Crucifixi  effigic 
aiose  et  ridiculose  posita  sanguinem  sudavit 
m :  quae  causa  fuit  ut  Sidoniorum  multi,  in 
resumcrucifixnmcredcntcs,sacrumbaptismi 
m  susceperint.  Quicunque  eliam  ex  stilla 
aaginisperuncti  fuerunt,sani  (iebant,  a  qua- 
detinebanturinfirmitate.  Denique  et  Arphat 
t  Damasci.  Jam  fusius  dc  Damasco. 
iscus  est  caput  Syriae,  et  reverenda  metropo- 
9.  Hanc  construxit  Eliezer,  servus  Abrahae, 
illo  in  quo  Cain  occidit  Abel  fratrem  suum, 
lum  habitavit  Esau  ;  hinc  et  Scyr  et  Edom 
nam  Scyr  pilosus,  ct  Edom  rubeus,  seu 
terpretatur.  Ab  Edom  tota  terra  illa  vocatur 
i;  de  qua  in  psalmo  :  In  Idumaeam  cxtcndam 
entum  meum,  Et  itcrum  alius  propheta  : 
t  iste  qui  venit  de  Kdom,  linctis  vestibus  de 
Est  autem  de  Edom  quaedam  pars  terrae 
uss,  ex  qua  beatus  Job;  quae  et  Suita :  hinc 
ictus  Baldat  Suites.  In  qua  et  Thema  metro- 
umaeae  ;  ex  hac  Thema  Eliphaz  Thcmanites ; 
et  Naamon  oppidum  :  in  quo  Sophar  Naa- 
:  hi  tres  consolatores  Job. 
imaes  finibus,  secundo  milliario  a  Jordane, 
Jacob,  quo  transvadatoaJacob,  cum  redireta 
tamia,  luctatus  est  cum  angclo,  qui  deinde  ei 
Jacob  mutavit  in  Israel,  eumque  tacto  fe- 
audicare  fecit.  In  Idumaea  mons  Seyr,  sub 
[nascus.  Secundo  milliario  a  Damasco  est 
dlis  locus  iste  in  quo  Saulo,  postea  dicto 
^lhristus  apparuit  dicens:  Saule,  Saule,  quid 
equeris?  In  quo  loco  Saulum  non  modicum 
ie  ccelis  circumfulsit.  In  Daimasco  baptizavit 
.  Ananias,  nomen  ei  Paulus  imponens.  De 
)amasci  demissus  fuit  Paulus,  pcrsccutorum 
veritus. 

lus  interpretatur  candor,  hinc  in  Canticis 
Veni  de  Libauo,  columba  mea,  Ad  radicem 
Libani  oriuntur  Farfar  et  Abbana,  fluvii  Da- 
Sed  montes  Libani  et  planities  Archados 
lit  Abbana,  magno  se  mm  copulans  finibus 


A  illis,  in  quibus  beatus  Eustachius  uxoro  sua  priva- 
tus  et  a  filiis  desolatus  recessit.  Farfar  per  Syriam 
tcndit  ad  Antiochiam,  labens  secus  muros  ejus ; 
decimo  abhinc  milliario  in  portu  Solim,  portu  sci- 
licet  Sancti  Simeonis,  Mediterraneo  se  mari  com- 
mendat.  Antiochiae  primo  sedit  sanctus  Petrus  apo- 
stolus,  septem  annis,  pontificali  decoratus  infula. 
Ad  radicem  Libani  Paneas  civitas  sita  est,  alias  Gab- 
sarea  Philippi  dicta. 

Porro  item  ad  radicem  Libani  oriuntur  Jor  et 
Dan,  illi  duo  fontes  de  quibus,  ut  supra  memini- 
mus,  snb  montibus  Gelboe  Jordanis  conficitur.  A 
montibus  Gelboe  usque  ad  lacum  Asphaltitis  valHs 
est  illa  per  quam  labitur  Jordanis  ;  et  hsec  vallis 
vocatur,  ut  diximus,  prsgrandis  seu  campestris, 

P  quae  ex  utraque  parte  vallatur  continuis  montibus  a 
Libano,  usque  ad  descrtum  Pharan.  Dividit  autem 
JordanisGalilaeam  etldumoiam,  etterram  Bostrom, 
quae  et  Idumaeae  secunda  metropolis.  Caeterum  Jor- 
danis  descensus  interpretatur. 

Fonticulus  Dan  ab  oriu  suo  subterraneum  ducit 
gurgitem  suum  usque  ad  Mcdan,  planitiem  illam  in 
qua,  adauctis  aquis,  satis  patentcr  suum  foras  emit- 
titalveum.  Planities  autem  ilia  ideo  Medan  vocatur 
00  quod  Dan  et  illa  medius  sit.  Sarracenice  quidem 
sonat  platea  iila  Medan,  Latine  autem  platea;  fo- 
rum  vero  vocatur  Medan,  eo  quod  intrante  sestate 
innumerabilis  ibi  populus  sccum  omnia  deferens 
venalia  convenit ;  et  insuper  ingens  Barthorum 
[Parthorum?]et  Arabum  multitudo  ad  tuendum  po- 
pulum,  et  ad  pascendos  gregcs  suos  in  pascuis  illis 

C  per  totam  aestatem  demoratur.  Medan  componitur 
cx  med  et  dan.  Med,  Sarranice,  aqua  :  dm,  ftuvius, 
Ex  prsedicta  planitie  Dan  se  reddens  in  fluvium 
Suetam  seu  Suitam  peragratur,  in  qua  pyramis 
bcati  Job  adhuc  superstes  a  regibus  et  gentibus  so- 
lemnis  habetur. 

Denique  Dan  contra  Galilaeam  gentium  se  obli- 
quans,  sub  urbe  Cedar^  penes  medicabilia  balnea, 
Spincti  plana  transfluens  Jor  copulatur.  Jor  haud 
longe  a  Paneas  lacum  illius  loci  reddit,  facitque  ex 
se  ;  postea  mare  Galilaeae  inter  Bethsaidam  et  Ca- 
pharnaum  ex  eo  sumit  exordium.  A  Bethsaida  Pe-* 
trus  et  Joannes,  Andreas  et  Jacobus  Alphei. 

Sexto  milliario  a  Bethsaida  est  Corozaim,  in  qua 
Antichristus  seductor  orbis  nutrietur.  De  Corozaim 

n  et  Bethsaida  ait  Jesus  :  Vx  tibi^  Corozaim  I  vae  tibi, 

Bethsaida !  Sexto   milliario  a  Corozaim  est  Cedeir 

excellentissima  civitsis^  de  qua  in  psal.  :  Habitavi 

cum  habitantibus  Cedar.  Alias  Cedar  interpretatur  in 

tenebris, 

CAPUT  VI. 
Caphamaum,  locus  Mensx,  Magdalum,  Tiberias,  Be- 
thulia^  Dotliaim,  Camarium  LcCnis,  mons  Modin, 
Diospolis,  Tccua,  Jericho,  Sichem,  mons  Offensio- 
7iis,  natatoria  Siloe,  quercus  Rogel,  vallis  Josa^ 
phat. 

Capharnaum  in  dextera  maris  civitas  illa  est  in 

qua  Jesus  filium  centurionis  sanavit,  de  quo  et  ipse 

ait :  Kon  inveni  tantam  fidem  in  IsraeL  In  civitate 


,lQ7i  AD  60DEFA1DUM  APPEND.  II. 

b^  Capharnaum  multa  signa.  fecit  Jesus,  docens  in 
Synagoga.  Tandem  Capbarnaum  interpretaiur  villa 
jmlcherrima,  seu  magis  filia  pulchritudinis ;  qudB 
nobis  significat  sanctam  Ecclesiam,  ad  quam  cuncti 
qui  de  Libano,  id  est  de  candore  virtutum,  veniunt, 
ab  ea  et  in  ea  lucidiores  redduntur. 

S^cuudo  milliario  a  Capbarnaum  descensus  illius 
montis  est  in  quo  Dominus  sermocinatus  est  ad 
turbas,  et  instruxit  apostolos  suos,  docens  eos  ;  in 
quoetl^prpBup.pominussanavit.  Miliiario  abhinc, 
id  est  a,  descensu  montis  illius,  est  locus  ille  in  quo 
Jesus  quinque  bominum  millia  ex  quinque  panibus 
et  duob.us  pi^cibus  pavit.  Unde  locus  ille  Mensa  vo- 
catur,  quod  idem  cst  ac  locus  refectionis.  Huic  loco 
su))jacetil)einquo  Cbristus  suis  discipulis  apparuit, 
co|])edens  cup  eis  partem  piscis  assi,  supra  mare,. 
quod  idem  Dominus  sicco  pede  perambulavit,cum 
circa  quartam  noctis  vigiliam  Pctro  et  Androse 
piscaptibus  apparuit ;  ubi  et.Pctro  supra  mare  ad 
eum  irsvolcnti  et  mergenti  Cbristus  dixit  :  MQdicss 
fideit  qmre  duhitastit^i  ubi  alia  vicc,  suis  discipulis 
periclitantibus,  mare  quietum  reddidit. 

Sccundo  milliario  a  Genesarctb  oppidum  Magda- 
lum,  a  quo  Maria  Magdalena.  Haec  autem  regio  alia^ 
•  vocati^r  Galil»a  gentium,et  sita  est  in  tribu  Zabulon 
et  Nephtbalioi.  In  superiori  hujus  Galilaeae  parle 
yiginti  fuere  civitates  quas  rex  Salomon  Uiram  regi 
^Tyri,  amico  suo,  dono  dedit. 

Secundomilliario  a  Magdalo  Chyneretcivitos,  qus 
et  Tjberiadis,  a  Tiberio  Caisare  cognominata ;  quam 
}n  juventute  sua  Jesus  frcqueniare  solebat.  Quarto 
.^i)liario  la  Tiberiade  Beihulia  civitas,  ex  qua  Judiih, 
qfis  pro  gente  ^ua  salvanda  saiisastute  percmii  Ho- 
lofcrnem  in  obsidione  urbis.  Quarto  itcm  milliarioa 
Tiberiade  contra  meridiem  est  Dothaim,  in  quo  Jo- 
sqph  fratres  suos  greges  pascentes  reperit,  quem  et 
ibi  ex  odio  Ismaolitis  in  ^flgyptum  vendiderunt. 

Ante  portam  Jerusalem  quae  respicit  ad  occasum, 
s^Lzis  obrutus  beatus  Stephanus  protomartyr  occu- 
buit,  etsepultus,  cum  exloco  mariyrii  in  Sion  fuis- 
8et  translatus,  intcr  Nicodemum,  etGamalielcm,et 
Ab^bon  :  postea  Conslantinopolim,  ad  ultimum  de- 
mum  Homc  beato  Laurentio  contumulatus  :  unde 
hio  in  tumulo  versus  : 

Quem  Sion  occidit,  nobis  Byzantia  misit, 

Anteportam  Jerusalem,juxta  lacum  qui  respicit 
meridiem,  cavea  illa  videtur,  in  quam  Lep  quidam, 
jusBU  Dei  omnipotentis,  martyrum  fere  duodecim 
{ailUa  sub  Cosroe  perempia,  detulit  noote  ;  unde  et 
Garnarium  Leonis  dicitur. 

Sexto  milliario  a  Jerusalem,  contra  meridiem,via 
est  quse  ducit  Ramatha,  et  mons  Modin,  ex  quo  loco 
oriundusMathathias,  pater  Machabaeorum^in  quoet 
sepulti  ,quiescunt,  adhuc  appareniibus  tumulis. 
Octavo  milliario  a  Modin,  via  quaj  ducit  Joppem, 
^dda,  quffi  et  P^ospoJis,  in  qua  corpus  beati  Georgii 
«eji^i^lt^m  fuiose  manifestatur,  milliario  a  Ramatha 


—  MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


i%mi 


A     Tertio  milliario  a  Bethlehem  Tecua  -oppidiiiD,ex 

quo  Amos,  qui  et  ibi  sepultus  est. 

Quario  milliario  a  Jerusalemj  contra  austrum, 
oppidum  illud  in  quo  morab.atur  Zaoharias  tUBC 
temporis^  cum  mater  Jesu  Maria  festioaji^»  jam  ha- 
bens  in  utero  suo  Filium  Dei  ve.nit  ad.saljataodum 
Elisabeih  cognaiam  suam,  gravidam  de  Joaane  filio 
suo  ;  qucm  et  ibi  natum  fuisse  perhibent. 

Teriio  decimo  milliario  ab  Jcrusalem,conirabo- 

.  rcam,  est  Jericho^  ex  qua  Raab,  meretrix  ilLa  qu£ 

hospitip  exccptos  quaiuor  exploratorcs  iiliorum 

Israel  liberavit,  cclavit  et  pavit.  Ex  qua  ZachBus, 

statura  pusillus,  audiens  Jesum  perpartes  illasde- 

ambulanicm,  sycomorum  arborem  ascendit  ut  Je- 

sum  videret  ct  cum  eo  loqueretur,  se  judicans  etpe- 

j.  tens  veniam.  Ex  qua  et  pueri  iili  qui  be|itum.£U- 

-    seum  Jerosolymam  ascendentem  deriserunt,  dicen- 

tes  :  Ascende,  calve,ascendef  ca/t'^,  etc. 

Secundo  milliario  a  Jcrusalem  via  est  quae  ducit 
Sichcm,  et  mons  Gabaoth  in  tribu  Benjamin. 

Milliario  a  Jorusalem,  in  accubiiu  montis  Oliveti, 
mons  OITcnsionis  et  Continuus.  Dividit  autem  eos 
via  quae  dc  Josaphat  per  Bethphage  ducit  Beiha- 
niam  ;  capropier  dictus  mons  Oirensionis  quod  in 
eo  rex  Salomon  idolum  posuerit  Moiloch,  adoraos 
illud. 

Haud  procul  Jerusalem  sub  Salomonis  regia,  in 
accubitu  in  valle  Josaphat,  est  natatoria  Siloe,  ad 
quam  caecum  ab  eo  illuminatum  misit  Jesus,  utin 
ea  lavaret  oculos  suos.  Qui  abiens  lavit  ct  vidit. 
Ergo  Siloe  inierpreiaiur  missus,  Non  ad  eamdem 
G  aquam  Naaman  princeps  Syriae  missus  est,  sed  id 
Jordancm ,  ab  Eliseo  propheta,  utin  co  ter  lotus  cucir 
rctur  a  lepra.  Quam  aquam  ipse  Naaman  intuenB, 
quasi  cum  indignatione  intulit  :  i<unquid  Farfar^ 
Abbania,  nostrx  provincise  /lumina,  longe  tneliMa 
sunl  islo  ?  Tandem  tamen  monitis  scrvi  aui  ooQr 
sentiens,  mandatum  prophetaB  implevit  et  curatus 
est. 

Siioe  secundum  tradiiionem  Syriorum  ex  Sife 
manare  dicitur.  Siloe  gurgitem  suum  cum  Bilentio 
ducitj  quia  subterraneum.  Juxta  Siioe  exsiitit 
quercus  Rogel  sub  qua  beatus  Josias  sepuHus 
quiescit. 

In  valle  Josaphat  sepultus  fuit  beatus  Jaoobof 

Alphaei,  qui  de  templo,  ut  supra  diximus,  praBcipi- 

n  tatus  fuil.  Est  adhuc  in  eadem  valle  pulchra  ciq>ell|i 

in  qua  sepulturiB  ejus  indicium  manet,  cum  his  in* 

scriptis  versibus  : 

Urgent  Alphxi  naium  sine  lege  Judjfi^ 
Causa  necit  fit  ei^  nomen  amorque  Dei. 

Alphjti  natus  ae  tcmplo  prmdpitatus 
nuc  fuit  ailatusj  et  devote  tumulatus. 

Verum  exindo  postea  fuit  aposiolus  Dei  Constan- 
tinopolim  translaius. 

In  valle  Josaphat  sub  acuio  pyramide  rex.  idem 
Josapbat  tumulatus  fuit,  acujus  nomine  totavallis 
sortita  est  nomen.  Interpretatur  autem  vaUisjudieiif 
juxta  illud  :  Congregabo  omnes  gentes,  eto.  Ronro. 


107») 


JOANNIS  WIRZBTniQ.  DESCR.  TfiRRiSj  S. 


icfti 


I. 


Eadem  vallis  cx  omni  parteplures  habet  caveas,  A*    Dicunt  ad  haec  quoque  allam  fuisBe  llarfam,qu» 


in  quibus  religiosaB  personaB  vitam  ducunt  eremi- 
ticam.Tota  vallis  pertinet  ad  cccnobium  in  summi- 
tato  ejusdem  vallis  supra  rivum  torrentis  Gedron 
situm,  juxta  hortum  in  quo  ssBpe  Dominus  noster 
cum  discipulis  suis  solebat  convenire.  In  hujus 
coonobii  crypta  adhuo  hodie  ostenditur  sepultura 
beatissimaj  virginis  MariaB,de  qua  postea  dicemus. 

CAPUT  VII. 

De  Bethania,  Bethphage,  vico  Gethsemani,  c3enaculo 
Domini  in  monte  Sion  rebusque  in  singulis  locis 
memoria  dignis. 

Dictum  est  jam  de  duobus  sigillis  qus  Dominus 
nostier,  tanquam  leo  de  tribu  Juda  emissus,  in  si- 
gnato  libro  Joannis  solvit,  scilicet  de  Nativitate  et 


soror  erat  Lazari  et  Marthaj,  qu«  in  Bethania,  quod 
oppidum  illorum  trium  erat,  fracto  alabastro  pre- 
tiosum  unguentum  fudit  super  caput  ejusdem  Do- 
mini  nostri.  Cujussepulturamadhuchodiein  taba- 
ria  dicunt  apparere,  corpor6  ipsius  ibidem  sepulto. 
Fatentur  autem  corpus  Mari«  Magdalenae  in  pafti- 
bus  nostris  apud  Virzlacum  ( Vizeliacum)  sepultumi 
quicscere.Verum  hocutique  illi  duntaxataffirmant, 
sicut  ipse  prssens  audivi ;  sed,  ut  diximus,  unam 
eamdemque  qusB  unxit  pedes  et  caput  Jesu,  dicunt 
fuisse  Mariam,et  eamdem  Lazari  sororem,et  quan- 
doque  peccatricem.  Interim  tamen  lectio  saiicti 
Evangelii  de  hoc  eodem  facto  valdeest  implicita,et 
eliam  diligentem  auditorcm  rcddit  dubium  dehoo, 


Bapttsmo.  Jam  nunc  de  sigillis  aliis  loquamur.        y^^an  scilicet  Simon  leprosus  inBethaniahabueritfao-^ 
*  .  .    »^___.  .  .     .  .  spitium,et  quod  invitaverit  Dominum;  quodtamen. 

non  videtur  idoneum,  cum  dictnm  et  scriptum  sit 
quod  lotum  illud  oppidnm  Bethania  fueri!tLazariiBt ; 
suorum  suarumi.  Et  si  idem  Simon  habuerit  alibl  ' 
hospitium,  et  forte  in  praemonstrato  loco,  necessfif ' 
est  dicere  quod  tunc  vice  prima  non  solum  pedes, 
sed  etiam  caput  Jesu  dicatur  Maria  untisse,  ut' ex; ' 
ipsius  Domini  verbis  in  Evangelio  dicentfsr  Sifi^i 
introivi  in  domum  ^uam,  etc,  potcst  intelligii  Alia 
vero  vice  in  Bethania  tanquam  in  domo  snaeadein;' 
Maria  tantum  caput  cjus  unxit,  fracto  snperipsfum 
alabastro.  Unde  in  Evangelio  :  Cum  esset  Bethatiias''' 
Jesus,  etc.  Si  quis  de  his  amplius  velit  certibrari,  ■ 
veniat  ipse,  et  a  prudentioribus  incolis  terrae  h^jnsf '' 
ordinem  et  veritatem  rei  gestae  inquirat.  Nam  in 


Appropinquante  Dominicae  passionistempore  ve- 
nit  Jesus  Ghristus  DominusnosterBethaniam,sero, 
ante  diem  Palmarum.Tunc  in  sequenti  die.scilicet 
Dominico  mane,cum  ea  solemnitate  quamjam  su- 
pr*i  retulimus,  civitatem  sanctam  est  ingressus. 
Dista  autem  Bethania  a  Jerusalem  per  duo  millia- 
ria,  et  estoppidumillud  in  quo  Simon,  vel  Lazarus, 
ut  verius  creditur,sacpo  Christum  recepit  in  hospi- 
tem;  cui  devote  ministrabant  Martha  et  Maria.  In 
Bethania  Maria  Magdalena  fracto  alabastro  unguen- 
tum  pretiosum  efTudit  causadevotionissupracaput 
Salvatoris  in  convivio  recumbentis,cujus  unguenti 
odore  tota  domus  repleta  est.  Dicitur  autem  Maria 
Magdalena  in  eodem  loco,  vel  potius  in  alio,  scili- 
cet  iu'  domo  Simonis  leprosi,  jam  dudum,  cum 


adhuo  esset  peccatrix,  ductu  pocnitentiae  ad  pedes  C  aliqua  scriptura  nec  tantum  de  his  reperi.  Inter 


Domini,  similiter  in  convivio  rccumbentis  venisse, 
et  suis  laerymis  pedes  Jesu  Christi  rigasse, 
crinibusque  suis  cxtersisse,  et  alio  quodam,  scili- 
cet  compunctionis  ungnento  unxisse,  et  sic  pec- 
catorum  suorum  veniam  apud  Dominum  prome- 
ruisae.  Unde  cum  sacra  in  Scriptura  alicubi  re- 
periatur,  aliam  Mariam  ad  pedes  ejus  accessisse, 
aliam  caput  Domini  inunxisso,  etc,  doctores  Ec- 
clesrs  sanctae  ita  sensum  exponunt;  nempe  aliam, 
id  cst  alteram,  seu  alteratam  Mariam,  quia  ibi,  et 
usque  tunc  peccatrix,  in  amaritudine  pcenitentiae, 
hic  jam  justiflcata  cum  devotionis  cxsuUatione  ac- 
cessit.  Est  tamen  quaedam  ccclcsia  infra  muros 
samclas  civitatis  juxta  Sanctam  Annam,  vcrsus  se- 


eamdem  Bclhaniam  et  summilatem  montis  Oliveti^  ' 
tanquam  in  medio,  erat  Bethphage,  vicus  quidam 
8acerdotum,cujus  ad  indicium  adhuc  exstantquasi 
turres  duae  lapideae,  dc  quibus  est  una  ecclesia. 

In  pede  montis  01ivctiversuscivitatem,ubimodo 
ostenditur  sepultura  beatae  Mariae  Virgini6,erat  vi- ' 
culus  qui  dicebatur  Gethsemani. 

Appropinqranto.  ut  diximus,  Domini  passioneV', 
post  Lazari  resuscitationem,  dle  Palmarum  Jesua'*^ 
venit  Jerosolymam ;  eadem  die  solemnitate  jafti  di-^''; 
cta  peracta  rediit  ad  Olivctimontana^moraturUsibi ' 
usquc  ad  feriam  quintam;in  qua  facturus  ierat  una*^ 
cum  discipulis  suis  cccnam  DominicaminquflCvete- 
ris  testamenti  terminum  et  novitcstamenti  initium 


ptentrionem,  prope  muros  urbis  in  honore  sanctae  jj  poneret.  Discipulis  crgo  suis  inquirentibds  ubi  ve-** 


Mariffi  Magdalenae  consecrata ;  quo  loco  habilant 
monachi  Jacobitae,  qui  asserunt  ibi  domum  fuisse 
Simonis  Ieprosi,qui  invitavit  Dominum  nostrumad 
convivium,in  quo  supcrvcnitMaria  MagdaIena,pro- 
cidcns  ad  pcdes  Jesu,quos  lacrymis  riga\it,etoscu- 
latos  crinibus  detersit,  ungens  ungucnto.  Hoc,  in- 
quam,  quidem  dicti  loci  monachi  asserunt,  et  id 
ipsum  loco  in  pavimento,  crucis  forma  signato,ubi 
venit  Maria  ad  pedes  Jcsu,ct  in  pictura  tabularum 
sic  fuisse  comprobant,  ostandentcs  insupcr  adbuc 
capillum  ejusdem  Mariae^qui  continetur  in  vasculo 
vitri  perspioui,  repertus  ibidem. 


lit  sibi  Pascha  ricri,misit  ex  eis  quosdam  in  civita- 
tcm,  ut  venirent  et  praepararont  sibi  habitacuhimy 
vel  iocum  ad  complenda  hujusmodi  sacrae  ccerittj' 
sacramenta  idoncum;de  quo  plenius  in  Evahgeliol'  \ 
Ite  in  civitatem,  et  invenietis  hominem  amphoram' ' 
aquoj  bajulant^m ;  sequimini  eum,  etc  Uoc  cceriaca- 
lum  in  monte  Sion  est  invcntum,  in  ioco  in  qUof'' 
Salomoti  quondam  egregium  dicitur  construxissft'' 
«edificium,  de  quo  in  Canlicis  cant.:  Ferculum  fecW\ 
sibi  rez  Salomon,  etc.CainacuIum  illud  in  sut^eriorf" 
parte  grande  et  latum  erat,  in  quo  propter  mystd-*' 
rii  rationcm  Dominus  noster  cum  discipulis  soicr^ 


mn 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.— MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1076 


dicitur  ccenasse^ubi  et  proditorem  suum  cauta  in-  A 
dicavit  descriptione,reliquos  confortans  de  instante 
sibi  passione,  et  dana  eis  sub  specie  panis  corpus 
suum  ad  manducandum,  et  sub  specie  vini  sangui- 
nem  suum  ad  bibendum  :  QuotiescunquCy  etc,  di- 
cens. 

Facta  jam  in  superiori  parte  ejusdem  habitaculi 
coena,  verisimile  est  ex  ejusdem  mysterii  ratione, 
Dominum  nostrum  ininferiori  domuspartehumili- 
tatis  exemplum  in  lavatione  pedum  discipulorum 
ostendisse ;  sive  mavis  hoc  ante  cocnam  vel  post 
factum  fuisse,  ut  qusdam  expositio  innuit  super 
illa  Joannis  in  Evangelio  verba  :  Et  facla  coona  sur- 
rexitj  etc.  Sive  ergo  hoc  ante  vel  post  coenam  fa- 
ctum  sit,  parum  refert ;  sed  hoc  vel  scire  juvat 
quod  diversitatem  loci  vel  hodic  adhuc  descriptio  ^ 
rei  gestaj  in  ecclesia  montis  Sion  innuat.  Nam  in 
sinistra  parte  ejusdem  ecclesiae,  in  loco  superiori, 
depicta  apparet  ccena,  in  inferiori  autem,  scilicct 
in  crypta,  lavatio  pedum  discipulorum  ostenditur 
exhibita.  His  itaque  consummatis  mysteriis  oratio- 
nis  causa  cum  discipulis  suis  rediitadmontemOli- 
veti,in  ciyus  montis  pede  etaccubitudimittensdis- 
cipulos  suos  solus  secessit  ab  eis,  quantum  jactus 
est  lapidis.Hic  oravit  ad  Patrem  suum  dicens :  Pa- 
tCTy  si  fieri  potesty  etc,  ubi  et  extrcmore  carnis  su- 
dorem  fudit  quasl  sanguinem;  et  ad  discipulos 
8U0S  reversus,  et  inveniens  eos  dormientes,  spe- 
cialiter  Petrum  increpavit  dicens  :  Sic  non  potuistis 
una  kora  vigilare  mecum,  ctc?  Et  iterum  :  Dormi- 
te  jamj  et  requiescite,  etc  Sic  usquc  tertio  in  eum- 
dem  locum  ab  eis  secedens,  et  casdem  preces  Deo  C 
Patri  suo  porrigens,tandem  socundum  quod  homo, 
confortatus  ab  angclo  ost,  ct  a  seipso,  secundum 
quod  Deus,  tertio  roversus  ad  discipulos  dixit  :  Vi- 
gilale  et  orate. 

Istorum  locorum  distinctio,  vidolicct,  ubi  disci- 
puli  remanserant,  et  ubi  Dominus  oraverat,  mani- 
feste  in  valle  Josaphat  apparet;nam  juxta  majorem 
ecclesiam,  in  qua  sepultura  beata)  MarisB  virginis, 
de  qua  postea  dicemus,  adhuc  hodie  exstat,in  dex- 
tera  parte,  capella  cum  caverna  in  qua  tristes  et 
dormitantes  remanserant  discipuli,  Domino  post 
passionem  suam  ter  veniente,  et  ter  recedente  ab 
eis;  hoc  adhuc  indicat  ibidem  pictura  existcns. 

CAPUT  VIII. 

De  ecclesia  Salvatoris,  prsslorio  Pilatiy  turri  Davidi"  D 

ca,  et  monte  Calvarise, 

Locus  vero  ubi  Dominus  oravit  circumdatus  est 

nova  ecclesia,  quaB  dicitur  ecclesia  Salvatoris  ;  in 

hiyus  ecclesiae  pavimento  eminent  tres  non  operati 

lapides,  velut  rupes  quaedam.  In  his  dicitur  Domi- 

nus  orasse  et  tcr  genu  flexisse.  Quare  hi  lapidos 

apud  Christi  fideles  in  hodiernum  usque  dicm  in 

maxima  devotione  et  vcnerati»  ine  habentur.  Ad  paulo 

ante  dictam  cavernam  Dominus  noster,  noscens 

Judam  cum  turbis    appropinquaro  (Judas  cnim, 

aliis  discipulis  post  coBnam  cum  Domino  remanen- 

tibus,  solus  abiit  ad  Judaos,  tractans  cum  eis  de 


proditionis  et  traditionis  Magistri  sui  mercede,pa- 
ctis  et  acceptis  triginta  argenteis^aggressus  est  in- 
fandum  scelus),  hoc,  inquam,  sciens  Jesus,  in  ea* 
dem  caverna  illa  dixit  discipulis  suis  :  Surgite,ea' 
mu5,  ecce  appropinquavity  etc  Sic  egressus  Geth- 
semani,per  osculum  Judae  traditus,et  a  transmissa 
cohorte  exinde  cognitus,  ab  iis  detentus,  vinctus  et 
deductus  est.  Verumtamen  in  praefata  caverna 
ostenduntur  quinque  foramina  in  uno  lapide,  tan- 
quam  per  quinque  digitosmanusDomini  impressa. 
Domini  dico,scd  jam  capti,  atque  a  persecutoribus 
violenter  tracti,  ac  si  in  eodem  illius  loci  lapide 
sese  voluissct  rotinere. 

Quidquid  autem  de  hoc  sit,  nos  procul  dubio 
scimus  eum  majoris  potestatis  et  virtutis  ampliora 
facere  potuisse.  Traditus  itaque  Dominus  nostcr 
suo  a  di8cipuIo,captus  et  ligatus  a  milite  Romano, 
reductus  est  ad  montem  Sion,ubi  tunc  erat  praeto- 
rium  Pilati,  nuncupatum  LithostrotoSf  Hebraice  au- 
tem  Gabatha,  Tunc  enim  temporis  optima  pars  et 
fortitudo  totius  urbis  erat  in  altitudine  ejusdem 
montis,  sicut  etiam  turris  David,  quae  erat  spe- 
cula  et  tutamcn  reliquaj  civitatis,  esset  in  eo  ele- 
vata;et  hinc  ratione  maternaB  generationis,  et  pro- 
curationis  scu  potius  protectioni8,inferior  ejusdcm 
civitatis  pars  dicitur  filia  ejus ;  secundum  istud  : 
Dicite,filix  Swn,etc.Postca  autem  destructaibidem 
civitate,  et  in  alium  locum,  ubi  nunc  exstat,trans- 
lata  ac  sub  -.^lio  iraperatore  aBdificata,  idem  quo- 
que  mons  in  sua  celsitudine  valde  est  humiliatus 
et  adasquatus,  turre  et  aliis  aBdificiis,  et  fortalitiis 
exinde  dejcctis,  ne  ex  codem  loco  novae  urbi  cum 
tempore  hostis  noceret. 

Interira  tamen  adhuc  hodie  ostenditurlocus  ille, 
ubi  ct  praetorium  ct  turris  David  exstiterunt.  Tunc 
temporis  quoque  versus  meridiem  in  monte  Sion 
illud  grandc  scdificium  fuit,  ubi  Dominus  cum  di- 
scipulis  suis  ultimam  ccBnam  manducavit.  Juxta 
dictum  ergo  praetorium  Pilati,  versus  orientem, 
erat  atriura,  seu  potius  carcer,  in  quo  vinctus  de- 
tinebatur  Jesus,  et  tota  nocte  illa  inter  mille  sar- 
casmos,  opprobria  et  ludibria  a  custodibus  militi- 
bus  et  Judaeorum  principibus  asservabatur,  donec 
maturo  mane  eum  judicio  sisterent.  In  hoc  ipso 
praetorio  Petrus  ter  negavit  Dominum  ante  galli 
cantum.  Ubi  dcinde  audito  galli  cantu,  et  Domino 
eum  rospiciente,  pie  reminiscens  verbi  suavissimi 
Magistri  sui,  vere  poenituit,  amare  flevit,  et  in  ca- 
vernam,  quae  modo  galli  cantus,  vulgariter  vero 
GaliloBa  appellatur,  refugit. 

Porro,  ut  caetera,  quaB  tunc  in  Sion  aut  erantaut 
contigerant  absolvamus,  memonitu  dignum  est 
quod  Dominus  Jcsus  post  resurrcctionem  suam  in 
Sion  suis  discipulis  apparuerit.  Unde  in  testimo- 
nium  ejus  hi  versus  in  dextero  latere  eccIeFiae  ibi- 
dem  appositi  leguntur. 

Chnstus  Jiscipulis  apparuit  hic  Galibeis 
Surgens  ;  propterea  locus  est  dictus  Galiliea, 

In  via  qua  de  Sion  descenditur  in  vallem  Josaphat, 


JOANNIS  WmZBURG.  DESCR.  TERR^E  S. 


1079 


a  montisSion,supersspediclam  cavernam  A 
sia  sedificata,  quam  hodic  incolunt  Grxci 

• 

erum  ad  vinctum  Jesura  redeamua.  Facto 
lane,  judicio  iniquo  innocens  Ghristus  ad 
lamnandus,  antepractorium in  loco  quodam 
ir,  alapis  caeditur,  conspuitur,  veste  rubra 
ium  regii  tituli  quem  de  Judaeis  sibi  attri- 
nduitur,  spinea  corona  pungitur,et  verbo, 
n  dictu  !  spurcissime  tractatur.Quod  indi- 
ts  ad  eumdem  postea  lucum  appositus,ita 

* 

oronaturf  quo  mundus  jure  regaiur. 
i  locum  designat  capella  ante  majorem  Ec- 
Sion,  versus  Boream    sita,  continens   pi- 
toriam  rei  cum  hac  inscriptione  :  P 

U5  sanctorum  iamnatur  voce  reorum. 
ervis  bellum  patitur  Deus^  atgue  flagelium. 
iona  crux  Christi  Simoni  subventt  iati; 
')ehH  hanc  qratis^  quse  tlat  bona  cuncta  beatis. 

Q  loco  post  sententiam   crucis,  et  damna- 

Jesum  prolatam,  crucem  ad  hoc  praepara- 

jsuerunt  huraero  Domini,ut  bajulans  sibi 

hanc  usque  ad  locum  patibuli  sibi  defer- 

unc  adimpleta  est  Isaiae  prophetia  :  Et  fa- 

rincipatus  ejus  super   humerum  ejus^  etc. 

0  defatigalus  Jcsus  ob  gravem  crucismolem 

m   retardaretur  in    eundo,  et   huic  pene 

jri  impar,   supervenit  quidam  Cyrenajus  ; 

^riaverunt  eamdem  crucem  portarejuxta 

riae  locum. 

inc  temporis  juxta  situm    antiquae  urbis, 

Ivariae  extra  civitatem,  qui  erat  procapita-  C 

Qtiae  damnatis    deetinatus.    Hic    locus  ex 

rum  ad  morlem   decalvatione,  ex  abrasis 

rinibus,  ex  consumptis  lenta  aura  eorum 

i,  ctiam  carne  denudatis,  ct  tamen  non  in 

lefossis  dicebatur,  et  erat  certe   Calvariae 

el  demum,  quod  ideo  tale  soriitus  sit  no- 

od  in  eo  rei  decalvabantur,  id  esidamnari 

.  Idem  vero  locus,  qui  et  Hebraice  Colgo- 

in  edita  rupe,  sicut  et  hodie  passim  ex*ra 

edita,  conspicua,  et  eminentioralocasup- 

Linnalorum  suntdestinata.  Interim,dum  in 

upe  pro  crucifixione  omnia  adaptarentur. 

3  noster  in  quodam  aCalvariaremotoloco, 

,  utpote  extra  montem  posiius,  campestria 

.ctus  quasi  in  carccre  servabatur  ;  hic  ipse  j) 

inc  modum  capelL^e  repracscntat,  et  adhuc 

ominivocatur,  etest  recte  in  opposita  parte 

!  insinistraabsidaecclesifle.Aliitamenaliler 

n  sentiunt  loco,  sicut  praesens  audivi. 

i  inlocoCalvariac  Pilati  jussu  Judaeorumque 

Dominum  nostrum  tunica  exutum,fclle  at 

tatum,  milites  Romani  crucis  patibulo  af- 

.  In  quo,  dum    pateretur   Jesus,    Joannes 

Jesu  sibi  commendatam  in  suam  acccpit 

3m,  ut  virgo  Virginem   custodirct,  dicente 

itri  suae  :  Muliery  ecce  filius   luus  ;  demon- 

jm,  ut  quidam  asserunt,  vcl  aJ  Joannem, 


vel  potius  ad  seipsum  faciens;acsi  diceret '.Mulier, 
ecce  fllius  tuus :  hffic  modo  patior  ex  flliatione, 
quam  ex  tua  contraxi  maternitate  ;non  autem  ex  ea 
habeo  miracula  facere.Unde  et  alibi  in  nuptiis  Ca- 
nae  Galilffiaj :  Quid  mihi  et  tibi,  mulier  ?  sic  ad  ma- 
trem.  Deinde  vero  ad  Joannem  :  Ecce  mater  tua, 
quam  nempe  tibi  dilecto  praereliquisdiscipulo  meo 
in  filialis  devotionis  et  administrationis  curam 
commendo. 

In  loco  Calvariae,  cum  in  cruce  pateretur  hostia 
mundi,  latroni  pendenti  ad  dexteram  ab  eo  petenti 
veniam,stolam  immortalitatis  promisit.Deindecru- 
cis  in  patibulo  in  latere  dextro  cordis  lancea  perfo- 
ratus  Jesus,  sanguinem  emisit  et  aquam.  Ex  ciyus 
sanguinis  et  aquae  stilla,motu  pietatis  et  confessio- 
nis  aperti  sunt  oculi  Longini,quf  eum  pereusserat, 
ut  et  ipse  crediderit  in  Christum.  Domino  autem 
nostro  in  orucis  stipite  mortuo,  et  animam  suam 
sponte  deponente,velum  templi  scissum  est  a  sum- 
mo  usque  deorsum  :  et  eadem  petra,  cui  crux  erat 
infixa,  in  ea  parte  qua  Salvatoris  sanguine  tange- 
batur,  est  per  medium  scissa  ;perquam  consrquen- 
ter  scissuram  ad  interiora  petrae  sanguis  Christi 
defluxit.  Dicunt  aliqni  in  eodem  loco  Adam  fuisse 
sepultum,et  sic  in  sanguine  Christi  baptizatum.Ad 
cujus  rei  designationem  asserunt  quod  ex  hac  ra- 
tione  caputmortui  ad  crucifixi  pedes  appingi  soleat. 
Sed  hoc  facilius  asseritur,  quam  verum  est.  Nam 
ipsa  sacra  Scriptura  clare  testatur  Adam  in  Hebron 
fuisse  sepultum.Per  deformem  autem  hominis  de- 
mortui  faciem,  quae  subtus  ad  crucifixum  apponi- 
tur,  mors  potius  et  ejus  destructio  denotatur  ;unde 
Dominus :  0  mors,  ero  mors  tua,  id  est  destructio 
tua. 

Ad  dexteram  majoris  ecclesise,  in  introitu  loous 
quidam  Calvariae  est,  in  cujus  superiori  parte  scis- 
sur.i  ejusdem  petrae  ostenditur,  et  summa  venera- 
tione  recoIitur,et  adhuc  hodie  venientibus  iilnc  cum 
magna  pietate  ostenditur.Ineadem  parte  superiori 
praeclaro  musivo  opere  pulchre  depicta  continetur 
passio  Christi,  et  sepultura  ejus,cum  prophetarum 
lestimonio  gestaj  rei  hinc  inde  consono. 

Nota  quod  in  dicto  Calvariae  loco  crux  sacra  cum 
coiDore  Christi  fuerit  in  rotundo  foramine  petrs 
infixu  et  stabilita,  utpote,  cum  adhuc  hoc  patens 
foramcL  ct  sit,  et  videatur,  adeo  ut  in  illud  mults 
fidelium  (T^Iationes  immitanttur,  praecipue  ubi  crux 
sacra  stetit,  \i  sanctissimus  sanguis  ex  latere  dex- 
tero  ad  dictae  purae  rimam  defluxit. 

Potiorum  opiniuii  congruum  esse  videtur,faciem 
Domini  incruce  pcnienti8,expositionisnecessitate, 
versus  orientem  respciisse  et  fuisse.Juxta  eumdem 
locum  saepe  dictum  in  stoeriori  parte  ad  dexteram 
est  altare  modo  positum  ei  jn  honorem  DominicsB 
passionis  consecratum,  et  toti^  iHelocus  abeadem 
passione  denominatur.  Inferior  ero  pars  ejusdem 
Calvariaj  subtus  conlinet  altare,  et  vocatur  ad 
Sanctnm  Sanguinem,  quia  eo  usque  ^er  rimam  pe- 
trae  sanguis  Domini  dicitur  defluxisst.  qui  locus 


1079 


AD  GODBPRIDUM  APPBND.  II.  -  MPNUM,  DB  BRlUi  SACRO. 


hodie  a  terffo  ejusdem  altaris  designatus  est  pcr  A  Tbomas  intulit :  Dominus  meus  et  Deusmeus!  H^ 


quamdam  concavitatem  ejusdem  petrae  ubi  depen- 
det  ampuUa  cum  continua  illuminatione. 

In  loco  itaque  Calvariae,  ut  diximus,  tertium  sa- 
cramentum  est  impletum,et  tertium  sigillum  Apo- 
calyptici  clausi  libri  solutum.Transeamus  nunc  ad 
reliqua,  et  adhuc  residua  hujus  clausi  libri  si- 
gilla. 

CAPUT  IX. 

Locus  medituUii  orbis  terrarum,  EmmauSy  sepulerum 
Dominij  qusedam  de  insignibus  Germanorum  de  Pa- 
lestina  meritis  adversus  Francos, 

In  medio  choro  Dominorum,  non  longe  a  loco 
CalvariflB,  est  quidam  locus,  elevatione  tabularum 
da  marmore,  et  reticulorum    ferreorum  concate- 


apparitiones  Christi  resurgentis  per  picturam  de- 
monstrantur  in  loco  montisSion,  scilicetin  crypta 
majoris  ecclcsiae,ubi  etiam  depingitur  Dominus  np- 
ster  pedes  suorum  discipulorum  lavisse^cum  mani- 
festa  utriusque  facti  dcscriptione,Post  resurrectio- 
ncm  etiam  secus  mare  Tiberiadi8,et  in  mari  lcrdi- 
scipulis  suis  Jesus  se  manifestavit :  et  praetQr.  heec 
alibi  multoties  ad  plenametindubitatamcomproba- 
tionem  sus  resurrectionis  jam  fact®,  et  nostraB  in 
carnem  resurrectionis  adhuc  futursB. 

Caeterum  dispositio  monumenti,in  quo  est  sepul- 
crum  Domini,  potest  ita  depingi.Nempe  hujus  mo- 
numenti  Iqcus  fere  rotundara  habe^t  formam^  intus. 
musivo  opere  decoratam.  Hujus  ad    introitum  ab. 


natione  in  modum  altaris   designatus,  infra  quas      oriente  parvum  ostiolum  patet,  ante  quod  e8i.prp- 

A-i-„i-._  : • t^ ^^u:^..M^  ^.,:\.„^A^^  r»/>i-:«.^A    U-.,.. i: j i j. i s. r_ 


tabultts  inpavimentoorbiculis  quibusdam  faetisme- 
ditullium  terrs  esse  dicunt ;  juxta  illud  :  Operatus 
est  salutem  in  medio  ierrx.  In  eodem  quoque  loco 
post  resurrectioncm  suam  asserunt  Christum  ap- 
paruisse  Mariae  Magdalenae.Quare  hic  locus  in  ma- 
gna  veneratione  habctur,lampade  etiam  intus  jugi- 
ter  ardente.  AfQrmant  insuper  quIdam,quodin  eo- 
dem«iuoque  locoJosephcorpusJesu  a  Pilato  impe- 
traverit,  quod  corpus  deinde  Joseph  eadem  die,  id 
est  feria  sexta,  de  cruce  deposuit,  lavit,  reverenter 
pretiosis  unguentis,  liquoribus  ac  aromatibus  con- 
diyit,  insyndone  munda  involvit,ethinchaud  longe 
sepelivit  in  horto  in  monumento,  quod  novum  sibi 
de  rupe  sculpserat.Jesusinlerea  in  cruce  pro  nobis 
nH)rtuus  descendit  ad  inferos,ad  liberandos  patres. 


tectum,  scu  porticus  quadratacum  duabus  januis. 
Per  unam  harum  intromittuntur  ad  sepulorum  mo- 
numentum  ingressuri ;  per   alteram   diipittuntur 
egressuri.  In  eo  quoque  protecto  resident  cus^odea^ , 
sepulcri.  Et  demum  tertium  habet   ostiun)  veraus. 
chorum.  Eidem  monumento  ab  occidente,videlicet 
ad  caput  scpulcri  forinsecus  appositum  est  altare 
cum  quadam  quadrata  superaedificatione^cujus  par 
rietes  tres  de  reticulis  ferramenti  pulchreoppositis,^ 
et  vocatur  illud  altare  ad  sepulcrum  Domini.  Idem 
monumentum  satis  amplum  habetsuperse  quasici- 
borium  rotundum,ctsuperiusde  argento  coopertum 
in  altum  elevatum,  vcrsus  foramen  illud  amplum 
in  majori  illo  ffidificio  supcrius  patulum  :quod  aedi-r 
ficium  circulariter  cum  ibrma  rotundacirca  monu- 


Et  per  hanc  ad  infcros  dcscensioncm  quartum  sa-  C  ^entumsatisamplum,inextremohabetcontinuum, 


cramentum,seulibri  Apocalypticisigillum  aChristo 
apertum  et  solutum  csse  dicimus. 

Quod  quintum  sigillum,  seu  clausi  Apocalyptici 
libri  mysterium  ac  sacramentum  concernit,  illud 
Christus  de  triumphata  morte  gloriose  resurgens 
aperuit.  In  eodem  itaque  loco  sepulturae  surrcxit 
Dominus  vcre  a  mortuis,  leo  de  tribu  Juda,  morte 
subacta.  Ibi  etiam  angelus  Domini  sanctis  mulieri- 
bus  apparuit,  Jesumque  vere  die  tertia  resurrexisse 
a  mortuis  nuntiavit,  inquiens :  Jte,  annuntiate  fra- 
tribus,  etc.  Et  iterum  :  Ite,  dicite  discipulis  ejus,  et 
Peiro.Efkdem  sanctae  resurreotionis  die  advesperam 
jam  inclinantCyperegrini  sub  specie  iatens  Cbristui 
apparuit  duobus  discipuliSfde  morte  Domini  in^ia 


parielem,diversisimaginibup,pluribusquelampadi- 
bus  illuminatum.In  strictiori  ambitu  ejusdem  ma- 
joris  aedificii  octo  columnae  marmoreae  rotundae,  et 
totidem  bases  quadratse,  totidem  tabulis  quadratis 
marmorois  forins^cusornatae^etcircumquaqueere- 
ctJB  sustinent  moJem  superiprem  sub  tecto,quod,ut 
diximus,  patw^um  est  in  medium. 

Diximu^quod  columnae  circularitercum  pr^dicto 
numer*  sint  appoi^il.-B  :  scd  modo  versus  orientem  , 
DQutAta  est  earum  dispositio  et  numerus,propter  ad-  .^ 
jpctam  novae  ecclesiaefabricam^utpote  ad  quan^  inde, 
est  transitus.Continet  autem  illud  novum,et  de  novo 
additum  aedificium  latissimum,  spatiosumque  cho- 
rum  dominorum,  el  satislongum  amplumque  saur 


sermonem  et  quaestionem  habentibus,qui  Ei<<ithe-  ])  ctuarium,in  quo  majus  altare  in  honorem  anastO' 


ropoiim,id  est  Eromaus  oppidum(quod  sexi^iHiariis 
ab  Jerusalem  contra  occidentem  dislatV  contende- 
bant.  Hunc  sub  peregrino  habitu  in  Nspitem  rece- 
ptum  reeognoverunt  in  fractione  pn'8.  qui  tamen 
ap^rtis  eonim  oculis,  dubioque  <?x  eorum  mente 
sublato,  statim  iterum  dispar^it.  Exinde  omnibus 
apostolis,  solo  Thoma  tunc-asu  absente,in  monte 
Sion,  januis  clausis,  appruJ*»  dicens  :  Pax  vobis, 
Octavo  doinde  die  in  eoi®"^  monte  et  loco  iterum 
apparuit  suis  discipu^^  una  cum  Thoma  congrega- 
tis:  et  specialiter  ^omae  ad  eximcndam  a  dubio 
mentem  sua  vu^*®*^*^  palpanda  obtulit :  quo  facto 


llfo«,  id  est  sanctae  resurrectionis  consecratum  est, 
quod  et  superius  apposita  pictura  in  opere  musivo 
decenter  declarat.  Continetur  enim  in  ea  imago 
Christi,  confractis  inferni  seris  resurgentis,  etanti- 
quum  patrem  nostrum  Adam  inde  eztrahentis.Ex,- 
tra  hoc  altaris  sanctuarium,et  intra  claustri  ambi- 
tum  satis  latum  spatium  cst,  circumquaquetam  per 
hoc  novum.quamperantiquumpraefati  monumienti_ 
aediflcium  processioni  idoneum  :et  flt  haec  processjp 
singulis  Dominicis  noctibus,a  Pascha  usqueadAd- 
ventum  Domini  in  vesperis  ad  sanctum  sepulcrunci, 
cum  antiphona:  Christus  resurgenSy  etc.  Gcyus  ap;:^, 


miy 


JOkmiS  WiaZBURG.  DESGR.  TEBIUSi  Sv 


loat! 


iiphonas  textus  etiam  extra  in  extremo  m^irgine  mo-  A  viventis  dispositione.  Venimtamen,quamvi8  sic  ibi- 


numenti  litteris  in  argento  elevatis  continetur.  Fi- 
nita  ea  antiphona  cantor  statim  incipit :  Vespere  au- 
temy  etc.  cum  Psalmo  Magnificai.ei  cum  collecta  de 
resurrectione  :  OmnipotenSf  setnpitem^,  etc.  praa- 
raisao  yersjculo  :  Surrexit  Dominus  NB.de  hoc  se^ 
pulcro.  Similiter  per  hoc  integrum  tempus,  scilicet . 
a  Pascha  usque  ad  Adventum  omni  die  Dominico 
miasa :  Resurrexi^  nempe  de  Resurrectione  celcbra- 
tur. 

In  capite  etiam  ejusdem  ecclesiae  novse  versus 
orieniem  juxtia  claustrum  Dom.inorum,  est  loousin 
profundo,  per  modum  crypt»,  cum  magna  satis  se- 
renitaie»in  quo  regina  Helena  crucem  Domini  dici- 
tur  reperisse,  hinc  in  ejusdem  sanciaB  Helens  hono- 


dem  honoretur  Gotefridus  noster,  tam  expugnatia.« 
sanct»  civitatis  Jerusalemnon  ei,etcum  eo  egregie 
laborantibus,  et  exercitatis  militibus  Alemannis,  seu 
Gormanis,  sed  quasi  solis  ascribitur  Francis^  quod 
tamen  falsissimum.Ethinc  detractores  nosiraa  gen«. 
tis  GermanicflB,  insigne  epitaphium  illius  famoai 
Wiggeri  per  muUa  fortia  facta  approbati,  quia  non. 
poterant  eum  denegare  esse  Alemannum,deleverunt^. 
et  alterius  cigusdam  militis  de  Francia  superpo-i- 
suerunt,  sicut  adhuc  a  prcgentibus  videri  etnotari « 
potest.  Nam  ejus  6arcophagus,exirain  anguloquor- 
dam  inier  mcgorem  ecclesiamyet  sancti  Joannis  Bfti- 
piists  capellam,  adhuc  hodie  exsians  apparet,  de-r  . 
leio  inde  nomine  suo,  et  apposito  alieno;  Ad  com-r  ■ 


rem  ibidein  continetur  altare  consecratum.  Et  haeC|^  probationcm  et  indicium  despectus   vir^um  nos--^ 
regina  msjorem  sacri  ligni  partem  secum  dctulit      trorum,  el  ad  commendaiionem  Francorum  ad.boOi- 

monumenium  tale car/nen extrain latere appoaitum  ■• 

legitur. 


Gonstaniinopolim  :  reliqua  vero  pars  Jerosolymis 
relicta  diligepter  et  reverenter  asservatur  in  quodam 
locp,  .in  altera  parte  ecclesis,  ex  opposito  loco  Gal- 
varii. 

Eju8(}^m  Ioci,licet  sanguine  Ghristi  ibidem  copiose 
einiso  Jam  ex  tunc  consecratus  et  sanctiGcaius 
fuerlt,.  tamen  in  modernis  iemporibus  (licet  ex  su- 
perabundanii)  facta  est  a  viris  vcnerabilibus  conse. 
craiio  quinta  decima  die  Julii.  Gujus  testimonium 
tales  versus  deaurato  opcre  ibidem  conscripti  exhi- 
bent. 

Est  locus  iste  sacer  sacratus  sanguine  Chrisli ; 
Pe"  nostrum  sncrare  sacro  nil  aaditvr  isti, 
Sed  domuSf  huic  saci'o  circum  supersedificata^ 
Est  quinta  decima  QuintHis  luce  sacrata, 

Eadem  quoque  ipsissima  die,  nempe  45  Julii,  li- 
cet  longe  jam  anteriori  tempore,  et  longe  prioribus 
annis,  cum  jam  dudum  cadem  civitas  sancta,  sub 
dominatu  et  potesiaie  Sarracenorum  diversorum  ge- 
nerum  detineretur  capiiva,  ab  exercitu  Ghristiano- 
rum  est  liberaia.Ad  cujus  liberaiionis  commemora^ 
tionem  eamdem  diem  post  constxraiionis  renovaiio- 
nem  cum  apirituali  offlcio  reddunt  celebrem  in  missa 
decaniaAjdo  LxtereJerusalem,  etc.Majorem  vero  mis- 
BaiB,8eu  offlcium  solemnius  celebrant  de  Dedicatio- 
ne,  qn»  incipit :  Terrilrilis  est  locus.  Insuper  ea  dedica- 
tianis  faujus  ecclesia  die,  quaiuor  etiam  altaria  ibi 
positaCiienmiconsecrata^nempealiaremsgusyeiillud 
superius  in  Galvaria,et  duo  in  latere  ecclesis  ex  op- 


Anno  centeno  miiicno  guominus  u;io«  . 
Vir^inis  apnrtu^  Domini  qui  claruit  ortu^  ^ 
Qutnderies  Juiio  jam  Phceoi  lumine  tacto 
Jerusaietn  Franci  capiunt  virtute  potenti* 

Sed  contra  hos  merito  dictorum  vertitur  ordo. 

Non  Franci,  sed  Fmncones  oladio  patiores 

Jerusalem  sanctum  longo  suo  iempore  captam 

A  paganorum  solvere  jugo  variorum 

Franco,  non  Fran^.-us,    Wigger,  Gundram^  .GottfH< 

Dux,  aryumento  suut  hsec  fore  cognita  vet*o. 

Quamvis  autem  dux  Gotefridua,  et  frater  ejoa. , 
Balduinus,  qui  posi  ipsum  in  Jerusalem  rex  eatCQT... 
C  ronatus,  quod  ante  eum  dux  humilitatiscauBa  do 
se  fieri  recusavit,  de  nostris  essent  Germamo,  par^f-v 
iibuSyiamen  quia  nostratium  .pauois  cum.eis  ^mf^, 
neniibus,  et  aliis  quam  plurimis  magno  deaidepa;^ 
et  festinationc  ad  natalcsolum  redeuntibua,  toia  ci^s.. 
vitas  iali  modo  ab  aliisnaiionibusin  po^sessionem.; 
est  occupata,  scilicet  a  Francis,  Lotharingia,.Norib**  . 
mannis,  Provincialibus,  Alvernis,  Fialisj  ei  Hisp^,- 
nis,  Burgundionibusque,  simul  cum  Gecmania  tuxnn 
in  eam  expeditionem  venieniibus.  Ab..  hia  iiaquftt 
auxiliantibus  Chrisiiadum  copiis  iota..url)8.  sancta>. 
inhabiiabatur,  ui  neque  una  simul  aliq^acivitatia.;. 
pars,  aui  eiiam  minima  platea  Alemannis  essetdi- 
siributa  et  assignaia,  aique  binc  Germania  ani^-. 
mum  ibidem  rcmanendi  non  habentibus,  nec.urbia  . 
posita  ad  invicem  parie,unum  videlicet  in  henorem  ])  incolatum  afrccianiibus,  iaciio  Germanorum.nomL< 


saDC^i  Petri,  et  aliud  in  honorem  sancti  Stephani 
protomartyris.  Sequenii  post  annuam  Dedicaiionis 
fesiivitatem  dioaolemnem  faciunt  tam  in  cleemosy- 
nis,quaminorationibttscommemorationemomnium 
Gdelium  defunctorum,pra&cipue  occasione  expugna- 
iionis  hujus  urbis  occisorum,  quorum  maxime  se- 
pultura  apud  portam  Auream.  .celebris  habeiur.  In 
terU%  deia46  die  anpiversarium  ducis  egregii  Goie- 
fridi,  felidis  memori»,  illiussanciffi  expeditionis  prin-' 
cipiaet  magistri^ex  Alemanno^um  siirpe  oriundi,tota 
civitas  solemhiter  observat,  cum  )arga  eIeemo8yna- 
runi  in  mcdQri  eccleaia  disiributipne,qx  ipsius  adhuc 


ne  a  partialibus  bistoriographis  liberatio  sanci»  ur-  . 
bis  solis  ascribiiur  Francis.qui  et  usque  bodie^cum..; 
aliis  praenominaiis  geniibus  urbi.acyacenti  Provin-. 
ci«  dominaniur.Qu(Butique  Ghristianiiatia.PrpvinTf 
cia  jamdudum  suos  ierminos  ultrii  Nilumversuai . 
meridiem,  et  ultra  Damascum  versus  oriestem  ex». . 
tcndissei,  si  innta  copia  Alemannorum,  quanta  et 
isiorum  est,  adesset.  Germano  enim  militeinde  di- 
scedente^ac  si  robur  omne  Ghrisiiani  exercitus  disr 
cessissei,  caeter»  nationes  omnes  parum  ampliua, 
aut  nihil  praBstiteruni.  Sed  . his  . impraeseatiarmK 
omissisi.ad  proposit^  Axat£riiM9i,.reYertamjU];;, 


1083 


AD  GODEFRIDDM  APPEND.  II.  -  MONDM.  DE  BELLO  SACRO. 


10S4 


CAPUT  X.  A 

Locus  Ascensionis  Domini  in  monte  Oliveti,  sepul- 
crum  S,  Marix  Dei  genilricis  in  valle  Josaphat, 
etc. 

Ventum  est  ad  impletionem  sexti  sacramenti,  ct 
solutionem  sexti  sigilli,  quara  dicimus  per  Asccn- 
sionem  Domini  nostri  Jesu  Cliristi  in  monle  Oliveti 
esse  consummatam.  In  eo  Ascensionis  loco,  ncmpo 
in  monte  Oliveti  hodie  exstat  magnaecclesia,in  cu- 
jus  medio,  magnd  foramine  quodam  aperto,  desi- 
gnatur  locus  Ascensionis  DominicaB,  ex  quo  loco 
discipulis  suis  al'isque  viris  Calilaeis,  una  cum  ma- 
tre  sua,  praescntibus  et  admirantibus,  in  coelum  nubo 
begula  est  elevatus,  prffimisso  ad  discipulos  man- 
dato,  ne  ab  Jerosolymis  discederent,  pnusquam 
Spiritum  Paracletum  a  Patre  promissum  ad  plena-  ^ 
riam  sui  confortationem  accepissent.  Quod  et  fa- 
ctum  est  decima  ab  Ascensione,  quinquagesima 
vero  a  Resurrectione  Domini  die,  videlicet  in  die 
Pentecostes,  discipulis  in  quodam  conclavi,  ubi  et 
Ghristus  Dominus  noster  ultimam  ccenam  habuit, 
in  ftionte  Sion  remanentibus,  et  impletionem  dati 
promissi  insimul  exspectantibus.  In  eodem  loco 
hoc  ipsum  pictura  de  musivo  opere  in  sanctuario, 
abside  ejusdem  ecc1esi(B,  exstans  sat  clare  demon- 
strat.  Nam  ibi  duodenarius  apostolorum  numerus 
cum  ipsorum  imaginibus,  Spiritu  sancto  in  forma 
ignearum  linguarum  ad  capita  singulorum  de- 
scendente,  per  similitudinem  picturae  continctur, 
cuna  hac  epigraphe  :  Factus  est  repente  de  coelo  so- 
nuSt  etc. 

Iq  hac  ecclesia,  in  introitu  ejus  ad  dexteram  al-  C 

tare  designatur  in  loco  cum  poiitis  tabulis  de  mar- 
more  in  modum  ciborii,  ubi  beatissima  virgo  Ma- 
ria  emisso  Spiritu,  prffiscnti  de  sajculo  dicitur  emi- 
grasse.  Ubi  et  Filius  ejus  Dominus  noster  Jesus 
Christus  sanctissimam  ejus  animam,  in  juxta  po- 
sito  pariete,  prcsentibus  apostolis  in  ccclum  assu- 
mere  depingitur. 

In  aedificio  autem  eidem  loco  superposito  per  cir- 
cuitum  talis  reperitur  inscriptio  :  Exaltata  est  san- 
cta  Dei  genitrix  super  ehoros  angelorum,  Insuper  ea- 
dem  transmigrationis  die  corpus  beatissimae  virgi- 
nis  Maris,  a  cunctis  duodecim  apostolis,  ex  divina 
dispositione  tunc  pra!sentibus,amonteSion  in  val- 
lem  Josaphat  est  deiatum,  et  ibidem  in  medio  cry- 
ptse,  miro  tabulatu  marmoreo  et  egregia  pictura  [) 
modo  insigni,honoriflcentissimeest  sepultum.  Ilulc 
sepuUurae  loco,  licet  beatissimse  Virginis  corpus 
non  adbit,  egregia  tam  in  tabulato  marmoreo,  ut 
diximus,  quam  in  argento  et  auro  etiam,  in  modum 
ciborii  superposita  est  insignis  structura,  ubi  tale 
carmen  legitur. 

Hic  Josaphai  valiiSf  hinc  est  ad  sidera  callisy 
In  Dommo  fulta  fuit  hic  Maria  sepulta, 
llinc  exaltata  cobIos  petit  inviolata^ 
Spes  captivorum,  via^  luXy  et  mater  eorum. 

W\c,  juxta  morem  Hebraeorum,  infra  octavum 
beatissimi  transitui  diem  visitato,  et  inspecto  se- 


pulcro  corpus  beatissimffi  Virginis  non  amplius  est 
rcpertum.  Unde  pie  creditur  non  tantum  animam, 
sed  etiam  corpus  ejus  a  dilecto  Filio  Jesu  cum  glo- 
rificatione  fuisseassumptum.Quod  tamen  Hierony- 
mus  potius  haesitando,  quam  asserendo  videtur  in- 
nuere  in  illa  epistola  :  Cogitis  me,  o  Paula  et  Eu- 
stochium,  etc.  Quidquid  autem  de  hoc  sit,  nos  cre- 
dimus  beatam  virginem  Mariam,  ex  hoc  solo  quod 
meruit  suum  portare  Greatorem,  dignam  fore  omni 
honore  et  beatificatione  non  tantum  in  anima,  &ed 
et  in  corpore  :  ct  Filium  suum  summe  in  Mariam 
bencvolum,  summeque  potentcm  id  velle  et  posse. 
Cffiterura  honoratur  et  veneratur  hffic  sanctissi- 
ma  scpultura  ad  similitudinem  honoriflcentiffi,  qus 
dilecti  Filii  ejus  sepulcro  exhibetur.  In  introitu  ejus- 
dt;m  cryptffi  talis  pictura  et  scriptura  cernitur  : 

Uxredes  vita  Dominum  laudare  venitey 

Per  qunm  vita  datur^  mundique  salus  reparatur. 

Monstratur  autem  sepulcrumejus,utipsi  nos  vi. 
dimus,  usquc  in  tempus  prffisens  in  valle  Josaphat, 
in  mcdio  ejus  ecclesiffi  quffi  ad  ejus  honorem  ibi- 
dem  est  erecta,  in  qua  sepulta  fuisse  ab  omnibus 
affirmatur. 

In  dextera  vero  ejusdem  introitus  imago  beati 
Basilii  episcopi  ista  continet. 

Matris  Christi  dignitate^ 
Et  excelsa  potestate 
Est  repertus  Juiianus 
Soevus  hosiis  et  profanus, 

Transfuga  eiperjidus. 
Sed  nunc  miser  iuit  pamam, 
Deturbatus  in  gehennam  , 
Nam^  ui  pia  mater  jussii^ 
Christi  martyr  hunc  percussii 

Lancea  Mercnnus' 
Satvatrici  sit  reginx 
LauSf  et  honor  sine  fine, 
Qua.  elegii  hic  humari, 
Hoc  ihesauro  nobis  dari 

Poterat  quid  metiusl 

Hffic  et  alia  plurima  adiaudem  Virginis  in  introitu 
cryptffi  per  picturam  sunt  apposita ;  sed  interiori 
parte  in  parietibus,  hinc  inde  circa  tumbam  exi- 
stentibus,  ct  in  laqueari  talis  scriptura  est  apposita. 
Et  quidem  in  dextero  pariete  :  Maria  virgo  assum- 
ptaesl  ad  3Sthereum  thalamum,  eic,  deinde  in  cir- 
cuitu  :  Vtdi  speciosam  sieut  columbam,  etc,  usque  : 
et  tilium  convallium  ;.et  tum  subjungitur :  Viderunt 
eam  filias  Sion,  Hinc  certe  gloriosa  Viryo  cwlos  ascen- 
dit :  rogo,  gaudete,  quia  ineffabiliter  sublinuUa  cum 
Christo  regnat  in  aetemum,  In  anteriori  :  Assumpta 
est  Maria  in  costum,  Ex  opposito  latere  :  Exaltata 
est  sancta  Dei  genitrix,  etc.  Et  in  medio,  multitudo 
angelorum  astantium  in  circuitu  circa  bcatam  Ma- 
riam  in  throno  residentem,  per  quam  facta  via  ad 
coelestia  regna  declaratur. 

CAPUT  XI. 

Redit  auctor  ad  descriptionem  sacrorum  tocorum, 
muris  Jerusalem  inclusorum,  hospitale  S.  Joannis 
Baptistx^  Parthenon  Marix  Majoris,  camobium  S, 
ytarix  Latinx,  et  Sancti  Sabbx,  ecclesix  S,  Jacobi, 
hospitale  Atemannorum. 

Jam  nnnc  his  breviter  visis,  qu«  ad  Bolntionem 


JOANNIS  WIRZBURG.  DESCR.  TERRiE  S. 


1086 


li  pertinebant,  tandem  ad  septimi  adhuc  A 
dam  solutionem  transeamus  :  et  hacc,  ut 
»8t  dies  judicii.HiSjinquara,  visis,  et  sum- 
sis,  in  quibus  haec  acta  sunt,  cum  descri- 
am  aliorum  locorum  his  adjacentium  de- 
d  ipsam  etiam  sanctam  civitatem  Jerusa- 
«incta,nova,et  venerabilia  loca  de  novo  ex- 
.  in  cullum  divinum  mancipata,infra  mu- 
ibenda,redeamus.Quare  hoc  per  adjectio- 
iito,quod  Judas  in  eadem  civitate  triginta 
5  accepit  pro  traditione  Domini  nostri,  ex 
tindein  desperatione  Judap  ad  Judaeorum  et 
nim  pedes  projectis  emptus  est  ager  ille 
ia,id  est  ager  sanguinis,  dcputatus  sepul- 
5grinorum,u8que  in  prsDsentem  diem.  Qui 


9  est  ad  sinistram  montis  Sion,  secusviam 


B 


t  in  Ephrata  :  super  quera  agrum  est  mons 
ctus,in  quo  rex  Salomon  rcgium  diadema 
et  alii  regis  in  eodem  monte  inungi  con- 
t.Deinde  in  medio  Jerusalem  Dominus  no- 
itavit  puellam  de  morte,et  in  ea  multacst 
miracula. 

jcclcsiam  Sancti  Sepulchri,quam  superius 
mus,ex  opposito  versus  meridiem  estpul- 
esia  in  honorem  sancti  Joannis  Baptista^ 
A.Huic  adjunctum  est  hospitale,in  quo  per 
mansiones  maxima  multitudo  inflrmorum, 
enim  quam  virorum  colligitur,  fovetur,  et 
Limis  expeusis,quotidie  reficitur  :  quorum 
tunc  temporis,  cum  essem  pra3sens,  ab 
dtoribus  hoc  reierentibus  ad  duo  millia 
ium  fuisse  cognovi ;  ex  quibus  aliquando  C 
tem  et  diera  plus  quam  quinquaginta  mor- 
'tantur,  iterum  atque  iterum  pluribus  de- 
jdentibus.  Quid  plura?  eadcm  domus  tam 
im  intus  suis  sustentat  victualibus  prapler 
eleemosynam,  qua3  quotidie  pauperibus, 
panem  qua^rentibue,  ct  extra  manentibus 
certe  summa  sumptuum  nequaquam  pos- 
hendi,etiam  ab  ejus  domus  procuratoribiis 
satoribus.  Praetcr  horum  omnium  insuper 
1  tam  in  infirmos,quam  in  pauperes  alie- 
m,  eadem  domus  multas  universis  milita- 
U8  instructas  pro  defensione  terrae  Chri- 
Q  ab  incursione  Sarracenorum,passim  per 
8ua,  sustentat  personas.  Juxta  eamdem 
nnis  ecclesiam  et  hospitale,est  caenobium  t\ 
•nialium  in  honorem  sanctae  Mariae  con- 
,et  est  fere  contiguum  in  capile  cum  aedi- 
fatae  ccclcsiaB,vocaturque  ad  Sanctam  Ma- 
jorem.  Non  longe  abdinc  in  eodem  ordine 
piateae  est  coenobium  monachorum,itidem 
3m  sanctae  Mariae  fundatura,et  vocatur  ad 
Mariam  Latinam  :  ubi  testa  capitis  sancti 
ipostoli  in  magnaveneratione  habetur,quae 
m  devotione  advenicntibus,et  illud  postu- 
ostenditur.Juxta  illam  plateam,qua}  a  por- 
versus  templum  per  descensum  dirigitur, 
dextero  prope  turrim  David  est  coenobium 


monachorum  Armenorum,  in  honore  sancti  SabbsQ 
abbatisreverendissimi,  proquo  etiam  adhucvivente 
beata  virgo  Maria  multa  fecit  miracula. 
Ibidem  haud  longe  distat  per  descensum  ultra 
aliam  ecclesiam  magna  illa  ecclesia  in  honorem 
sancti  Jacobi  Majoris  erecta.  Ibi  habitant  quoque 
Armeni  monachi,  magnum  insuper  hospitale  pro 
coUigendis  suae  linguae  duntaxat  pauperibus  haben- 
tcs.  In  hoc  ipso  loco  maxima  veneratione  colitur 
ejusdem  sancti  apostoli  de  capite  testa  ;  fuit  enim 
ab  Uerode  decollatus,cujus  corpus  discipuli  ejus  in 
Joppe  navi  impositum  in  Galilaeam  detulerunt,  ca- 
pite  ejusin  loco  martyrii,  scilicet  in  Palaestina  re- 
manente.  Eadem  testa  adhuc  in  hac  ipsa  ecclesia 
peregre  advenientibus  ostenditur.In  descensu  ejus- 
dem  plateae,  versus  portam,  qua  itur  ad  templum, 
ad  dexteram  manum  est  quoddam  diverticulum  per 
longam  porticum,in  qua  via  est  hospitale  cum  ec- 
clesia,  quae  fit  4e  novo  in  honorem  sanctae  Mariae, 
et  vocatur  Domus  Alemannorum,cui  pauci  vel  nulli 
alterius  linguae  homines  aliquid  boni  conferunt. 

CAPUT  XII. 

Carcer  sancti  Petri  apostoli,  erecta  inibi  ecclesia, 
Porta  Ferrea,  palatium  Salmnonis,  jEdes  Templa- 
riorum,  domus  Simeonis  Justi,  ecclesia  Sanctx 
AnnXy  ^usdemque  Parthenon,  piscina  Probatica^ 
ecclesia  S,  Marix  Magdalenw,  ct  Sancti  Chari- 
tonis. 

In  eadem  via  versus  portam  qua  itur  ad  montem 

Sion,  est  quaedam  capella  in  honorem  sancti  Petri 

aedincata,in  cujus  capellae  crypta  satis  in  profundo 

sita  dicitur  carcer  fuisse,  in  quo  beatus  Petrus  fer- 

reis  catenis  ligatus,  custodia  militum  tam  extra, 

quam  intus  adhibita Jussu  Herodis  diligenter  asser- 

vabatur.Sed  humana  diligentia  elusa  estdivina  po- 

tentia.Nam  eadem  nocte  angeli  obsequio  inter  me- 

dios  custodes,vinculis  ferreis  ultro  ruptis,  ultroque 

ostiis  tam  carceris,  quam  civitatis  apertis,  beatus 

Petrus  angeli  ductu  abivit  illaesus,  inquiens  :  Nunc 

scio  verCfquia  misit  Dominus  angelum  suum,  etc.  In 

introitu  ejusdem  ecclesiolae,de  eodem  fac*o  ibi  mi- 

raculo  tales  appositi  vcrsiculi  cernuntur  : 

Vestibus  indutus  Petre^  surgCt  recede  solutus, 
Namque  catenarum  sunt  vincula  rupta  tuarum, 
Nunc  scio  re  certa  cum  porta  mihi  sit  nperta. 
0  pietas  Christi,  quoniam  me  sa/vificasti, 

In  cavea  ejnsdem  ecclesiae  Sancti  Petri  ad  vincula, 
in  celebri  festo,mi8sam  celebravi  cum  collecta  me- 
rito  ibidem  sic  prolata  :  DeuSf  qui  beatum  Petrum 
apostolum  a  vinculis  NB.  in  hoc  loco  solntumfillsssum 
abire  fecistiy  etc.Ecclesiola  haec  modica  est,  nec  ad- 
eo  reditibus  ditata,  vel  cultu  ornata,  sicut  tantum 
divinum  miraculum  et  tantum  apostolorum  princi- 
pem  deceret.  Porta  illa,  quao  dirigitur  versus  mon- 
tem  Sion,vocatur  porta  ferrea,quaB  ultro  fuit  aper- 
ta  angelo  et  Pctro.  Deinde  in  descensu  prioris  II- 
lius  et  majoris  plateae,  a  qua  via  jam  dicta  decli- 
nat,est  porta  magna,  qua  patet  introitus  ad  illud 
latum  atrium  templi.  Ad  dexteram  manum  versus 
meridiem  est  palatium  iliud,  quod  quondam  Salo- 


IQSX. 


AD  GODEFRIDBIil  APPEMD.  II.  --  MONDM^  DB  BELLO  SAGRO. 


188» 


moa  dicitur  exstruxisse..  In  hoc  palatio  seu  aediil-  Xfi^^^^^^  &h  eadem  platea,  qus  de  portar  Josaphaty 


cio  est  stabulum  mirs  et  tantx  capacitatis,ut  plus 
quam  duo  millia  equorum,  aut  mille  et  quingenta 
camelorum  capere  possit.  Juxtaidem  palatium  mi- 
lites  Templarii  habcnt  plurima  adjuncta  sdificia, 
magna  et  ampla,cuiiicxstructione  novaB  et  magni- 
f)c®  ecclesiae,  nondum  taraen,  ut  aderara,  consura- 
mata.Eladem  insupcr  perarapla  Tcmp'ariorum  do- 
mu9  multas  habct  possessiones  et  reditus,  tam  in 
iUa  terra  quam  in  aliis  pattibus.  Ad  haec  rleemo- 
syj^am  quidem  facit  satis  magnam  in  Christi  fideies 
et  paupcrps.se.l  non  in  decima  parte  talem  qualem 
illud  huspilale  majus  Tacit.Eadem  ^uoque  Templa- 
riorum  domus  habetalitquequamplurimosmilites 
pro  tuenda  ChristLanorura  terra.  Sed  ii,nescio  quo 
infortui^io  sive  falso,  sive  vero,  quoad  famae  rela- 


sursura  in  proxima  vis  quaab  hac  dech'natplatea, 
ad  dcxteram,  sursura  versus  murum  civitatisest 
iila  ecclesia  in  honorera  sanctae  Mari^e  Magdsdenae 
facta.  In  hoc  loeo  sunt  monachi  JacobitaQ/ de  quo 
ipso  loco  et  Ecclcsiaj&m  diximus  quae  dicenda  no- 
vimus.  In  praefata  platea  de  porta  valiis  Josaphai 
itur  per  directum  versus  iilam  plateam,  quae  ad 
portam  Sancti  Stcphani  ducit,  a  qua  deinde  a 
septentrione  vcrsus  plateas  illas  triplices,  imo  mul- 
tiplices  diversarum  rerum  vcnalium  repreesentatri- 
ces,  ad  frontem  majoris  Saacti  Sepulchri  ccolesia» 
dirigitur ;  in  medio,inquam>illius  plateae  est  quidam' 
areus  lapideus  et  antiquus,uitra  eamdem  platf/ftm, 
incurvatus.  In  hoc  loco  dicitur  beata  virgo  Maria 
cum  felici  et  beata  prole  sua  adhuc  parvulaet  in* 


tipnem  aspersi  sunt  perfidiae  dolo,quod  tamen  ma*     Tantili  quievisse,  et  eidem  lao  ibidem  praebuisse. 


nifeste  probatum  est  per  factum  illud  apud  Dama- 
scum  oum  rege  Cunrado. 

Jiixta  aedificia-  eorumdem  Templariorum,  versus 
orientem,super  murum  civitati»  fuit  hospitium  ju- 
sti  3imoneis,  in  quo  suo  habitaculo  ssepe  beatam 
Mariam  virginem,  matrem  Domini,  hospitalitatis, 
et  fatniiiaritatis  causa  dicitur  recepisse,  fovisse,  et 
aUmeota  pr^buissc-;  sicut  et  ea  noote  fecit,quando 
in  sequenti  die,  videlicet  die  a  Nativilate  Domini 
qnadragemmo,  ipsum  puerum,  cum  matre  sua,  in 
templo  oblaturus,  in  ulnis  suis  ad  altare  cum  reti- 
nens,  et  offerens,  spirituque  prophetico  cognoscens 
eum  illum  fore,  qui  per  tot  et  tanta  retro  spatia 
temporum  abantiquis  Patribus  inenarrabili  deside 


Quae  res  gesta  ibi  per  picturam  exprimitur,  et  hinC 
idem  iocus  circum  aliquantula  aediiicatione  est  a  ^ 
publico  usu  discretus,  qui  tamen  sine  apposiUona^ 
ecclesiae  venerabilis  et  habetur,  et  colitur« 

Item  de  platea,  a  porta  S.  Stephani,  direeta  sur- 
sum  ad  latus  ecclesiae  Sancti  Sepu1crr,non  multuin 
longe  ab  ea  versus  septentrionem  est  parva  platea ' 
quaedam,  juxta  quam  in  quadam  Syrorum  ecclesia 
quie^cit  sacrum  di\*i   Chariton  martyriB  corpDS-: 
quod  ibi  a  Syris  monachis  reiigiose  colitur,  et  fere'^ 
adhuc  integrum  in  quadam  lignea  arcula  recondi- 
tum,  elevato  coopcrculo,  advenientibus  peregrinis 
ostenditur.Idem  sanctus  Pater  in  coenobiosuo  juxta  ■- 
fluvium  Jordanis  sito,  una  cum  monacbi&suis  pro  < 


rio  esset  ^xspectatus,  intulit  prophetice  :  Nunc  di-  C 'confessione  nominis  Christi  ab  innddibus  fiiit  occi- 
miUis  servum  (uum,  DominCy  etc.  In  eadcm   domo,      8us,sicut  supra  retulimns. 


modo  in  ecclesiam  transmutata  beatus  Simeon  sc- 
pultus  quiescit. 

In  eadcm  ecclesia  infra  in  crypta  adhuc  rotinen- 
tur,  et  ostenduntur  Christi  de  ligno  incunabula.  In 
opposito  ejusdem  atrii  de  templo,  scilicet  versus 
septentrionem;  qua  itur  ad  vallem  Josaphat,  est 
ecclesia  magna  in  honore  sanctae  Annae  constructa, 
in  qua  per  picturam  ostenditur,  qua  dispositione 
ct  admonitibne  divina  ex  ipsa  et  Joachim  sit  con- 
eepta  beata  Virgo,  sicut  in  Vita  beataB  Annae  lar- 
gius  legitur.Sanctaehiyus  matds  festum  in  die  san- 
cti  Jacobi  Majoris  cum  magna  solemnitate  ibidcm 
celchratur.  Cui.etpra^seBS  ipse  interfui*  In  ealem 


Atque  sic  describendo  venerabilialoca  in  saDota' 
civitate  Jerusalem,  incipiendo  ab  ecciesia  Sancti 
Sepulcri,  circumeundo  a  porta  David,   usqno  ad' 
eamdem  itcrum  reversi  sumus,  plures  capeila^,  et' 
minus  celebres  ecclesias,  quas  ibi  diversae^  nationef  • 
habentyOmittentes.Sciendum  namque  quod  ibi  sinV 
Graeci,  Latini,  Alemanni,  Hungari,  Scoti-,  Navarri, 
Britones,  Angli,  Rutheni,  Dohemi,  Gorginii',  Apm6-' 
ni,  Suriani,  Jacobitae,  Syri,  Nestorianij  Indi,  i€gy- 
ptii,  Copthi,  Capheturici,  etc,  et  si  quid  alitid  di* 
versaer  linguae  et  nationrs  datur,  quas  longum  enu- 
merare  foret.  Nos  interim  praesenli  terrcstris  Jem* 
salcm  descriptioni  finem  imponimus.cujus  ea,qu9' 


Ecclcsia  servit  Dco  collcgium  sanctimonialium  uti-  j^  vidimus,  in  descriptione  conspiciei^da  dedimus;  et 


nam  et  sacrosaDctarum!  In  exitu  ejusdem  ecclesiae 
ad  dextaram.haud  procul  per  diverticulum  est  Pro- 
baticailla  piscina,  quam  iempore  Jesu  certis  tem* 
poribttS.ange)iis  Domini movcre  solebat.Quicunque 
auteminfirmjAS.postmotionem  aquaeprior intrabat^ : 
quacunque  inflrmiiate.  dctentus,  ^anui'  fiebat.  Pro- 
baton  Graecs  pecuUaris  dicitur,eo  quod  in  sacrificiis 
inde  solebapt  ablui  pecudum  exta ;  quare  ut  polis- 
simuDk.rubea  erat  illa  aqua,quiaibi  hostiasmunda- 
Lantur.  Ante  hano  Probaticam  piscinam  Jesus  per 
triginta  DctQ.annos  miserjum  et  languidum  sanitati 
re8tiiuit^Loe]Xf.^i  iTaUe  grakatumiuum,etambularr. 


unice  optamus,  ut  Deus  nos  etiam  ad  videndam 

cffilestem  Jerusalem  admittere  dignctor.  Ameir: 

CAPUT  XIII. 

Missa  in  eccUsia  S.  Sepulcri  dici'  solita  die  anniver''' 
sario  Dedioalionis  ae  recuperatione  urbis  Jerosoly^ 
mitanx  per  Christianos.  Alia  de  Trans/iguratione 
Domini,  Oratio  in  missa  de  festo  PrxientOLtionis' 
S.  Mari3S  virginis  in  templo.Diversa^inseriptforieit'^ 
in  locis  sacris  eccstantes.  Finis  operis: 

Sequuntur  adhuc  alia circa  Terramf Sarictam  acHii ' 
digniora,  quae  adhuc,  velut  ex  abtindanti,  pio^e-''' 
ctori  communicamus.  Suot  autem  ista": 

Ibidus  Julii  dedicatio  ecotenwSaneii  Sepnkiii.r. 


1069 


ANONYMI  NARHATIO  BELLrSACftl. 


'1090 


B 


Item  eadem  die  eelebris  Diemoria  sancto  urbis-Je-  A 
rusalem  a  Christianis  recuperatffi,  et  ex  potestate 
paganorum  ereptfle.  In  hujus  rei  memoriam eodem 
die  celebratur  missa  ut  sequitur.  Introitus :  Lsctare 
Jerusalem.Kyrieelcyson.CunctipotensgenitorDeus, 
Oratio  ;  Om^nipotens  sempiteme  Deus,  qui  virtute 
tua  mirabili  Jerusalem  civitatem  tuam  de  manu 
paganorum  eruisti,  et  Gfaristianis  tradidisti,adesto 
nobis,  quaesumus»  propitius,  ut  qui  sanctam  so- 
lemnitatem  annua  reeolimus  devotione,ad  superns 
Jerusalem  gaudia  pervenire  mereamur.  Per  Domi- 
num,  etc.  Epistola :  Surge,  illuminare,  Jerusalcm, 
ctc.  AUeltiia  :  Dies  sanctificatus  cum  Graduali : 
Omnes  de  Saba,  elc.  Evangeliufn  :  Cum  intraret 
Jesus  Jerosolymam,  etc.  Credo  in  unum.  Offertor  : 
Dextera  Domini,  elc.  Secreta.  l^dSic  quaesumus,  Do-. 
mine,  hostiam,  quam  tibi  suppliccs  ofTerimus/ 
dignanter  SMScipe,  et  ejus  myterio  dignos  nos  efti- 
ce,  ut  qui  de  Jerusalem  civilatc,  de  manu  pagano- 
rum  eruta,  hanc  diem  celebrando  agimus,  ccclestis 
Jerusalem  concives  fieri  tandem  mereamur.  Per 
Dominum,  ctc.  Communio  :  Jerusalem,  surge,  etc. 
Quodsun)psimus,Domine,sacrinciumadcorporiaet 
anim®  nobis  proficiat  salutem  ut  qui  de  civitatis 
tuae  Jerusalem  libcrtate  gaudemus,  in  coelesti  Jeru- 
salem  haereditari  mereamur.  Per  Cominum,  etc. 

VIII.  Idps  Augusti  celebratur  Transfiguratio  Do- 
mini  in  monte  Thabor  :  Introitus,  et  missa  per  Uh 
tum  :  Benedicta  sit  sancta,  etc,  Oratio  :  Deus,  qui 
hodierna  die  Unigenitum  tuum  mirabiliter  transfor- 
matum  cajlitus  utriusque  Testamenti  Patribus  re- 
velasti,  da  nobis»  qucesumus,  bcneplacitis  tibi  acti-  C 
bus  ad  ejus  semper  contemplandam  pertingere  glo- 
riam,  in  quo  tus  paternitati  bene  complacuisse  es 
testatus.  Per  Dominum,  etc.  Secreta :  Suscipe,  qufle- 
sumus,  Domine  sancte  Pater  omnipotens,  munera 
quflB  pro  gloriosa  Filii  tui  transfiguratione  deferi- 
mus  :  et  concede  propitius  ut  a  ten^poralibus  libe- 
remur  inccmmodis  etgaudiis  connectamuraBternis. 
per  Dominum,  etc.  Communio  :  Deus,  qui  hanc  diem 
incamati  Verbi  tui  Iransfiguralione;  tuaque  ad  eum 
missa  paternitatis  voce  consecrasti ;  tribue,  qua^su- 


mus,  ut  divinis  alimoniis  in  ejus  mereamur  mem- 
bra  transformari,  qui  hflec  in '  sui  memoriam  fieri 
prflecepit  Jesus  Christus,  Filius  tuus,  Dominus  uos- 
ter,  qui  tecum,etc. 

XI.  Kalend.  Decemb.  Pro^sentalio  beatas  Maid!» 
Virginis  in  templo.  Unde  hffic  dicitur  oratio  in  eo- 
dem  templo.  Oratio :  Den^y  qiii  sanctam  Dei  Geni- 
tricem,  templum  Spiritus  sancti,  post  triennium.  in 
hoc  templo  Domini  praesentari  voluisti ;  respicead 
devotam  tibi  plebem,  et  praesta  ut  qui  q]us  pr»- 
sentationis  festa  vencramur,  ipsi  templum  in  quo 
habitare  digneris  efficiamus.  Per  Dominum.  etc. 

Sequuntur  aliqui  versus,  qui  in  locis  sanctse  61- 
vitatis  diversis  leguntur.  Et  quidem. 

/.  In  superlimmari  ecclesue  Sancti  Sepulchri,  sic : 

Quid  mulier  ploras  ?  en,  jtm,  quem  qofleria,  aioras, 
Mc  digQuiu  recoli,  jam  vivum  tangere  noli. 

II,  Extra  in  introitu  Calvarim,  Ua  : 

llio  locus  insiguis  Calvarla.saoetus  iiabelur, 
Pro  duce,  pro  pretioj  pro  eruce,  pro  iavacro. 
Nempe  Jesu  cruor,  et  titulus,  sacra  corporis  unda, 
Nos  salvat,  redimit,  protegit,  atque  lavat. 

///.  Inius  ad  depositionem  Domini,  hoc  modo  : 

A  charis  caro  chara  Dei  iacrymata  ievalur 
A  cruce  ;  pro  mideris  rex  pius  hflec  patitur, 

/r.  hitus  prope  ad  Domini  sepuUuran^  taiHer  : 

Couditur  in  tumulo  conditus  fljromtte  Chrittus, 
ToUitur  ad  superos  meriti  moderamine  justua, 
Gaudct  homo,  ti^epidant  manes,  gemit  omnis  abyssus. 
Est  excessus  AdsB,  Christo  venieDte,  remissus. 

V.  Item  ihidem^  sed  per  medium,  hunc  in  modum  : 

Sub  tumulo  lapidis  dum  sic  Christus  tumulatur^ 
Ejus  ad  exsequias  homini  coelum  reseratur. 

VL  In  loco  Nativitatis  Domini,  Itidtm 

Angelicfle  lumen  virtutis,  et  ejus  acumeOt 
Hic  natus  verc  Deus  est  de  Virgine  matre. 

VII,  hi  superliminart  vitroitus  inierioris  ad  ^epuimrum 

Domini, 

Chrislo  surgenti  locus,  et  custos  monumenti, 
Angelus,  et  vestis,  fuit,  estque  redemptio  testis. 

Alios  plures  versus  per  Historiae  contextum  dea- 
cripsimus. 


ANONYMI 

BUEVIS  NARRATIO  BELLI   SAGRI 

(Martene,  Ampl,  Coll,,  V,  536,  ex  ms.  cod.  Florinensi.) 


TITULUS  SEQUENTIS  OPERIS. 


Historiam  parvis  scriptis  tenet  ille  libellus ; 
Ut  fuit  urbs  capta  a  Francorum  gente  NicflBa, 
Pro  qua  Francorum  ceciderunt  milliacentum, 
Quos  Soiyma  stiavit,  princeps  dum  victus  abivit. 


D  Quodque  labore  famis  beilo  plures  cecidere, 
Urbem  qui  ciaram  vicerunt  Antiochenam, 
Et  qui  Jerusalem  venerunt  pacis  ad  urbem, 
Ac  Turcos  sancto  Domini  pepulere  sepidcrOy 


lodi 


AD  GODEPillDUM  APPEND.  IK-^MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


1002 


Auxilio  Domini  sedesque ;  flt  inclyta  regni, 
lloc  regno  reges  reprimens  populosquc  rebelles, 
Uac  pugna  belii  quicunque  fuere  percmpti, 
Quique  labore  viae  peregrinantes  obiere, 
Cbristi  militiffi  coeli  jungantur  in  arce. 
Hoc  regnum  solo  Godefridus  dux  habet  anno. 
Annos  octodecim  Balduinus  eam  regit  urbem. 
Hi  duo  Germani  digni  diademate  regni, 
Militia  clari,  fortes,  bello  metuendi, 
Pauca  gente  sua  gesserunt  prxlia  multa 
IUis  infestas  sternentes  caede  catervas, 
Perque  Deum  fortes  fuerant  Babylonis  in  bostes 
Dilataverunt  regnum,  quod  tunc  babuerunt 


A  In  regno  Christi,  nunc  sint  sine  fine  beati. 
Imperium  quorum  cognatus  sumpsit  eorum 
Alter  Balduinus  morum  probitate  decorus, 
Quod  per  quindenos  rexit  feliciter  annos, 
Excepto  solo  quo  captivus  fuit  anno. 
Regnat  pro  socero  Voico  comes  Andegavensis, 
Hic  in  tredecimo  regni  defungitur  anno. 
Post  patrom  ternis  Balduinus  tertius  annis, 
Praefectus  regno  jam  nomine  clarus  avito. 
Qui  compilavit  simul  et  conscribere  fecit 
Hoc  opus,  aeterns  sibi  sit  retributio  vite. 
Incipit  historia  Nicaena  vel  Antiochena, 
Urbis  praeclarae  necnon  Jerosolymitanae. 


BREVIS  NAHRATIO  BELLI  SACRL 

1.  Anno  incarnati  Verbi  millesimo  nongentesimo  B     5.  Obessa  Antiochia,  in  tantum   attenuati   sunt 


septimo  occidentales  populi,  dolentes  loca  sancta 
Jcrosolymis  a  gentilibus  profanari,  et  Turcosetiam 
tcrminos  Christianorum  jam  multa  ox  parte  inva- 
sisse,  innumerabiles  una  aspiratione  moti,  et  multis 
signis  sibi  ostensis,  alii  abaliisanimati,  duces,  co- 
mitcs,  poicntes,  nobiles  et  ignobiles,  diviteset  pau- 
peres,  liberi  et  servi,  episcopi,  clerici,  monachi,  se- 
nes  et  juvenes,  ctiam  pucri  et  puell^,  omnes  uno 
animo,  nullum  ullo  angariante,  undique  concurrunt, 
ab  Hispania,  a  Provincia.  ab  Aquitania,  a  Britan- 
nia,  a  Scotia,  ab  Anglia,  a  Nothmannia,  a  Francia, 
a  Lotharingia,  a  Burgundia,  a  Germania,  a  Lango- 
bardia,  ab  Apulia,  et  ab  aliis  regnis,  et  virtute  et 
signo  sanctae  crucis  signati  et  armati  ultum  ire  pa- 


Christiani  propter  omnium  rerum  penuriam,  ut  in 
toto  exercitu  vix  ccntum  boni  equi  invcnirentur.  Et 
tamen  quamvis  ea  desperatione  rcrum  multi  se  sub- 
straxerint,  multi  etiam  repatriaverint,  nono  obsi- 
dionis  mensc  capta  Antiochia.  Christiania  paganis 
versa  vice  obsessi»  tanta  fame  afflicti  sunt,  ut  vix 
aliquiab  humanis  carnibus  se  abstinerent :  sed  con- 
foriati  a  Deopcr  inventam  ipsius  lanceam  a  tempore 
apostolorum  non  visam,  ipsa  lancea  ipsos  praece- 
dente,  obsessi  obsessoribus  concurrerunt  quarto 
Kal.  Julii,  et  hoc  tertio  bcllo  victoriam  adepti  suxit. 

6.  Quartum  bellum  fuit  eis  in  Romania  Kalendis 
Julii  et  ibi  Turci  victi  sunt. 

7.  Gommissa  Antiochia  duci   Boiamundo,  Chri- 


rant  injurias  Dei  in  hostes  Ghristiani  nominis.  Et  p  stianiproptervitandumtaediumetfamem,etmaxime 


quanto  quisque  hactcnus  ad  exercendammundimi- 
litiam  erat  pronior,  tanto  nunc  ad  exercendam  ul- 
Iro  Dei  militiam  fit  promptior,  firmissima  pace  in- 
terim  ubique  composita,  et  primo  Judaeos  in  urbi- 
bus  in  quibus  erant  aggressi,  eos  ad  credendum 
Gbristo  compellunt,credcre  nolentes  bonis  privant, 
trucidant  aut  urbibus  eliDinant;  allquipostad  Ju- 
daismum  revolvuntur. 

2.  Eminebant  in  hoc  Dei  hostico  duxLotharingiae 
Godefridus  et  fratres  ejus  Eustachius  et  Balduinus, 
Balduinus  comes  Montensis,  Robertus  comes  Flan- 
drensis,  Stepbanus  comes  Blesensis,  Hugo  frater 
regis  Francorum,  Robertus  comes  Northmanniae, 
Raimundus  comes  Sancti  ^Egidii,  Boiamundus  dux 
Apuliae. 


propter  discordias  principum  proficiscuntur  in  Sy- 
riam  et  cxpugnatis  Marra  et  Barra  urbibus  Sarrace- 
norum,  et  multis  regionum  castellis,  tanta  ibi  nir- 
sum  fame  affecti  sunt,  ut  corpora  Sarracenorum 
jam  fetentia  comedere  compulsi  sint. 

8.  Exercitus  Dei  divino  monitu  in  interiora  Hi- 
spaniae  (1)  profectus  larga  Dei  manu  refocillatus 
est,  quia  cives  et  castellani  illius  regionis  legatos 
cum  multis  donariis  ad  eos  praemittebant,  parati 
etiam  oppida  vcl  urbes  eis  tradere,  a  quibus  Chri- 
stiani,  sccuritateaccepta,  et  indicto  urbibus  tributo, 
interim  etiam  multis  eorum  qui  se  substraxerant  ad 
eos  apud  Tyrum  recurrentibus,  tandem  perveniunt 
Jerusalem^  eaque  obsessa  cum  laborarent  provictus 
et  maxime  pro  aquae  pcnuria,  omnes  ex  communi 


3.  Exercitus  Dei  aggressus  terminos  paganorum  D  decreto  nudis  pedibus  quotidie  orando  circuibant 
viri  liter  agit,  primumque  eis  fuit  bellum  ad  pontem      urbem. 


Pharphar  fluminis  ix  Kal.  Martii,  ubi  multi  Turco- 
rum  occisi  sunl. 

4.  Secundum  eis  fuit  bellum  apud  Nicajam  iiiNo- 
nas  Marlii,  in  quo  etiam  pagani  victi  sunt.  Capta 
ergo  Nieaea,  capta  ctiam  Laodicia,  cum  essent  plus 
quam  ccc  millia  armatorum  in  exercitu  Christiano- 
rum,  tanta  eis  omnium  rcrum  suppetebat  copia,ut 
aries  uno  nummo,  bos  vix  duodecim  nummis  ven- 
deretur. 

(1)  Pars  Syri«.  Edit. 


9.  Octavo  ergo  talis  humiliationis  die,  obsidionis 
autem  die  39,  capta  est  Jerusalem  Idus  Julii  in 
VI  fera,  et  in  templo  Salomonis  et  in  porticu  ejus 
Chrisiiani  cum  paganis  sexto  bello  conserto,  tanta 
in  eis  caede  debacchaii  sunt,  ut  in  sanguine  occiso- 
rum  cquitarent  usque  ad  genua  equorum. 

'lO.  Cum  ordinatum  esset  qui  Jerusalem  debcret 
retinere,  principibus  jam  de  patriando  agentibus, 
ecce  rex  Sarracenorum  ad  debellandos  eos  venit 


1093 


ANONYMI  NARRATIO  BELLI  SACRI. 


4094 


Asealonam  cum  cenlura  millibus  equitum  et  qua-  A 
dringentismillibuspeditum.Quibuscumoccurrisset 
exercitus  Domini,  in  quo  non  plus  quam  quinque 
millia  equitum  et  quindecim  milliapeditum  erant, 
Deo  pro  servis  suis  ad  se  clamantibus  pugnante,  et 
nube  eos  ab  aestu  solis  defendente,  Sarraccni  solo 
Ghristianorum  impetu  territi,  omnes  projectis  armis 
fugerunt,  et  in  hocsextobeilo,  IVKalendas  Augnsti 
facto,  cacsa  sunt  cenfum  millia  paganorum.  In  porta 
vero  Ascalone  sufTocati  sunt  duo  millia,  et  eorum 
qui  in  mari  perierunt,  et  qui  inter  spineta  silvarum 
consumpLi  sunt,  numerus  nescitur. 

11.  Duce  Godefrido  electo  ad  principandum  re- 
manentibus  in  Jerusalem,  ca?teri  ppincipes  repa- 
triant.  Capta  est  autem  Jerusalem  post  annos  cir- 
citer  quadringentos  sexaginfa  ex  quo  sub  Heraclio  j^ 
imperatore  secunda  vice  capta  possessa  est  a  Sar- 
racenis.  Et  post  hajc  quinto  anno  Jcrosolymita; 
Accaron  urbem  capiunt,  et  in  sequenti  anno  innu- 
merabilem  paganorum  multitudinem  gloriosa  victo- 
ria  terunt. 

12.  Et  post  haec  omnia  XVIII  anno  Balduiiius  (2) 
Jerosolymorum  rex  a  Sarracenis  capitur,  qua  da 
re  mentc  excedentes,  undique  versum  evocati,  ad 
sexaginta  miilia  conglomeranlnr,  ut  Chritianos  a 
finibus  suis  exterminent,  et  apud  Ascalon  impedi- 
menta  sua  commendant,  scilicet  uxores,  soboles  et 
victualia.  Christiani  in  arcto  Positi,  nihil  spei  nisi 
in  Deum  habentes,  exemplo  Ninivitarum  utrique 
sexui  jejunium  indicunt,  pueris  etiam  infantibus  la- 
ctentibus,  universo  quoque  pecori  pabulanegantur. 
Dies  pugnae  indicitur,proccdunt  Christicum  militi-  C 
bus,etpedibitusvixtriamiliiaaBstimati,principesgra- 
diuntur  in  fronte,  scilicet  patriarchaprovexilloof- 


ferenscrucem  Christi,  abbasolimCluniacencis  Pon- 
tius  proferens  lanceam  transfixam  in  latere  Christi. 
Episcopus  Bcthleemites  ferens  in  pixide  lac  sunctsQ 
Mariac  perpetuaevirginis.  Sarraceni  vero  quaquaver- 
sum  effusi  ex  omni  latare  in  orbeni  circumcingunt 
Christiauos,  ne  quis  possit  elTugere  [al,  evadere]. 
Dum  ita  in  procinctu  haerent  Christiani,  vident 
Deo  sibi  auspiee  splendorem  scisso  aere  super  pa- 
ganos  subitocecidisse,  sed  non  prosperum,sed  satis 
nocivum,  quamvis  hunc  ipsi  Sarraceninon  viderint. 
Illico  enim  omni  virium  robore  enervati,  passim 
fugientes  caeduntur,  non  solum  a  viris,  sed  etiam  a 
pueris  et  feminis.  Perierunt  in  bello  septem  miilia, 
submersi  sunt  in  aquis  quinque  millia. 

13  In  secundo  autem  anno  post  haec  Tyrus,  He- 
brsea  lingua  Sur  dicta,  urbs  maritima  PhoeniciSy  et 
antiqua.  in  corde  maris  sita,  Sydoniorum  colonia, 
negotiatio  maris,  emporium  totius  orbis.  vaticinio 
Prophetarum  cclebrata,  etcarminibus  poetarum  in- 
clyta,  olim  qnidem  insula,  sed  a  Nabuchodonosor 
vel  ab  Alexandro  propfer  expugnationem  multis 
i n  brcvi  freto aggeribus  comportatis,  terra  continens 
facta,  pridem  a  Nabuchodonosor  expugnata,  et  par- 
tim  captivata,  et  postea  ab  Alexandro  penitus  usque 
adsolum  dirutaeldestructa,  sedjuxtaprophetas  per 
septuaginta  annos  reaedificata^etin  antiquum  statum 
restituta,  nostris  modo  temporibus  in  fine  mundi  a 
Christianis  terra  marique  obessa  capitur,  et  Chris- 
sti  impcrio  subjugatur.  In  tertio  anno  post  haec 
Balduinus  rex  Jerusalem,  data  redemptione,  a  Sar- 
racenis  dimittitur.  Et  in  quarto  anno  post  haec,  ne- 
pos  supradicti  regis  a  Sarraccnis  capitur,  et  in  mo- 
dum  iigni  per  medium  secatur. 


(2)  Cod.  in  marg.  :  Iste  Balduinus  rex  fuit  fiUus  Ilugonis  comitis  de  Reitesta, 


VERSUS  DE  VIRIS  ILLUSTRIBUS  DIOEGESIS  TARVANENSIS 

Qui  in  sacra  fuere  expcdit,ione. 
(MArriN.  ibid.,  ex  ms.  Illustrissimi  demini  Chauvelin,  regiorum  sigillorum  custodis.) 


Contigit  in  nostris  quiddam  Tarvenna  diebus, 
Unde  Deo  laudes  immensas  reddere  debes, 
Qui  dignando  tuos  elegit  parroehianos, 
Quos  Hierosolymje  rcgcs  dedit  et  patriarchas. 
Primo  Godefridus,  Balduinus  vero  secundus, 
Ejusdem  frater.  Post  hunc  regnavit  ulerqne 
Filius  Eustachii  comitis.  quos  nobilis  Ida, 
Spem  tuae  genti  feliciter  edidit  omni. 
Primus  Evermarus  sedit  patriarcha  sepulcri, 
Post  hunc  Arnulfus  oriundus  uterque  Gickes, 
Prsefuit  et  templo  tuus  archidiaconus  ante 
Vir  probus  et  sapiens  et  religiosus  Achardus. 


D  Inde  potestates  alii  tenuere  minores. 

Falkemberga  suum  dedit  Hugonem  dominum,  qui 

Obtinuit  totam  regionem  Tyberiadis. 

Harbel  Kamensis  iit  princeps  Caesariensis. 

Eustachius  notus  miles,  cognomine  Gemirs, 

Fulcho  Gisnensis  urbem  tenuit  Baruth,  in  qua 

Antistes  sedit  Balduinus  Boloniensis, 

Et  castrum  quoddam  quod  sanctidecitunAbraham 

Hugo  Rebecensis  tenuit  miles  genarosus. 

Ili  reges,  hi  pontifices,  dominique  fuere 

In  Jerosolyma,  nec  non  in  finibus  ejus 

Quas,  Tarvenna,  tuus  emisit  pontificataa. 


MOdS 


AD  GODEFRlOtM  APP^BND.II.^MONOM.DE  BELLO  SAGHO. 


'1['6d6 


LAMENTUM  LACRtMABlLE 

Super  his  qui  in  expedlUone  Jerosolymitana  iliversis  mortibus,  justo  quidem,  sedoccullo 
«  et  inscrutabili  Dei  judicio  interiernnt 

(marten.  ibid.,  ex  ms.  Aquicinctensi.) 


^Jeh}sal6tti;  Hige,  Trredio  dbbr  orbis  in  orbe 

'Mt^lHa  commiita  cilicio  cinere, 
Funde  Sion'!acryraa8,  ct  vos  confinia  terrae, 

tnlvere  sparsa  gentfs,  inclii:a  terra,  dole. 
^Regna,  tribu«,  gentes  olim suhverterenosti. 

Heu !  mcydo  gaudet  atrox  gcns  tua  colla  teri 
^Quanta  subegisti  loca,  castra,  duces  alienos, 

Eoee^sabactapremi  cemis  ad  hoste  tuos. 
'Vox  cruois  intonuit,  terras  fretumquo  repletnr, 

Vox  crucia  innumeros  traxit  ad  arma  viros, 
•Occubuere  duces,  periit  collectio  plebis 

Multa  super  numorum  sicut  arena  maris. 
^Pigra  pusilta  prius, 'sed  nunc  armata  triumphis 

Imperiis  curvat  gens  loca  sancta  suis. 
Gallia,  mater,  honor,  primatus,  gloria,  splendor, 

Imperii,  regni,  militiae,  populi. 
*Dio  ubi  promptamanu^,  vigor,  atque  potentia,  vir- 

]tus]  ? 

'Gorruit  ecce  tuus  nobilis  ille  dtatus. 
'Fania  silet,  tua  doxa  Tuit,  blasphemia  durgit. 

Olim  «parsus  honor,  nunc  flt  ubique  dolor. 
Prscones  siluero  crucis,  tuba  perstrepit  hostis, 

Nocte  subacla  dies  perfidiaque  fldes. 
Arcta  fames,  diuturna  sitis,  violentior  bostis, 

Vobis  Francigenae,  causa  fuere  necis. 
Et  tu  fraude  nocens  Contantinopolis  cxlex, 

Spondens  obsequium,  munera;  robur,  opes, 
Glaudis  aquas,  populoquc  negas  venalia  tcrr(B, 

Denciunlque  sibi,  peste,  labore,  fame: 
Arte,  dolo,  subicis,  gladio  subjecta  peribis. 

Te  manet  immanis  plaga,  ruina  gravis. 
Vos  Sarracenis  ,  gens  improba,  s^evior  hostis, 

Vos  arabfts,  Turoi,  gens  inimica  crucis ; 
Perflda,  plena  dolo,  ritu  polluta  profano, 

Mersa  lacu  scelerum,  sordida  fece,  luto. 
Quae  spes,  queve  tuas  acuit  flducia  vires  ? 

Ut  cruce  signatos  perdere  uon  debites  ? 
Mo8  tibi,  mos  subici,  duccumbere,  cedere  Francis, 

Accelerare  fugam,  signa  timere  crucis. 
Nunc  spoIiiB  locuplex,  fera  caede,  superba  trium- 

]phis, 

Laurea  certa  refers,  hostis  in  hoste  furis. 
Hos  tormenta  pati  compellis,  vincla,  labores : 

Horum  strage  truci  fceda  cruore  mades. 
Te  furor  exacuit,  movet  ira,   superbia  tollit, 

Subdita  oolla  premis,  fortia  facta  teris. 
Hostibus  insultas,  grattanter  hnmum  pede  pul&ais 

Proh  dolotl  0  ftrcimJBl  proh  pudori  ibiT)  nfetkst 


A.  Corrugas  nasum,  garrisque  movesque  cailiinnum, 

Pasceris  hostili  sanguine  more  canum. 

Ecce  dies,  jucunda,  screna,  saliibris, 

tlegno  Francorum  tristis,  amara,  graVia. 
Quis  furor?  Unde  tibi  plebs  csca  quod  invaluisti 

Vis  tua  constatin  hoc  nulla,  seid  ira  Dei. 
Francia  crux  Arabum,  victrix  alienigenarum, 

En  ubi  fama  prior^  noraen  et  imperium  ? 
Ferrea  turris  eras,  gens  insuperabills  hosti, 

Ecce  Jaces  volucri  praeda  rapina  cani, 
Vis  invicta,  tenax  vigor,  inconcussa  pot^stas, 

Ut  quid  et  unde  ruis,  quae  decus  orbis  eras  ? 
Restat  ut  ipsa  fide  respires,  speque  resurgas. 

Respirare  pium,  surgere  nollc  nefas. 
Gallia  fortis  eram,  gladioqnc  manuque  potenti, 
H     Nunc  cxhausta  premor,  cogor  ad  ima  teri 
Olim  tuta,  potens,  et  inexpugnabilis  hosti, 

Nunc  infirma  ruens,  vincor  ab  boste  truci. 
Pulchra,  plaeens,  opulenta,  vigens,pr£clara  trium- 

[phis, 

Gens  mea  foeda  jacet,    spreta,  subacta  rnatis. 
Destituuntur  agri,  regiones,  oppida,  vici, 

Et  quibus  indigenae  disperiere  mei. 
Flet  domus  orbaviro,  lactens.patre,  spbnsainarito, 

Moeret  iu  exsilio  plebs  mea  pressa  jugo. 
Hei  mihil  terra  ferax,  speciea,  opulentia,  robup, 

Aret,  fuscatur,  deperit,  obruitur, 
Matcr  ovans  pridem,  concepi  feta  dolorem, . 

Alvo  fensa  gravi,  parturiens  peperi, 
Suut  moa  progenies  lamenta,  querela,  dolores : 

En  mea  prse  lacrymis  intumuit  facies. 
C  Heimihi !  quos  genui  praedo  rapit,  advena  tollit; 

Heu  preasnra  gravrs,  crirx  m!hl  ptefia  meis. 
Lux  abit,  umbra  subit,  pietas  dolet,  ira  superbit. 

Dulce  datur  felli,  jusque  sacrum  sceleri. 
Fasque  ruit  surgitque  nefas,  nova  miraque  pestis 

Mitibus  asperitas  obviat,  ira  piis. 
Vulpes  erumpunt,  mures  nova  cornua  sumunt, 

Dum  leo  rugit  edax,  agnus,  ovisque  tremunt. 
Parthus,  Medus,  Arabs,  insulat,  provocat,  urget, 

Sibilat  ore,  fremit  dente,  movetque  caput. 
Sibilus  opprobrium,  fremitus  magia  exprimit  irafn, 

Motio  derisum ;  quid  sequar,  aut   quid   agam? 
Regis  honor,  populique  vigor,  reverentia  cieri, 

Poniificalis  apex  cogitur  arcta  pati- 
Ordo  saccr,  gradus  inferior.  cuneus  popuiariB, 
j)      Infiinita  cadunt  millia  mille  modis. 
His  negat  hostis  iter,  cailisque  reCiezus  et  asper 


iO»7 


DE  PHIMORDIIS  SACiyE:  RELIOIONIS  JEROSOL. 


1098 


Uo3  male  torquet  hiems,  o^slus  ct  aura  nocens.    A 
Fraus  inimica  premit,  furor  affieity  ira  fatigat. 

Pulsat  acerba  lues,  planctus  ubique  sonat 
Carnibus  esuries  vesci  compeliit  equinis  : 

Fossam  cogit  humum  lambere  sicca  sitis ; 
Virque  virum  carnemque  caro  vorat,  hostis  hostem 

Pascit  et  illicitis  proh  dolor!  ingluviem. 
Si  quid  habet  fugiens  stas  infirma  relinquit, 

Pauper  egenus  opes,  fbrtior  lirma  lcgit. 
Victa  labore  fugs,  gravis,  anxia^  tarda  senectus 

OfTert  se  gladiis,  jungit  utrasque  manus. 
Pars  consumpta  fame,  pars  intolerabiliori 

Exhalant  animas  acre»  tabc,  siti  ; 
Fortis  et  incolumis  trahitur,  trahitur  vagus,  exsul 

[ot  exlcx, 

Mordibus  in  gladio  corruit  atque  sencx; 
Corpora  cssa  locis  inhumata  jacent  inaquosis, 

Esca  volatilibus  sparsa  rtlicta  feris. 
Pauca  teguntur  humO)  sanguis  tcrraque  marique 

Diffluit,  arva  madent,  inficii^ntur  aqusB, 
Lingua  silet^  mala  juncta  malis,  nequo  tot  capit 

[auris  : 

Singula  nosse  dolor,  cuncta  referre  labor. 
Gallia  mater  in  his  doleo,  mihi  condolct  orbis, 

Tot  queror  acta  mihi  damna,  Deumquc  pali. 
Sanctis,  Christe,  locis,  mons,  murus,  dextera,  tur- 

[ris 

Da  spem,  confer  opem,  respice  probra  crucis. 
Ne  super  hoste  diu  ferus  ille  superbiat  hostis, 


B 


Sed  fracto  cornu  scntiat  arma  crucis. 
Gloria  Francorum  dudum  concepit  honorem., 
Sed  gravis  in  partu  pcperit,  peperitque  dolorom. 
Res  miranda  fuit,  cum  gloria  culmen  honoris 
Parturiendo  ruit,  fit  gloria  oausa  doloris. 
Parturiunt  montes,  peperitque  superbia  mures. 
Mons  cadit,  alta  ruunt,  pereuntin  sanguine  plurea. 
Ad  nihilum  redit  esuriens  exercitus  iste, 
Ablue  noitra  Deus,  et  munda  crimina,  Christe, 
Grsculus  esuriens  nos  destruit  esuriendo, 
Nos  rapit  et  vastat  manus  aspera  percutiendo. 
Grasculus  arte,  fame,  nos  destruit  esurientes, 
Et  Parthi  gladio  devastant  deficientes. 
Dumque  famem  patimur,  hostes  sentimus  iniquos, 
Dcncicnte  cibo,  paucos  reperimus  amicos. 
Fallitur  ex  toto  gens  inclyta  pane  remoto. 
Floria  Francorum,  timor  hostis,  et  arma  tuorum, 
Gens  pia,  plebs  celebris,  quondam  famosa  trium* 

[phid 
Nunc  Danaum  malefisa  dolis,  ferrumque  ftLmem- 

[que 
Immerito  sentis,  satiantur  ct  hostibus  bostes. 
Quis  modo  gaudcbit?  Ego  non,  dum  Gallia  flebit.' 
Galiia  tota  dolet,  et  cgo,  gens  impia  gaudet, 
Gaudet  ct  exsultat,  dum  tantis  viribus  instat. 
Gens  mala  Partborum.  populi  fera  turba  Medorum, 
Imperium  vito;  vendunt  et  emunt  ElamiUe. 
Gloria  flere  potest,  non  nobis  gloria  prodest, 
Gloria  cum  luctu  teritur,  quasi  flos  aine  Aructu. 


DE  PRIHORDIIS 

ET  mmmm  mi  religionis  jerosolynoriin 

{Mmasticon  Anglic,  i  II,  p.  489.  ex  veteri  ms.  penes  Gilbertum  North,  armigerum,  an.  1652.) 


Maxima  inter  pleroaque  hactenus  dubitatio  fuit,  C 
unde  et  a  quibus  Hosp.  lerosolimorum  primordium 
sumpserit.Quidam  vana  sompnia  ingcrentes  dclira- 
menta  pocius  quam  veritatem  conflnxisse  videntur; 
veteres  enim  historias  longissime  ab  invicem  sepa- 
ratas,  composito  quodam  glutinco  conjunxcrunt. 
Quorum  vanas  fabulas  hoc  loco  mihi  referre  cura 
non  est;  sed  ad  rei  veritatem,  id  quod  de  sacris 
annalibus  decerpere  potui,  et  quae  conjectura  et 
ratione  assequi,  non  prfiepositae  rei  seriem  in  mc- 
dium  adducam. 

Sacram  Jerosolymorum  rcligionem  itaprincipium 
habuisse  reputo  :  Cum  exactis,  mortuo  Aloxandrio 
Philippo  Macedonum  rege,  de  urbe  Jcrusalem  pro- 
phauis  gentibus  Machabeorum  opera  ad  a.  p.  et 

Patiou  CLY. 


libertatem,  populus  proclamasset,  ingentia  bella  a 

fmitimis  regibus  cum  Iherosolimis  gesta  sunt.Ta»- 

dem,  volente  Domino,  cum  Machabeus  urbem, 

arcem,  ct  templum  de  prophanatis  gentium  mar 

nibus  vendicasset,  et  ad  belium  iterum  gerendum 

cxcundum  essct,  prius  compositis  in  urbe  Jero<- 

solima  rebus,  magna  manu  in  hostes  Machabeua 

profectus  est.  Cumquc  multi  de  populo  Dei  ferro 

cecidisscnt,  multique  vulneribus  debiles  facti  eft» 

sent,  Machabeus  in   urbe   Iherosolimitana,  zeno- 

duna,  hoc  est   pium  locum   et  debilium  conflti' 

tuisse  dicitur;  cui  loco  ingentes  argenti  et  avuri 

dragmas,  ad  expiandas  defunctorum  animaa  trant- 

misit;  ibique,  ut  miserabilibus  reoeptaculum,  ot 

defunctis  piacnlum  conatitueretuo  impoaierttm-di* 

39 


!099 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO 


1100 


crevil.  Volventibus   deinde   annis,   cum   religiosa  \  gerent ;  proinde  decretum  est,  ut  et  ipsi  milites  Ho- 


clarissimi  Machabei  institutio  levaretiir,  usque  ad 
salutaris  nostri  tempora  processum  cst;  ipseque 
Jhesus  Christus  humile  non  dedignatus  hospicium, 
multum  pietatis  opera  monstravit.  In  eodem  pro- 
fecto,  cum  nullius  rei  possessor  existeret,  diccnte 
illo  :  «  Volucres  cceli  nidos,  et  vulpes  habcnt  fo- 
veas,  Filius  autem  hominis  non  habet  quo  recli- 
net  caput  suum,  »  non  immerito  hunc  locum  ip- 
sum  incoluisse  existimare  possimus  :  si  enim  di- 
scipulos  monebat  omnia  in  communi  habere,  nec 
de  crastino  esse  sollicitos,  si  absque  calceis  et 
pera  discipulos  esse  volebat,  quis  dubitet  Magi- 
strum  talia  monentem,  omnia  habuisse  communia, 
humilemque  locum  inhabitasse? 


spitalis  participes  fierent,  et  Christianam  religio- 
nem  defendercnt;  unde  et  ipsi,  pro  nomine  Christi 
pugnantes,  antc  pectus  crucem  gcstare  instituerunt. 
Crescente  deindc  apud  Orientcm  perfidia,  fidc  defi- 
ciente,  factum  est  ut  Hospitale  a  Saracenis  occupa- 
to,  Christi  milites  undique  dispergerentur.  Gumque 
in  Acra  et  Sarrja  nullum  amplius  refugii  locum 
haberent,  in  altum  ascendere  coacti  sunt  :  prima 
eis  navigatio  in  Cyprum  fuit,  insulam  Iherosolimis 
propinquam.  Ibi  a  Christianis  prineipibus  recepti, 
contra  prophanas  gentes,  pro  Ghristi  nomine,  pu- 
gnare  non  destiterunt.  MuJtis  deinde  annis  Rhodio- 
rum  insula  Constantinopolitanis  rebellis  facta  est; 
non  valentibus  ipsis,ob  ingentes  Ilhodiorura  copias, 


Hiis   igitur   rationibus   confirmati,    confldenter -^  in  ditionem  vendicare  insulam,  ipsam  Jherosolimi- 
dicere  poesumus  hunc  locum  communem  el  hu-      tanis  militibus  occupandam  concesscrunt,  Milites 


milem  coelestis  Imperatoris  habitaculum  fuisse. 
Hic  discipulorum  pedes  Magister  lavit,  eosdemque 
presbyteros  fecit,  suique  corporis  preciosissimi  mc- 
moriam  reliquit.  Hic  Petro  Ecclesia;  potestatem  ct 
claves  tradidit.  Hic  Veteris  Testamenti  finis,  ct 
Novi  initium  fuit.  De  hoc  loco  acenti  {sic)^  ad  glorio- 
sissimam  passionem,  ut  noslraj  carnis  fieret  re- 
dempiiOjChristus  profectus  est.Hic  post  ejus  pas- 
sionem  discipuli  cum  Maria  matre  ejus,  confu- 
gientes,  admirandae  Resurrectionis  revelationem 
habore  meruerunt,  et  post  quadraginla  dies  pro- 
missum  Spiritum  sanctum  acceperunt.  Hic,  post 
gloriosam  ascensionem,sanctum  primum  concilium 
habitum  est,  fideique  simbolum  ad  duodecim  fa- 
ctum.  Cumque  gloriosi  principes  Christianae  fidei,  C  Spiritum  sanctum,  qui  omnes  trcs  unum   sunt  in 


vero,  paratis  manibus,  instructis  copiis,  Rhodum 
navigantes,  brevi  dierum  spacio  in  suam  polesta- 
tem  redegerunt;  dipliciquc  praesidio  muniti,  ex 
Cypro  et  Rhodo  adversus  nostrae  fidei  inimicos  bella 
gesserunt  ot  gerunt. 

Qualiter  domus  Hospitalis  S.  Johannis  Jerusalem 
fuit  primo  invenla  voluntatc  Domini  nostri  Jesu 
Christi. 

Omnibus  praescntibus  et  futuris  notum  facimus, 
quod  domus  Hospitalis  S.  Johannis  Baptistse  et  pau- 
perum  Jerosolimitanorum  fuit  incepta  a  principio, 
tempore  primi  Julii  Caesaris,  iraperatoris  Romani, 
ct  tempore  Antiochi  principis  Antiochia?;  ille  qui 
fecit  omnia,  et  suus  Filius  benedictus  nobis  mittat 


inter  sc  ad  praBdlcandum,  provincias  sortiti  essent, 
septem  viroselegerunt,qui  pauperum  et  Hospitalis 
curam  habituri  essent;  quibus  Stephanum  primum 
martyrempraepositum  constituerunt.  Et  quia  glorio- 
sus  novae  legis  praecursor  Joh.  Baptista,  Christi  bap- 
tismum  praedicans,  ab  Herode  nuper  decoliatus 
erat,  cujus  vitae  testimonium  cuncti  admirabantur  : 
et  quia  hiis  locis  natus  et  usque  ad  infantiae  annos 
educatus  erat,  ob  venerandam  ejus  meraoriam  Ho- 
spitalis  patronum  appellaverat ;  subscdentibus  post- 
modum  temporibus,  cum  magna  inter  homines  de 
fide  opinio  esset,  plurimi  in  societate  pauperum  di- 
scipulorum  Domin!  conferebant ;  ct  ut  participes 
orationum  fierent,  venditis  rebus  suis,  ante  pedes 


adjutorium  sit,  quod  nos  possimus  dicerc  et  retra- 
here  de  Latino  in  grammaticam,  ita  et  taliter  quod 
sit  iaus  praedicto  sancto  Johanni  Baptistae. 

Supradicto  enim  tempore  fuit  quidam  prcsbyter, 
et  dominus  aliorum  presbyterorum  in  Jerusnlem, 
qui  vocabatur  Mclchiar;  qui  fregit  sepulchrum  Da- 
vid,  et  cx  eo  extraxit  magnum  thesaurum,  videlicet 
aurum  et  vestimenta  preciosa,  quae  ibidem  fuerant 
posita  ab  aliis  regibus  post  Davidem  regem,  de 
quo  quidem  facto,  dictus  Melchiar  fuit  accusatus, 
coram  principe  Antiochia;,  qui  tunc  temporis  erat 
dominus  et  dux  in  Jerusalcm,  ex  pr«cepto  Julii 
Caesaris  :  Antiochus  vero  de  hoc  fuit  valde  turba- 
tus,  et  cogitabat  intra  se  qualiter  posset  honestius 


apostolorum  precia  ponebant,  communem  cum  illis  n  justiciam  ministrarede  furto  supradicto.Et  secunda 


vitam  ducentes. 

Verum,cumChristianaB  fidei  devotione  crescente, 
hujus  sacrae  domus  facultates  longe  multiplicatae 
e8scnt,qui  eas  tuerentur,conductimiIites  constituti 
sunt,  ut  et  facultates  Hospitalis  domus,  sub  fratre 
Raymundo,  a  quo  Regula  pottea  constituta  est,  tue- 
rentur,  atque  paganos  repellerent :  ipsi  namque  sa- 
cerdotes  sacris  mysteriis  et  praidicationibus  occupa- 
ti,  ea  quae  milites  factitabant  exercere  non  poterant; 
veruro  cum  in  tantam  vesaniam,  impellente  avari- 
cia,  milites  elati  essent,  ut  se  facultalum  Hospita- 
lis  professores  constituerent^  sacerdotesque  negli- 


nocte  sequcnti,  jacendo  in  lecto,  cogitabat  multum 
quid  faccret  de  tali  re  :  et  postquam  satis  cogitavit, 
obrcptus  fuit  a  sompno,  et  tunc  angelus  cepit 
ejus  spiritum,  et  eundem  portavit  super  montem 
Calvarii.  Gui  F.ex  regnum  apparuit,  et  dixit.  «  An- 
tiochc,  non  ponas  manum  super  istum  sanctum 
presbytcrum,  ct  non  effundas  ejus  sanguinem ;  quo- 
niam  in  isto  Ioco,quem  tibi  monstravero,  tu  et  ipse 
debetis  facere  unam  domura  pietatis  et  misericor- 
diae,  communem  omnibus  pauperibus  ibidem  ad- 
venientibus.  £t  ego  praecipio  tibi,  Melchiar,  quod 
totum  illum  thesaurum,  qui  fuit  cxtractus  de  se- 


iiOi 


DE  PRIMORDIIS  SkCRM  RELIGIONIS  JEROSOL. 


ii02 


pulchro  Davidis,  ponatur  in  aedificio  mansionis  A 
pauperum;  quoniam  Spiritus  sanctus  ubi  vult  spi- 
rat. »)  Eadem  nocte,  ipsc  manifcstavit  se  sancto  pre- 
sbytero  Melchiar,  et  dixit  eidcm  :  «  Vadas  ante  mon- 
tem  Calvarium,  et  ubi  tu  invenies  fundamentum 
aedificatum,  ibidem  facite  mihi  unam  domum  for- 
tem  et  firmam,  quoniam  in  eadem  recipi  multaB 
mansiones  gentium,  quia  qui  paupercs  rocipit,  me 
rccipit,  »  Et  quando  de  mane  in  auroradiei  ille  pre- 
sbyter  dcscendit  de  monte  Calvario,  obviat  prin- 
cipi,  et  incccperunt  adinviccm  loqui,  quomodo  Do- 
minus  noster  Jesus  Christus  unicuiquo  ostenderat 
bonam  viam,  et  illud  quod  Dominus  noster  osten- 
derat  ambobus  multum  placuit  et  eorum  toto  con- 
cilio  ;  et  quod  ille  sanctus  presbyter  donabat  se  et 
totum  illud  quod  invenerat  de  thcsauro  in  sepul-  n 
chro  David  ad  constructionem  dictae  sacrae  domus 
causa  serviendi  pauperibus  toto  tcmporo,  sieut  scri- 
ptum  reperitur  in  hbro  de  Machabajis. 

Quando  Judas  MachabcBus  vidit  et  cognovit  bcne, 
quod  bona  res  erat  orare  promortuis,misitin  Jhe- 
rusalem  XII  dragmas  argenti,  et  quod  oflerantur 
IIosp.  pauperum  qued  ipsi  rogaront  pro  mortuis, 
et  placeretMelchiarstabilire  fratres  ad  serYicndum 
pauperibusmansionis.In  illa  sacra  domo,  quam  dixi- 
mus,  venerunt  de  omnibus'  partibus  mundi  multi 
pauperes  et  infirmi,  qui  fuerint  rcccpti  et  benigni- 
ter  pertraclatipropter  misericordiam  Domini  nostri 
Jesu  Christi.  Princeps  Antiochenus  praedictus, 
quando  obiit,  donavit  sacrae  domui  praedictaj  Jero- 
solimitanae  magnam  partem  bonorum  suorum. 

Nos  facimus  vobis  notum  unum  magnum  mira-  C 
culum,quod  auscultaredebent  omnesinDeum  cre- 
dentes.  Dominus  noster  Jhesus  Christus  apparuit 
Zachariae  prophetae  una  die,  quando  faciebal  sacri- 
ficium  Deo,  et  in  illa  hora  Filius  Dei  apparuit  sibi, 
et  dixit:  «  Melchiar,  frater  tuus  transivit  de  hoc 
Boculo,  et  anima  ejus  est  in  paradiso,  ex  quo  ego 
praecipio  tibi,  et  filio  tuo,  et  uxori  tuae  quod  vos 
veniatis  in  Jerusalem,  et  serviatis  mihi  et  pau- 
peribus  meis  donec  Julianus  dc  Roma  veniat  in 
Jerusalem.  »  Quando  Zacharias  complevit  sacrifi- 
cium,  quod  ipse  facicbat  Deo,  in  partefuitmultum 
Isetus,  et  in  parte  fuit  multum  stupefactus.Et  quando 
venit  in  domum  suam,  dixit  uxori  suae  et  filio  plo- 
rando  illnd  quod  Dominus  illis  praeceperat.  Et 
omnes  tres  Deo  gratias  egerunt,  et  quanto  citius  D 
potuernnt,  iverunt  Jerusalem,  et  reddiderunt  se  et 
sua  Deo  et  Hospitali  pauperum,  et  servirunt  mul- 
tum  benigne  et  longo  tempore  Hospitali  prae- 
dicto. 

Adhuc  evenit  aliud  grando  miraculum,  videli- 
cet,  quod  Accamanus  imperator  Romanus,  cum 
quibusdam  aliis  honestis  viris,  causa  recipiendi 
omagium  a  Judaeis;  accidit  quando  fuerunt  in  mare 
propc  unam  insulam  Crcthii,  quae  vocatur  Rho- 
chas,  puppis  eorum  navis  fracta  est,  et  omnes 
qui  supererant  fuerunt  perditi,  excepto  Juliano 
RomanO;  qui  per  Filium  Dei  ad  terram  fuit  ex* 


portatus  bonigniter,  Et  quando  Juliauus  vidit  in- 
fortunium  quod  evonerat,  intcrrogavit  Dominum, 
«  Quis  estis  vos  qui  extraxistis  me  de  isto  peri- 
culo?  »  Etdominusnosterrespondit  et  dixit:((Ego 
sum  Filius  Dei,  qui  ordinavi  te  Hospitalarium  do- 
mus  pauperum  Jerusalem,  et  in  futurum  veniam 
corporaliter  in  illa  domo  ;  «  ct  benedixit  ei.  IUe 
Julianus  recepit  ad  gaudium  benedictionem  Do- 
mini  nostri ;  et  venit  in  Jerusalem  ad  sanctum 
Zachariam,  ubi  ipsc  Zacharias  et  alii  fratres  re- 
ceperunt  eum  pro  patre.  Subsequenter,  quando 
Dominus  noster  venit  in  terram,  pro  salute  hu- 
mani  generis,  et  voluit  manifestare  gloriam  suam 
populo,  vocavit  apostolos  suos  et  discipulos;  et 
vcnit  in  Jerusalem,  sicut  praedixerat  per  sanctum 
Spritum  provisoribus  mansionis  Hospitalis.  Et  cxi- 
stcns  homo  corporalis  de  prffisenti,  fecit  miraculum 
praesentibus  suis  discipulis,  et  apostolis  faciebat 
salutem  animarum.  Deus  qui  fecitmagna  bona  huic 
domui,  quod  ipsemet  voluit  se  ostendere  eis,  extcn- 
dit  manus  suas  supra  suos  apostolos  et  pauperes 
mansionis  praedictae;  et  tunc  dixit:  »  Qui  vos  ho- 
norabit,  me  honorabit,  et  qui  vos  recipiet,  me 
recipiet.  Maledicatur  homo  qui  spcrnet  unum  de 
illis.  »  Notum  facimus  quod  ista  ost  mansio  iu  qua 
Doniinus  nostcr  dixit  iili  sapienli  homini:  «  Tu 
amabis  Deum  cx  toto  tuo  corde,  et  ex  toto  tuo 
cogitamine,  »  et  alia  multa  secundum  quod  in 
Evangolio  reperitur.  Item  ista  cst  domus  in  qua 
obscondiderunt  se  apostoli,  et  clauserunt  portas, 
timore  Judaeorum,  quando  Dominus  noster  Jesus 
Christus  fuit  crucifixus.  In  ista  sanctadomo.  venit 
virgo  Maria  et  sanctus  Johannes  evangelista  ad  do- 
minum  nostrum,quando  ipse  eratin  cruce  pro  no- 
bis  peccatoribus,  et  dixit  sancto  Johanni, ;  «  Vide  hic 
matrcm  tuam.  »  Et  postea  dixit  matri  sus :  Vide 
hic  filium  tuum.  » 

Adhuc  cst  ista  domus  Hospitalis,  in  qua  venit 
Jhesus  in  octavo  die  suae  resurrectionis,  portis 
clansis,  ct  intravit  in  medio  suorum  discipulorum, 
et  dixil  eis :  «  Pax  vobis.  »  Et  ostendit  eis  manus-  et 
pectus,  sed  Thomas  non  erat  cum  illis,  quando  Je- 
sus  venit.  Et  discipuli  venerunt  ad  sanctum  Tho- 
mam,  et  dixerunt  ei :  «  Nos  vidimus  Dominum  no- 
strum.  »  Et  Thomas  respondit  et  dixit.  «  Ego  non 
credo.  ego  non  tango,  et  video  foramem  clavorum 
manuum  suarum  ct  pedum,  ct  misoro  manum  meam 
in  pectore  suo.  »  Prope  istos  octo  dies,  sicut  san- 
ctus  Johannes  evangelista  testatur,  quando  disci- 
puli  erant  in  ista  sancta  domo,  et  ssnctus  Thomaa 
cum  eis,  venit  Jhcsus,  clausis  januis,  et  dixit:  «  Pax 
vobis,  »  Et  dixit  Thomae :  »  Mitte  huc  digitum  tuum 
in  foramen  manuum  mearum  et  mei  costatus,  et 
noli  csse  incredulus,  sed  fidelis.  »  Et  in  illa  sancta 
domorecognovitsanctus  Thomas  suum  Creatorem. 
Cni  Dominus  noster  dixit:  «  Quia  tu  me  vidisti, 
credidisti.  Beati  sunt,  qui  non  viderunt  et  credi- 
derunt.  » 

Eodem  tempore  Ananias  et  Saphira  dimiserunt 


IK» 


AD  GODBPfUDCHd  APNIND.  11.  —  MONUM.  DU  BELLO  SAGRO. 


IfOi 


Bcculum,  et  donaverunt  se  societati  Christi  et  di-  A  P^r  Saracenos  qui  custodiebant  muros.  Et  Soidanufi 


scipulorum :  et  quia  non  reddiderunt  Deo  et  sacra^ 
ilomui  Hospitalis  et  pauperibns,  et  non  portaverunt 
ad  pedes  discipulorum  illud  quod  babebant,mortui 
8unt  subilanea  morte;  et  sanctus  Petrus  non  per- 
misit  poni  eorum  corpora  in  cimiterio,  ymmo  fecit 
eos  sepiliri  extra,  tanquam  excommunicatos.  Et 
tempore  quo  Deus  misit  nobis  apostolos  et  discl- 
pulos  suosad  praedicandum,  et  illi  erant  antiqui, 
sicut  sanctus  Stephanus.  qui  fuit  primus  martyr, 
et  Philippus  prothomartyr,Nichauome,  Thymocenn 
Permaaan,  Nycholaus  Antiochenus.  Isti  custodie- 
bant  domus  Hospitalis  ot  serviebant  pauperibus  ex 
prscepto  Domini  nostri  Jesu  Ghristi.  In  isto  tem- 
pore  erant  in  eodem  loco  multae  et  diverss  genera- 
tiones  hominum ;  aliquando  Graici,  aliquando  Ca- 


praecepit  Saracenis,  qui  accusaverunt  eum,  quod 
quando  projiceret  panem  Christianis,ipsum  capc- 

rcnt  et  duccrent  eum  sibi,  cum  toto  pane,  etaliter 
eum  non  credebat.  Deinde  venit  unadiesConradue 
vel  Gerardus  faciebat  uti  solebat,  projioiendo  panem 
ChristiaDis;  ct  Saraceni,  cum  pane  quem  habebat 
in  gremio,  ipsum  ceperunt,  et  duxerunt  eum  coram 
Soldano :  et  quando  Saraceni  monstrabant  panem 
Soldano,  tunc  ille  panis,  'virtute  Dei,  efficiebatur 
lapis.  Et  quando  Soldanus  vidit  maliciam  Sarace- 
norum,  dimisit  stare  Conradum  et  praecepit  sibi,  ut 
sine  timore  Christianos,  ut  consueverat,  debellaret. 
Et  quando  Gonradus,  vel  Gcrardus,  audivit  tstud, 
quolibet  die  projiciebat  pancm  Cbri«tianis  Doi. 
Et  Godfridus  de  Boylen  stetit  tantum.  cuni  cxer- 


ryaeni,  qui  tenebant  civitatem  Jerusalem  et  terram  "  eitu  suo,  ante  Jerusalem,  quod  ipse  copit  civita- 


promissionis ;  et  hoc,  non  obstante  quod  dicta  do- 
mns  esset  in  magna  paupertate,  tamen  recipiebant 
pauperes  et  infirmos.  Et  quanio  venit  flnaliter  quod 
Saraceni  habuerunt  domum  J^rusalem,  et  Grceci 
perdiderunt;  unus  servulus  JesuGhristi,  qui  voca- 
batur  Gonradus,  custodiebat  sanctamdomum  hospi- 
talis,  et  elemosinas,  quas  dabantur  sibi  a  Sarace- 
nis,  ipse  donabat  pauperibus,  et  serviebat  eis  beni- 
gniter. 

Eodem  tempore,  quando  Deo  Placuit  quod  Ghri- 
stiani  haberent  terram  promigsionis,  Godfridus  de 
Boylon,  et  magna  multitudo  barenorum  et  peregri- 
norum,  qni  fuerint  instructi  pcr  divinam  gratiam 
et  pnedicationem,  venerunt  per  longas  terras,  per 


tem  et  interfccit  multos  Saracenos,  et  habetat  ma- 
gnum  gaudium  de  victori^  habita,  quam  Deus  de- 
derat  eis,  et  voncrunt  ad  sanctum  sepulcbrum  Do- 
mini  nostri,  cantando,  et  gratias  Deo  reddendo. 
Deindc  iverunt  ad  omnia  alia  loca.  Et  deinde  baro* 
ncs  diviserunt  possessiones  Jerualem,  et  donavo- 
runt  dicto  Conrado,  vel  Gerardo,  magistro  dicti 
Hcspitalis  Jcrusalem,  magnam  partem  possessio- 
num,ad  honorcm  sano.l  Johannis  Baplist»,  patroni 
ejusdcm  Hospitalis.  Deinde,  tempore  dicti  magistri 
Conradi.  vcl  Gcrardi,  Deus  multiplicavit  multum 
dictam  mansionem  Hospitalis  de  rodditibus^  posses- 
sionibus  et  dominationibuspcr  regnum  Jerosolimi- 
tanum.  Et  quando  Conradus  fuit  mortuus,   anima 


montcs  et  valles,  et  pcr  terram  Romanie,  in  An-  C  cjus  ivit  in  paradisum.  Et  frater  Raymundus  de 


tiocham;  et  obsedcrunt  eam,  et  virtute  Dei  cepe- 
runt  eam.  In  illa,  perfldorum  Saracenorum  ma- 
gnam  multitudinem  pcrimerunt.  De  qua  ivcrunt 
ultra  ad  civitatem  de  Trypoly,  et  ceperunteam.  Et 
exinde  ceperunt  Acrys :  et  inde  iverunt  ad  terram 
Jerusalem.  Et  in  eoram  exercitu  habebantt€Lm  ma- 
gnam  famemi  quod  quasi  non  habebant  panem  ad 
comedendum.  Tunc  ille  Gonradus,  qui  ser\iebat 
pauperibus  Hospitalis  Jerosolimitani,  quolibct  die 
ter  vel  quater,  ponebat  de  pane  in  suo  gremio,  et 
deauper  muros  terras  projiciehat  pancm  Christianis, 
loco  lapidum;  et  iste  Conradus,  qui  custodiebat 
pauperes  Hospitalis  fuit  accusatus  coram  Soldano. 


Puy  fuit  subrogatus  ejusdem,  loco  ejus;  et  ad 
laudem  Dei  xdificavitcasalia,  mansioneset  castra; 
et  rhelioravit  multum  mansionem  de  magnis  pos- 
sessionibus. 

Illc  frater  Raymundus  fecit  stabilimenta  man- 
sionis  Hospitalis,  quae  in  cadem  domo  scrvantur 
adhuc;  et  regulam;  et  a  papa  iunocentio  secundo 
fccit  ipsam  conHrmari,  etc. 

Deus  Greator  omnium  liberet  fratres  Hospitalis 
ab  omnibus  malis  et  eorum  peccatis,  et  eis  conce- 
dat  gratiam  venicndi  ad  c^lestem  gloriam  cum  om- 
nibus  eorum  benefactoribus,  Amen. 


*m  GARTULAIBB  DU  SAINT  Sl^PULCRB.  «M 


s:« 


GABTULAIBE 


DE  L']gGLISE 


DU  SAINT  SEPULCRE 

DE   JERUSALEM 

PUBLlfi  D'APRfiS  LBS  MANUSGRITS  DU  VATICAN 

PAR  I.  mM  DK  EOZAM 

PROFEssEUH  A  l'6gole  des  ghartes,  auteur  des  Formulx  Andegavenses 

PUBLI^   D'APRi:S   LE  MANU8CRIT  DE  WEINOARTEN, 
AGTUELLEMENT  A  FUbDE,   ET  DE   LA   NUWSMATIQUE  DES  ROIS   LiTINS   D£  CHYPRE. 

Imprim^  par  autorisation  du  gouvernement  &  rimprimerie  nationale.  —  MDCGGXLIX. 


INTRODUCTION. 


I. 

L'6glise  du  Saint-S6pulcre,  nomm6e  aussi  E^lise  de  la  Resurrection  de  Notre-Seigneur,  a  io^jours  6t6 
une  des  plus  c^l^bres  et  des  plus  v^nerees  du  monde  chr^tien.B&tie  par  sainte  H^l^ne  et  Gonstantin,  elle 
dcvint  le  si6ge  du  patriarche  dc  J6rusa]em  et  la  m^tropolede  toutes  les  eglises  soumises  &  la  jnridiction  de 
ce  pontife.  Les  conqu6tcs  des  Crois^s,  arm6s  pour  d^livrer  le  tombcau  de  J^sus-Christ,  la  rendirent  plus 
que  jamais  Tobjet  d'un  culte  particulier.  Les  rois,  les  princes,  les  seigneurs  et  les  dvAques  des  nouveaux 
Etats  fondes  cn  Orient  s'cmpre8s6rent  k  Tenvi  de  rorner  et  de  renrichir  ;  les  souverains  et  les  pr^lats 
d'Europe,  qui  n'avaient  pu  la  visiter,  voulurent  au  moins  lui  prouver  leur  respect  par  leurslaTgesse»;  les 
papcs  veill^ront  avec  un  sotn  jaloux  h  la  conservation  de  ses  biens  et  au  maintien  de  ses  privil^ges.Ce  sont 
les  t^moignages  de  cette  v6n6ration  universelle,  et  ta  serie  de  ces  pieuses  iib^ralit^s,  pendant  ht  dur^e  de 
la  domination  latine  en  Syrie,  que  renferme  le  cartulaire  du  Sainl-S6pulcre.  Le  nombre  des  actes  dont  il 
est  compos^,  les  noms  cel^bres  qu*on  y  rencontre  k  chaque  page,  les  notions  qu'on  peut  y  puiser  sur  la 
geographie  politique,  la  condition  des  personnes  et  des  terres,  Torganisation  religieuse  du  royaume  de 
Jerusalem  en  font  un  des  monuments  les  plus  curieux  et  les  plus  complets  de  Phistoire  des  Croisades. 

II. 

On  connatt  les  accusations  dirig^es  contre  les  cartulaires  par  le  P.  Hardouin  (i)et  parles  ^oriYainsqai 
dans  le  si6cle  dernier  s*6taient  constitues  les  ennemissyst6matiquesdescommunaut6sreligieuse8(2).Le8 
auteursduNouveauTraifedediplomatiqueyontr6ponduvictorieusement,etleur8Conclusions  sontadmises 
par  tous  les  bons  esprits.  Aujourd'hui  surtout  qu'il  ne  s*agit  plus  d'attribuer  aux  cartulaires  un  caract6re 
authentique,  et  de  les  admettrc  comme  moyens  de  preuveen  justice,  personnene  fait  difBcult^  derecon- 
nattre  que  Thistorien  trouve  dans  ces  recueils  une  foule  de  renseignements  qu'il  chercherait  vainement 

(1)  L^ouvrage  manuscrit  dc  P.  IlaiJouin  cst  conserv^^^  la  bibliotheque  Nationale. 

(2)  Simon,  Histoire  de  Vorigine  des  revenue  eccUseastiqueSy  t.  I.  —  Memoires  du  der§i,  t.  VI. 


1107  AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IL  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO.  1108 

ailleurs.  Plusieurs  savants  les  ont  consultes  avec  beaucoup  de  fruit  (3) ;  ct  rimpulsion  nouvelle  qu*ont 
rcQue  les  6tudes  historiqucs  a  naturellement  donn6  Tid^e  do  reunir  et  de  publier  ceux  que  nous  ont 
j6gu6s  nos  anciennes  abbayes  (4).  Aussi  n'ai-je  pas  rintention  de  ranimer  une  guerre  eteinte,  ou  d'entre- 
prendre  une  refutation  desormais  inutile.  Je  veux  montrer  seulement  que  les  circonstances  particuli^res 
dans  lesquelles  le  cartulaire  du  Saint-Sepulcre  a6te  r6dig6,  doivent  luifaire  accorder  une  foi  complete,  et 
qu'elles  le  mettraient  k  Tabri  de  toute  suspicion,  alors  mdmeque  les  reproches  adress^s  aux  cartulaires  en 
g6n6ral  trouveraient  encoro  quelque  cr^dit.  J'avoue  qu*en  rabsence  de  toute  preuve  positive  il  est  impos- 
sible  de  preciser  T^poque  decette  redaction;  rdge  des  manuscrits,  que  j'es8ayerai  plus  loin  de  d^terminer, 
ne  saurait  nous  scrvir  de  guide,  parce  que  ces  manuscrits  ne  sont  probablement  que  des  copies  de  trans- 
criptions  anterieures.  On  peut  cependant  afTirmer  que  la  r6union  des  pi6ces  contenues  dans  le  cartulaire 
du  Saint-S6pulcre  n'a  pas  ete  achevee  avant  la  seconde  moiti6  du  xii«  si6cle,  puisqu'on  y  trouve  le  ser- 
ment  de  rid6lit6  pr6t6  vers  1240  par  Tabbe  de  Sainte-Marie  Latine  au  patriarche  Robert.  Or  J6rusalem  et 
toutes  les  villes  de  rinterieuretaientdej^tombeesaupouvoirdesSarrasins,etlesChr^tiensneposs6daient 
plus  que  les  villes  du  littoral.  Est-il  probable  que  les  ehanoines  du  Saint-S^pulcre  aient  fabriqu^  de  faux 
actes  pour  se  cr6er  des  titres  de  propriete  dans  les  pays  occupes  par  rennemi?  Cest  \k  cependantce  qu'il 
faudrait  supposer,  si  Ton  attaquait  rautorit6  de  leur  cartulaire,  oh  Ton  voit  que  la  plus  grande  partie  de 
leurs  domaines  ^taient  situ6s  dans  la  ville  ou  aux  environs  de  Jerusalem. 

III. 

Ce  fut  un  manuscrit  apport6  d'Orient  par  Philippe  de  Maizi6res,  chancelier  du  roi  de  Chypre,  qui  fit 
connaltrc  en  Europe  le  cartulaire  du  Saint-Sepulcre.  Ce  manuscrit,  devenu  la  propri6t6  de  Paul  Petau, 
passa  dansla  biblioth^ue  de  la  reine  Christine,  et  de\k  dans  celle  du  Vatican  (5).Pendant  qu'il  etaiten- 
core  en  France,  Andr6  Duchesne  en  fit  quelqucs  extraits  pour  ses  propres  travaux.  Ce  sont  ces  extraits, 
conserves  &  la  Bibliotheque  nationale  (6),  qui  ont  servi  successivement  h  du  Cange  pour  son  Histoire,  en- 
core  in^dite,  des  Familles  d'Outremer,  au  P.  Ilelyot  pour  son  Ilistoirc  des  Ordres  monastiqucs,  et  &  M.  le 
oomte  Beugnot  pour  son  ^dition  des  Assises  de  J^rusalem. 

IV. 

Ces  quatre  savants  sont  jusqu'ici  les  seuls  qui  aient  fait  usage  du  cartulaire  du  Saint-S6pu1cre  ;  mais 
8*il  n'a  pas  6t6  plus  souvent  consult6,  cela  ticnt  surtout  k  ce  qu'on  ignorait  assez  g6neralement  son  con- 
tenu,  et  m^me  son  existence.  M.  le  comte  Beugnot,  conduit  par  la  nature  de  scs  travaux  k  Tetudier  en  d6- 
tail,  n'a  pas  tard6  k  reconnaltre  tout  rint6r6t  historique  qu'il  pr^seotc  ;  il  a  publie  la  plus  grande  partie  des 
extraits  copies  par  Andr6  Duchesne  (7),  en  y  joignant  les  reflexions  suivantes,  que  je  suis  heureux  de  pou- 
voir  reproduire :  «  Si  le  P.  Paoli  a  rendu  un  verilable  service  k  la  science  en  imprimant  le  Codediploma- 
«  tique  des  Hospitaliers  de  Saint-Jean  de  J6rusalem,  il  est  certain  que  la  publication  du  Cartulaire  du 
«  Saint-S6pulcre  ne  serait  pas  moins  bien  accucillie  des  savants  qui  s'occupent  de  rhistoire  ou  delaju- 

«  risprudencc  du  moyen-ftge Nous  n'avons  pas  songe  k  inserer  dans  notre  Appendice  un  monument 

«  historique  dont  la  publication  exigerait  beaxcoup  de  travaux,  de  temps  ct  d'espace....  Mais  nous  avons 
«  tir6  de  Textrait  de  Duchesne  cinquante-deux  chartes  inedites,  qui  toutes  donnent  sur  T^tat  des  per- 
«  sonnes,  et  sur  la  transmission  de  la  propri6te  chez  les  Latins,  des  lumi^res  qu'on  demanderait  vaine- 
«  ment  aux  livres  de  droit.  II  est  k  souhaiter  que  cette  publication  partielle  d6cide  quelque  savant  k  en 
«  ex^cuter  une  complete  (8).  » 

V. 

Cette  opinion  d'un  juge  aussi  comp6tent  m'a  donn6  lapremiere  idee  du  travail  que  j'oflre  au  public.Je 
devaisd'abordrechercher  le  manuscrit  de  Philippe  de  Maizidres ;  je  Tai  rencontr^kla  biblioth^que  du  Va- 
tican,  fonds  Vatican,  n»  7241  (9).  L'identit6  ne  saurait  ^tre  douteuse,  car  on  lit  ces  mots  sur  la  feuille  de 

(3)  Voyez  notamment  Tusage  qae  Brussel  et  Chantereau-Lcfebvre  ont  fait  du  cartulaire  de  Champagne. 

(4)  Le  soin  de  cette  coUection  est  confie  k  M.  Gu6rard  ;  les  sept  premiers  volumes  ont  d6jJi  paru. 

(5)  La  c616bre  biblioth^ue  de  la  reine  de  SuMe  avait  6t6  compos^e,  en  grande  partie,  dcs  manuscrits 
de  la  famille  Petau.  Cette  bibliothdque,  apr6s  la  mort  de  la  reine,  fut  achetee  par  le  pape  Alexandre  VIII, 
qui  donna  auelques  centaines  de  manuscrits  k  son  heveu,  le  cardinal  Ottoboni,  et  reunit  les  autres  k  la  bi- 
bliothdque  Vaticane,  dont  iis  forment  cncore  aujourd'hui  un  fonds  particulier.  (Arckenholtz,  M^moires 
concemant  i\hristinc,  reine  de  Su^de,  t.  I  et  II  passim,  —  Blume.  Iter  Italicum,  1. 111.  —  Paulin  PAris.  Ca- 
tatogue  des  manuscrits  frangaisX  IV.) 

( ')  Fonds  des  cartulairca,  n^  i95.  —  Collection  Duchesnc,  t.  56. 

(7)  Assises  de  J6rusalem,  t.  II,  dans  VAppendice, 

(8)  Assises  de  Jerusalem,  t.  H,  Prdface, 
/r^v  r. ...  _      .    t.  ..  |oancienfonds,ou  fonds 

fonds  Palatin  ;  5«>  fonds 
u  y^ivMiA,  jLit»  iiiu.iiu0v;rjb  uu  uartuiuire  uu  oaini-oepuicre,  provfna.ni  iit;  m  muuotheque  deCnristinC,  Clevrait 
naturellement  se  trouver  dans  le  fonds  de  la  reinc  ;  il  est  m6me  certain  qu'ilen  a  fait  primitivement  par- 
tie,  car  Monfaucon  Ty  a  vu,  et  la  enregistre  sous  le  n«  1340  (Bibliotheca  Bibliotfiecarumy  p.  44).  Mais  il 
y  a  plusieurs^exemples  de  manuscrits  qui,  dans  les  arrangements  interieurs  de  la  bibliothdque  Vaticane, 
ont  et6  distraits  du  fonds  de  la  reine  pour  6tre  incorpores  au  fonds  Vatican  proprejnent  dit. 


H09  CARTULAIRE  DD  SAINT  SEPULCRE.  UiO 

garde  :  Iste  liher  est  domini  Philippi  de  Mazeriis  cancellarii  regni  Cipri,  Cest  un  petit  in-4*,  reli6  en  par- 
chemin  blanc,  de  158  feuillets  de  parchcmiu,6criture  du  xiv«  sidcle.  II  conticnt  184documenl8,  dontilfaut 
reduirc  le  norabre  a  ^81,  parcc  qu'il  y  en  a  trois  que  le  copiste  a  r6pet6s. 

J'ai  trouve  dans  la  m6me  biblioth^que,  m^me  fonds,  sous  le  n®  4947,  un  autre  manuscril  du  cartulaire, 
petit  in-f°  de  129  feuillets  de  parchemin,ecriture  tr6s-r6guli6re  et  tr6s-soign6e  du  xiv«  siecle  (^O).Cema- 
nuscrit  est  loin  d'6tre  aussi  complct  quc  le  pr6c6dent :  il  ne  contient  gu^re  que  les  diplomes  ^man^sdes 
rois,des  ev^ques  et  desprincipaux  seigneurs;  lc  redacteurag6neralement  neglig^  les  chartes  des simples 
particuhers.  Le  nombre  des  documcnts  qu'il  renferme  est  de  67,  sur lesquels  4  seulement  nefont  pas  doublc 
emploi  avec  les  pieces  contenues  dans  le  n*  7241.  Cest  en  r^unissant  ces  4  documents  aux  181  du  pre- 
mier  manuscrit  que  jai  obtenu  le  nombre  de  185,  qui  constituc  dans  mon  6dition  rensemble  du  cartu- 
laire. 

Je  ne  parlerai  que  pour  memoire  d'un  troisi^mc  manuscrit,  qui  se  trouve  ^galement  k  la  biblioth^ue 
Vaticane,  fonds  Ottobonien,  n®  985.  Ce  n*est  point,  k  propremont  parler,  un  manuscrit,  mais  seulement 
unc  copie  moderne  du  n<»  4947  (11.) 

VI. 
J'ai  peu  de  choses  k  dirc  sur  le  plan  que  j'ai  suivi.  Le  manuscrit  7241,  qui  devait  naturellement  me 
fournir  le  texte  principal,  a  el6  copic  avcclaplusgrande  fid61it6  :  jcraid6sign6  parlaJettre.  A.  Le  manu- 
scrit  4947  m'a  fourni  dcs  variantes  nombreuses,  mais  peu  importantes  :  je  Tai  designe  par  la  lettre  B. 
Quant  au  manuscrit  985  et  aux  extraits  d'Andr6  Duchesne,  ils  ne  pouvaieiit  6videmment  m*6tre  d'aucunc 
utilite. 

J'ai  longtemps  hesit^  k  imprimer  les  documents  dans  rordrc  oCi  le  manuscrit  7241  les  presente  ;  il  me 
paraissait  plus  rationel  de  les  dtablir  dans  Tordre  chronologique.  Ce  qui  m'a  fait  renonccr  ^-ce  projet, 
c'est  que  le  redacteur  du  cartulaire  parait  avoir  voulu  suivre  une  certaine  m^thode  de  classification.  Dans 
la  premicre  partie  de  son  travail,  il  a  gdneralcmcnt  rangeleschartcsselon  ladignit^dcs  personncs,  com- 
men(jant  par  les  dipl6mes  dcs  papcs,  des  patriarchcs  et  des  rois,  finissant  par  ceux  des  simples  particuliers, 
et  mcttant  ensemble  ccux  qui  int6rcssent  la  in6me  localit6.  J'avoue  qu'il  n'est  pas  toujours  demeur6  fi- 
dele  k  ce  syst6me,  et  que  dans  la  seconde  partie  du  cartulaire  on  trouve  des  pieces  de  toute  nature  accu- 
mulees  un  peu  de  hasard.  Mai  j'ai  reconnu  Tintention  premi^re  qui  Tavait  dirig6,  et  j'ai  voulu  la  res- 
pecter. 

VII. 
II  me  reste  ^  remplir  un  devoir  de  reconnaissance  envers  Mg'  Lauriani  et  Mg"^  Molza,  custodes  delabi- 

(10)  L'histoire  de  ce  manuscrit  se  rattache  aux  vicissitudes  qu'a  subies,  avant  d'entrcr  au  Vatican,une 
des  plus  celebrcs  biblioth^ues  d'ltalie,  dont  il  faisait  primitivoment  partie,  On  m'excusera  d'entrer  k  ce 
sujet  dans  quelques  details,qui  peuvent  int6resserla  bibliographie,  et  qui  sontg^n^ralementinconnusen 
France.Marcel  Cervino,  qui  devint  pape  en  1555  sous  le  nom  de  Marcel  //.fntle  fondateur  de  cette  biblio- 
th^que.En  mourantillalaissaiSirleto  son  secr^taire,  qui,  ayant  et6  plus  tard  promu  au  cardinalat,aug- 
menta  consid6rablement  le  fonds  qui  lui  avait  6te  16gu6.  La  biblioth^que  de  Sirleto,  g6n6reu8ement  ou- 
verte  au  public  et  consullee  avec  fruit  par  Baronius,  Panvini  et  autres  6crivains,  qui  la  d6signent  sous  le 
nom  de  iirletiana,^\il  achet6e,k  la  mort  de  son  savant  proprietaire,  par  le  cardinal  Ascanio  Colonna.  Elle 
prit  alori*  le  nom  de  Colonnese;  et cest dans  le  palais de  cette  illustre  inaison  que  la  virent  le  P.Sirmond 
et  Ant.  Possevin.  Des  difficult^s  survenues  i  la  mort  du  cardinal  pour  la  liquidation  de  sa  succession  con- 
traignirent  scs  heritiers  k  vendre  sa  bibliot6que.  Elle  devint  la  pronriet6  du  duc  AltaSmps,  qui  fitdispo- 
ser,  pour  la  recevoir,  les  plus  beaux  appartements  ds  son  palais  ;  elle  y  porta  le  nom  6'Altaempsianaf  et 
fut  visit^e  par  llolsten,Suarez,lcs  Bolfandistes  et  les  6diteurs  romainsdes  Conciles  gr6co-latins.  Dans  les 
vicissitudes  qu'elle  avaft  6prouvccs,cctteriche  collection  avait  plusieurs  fois  failli  6tre  transportde loin  de 
Rome.Philippe  lI,roi  d'Espagne,  ct  le  cardinal  Fr^d^ric  Borrom6e  avaient  tour  h  tour  fait  des  d6marches 
pour  racquerir:aussile  pape  Paul  V,craignant  qu'elle  ne  passAt  un,jourentrelesmainsdequelque6tran- 
ger,forQa  le  duc  Altaemps  k  lui  ceder  cent  des  principaux  manuscrits,  qu'il  r6unit  Ji  la  biblioth^que  pon- 
tificale,  etablie  depuis  quehjues  ann^es  par  Sixte  V  dans  les  salles  du  Vatican.  Le  cartulaire  duSaint-S6^ 
pulcre  fut  un  des  cent  manuscrits  choisis  par  Paul  V:c'cst  donc  sous  lc  regnc  de  ce  pontifequ^ilestsorti 
de  la  biblioth^que  snccessivement  possed6c  parMarcel  Cervino,  Sirleto,  Coionna  et  Alt6mps,pour6trein- 
corpore  k  la  bibliotheque  Vaticane.La  biblioth^que  Aitaempsiafm  {ai  ensuite  vendue  aucardinal  Ottoboni, 
qui  devint  pape  sous  le  nom  d  Alexandre  VIII;  elle  demeura  dans  la  maisop  Ottoboni,  dont  elle  a  d6fini- 
tivement  retenu  le  nom,jus5u'au  r^gne  de  BenoltXIV,qui  rachetapourlareunirauxautreseollectionsdu 
Vatican.  Pendant  qu'elle  etait  encore  la  propri6t6  des  Ottoboni,elle  s'enrichit,  comme  je  Tai  dit  dansune 
des  notes  prec6dentes,  de  quclques-uns  des  manuscrits  de  la  reine  Christine,  et  rcQut,  entre  autres  visi- 
teurs  illustres,dom  Montfau(jon.  Mabillon  Tavait  consultee  quelques  ann6es  plus  t6t,dans  locourtinter- 
valle  de  temps  qui  s'6coula  entre  la  mort  du  duc  Altagmps  ct  racquisition  quen  fit  le cardinal  Ottoboni. 
(Mabillon,  Iter  Italicxm.  —  Montfaucon,  DibUotheca  bibtiothecarum.  —  Archenholtz,  M&moires  concemant 
Christine,  reine  de  SuMCy  t.  11,  p.  3*^2.  —  Ruggieri,  Memorie  istoriche  della  bibliotfieca  Ottoboniania. 

(11)  Ccst  la  copie  que  fif  ex^cuter  le  duc  Altaemps,  quand  il  fut  contraint  de  ceder  son  manuscrit  k 
Paul  V.  La  notc  suivante,  mise  en  t6te  de  cette  copie,  ne  peut  laisser  k  ce  sniet  aucun  douie  lUnus  exco- 
dicibus  bibliothccie  Attaempsianas^  d  Pauto  V  manu  regia  exceptis,  nunc  vero  a  Johanne  Angelo  ab  AltaSmps 
duce  propriis  sumptibus  fidelissime  ex  originatibus  transumptus,  ut  bibliotheca  prdsdicta  tanto  honore  jam 
decorata  non  careret. 


lill 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  H.  — MONOM.  DE  BELLO  SAGRO. 


ttlt 


filioth^que  du  Vat'can.  Leur  extr^me  obligeance  m'a  permis  dc  terminer  en  peu  de  temps  les  diff^rents 
travaux  qui  m'avaient  appel6  k  Rome;  on  eftt  dit  qu*ils  voulaient  protestor  par  leur  empressemetit  contre 
les  reproches  si  souvent  adrcss6s  aux  bibliothecaires  italiens.  Je  d^sire  vivement  que  rexpression  de 
aitt  gratitude  parvienne  jusqu'2i  euxdans  Tasile  oCi  les  r^volutions  les  ont  peut-^tre  contraints  dc  se  r6- 
ftigier. 

Juin  1849. 


mim 


PRIVILEGl  A 

ECCLESriE  SANCTl   SEPULCRI 


IHERUSALEM 


l^  A 

[Sine  rubrica, 
Ego  Peregrinus,  abbasSanctc  MariedcLatina,  ab 
hac  hora  in  antca  fidelis  ero  sancte  lerosolimitano 
ecclcsie  domnoque  Roberto,  patriarchc  ejusdemec- 
clesic,  et  successoribus*ejus  canonicc  intrantibus. 
Non  ero  in  consilio  neque  in  factoutvitamperdant 
aut  membrum,  vel  capiantur  mala  captionc.  Consi- 
lium,  quod  micbi  aut  pcr  se  aut  per  nuncium  aut 
per  littoras  manifestabunt,  ad  eorum  dampnum 
nullipandam.  lerosolimitane  ccclesie  patriarchatum 
ct  regulas  sanctorum  patrum  adiutor  ero  ad  defen- 
dendumet  retinendumcontraomnes  homines,  salvo 
ordine  meo.  Bona  ecclosic  mec  non  alicnabo  neque 
de  novo  alicui  infeudabo.  Vocatus  ad  sinodum  ve- 
niam,  nisi  prepeditus  fuero  canonica  prepeditione.  n 
Nuncium  *  ecclesie  lerosolimitane  et  domini  pa- 
triarche,  quos  certos  esse  cognovero,  in  cundo  et 
redeando  honorice  tractabo  et  in  suis  necessitati- 
bnsadiuvabo.  lerosolimitadeecciesielimina  singulis 
annis  aut  per  me  aut  pcr  certum  nuncium  visitabo» 
nisi  eorum  absoivar  licentia.  Et  hec  promitto  coram 
vobis  domino  Arnaldo,  Liddensi  episcopo,  vicario 
predicti  domini  patriarche,  nomine  ejus  et  sancte 
lerosolomitane  ecclesie.  Sic  Deus  me  adiuvetethec 
sanota  Deievangelia. 

IP. 

[Sine  rubrica.] 
Archiepiscopis.cpiscopis  aliisque  prelatis,  omni- 
busque  Cbristi  fidelibus  in  regno  Thesalonicensi 
eonstitutis,  ad  quos  littere  iste  pervenerint,WiIlel- 
mus,  Dei  miseratione  ecclesie    Dominici    Sepul-  ^ 
cri  paior  humilis,  cura  ejusdem  ecclesie  capitulo 


sinceras  orationes  in  Ghristo.  Vestre  constare  cupi- 
mus  universitati  quod  nos^  cognoscentes  prudentiam 
et  honestatem  latorem  *  praisentium  dilecti  cano- 
nici  nostri  N.^ipsum  constituimus  priorem  et  pro- 
visorem  oranium  domorum  etpossessionum  nostra- 
rum,  quas  in  regno  Thesalonicensi  tenemus,  et 
aliarum  in  Roman[i]a,  quesubiectenonsuntnostre 
domui  Constantinopolitane ;  hoc  tamen  apponentes 
quod  tam  ipse  quam  alii  procuratores  domoram 
nostrarum  non  habeant  potestatem  vendQndi»  obli- 
gandi  vel  inutiliter  alienandiservos,  ancillasautaliis 
ecclesie  possessiones ;  unde,siquidtaliumabaliquo 
nostrum  sine  consensu  capituli  factum  fuerit,  non 
habeat  aliquam  firmitatem ;  rogamus  igitur  ut  qui- 
libct  vestrum  super  talibus  non  scripta  sua  confe- 
rat  nec  bullam.  Dedimus  autem  ei  potestatem  fa- 
ciendi  fratres  et  sorores,  quos  utiles  et  ecdesie  vi- 
dcrit  expedire.  Vestre  denique  supplicamus  pietati 
quatenus  amore  Crucifixi  predicto  N.  piiori  oonsi* 
lium  vestrum  et  auxilium,  in  quibus  neoesse  ha*- 
buerit,  inpendere  velitis,  attendentes  quod  nos  qui- 
dem  pro  omnibus  fidelibus.  specialiter  autem  pre 
nostris  benefactoribns,  iugiterDominosaplioamiM. 

III». 

LrrTERE   WILLELMI    PRIORIS  ST  GAPITUU    SANGTI    SB- 

PULGRI. 

Willelmus,  Dei  miseratione  Dominici  Sepulcri 
prior  humiliSjCum  eodem  capitulo  aniversis  fratri- 
bus  in  obedienciis  Dominici  Sepuleri  in  N.constitu- 
tis  fraternam  in  Dominodileotionem.Gognosceates 
fidelitatem  et  discrctionem  latoris  presenoium  di- 
lecti  canonici  nostri  N.,  ipsum  statuimus  priormB 
domorum,  possessionum  et  omnium,  que  in  N.  te- 


^  Cette  charte''se,.trouvej,dans  le  manuscrit  A,  au  verso  du  feuillet  de  garde ;  elle  manque  dans  le  ma- 
nuscrit  B.  "Gorrigez  nuncios.^A,  f^  1,  r* ;  manque  dans  B.  ♦Corrigez  UU&ris.^At  f  4,  r* ;  manqiie 


dans  B. 


im 


GARTULAIRE  DU  SAINT  SBPULCRB. 


144» 


nemus,  iniungenies  eidem  utySiquadestructasunt,  A 
pro  posse  requirat,  et  omnia  sibi  commissa  ad  ec- 
clesie  nostre  utilitatem  etDomini  dirigat  honorem. 
Signifioamus  autem  vobis  quod  tam  ipse  quamalii 
procuratores  domorum  nostrarum  non  habeant  po- 
testatem  vendendi,obligandivel  inutiliteralienandi 
servos  vel  ancillas  aut  alias  ecclesie  possessiones ; 
unde,  si  quidem  ^  talium  ab  aliquo  nostrum  sine 
mandato  capituli  factum  fuerit,  esse  irritum  sciatis 
et  omni  robore  carere ;  nullus  quoquevestrumpre- 
sumat  hujusmodi  excessibus  concessum  vel  testi- 
moaium  adibere.Dedimus  autem  eidemN.priorem^ 
poteetatem  faciendi  fratres  et  sorores,quo8  utiles  et 
eeolesie  viderit  expedir6.Precipimu88iquidemvobis 
in  viriute  obediratie  ut,  visis  hiis  litteris,   prefato 


IX". 
[Sine  rubrica,] 

Post  captam  Antiochiam  Podiensis  epiicopus,  sedis 
apostolice  legatus,  prudenti  optimatum  usus  consilio, 
lerosolimitano  regno  et  Antiocheno  principatui  ter- 
minum  posuit,  fiuvium  scilicet,  qui  Tripolim  et  Tor- 
tosam  interfluit ;  decemens  ut  lerusalem  omnem  ter^ 
ram  a  parte  australi  usque  ad  eundem  fluvium  iure 
perhenni  possideat,  et  Adtiochia  ex  altera  fluminis 
parte  nichilominus  obUneret, 

Paschali  papa  apud  Beneventum  concilium  cele^ 
brante,  ab  Antiocheno  patriarcha  et  principe  nuncii 
transmissi  sunt,  qui  m  eodem  concilio  Antiochene 
iure  ecclesie  sibi  restitui  postulaveruni,  Quibus  hujuS' 
modi  dedit  responsum  :  Non  solemus  de  traoiatibos 


priori  manualem  obedientiam  fatiatiSy  debitam  ei-  n  ecclesiarum  cito  respondere ;  sed  petitioni  vestre 

1.  •  _,  .  •■  «  •»  J  •  m        m3  •  1  «  •         ••  «       1  j_  •  X         J.  _J 


dem  revepenciam  exibentes.  Monemus  denique  ut 
bonis  operibus  Dominum  pre  oculis  sic  babeatis, 
quoc  ab  hi^us  vit^  miseriiB  perveniatis  ad  gaudia 
eterne  felieitatis. 

DE  OBEDIB^rriA  QUAM  FECIT  BCGLB8IE  [SANCTl]  SEPUL- 
CRI  MAURUS,   ABBAS  TEMPU   DOMINI. 

Ego  Mauru8,  ecclesie  DominiTempliabbasbene- 
dioendus,  ab  hac  hora  in  antea  fldelis  et  obediens 
ero  sanete  lerosolimitani  ecclesie  dominoque  meo 
patriarehe  B[oberto]  ejusquesuccessoribuscanonice 
intraatibns.  Non  ero  in  consilio  neque  in  fEu^to  ut 
vitara  perdfit  aut  membrum,  vel  in  captione  oapia- 
tar,ileo  «t  eccleeia  Dominici  Templi  a  lurisdiotione 
flua  et  obedientia  lerosolimitaneeeclesie  separietur. 
Coiwilium)  quod  mihi  per  se  [aut  per]  nunciom  C 
BDaiufestabit,  ad  eorum  dampnum  nuUa '  pandam. 
Patriarehatum  lerosolimitane  ecelesie  et  ea  que  ad 
^andefn  pertinenty  adiutor  eao  ad  defendendum  et 
reiinendumySalvo  meo  ordine,  contra  omnes  homi- 
nes.  Vooattts  ad  sinodum  veniam,  nisi  prepeditus 
itiero  canoniea  prepeditione.Nuncium  ipsius,quem 
oertum  nuneium  esse  eognovero,  in  eundo  et  rede- 
undo  honorifioe-traotabo.  Sio  me  adiuvet  Deus  et 
hee  Banota  evangelia, 

V. 

DB  SDBtECTIONE  QUAM  DBBET  TntBNSIS  ECCLBSIA  EC- 

CLESIE  lEROSOLIMITANB. 

{Yide  in  Innooentio  II  ad  an.  1143.) 

VI. 

MC  R^EBBNTIA  DBBITA  GAN0NICI8    8ANGTI    SBPULCRI,  ]) 

(Vide  ibid). 
VII. 

M  6BBBBNTIA     QXPt  DEBETUR    PAtRlABCHB     1BR080U- 

MITANO. 

(Yide  ibid), 
VIII. 

PRrflLBOfUN  DOMINI  PATRIARGHE  ET  EGCLE8IB  lEROSO- 

LINITANE. 

{Yide  in  Lucio  II  papa  ad  an.  1145.) 


quia  de  longe  venistis  et  longa  viavosexpectatred- 
dituros",non  est  diiferendum  quod  habemuspara- 
tum  respondere.  Sancte  memorio  venerabilis  Urba- 
nus  papa,  quando  coneilium  popuIoaLnime  oon- 
gregatiobifs]  in  Monte  Glaro  cel^ravitviamqne  l»- 
rosolimitanam  suscitavit,  deorevisse  memolratftFet 
scitur  quod  quicunque  principes  provinoias  vel  ei- 
vitates  super  gentiles  eonquirerent,eliininiatid  ^geVi- 
tium  ritibus,  eorum  principatibus  eeclesie  re^tii- 
te  pertinerent. 

X. 

PRIVILBQIUM    PABCHAUS   II  9APB. 

(Yide  m  Pa^chali  ad.  an.  HiSy 
XI. 

PRrVILBGIUM  L1U8DEM. 

(Vide  ubi  tupra.) 
XII. 

PRIVILiKUUM  BIUDBH. 

(Vide  ibid). 
Xlil. 

PRtVlLEOIUM    CALIXTI  II   PAPB. 

(Vide  in  Calixto  II  ad  an.  i  124.) 
XIV. 

EIUSDEMDB  C0NF1RMATI0NBGAN0NIC0RUM  RBaOLAIUirM. 

(Yide  ibid). 
XV. 

PRrVILBGlUM  HONORI    II   PAFB. 

(Yide  in  Honorio  II  ad  «n.  ii3Q.) 
XVI. 

AUUD  BIU8DEM. 

(Yide  ibid). 
XVII. 

PRIVILBGtUM  INNOGBNTII  II  I^APB. 

(Vide  in  irMoeenHo  Uadm.  tf  43.) 
XVIII. 

AUUD   PRIYILBGltlM  BIU80BM. 

(Vide  ibid.) 
XIX. 

PRIVILEGIUM  CELE8TINI    II   PAPB. 

(Fide  in  Coslestino  II  ad  an.  H44.) 


•  Gorrigez  qmd.  ^  Corriges  nriori.  •  A,  f»  1 .  v«;  manque  dans  B.  •  Gorrigez  nulli.  *^  A,  f>  3,  V,  monque 
dans  B.  "  Gorrigez  redituros.  "  Gorrigez  eliminakt* 


11 15 


AD  60DEFRIDUM  APPEND.  IL  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1116 


B 


XX.  A 

EIUSDEM   DB  CONFIRMATlONB    POSSESSIONUM    ECCLESIE 

8ANCTI   SEPULCRI. 

(Vide  ubi  supra,) 
XX[. 

PRIVILEGIIJM   LUCII     PAPE  II. 

(Vide  in  Lucio  II  ad  an.  iikb,) 
XXII. 

PRIVILEGIUM   PAPE   LUCfl   II   DE  CONFiRMATIONE. 

(Vide  ibid.) 
XIIL 

PRIVILCGIUM    i:.UGENII   III    PAPE   DE  CONFIRMATIONE. 

{Vide  in  Eugenio  III  ad  an.  1153.) 
XXIV. 

DB  CONFIRMATIONE    OBLATIONUM    ALIUD    PRIVILBGIUM 

EUOBNII   III   PAPE. 

{Vide  ubi  supra.) 
XXV  «. 

PRIVILKaiUM    ARNULFI   PATRIARCHE. 

Transmutatio  canonicorum  seculnriumin  regutares. 
quam*  gecit  ^mulfus  patriarcha,  assentiente  rege 
Balduino  primOf  et  de  his  que  eis  constituit  advictum 
et  vestitum  eorum  :  videlicet  medietatem  oblationum 
Sancti  Sepulcri,  omnes  oblaUones  sancte  CrueiSy 
,  nisi  in  parasceve,  et  decimas  omnes  lerusalem  per- 
tinentes,  exceptis  decimis  funde^  et  ecclesiam  Sancti 
Petri  in  loppe  cum  omni  honore  suo  et  dignitatCy  et 
ecclesiam  Beati  Lazari  cum  omnibus  appendiciis ;  et 
hec  omnia  habeant  libere  et  ad  voluntajein  eorum  or- 
dinent  **. 

In  nomine  sanctc  et  individue  Trinitatis. 

Ego  Arnulfus,  Dei  gratiapatriarchalerosolimita-  C 
nus  ",  servus  servorum  divinitatis  eiusdem^mini- 
mus.Balduino,  Dei  nutu  lerosolimoruoi"  rehe  glo- 
,  riosissimo,  imperante  et  nobiscum  in  omni  bono 
tota  virtute  animi  consentiente,  cunctis  per  orbem 
Ghristum  coUntibus  notifico  privilegium,quod  anno 
incarnationis  dominice  mcxiv,  nostri  vero  patriar- 
chatus  iii,regni  autem  predicti  regis  xiv,  indictione 
vii,  epacta  xii,  de  renovatione  ecclesie  Sancti 
Sepulcri  ipsius  regis  consilionobisestinstitutumet 
confirmatum.Cum  Dominus  nosterlhesusChristus, 
Dci  vivi  niius,  ecclesiam  suam  in  tantumdilexerit, 
ut  pro  ea  homo  factus  eandem  preciosissimo  san- 
guine  suo  redimere  dignatus  sit.  passionis  ac  glo- 
riosissine  resurrectionis  sue  iocum  in  finem  sua 
inefTabiii  misericordia  adeo  dignatusestdiligere,ut  ]) 
eam  de  manu  Turcorum  et  Sarracenorum  eripere 
ac  Ghristianis  ndelibus  suis  innumeris  affectis  pro 
eiusdem  ioci  deliberatione  sola  sua  divina  virtute 
placuerit  tradere. Nichii  enimhumana  virtus,nichil 
sapientia,  nichil  exercitus  nostri  multitudo  profi- 
ceret,  nisi  divina  virtus  inexpugnabiliter  pugnaret 
pro  nobis  ^',  nisi  et  nos  in  loco  pascue  sue  miseri- 


corditer  collocaret,  nisi  etiam  nosindignos,paganis 
abolitis,  hereditatis  sue  misericordius  heredes  effi- 
ceret.  Sed  antiqui  hostis  nectriquitia*',  dolens  sc 
vasa  ire  perdidisse,  qui  ovile  dominicum,  ut  leo 
rugiens,  millenis  artibusmoliturirrumpere,machi- 
nari  cepit  qualiter  vasa  disperderet  misericordie. 
Novos  quippe  incolas  dpminici  oblitos  precepti  de 
die  in  diem  plus  et  plus  cornipit ;  qui,  minores 
nichili  reputans,  ad  clerum  etiam  transccndit,  et 
suis  eum  prestigiis  agitans,  sibi  mancipavit  ;quv5m 
cnim  decebat  ut  devotior  Deo  existeretetbonumde 
se  exemplum  minoribus  preberet,  proh  dolorl 
voluptati  carnis  magis  servivit*®,  et  honoremsuum 
modis  incredibilibus  po|luere  non  dubitavit.Etpius 
Dominus,qui  sepulture  sue  locum  oculo  misericordie 
benigne  respicit,  nostris  temporibus  illorum  nequi- 
tias  sua  severitate  correxit.  Defuncto  enim  prede- 
cessore  nostro,  domno  Gibilino,  cgo  Arnulfus. 
omnium  lerosoiimitanorum  *^  humillimus  a  rege, 
clero  et  populo  in  pastorem  electus  et  patriarchaii 
honore  sublimatus,  anime  mee  periculum  metuens 
eorumque  animabus  mederi  cupiens.  criminibus 
eorum  diutus  csnsentire  nolui,  quos  correctione 
paterna,  ut  vitam  suam  corrigerent,  multociens 
ammonui.  Moncbam  enim  ut  communiterviventes 
vitam  apostolicam  sequerentur,  et  [pro]"  regula 
beali  Augustini  vita  eorum  canonice  regeretur,  ut 
Domino  Ihesu  Christo  eorum  devotius  placeretser- 
vitium,  et  nos  cum  eis  in  eternagloriareciperemus 
premium.  Cum  autem  quidam  corum,  Deo  inspi- 
rante,  salutifera  amplectcrentur  monita,  quidam 
vero  abdicarent  instigatione  diabolica,  hos  ut 
Christi  famulos  in  Sancti  Sepulcriccclesiadocenter 
ordinavi,  illos  autem  ut  inobedientesetregularibus 
preceptis  obsidentes  ab  eadem  ecclesia  penitus  eli- 
minavi.  Presentium  igitursancteconversationicon- 
sulens  et  futurorum  bonopropositioprovidenscon- 
silio  regis  incliti  Balduini  et  assensucleri  et  populi 
patriarchatus  nostri,  eis  partem  constitui,  et  ut 
sufficienlcr  victum  et  vestitum  habeant  zelo  Dci 
ordinavi.  De  cunctis  namque  oblationibus,  que  ad 
Sepulcrum  Domini  venicnt,inomnibns  mcdietatem 
accipient ;  de  ceravcro  ecclesiaduaspartesadlumi- 
naria,  tcrciam  habebit  patriarcha;  de  Gruce  vero 
Domini,  quam  canonici  custodiunt,  omni  tempore 
oblationes  habcbunt,  nisi  in  sola  die  sancti  pa- 
rasceve  *',  aut  si  patriarcha  eam  secum  detulerit 
pro  aliqua  necessltate.  Dcdi  etiam  decimas  tocius 
sancte  civitatis  lerusalem  •*etlocorum  sibiadiacen- 
tium,  exceptis  decimis  funde,que  sunt  patriarche ; 
dimidiam  quoque  partem  iliius  bencficii,  quod  rex 
Sepulcro  tradiditproexcambituepiscopatus  Bethle- 
emitici.  Goncessi  etiam  eis  inloppem  civitateeccle- 
siam  Beati  Petri  cum  suo  honore  etcumtotadigni- 


"Ar»  23,  r>,  B,  f*,  22,  r«.    -**  Ce  sommaire   manque  dans  B,  et   la  rubrique  y   est  ainsi  conQue    :D 

transmutatione  canonicorum  secularium  in  rcgulares,    "  B,    Iherosolimitanus.  "  B,  eiusdem  divinitatis. 

"  B,  Iherosolimorum.    "  B,  pro  nobis  pugnaret.    "  B,  nequUia.    *°  B,  imervivU.  •*  B,  Iherosolimilanorum. 
"  Suppl6e  d*apr68  B.    ^  B,  parascheve.    «*  B,  Iherusaiem. 


1117 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1118 


tate^  que  pertinet  matri  ecclesie.  Gorfcessi  etiam  A  d^f^rentur,  vobismedietatemconcedimus^itatamen 


ecclesiam  Beati  Lazari  cum  omnibus  appcndiciis, 
que  adiaccnt  ei,  et  omnia  quecumque  ant^a  possedit 
ecclesia.  Et  res  suas,  quascumquebabentvelpossi- 
dent  vel  Deus  daturus  est  eis,  libere  babebunt  et 
prout  voluerint  ordinabunt.  Si  quis  autem  hoc  pri- 
vilegium  nostrum  violare  presumpserit,  illi  pene 
subiaceat,  quam  Dominus  omnibusmaledictis  pro- 
misit,  nisi  resipuerit ;  gratia  autem  et  pax  a  Deo 
Patre  et  Domino  Ihesu  Christo  sit  ista  custodienti  et 
sancte  ecclcsie  iura  tuenti.  Amen. 

XXVI «. 

PRIVILEGIUM^WILLELMI  PATRIARCHE  DE  CONFIRMATIONE 

ommHjm    POSSESSIONUM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  sancti,  amen. 

Gullelmus,  Dei  gratia  lerusalem'*'  patriarcha 
karissimis  in  Christo  filiis  Petro,  ecclesie  Sepulcrj 
Domini  priori,  ceterisque  fratribus  in  eadem  ecclesia 
vitam  professis  canonicam,  tam  presentibus  quam 
futuris,  salutem.  Officii  nostri  nos  compellit  aucto- 
ritas  commissarum  nobis  animarum  vcstrarum 
lucris  et  profectibus  insudare,  et  ad  communis  vite 
veslre  sustentacionem  paterne  vobis  cura  soliicitu- 
dinis  providere.  Si  enim  commissi  nobis  regiminis 
debito  ecclesias  intra  patriarchatus  nostri  terminos 
constitutas  et  earum  filios  tueri  debemus  atque  dili- 
gere,  vos,  qui  ut  speti  [a]liores«filiinobisvicinius 
adheretis  et  quorum  nobis  omnimodis  cura  con- 
missa  est,  equius  iudicamus  in  tuitionis  nostre 
gremio  confovere,  ut  tanto  liberius  in  ecclesia  quam 


ut  de  cera  solum  ad  luminaria  concinnanda  duas 
ecclesia  partes  obtineat,  tercia  vero  tam  nostris 
quam  successorum  nostrorum  usibus  ct  utilitatibus 
cedat.  Oblationes  vero  sancte  Crucis,  que  vestre 
custodie  deputatur,  omni  tempore  recipiendas  vobis 
et  habendas  sancimus ",  excepta  videlicet  feria 
sancti  parascheve,aut  cum  me  aut  successores  meos 
necessitas  aliqua  compulcrit  eam  uspiam  deportare. 
Decimas  etiam  tocius  sancte  civitatis  lerusalem  ^  et 
locorum  sibi  adiacentium  vobis  non  minus  conce- 
dimus,  exceptis  decimis  funde,  que  ad  nostrum  ius 
pertinere  noscuntur.  Dimidiam  quoque  partem 
omnium  iilorum  que  bone  memorie  rex  lerusalem  **, 
fialduinus  Latinorum  primus  pro  concambio  Bethle* 
^  emitici  episcopatus  ecclesie  Dominici  Sepulcri  tra- 
didit,  simili  modo  vobis  habenda  sanctimus'',  etin 
civitatc  loppe  ecclesiam  Beati  Petri  cum  dignitate 
sua  et  omni  honoris  plenitudine,  qui  ad  eandem 
matrem  ecclesiam  noscitur  pertinere.  Ecclesiam 
preterea  Beati  Lazari  cum  omnibus  [suis]  ••  perti- 
nentiis  ct  quatuor  casalibus,  Bcnahatie,  Beneha- 
beth,  Ragabam,  Roma,  que  ab  eodem  rege  Balduino 
Sepulchro  Domini  fuipse  tradita  ex  eius  privilegio 
comprobantur,  pari  vobis  modo  concedimus,  et  ^ 
villanos  cum  suis  familiis,  qui  eiusdem  regis  dono 
vobis  per  eandem  scripti  sui  paginam  contraduntur. 
De  proprio  quoque  nostro  ecclesiam  Quarentcne  ^ 
vobis  deinceps  possidendam  adicimus  ;  omnesque 
furnos  lerusalem'*,  quos  ex  venerande  memorie 
ducis  Godofridi  ^  dono  habetis,  vestro  iurideinceps 


Redemptor  noster  passionis  sue  humilitate  et  resur-  ^  mancipamus,  exceptis  tribus,  quorum  duo  necessi- 

rectionis  gloria  illustravit,  exhibere  possitis  eidem 

Redemptori  devotissimo  »*  famuiatus  obsequium, 

quanto  in  administratione  temporalium   nostrum 

filiaiitati  vestre  videritis  non   deesse  sufTragium. 

Predecessoris  itaque  nostri  pie   memorie,  domni 

Arnulfi  patriarche,  instituta,  que  et  apostolice  auc- 

toritatis  privilegio  sunt  etconfirmationesanctita'^ 

pia  aviditate  sequentes,  quecumque  in  ecclesia  Se- 

pulcri  Domini,  cui  auctore  Deo  nunc  preesse  dinos- 

cimur'*,  de  regularium  canonicorum  suo  tempore 

constitutorum  aut  constituendorum  victu  et  vcstitu 

zelo  Dei  et  honestatis  gratia  ordinavit,  et  in  perpe- 

tuum  habenda  privilegii  sui  inscriptione  firmavit, 

nos  quoque  tibi,  fili  Petre,  ac  fratribus  tuis,  tam 


tati  pauperum  Hospitalis  deserviuntetsubiciuntur, 
tercius  vero  ecclesie  Sancte  Marie  Latine  usibus  de- 
putatur.  Omnia  etiamcasalia,  que  idemvenerabilis 
dux  Godofridus**  ecclesie  Dominice  Resurrextio- 
nis"  concessil,  vobis  libere  in  perpetuum  possi- 
denda  decernimus,  sicut  in  prefati  regis  Balduini 
privilegio  continentur.  Huic  nostre  concessionis 
muneri  quatuor  casalia,  Gath  *',  Capharruth  Cre- 
fesilta,  Porphiria,  cum  suis  appendiciis  censemus 
adiungere,  que  ex  dono  et  concessione  fratrie  et 
coepiscopi  nostri  Rogrerii,  Ramathensis  episcopi 
iuste  in  presentiarum  disnoscimini  ^^  possidere.  Et 
ut  cuncta  breviter  conciudamus,  non  solum  ea  que 
infra  patriarchatus  nostri  metas  vobis  gratia  divina 


presentibus  quam    futuris,   libere   in    perpetuum  D  concessit,  verum  etiam  quecumque  citra  mare  aut 


possidendaconcedimus,et,utsurficientiusnecessaria 
habeatis,  eis  ampliora  adicimus.  Dignum  est  enim 
ut,  qui  nostra  volumus  instituta  servari,  pios  prede- 
cessorum  nostrorum  actus  etdispositiones  non  solum 
non  infringere,  sed  etiam,  in  quo  possumus,  stu- 
deamus  omnimodis  imitari.  Omnium  ergo  oblatio- 
num,  que  ad  Sepulcrum   Domini  pertinebunt  aut 


ultra  mare  possidetis,  aut  in  futurum  concessione 
pontificum,  dono  regum  ac  principum,  sive  oblatio- 
nibus  fidelium  iuste  poteritis  adipisci,  salva  dioce- 
sauorum  episcoporum  reverentia,  iuri  vestro  per- 
petualiter  subdimus,  ita  ut  in  omnibus  patriarchalis 
dignitatis,  ius  quoque  ac  reverentia  conservetur.  Ut 
aulem  hec  omnia  vobis  integra  illibataque  ser\'en- 


•*  A,  f>  25,  r»  ;  B,  f»  25,  r».  *«  B,  Item  privilegium.  '^  B,  [hmtsalem,  »  B,  specialiores.  "  Corrigea 
devolissimi;  B,  devoti.  ^  B,  sanccitay  ^*  Cette  phrase  est  r6dig6e  dans  A  d'une  fagon  incomprehensible : 
quecumque  preesse  disnocimur  in  ecclesia  Sepulcri  Domini  cui  auctore  Deo  nunc.  '*  B  sanccimus.  "  B,  Ihe" 
rusalem.  '*  b,  Iherusalem.  ^  B,  sanecimus.  ^  Suppl^e  d^apr^s  B.  ^"^  Dans  A  il  y  a  ut.  •*  B,  Quarante- 
ne.    *^Bf  Iherusalem.    ^B,  Godefridi.    ^^B.GodefruUis.    ^*h,  Resurrectionis.    ^B,  Gith.    ^Bj  dinoscimini. 


«119 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


ll^ 


t«ir,  preseBtem  paginam  sigiUi  nostri  appositione  A  tur.  Libcram  etiam  potestatem  locum  multiplicandi 


«anccimus  ^  at  eorum,  qui  subscripti  sunt,  attesta- 
iionibus  Foboramus.  Interfuerunt  enim  huic  nostre 
eoDoessioni : 

Gaudentius  ^^,  Cesariensis  archiepiscopus. 

Rogerius,  Ramatensis  episcopus. 

Anselmus,  Betbleem  episcopus. 

Robertus,  lerusalem  ^"^  arcbidiaconus. 

Gaufridus,  abbas  ecclcsie  Templi  Domini. 

Amoldus**,  prior  Montis  Syon. 

Henricus,  prior  Montis  Oliveti. 

Robortus,  ubbas  ecclesie  Sancte  Marie  Vallis 
losapbat. 

Soibrandus,  abbas  Sancte  Marie  Latine,  et  alii 
non  pauci. 
Si  quis  igitur  predictas  possessiones  minuere  vel  p 
•miferre,  aut  ablatas  retinere  temptaverit,  et  hanc 
moetre  diflGnilionis  pagiuam  sciens,  contra  eam  in- 
«urgere  vel  infirmare  presumpserit,  post  secundam 
Bi  teroiam  commonitionem  si  non  ad  congruam  sa- 
tisfactionem  venerit,  excommunicationi  subiaceat, 
atque,'  a  sacra  perceptiono  corporis  et  sanguinis 
C&rifiti  Domini  alienus,  districti  examinis  ultioni 
^ubiaoeat ;  ounctis  autem  privilegii  buius  statuta 
«ervantibuB  pax  Domini  nostri  Ihesu-Ghristi  et  be- 
aeficiorum  nostrorum  partidpatio  in  presenti  seculo 
«onoedatuf,  ut  per  bec  ad  eternebeatitudinis  gau- 
dia  provey  mereantur.  Amen. 

Faota  est  quoque  pagine  presentis^'  inscriptio 
imno  dommice  incarnationis  mcxxxvii,  indictione 
prima,  epacta  vu,  regnante  domno  eodem  '^  nostro 


et  fratres  aggregandi  ct  recipiendi  sibi  et  suis  suc- 
cessoribus  pariler  concesserunt. 

Uec  institutio  facta  est  anno  dominice  incarna- 
tionis  Maxxxiv,  indictione  xii.  Guius  "  institutionis 
auctores  et  testes  sunt : 

Domnus  Willelmus  ^\  patriarcha,  et  domnus 
Petrus,  prior.  Petrus,  subprior.  Gillebertus. 
Anselmus,  precentor.  Petrus  Bernardi.  Gof- 
fridus,  thesaurarius.  Fulcherius.  Magistcr 
Robertus.  Willelmus  ^^.  Osheitus  •^.  Haime- 
ricus**.  Balduinus^ 
De  diaconibus  vero  :  Valterius  ".  Moyses.  Ro- 
gerius.  Petrus.  Geraldu^  qui  cartam  istara 
composuit. 
De  subdiaconibus:  Geraldus.  Petrus  Glementis. 
Eurardus.  Gervasius. 
Ad  hec  eorroboranda  domnus  Willelmus**  pa- 
triarcha,  sigilium  suum  et  canonici  suum  apposue- 
runt  ®*. 

XXVIII «. 

ALIUD  ••  PRIVILEGIUM  WILLELMI  PATRIARCHE  DE  DEGIBflS 

lERTCO  •■'. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Bone  rei  dare  consilium  ••  presentis  babetur  vite 
subsidium  eteterne  remunerationis  expectare  cemi- 
tur  premium.  Gognoscat  igitur  universorum  tam  cle- 
ricorum  quam  laicorum  oaritas  quod  ego  WillelmuB, 
Dei  gratia  patriarcha  lerosolimitanus  •',  cum  lieeat 
episcopo  cuilibet  ecclesiam  in  parrochia  sua  pau- 
pertate  destitutam  rebus  ecclesie,  cui  presidet,  tem- 


IhesuGhristo,  Fulcone  autem  rege  Latinorum  III  re-  C  Perantie  tamen  equitate  servata,  ditare,  pie  postula- 


gno  ierusalem^^  presidente,  patriarchatus  autem 
nostri  anno  vil 

XXVII ". 

AUUD    PRIVILEOIUM    WILLELMI    PATRIARCHE    DE    DONO 

QUARENTENE*^*. 

In  nomine  sancte  el  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus  tam  futuris  quam  presentibus 
quod  domnus  Willelmus  ",  Dei  gratia  lerusaiem  •• 
patriarcha,  Sancte  Quarantene  locum  cum  univer- 
sis,  ^ue  ad  eum  pertinent,  canonicis  Sanctissimi 
Sepulcri  perpetuo  possidendum  donavit.  Ipsi  vero 
canonici  pro  dignitate  et  reverentia  eiusdem  loci, 
pro  sua  etiam  salute^  ipsius  domni  patriarche  et 
domni  Petri  prioris  consilio  et  assensu,  unum  de 


D 


tione  voluntatis  filiorum  meorum  et  canonicorum, 
totius  *"*  videlicet  Sanctissimi  Sepulori  oonventus 
rogatu  et  consilio,  Quarantene,  id  est  loco  glorio  [si]- 
ssimo,  in  quo  Redemptor  noster,  ieiunasset  quadra- 
ginta  diebus  ct  quadraginta  noetibus,  postea  esu- 
riit,  quoniam  hunc  locum  sanctum  iam  eisdem  flliis 
meis  et  canonicis  in  possessione  dederam,  atqueli- 
bcrsm  eis  ct  absolutam  in  eo  loco  ponendi  ppiofem 
quemlibet  et  deponendi  eanonice  potestatem  in  per- 
petuum  concesseram,  cum  facultas  predieto  eon- 
ventui  non  suppetat^  qua  loci  illius  paupertatem 
relevare  possit,  eius  quidem  postulatione  et  oonlau- 
datione,  decimas  lerico  ''*  in  pcrpetuum  possiden- 
das  prefale  Sanctissime  Quarantene,  ut  in  nosftris 
coram  Deo  rationibus  imputetur,  dono  et  '^*  concedo 


conrratribus  suis,  videlicet  Rainaldum,  in  eodera  ^  [et""],  ut  firmius  et  magis  ratum  sit,  eiusdem  loci 


loco  priorem  fecerunt;  et,  utprioratus  in  perpetuum 
ibidem  ibret,  tali  modo  constituerunt  ut  ipse  scilicet 
prior  quasi  unus  ex  ipsis  canonicis  existat,  et  Sancti 
Sepulcri  priori  et  eiusdem  canonicis  semper  obe- 
diat ;  successores  autem  eius  de  supradictis  cano- 
nicis  communi  eorum  consilio  perpetuo  constituan- 


altare  consecrans,  super  ipsum  altare  consecratum 
ponens  ofTero. 

Hoc  autem  donum  factum  est  et  concessum  Rai- 
naldo,  Quarantene  priori,  et  successoribus  eiusper 
conventum  Sanct»  Sepulcri  canonice  introniwLtis, 
presentium  nostrorum  sigiilorum  confirmatione  to- 


**  B,  sancUmus.  *•  B,  Gaudencius.  ^"^  B,  Ihei-usalem.  ^  B,  Amaldus,  *•  B,  presenth  pagine,  ^  B» 
e0d0m  domno.  «*  B,  Ikerusalem.  "  A,  f^  26,  v<»;  B,  f»  24,  r«  "  Manque  dans  B.  »*  B,  QuararUene- 
•»  B,  Guitlelmus.  »  B,  Iherusalem.  "  B,  Iluius.  ••  B,  Guillelmus.  "  B,  GuiUelmu9.  «<>  B,  Osbertus. 
•*  B,  Aunericus.  ••  B,  Gaiterius.  ^  B,  Guillelmu^  «*  B,  posuerufit.  ««^  A,  P>  27,  v^  ;  B,  f>  24,  V". 
••  Manque  dans  B.  «^  B,  Iherico.  ••  B,  cansuUum.  ••  B.  Uierosolimitatus.  "^o  B,  tocius.  ^^  B,  Uierico. 
^'  Manque  dans  B.    ^^  Suppl^  d*aprte  B. 


\m 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRB. 


im 


B 


tiusquo  ^*  convcntus  Sanclissimi  Sepnlcri  cctcro-  A 

rumque  probabilium  testium  subscriptione,anno  ab 

incarnatioue  Domini  nostri  Ihesu  Christi  mcxxxvi, 

epacla  xv,  indictione  xiv.  IIujus  rei  testes  sunt  : 

Rogerius,  Lyddcnsis  cpiscopus.  Anselmus,  Be- 

thleem   episcopus.   Petrus,   prior    Scpulcri 

Domini.    Achardus,  prior   Templi  Domini. 

Arnardus  ",  prior  Montis   Syon.  Henricos, 

prior  Montis  Oliveti.  Robertus,  abbas  Vallis 

Josaphat.  Soibrandus^  abbas    Sancte  Marie 

Latine. 

De   conventu   Sancti   Sepulcri.    Domnus    Ri- 

chardus'''.  Petrus  Barchinonensis.  Robertus 

Arthasiensis.    Gaufridus  Constantinopolita- 

nus.  Anselmus,   precentor.  Radulfus    Pari- 

siensis.  Petrus  Bernardi.  Garnerius.  Geber- 

tus "'"',  Robertus.  Willelmus.  Wlgrinus.  Lam- 

bertus.  Item  Lambertus.  Godofridus.Moyses. 

Rogerius.  Bartholomeus.  Gcrvasius.  Geral- 

dus.  Eurardus.  Dionisius. 

XXLX  '». 
Confirmatio  regis  Balduini  prinii  de  omnihus^  que 
dtix  Godefridus  ecclesie  {Sancli)  Sepulcri  contulit : 
videlicet  casalium  xxi,  quorum  nominn  hic  subscripta 
sunl,  et  furnorum  lerusalemj  et  villanorum  apud  Srtn- 
ctum  Lazarum  cum  familiis  suis,  et  iv  casalium  super 
Sanctum  Lazarumy  et  mille  modiorum  tritici  in  terri- 
torio  NeapoliSf  et  dimidie  partis  cambitus  episcopatus 
Bcthleemitici  "•. 

PHIVILEGIUM   CASALIUM     ET    DECIMABUM    CONCESSIONIS 
BALDUi.XI   REGIS    PRIORl[s]  *°. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis.  C 

Dccet  omnes,quosad  regie  potestatis  celsitudinem 
divina  gratia  voluit  sublimare,  a  sanctis  iustisque 
peticionibus  aurem  clementie  sue  non  avertere,8ed 
votis  piis  Deoque  placitis  desideriis,ut  beneampli- 
ficentur,  diligenter  adquiescere.  Anno  igitur  ab  in- 
carnatione  Domini  mcxiv,  anno  quoque  regni  mei 
XIV,  indictione  vii,  epacta  xii,  ego  Balduinus,  re- 
gnum  ierosoli.nitanum  **  dispositione  Dei  optinens, 
a  patriarcha  ipsius  sancte  civitatis  lerusalem  '*, 
venerabili  Arnuifo,et  a  toto  conventu  canonicorum 
ecclesie  Sancti  Sepulcri  rogatus,  volo  et  concedo 
per  hujus  scriptionis  decretum  ut,  quidquid  •• 
ducem  Godefridum,  predecessorem  meum  et  fra- 
trem,  eidem  ecclesie  dedisse  cognovi,inviolataper- 
maneant**  :  scilicct  casella*'  viginti  et  unum  sic  jj 
nominata,  Ainquine,  Armotie,  Refreachab,  Kefredil 
Bubil,  Ilubin,  Aram,  Kalendie,  Betligge",  Byrra*', 
Subahiet,  Ataraberet,  Urniet,  Zenu,  Helmule,  Bei- 
telamus,  Aineseins,  Barimeta,  Beitiumen,  Beitfu- 
teir**,Betsuri**;  et  omnes  furnos  lerusalem  ^*^,  ex- 
ceptis  duobus  Hospitalis  et  uno  de  Latina;  etapud 


Sanctum  Lazarum  viilanos  oum  familiis,  quos  San* 
cto  Sepulcro  tradidi ;  et  quatuor  casalia  supraSan. 
ctum  Lazarum,  quorum  nomina  sunt  boc,  Bencba- 
tie,  Benehabeth,  Ragabam,  Roma;  et  in  territono 
Neapolis  mille  modios  Iritici  unoquoque  anno  ;  et 
dimidiam  partcm  illius  possessionis  quam  dedi  San- 
ctoScpulcro  pro  excambitu  episcopatus  Bethle[e] 
mitici.  Et  ut  mea  regia  praeceptio  nostris  Aiturisque 
temporibus  firmitatem  obtincat,huiu8  privilegii  Ar^ 
mamentum  auctoritatc  mea  roboro,manu  mea  sub- 
terconfirmo^sigillo  meo  sigilIo,ut  sancte  congrega*- 
tioni  ipsius  ecolesie  firmiter  et  inviolabiliter  liceat 
hec  omnia  possidere  iure  perhenni.  Si  quis  autem 
ex  succossoribus  meis,  sive  in  clericali  sive  in  lair^ 
cali  vivens  ordinavi  ^*,  contra  bano  meam  regiam 
institutionem  atque  decretum,  quod  absitl  ire  pre- 
sumpscrit  et  infringere  conatus  fuerit,et  de  coQsii- 
tutacanonicorum  prebenda  aliquid  diminuent,eam, 
quc  sacrilegis  debetur,  penam  in  etemum  sentiat; 
gratia  autem  et  pax  a  Deo  Patre  et  Domino  nostro 
Ihesu  Christo  omnibus  sancte  ccclesie  iura  tueiili« 
bu6,  canonicis  quoque  eidem  ecclecie  servientibus. 
Amen. 

XXX  w 

PRIVILEGIUM  ^   BALDUINI    REOIS     8ECUN0I     DB     CASAU 

QUOD   E8T  APUD  TYRUM. 

In  nomine  sancte  et  individueTrinitatisPatriset 
Filii  et  Spiritus  Sancti. 

Ego  Balduinus,  per  Dei  gratiam  rex  lerusalem*^ 
Latinorum  secundus,  pro  anime  antecessoris  mei 
digne  memorie,regis  Balduini,8alute  necnon  remis- 
sione  peccatorum  meorum  in  terminis  Tyri  dono  et 
concedoecclesieSanctissimi  Sepulcri  Domiai  ot  ca- 
nonicis  inibi  regulari  vita  Deo  ser^ientibus,  presen- 
tibus  et  futuris,  casale  quoddam  nomine  Derina 
supra  magnum  fontem,  do  quo  procedit  conductus 
aquarum,  cum  omni  suo  territorio  et  pertinentia, 
cxcepto  alio  casali,si  quandoque  ei  subiacuit,  quati- 
nuspredictaecclesia  sine  omni  calumnia^  mea  meo- 
rumqne  heredum  vel  successorum  habeat  et  possi-' 
deatillud  iure  perpetue  hereditatis ;  prasterea  simili 
modo  hortum^,  qui  [est  ^*']  inter  murum  et  antemu** 
rale  eiusdem  civitatis,ex  parte  maris ;  in  contermi-i 
nis  vero  ipsius  casalis  supradicti,  circa  montanai 
tantum  terre,  quantum  quatuor  paria  boum  pote** 
runt  excolere  de  anno  ad  annum.  Pro  hujus  itaque 
mei  doni  securitate  et  conflrmatione  hoc  privile- 
gium  fleri  et  meo  plumbeo  sigillo  corroborari  pr^ 
cepi  his  coramtestibus,quorumnomina8ub8CTipt« 
leguntur  : 

S.  Gedduini  '*,  Sancte  Marie  Vallis  losaphat 
abbatis.  S.  Pagani,  regis  canoellarii.  S.  Oual» 
terii  Brisebarre.    S.   Pagani    de  Mineriis. 


'♦  B,  tociusque.  '^^  B,  Amaldus,  '«  B,  Ricardus.  "  B,  Gerbertus.  "^»  A,  0  28,  r»,  et  M58,  r« ;  B,  f>  35, 
jf*  '^*  Ge  r6sum6  du  dipl^dme  manque  dans  B.  ^  B,  Privilegium  Balduinum  regis  jnimi  de  concession$ 
doni  ducis  Godefridu  "  B,  Iherosotimitanum.  •«  B,  Iherusalem.  ^  B,  quicquid.  •♦  Gorriges  inviolahm 
pemnaneat.  •»  B,  easalia.  »•  B,  Beitligge.  "  B,  Birra.  ••  B,  BeUfuUier.  •»  B,  Bethsuri.  ••  B,  Ihmisa-^ 
lem.  •»  B,  ordine.  ••  A,  f  29,  r»;  B,  i?»  37,  r*.  •»  B,  Aliud  privilegium.  •♦  B,  Iherusalem.  ••  B,  caium- 
pnia.    ^  B,  ortum.    «^  Suppl66  d'apr6B  B.    •«  B,  Gelimni. 


j:23 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  H.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


I1S4 


[S]  Willelmi  de  Sancto  Dertino.  S.  Sadonis,  A  ^olo  intuitu  pietatis  concedo  ecclesieSanctiSepulcri 


marescalli. 
Dvita  cst  in  palatio  regis  apud  ••  Tyrum,  anno 
dominice  incarnationis  mcxxv,  indictione  iii. 

XXXI  »0^ 

PRIVILEGIUM  FULCONISREGISTERCII  DE  DUABUS  GARRU- 
CATIS  TERRE  QUE  SUNT  IN  TERRITORIO  ACCONENSI  *°*. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  ot 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen  *". 

Ego  Fulco,  per  Dei  gratiam  tercius  rex  lerosoli- 
morum  '^,  cum  consensu  regine  Milesensis  *°*  et 
Halduini  filii  mei,  concessi  et  hoc  priviiegio  confir- 
mavi  ecclesie  Sancti  Sepulcri  et  Petro  priori  et  fra- 
tnbus  ibidem  Deo  famuiantibus  duas  carrucatas 
agri  integras  et  perfectas  apud  Mimas  casale,  quas 


et  Petro  priori  et  universo  conventui  fratrum  sub 
regulari  devotione  canonice  vite  ibidem  Deo  famu- 
lantium,  tam  presentium  quam  futurorum,  domos 
istas  subscriptas,  que  sunt  intra  muros  lerusalem 
**°,  scilicet  domura  Petri  Bernaroi  canonici,  domum 
Eurardi  canonici,  item  domum  alterius  Eurardi 
Cttuonici,  domum  Meinardi"*,  domum  Garsionis, 
domum  Galterii  Lentornior  "*,  domum  Bernardi 
Bursarii,domum  Herluini,domum  Mabilie,  domum 
Rogerii,  fratris  eorumdem  canonicorum,  et  statio- 
nem  Guilielmi  *"  Bastardi,  eamque  partem,  quam 
idem  Guilielmu?  in  mensis  nummulariorum  "^  ha- 
bebat.  Uas  itaque  domos  liberas  et  quietas  ego  rex 
Fulco  concedo  et  condrmo  habendas  ct  pos^sesjsio- 


eidem  ecclesie  et  eisdem  fratribus  LambertusAlsus  |^  nes  "^  possidendas  iure  perpetuo  predicte  ecclesie 

m  •  v«*  a*J  **      /^         *1I1  *  1*  1  ^^  1*1  **a1.  *  j_l* 


Neapolim  in  presentia  domini  Guillelmi  patriarcbe 
et  mea  et  regine  Milesendis  dedBrat,  et  hoc  donum 
in  manu  prefati  prioris  posuerat  in  helemosina  *^' 
pro  anima  uxoris  suc  Agnetis  et  sua  et  parcntum 
suorum. 

Facta  est  autem  hec  concessio  apud  Accon  *^,  ii 
nonas  decembris,  anno  ab  incarnationc  Domini 
Mcxxxviii,  videntibus  et  audientibus  istis  : 

Prefato  Guiilelmo,Ieroflolimilano*°'  patriarcha. 
lohanne,  ipsius  Acon  *^*  episcopo.  Roberto, 
s^rchidiacono.  Balduino,  cancellario.  Petro, 
regine  capellano.  Hodierna,  Tripolis  coini- 
tissa.  Haluisa**^'.  Anselmo  *^°  de  Bria.  Sada 
*",  marascallo  "'.  lohanne,  camcrario.  Ger- 
vasio  Burguin.  Gunfrido  de  Freisnel.  Ade- 
lardo  de  Retest.  Goscelino,  camerario,  Si-  C 
mone*''  deCapella.  ^ 
Ego  autem  Ilelias,  cancellarius  regis,  hoc  privi- 
legium  dictavi. 

XXXII  "* 

ALIUD   PRIVILEGIUM   FULCONIS   REGIS  TERGIl  ^^^  DE 
.    DOMIBUS   ICRUSALEM  ^^^. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Ad  removendam  in  perpctuum  omnem  calum- 
niam  *"  vel  contradictionem  seu  quamlibet  inquie- 
tationem  omnium  perversorum,  ego  Fulco,  per  Dei 
gratiam  rex  Latinorum  tercius  lerusalem  *",  una 
cum  assen&u  Milisscndis  regine  uxoris  mee  et  Bal- 
duini  filii  mei,  notum  et  ratum  fieri  decrevi  tam 


et  eiusdem  canonicis  ct  ab  omni  consuetudine  so- 
lutas,  salva  iusticia  regali^  quam  rex  debet  haberc 
in  helemoaina  *^^,  quam  ipse  dat  sancte  ecclesie.  Et 
ut  hec  concessio  firma  et  inconvulsa  in  perpetuum 
consistat,  cartulam  istam  placuit  regio  sigillo  meo 
munire  et  supscriptorum  ^*'  testium  veridico  testi- 
monio  corroborare,  quorum  nomina  hec  sunt  : 
Guillclmus,  lerusalem^^  patriarcha.  Robertus, 
Nazarcth  elcctus.  Gaufridus,  abbas  Templi, 
Guillclmus  de  Buris.  Rainerus  Bruns.  Bari- 
sanus.  Balduinus  Ramensis.  Roardus,  leru- 
salera  *"  vicecoraes,  Anselraus  de  Bria.  Ger- 
vasius  Burgundicnsis.  Ulricus,  Neapolis  vi- 
cecomes.  Bernardus  Vacers.  lohannes,  carae- 
rarius.  Meinardus  ^^  de  Portu.  Nichola. 
Factaest  autera  hec  concessio  Neapoli,  anno  ab 
incarnatione  Doraini  mcxxxviii  et  anno  liberationis 
sancte  civitatis  lerusalera  *'*  xxxix,  indictione  pri- 
ma. 

Et  hoc  privilegiura  datura  est  per  manum  Helie, 
regi[s]  cancellarii. 

XXXIII  "s. 

ITEM  ALIUD   PRIVILEGIUM  FULCONIS   REGIS  TBRCIl 
DE  CA.MBITI0NE  ^^  TRECUHE  "*. 

In  noraine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  aracn. 

Regiounctionisprofcssioregiequeraaiestatisequi- 
tas  exigit  et  bonestas  ut  is,  qui  in  trono  regio  me- 
retur  divinitus  sublimari,ecclesiarurastudeat  deie- 
ctionera  exigere  "'  el  sacre  religionis  cultura,  in 


presentibus  quara  futuris  quod  pro  aniraabus  prc-  J)  quibus   digne  poterit,  ampliare.   Huius  religionis 


decessorura  nostrorura  regura  necnonet  propriis  **• 
nostris  et  parentura  nostrorura  sive  etiara  omniura 
fideliura  defunctorura  et  raaxirae  illorura,  qui  san- 
guinera  suura  vel  sudorem  suura  pro  adquisitione 
Sancte  Terre  dederunt,bona  voluntate  et  gratuita  et 


arapliflcando  intuitu,  ego  Fulcho  *^,  Dei  gratia  rex 
lerusalera  ^*"^  Latinorura  tercius,  adspirante  ***  ad 
hoc  Milcsendi  regina  uxore  raca,pro  remedio  anime 
sui  patris  *''  Balduini  regis,  predecessoris  mei, 
pieque  meraorie  Balduini,  prirai  in  lenisalera  **^ 


•»  B  aput.  "0  A,  f«29,  v»;  B,  f  39,  vo.  "i  B,  Achonensi.  '"  Manque  dans  B.  ><»  B,  Iherosolimorum. 
^^  B,  Milissendis,  ^»»  B,  eletnosina,  "«  B,  Aehon,  ^^^  B,  Iherosolimitano.  "« Achon,  «^9  b,  MoU,  "»  B, 
Anselmus.  <"  B,  Sado,  *»«  B,  marescalcus,  »"  b^  Symone,  "*  A,  f»  30,  r«;  B,  f^  40,  r".  "*Manquedans 
B.  "«  B,  Iherusalem,  »"  B.  calumpniam,  »»•  B,  Iherusalem.  *»»  B,  pro.  *«>  B,  Iherusalem.  "*  B,  Jfat- 
nardi.  "*  B,  Lo  Tornaor.  «»  B,  WilUlmi.  »**  B,  numulariorum.  "•  Manque  dans  B.  *«•  B,  elemoiina. 
*"  Ctorrigez  iubscriptorum.  »•«  Iherusalem.  "«  B,  Iherusalem.  ^^  B,  Mainardus.  »•»  B,  Iherusalem.  *••  A, 
f  31,  r» ;  B,  P»  4^ ,  r*.  »»  B,  concamhio.  »»♦  B,  Thecue.  *••  B,  erigere.  »»«  B,  Fulco.  »•'  B,  Iherusalem. 
*••  B,  aspirante.    >'•  B,  patris  sui.    »w  B,  Iherusalem, 


1128 


CAKTDLAIRE  DU  SAINT  SEPULCRB. 


1126 


Latinorum  regiSjCt  fratris  ipsius  ducis  Godefridi  *"  J^  ipsius  pertinenciis  et  adiaccentibus  pascuis  redditus 


nostrarumque  salute  animarum  et  heredem  scu  an- 
tecessorum  ct  parentum  no8trorum,a  domno  sedis 
lerosolimitane  ***  patriarcha  Wiilclmo  atque  a  Pe- 
trOjSepulchri  Domini  priore,  ac  tocius  ejusdem  ca- 
pituli  fratribup,  Robcrto  scilicet  archidiacono,  An- 
selmo  prccentorCjGodefrido  Ihesaurario  ***,  Wlgrmo 
preposito,  Petro  Bernardi,  Girberto,  Goisberto, 
Oberto,  Roberto,  Petro  helemosinario  ***,  Petro  ca- 
merario,  Lamberto,  Aymcrico  **',  Petro,  Giraldo, 
Anscherico,  Everardo  **®,  Burchardo,  Willelmo  Po- 
diensi,  Willelmo  Beritensi  cum  reliquo  conventu, 
ecclcsiam  Beati  Lazari  in  Bothania  sitam  tam  ego 
quam  prefata  uxor  mea  *",Milesendis  regina,mul- 
tis  precibus  impetratam  obtinuimu8,ut,sicut  dictum 


aliquos  exsolvisse  dinoscuntur  aut  dinoscentur,so- 
lutum  et  quietum  iure  perpetuo  ea  libertate,qua  :c- 
nuisse  dinoscimur,damu8  acdebitevicisreciproca- 
tione  a  totius  "*  calumnie  *"  impedimenlo  noa 
defensuros  ex  nunc  ctdeinceps  pollicemur.Ad  huius 
preterea  commutationis  nostreliberum  munus  regia 
liberalitate  adicimus  ut  Thecuani  habitatores,prout 
in  nostria  consuevere  temporibus,  a  Mortuo  mari 
bitumen  illud,  quod  vulgo  d ici tur  ra^^ratij,  libere 
colligant,el  non  minus  sal  de  locis  circumadiacen- 
tibus  tollant.Ut  autem  huiussanclecommutationis 
et  constitutionis  donum  et  pactum  ratum  ct  incon- 
vulsum  permaneat,presentem  paginam  de  predicta- 
rum  rerum  veritate  ac  communi  ordinationc  con- 


est,  per  nos  ecclesia  illa  rcligio  [so]  **•  conventui  ^  scriptam,  patriarchalis  ac  regli  sigilli  nostri  appo- 


monachorum  scu  sanctimonialium  devotius  quam 
antea  deserviret,  ac  perpctuo  in  fldelitate  et  obe- 
dientia  ecclesie  Dominice  Resurreccionis  **•  et  lero- 
solimitani  ^'^patriareheealibcrtateetobediencia  *", 
qua  liberior  ejusdem  ordinis  ecclesia  in  lerosolimi- 
tana  *^*  diocesi  fungitur,  firmiter  permanerct.  Et 
[ut]  **3  in  eadem  Sancti  Lazari  ecclesia  quicumque 
regulariter  introduccndi  sunt  sacre  religionis  cul- 
tores  corporali  sustentatione  non  careant,  lauda- 
mento  et  dono  domni  Willelmi  patriarche,  Petrus 
prior  et  predicti  Sepulcri  Domini  canonici  ac  fratres 
illi  ob  vite  necessaria  tam  edificia  quam  beneficia, 
doraus  scilicet  ad  eandem  ecclesiam  pertincntes, 
tam  extra  quam  infra  lerusalem  **♦  sitas,  villanos- 
que  ac  Bcduinos  scu  eiusdem  pertinentie  casalia 
Benehatie,  Benehabeth,  Ragabam,  Romha  "'^  C 
omnia  hec  cum  adiacentiis  suis  *^^  soluta  et  quieta, 
sicut  antea  abipsisliberesuntpossessa,concedunt, 
et  ab  omni  decimc  redditione  libera  dimitentes  **', 
atocius  calumniatoris  ^^^  iniuriasedefensuros  fore 
canonica  pollicitatione  promittunt  **•.  Pro  quornm 
omnium  commutatione  pari  voto  communique  con- 
sensu  ego  Fulco,  rex  lerusalem  "°,  et  ego  Milesen 
dis  regina,  annuente  filio  nostro  Balduino,  assen- 
tiente  etiam  snpranominato  domno  patriarchaWil- 
lelmo,  assentientibus  quoque  et  laudantibus  eccle- 
siaslicis,  qui  ****  interfuerunt  ^",  personis,  lauda- 
menlo  etiam  et  confirmatione  baronum,  gloriose 
Dominice  Passionis  ac  Resurrectionis  ecclesie  et  ca- 
nonicisin  ea  canonicam  vitam  professis  seuprofes- 
suri8,tampre8cntibusquamfuturis,casalequoddam,  jj 
nomine  Thecue,  cum  omnibus  pertinentiis  suia, 
tam  in  terrisquam  in  villanisetBeduiniseorumque 
heredibus,  omnibus  scilicet  qui  ab  obsiditione  *** 
Antiochie  usque  hodio  dominis  ejusdem  casalis  pro 


sitione  munitam,  ratam  m  perpetuum  manere  de- 
cernimus,  et  legitimorum  virorum,  quorum  hic 
subscribuntur  nomina,veridico  testimonio  robora- 
tam,ut  in  perpetuum  inviolata  permaneat,  conser- 
vandam  secuture  posteritati  relinquimus.  Interflie^ 
runt  siquidcm  his  omnibus  assensum  dantes  et 
testimonium  prolaturi  : 

Gaudentius  ***,  Ccsariensis  archtepiscopus. 
Rogcrius,  Ramensis  episcopus.  Anselmus, 
sancte  Bethleem  episcopus.  Reinerius  "', 
Sebastenus  cpiscopus.  Bernardus,  Sydonien- 
sis  episcopus.  Robertus,  Nazareth  electtis. 
Gaufridus,  abbas  Templi  Doniini.  Arnaudus 
^^,  prior  Montis  Syon.  Willelmus,  abbas 
Montis  Thabor.  Heyias  ^*®,  abbas  Palmarie. 
Herbertus,  archidiaconus  Tiberyadis  "^  Gi- 
raldus,  prior  Vallis  losaphat.  Philippus,  Ce- 
saree  decanus.  Bcrnardus  (et)  Arnulphus  "*, 
Bethleem  canonici.  Petrus,  capellanus.  Bar- 
tholomeus,  presbiter.  Amelius  et  Henricus, 
patriarche  diaconi.  Balduinus,  patriarche 
'  cancellarius.  Radulfus,  Montis  Syon  canoni- 
cus.  Petrus,  Sebaste  canonicus  "*.  Baldui- 
nus,  Sancti  Georgii  canonicus.  Adam,  Accon 
canonicus.  Saginus  "',  Tyriensis  "*  cano- 
nicus.  Willelmus  de  Buris,  Tyberiadis  domi- 
nus.  Galterius,  Cesaree  dominus,  Guido^ 
Beriti  dominus.  Balduinus,  Ramensis  domi- 
nus.  Rohardus,  lerusalem  "*  vicecomes. 
Reinerius  "*  Brusch.  Barisanus.  Vivianus, 
Cayphas  dominus,  Rainerus  *"  Parvus.  An- 
selmus  de  Bria.  Robertus  de  Franc  Loet  "•. 
Philippus,  fllius  Guidonfs  de  Milli.  Ulricus, 
Neapolis  vicecomes.  Petrus  de  Podio  Lau- 
rentii.  Rollandus  Gunterius.  Olivarus,  frater 


146 


711.  •—  £>,  uuvaicnud.  '"-  d,  inerusoiimiumu.  —  oupuicc  u  apic^o  •».  -  jj,  iuvrw>ui€rrr§.  -"  r>,  ixmnuf 
^^«  B,  suis  adiacentiis.  "^  B,  dimittenUs.  *"  B,  calumpniatoris.  "»  B,  promittunU  *«•  B,  Iherusalem. 
"*  B,  que.  1"  B.  interfuere.  ><«  B,  obsidione.  "♦  B,  tocius.  *^  B,  calumpnie,  »«•  B,  Gaudeacius.  "^  B, 
Rainerius  »w  B,  -irnaldus.  "»,  B;  Helias.  "<*  B,  Tyberiadis.  '^*  B,  ^mulfus.  "•  Les  signatures  de  oe 
temoin  et  des  deux  suivants  manquent  dans  B.  "»  B,  Siginus.  "*  B,  Tyrensis.  "*  B,  Iherusalem,  "• 
B,  Rainerius.    *"  B,  Rainenus.    "s  jj^  loeth. 


n97 


AD  GODEFRIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


H» 


eiu8.  lohaxineB  Dunda.  Godefridus  de  Bursi. 

Galterius  Maldunz  ^*^'.  Arnulfus  do  Hames. 

Barnardus  "<*  Vacers.  Thebaldus  "*  Nazare- 

nus.  Willelmus,  nepos  patriarche.  Tebaldus 

"*  de  Hcrlebecke.  Sado,  niarescalus  ^^^  Gi- 

raldus  Passerels,  Eustachius  de  Roitest* 
De  lerusalcm  ^^^  :  Alardus',  miles.  Hildredus. 

Sigerius.  Humbertus  cum  barba.Milo,came- 

rarius.  Bakelarius  ^^^. 
De  Accon  ^^^  :  Meinardus  ""^  de  Portu.  Nico- 

laus  "'  Dorez.  Albricus.  Aurentius.  Rotlan- 

dus  "'  Lueensis. 
De  peregrinis  autcm  :  Ivo  de  Nigelia.  Arnulfus, 

Teruanensis  advocatus.  Ingelramus  de  Bova. 

Richardus  do  Uerccurch.  Anskerius  ^^  de 

Encre,  et  alii  quampiures. 
Si  quis  igitur^tam  flrmam  huius  rei  inscriptionem 
sciens,  contra  eam  ausu  teme  (ra)  rio  venire  aut  in 
aliquo  infirmare  presumpserit,sicut  nostre  institu- 
tionis  et  communis  decreti  transgressor  nostro  ma- 
ledictionis  et  anima  (d)  vcrsionis  sentenLia  feriatur, 
et  etcrno  anathemate  percussus,  si  non  resipuerit, 
ex  prescriptarum  indicio  personarum  inextingui- 
bilibus  gehenne  ignibus  tradatur,  sine  rctractatione 
perpctuo  puniendus.  Amen. 

Data  lerosolimis,  nonis  februarii,  per  manum 
Helis,  regis  cancellarii,  anno  dominice  incarnatio- 
nis  Mcxxxvui,  indictiono  pcima  ^^^ 

XXXIV  »M. 

PBTViLEGIUM  BALDUIM,  REGIS  LATINORUM  QUARTI,  AD 
GANONICOS  DB  C0NGE8SI0NE  CASALI8  QUOD  V0a\TUR 
THECUE. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  ct 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Que  pro  bono  paci»  facta  vel  pia  fuerunt  *°'  in- 
tentione  8tatuta,a  cunctis,  maxime  autem  a  regia 
magniflcentia,  cum  omni  sunt  soUicitudine  obser- 
vanda,  ne  aut  mutatione  temporum  a  sequentis  po- 
ateritatis  memoria  deleantur,  aut  perversorum  ho- 
minum  sinistra  perturbatione  aliquibus  dissensio- 
num  scrupulis  postmodum  pervertantur.  Proinde 
ego  Balduinus,  Dei  gratia  sancte  lerusalem  ^^^  rex 
Latinorum  quartus,  nostre  et  ecclesiarum  paci  in 
posterum  providens,  illam,  quam  pater  meus  Ful- 
cho  *•*  pie  memorie,  illustris  rcx  lerusalem  *•*  La- 
tinorum  tercius,  et  mater  mea  Miiescndis  **^  regina 
pro  8ua  predocessorun>que  suorum  saluie  cum  ca- 
nonicis  Domini  Sepulcri  "'  de  temporalibus  be- 
neQciis  ad  ecclesiam  Sancii  Lazari,  que  in  Betha- 
nia  sita  est,  pertinentibus  fecere,  commutationem 
coIlaudo,et  per  presentem  paginam  confirmans,  in 
perpetuum  iilibatam  custodiri  decerno.Quam  vide- 


A  lioei  ecclesiam  beate  memorie  Gelesiinus  pa{ia,  pe* 
tente  et  assentiente  Guilielmo  ***,  leroflolimitano  *^ 
patriarcha,  et  conccdentibus  universis  ecclesie  Do- 
minici  Sepulcri  canonicis,  in  abbatie  titulum  su- 
blimavit,  et  non  minus  predictam  commuiationem 
ratam  et  inviolatam  manere  eonstituii,  videlicet 
qubd  canonici  Dominici  Sepulchri  casale  quoddam, 
Thecue  nomine,  cum  omnibus  pertinentiis  suis, 
tam  in  terris  quam  in  villis  ^^,  et  Beduinis  eorum- 
que  heredibus,  omnibus  scilicet  qui  ab  obaidione 
Antiochie  usque  hodie  dominis  eisdem  casalis  pro 
ipsius  pertinentiis  et  adiacentibus  pascuis  redditus 
aliquos  exsolvisse  dinoscuntur  aut  dinoseeniur, 
solutum  ei  quietum  iure  perpetuo  ea  liberiate,  qua 
pater  meus  habuisse  diuuscitur,  ex  dono  meo  ei 
P  concessione  mea  possideant.  £t  illud  eis  a  iocius 
calumnie  ^^^  impedimento  me  defensurum  ex  nunc 
et  deinceps  polliceor,  concedens  ut  (T)  hecuani  ha- 
bitaiores  a  Mortuo  mari  bitumen  iliud,  quod  vulgo 
dicitur  catran^  libere  colligani,  et  non  miaus  sai  de 
lociscircumadiacentibustoilant.Obquorumomnium 
commutationem,  laudamcnto  et  dono  domai  Guil- 
lelmi  "3,  lerusalem  *^*  pairiarche,  Petrus  prior  et 
predicti  Sepulcri  Domini  canonici  ac  fraires  Maiildi 
abbatisse  ei  sanctimonialibus  in  prefata  ecclesia 
regulariter  statutis  sive  substituendis  ad  vite  tem- 
poralis  sustentationem  tam  edificia  quam  beneficia 
et  domos  ad  eandem  ecclesiam  pertinenies,  tam 
extra  quam  infra  lerusalem  '^^  siias,viUanosque  ac 
BeduinQs  seueiusdempertinentiecasalia,  Benehaiie, 
Benehabeth;  Ragabam,  Romah,  omnla  hec  cum 
C  suis  adiacentiis  soluta  ei  quieta,  sicut  aniea  ab 
ipsis  libere  sunt  possessa,  conceduni,  ei  ab  omni 
decime  redditione  libera  dimitientes^  a  iocius  ca- 
lumniatoris  ^  iniuria  se  defensuros  fore  canonioa 
poilicitatione  promittuni.  Ut  auiem  huius  aancie 
commutationis  et  constitutionismeaconcessioraia 
et  inconvulsa  permaneat,  preseniem  paginam  de 
predioiarum  rerum  ordinatione  conscriptam,  sigilli 
mei  appositione  munitam,ratam  in  pcrpeiuum  ma- 
nere  decerno,  et  legitimorum  virorum,  quorum  hic 
subscribuntur  nomina,  veridico  iestimonio  robora* 
iam  oonservandam  secuiure  posteritati  relinquo- 
Huius  rei  ergo  tesies  sunt  ^"^ 

Guillelmus,  lerusalem  *^  patriarcba,ei  qui  se- 

quuntur  *^^ :  Balduinus,  archiepiscopus  Cesa- 
Q  riensis.  Robertus,   archiepiscopus  Nazare- 

nus  ^*^.  Helias,  episcopus  Tyi^eriadensis.  Ro- 

gerius,Ramathensis  episcopus.  Reinerius  '", 

Sebastensis  episcopus. 
Gaufridus,  abbas  Templi  Domini.  Sehebran- 

du8,abbas  Sancte  Marie  Latine.  Petrus,  Do- 


"•  B,  Malduiz.  "«  B,  Bemardus,  "»  B,  Tibaldus.  »"  B,  Tihaldus,  "»  B,  marescakus.  "♦  B,  Iherusfk- 
lem.  «»  B,  Bachelarius.  "«  B,  Achon.  *"  B,  Mainardus,  "•  B,  Nicholaus.  "•  B,  Rollandus.  »»  B, 
Anscheriu».  *"  Cette  derni^re  phrase  manque  dans  B.  "*  A,  f«  33,  r«;  B,  f^  46,  v«.  *•*  B,  fuerint.  ^^ 
R,  Iherusalem.  *•»  B,  Fuko.  ^^h,  Iherusalem.  ^^  B,  Milissendu.  »»  B,  Sepulcri  DominL  *»•  B,  WUlelr 
mo.  ^  B,  Iherosolimitano.  ^^  La  le^on  de  B,  qui  donne  villaniSj  me  paratt  meiileure.  *^  B,  calump' 
nie.  ^  B,  WUldmL  «>*  B,  Iherusalem.  «»  B,  thsmisalem.  ^  B,  calumpniatoris.  ««^  B,  Buius  ergo  rei 
sunt  testes.    ^  B,  Iherusalem.    ^  B,  secuntur.    ^^  B,  Naxareth.    ""  B,  Rainerius. 


eARTULAmB  DU  SAINT  S^IPULCRB. 


IISO 


minici  Sepulcri  pripr.  Henricus,  Montis  Oli- 
veti  prior.  Raimundus,  Hospitalis  magister. 
Petrus  Quillelmi.  Stephanus  de  Capella. 
Guillelmus  Pauco.  Gaufridus  et  Fulcherius, 
ambo  '^'  fratres  Templi  Salomonici.  Gode- 
fridus,  ibesaurarius  ecclesie  Sepulcri  Do- 
mini.  Guillelmus,  prepositus.  Petrus  Ber- 
nardi.  Petrus  Barchinonensis.  Nicbolaus. 
Lambertus  Grossus.  Bertrandus  de  Podio. 
Magister  Beda.  Obertus,  Gamaiiel.  Giraldus 
Bastardus.  Moises  '^^.  Bonefatius  *^^.  Eurar- 
dus.  Robertus  Acconensis  '^^.  Guillelmus  B^- 
ritben3i8«  GuiUelmus  Anglicus. 
De  barpnibut :  Balianus.  Reinerius  Ramatben- 
sis.  losceiinus  de  Cortenai.  Galterius  Beri- 
thensis.  Roardus  '^S  vicecomas.  Sado,  ma- 
rescalcus.  Bernardus  Vacherius.  Gaufridus 
Acus.  Tosetus.  Imbertus  de  Bar. 

('•cta  est  hec  carta  anno  ab  incamatione  Domini 

Uiv,  indictione  vii. 

XXXV. 

VlLEOIUM  ALBXANDRI  PAPB  DE  GONFIRMATIONE  POS- 
ESStONUM  ET  UBERTATE  ECCLESIE  SANGTI  SBPULGRI. 

(Vide  in  Alexandro  lll^  ad  an,  1181). 
XXXVI  «". 

OE  GOMPOSITIONE  PREBENDARUM    ECCLESIE 
IERU8ALEM  *". 

Q  nomine  sanctc  et  individue  Trinitah'8. 
inno  ab  incarnatione  Ihesu  Christi,  filii  Dei  sum 
li,  Mciii,  indictione  xi,  in  Iherusalem  domno  Dei 
tia  Ebremaro  patriarchalem  obtinente  *"  se- 
a,  Balduino  vero  rege  inclito  et  Cbristianissimo 
num  Babilonie  atque  Asie  disponente,  placuit 
riarche  predicto  canonicorum  Sancti  Sepulchri 
bendas  sic  ordinare  et  secundum  ritum  anterio* 
1  reformare.ut  singulis  annis  unicuique  gl  bisan- 
I  ^  etcmo  iure  preberet,  donec  [de]  221  poss- 
i]ionibus  ecclesie  quandoque  prebendas[easdem 
p^rflceret  secundum  gratuitam  voluntatem  eo- 
B.  Placuit  insuper  paternitatis  sue  benignitati 
:p8a  Sancti  Sepulchri  ecclesia  duo  altaria  eisdem 
aibus  eternaliter  dare,  illud  videlicet,  cui  deser- 
nt  in  choro  ipsi  canonici,  principale,  cathedra 
riarchali  addita,  que  est  pone  idem  altare ;  alte- 
a  vero,quod  [est]  •"  ad  capnt"'  Sepulchri,  par- 
hiale,  exceptis  ornamentis  ecclesiasticis,  si  su» 
posita  fuerint  altaribus  ipsis,  que  ecclesie  rema- 
)unt.  Nec  non  ea  cuncta,  que  ad  manum  sive  ad 
lem  eius,  ubicumque  missam  celebraverit,  ofTe- 
tar,  aut  sive  |ipse]  "*  patriarcha  sive  episcopus 
libet  ad  principale  altare  cantaverit,  ipsam  obla- 
lem  canonicis  prebuit;  si  vero  in  principalibus 
riarcha  missam  cantaverit  eoclesiis  extra  eccle- 


A.  Qitti^  saucti  Sepulcri,  oblacio  illa  non  erit  eorum. 
Dedit  autem  adhuc  eis  ecclesia[m]  Sancti  Petri  ma- 
jorem,  que  est  apud  •**  loppem,  cum  cimiterio  '*• 
ecclesie  pertinenti,  ei  cum  omnibus  consuetudini- 
bus,  que  ecclesie  metropolitane  congruunt.  Con- 
cessit  eis  insuper  dignitatem  hanc,  que  satis  eccle- 
sie  Saneti  Sepulcri  prerogativa  competit,  quod  si 
in  ecclesiis  Iherosolimitani  regni  persona  erit  mu- 
tanda,  consilio  eorum  et  electiono  perficietur,  ubi 
necessitas  postulabit.  Uec  predicta  sic  co[nJ8tituit, 
et  istud  inde   privilegium   sigilio   regio   signan^i 
predicto  rege  laudante  et  concedente,  conOrmavit, 
salva  dignitate  sua  pontificali  et  reverenlia.  Gratia 
et  pax  a  Deo  Patre  et  Domino  nostro  Ihesu  Christo 
omnibus  hec  huius  sancte  Ecclesie  iura  tenentibus**^ 

|v  canonicis  eidem  servitoribus,  amen  I  Si  quis  autem. 
sive  in  ecclesiastico  sive  in  seculari  ordine  positue, 
contra  bec  pii  patris  statuta  aliquid  agere  presum- 
pserityvel  de  constituta  eorum  prebenda  aliquid 
dimiouerit,  in  die  indicii  tremendo  eam,  que  sacri- 
legiis***  debetur,  penam  merito  metuat.  PlacuU 
autem  patriarche  benignitati  in  eadem  ecclesia, 
ut  decet,  perdcere  personas,  videiicet  cantorem  et 
primicherium,  hoc  est  magistrum  scolasticum, 
atque  thesaurarium,  sacristitem  quoque;  prebens 
cantori  ultra  prebendam  solitam  tantumdem,  hoc 
est  GL  bizancios,  scolastico  similiter,  thesaurario 
quoque,  sacrLstiti  autcm  c  tantummodo,  Placuit 
quoque  regi  Balduino  dare  succentori  cl  bizancios. 
eternaliter  de  propriis  redditibus  suis.  Patriarcha 
autem  statuit  se  daturum  subdecano  cl  bizancios, 
C  post  obitum  tamen  domni  Arnulphi  *^  archidia^ 
coni ;  ipse  vero  Arnulfus  eidem  subdecano  c  bizan- 
ciosi  quamdiu  vixerit,  prebebit. 

XXXVII. 

PRIVILEOItM  GALIXTI  PAPB. 

{Vide  in  Calixto  II  ad  an.  4124.) 
XXXVHI. 

EJUSDEM,  DE  EGCLESIA  SANGTI  SALVATORIS  DE  RUBO. 

{Vide  ibid,) 
XXXIX. 

PRIVJLEGIUM   INNOCENTII   DE  CONFIRMATIONB   ECCLESIB 
BARULI  ET  BRUNDISII  ET  QUARUMDAM  AUARUM. 

{Vide  in  Innocentio  U  ad  an,  1143.) 

XL. 

])     PRIVILEGIUM  CELESTINI  PAPE  DE  OONO  EGCLESIB,  QUB 

EST  IN  URBE  ROMA. 

{Vide  in  Oelesiino  U  ad  an.  1144.) 
XLI  ^\ 

DE  DECIMIS  CA8ALIS  8ANCTI  EGIDII. 

Willelmus,  Dei  gratia  sancte  Iberusalem  patriar- 
cha  dilectis  in  Domino  filiis  Pontio  ^^,  ecclesie 


«  Manque  dans  B.  *^^  B^  Moyses.  ^^^  h^  Bonefacius.  *^*  B,  Achonensis.  ^^h,  Rochardus.  «''A,  f>36, 
B,  f^  2l,  r>.  "*  Dans  B,  la  rubrioue  est  ainsi  con^ue  :  De  prebcndis  quas  domus  Ebremarus  patriarcha 
stituU  canonicis  secularibus,  "»  B,  optinente.  «»  B,  bisantios.  "•  SuppU6  d'apr68  B.  «"  Suppl66 
prtsB.  ^B,capud.  «*  Suppl^6  daprfts  B.  «•  B,  opw/.  ^  ^,  cimetterio.  ^^tuentibus.  **  B, 
rikgU.    «»  B,  Amulfi.    ««  A,  IV  38  r«;  6  f>  27,  ^.    »»»  B,  Pmcio. 


PaVROL.  GLV. 


^ 


1131 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  IT*.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


4132 


Sancli  Salvatoris,  que  est  in  monte  Thabor,  abbati,  A 
et  monachis  in  ea  communcm  vitam  professis  ac 
professuris  in  perpetuum.  Tradite  nobis  ofOcium 
cxigit  dignitatis  ut  ccclesiis  nobis  commissis  paterna 
sollioitudine  provideamus,  et,  si  quid  controversie 
in  eis  ortum  fuerit,  rcmoverc  ac  unitatem  spiritus 
[interjeasdemmodisomnibusreformarestudeamus. 
His  itaque  invigilantes  atentius  ^^*,  controvcrsiam 
de  dicimis  casalis  Sancti  Egidii,  inter  ecclesiam  Se- 
pulcri  Domini  et  vestram  diu  habitam,  communi 
fratrum  et  coepiscorum  nostrorum  consilio  ac  di- 
lecti  filii  nostri  Pctri,  Dominici  Sepulcri  prioris,  to- 
ciusque  capituli  nostri  assensu  sedavimus.  Nam  ut 
inter  easdem  ccclesias  pax  etcrna  conservetur "', 
ecclesiam  prcfati  casalis  Sancti  Egidiicum  oblatio- 


XLII  «M. 

CO.NSTITUTIO  UT  CANONICI  INSIMUL  GOMEDERENT. 

Gibelinus  "®,  Iherosolimitanus  **^  ecclesie  servus, 
domino  ct  fratri  karissimo  Balduino,  Iherusalem 
rcgi  glorioso,  in  Domino  Ihesu  salutem  tociusquc 
fratcrnitatis  dilectionem.  Providente  Dei  clemen- 
tia  vestrequc  nobilitatis  postulantebenevolentia***, 
quam  mihi  indesincnter  ostendistis,  in  his  extra- 
neis  regionibus  rcmansi.  Instante  v€ro  articulo 
mortis,  vobis  loqui,  sicut  summo  amico  meo,  et 
filio  meo  Arnulfo  archidiacorto  plurimum  deside- 
ravi ;  quod  quia  facere  non  potui,  pro  tanta  libe- 
r[ali]tate  '**  vestra  mihi  impensa  gratias  vobis  mul- 
limodas  refero,  corpusquc  et  animam  vestram  in 
manus  summi  Conditoris  commendo;  et  quoniam 


nibus  suis  et  suarum  duorumque  casalium,  Turba-  |v  Dei  misericordia  ecclesie  sue  sui  sanguinis  efifusio- 
saim  videlicet  et  Dere,  decimarum  medietate  vobis      ne  resperse  et  suo  glorioso  Sepulcro  insignite  de- 


libere  etabsolute  concedimus,ac  ut  trium  vinearum 
vestrarum,  quas  nunc  habetis,  decima  similiter, 
omni  inquietationc  sopita,  iuri  vestro  remancat  adi- 
cimus;  aliam  vcro  decimarum  partcm  ecclcsic  Do- 
minici  Sepulcri  canonicis  reservamus.  Ex  his  qui- 
dem  que  ex  nostra  concessione  possidctis,  eccle- 
siam  et  clericos  in  ca  Domino  famulantes  procuraro 
debetis.  Si  que  etiam,  undc  decima  reddi  debuorit, 
postmodum  acquirere  poteritis,  decime  medietatem 
ecclesie  Sancti  ***  Sepulcri  Domini  persolvetis.  Sed 
et  ne  hec  a  memoria  future  deleantur  posteritatis, 
cereum  unius  rotule  in  festivitate  Iherusalem  an- 
nuatim  prefati  Dominici  Sepulcri  ecclesie  horum 
dabitis  in  recognitione.  Uthecvobis,  filii  inChristo 


fensorem  et  protcctorem  vos  ordinavit,  summopere 
precor  bcnignitatem  vestram  ut  ipsam  protegatis  et 
viriliter  defendatis.  Canonicis  autem  eiusdem  Domi- 
nici  Sepulcri,  flliis  nostris  et  confratribus  vestris, 
in  ultimis  positus,  omnem  volunlatem  meam  sic 
plenissimc  aperui,  ut  eis  per  obedientiam  firmiter 
precipirem  ^*^  quatinus  insimul  comederent  seeun- 
dum  bonarum  ecclcsiarum,  spetialius  ***  Lugdu- 
nensis  vel  Remcnsis,  consuetudinem;  ct  hoc  pro 
testamento  contestans  ei[s]  mandavi,  pro  quo  vos 
humiliter  postulo  ut  hoc  ipsum  conflrmetis,  et,  ut 
plcnius  perficiatur,  sicut  bonus  cooperator  cos  adiu- 
vare  studeatis.  Proinde  de  his  omnibus  et  de  aliis 
que  pro  remedio  anime  mee  sub  testamento  fieri 


karissimi,  firma  et  illibata  in  perpctuum  conser-  C  ordinavi  et  confirmavi,  rogo  et  precipio  vobis  utvos 

sic  confirmctis  et  adiutor  existatis. 

XLIII ««. 

PRIVILEGIUM  DE  QUODAM  CASALI,  QUOD  DICITUR  CAFER'- 
MELECH,  SITO  IN  TERRITORIO  NEAPOLIS  '^. 

In  nomino  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Ego  Balduinus,  Dei  gratia  rex  Iherusalem  Lati- 
norum  secundus,  digne  ratus  maculas  fidelium  ani- 
luarum  orationum  devotione  et  elemosinarum  iar- 
gitione  posse  aboleri,  pro  anima  predecessoris  mei 
bone  mcmoric,  rcgis  Dalduini,  et  regine  uxoris  mee 
parentunique  meoruin  donaveram  sancte  ecclesie 
Sancti  **'  Sepulcri  etWillelmo  priori  ceterisque  ca- 
nonicis  inibi  rcgulari  tramite  Deo  militantibu8,tam 
j)  futuris  quam  presentibus,  casalc  quoddam  in  terri- 
torio  Neapolis,  nomine  Cafermelech,  cum  [omni- 
bus]  *^  terris  et  pertinentiis  suis,  exceptis  illis 
eiusdcm  casalis  villanis,  quos  Romanus  de  Podio 
transmutaverat  ad  casale  Betheflori ;  ila  quidom  do- 
naveram,  sicut  ipsi  canonici  in  alio  privilegio  meo 
regali  sigillo  consignato  tenent  scriptum,  qnatinus 
ecclesia  Sanctissimi  Sepulchri  et  predicti  canonici 


ventur,  per  presentem  paginam,  sigilli  nostri  appo- 
sitione  munitam,  confirmarc  decernimus.  Hii  quo- 
que,  quorum  subscribuntur  nomina,  huic  nostre 
concessioni  interfucrunt,  et  suum  cum  consilio  lau- 
damentum  unanimiter  attribucrunt,  scilicet : 

Balduinus,  Cesariensis  archiopiscopus.  Rober- 
tus,  Nazareth,  archiopiscopus.  Rogerius,  Ra- 
methensis  episcopus.  Anselmus,  Bethleem 
episcopus.  Rainerius,  Sebastensis  episcopus. 
Heylas  *^'\  Tiberiadensis  "^  episcopus.  Gau- 
fridus,  abbas  Templi  Domini.Henricus,  prior 
Montis  Oliveti.  Letardus,  prior  Nazareth. 
Willelmus,  Dominici  Sepulcri  prepositus. 
Sed  et  ceteri  canonici  nostri,  qui  subscribuntur, 
huic  rei  assensum  prebuerunt : 

Godefridus,  thesaurarius.  Bertrandus  de  Podio. 
Nicholaus.  Gamaliel.   Robertus,  cellararius, 
et  omnes  alii. 
Facta  autem  est*^'  presens  inscriplio  anno  incar- 
nationis  dominicc  mcxlv,  indictionc  viii. 

Data  Iherosolimis,  pcr  manum  Ernesii  cancella- 
rii,  xix  kalendas  septembris. 


*8*  B,  attencius,  «^a  conservetur  etema,  *^*  Manque  dans  B.  ^'^  B,  Helias,  ^  B,  Tyberiadensis, 
^  B,  est  autem,  ^  A,  f«  39,  r";  B,  f  28,  v°.  «9  l^s  dcux  manuscrits  s'accordent  2i  donner  Willelmus: 
c'est  une  erreur  ^vidcnte,  que  Ics  indications  historiques  fouruies  par  le  document  m^me  permettent  de 
rectifier.  **»  B,  Iherosolimxtane,  ^*»  B,  henivolentia,  »**  Restitu6  dapres  B.  **3  B,  perciperem.  *^  B, 
specialius,  «**  A,  f  30,  v";  B,  f  38,  ^•«.  ^vs  cctto  rubriquo  cst  ainsi  congue  dans  B;  Aliud  privilegium 
Palduini,  regis  secundi,  de  eodem,    **7  B,  Dominici.    ^  Suppl6e  d*apr6s  B, 


1138 


CARTDLAIRE  DU  SAINT  SEPOLCRE. 


1134 


ipsumcasalehabeantpossideantque  perpetuojure*^'  A 
sine  omni  calumpnia  heredum  meorum  et  successo- 
rum  vel  quorumlibethominum,  Ipsi  autem  canonici 
ob  istius  casalis  donum  cc  bizancios,quos  habebant 
in  redditu  Neapolis,  mibi  quietos  clamaverunt.Sed 
postea  amicicia  **•  et  rogatu  corumdem  canonico- 
rum,  cosdem  rusticos,  quos  prius  exceptaveram, 
cum  omni  progenie  sua  et  heredibus  suis  Sanctis- 
simo  Sepulcro  atquo  Petro,  ejusdem  priori,  ccteris- 
que  canoniciscumsupradioio  casalietounctis  cum*" 
pertinentiis  suis  in  presentia  comitis  Andegavensis 
atque  Milissende  filie  mee^  hisdem  approbantibuset 
assentientibus,  donavi  etconcessi.  Si  quis  vero,  ne- 
quitiecommotusstimulis,tcn.erarioausu  hoc  meum 
legale  donum  ullo  modo  impugnareaut  cassaretem- 
ptaverit,  a  Deo,  nisi  resipuerit,anathematis  senten-  j^ 
tia  percussus,  nostre  regie  potestati  reus  subiaceat, 
nihilominus  hoe  meo  dono  tirmo  ct  stabili  scmper 
consistente.  Hanc  itaque  mei  doni  corroborationem 
et  supradictorum  rusticorum  augmentationem  Ame- 
lino,'  meo  canceliario,  scribere  et  plumbeoregalisi- 
gillo  confirmareprecepi,presente  dominoWillelmo, 
Iherosolimorum  patriarcha  venerabili,  et  coram 
aliis  testibus,  quorom  nomina  subscriptalcguntur: 
Petrus,  capellanusmeus.  Radulfus,  camerarius 
meus.  Martinus  de  Nazareth.  Anscatinus, 
vieeoomes  Iherusalem.  Olricus,  vicecomes 
Neapolimt  et  alii  quamplures. 

XLIV  «". 

rrEM    BALDUINI    REGIS    SECUNDI    *•'  DE     DONO   CATALIS 

CAFERMEUGH. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et  C 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen  *^. 

Ego  Balduinus,  Dei  gratidi  rex  Iherusalem  Latino- 
rum  secundusy  digne ratus maculas  iidelium  anima- 
rum  orationum  devotione  et  clemosinarum  largi- 
tione  posse  aboleri,  pro  anima  predessoris  mei 
bone  memorie,  regis  Balduini,  et  regine  usoris'** 
mee  parentumque  meorum  dono  sancte  ecclesieDo- 
minici  Sepulcri  et  Willelmo  priori  ceterisque  cano- 
nicis  inibi  regulari  tramite  Deo  militantibus,  tam 
presentibus  quam  futuris,casaIequoddam  in  terri- 
torio  Neapolis,  nomine  Gafermelieh  *^8,  cum  omui- 
bus  terris,  villanis  et  pertinentiis  suis,  exceptis  illis 
ejusdem  casalis  viilanis,  quos  Romanus  de  Podio 
transmutaverat  ad  casale  Bethcflori  ^^'^.  Ita  quidem 
dono  ut  ecclesia  sanctissimi  Dominici  Scpulcri  et  j) 
predicti  canonici  ipsum  casale  habeant et  possideant 
iure  perpetuo  sine  omni  calumpnia  heredum  meo- 
rum  et  successorum  vel  quorumlibethominum.Ipsi 
vero  canonici  ob  istius  casalis  donum  cc  bizancios, 
quos  habebantin  reddituNeapoiis,mihiquietoscla- 
maverunt.  Si  quisvero,  nequilie  commotus  stimulis, 
temerario  ansu  hoc  meum  legale  donum  ullo  modo 


impugnare  aut  cassare  temptaverit,aDeo,ni8iresi- 
puerit,anathematis  sententia  percussus,  nostre  regis 
potcst&tireussubiaceat,nichilominns  hocmeo  dono 
firmo  etstabili  semperconsistente.Adhuius  itaque 
mci  doni  corroboralioncm  Pagano,  meo  cancella- 
rio,  scribi  et  plumbeo  regali  sigillo  confirmari  pre- 
cepi,  presente  domno  Sicphano,  vencrabili  Iheroso- 
limorum  patriarcha,  et  coram  aliis  testibus,quorum 
nomina  subscripta  leguntur  : 

Milisenda  "*.  filia  regis,  hoc  laudat  et  consen- 
tit.  Willelmus,  Nazarenus  arcbiepiscopus. 
Balduinus,  Sebaslinus  episcopus.Ansellus'*', 
Bethleemita  episcopus.  Gelduinus,  Vallis 
losaphatabbas.  Arnaldus,  priorMontis  Syon. 
lohannes,  camerarius.  Bernardus  Vaccarius. 
Hugo,  loppensis  dominus.  Ansellus  de  Bria. 
Henfredus  de  Torone.  Gualterius,  Cesaree 
dominus,  Guittcrius,  sorori[u]8 '^®  regis. 
Roardus.  Sado,  marcscalcus.  Puganus,  pin- 
cerna.  Romanus  de  Podio.  Goffridus  Tortus. 
Balduinus  Sancti  Abrahe.  Hulricus,  Niapo- 
lis  *^*  vicecomes,  et  plures  alii. 
Factum  est  et  datum  in  palatio  "*  regis  apud 
Achon  ••*,  anno  dominice  incarnationis  mcxxviii, 
indictione  iv,  mense  marcio, 

XLV  «^*. 

PRIVILEGIUM  DALDUINI  REGIS  SECUNDI  DE  ABSOLUTIONE 
CONSUETUDINIS  PORTE  IHERUSALEM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patriset 
Filii  et  Spiritus  5ancti. 

Ego  Balduinus,  secundus  Deigratiarex  Iherusa- 
lem,  condescendens  precibus  patris  nostri  domni 
Guarmundi  patriarche,  cleri  quoque  ac  capituli  *•• 
sancte  civitatis  Iherusalem,  eonsuetudinem,  que 
actenus  exigebatur  et  dabatur  in  porta  ab  his  qui 
frumentum  et  ordeum  et  lugumina  *®^  inferebant, 
amodo  et  deinccps,  asscntienlibus  optimatibus  meis, 
remitto  tam  proremcdloanime  domni  [Balduini]*", 
predecessoris  mei,  gloriori  regis,  quam  pro  mea 
successorumque  meorum  ineolumitate  et  salute, 
Consaetudo  etenim  illa  dura  valde  ct  dampnosa  tam 
peregrinis  Sopulcrum  Domini  invisentibus  quam 
ejusdem  sanctc  civitatis  habitatoribus  videbatur. 
Absolvo  itaque  ab  omni  cxactione  omnes  qui 
[per]  •**  portas  Iherusalem  frumentum  aut  ordeum, 
fabas,  lenticulas  ct  cicer  inferre  voluerint  ;  ha- 
beantquc  liberam  facultatem  ingrediendi  [et  egre- 
diendi]  "•  atqne  vendendi  ubi  et  quibus  voluerint 
absque  molestia  tam  Sarraceni  quam  Christiani. 
Obsecro  igitur  ct  contestor  nc  quis  successorum  aut 
heredum  mcorum  huncconstitutionismeetenorem 
alique  modo  violare  autimmutare  presumat,  dom- 
numque  patriardham  [etj  totum  clerum  Iherosoli- 
mitanum  deprecor  ut  sentenciam  *"®  cxcommunica- 


**•  B,  et  possideant  iure  perpetuo.  "^  B,  amicitia,  "^*  B,  cum  cunctis.  "'  A,  f*»  40,  r' ;  B,  (*>  38,  r*. 
*^  Cette  premi^re  rubrique  manque  dans  A.  "♦  Manque  dans  B.  **'  B,  uxoris.  *"  B,  Cafei^melic.  •*'  B, 
Belefiori.  *^  B,  MUissenda  "•  B,  Anselmus,  ^^  Cette  restitution  est  autoris6e  par  B.  ***  B,  Neapolis. 
«"  B,  palacium.  «3  b,  aput  Acchon.  »«*  a,  f>  4^,  r* ;  B,  f*  35,  v".  ^^  B,  popoli.  ^  B,  legumina.  ••'  Suppl6« 
d^apr^s  B. ««»  SuppUa  d^apr^s  B.  ««•  Suppl^^s  d^apri»  B,  «^»  B,  sententiam. 


H35 


AD  GODEFRIDCTM  APt>END.  lI.-HOimM.  DB  BELLO  SACRO 


«86 


tionis  proiDQlgaTa  non  di£Pepant  in  quamcumqtie  A  c^^ulerint,  pannia  incisis  et  oonauetifl  *^  ad  Indiien* 


personam,  si  forte,  in$tigante  avaricia  aut  fallente 
diabolO)  hoc  violare  temptaverit.  Remito  "*  quoque 
mercedcm  modii  consuetudinariam. 

Factumesthocannodominioe  incarnationis  mgxx, 
indictione  xiii,  ct  confirmatum  in  ecclcsiaDominlQi 
Sepulcri  testimonio  idoneorum  virorum,  quorum 
subsoripta  sunt  nomina  : 

Ego  Guarmundus,  Dei  gratia  patrlarcha  Iherusar 
lemi  subscripsi  et  secundum  petitionem  ^*  domni 
Balduinl  regi^  huius  donationis  violatores  excom- 
municavi. 

Signum  Ebremari,  Gesariensis  archiepiscopi. 
Signum  Anschetini,  Bethleemitani  episcopi. 
Signum  Bernardi.Nazareni  epi8copi.[Signum] 
Rogerii,  Rfapathensis  episcopi.  [Signum]  GeU  n 
duini,  Vallis  losaphat  abbatis.  [Signum]  Ri- 
cardi,  Latinensis  abbatis.  [Signum]  Gerardi, 
S^ncU  Sepulcri  prioris.  [Signnm]  Achardi, 
Dominiei  Templi  prioria.  [Slgnum]  Arnaldi, 
prioris  Mpntis  Syon  *".  [SignumJ  Laurentii, 
Montis  Oliveti  prioris.  [Sigoum]  Petri  Bar- 
chinonensis.  [Signum]  Pagani,  C9neeUarii. 
[Signum]  Brandonis.  [SigQum]HugonisCau* 
lis,  constabularii.  [Signum]  Willelmi  de 
Tiberiade  "♦.  [Signum]  Eustachii  Granarii. 
[Signum]  Herberti  Piselli.  [Signum]  Radulfi 
de  Fontanellis.[Signum]Guidoni8  deMiliaco. 
[Signum]  Baliani.[6ignum]Romani  dePodio. 
[Signum]  Amalrici  de  Frandrello.  [Signum] 
Balduini  de  Sancto  Abraham.  [Signum]  Ma- 


DB 


dum.  Nec  etiam  de  omnibus  aliiia  rebns,  quas  secum 
apportaverint,  quicquam  tribuent  usquead  valofem 
jj^  bizanciorum ;  quod  vero  huio  precio  xl  bizaii'« 
ciorum  supererit  in  rebua  peregnnorem,  et  pote«- 
runt  supererit  in  rebus  peregrinorum,  et  pota- 
runt  ipsi  peregrini  fidem  astringere  custodibuspor^ 
tus  quia  ad  proprium  usum  iliud,  quidquid  ^  erit, 
reservabunt,  quieti  erunt ;  si  autemillud  idem  quod 
supererit  necessitaa  vcndere  cogerit,  de  vendito 
quod  consuetudo  etinstum  est  in  portu  persolvont» 

XLVII. 

PRIVILEGIUM  INNOCSimi  PAPa« 

(Ftde  m  Innocentio  II  ad  m.  1443.) 
XLVIH  «w. 

*^^  REMISSIONE  CALUMPNIE»  QUAM  HEGINA  MIL^* 
SENDIS  FAGIEBAT  8UPER  VILLANIS  DB  BETSURIE  ET 
SUPER  SURIANIS  DE  CALaNDRIA  £T  DB  RAMeTHIS  ** 
BT  SUPQl  VINEA  ^  DOMINE  OBLTIDIS. 

In  nomine  sancte  et  individueTrinitatisPatris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Imitanda  antique  institutionis  norma  temporibiis 
quondam  transactis  non  negligentcr  obtinuit.ct  ve- 
tusta  sanctorum  tradicio  patrum  nichilominuscon- 
venienter  observavit,  sed  etobservandum  exemplis 
'  suis  ad  nos  usque  succadentibus  salubriter  transmi- 
sit  ut,  quociens  ^"^  ouiuslibet  rei  geste  series  con- 
texitur,  ne  temporum  spatiis  ^  annorumve  labcn- 
tibus  curriculispariteramemoriahominum  labere- 
tur,  ad  sui  noticiam  cerciorem  *••  suique  cfOcatiem 
flrmiorem  literarum  acipibuspaginisque  conaervan- 
dum  traderetur    memorialibus.  Eorum  ^  igitur 


nas8esdeCaypha.[Signum]Roardi.  [Signum]  C  omnium  vesUgiisnos  peromniainherere  oopientes, 

ego  Milesendis  *'*,  divina  largientedementia  Ihero* 
aolimorum  regina,  omnibus  hominibusttamproeen- 
tibus  quam  eorum  posteris,  ratum  certumqae  fleri 
voloquodiilamcalumpniam,  quam  eeclesieSancti*^ 
Sepuleri  ejusdemque  loci  canonicis,  quorumdam 
suggestione,  super  villanis  de  Bethsurie,  videlioet 
Selmen  filio  Maadi,  Hapderahmen  ***,  Selim,  Hasem, 
Naae,  Melpedem  ^.  Seleemen  Sade.  Brahin,  Kan- 
net,  Naser,  ••^  Ariz,  Mahmut,  Zafer,  Demsis  "^, 
Resselm,  Tameh,  Rosee,  Sahe,  Salem  Olio  Sade, 
et  reliquis  omnibus  terraque  ejusdem  casaiis  fece- 
ram,  assensu  et  concessione  filiorum  meorum^regis 
•cilicet  Balduini  et  Almarici,  loppensium  comitit, 
etiam  concilio  ^'^et  laudamento  bonorum  virorum. 


Anscbetini^  vicecomitis.  [Signum]  Pagani, 

pincerne.    [Signum]    lohannia,    camerarii« 

[Signum]RainaIdi  de  Pont.  [Signum]Goifridi 

AcuB.  [Signum]  Poroelli.  [Signum]  Bertini. 

[Signa]  Bachelerii  et  Willelmi  Strabonum. 

Ego  Balduinus,  Dei  gratia  secundua  Latinorum 

rex  Iherosolimitanus,  subscripsi  ct  sigilli  mei  im- 

pressione  signavi,  anno  regni  mei  tercio, 

XLVI  «7*. 

PRIVILEGIUM  *^*  BALDUINI  REGIS  SECUNDl  DB    CONSUB- 
TUDINE  ACCONENSIS  ^"^  PORTUS. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritu3  Sancti. 
Ego  Balduinus,   Dei  gratia  rcx  Iherusalem  ^^ 
Latinorum  secundus,  quoniam  inportuAchon  que- 


dam  prave  consuetudines  adoleverant,  queper^ri-  [)  libereetquietedimitto^itascilicetutcanoniciabsque 


nos  permultum  gravabant,  rogatu  et  amonitu  ^^ 
domini  S[tephani],  V6nerabili[s]  Iherosolimorum 
patriarche,  statui  proanima  predecessoris  mei  bone 
meniorie,  regis  ^^  Balduini,  et  regine  uxoris  mee 
quatinus  peregrini,undecumquevenienteB,  nullam 
dationem  census  dent  in  portu  de  omnibus,  quos 


omni  conlradictione  seu  reclamatlone  mea  vel  ali* 
cujus  heredum  meorum  prcdictos  viilanos,  super 
quibuscalumpniaagitatafuerat,cumeorumomnium 
posleritatibus  et  prenominatam  terram  donatione 
et  concessione  nostra  libere  ct  quiete  in  perpetuum 
habeant,  teneant  et   possideant,   aicut  a  tsmpore 


"»  B,  Remitto,  «'«  B,  peticionem.  "»  Montis  Syon  prioris.  «^*  B,  Tyberiude.  «♦»  A,  f»  42,  v*; 
B,  !•  37,  v».  *'^«  Dans  B  ce  mot  est  remplac6  par  Item.  *"  B,  Achonensis.  "'  B,  Ihcrusalem,  •'•  B,  am- 
monitu.  *•«  B,  reyis  bone  memorie.  «»  B,  consutis.  »•  B,  quicquid.  ^  A,  fo  43,  r« ;  B,  P»  44,  V.  »* 
Dans  B  la  rubrique  commence  par  ces  mots  :  Jtem  Melisendis  regine  de...  ^^  B,  Rametis.  ^^  B,  vi- 
neam.  «•''  quotiens.  ^^  B,  spaciis.  «»»  B,  certiorem.  »•  B,  Horum.  ">  B,  Melissmdis.  «»«  B^  Dommicu 
••  B,  Eabderahmen.  *'*  B,  Mekedem.  *•*  B,  Nasser.  *••  Dans  le  dipl.  53,  ces  deux  noms  paraisseot  ii*en 
former  qu'un  seul.  '*^  B,  consilio  eliam. 


iiav 


CAKTULAIRE  DtJ  SAINT  SEPtJLCRfi. 


119d 


illustHBdimi  ducis  Godofridi  ^  liberius  et  quieiius  A 
babuisBe,  letiuiBse  et  possedisse  noscuntur.  Huic 
donationi  et  concessioni  Surianos  de  Galandria  •••, 
Gosmas,  Seimahian  ^^^^jSamuel,  Ihanna,  Meferreg, 
Gerges,  pro  quibus  stationem,  que  quondam  Wil- 
lelmi  Bastardi  fuerat,  et  partes  quas  habebant  in 
duabus  mensis  nummulariorum^nobisad  perficien- 
dam  ruam  novam  ^^  in  Iberusalem  de  suo  conces- 
serunt,  et  Surianos  de  Ramethes,  scilicet  Bolferag, 
lacob,  Brahim,  Ysaac,  super  quibus  eisdem  cano- 
nicis  quandoquo  calumpniam  movimus,  ea  vineam 
illam,quam  domina  GeUidi8,uxor  domini  Rohardi, 
de  hoc  seculo  migratura  pro  salute  anime  sue  eisdem 
oanonicis  dedit,addiciente8  adiungimus,et,  ut  om- 
nes  predictos  Surianos  cum  omnibus  de  eorum 
progeme  soquatibus  ^^  et  prefatam  vineam  juxta  ^ 
formam8upradictorumperhenniterhabeant,teneant 
possideant,  confirmamus.  Ut  hec  igitur  omnia  que 
prenotavimus,  eo  ordine  quo  proposuimus,  remota 
omnium  personarum,  tam  secularium  quam  eccle- 
msticarum,  inquietaoione  ^,  interpel!atione,cavil- 
latione,  ecclesie  Dominici  Sepulcri  fixa,  firma  et 
ineonvulsa  permaneant,  placuit  nobis  eidem  ^  ec- 
clesie  canonicis  prassentis  paginulo  cirographum  ^^ 
8cribere,et,ut  de  cetero  tocius  calumpnie  auferatur 
ocoasio,  ipsum  cyrographum  nostrorum  appositione 
Bigillorura  roborare.Hujus  rei  testes  habentur,quo- 
mm  nomina  subscripla  videntur  : 

Rohardus  scilicet  et  nepos  ejus,   Radulphus, 

Johannes  de  Valentienes  •^.  Babinue.  Fulco. 

Salem.  Bencelinus.  Thosetus  •<*',  qui  omnes 

considerande  terre,  de  qua  calumpnia  fuerat,  C 

convenerunt. 
EBt  alii  qui  secuntur,  scilicet  : 
Roohes  ^  de  Nazareth.   Ermenaudus,  Helias, 

frater  eius.  Nicolaus  '^•,  camerarius.  Odo  de 

Turcarme  **'^.  Radulphus  Li  ^"  Fanohenirs. 

Herbertus  de  Regiteste,  qui  huic  nostre  in- 

terfuerunt  concessioni. 
Anno  <ab  incarnatione  £k)mini  mclii,  indictione 

XV. 

XLIX  »». 

PRtVIL8GIUX  MILESKNDIS   REOIXB  •'*  DB  OOMMUTATIONB 

lOHANNlS   PATmCtl. 

in  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibue,tam  futuris  quam  prssenti-  j) 
bus,  quod  ego  Milisendis  '**,  Dei  gratia  Iherosoli- 
morum  regina,  concedo,  laudo  et  approbo  commu- 
tationem  illam,que  facta  fuit  temporibua  dominiac 
raariti  mei,  illustris  regis  Iherosolimorum  Fulconis, 
inter  lhoannem'*"*.Patriciumet  canonicos  Dominici 
Sepiilori  de  duobus  casalibus  8uis,8cilicet  Megina  et 


Mezera,  cum  dmnfbus  pertinentiis  suis  pro  duobus 
alii  Sancti  Sepulcri  casalibus,  Cafermelich  ct  An- 
quina,  similiter  cum  pertinentiis  suis.  Quam  com- 
mutationem  Babinus  a  quo  idem  lohannes  feodum 
tenebat  suum  **•,  concessit  et  in  nostra  approbavit 
presentia;  Petrosus  quoque,  cognatus  eiusdero, 
ipsam  concessit  factam  commutationem ;  Bruna 
quoque,  uxor  lohannis,  ac  fllii  eius,  Thomas  et 
Eustachius,  heredesque  sui  coram  nobis  et  homini- 
bus  nostris  facte  assensere  commutationi ;  tali  vlde- 
licet  conditione  ut,8i  qua  in  posterum  super  prefata 
casalium  commutatione  quorumlibet  oriretur  ca- 
lumpnia,  ipse  lohannes,  commutationis  actor,  et 
heredes  ejus  ac  illi^ad  quos  hereditas  ipsius  trans- 
ierit  post  ipsum,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  obligati 
perpetuo  tenerentur  ut,quidquid*"dampni  propter 
motam  calumpniam  eisdemcanoniciscontigerit,8ub 
estimatione  bonorum  virorum  ecclesie  et  conventni 
ab  ipso  lohanne  et  heredibus  suis  in  integrum  re- 
stauretur.  Verum  quoniam  in  tempore  domni  Ful- 
conis  regis  propter  quasdam  emergentes  ex  parte 
lohamis  controverslas  commutatio  pretaxata,prottt 
predicte  Dominici  Sepulcri  ecclesie  placuit,debitum 
ac  pacificum  finem  sortiri  non  potuit,cgo,que  modo 
rem  et  negocium  ex  omni  parte  positum  in  pace 
conspicio,  que  etiam  commutationi  facte  interf\ii,et 
postmodum  ab  illis,  de  quibus  supradixi,commu- 
tationcm  conce^sam  et  conlaudatam  audivi,  ei&m 
firmam  et  ratam  teneo  ct  vivacitcr  afflrmo,  ac  pro 
anima  supranominati  maritimeiacmeaflliorumque 
meorum  salute,  qui  commutationem  viderunt  et 
concesserunt,nc  aliquando  temeritate  alicuius  com- 
mutatio  et  concessio  hec  infirmari  possit,pnB8entem 
paginamcommutationisetconcessionis  mbdum  con- 
tinentem  sigilli  mei  appositione  roboravi,quatinu8 
ex  nostra  cura  prcnominata  Sepulcri  Dominici  6o- 
clesia  habeat  unde  pro  nobis  qui  donum  coiices- 
simus,  coram  sanctis  locis  ***.Deum  omnipotentem 
iuste  orare  debeat.lnterfuerunt  siquidem  huic  con- 
cessioni  nostre  in  veridico  testimonio,  quorum  no- 
mina  subscribuntur,  videlicet : 

Giraudus  '»»,  Bethlemita  ^  episcopus.  Amiil- 
fus,  elusdem  canonicus.  Gaufridus,  abbas 
Templi.  Rogerius,  eiuscanonicus.  Amalricuis 
comes  lope  •"*.  Manasses,  contabularius.Phi- 
lippus  Neapolitanus.  Rohardus.Raduirus  8tMi- 
bo.  Orricus,  Neapolis  vicecomes.  Balduinus 
>",  filius  eius.  Balduinus  Bubalus,  Gauterius 
Malduit.  lohannes  Vacher. 
Burgenses  : 

Tosetus.  Umbertus  de  Bar.  Petrus  de  Perre- 
gort  »*«.  Symon  Rufus.  Albertus  Loifiibar- 
dus. 


•»»  B,  Godefridi.  "«  B,  Kalandria,  «»  B,  SemkoH,  "*  B,  n&vam.  «»  B,  sequacibus.  ^  B,  inqmeta- 
tione.  «>♦  B,  ejusdem.  ^  B,  cyrographum.  •*  B.  Valencienes.  ««^  B,  Toselus.  «*  B,  Rorckes, 
^  B,  Nicolaus.  "«  B,  Turcame.  »"  B,  Le.  "•  A,  f*  A4,  r»;  B,  i^  43,  v«.  »"  Cetle  premi^re  rubrique 
manque  dans  A.  ^u  b,  Uilesendis.  "^  g^  Johannum.  *»«  B,  suum  tenebal.  '"  B,  quidquid.  »"  B,  tocis 
Simctis.  ^*»  B,  Girardus.  ^^  B,  Bethleemita.  »»i  3^  loppe.  »**  Je  crois  que  le  copiste  a  ^crtt  par  errour 
BaUfUnuSf  au  lieu  de  Henricus.    »<»  B,  Peregort. 


1139 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1140 


Ab  incarnatione  Domini  anno  mcli,  indictione  A  nentiis.Quan)  commutationem  6abinus,a  quoidem 

lohannes  feodum  suum  tenebat  coneessit,  et  in 
nostra  dominice  ^^^  regine  approbavit  presentia ; 
Petrosus  quoque  cognatus  eidem  ipsam  concessit 
factam  commutationem ;  Bruna  etiam,  uxor  lo- 
hannis,  ac  filii  eius,  Thomas  et  Eustachius,  facte 
assensere  commutationi ;  tali  videlicet  conditione 
ut,  si  qua  in  posterum  super  prefata[m]  casalium 
commutationem  quorumlibet  oriretur  calumpnia. 
ipse  lohanes,  commutationis  actor,  et  heredes  ejus 
ac  illi  ad  quos  hereditas  ipsius  transierit  post  ip- 
sum,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  obligati  perpetuo  te- 
nerentur  ut,  quicquid  dampni  propter  motam 
calumpniam  ecclcsie  prcfate  canonicis  contigerit.sub 
eslimatione  bonorum  virorum  ecclesie  et  eiusdem 


XIV. 

L.  «*. 

rrEM   PRIVILEGIUM   MILESENDIS   REGINE  ^*^   DE  COXFIR- 

MATIONE   VUtTMOAMEL. 

In  nominc  sancte  ct  individuo  Trinitatis  Pairis  et 
Filii  ct  Spirilus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus,  quod  cgo  Melisendis  ^^^,  per  Dei  gratiam  Ihe- 
rosolimorumregina,venditiononietemplionemterre 
Hugonis  de  Ilibelino  ^*''  inter  se  et  fratres  nostros 
Dominici  Sepulcri  canonicoslegitime  factam,[vide- 
licct]  ^-*  Vuetmoamel  cum  villanis  et  omnibus  per- 
tinenliis  suis,Dcrsabeth  '^^  cum  villanis  et  omnibus 
pertinentiis  suis,  Corteis  cum  villanis  ct  omnibus 


pertinentiis  suis,  et  ceiera  omnia,  prout  privilegio  ^  conventui  in  integrum  restauretur.Verum  quoniam 

•  T^      1J**  1*1  l*Ol**  *  1*  I  *  \^     *  1  _1  *       T^       1  *  *  1*  *J1*A 


regis  Balduini  dilecti  Iliii  mci  coutinentur,  ipsius 
regis  prece  et  a[d]monitione  *^°,  similiter  et  Alma- 
rici  ^**,  Ascalonis  comitis,  necnon  voluntaria  pcti- 
tion»  ^*  ct  rogatu  prefati  Hugonis,  qui  hanc  vendi. 
tionem  facit,et  Balduini  frairis  sui,  siiniliter  et  pe- 
titione"'  domni  Amalrici  *3*,patriarchc  Antiocheni, 
quem  predicti  canonici  indo  rogaverunt,  laudo  et 
concedo,  et,  ut  firmius  teneaiur,  hanc  presentem 
paginam  aucioritatc  sigilli  mei  confirmo.Hec  igitur 
predicia  vendidit  Hugo  de  Hibelino  ^^'  canonicis 
^  Dominici  Sepulcri  pro  scptem  millibus  bizanciis 
iure  hcreditario  possidenda  ct  ab  omni  servi[ti]o 
atquc  dominio  vcl  cxaccionc  ^^^  soluta,  libcra  et 
quieta.  Huius  siquidcm  rei  iestcs  sunt  : 

Uaiuerius,   Sebasliensis   ^^**   episcopus.  Gaufri- 


in  tempore  domni  Fulconis  regis,  patris  videlicet 
mei,propter  quasdam  emergentes  ex  parte  lohanniis 
controversias  commutio  pretaxata,  prout  predicte 
DominicL  Sepulcri  ecciesie  placuit,debitum  ac  paci- 
ficum  finem  sortiri  non  potuit,  [ego]^",  qui  modo 
rem  et  negocium  ex  omni  parte  posilum  in  pace 
conspicio,  qui  etiam  commutatioui  facte  interfui, 
et  postmodum  ab  illis,  de  quibus  supra  dixi,  codi- 
mutationem  concessam  et  collaudatam  audiri,  eam 
firmam  et  raiam  teneo  et  vivaciter  affirmo,  ac  pro 
salute  anime  mee  et  parentum  meorum,  tam  vivo- 
rum  quam  defunctornm,  ne  quandoque  temcritate 
alicuius  commuiatio  ct  confirmatio  bec  infirmari 
queat,prascntem  paginam  commutationisetconfir- 
mationis  modum  continoniem  sigillii  mei  apposi- 


dus,abbas  Tenipli.  Philippus  Neapolitanuset  C  tione  confirmo  et  corroboro,quatenus  ex  mea  cura 


Hcnricus,  fratcr  cius.  Et  Iloardus  ^^^  de  Nea- 
•  pohm,  ct  quamplurus  alii. 
Facium  est  aulcm  hoc  anno  ab  incarnaiione  Do- 
mini  mclv,  indictione  iv. 
Data  pcr  manum  Guidonis,  regine  clerici. 

LI  3«>. 

ALIUD    PRrVILEGIUM    RALDUINI     REGIS    QUARTi    ^*^    DE 
COMMUTATIONE   lOAANNIS    PATRICII. 

In  nomine  sanctc  ct  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amcn. 

Noium  sit  omnibus,tam  presentibus  quam  futuris 
^*,  quod  ego  Balduinus,  per  gratiam  Dei  in  sancia 
Iheruselem  Laiinorum  rex  quartus,  assensu  Mili- 
sendis  ^^  regine,  mairis  siquidem  mce,  necnon  ct 
Amalrici,  fratris  raci,  comitis  Ascalonitani,  nutu,  n 
concedo,laudo  et  approbo  commuiaiionem  tempore 
domni  Fulconis,  patris  mei,  regis  Iherosolimorum 
illu8tris,inter  [lohanncm]^**  Patricium  et  canonicos 
Doininici  Sepulcri  factam  de  duobus  casaiibus, 
Megina  scilicetetMczera,cumomnibus  pertineniiis 
Buis  pro  duobus  aiiis  Sancti  Scpulcri  casalibus,Ca- 
fermelich  ^*^  et  Anquina,  cum  su!s  similiier  perti- 


prenominata  Dominici  Sepulcri  ccclesia  habeatun- 

de  pro  mc,qui  commutationem  jam  tociens  dictam 

confirmo,  coram  locis  sanctis  Deum  omnipotentem 

iure  exorare  debeat. 
Facium  cst  autcm  hoc  anno  ab  incarnatione  Do- 

mini  mclv,  indictione  iii.  Huius  quidem  rei  testes 

sunt  : 

Andreas  dc  Monte  Barro,  magister  Templi. 
Uumfredus,  consiabularius.  Philippus  Nea- 
politanus.  Guido,  fraier  ejus,  Francigena.Hu- 
go  de  Ybelino  ^*^  Odo  de  Sancto  Amando. 
Ysaac,  castellanus  turris  David.  Guillelmus 
de  Barra.  Galvannus  de  Rochia  Robertus 
Asina.  Thomas  de  Satorono. 
Daia  Iberosolimis,  per  manum  Radulfl  cancella- 

rii,  v  kalendas  iulii, 

LII  8«. 

ITEM  BALDUINI  RGGIS  QUARTI  ^^  DB  REMISSIONE  CA- 
LUMPNIE,  QUAM  REGINA  MILISENDIS  ^^  FEGERAT  SU- 
PER   VILLANIS   DB   BETHSURIE. 

In  nomine  sancte  ct  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 


3*^  A,f"  45,  r*;  f"4($,  r^.~  ^*^  QqHq  prcmiere  rubrique  manque  dans  A.  "«  B.  Milessendis.  "'"  B.  /7w- 
beUno,  3-*  Supplce  d  apr6s  B.  ^io  h,  Oersabeb.  ^  amonicione,  ^^  B,  Amalrici,  ^*  B,  pelicione  «»> 
B,  v3licione.  •»-*^  B,  Aimcrici.  3«->  B,  Ilybelino.  ^  canonicis.  '"'^  B,  exactione.  ''«  B,  Sebaslensis,  *»• 
B,  Hohardus.  s.o  ^,  {o  45,  y^;  B,  f"  48,  v».  ^n  Cette  premiere  rubriquo  manque  dans  A.  ***  B,/am  /u- 
turis  qumi  presenlibus.  ^^'^  B,  Milendls.  »**  B,  Suppl66e  daprcs  B.  3«  Caplhernielich,  ««  B,  damim" 
que,  3"  Supplee  d'apres  B.  ^vs  13,  HyMino,  ^*»  A,  P  46,  v»;  B,  f^  49  v«.  ^^  Cette  premi^re  rubrique 
manque  dans  A.    ^^*  13,  Milesendis, 


CARTULAIRE  DU  8AINT  SEPULCRE. 


1149 


Balduinus,  per  gratiam  Dei  in  sanctalheru- 
Latinorum  rex  quartus,  omnibus,  tam  pre- 
118  quam  futuris,notum  fieri  volo  quod  calum- 
illam,  quam  Milisendis  ^^*  regina,  mater 
em  mea,ecclesieDominici  Sepulcri  ejusdem- 
ci  canonicis,  quorumdam  suggcstioncsuper 
9  de  Bethsurie,  videlicet  Se'mcm  filio  Maadi, 
pahmen,  Selim,Hassem  ^^^,  Nasen,  Mekcden, 
len,  Sade,  Brahin,  Kannet,  Nasser,Hariz  ^^*, 
ut,  Zaferdemsis  ^^^,  Ressclem,  Tameth  '^, 
I,  Sabe,  Salem  filio  Sade,etreliquis  omnibns 
ueterra  eiusdcm  casalis  feeerat,  assensu  et 
sione  predicte  matris  mee  regine  necnon  et 
ci  fratris  mei,comitis  videlicet  Ascalonitani, 

0  etiam  et  laudamento  bonorum  virorum, 
ite  ecclesic  eiusdemque  canonicis  libcram  et 
n  prorsus  remitto;ita  dumtaxat  ut  canonici 
esia  Dominici  Sepulcri  Deo  nunc  ad  presens 
ites  et  in  posterum  servituri  absque  omni 
licione  ^»^  seu  reclamationc  mea  vel  succps- 
meorum  prcdictos  villanos,  supcr  quibus 
jnia  agitata  fuerat,cum  eorum  omnium  pos- 
bu8  et  prenominatam  terram  concessione  et 
aatione  mea  libere  etsine  omni  molestiavel 
mento  in  posterum  habeantet  iure  perpetuo 
jant  et  tencant,  sicuta  temqore  illustrissimi 
Sodofridi  liberius  ac  quietius  **•  habuisse, 
\e  et  possedisse  dinoscuntur.Huic  etiam  con- 
li  et  confirmationi  mee  Surianos  de  Calan- 
iosmas,  Semhan,  Samuel  Ihanna,  Meferreg, 
,  pro  quibus  stationem,  que  quondam  Guil- 
lastardi  fuerat,  et  partes,  quas  habebant  in 

1  mensis  nnmulariorum,domine  regine  matri 
i  perficicndam  rugam  novam  in  Iberusalem 
bI,  de  quibus  agitur,  de  suo  concesserunt,  et 
08  de  Ramethes  videlicet  Bolforrag  '*',Iacob, 
1,  Isaac,supor  quibuseisdcmcanonicis  quan- 
calumpniam  moverat,etvineam  illam,quam 
i  Gislia,  uxor  Roahardi  ^^°,  ex  hoc  seculo 
urapro  saluteanimesuc  sepedictis  canonicis 
iddiciens  adiungo,et  ut  omnes  predictos  Su- 
cum  omnibus  de  eorum  progeniesequatibus 
refatam  vineam  iuxta  formam  supradicto- 
jrhenniter  habeant,  teneant   et  possideant, 

confirmo.  Et  ut  hcc  omnia,  que  prenotavi, 
ne  quo  proposui,  remota  omnium  persona- 
im  sccularium  quam  ccolcsiasticarum,  in- 
ione,  interpellatione,  cavillatione,  ecclesie 
ici  Sepulcri  omni  tempore  fixa,  firma  et  in- 
3a  pcrmaneant,placuit  nobis  eiusdem  ecclesio 
3is  presentis  pagine  cyrographum  scribere, 
ie  cetero  tocius  calumpnie  auferatur  occasio, 
cirographum  '"  sigilli  mei  munimine  robo- 


A  Factum  est  autem  hoc  anno  ab  incarnatione  Do- 
mini  mclv,  indictione  ni.  Iluius  quidem  rei  testes 
sunt : 

Gaufridus,  abbas  Domini  templi  **'.  Engeran- 
nus,  prior  Montis  Syon.  Andreas  de  Monte 
Barro,  Templi  milicie  *^*  magister.  Ilumfre- 
dus,  constabularius.  Phillppus  Ncopolitanus. 
Hugo,  Gesaricnsis  dominus.  Hugo  de  Hybe- 
lino.Guido  Francigena.Odo  de  Sancto  Aman- 
do.  Guillelmus  de  Barra.Iohannes  de  Valen- 
tines  3*^.  Ysaac  castellanus  turris  David. 
Babinus. 
Data  Iberosolimis,permanumRadulfi  cancellarii, 
v  kalendas  iulii. 

LHI  -s. 

^      ALIUD    PRIVILEGIUM    BALDUINl   REGIS   QUART5  ^®"^   DE 
"  CONFIRMATIONE  OMNIUM   POSSESSIONUM. 

In  nomine  sancte  et  individueTrinitatisPatriset 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Balduinus,  per  gratiam  Dei  in  sancta 
Iherusalem  Latinorum  rex  quartus,  preJecessorum 
meorum  filicis  ^^memorie.ducis  videlicet  Godefridi 
fratrisque  eius  Balduini,[primi  Iherosolimorumre- 
gis,Balduini]  ^^  ctiam  secundi  regis  necnon  et  Ful- 
conis  patris  mei,  eiusdem  civitatis  tertii  regis,  ve- 
stigiis  inhcrens,  pro  salute  mea  et  meorum,  tam 
vivorum  quam  defunctorum,  confirmo  [et]  3"^°  cor- 
roboroecclesicDominici  Sepulcri  eiusdemquecano- 
nicis  nunc  ibidem  Deo  servientibus  et  in  posterum 
servituris  quecumque  a  tempore  ducisGodofridi'^* 

C  iuste  et  rationabiliter  dono,  concessione,commuta- 
tionc  vel  emptione  infra  regni  mei  finos  usque  in 
hodiernum  diem  impetravit.Scriatim  igitur  quevel 
a  quibus  pretaxata  ecclesia  dono  vel  concessione^ 
commutatione  sive  emptione  hucusqueoptinuit,ut 
sequentia  dcclarant,  ponere  libuit.  Primus  itaqae 
dux  Godefridus  xxi  casalia,  subscriptis  nominibus 
nuncupata,  Ainquinc,  Armotie,  Kefreachab,  Kefre- 
dil,  Buhil,  llubin,  Aram,  Kalendic,  Betdigge,Birra, 
Subahiet,  Ataraberet,  Urniet,  Zemo,  Helmule,Beit- 
telamus,  Baritmeta  ^"S  Beituimcn,  Beitfuteier  "^ 
Betsurie,  Aineseins,  occlcsic,  de  qua  agitur,  dedit 
et  iure  perpetuo  possidenda  concessit.Dedit  insuper 
eidem  ecclesie  omnes  furnos  Iherusalem,  exceptis 
duobus  de  Hospitali  et  uno  de  Latina.Et  primus  rex 

n  Balduinus  prefate  ecclesie  apud  Sanctum  Lazarum 
villanos  cum  familiis  dedit  et  tradidit,et  iv  casalia 
supra  Sanctum  Lazarum,quorum  nominasunthec, 
Benehatie,-  Benchaleth,  Ragabam,  Roma  ;et  inter- 
ritorio  Neapolitano  millc  modios  tritici  singulis  an- 
nis  accipiendos  eidem  dedit  ecclesie.Que  omnia,ut 
superius  memorata  sunt,ecclesieSanctiSepulcriex 
parte  mea  concedo  er  perhenniter  habenda  decemo. 


,  Milesendis,    ^""^  B,  Ascm.    ^^^  B,  /?m.     '«s  D^ns   lo   dipl.  48,  ce  mot  paralt  formor  dcux  noms 
ts.    '*'    B,  Tameh,    '^'    B,    contradicUone.    ^    B,    (fuiecius,    **»    B,    Bolfera(j     ^    B,  Rokardi, 
sequacibus.    ^^*  B,  cyrographum.    36-  -     - 
JB,  ^  52,  V.     *«^  Gette  promidre  rul 
pU^  d*apr6s  B.    ^s»  B,  Godcfridi.     ••-  B,*  Barithnieta.    ^^  B,  Beitfoteire. 


^^  B,   Templi  Dommi.    ^'   B,  militie.    ^ss   Valantinesl    ^  k,^ 
ibrique  manque  dans  A,  ^^  B,  felicis.    ^^^  Suppl6es  d*apr6s  B, 


fl43 


AD  GODEFRIDUM  AFPBND.  H;^  MONUM.  DB  6BLL0  SAGRO. 


144i 


Instiper  etiam  dimidiam  partem  illius  possessionis, 
quam  primus  rex  Balduinus  pro  excambitu  episco- 
patus  Bethlcemitici  ecclesie  Sancti  •'*  Sepulcri  de- 
dity.conflrmo.  Casale  insuper,  nomine   Derina,  in 
territorio  Tirensi  ^''^  situm,supcr  magnum  fontem, 
de  quo  procedit  conductus   aquarum,  cum  omni 
pertinentia  sua,  excepto  alio  casali,  si  quandoque 
ei  subiacuit,  et  in  conterminis  prefati  casalis.circa 
montana,  quantum  terre  quatuor  paria  boum  dc 
anno  in  annum  excolcre  possunt,  et  ortum,qui  est 
inter  murum  et  antemurale  Tyri  ex  parte  maris, 
que  omnia  scilicet  sccundus  rex  Balduinus  Domi< 
nico  dedit  Sepulcro,  confirmo.Preterea  in  territorio 
Neapolitano  casale,nomine  Gafermelech  '■^•,ex  dono 
regis  secundi  Balduin{,prout  in  ipsius  notaturpri- 
vilegio,  eonflrmo.  Porro  medietatem  casalis  Fieisse 
•",  nunc  casale  Sanoti  Sepulcri   nuncupati,  quam 
cum  omni  pertinentia  sua  Eustachius  Ganerius  ^^, 
concessione  etiam  regis  Balduini  secundi,  libere  et 
perhenniter  habendam  ecclesie  Sancti  Sepulcri  do- 
navit,  ettotam  terram  illam,  quam  Galterius,  pre- 
dicti  Eustachii  filius,  circa  idem  casale  canonicis 
Dominici  Sepulcri  ultra  flumen  habendam  usque  ad 
terminum  designatum  "•,  qui  usque  in  hodiornum 
diem  apparent,dedit,  sepedictis  canonicis  conflrmo- 
Casale  insuper  Thecue  cum  omnibusappendiciis^ 
Buis,  prout  pater  meus  Fulco,  Iherosolimorum  rex 
tercius,  pro  concambio  Sancti  La^ari  in  Bethnnia» 
assensu  Milisendis  ^*  regine,matris  siquidem  mee, 
et  Amalrici,  fratris  videlicet  mei,  ea  inquam  liber- 
tate,qtia  prsdictus  pater  meus  cum  Milisende  regina 
illud  tenuisse  dinoscitur,ecclesieDominiciSepuIcri 
donavit,  et  suo  privilegio  confirmavit  •**,eidem  con- 
firmo,  necnon  et  a  tocius  calumpnie  molestia  vel 
impedimento  nunc  et  deinceps  prefatam  donationis 
concessionem  me  defensurum  polliceor.  Praeterea 
duas  carrucatas  terre  plenarias,quas  ex  dono  Lam- 
berti  AIs  in  territorioMimascasalissitasidem  pater 
meus  prenominate  conflrmavit  ecclesie,et  ego  con- 
firmo.  Quinimmo  duo  casalia,  Gebul  et  Helcar,cum 
omnibus  adiacentiis  suis,et  piscarias  peroctodies, 
et  angariam  per  diem  unum,etnavem  assidue^iuxta 
modum  quo  Guillelmus  de   Buris   ecclesie  Sancti 
Sapulcri  canonicis  concessit,  et  suo  patrisqus  mei 
privilegio  roboratum  est,  eisdcm  confirmo.  Domos 
vero  infrasepta  Iherusalem  sitas,  videlicetdomum 
Petri  Bernardi  cauonici,  domum  Enrardi  canonici, 
item  domqm  alterius  Enrardi  canonici,domum  Mi- 
nardi  ^,  domum  Qarsionis,  domum  Galterii  Len- 
trontor  ^Sdomum  Bernardi  Bursarii,  domum  Her- 
luini,  domum  Mabilie  cum  orto  prope  memoratam 
domum  posito,  domum  Roccrii  de  Sancto  Lazaro, 
fratris  Sancti  Sepulcri,  et  8tationem,que  fuit  Wil-* 
leln^i  ^   Bastardi,    partemque   illam,  quam  idem 
"Willelmus  '"  in  mensis   numulariorum  habebat, 


A  quas  omnes  pater  meus  Jam  tooiens  diottt^  s(b  omni 
exactione  liberas  et  quietas,8alvo  tamen  regio  iure, 
quod  in  helemosina  quam  rex  ecolesie  facit  ^*^, 
debet  habere,  canonicis  Sancti  Sepulcri  concessit, 
suoque  privilegio  munivit,  eisdem  confirmo.De  ce- 
tero  domum  Achon  sitam,  quam  Lambertus  Als, 
Agnetis  uxoris  sue  consilio  necnon  et  Fulconis  pa- 
tris  mei  consensu,ecclesie  Dominici  Sepulcri  dona- 
vit  iuxta  conditionem  que  in  eorum  privilegio  con- 
tinetur,donum  prefate  domus  confirmo.Inter  cetera 
vero  tria  casalia,  quorum  aliud  Gapharuth,  sliud 
autem  Gith  et  aliud  Porphiria  vocatur,  que  Roge- 
rius,  Liddensis  episoopus,  ex  possessione  Stnoti 
Georgii  oum  omnibus  appendiciis  suis  et  medie«* 
datem  ^  decime  messium  eorumdem  oaBaHam  et 

n  aliarum  omnium  rerum  decima  tota  et  integra  e^ 
clesie  Sepulcri  Domini  iure  perenni  ***  tenenda  con- 
oessit,  et  quartum  casale,  Rei^oilta  nomine,qQod 
prefatus  Lyddensis  ^  episcopns  cum  otnni  fntegri- 
tate  sua  et  consimilt  decima,  qua  predicta  triavao- 
clesie  pretaxate  pro  concambio  tamen  decime  ca- 
stelli  Amaldi  et  decime  cuiusdam  casalis  de  Hospi- 
tali,  nomine  Bulbul,  perhenniter  possidendum  oon- 
stituit,  ratum  decerno.  Commutationem  ioBuper 
inter  Dominici  Sepulori  canonicos  et  lobannem 
Patricium  de  duobus  casalibus,  GaphameHch  ^  el 
Anquina  ^^,  pro  duobus  memorati  lohannis  oasaH* 
Lus,  Megina  scilicet  et  Mezera,utrimque  laudabili* 
terfactamconfirmo.Demumcunctammoblationum, 
que  ad  Sepulcmm  Domini  venient,  medietatem  in 
omnibus,  prout  venerabilis   Araulfus  patriarcbai 

C  consilio  primi  regis  Balduini,  profktis  assignavit 
canonicis,  confirmo.  Oblationes  etiam  omnes,  que 
ad  vivificam  Crucem  venient  '",  exccptis  que  sola 
die  sancti  parasceve  '^  fuerint,aut  si  pdtriarcfaa  se- 
cum  illam  proaliqua  necessitatedetuleritilHscon- 
firmo.  Gere  autem,  que  ad  ecclesiam  Tenerit,  dao 
partes  ad  luminaria  eisdem  confirmo.Deoimas  pre. 
terea  tocius  sancte  civitatis  Iberasalem  locorumqoe 
sibi  adiaceiitium,quas  patriarohap^efatusi^Hscon- 
cessit,  exoeptis  tamen  fXinde  decimis,  que  eant  pa- 
triarche,eisdem  confirmo.Ecclesiam  deinoepsB^Mi 
Petri  in  ioppe,quam  patriarcbaiamtooies  *^diota8 
cum  honore  suo  integro  et  cum  tota,  iqae  satiete 
matri  pertinet  ecclesie,  pienaria  dignitate  prefktls 
concessit  canonicis,  predicto  modo  oonf!rmo<Dimi- 

Q  diam  quoque  partem  ilHud  benefleii,  quod  priravn 
rex  Balduinus  Sancto  Sepulcro  pro  exdambitu  epi- 
soopatus  [Bethleemitici]  contulit,8imfHter  conf!i*lno. 
llec  omnia,  prout  superius  metnorata  8unt,cco1esie 
sepedicte  eiusdem  conventui  nuno  et  per  sucoes- 
sionem  ibidem  Deo  famulanti  Hbere,  quiete  et  sitte 
omni  calumpnia  vel  impedimento  in  p08terum  ba- 
benda  et  iure  perpetuo  possidendaconcedo,et  p^^ 
senti  scripto  confirmo  et  corroboro.   Et  ut  huius 


«'*  Manque  dans  B.    ^75  b,  TyrensL    «'«  B,  Cafarmelech.    '"^  B,  Fiesse.    ^  B,  Grmerius.    ^^  B.  Ur- 
inos  designatos.    '^^^  B,  appen  ai]tiis.    m»   H,  Milesisndis,    ••*   B,  firmavit.    •*•   G,   Mainardi,    ^B,Lo 


minos 


Tomaor.    »«  B,  Guillelmi.    «««  B,  Guilletmus,    »'  B,  facit  ecclesie.    »*»  B,  medietate.    «»  B,  pai^hcfmi. 
^^  B,  Liddensis,    "»  B.  Gaphermelic.    »•'  B,  Ainquina.    ^^  B,  veniunU    «»♦  B,  pmscheue.    ^  B>  laiitm 


CARTDLAIRE  DU  SAlNT  SSPDLCRE, 


tllff 


mationismeepaglna  rataet  incorrupta  perma-  A  Insuper  etiam  dimidiam  partem  illins  possessionis, 


testibus  eara  subscriptis  sigillique  mei  sup- 
one  muniri  precipi  ^. 

tnm  est  autem  hoc  anno  ab  incarnatione  Do- 
iiCLVy  indictione  iii.  Huius  quidem  rei  testes 

malncus,  fi*ater  regis  et  comes  Ascalonitatus. 
Humfredus  de  Torono,  constabularius.  Guido 
Berythensis  *•'.  Girardus  Sydoniensis  •". 
Pfailippus  Neapolitanus.  Guido  Francigcna. 
Henricus  Bufalus.  Hugo  Cesariensis.  Baldui- 
nus  de  Insula.  Odo  de  Tholenth,turris  David 
castellanus.  Odo  de  Sancto  Amando.  Guillel- 
mus  de  Barra. 

I  Aohon,  per  manum  Radulfli  canccllarii,  iii 
Ulii. 

LIV  »••. 

D  *^  PRnnLBGIUM  BALDUINI   REOIS  QUARTI   DE 
GONFIRMATIONE  OMNIUM  POSSESSIONUM. 

lomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
.  Spiritus  Sancti,  amen. 
um  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  Aitu- 
aod  ego  Balduinus,  per  gratiam  Dei  in  sancta 
udem  Latinorum  rcx  quartus,  predecessorum 
im  felicis  memoric.  ducis  videlicet  GodefHd^ 
ique  eius  Balduini,  primi  Iherosolimoru-m  re- 
ilduini,etiam  secundi  regis  necnonet  Fulconis 
tnei,  civitatis  eiusdem  regis  tercii,  vestigiis 
ire  desiderans,  pro  salutemea  et  meorum,tam 
im  quam  defunctorum,  confirmo  ecclesie  Do- 
3epulcri  eiusdemque  canonicis  nunc  ibidem 


quam  primus  rex  Balduinus  pro  exoambitu  episco- 
patus  Betheemitici  ecclesie  Sancti  Sepulcri  dedit, 
confirmo.  Gasale  insuper,  nomine  Derina,  in  lerri- 
torio  Tyrensi  situm,  super  magpium  fontem,dequo 
procedit  conduotus  aquarum,  cum  omni  pertincntia 
sua,  excepto  alio  casali,  si  quandoque  ei  subiacuit, 
et  in  conterminis  prefati  casalis,  circa  montana, 
quantum  terre  quatuor  paria  boum  de  anno  in  an- 
num  exeolere  possunt,  et  ortum,  qui  est  intermu- 
rum  et  antemurale  Tyri  ex  parte  maris,  que  omnia 
scilicet  secundus  rex  BalduinusDominicodeditSe- 
pulcro,  confirmo.  Preterea  in  territorio  Neapolitano 
casal,  nomine  Cafarmelie^yex  dono  regis  secundi 
Balduini,  prout  in  ipsius  notatur  privilegio,  eon- 
Tk  flrmo.  Porro  medietatem  casalis  Fieisse,  nunc  ca- 
sale  Sancti  Sepulcri  nuneupati,  quam  cum  omni 
pertinentia  sua  Eustachius  Gamerius^,  conces- 
sione  etiam  regis  Balduini  secundiylibere  st  perhen- 
niter  habendam  ecclesie  Sancti  Sepulcri  ddnavit,et 
totam  terram  illam,  quam  Galterius,  predicti  Busta- 
chii  flHus,  circa  idem  casale  eanonici  Hominici 
Sepulcri  ultra  flumen  habendam  usque  ad  terminos 
designatos,  qui  usque  in  hodiernum  diem  apparent, 
dedit,  sepedicte  confirmo  ecclesie.  Gasale  insuper 
Thecue  cum  omni  integritate  sua,  prout  pater  meus 
Fulco,  Iherosolimorum  rex  tercius,  pro  eoncambio 
Sancti  Lazari  in  Berthania,  assensu  Milissendis  re- 
gine,  matris  siquidem  mee,  et  Amalrici,  fratris 
videlicet  mei,  ea  inquam  libertate,  qua  predictus 
pater  meus  cum  Milissende  regina  illud  tenuisse 
Brvientibus  et  in  posterumservituris,  quecum-  C  dinoscitur,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  donavit,  suoque 


tempore  predicti  ducis  Godofridi  ^*  iuste  et 
abiliter  dono,  concessione,  commutatione  vel 
Dne  infra  regni  mei  fines  usque  in  hodiemum 
bnpetravit.  Seriatim  igitur  que  vel  a  quibus 
Ltta  eeclesia  dono  vel  concessione,  comiquta- 
Biye  emptione  huc  uf  que  optinuit  *<^,  ut  se- 
ia  declarant,  ponere  libuit.  Primus  itaque  dux 
tidus  XXI  casalia,  subscriptis  nominibus  nun- 
1»  Ainquine,  Armotie,  Kefreaohab,  Kefredil» 
Bnbin,  Aram,  Kalendie,  Betdigge,  Birra, 
iet»  Ataraberat,  Uniet  ^,  Zenu,  Helmule, 
(Rintif,  Aineseins,  Barimeta,  Betuimen  *^, 
te&re,  ecclesie,  de  qua  agitur,  dedit,  et  iure, 
;uo  possidenda  concessit.  Dedit  insuper  eidem 


privilegio  flfmavit,  eidem  confTrmo,  et  a  tocias  ca- 
lumpnie  moiestia  vel  impedimento  nunc  et  deinceps 
pref^te  donationis  concessionem  me  defensumm 
polliceor.  Necnon  etiam  carmcatas  terro  plenarias, 
quas  ex  dono  Lamberti  Alsi  in  territorio  Mimas 
casalissitas  idem  patermeuspretaxateconflrmavit 
ecclesie,  et  ego  confirmo.  Duo  quoque  casalia,  Ge- 
bul  et  Helchar.  cum  omnibus  adiacentiis  suis,  et 
piscarias  per  octo  dies,  et  angariam  per  diem  unum, 
et  navem  assidue^  iuxta  modum  quo  Guillelmus  de 
Buris  ecclesie  Sancti  Sepulcri  canonieis  concessit, 
et  8U0  patrisque  mei  privilegio  roboratum  est,  ei- 
dem  eeclesie  conflrmo.  Domos  vero  inAraseptalhe- 
rusalem  sitis,  videlicet  domum  Bemardi  canonici. 


ie  omnefi  furnos  Iberusalem,  exeeptisduobus  B  domum  Eurardi  canonici,  item  domum   alterius 


Ipltali  et  uno  de  Latina.  Bt  primus  rex  Bal- 
itprefateecolesie  apud  Sanctum  Lazaram  vil- 
oum  familiis  dedit  et  tradidit,  et  rv  casalia  su- 
knbtnm  LaEamm,  quomm  nomina  sunt  hec, 
b1£b,  Benehabeth,  Ragabam,  Homa ;  et  in  ter- 
Neapolitano  mille  modios  tritici  singulis  an- 
Bipiendos  eidem  dedit  ecclesie.  Quc  omnia,  ut 
U8  momorata  sunt,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  ex 
lieaconcedo,  et  pcrhenniter  habenda  docerno. 


Eurardi  canonici,  domum  Mainardi,  domum  Garsio- 
nis,  domum  Galterii  Lentronior  ^,  domum  Ber- 
nardi  Bursarii,  domum  Herluini,  domum  Mabilie, 
domum  Rogerii,  IVatris  Sancti  Sepulcri,  et  statio- 
nem  que  fuit  Guillelmi  Bastardi,  partemque  tllam 
quam  idtoi  Ouillelmus  in  mensis  numulariorum 
habebat,  quas  omnes  pater  meus  tam  tooietas  dictus 
ab  omni  exactione  liberas  et  quietas,  salvo  tamen 
rogio  iure,  quod  in  helemosina,  quam  rex  ecclesie 


tigfiz  precspi.  "^  B,  Berytensis.  ^  B,  Sidonientii,  •••  A,  /*»  50,  r» ;  B,  /^  58,  r«.  Manque  dans  A, 
i,  UodefriM.  wt  b,  obiinuU,  *«  B,  Vmiet.  ♦«*  B,  Beitamen.  *<»  B,  Caparmelec.  *^  B  Grmrius. 
I,  Lo  Tomaor. 


H47 


AD  60DEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1148 


facit,  dcbet  habere,  canonicis  Sancti  Sepulcri  con- 
cessit,  suoque  privilegio  munivit,  eisdcm  confirmo. 
De  cetero  domum  Achon  fundatam,  quam  Lamber- 
tus  Als  uxorque  sua  Agnes,  conccssu  regis  Fulco- 
nis  patris  mei,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  hac  videlicet 
conditione  libere  ct  quiete  possidendam  conccssit, 
ne  venditione  vel  commutatione  sive  quolibet  alio 
modo  a  se  eiccre  iiccat,  et,  si  fecerint,  regia  maje- 
stas  ex  ea  servicium  hahcat,  scpcdictis  canonicis 
hac  predicta  ratione  confirmo.  Intercctera  vero  tria 
casalia,  quorum  aliud  Capharuth,  aliud  autem  Gilh 
et  aliud  Pnrpbii*a  vocatur,  queRogerius,  Lyddensis 
episcopus,  ex  possessione  Sancti  Georgii  cum  omni- 
bua  appendiciis  suis  et  medietatem  *^*  decime  mes- 
sium  eorumdem  casalium  et  aliarum  omnium  rerum 
docima  tota  et  integra  ecclesie  Sepulcri  Domini  iure 
perhennitenendaconcessit,etquartum  casale,Kefre- 
sciltanomine,quodprefatusLyddensiscpiscopuscum 
omni  integritatesuaetconsimili  decima,quaprcdicta 
tria,  ecclcsie  pretaxate  pro  concambio  tamcn  decime 
castelli  Arnaldi  etdecimacuiusdam  casalis  de  llospi- 
tali,nomineBulbul,pcrgenniterpossidendumconsti- 
tuit,  ratum  decerno.Confirmo  etiam  commutationem 
inler  predictos  canonicos  et  lohannem  Patricium  de 
duobus  casalibus,  Capharmelich  *o«  et  Ainquina,pro 
duobus  memorati  lohannis  casalibus,  Megina  scili- 
cet  et  Mezera,  utrimque  laudabiliterfactam.Quere- 
lam  insuperillam,  que  de  Surianis  inter  me  et  Do- 
minici  Sepulcri  canonicos  extitit,  quam  etiam,  prout 
in  eorum  privilegio  plenius  continetur,  et  nomina 
prediclorum  Surianorum  in  eodem  conscripta  sunt 
prefatis  canonicis,  sive  justa  foret  injusta,  libc- 
ram,  quietam  et  prorsus  absolutam  remisi,  con- 
firmo.  Nichilominus  etiam  calumpniam  illam,  que 
in  terminis  finium  territorii  casalis  Dominici  Se- 
pulcri,  quod  dicitur  Bethsuri,  inter  Milissendem  re- 
ginam,  matrem  eiquidem  meam,  et  Sancti  Sopulcri 
canonicos  aliquandiu  versabatur,  liberam,  quietam 
et  sine  quolibet  vel  a  me  vcl  a  successoribus  meis 
vel  a  quibuslibet  aliis  impedimento  sive  moleslia 
ecclesie  **°  Sancti  Sepulcri  iterum  cx  toto  re- 
rooto  ***  et  absolutam  prorsus  confirmo.  Verumta- 
men  casalia  illa,  Bethel  scilicet,  Odemamel,  Dehir- 
sabeth*»*,  Corteis,  Deirmusin  *»»,  Huetdebes,  que 
cum  omnibus  villanis  et  cum  omni  integritate  et 
pertincntiis  suis  iam  tociens  dicti  canonici  cx  Hu- 
gone  deHibelino***  precio  comparaverunl,  ecclesie 
Sancti  Sepulcri  coufirmo.  Demum  cunctarum  obla- 
tionum  que  ad  Sepulcrum  Domini  veniunt  et  ve- 
nient,  medietatem  in  omnibus,  prout  venerabilis 
Arnulfus  patriarcha,  primi  rcgis  Balduini  consilio, 
prefatisassignavit  canonicis,  confirmo.  Cereautem, 
que  ad  ecclesiam  venerit,  duas  partesadluminaria 
eidem  confirmo  ecclesie.  Oblationesinsuperomnes, 


A  que  ad  viviflcam  Crucem  veniunt  exceptis  que  sola 
die  sancti  parasceve  fuerint,aut  si  patriacha  secum 
illam  pro  aliqua  necessitate  detulerit,  cisdem  cano- 
nicis  confirmo.  Decimas  quoque  tocius  sancte  civi- 
tatis  Ihorusalem  locorumquesibiadiacentium,quas 
patriarcha  supranominatus  illis  concessit,  exceptis 
solummodo  funde  decimis,  eisdcm  confirmo  ckno- 
nicis.  Dimidiam  partem  eliam  illius  beneficii,  quod 
primus  rex  Balduinus  Sancto  Sepulcro  pro  excam- 
bituepiscopatus  Bethlemitici  contulit,  similitercL-n- 
firmo.  Ecclesiam  deinceps  Beati  Petri  in  loppe, 
quampatriarcha  iam  tociens  dictus  cum  hoaore  suo 
integro  et  cum  tota,  que  sancte  matri  pertinet  ec- 
clesie,  plenaria  dignitate  prefatis  concessit  canoni- 
ci^,  prcdicto  modo  canfirmo.  Hee  igitur  omnia,prout 
w>  supcrius  memorata  sunt,  ecclesie  iam  sepedicteet 
eiusdem  conventui  nunc  etper  successionem  ibidem 
Dco  famulanti  libere  et  *"  quiete  et  sine  omni  ca- 
lumpnia  vel  impedimento  in  posterum  habenda  et 
iure  perpetuo  possidenda  concedo,  et  presenli  pagina 
supscriptis  testibus  sigillique  mei  suppressione  **• 
denotata  confirmo. 

Factum  est  autem  hoc  anno  ab  incarnatione  Do- 
mini  mclx,  indietione  viii.  Horum  quidem  omnium 
testes  sunt : 

Petrus,  archiepiscspus  Tyrensis.  Erncsius  ♦", 

archiepiscopus  Cesariensis.  Letardus,  archi- 

episcopus  Nazarenus.  Gonstantinus,  Sancti 

Gcorgii   episcopus.    Rainerius,    Sebastien- 

sis*»8    episcopus.    Osbertus,   Tyberiadensis 

episcopus.  Fredericus,  episcopus  Achonen- 

C  sis  **^  Adam,  episcopus  Paneadensis.  Amal- 

ricus,  cpiscopus  Sidoniensis"^  Mainardus, 

episcopus  Berithensis*-*.   Gaufridus,  abbas 

Templi  Domini.  Rainaldus,abbas  de  Latina, 

Gunterius,   prior  Montis  Syon.   Aimericus, 

prior  Montis01iveti.Guillelmus,comilitonum 

Templi  scyiescalcus.    Frater  Gaufridus  Ful- 

cherii. 

Dc  baronibus  vero  et  hominibus  regis  : 

Almaricus,  comes  Ascalonitanus.  Henfredusde 

Torono  *",  constabularius  et  filius  ejus  Hen- 

fredus.  Galterius,  Tiberyadensis  ♦»  dominus. 

Guormundus  Tiberiadensis  *•*.  Girardus  Si- 

doniensis**».  Hugo    Cesariensis.    Philippus 

Neapolitanus.  Galterius  Beritheinsis.  Guido 

[)  Francigena.  Henricus  Bubolus.  Hugo  de  Ybe- 

lino  "«  et  frater  cjus,Balduinus.  Guillelmus, 

marescalcus.  Odo  de  Sancto  Amando,  castel- 

lanus  Iherosolimitanus. 

Data  Acchon,  per  manum  Radulfi,  Bethleemite 

episcopi    regisque    canceUarii,   vii   kalendas  au- 

gusti. 


*o«   B,  medielate.      *®®    B,    (aphermelich,      *'«  Dans   A    on    lit  sive  eccesie  molestia,      *»*   Corrigez 

rcmitto.      *"  Dehyrsaheth.      *»'  B.  Deirmasun.      *J*  B,  Hybelino.      **»  Manque  dans  B.  *»«  subpressione. 

*'^  B,  Amesius        ♦"»    B.  Scbastensis.        "*  B,  Achanensis  episcopus.        "o  B,  Sydoniensis. .      *"  B, 

Berylhemis.       ♦"  B  Torotie.       **'  B,  Tyberiadensis.       *»*  B,  Tyberiadensis.         ♦«  Sydaniensis.        ♦« 

B,  nybelino. 


CAHTULAIRB  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1180 


LV  "'. 


^  PRIVILBGIUM  b[aLDUINI]  REGIS  QUARTI  DE  RE- 
tONB  CALUMPNIE,  QUAM  FACIEBAT  SUPER  SU- 
18,  ET  ILUUS  QUAM  REGINA  FACIEBAT  SUPER 
A   CASALIS   BETHSURIE. 

omine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
L  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
im  sit  omnibus,  tam  presentibusquam  futu- 
Lod  ego  [Balduinus],per  gratiamDeiinsancta 
alem  Latinorum  rex  quartus,  ecclesie  Domi- 
spulcri  iura,  prout  condecet,  in  nuUo  minui 
enSy  qucrclani  illam,  que  de  Surianis  his, 
tn  Domina  subscripta  sunt,inter  me  et  cano- 
Dominici  Sepulcri  venerabiles  fratres  meos 
sive  foret  iusta  sive  iniusta,  memorate  Sc- 


A  filius  Georgii  et  frater  eius  Geuset  ♦*•,  et  lanna  et 
fllius  eius  Guseth  et  alius  fllius  Georgius  et  alius 
filius  Elias,et  Camis  filius  Bolpharageet  Eliasfrater 
eins,  et  Serget  filius  Antoni,  et  Belcaira  filius  Mon- 
sor  **®,  ct  Brahim  *"  filiusGeorgii,etGeorgiusfrater 
Salomonis  ;  de  Bolferage  filius,8oror  et  fratres  eius 
Brahim  ***  et  lacob  et  Elias,  et  Brahim  *"  filius 
Georgii  et  fratcr  eius  Botros,  etMunferrethetfrater 
eius.  Nichilominus  et*»*  columpniam  illam,  que  in 
terminis  finium  territoriicasalisDominiciSepulcri, 
quod  dicitur  Bethsuri,  intercanonicosDominiciSe- 
pulcri  et  Milissendem*"reginam,matremsiquidem 
meam,  aliquandiu  versabatur,  ecclesie  Dominici 
Sepulcri  liberam,quietam  et  sinequolibct  velasuc- 
cessoribus  meis  vel  aquibuslibetaliisimpedimcnto 


Dominici  ecclesie  ex  toto  remitto,et  prorsus      vel  molestia  prorsus  remitto  corroboro.  Ut  igitur 
n,  quietam  et  absolutam  confirmo  ;ita  dura-  "  hec  omnia  mcmorata  superii 


quod  Surianis,  de  quibus  agitur,sive  coruni- 
.eredibus,  ubicumque  sunt,velubicumquein- 
itur,  a  dominio  pretaxateecclesie  deincepsse 
.here  vel  alicuius  stimulatione  sive  tergiver- 
e  ad  alium  quemlibet  dominumseconvertcre 
enus  liceat,  sed  sicut  antiquitus  et  a  priscis 
ribus  ecclesie  DominiciSepulcridinoscuntur, 
perpetuum  ipsietipsorum  hcredeseidemsub- 
t.vNomina  autem  Surianorum  hec  sunt  :  de 
Ramatha,Cosmas  et  filius  eius  Baraqucth  ♦**, 
beitfrater  Cosme  et  Thcodros^frater  eius,et 
frater  Cosmc  Yuset  et  filiuseiusPetros,Ubeit 
;cr  eius  Elias,  Meneiavenator,et  Salem  senex 
18  eius  Ubeit,  lanna  etfiiiuseius  Saacet  alius 
ilius  *3»  Elias  «*,  et  Samuel  *»»  filius  Georgiiet  C 
eis  Faet,  et  lanna  filius  Munsor,  et  Petros 
Phara  et  frater  eius  Samuel  ^^ ;  de  casali  Bc- 
:el,  Salem  filius  Azar**^et  fratereiusladna,et 
filius  Sarsor  ct  fratres  eius  Aaron  et  lacob, 
I  filius  Coer  et  Brahin  *3*  filius  eius,  Oies,  et 
ius  filius  Zorech  et  fratres  eius  Feeth  et 
n,  Aias  et  Pharas  frater  eius,  Georgius  filius 
,  Tedros  ^"^  filius  Brain  ^^  et  fratres  eius  Ubeit 
lilius,  et  Elias  ^^'  moniculus,  et  Helias  filius 
,  lanna  filius  Rofehe  et  fratereiusSalem,Pe- 
[lius  Georgii  et  frater  cius,  Georgius  filius  la- 
et  filius  eius  Brahin  et  Saac  fratcr  eius,  ct 
iu8  et  filius  eius  Saba,et  Elias^^cimentarius, 
♦♦*  filius  laphar;  de  Aithara,    Salem   filius 


us  eo  ordine,  quo  pre- 
taxatum  est,  ecclesia  Dominici  Sepulcri  in  omni 
pace  nunc  et  usquc  in  sempitemumhabeat  et  pos- 
sideat,  presenti  pagina  subscriptis  testibus  sigilli- 
que  mei  suppressione  denotata  confirmo. 

Factum  est*"  hoc  anno  ab  incarnationc  Domini 
MCLX  *•',  indictione  viii.  Hujus  quidem  rei  testes 
sunt : 

Letardus,  archiepiscopus  Nazarenus.  Ric^ar- 

dus  **•,  Adriensis  episcopus.  Arnulphus  ^*, 

canonicus  Nazarenus,  Philippus,  domini  re- 

gis  cappellanus.  Stephanus,  ^regie  cancella- 

rie  secretarius.Hadulfu8,archiepiscopi  Naza- 

reni  clericus. 

e  baronibusveroet  dehominibusdomini  regis  : 

Amalricus,  comes  Ascalonitanus.Henfredus  de 

Torono,  constabularius.Guiho  *••  Francigena. 

Guillelmus,  marescalcus.   Abraham,  vioeco- 

mes  Nazarenus.  Oitho  de  Risberge.Guigo*** 

de  Maneriis.  Albcrtus  de  Retesth.  Godescal- 

cus.  Petrus,  foresterius. 

Data  Achon,   per  manum   Radulfi,  Bethleemite 

episcopi   regisque  cancellarii,    vii    kalendas   au- 

gusti. 

LVI  wt. 

PRIVILEGIUM  EIUSDEM^  BALDUINI     REGIS    QUARTI  DE 
CONFIRMATIONB  VUETMOAMEL. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quamfutu- 


ilem,  et    Saac    [et]  *^>  frater  eius  Elias,   et  y.  ris,  quod  ego  Balduinus,  per  gratiam  Deiin  sancU 


i  ♦**  filius  Georgii,  et  Martinus  filius Ayza***,  et 
lon  et  filius  eius  Cosmas,  et  Thodrosct  lanna 
oius,  et  Ysaac***;  de  Calandria  **•,  Cosmas, 
naan  et  fflius  eius  Georgius,  et  Braym  filius 
6  et  Samuel  filius  Barapueth  **^  et  fratres  eius 
el  Nichola,  et  Meferut***  filius  Chame,et  Saac 

A,  f»  53,  r»;  B,  l^  55,  v°.    ♦"  Manque  dans  A. 


Iherusalem  Latinorum  rex  quartus,  instanti  prece 
llugonis  de  Hybelino  et  concessione  fratrissui  Bal- 
diiini  et  sororis  sue  Hermengardis.domineTiberia- 
dis  *•*,  et  matris  sue  Uelois,  et  avunculorum  suo- 
rum,  Phiiippi  sciiicet  Neapolitani,  Guidonis  Fran- 
cigene,  llenrici  Bubali,  etomniumaIionim,adquo8 


^  *   ^  *     ^  .  ^,  .  .         «w ^^^  h,  BaracheL    ♦**  B.   Theodros,  *^^   B,   fllius  eius. 

Iselias'^'^  hl  SamuheL  «MVs^mw/rJ,""*"  B,  //fl^r.  ^  h.Brahyn,  ^'^  BJhodros.  ^  B,Brayn, 
Helias.  '^  B,  Helias.  *♦»  B.  Helias,  ♦«SuppI6e  d^apres  B.  ♦♦»  B.  Braym.  ***  B,  i4t3ia.  ♦♦»  B. 
^  B,  Catandria.  ^''' B,  BaraqueL  ^^  B,  MeferuL  ^*  B,  Geuselh.  ^  B,  Munsor.  ♦»«  B,  Braym. 
B,  Bravm.  ^^  B^Braym.  ♦«♦  B,  etiam.  *«  b,  Milessendem.  ^  B,  ajou te  au/m.  *»  A  doune  la 
Svidemment  fausse  de  mclv.  *»»  B,  Ricardus,  **»  B,  Amulfus.  ^  B,  Guido.  *•»  B,  Guido.  *•«  A, 
v«;  B,  f*  51,  r».    ^  Manque  dans  A,    ^  B,  Tyberiadis. 


im 


AD  GODEPaiDDM  APPBND.  II,  —  MOMVM.  DE  8BLL0  SACRO. 


prcsentis  venditionis  videtarpertinereconcessiovel  A  perpetuo  tenebuntur,  utqaidquid^^^^damnipropter 


in  posterum  predictepossessionisTendite  heredita- 

ria  possessio,  laudo  ^^,  confirnio^sigiliique  meiap- 

posrtione  corroboro  venditionem  et  emptionem  inter 

Uugonem  de  Aibelino^^*  et  fratres  nostros  canoni- 

cos  Sancti  Sf^pulcri  lcgitime  factam,  cujus  paclio- 

nem  subsequens  pagina   declarat.   Vondidit  igitur 

predictus  Uugo  pretaxatis  fratribuscanonicissacro- 

sancte  Resurreclionis  ccclcsie  Vuetmoamelcumvil- 

lanis  et  amnibus  perlineutiis  suis,  exceptis  duobus 

casaiibuB  Arobici  militis,  scilicet  Odabed  etDamer- 

sor,  vendidil  otiam  Desabeb  **''  cum  villanis  etper- 

tiaentiitf  euis  omnibus,  Corteis  cum  villanis  ot  om- 

nibus  pertinentiis  Buis,in  Zibi  quidquid^*^ibipater 

suus  die,  qua  vixit  et  obiit,  babuit,  et  ad  domi- 

Bium  ipsius  Uugonis  velsuccessorumsuorymhere- 

ditario  jure^  pertinet,  in  civilate  Bethel  similiter 

quidquid^^o  pater  suus  die,  qua  vixit  et  obiit,  ha- 

buit,  et  Hugoni  tociens  dicto  sicut  heredi  vel  suis 

suocessoribus  obvenit.  Ueo,inquam,omnia  predicta 

vendidit  tociens  dictus  Uugo  conventui  Dominici 

Sepulcri  pro  septem  milibusbizanciisiureperpetuo 

poBsidenda,   et  ab  omni  servitio^'',  dominio  ex- 

actionc  soluta,  libera  et  quieta.Utautem  hecvendi- 

tio  *^*  firmior  remaneret  *'',  et  nullius  eam  contra- 

dietio  vaeiUaret,  sicut  predixi,conoessimeamfrater 

8UUS  Balduinue»  et  non  minus  mater  sua  Elois^'^^, 

et  Boror  ^ius  HermeBgardi8,domina  videlicet  Tybe- 

riadis,  avuncuU  etiam  sui  PhilippuB  NeapoUtanus, 

Guido  Francigena,  Henricus  Bubalus  ^concesserunt 

etiam  et  cognati  Uugonis  de  Ybelino*^*,  Philippus 

de  Gafran,  et  frater  eius  et  Petrus  do  TeU[e]i.  Pro  C 

iUis  vera,  qut  infra  annos  sunt,  sicut  estBarisanus 

frater  {lugonis  de  HybeHno  et quedam  soror  sua  par- 

vala,  aomine  Stephania,  et  si  qui  etiam  in  eadem 

prosapia  minoris  etatis  inveniuntur,vel  in  posterum 

inveniri  poterunt,  Augo  de  Uybelino  et  frater  suus 

Baklinus  et  PhiUppus  NeapoUtanus  etCuido  Gran- 

cigena  et  Henricus  Bubalus  fi<ieiu68oressunt,quod, 

quando  ad   annum   legitimum   per\'enerint,  infra 

ipsum  annum  fatient^'^^   eos  predictam  venditio- 

nem  ^'^''  roncede[re].NoaminuBetiamipsiidempredi- 

cti  baronesplagii^^legittmf  Buntabomni  calumpnia 

Dunb  dt  Bemperhecomniapredictaadquietandi,hoc 

tamen  tenore,quod  quicumque  istorum  plegiorium 

BupersteB  fuerit  aliis  humano  more  decedentibus. 


B 


motam  calumpniameidemconveniui  coi)tigei*if,8iib 

eBtimatione  bonorum  virorum  sepedioto  cbnvantui 

ab  illis  in  integrum  t*estauretur. 
Factum  est  autem  hoc  anno  ab  incarnalione  Do- 

mini  MCLV,  indictione  iv.  Uuius  <}yldem  ^i  teHira 

sunt : 

Lethardus  *^,  archiepiscopus  Na^areniiB.  Gon- 
stantinus,  Lidden&is  epi&copus.  QaafbidyB, 
abbas  TempU.  Amilius,  abbas  Latine.  Bnge^ 
rannus,  prior  Montis  Sydn.  Rogeritls,  prio^ 
Sancti  Abrahe,  BalduinuB,  archidlaisofttiB 
Lidde. 

De  fratribus  Templi  : 
Frater  Odo,  coinmendalof .  Prater  Galterios  de 
Berito,   Fraiter  Philippus.    Prtiter    Lotiovi- 


cus 


m 


De  baronibus  regis  : 
Uumfredus  de  Toro  ^,  regis  constabiilarius. 
lohannes  Gothman.  Uugo  Cesariensis. 

Et  de  hominibus  regis  : 

Ode  de  Sancto  Amando.  Willolmus  de  Borra. 
Odo  de  Tholent.  Hugo  de  Bezan.Vivianus  de 
Cayfas**'.  Gocelinus***  Pesellus.  Amaldus 
de  Crest,  constabularius  Tripolis.  Arnulfus 
de  Hissiguin,  WiUelmus  de  Monte  Gisardi. 
Gocelinus  de  Samosac.  Bartholomeus  i6ues- 
sioncnsis.  Arnulfus,  vicecomoB  .Iherosolimi'- 
tanuB. 

De  burgeftsibus ; 
Hugo  salien^  in  bonam.PetUB  Pislrtt^orieeHBis. 
Bricius.  Gaufridus  TuronensiB.  Willehnlts 
Normannus.  RainalduB  Sidai^UB.  PettiiBde 
Sancto  Jacobo,  P^tms  HugoaiB.  PefraB  de 
Sancto  Lazaro. 

Data  Accon^*,  per  manutn  Hadulfi  eKfieeUaHi, 
XIX  kalendad  f^btt)arii. 

ivir**«. 

PRIViLEGlUM    EIUSDEM  ^^      DE     OONFIItMATIONB  fiUOT- 

DEBES. 

In  nomine  sanete  et  indtvidue  TrtnitatfB  P^lriB 
et  Fiiii  et  Spritus  Saticti  amdn. 

Notum  Bit  omnibuB,  tam  presentibds  ^vamftit»- 
riB,  quod  ego  Bal[dainU8],^per  gratiam  Dei  ItiBUiBta 


ipBe  ppo  illiB  respondebit,  et  calumpniam  adquieta*  n  Iherusalein  Latinorum  ret  qdartuB,   t^am  iUam, 


bit ;  8i  qua  aUquando  occasione  ex  quacumque  ca- 
lumphia  interim  sQper  istiB  prenominatis  exorta 
fuerity  quioumque  piegionam  predictorumprioroo- 
currerit,  ipBeoalumptiiampaoincabit;)i  quisveroin 
poBterum  Biiper  pre^tamvenditionemoalumpniam 
induxArtt,UU,iid  qnoB  hereditaBHugonispostlpBum 
transierit>   conventui  Dominici   Sepulcri  obligati 


qUam  Hugo  de  Ybelino^  a  Mubbb  Arabit  et  filHi 
eiuB  Georgio  neCiion  et  ab  omnibuBeoi^utti  pucBli^ 
bus,  ad  quois  iure  her^iUirio  pertinere  videibaiur, 
sibi  prorsuB  adquietavit,  et  absolutiBBidiam  reddi^ 
dit,  et  poBtmodutn  Bpontmsea  vdluntate  tftia  atqatf 
comitis  ABcalDHitani  cotkceBBitme,  d^  4«itt9feiMid 
movet^  omniumque  parentum  suorum,ad  quos  ex 


«»  B  ajout»  0t.  ^  JlybeUno.  •«'  B,  Dersabeb.  m  B,qHicquid.  ♦•»  B^intfeheredUano.  «"•B^Mi^cl. 
♦'»  B,  s^vicio.  *7»  B.vendicio.  ♦^'  B,permaneret.  ♦'*  B,HeU>iiy  "»  B.Hybelino.  ♦'«  B.faeieni.  »"  B,  iwi- 
dicitmem.    ♦"  Dans  A  on  lit  pelagii.    ♦^»  B,  quicquid.      •«o   B,  Utardui.    ^^  B,  iMoidUi.    ♦"  B,   T0tm>. 

^B,C<nfphns.^^B,GozeUnus.  ♦««  B,  i4^Aon.  ♦••  A,  f^  66,  r» ;  B,  f»  57,  r*.  ♦•' Qeite  prwaiire  m- 
brique  manque  dans  A.  ♦••  B,  HybeUno. 


CAR9ULAIRB  W  8AINT  8EPULGR«. 


WSfA 


rare  htrodiiiaiQ  ^ectftfe  Gvedebatup,  commuiii  a»-  A  ^b  terre)  luxta  quod  per  bomihes  meos  Aiit  eis  tra- 


Bensu  eanonicis  Dominiei  Sepulcpi  venerabiilbue 
fratribus  raeis  pro  tribus  milibus  bisanciorum  ven'- 
didit,  instanti  prece  predicti  llugoni8,terram  ipsam, 
de  qu&  agitur,  duo  dumtaxat  casalia  cum  omnibus 
villanis  et  pertinentiis  suis  ex  integro,  alterum  quo- 
rum  nuncupatur  Deirmusim  et  alterum  Huetdebes 
^,  ecclesie  Dominici  Sepulori  et  oanonicis  nunc  ibi- 
den^  Deo.  servientibus  et  in  posterum  servituris 
laudo,  et  ab  omni  servitio,  dominio^  exactione  iam 
dicta  duo  casalia  libera,  quieta  et  soluta  iureque 
perhenni  sine  omni  impedin^ento  vel  calumpnia 
cuiuslibet  in  perpetuum  possidenda  concedb,  et  pre- 
senti  pagina  subscriptis  testibus  sigillique  mei  sub- 
pressione  denotata  confirmo. 


dita,  divisa,  terminis  et  metis  presignata  *••,  deter- 
minata.  Doqo  etiam  et  confirmo  eisdem  eanonicis  *•• 
confratribusque  meis  unam  domum  in  Asealone  et 
duas  carrucatas  lerre  in  casali,  quod  dieitur  Bai^ 
neolbederan,  in  oambium  ouiusdam  mahumerie,que 
data  fuit  eis  in  Ascalone  a  oaptione  eiusdem,  quam 
predicti  canonici  "^  mei  in  capitulo  suo  pari  voto 
assensuque  domini  patriarche  A[malrici]  omnes 
equanimiter  mihi  et  sucoessoribus  meis  In  eommu* 
tationem  harum  duarum  carruoatarum  domusque 
prefate  concesserunt,  condonaverunt,  oeAtra<fide*- 
runt ;  hec  autem  mahumeria  a  Sarracehi^  dieitur 
Cathara,  Latine  vero  Viridis.  Gonfirmo  pariter  tO'- 
oiens  dictis  confratribus  meis  quatuor  oarrueatas 


Foctumest  autem  hoc  anno  ab  incarnatione  Do-  »  terre,  qusestsuperflumenanteloppen,  sicutdi^isa 

..  •J'*.*  ¥¥•  «J  •««  •'  1.  A.        i  •        •  X       *  L  J  •  < 


mim  MCLX,  indictione  viii.  Huiu»  quidem  rei  testes 
suot : 

Letardus,  archiepiscopus  Nazarenus,  Ricardus, 
Andriensis  episcopus.  Arnulfiis,  canonicus 
Nazarenus.  Philippus,  domini  regis  capella- 
nus.  Stephanus,   regie  cancellapie  sccreta- 
rius.  HaduifBS  Anglicus,  Nazareni  archiepi- 
scopi  clericus. 
De  baronibus  vero  et  de  hominibus  regis  : 
Amalricus,   comes   Ascalonitanus.   Henfredus 
de  Torono,  constabulariue.  Guido  Prancige- 
na.  Guillelmus,  maresoalcus.  Abraham,vice- 
comes  Nazarenus.  Otto  de  Risberge»  Guido 
de  Maneriis.  Arbertus  de  Rethest.  Godescal- 
cus.  Petrus,  forosterius. 
Data  Acchon  ^^,  per  manum  Radulfl,  Bethleemite  ^ 
episcopi    regisque   cancellarii,  viii  kalendas   au- 
gusti. 

LVlII  *»». 

PRIVILEGIUM  ^^^  AMALRICI  COMITIS  DE  DONO  OELADIB 
BT  DE  CONFIAMATIONE  OMNIUM  POSSESSIONUM  QUAS 
ECCLESIA     SANCTI     SEPULGRI     UABET   IN   TERRA    SUA. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Noium  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ria,  quod  ego  Amalricus,  per  Dei  gratiam  comes 
Ascalonis,  ex  assensu  et  voluntate  domlni  et  fratris 
mei  Balduini,  Iherosolimorum  regis,  iaudamento 
pariter  domine  et  matris  mee,  regine  Milsendis,  pro 
aahile  mea  et  pro  animabus   omnium   parentumi 


est  et  terminis  metata,  et  gardinum  unum  ante 
loppem  et  vineam  adiaoentem,  et  vineam  illam  ••^, 
quedaitafuiteis  in  helemosinam^^^.Gonfirmoeisdem 
quidquid  •^  iuste  et  legttime  habent,  et  in  pace  et 
sine  calumpnia  possident  in  Ascalone  et  territorio 
eius,  in  loppe  et  territorio  eius  similiter;  Ut  Igitur 
hec  omnia  libcro  et  quiete,  solute  "^  sine  [omnt] 
•"*'  exactione  ac  gravamine  cumcanonici  "^  et  ooa- 
fratris  ^"^  mei  pretaxati  in  perpetuum  possideant^ 
cartam  presentem  sigillo  meo  testibusque  subscrip^ 
tis  communivi. 

Factum  est  autem  hoc  anno  Ineamatibnis  Domini 
MCLX,  indiotione  iv.  Huius  rei  testes  sunt ; 

Gunterius,  prior  MontisSyon.  Aimenous.prior 
Montis  Oliveti.  Rainerus,  canceHarius.  Ra- 
dulfus,  archidiaconus  Iherusalem.  Simon  *^ 
de  Hosdenc  ^  locelinus  de  Samusae.  Ber- 
tram  '^®,  marescaldus  ^^,  Rohardus  de  loppe 
et  frater  eius,  Barisanus.  Raynaldus  ^^*  de 
loppe.  Gerbertus.  Albertus.  Lambertus.  Pihe 
tus  ^^^.  Guillelmus  Rufus.  Gillebertus,  caetel* 
lanus. 
Data  loppe,  per  manum  Radulfi  caneellarii,  ii  ka* 
lendas  decembris. 

LIX  »«*. 

PEUVNfEQIUM     AMALRICI     C0MITI8     DB     OONPIRMATKMfB 

VUETMOAMKL. 

Fn  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  PatriB 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 


meonim,  tam  vivorum  quam  defunctorum,  pro  ex-  D  ^^^>  quod  ego  Amalricus,  per  Dei  gratiam  oomes 


pensa  etiam  et  mis[sjione,  quam  fecerunt  ad  ca- 
ptendum  Ascalonem,  dono  et  *•*  concedo  fet]  *•♦ 
confirmo'  Dominici  Sepulcri  canonicis  *•*  et  con- 
fratribua  meis  Deo  nunc  ibi  servientibus  et  canoni- 
cis  ^  servituris  in  perpetuum  casaie  quoddam, 
quod  vocatur  Geliadia  ^*''^  cum  sexdecim  oarruca- 


Ascalonis,  instanti  prece  Hugonis  de  Hybelioo  et 
concessione  fratris  sui  Balduini  et  Hermengar^ 
sororis  sue,  domine  Tiberiadis  ^'',  matrisque  sue 
Alois  et  avunculorum  suorum,  Philippi  soilicet  de 
Neapoli,Guidonis  Francigene,  Henrici  Bubali,  oai- 
niumque  aliorum^  ad  quos  presentis  venditionis  *^ 


*«•  B,  Uetdebes.  ♦»<>  B,  ^chon.  *"  A,  f^  56,  v« ;  B,  i*  65,  \^.  *"  B,  Item.  *•»  Manque  dans  B. 
'  Sttpple6  dapres  B.  *»»  B,  concanonicis.  *»«  B,  canonice.  ♦•^  B,  Geladia.  ♦»»  B,  designata.  ♦••  B,  con' 
ffMttfu.    *^  B,  concanonid.    ***  B,  aliam.    »"  B,  eiemosinam.    *••  B,  quu^uid.    ••♦  B,  sotute  et  quieUi 

Supplee   d^apr^s   B.      «^  B,   concanonici.    »•'   Gorrigez  confratres.    •«•  B,  Symo».    •••  B,  Osdenc. 

J,  JkHrandus.    "*  B,  marescalcus.    "•  B,  Bainatdus.    »*'  B,  Fylatus.    "♦   A,   f»  57,   v« ;  B,  f»  61,  v*>. 


cjemottms 

606 


"•  B, 

*^^  B,  Tyberiadis.    "•  B,  v^tctonw. 


im 


AD  60DEFR1DUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1486 


videtur  pertinere  concessio  vel  in  posterum  predi-  A  calumpniameidemconventuicontigerit,8ubettima- 


cLcpossessionisvenditehereditariapossessiOylaudo, 

confirmo,  et  sigilli  mei  appositione  corrobore  vendi- 

tionem  et  emptionem  intcr  Hugonem  de  Ybeiino  *" 

fratresque  nostros  Sancti  Sepulcri  canonicos  legi- 

time  factam,  cuius  pactioncm  subsequens  pagina^ 

declurat.  Vendidit  igitur  predictus  Hugo  pretaxatis 

fratribuscanonicisDominiceResurrectionisecclesie 

Vuetmoamel  cum  villanis  et  omnibus  pertinentiis 

suis,  exceptis  duobus  casalibus  Arabici  militis^  sci- 

licet  Odabeb  et  Darmersor ;  vendidit  etiam  Dersabeb 

cum  villanis  et  omnibus  pertinentiis  suis,  Gorteis 

cum  villanis  et  omnlbus  pertinentiis  suis,  in  Zimi 

quidquid  ^^^  ibi  patcr  suus  die  qua  vixit  et  obiit, 

babuit,  et  ad  dominium  ipsius  llugonis  vel  succcs- 

sorum  suorum  hereditario  iure  pertinet,  in  civitate  p 

Bcthcl  similiter  quidquid  ibi  pater  suus  die,  qua 

vixit  et  obiit,  habuit,  et  Hugoni  tocicns  dicto  sicut 

hercdi  vel  successoribus  suis  pcrtinct.  I!ec  inquam 

omnia  predicta  vcndidit  tociens  dictus  Hugo  con- 

ventui  Dominici  Sepulcri  pro  septem  millibus  bi- 

zanciis  iure  perpetuo  possidenda,  ab  omni  servitio, 

dominio,  exactione  soluta,  libera  et  quieta.  Ut  au- 

tom  hec  eius  venditio  (irmior  permaneret,  et  nullius 

eam  contradicio  '*'  vacillaret,  sicut  predixi,  con- 

cessit  eam  frater  suus  Balduinus  et  mator  sua  He- 

lois  **®  et  soror  sua  Ermengardis  **^  domina  Tibe- 

riadis  '**,  avunculi  quoque  sui  Philippus  Neapolis, 

Guido  Francigena,  llenricus  Bubi  lus  ;  concesscrunt 

et  cognati   Hugonis  de  Hybelino,  Philippus  de  Ca- 

fram  ^**et  frater  ejus  et  Petrus  de  Teillei.  Pro  illis 

vero,  qui  infra  annos  sunt,  sicut  est  Barisanus  fra-  C  xix  kalendas  febroarii. 

ter  Hugonis  et  q-  cdam  soror  sua  Theophanne  "*,  si 

qui  etiam  in  eadem  prosapia  minoris  etatis  inve- 

niuntur,  vel  in  posterum  inveniri  poterunt,  Hugo 

de  Hybelino  et  frator  suus  Balduinus  et  Philippus 

de  Neapoli  et  Guido  Frincigena  et  HenricusBubalus 

fidciussores  sunt  quod,  quando  ad  annum  legiti- 

mum  pervenerint,  infra  ipsum   annum   faiient  "* 

eos  predictam  vendilioncm  concedere.  Non  minus 

ipsi  idem  predicti  barones  plegii  legitimi  sunt  ab 

omni  calumpnia  nunc  ac  semper  hec  omnia  predi- 

cta  adquitandi ;  hoc  tamen  tenore  quod,  quicumque 

istorum  plegiorum  superstes  fucrit,  aliis  humino 

more  decedentibus,  ipse  pro  illis  respondebit,  et  ca- 

lumpniam  adquietabit.  Si  qua  aliquando  occasione 


tione  **'  bonorum  virorum  conventui  prodicto  ab 
illis  in  integrum  restauretur. 

Factum  est  autem  hoc  auno  incarnationis  domi- 
nice  MCLv,  indictione  iv.  Huius  rei  testcs  sunt : 
Letardus,  archiepiscopus  Nazarenufl.  Gostao- 
tinus  ^^,  Liddensis  episcopus.  Gaufridu8,ab- 
bas  Templi.  Amilius,  abbas  Latine.  Engel- 
rannus,  prior  Montis  Syon.  Rogerius,  prior 
Sancti  Abraham.  Balduinus,  Lidde  archidia- 
conus. 
De  fratribus  Templi  : 
Frater  Odo,  comendator.  Frater  Gauterius  de 
Berito.  Frater  Pbilippus.  Frater  Ludoicus. 
De  baronibus  regis  : 
Henricus  ^^  de  Turone,  regia  constabularius. 
lohannes  Gotman  ^.   Ugo  ^  Casariensis. 
Odo  de  Sancto  Amando.  WiHelmusdeBwTa. 
Odo  de  Tolent.  Ugo  ^*  de  Betsan.  Viviaaaa 
de  Cayphas  ^'^.  locelinus  Pesellus.  Amaldus 
de  Grest,  constabularius  Tripolis.  Arnulfus 
de  Hysengihm  ^*.  Gillelmus  de  Monte  jGi- 
sardi.  locelinus  de  Samusac. 
De  burgensibus : 
Arnulfus,  vicecomes  Iherusalem.  Hugo  saliens 
in  bonum.  Petrus  Petragoricensis.  Bricius. 
Gaufridus  Turoncnsis.  Willelmus  Norman- 
nus.  Rainaldus  Siccarius.  Petrus  de  Sancto 
lacobo,  Petrus  Hugonis.  Petrus   de  Sancto 
Lazaro. 
Data  Acchon  ^^^,  per  manum  Radulfii  cancellarii, 


LX»M. 

PRIVILEGIUM    EJUSDEM   ^"^    DE    CONFIRMATIONE    HUET- 

DEBES. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis   Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  i:it  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Amalricus,  per  Dei  gratiam  comes 
Ascalonis,  instanti  prece  Hugonis  de  Hybelino  et 
concessione  fratrum  suorum  Balduini  et  Barisani 
et  Hermcngardis  sororis  sue  matrisque  sue  Aloiset 
avunculorum  suorum  Philippi  de  Neapoli,  Guido- 
nis  Francigeno,  Henrici  Bubali,  omniumque  alio 
rum,  ad  quos  presentis  venditionis  videtur  pertinere 


ex  quacumque   calumpnia    interim    super    istis  n  concesslo  aut  in  postcrum   predicte   posseamonis 


prenominatis  exorta  fuerit,  quicumque  plegio- 
rum  predictorum  prior  occurrerit,  ipse  calump- 
niam  removebit  pacificabitque.  Si  quis  vero  in 
posterum  super  crefatam  venditionem  calumpniam 
induxerit,  illi,ad  quos  hereditas  Hugonispostipsum 
transierit,  conventui  iam  dicto  obligati  perpetuo  te- 
nebuntur  ut,  quidquid  "*  dampni  propter  motam 


vcnditc  hereditaria  possessio,  laudo,  conflrmo^  et 
sigilli  mei  appositione  corroboro  venditionem  et 
cmptionem  inter  Hugonem  prenominatum  fhitres- 
que  meos  Sancti  Sepulcri  canonicos  legitime  fa- 
ctam,  cujuspactionem  subsequens  pagina  declarat. 
Vendidit  igitur  tociens  dictus  Hugo  pretaxatis  San- 
cti  Sepulcri  canonicis  '^.  Huetdebes  cum  villanis 


4187 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1458 


et  omnibus  pertinentiis  suis,  Deirmueeim  etiam  A 
cum  villanis  etomnibuspertinentiissuiSjCum  omni 
plenitudine,quam  in  cis  habuerunt  ex  donopicmc- 
morie  patris  suis  Barisani  Muisse  Arrabitfiliusque 
cjus  Georgius,  queque  ad  succcssores  eorum  here- 
ditario  iure  speclabat,  pro  tribus  millibus  bisantiis 
iure  perpetuo  possidenda,  ab  omni  servitio,  domi- 
nio,  exactione  soluta,  libera  et  quieta.  Hugo  enim 
de  Hybelino,pro  imminente  necessitate  captivitatis 
redemptionisque  sue  compulsus,predictis  homini- 
bus  suis,  Muisse  Arabit  et  filio  cjus  Georgio,  dedit 
voluntatem  ad  eorum  ^^  cambium  pro  predictisca- 
salibus   eorumque    pertinentiis ;  illi  venditioncm 
praefatam  iuramenlo  in  capituloSanctiScpulcricon- 
firmaverunt,  et  manutenendam  contra  omnes  pro- 
miserunt.  Ut  vero  hec  venditio  firmior  permaneret,  j. 
et  nullius  eam  contradicio  **^  iiifirmaretjConccFse- 
runi  eam  "^**,  sicut  predixi,  fratres  cius  Balduinus 
et  Barisanus  materque  sua  Alois  et  soror  sua  Er- 
mengardis  "',  avunculi  quoque  eius  Philippus  de 
Neapoli,  Guido  Francigena,  Henricus  Bubalus,  et 
cognati  sui  Philippus  de  Caphran  "^  et  fratereius- 
dem  et  Pelrus  de  Teillei  ;  pro  illis  vero,  qiii  infra 
annos  sunt,  sic  [ut]  est  quedam  soror  tociens  dicti 
Hugonis  Stephania  et  aliqui  de  heredibus  predicti 
Arrabit  et  filii  eius  Georgii,  si  qui  etiam  in  eorum- 
dem  prosapia  minoris  etatis  inveniuntur,  aut  in 
futurum  poterunt  inveniri,  Hugo  de  Ybelino  "*  et 
frater  eius  Balduinus  et  tociensdictiMuisse  Arrabit 
filiusque  eius  Georgius,Simon  de  Aia  *"*.Ordelet  et 
Stephanus  filius  eius,  Adam  de  Orgeol,  Nicholaus 
de  Hibelmo  ^^,  Hosmundus,  Radulfus  frater  eius,  C 
Lebertus,  Paganus  de  Rohais,  Philippus  de  Ca- 
phran  •*'^,  iuraverunt  super  sacrosancta,  fideiusso- 
res  quoque  sunt  quod,quando  adannumlegitimum 
pervenerint,  infra  ipsum  annum  fatient  ***  eos  in 
capitulum  Sancti  Sepulcri  venire  ettociens  dictam 
vendilionem  concedere.Isti diem  predicli  non  minus 
plegii  legiti  ni  sunt  abomnicalumpnianuncetsem- 
per  omnia  hec   predicta  adquietandi.  Denique  si 
quid  **•  de  omnibus  suprascriptisimminutum  fue- 
rit,  omnes  isti,  qui  super  praenominata  emptione 
iusiurandum  prestiterunt,per  capitulum  Sancti  Se- 
pulcri  sive  pcr  eiusdem   intcrnuncium  "°  submo- 
niti,  usque  ad  xv  diem  a  tempore  submonitionis 
infra  muros  Iherusalem  ul  obsides  permanebunt, 
donai  r«8  in  integrum  et  solidum  reformetur.  jj 

Factum  est  autemhoc  annoincarnationisDomini 

MCLViii,indictione  vii.Huius  quidem  rei  testessunt. 

[Ricardus],  episcopus  Andrie.   Gaufridus,  ab- 

bas  Templi.  Gunterius,  prior  Montis  Syon. 

De  hominibus  regis  : 

Adam  Niger  et  frater  eius,  Fulcho  "».  Rober- 

tus  de  Retest. 


De  hominibus  meis. 
Simon  •"  de  Hosdenc.  locelinus  dc  Samusach 
"^  et  frater  eius,  Balduinus,  GerbcEtus,  uui- 
bertus.  Albcrtus.  Guiilclmus  de  Tiro  ***. 
Guillclmus  de  Tibcriade  "'.  Levcraldus.  Gi- 
raldus  de  Rumminhi  ^^. 

De  stipendariis  meis. 
Galterius  deHaino.  Guillelmus  de  Rumbe.  AI- 
bertus  de  Guarch.  Robertus  de  Sancto  Ka- 
vilefTo.  Fulco. 

De  burgensibus  regis  : 

Hugo  saliens  in  bonum.  Gofft^edus  Turonen- 

sis. 

LXI.  •". 

PRIVILEGIUM   e/uSDEM   DE  CONFIRMATIONE  VINEE,  QUE 

FUIT   NAYM   SURIANI. 

In  nomine  sancteet  individueTrinitatisPatriset 
Filiis  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  slt  omnibus,tam  prcsentibus  quam  futu- 
ris,  quod  cgo  Amalricus,  per  Dei  gratiam  comes 
Ascalonis,  ob  remedium  quidem  peccatorum  meo- 
rum  prcscntium,pretcritorum  atque  futurorum,pa- 
rentumque  meorum,  tam  virorum  quam  mortuo- 
rum,  dono,  concedo,  atque  confirmo  venerabilibus 
fratribus  mcis  Dominici  Sepulcri  canonicis,  et  tibi 
specialiter,  Hugo  decane  loppensis,  qui  diceris  de 
Tharso,  unam  petiam  "*  vinee,  que  fuit  cuiusdam 
Suriani,  Naim  ^'^  nomine,  quam  tu,  decane  preno- 
minate,  emisti  lii  bizanciis  a  predicto  Naim  *** ; 
duas  inquam  partes,  que  fuerunt  Naym,  ab  ipso 
emisti,terciam  vero  partem,quffi  mei  iuris  e9t,dono 
et  confirmo,  sicut  predictnm  est,  tociens  dicte  de- 
cane,  tibi  cannonicisque  ***  pretexatis.  Dono  etiam 
tibi,decane,et  fratribus  prenominatis  partem  ctius 
totum,  quod  ad  me  spectat,  in  vineaMenferretiSu- 
riani.  Iste  autem  due  petie  "*  vinee  sunt  ab  ortu 
solis  juxta  vineam  Sepulcri  Domini.Pro  hocautem 
dono  atque  confirmatione  dedit  mihi  tua,  decane, 
paterna  dilectio  c  bizancios.Ut  igitur  libere,  quiete 
omnique  sine  exactione  usibus  tuis,  decane,  et  ca- 
nonicorum  tociens  dictorum  petie**^  iste  duevinee 
fratribusque  vobis  canonicis  ^^  successuris  in  per- 
peluum  deserviant,cartamhanctestibu8  subscriptis 
et  sigilli  mei  appositione  communiri  preccpi. 

Factumest  hocannoincarnationisDominiMCLviii. 
Huius  rei  testes  sunt  : 

locelinus  de  Samusac  et  frater  eius,  BaHui- 
nus.  Garcio.  lordanus  Bestia.  Raphael.  Pon- 
tius  ^^^.  Thomas  Turchie  et  sororius  eius, 
Herbertus.  Lambertus  Galiota. 

Data  in  Ascalone,per  manum  Radulfi  cancellarii, 
XVIII  kalendas  decembris. 


w»  B,  nd  eorum  voluntatem,  ^^  B,  contradictio,  »*»  B,  etiam,  ^**  B,  HermengardU.  »*«  B,  Cafran.  ^ 
B,  Hybelino,  ^'^  B,  Symon  dc  Haia.  ^w  b,  Hybelino.  "^  B,  Cafran.  ^"^  B,  facient.  ««^»  On  Iit  dans  A  : 
si  quidem.  »^  B,  intemuntium.  «^"  B,  Fulco,  »"  B,  Symon.  •=»  B,  Saniusac,  »»*  ^yjwo.^  »»*  B,  Tybe- 
riade.  "«  B,  Girardus  de  Ruminhi.  «^  A,  (v>  60,  r»  ;  B,  P>  64,  v».  »»  B^veciam.  "9  b,  iVaym.  ^  B, 
Naym.    ^^  B,  canonicisque.    •«*  B,  pew.    ^B,pecie.   "^  B,  canonice.    ^  b,  Poncm. 


1159 


AD  GODEFRIQeU  APPEND.  Ih  ~  MOWJM*  m  BELLO  SAGRO, 


Cltt) 


LXII  »•«. 


PRIVILEQIUM   HUG0NI3  DE  YBBLINO  ^"^    DE  VENDITIONB 

VUETMOAMEL  *«'. 

In  nomine  sancie  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Hugo  de  Ybelino,  concessione  fratris 
mei  Balduini  et  sororis  mee  Hermcngardis,domine 
Tiberiadi3  "•,  et  matris  mee  Alois  et  avunculorum 
meorum,Philippi  scilicetde  Neapoli,  Guidonis  Fran- 
cigene,Hcnrici  Bubali,omniumquealiorum,ad  quos 
presentis  venditionis  videturpcrtinereconccssiovel 
ia  posterum  predicte  possessionis  vendito  horedi- 
taria  possessio,vendidi  canonicis  Dominici  Sepulcri 
Vuetmcamel  *''°  cura  villanis  et  pertinentiis  suis 
oiQnibus,exceptis  duobus  casalibus  Arabici  militis,  n 
Bcilicet  Odabeb  et  Darmeraor;vendidi  etiam  Dersa- 
beb  cum  vilUnis  et  omnibus  pertinentiis  suis^Cor- 
teis  cum  vitlanis  et  omnibus  pcrtinentiis  suis,  in 
Zimi  quicquid  ibi  pater  meus  diequa  vixitet  obiit, 
habuit,  et  ad  dominium  meum  vel  successorum 
meorum  hereditario  iure  pertinet.in  civitale  Bethe! 
similiter  quicquid  ibi  pater  meus  die  qua  vixit  et 
obiit,  habuit,  et  mihi  *"^*  sicut  heredi-  veJ  mei  suc- 
cessoribus  pertinet.  Hec  inquam  omnia  predicta 
vendidi  predictis  fratribus  Dominici  Sepulcri  pro 
aeptem  millibus  blzanciisiurepcrpetuopossidenda, 
ab  omni  servitio,  dominio,  exactione  soluta,  libera 
ac  quieta.  Ut  autem  hec  mea  venditio  firmior  per- 
maneret,  et  nullius  eam  contradictio  vacillaret,sic- 
ut  predixi,  concessit  eam  frater  meus  Balduinus 
et  Doa  minus  mater  mea  Helois  ^''^  et  soror  mea  C 
Uermengardis,domina  Tiberiadis  *^',avunculi  etiam 
mei  Philippus  de  Neapoli,  Guido  Francigena,  Hen- 
ricus  BubaluB  ;  concesserunt  et  cognati  mei  Phi- 
Kppus  de  Cafran  et  frater  eius  et  Petrus  de  Tellei. 
Pro  illis  vero  qui  infra  annos  8unt,sicut  Barisanus 
frater  mous  et  soror  mea  Stephania,si  qui  etiam  in 
mea  prosapia  minoris  etatis  inveniuntur,autin  po- 
sterum  inveniri  poterunt,  ego  et  frater  meus  Bal- 
duinus  et  Philippus  de  Neapoli  et  Gaido  Francige- 
na  et  Henricus  Bubalus  fldeiussores  sumus  quod, 
quando  ad  annum  legitimum  pervenerint;  infra 
ipsum  annum  fatiemus  '^*  eos  predictam  venditio- 
nem  concedere.  Non  minus  etiam  nos  ipsi  idem 
predioti  barones  plegii  legitimi  sumus  ab  omni  ca- 


A  quoB  hereditaa  mea  post  me  ii?fa^i|ri|,  eCAVWitni 
Slancti  Sepulcri  tenebuntur  obligati  ut,  qujcqui4 
dampni  propter  motam  calumpniameidemeotiv^kih 
tui  contigerit,  sub  estimatione  bonorum  viroruiQ 
predicto  conventui  ab  iilis  in  integrum  reBtaoretur, 
et  venditio  pretaxata  rata  in  perpetuum  maoeat.lH 
igitur  huius  mei  privilegii  auctoritati  nicbil  de^it; 
tum  quia  hec  omnia  factasuntassenBuetvpiuntate 
domini  mei  Amalrici,  comitis  Ascalonia»  de  cuiua 
feodo  fuit  prescntis  venditionis  *''*  possesBio,  taa 
quia  ipse  sigillum  non  babeo  instanti  preoe  foci 
presentem  cartam  sigillo  iam  dioti  domioi  meiiCO* 
mitis  Ascalonis,  corroborari. 

LetarduB,  Nazareth  archiepiscopua.  OoRaUfh 
tinus,  Uddensis  episcopua.  Gaufridua  abb^ 
Templi.  Amiliu8,abba8  Latioe.  Bngelraaas^i 
prior  Montis  Syon.  Rogerius»  prior  Sa#Qti 
Abraham.  Balduinus^  archidiaconua  LiiMc* 
De  fratribua  Templi : 

Odo,  commendator.  Qauterius  ds  Berilo^bi* 
lippus.  Lodoicus. 
De  baronibufl : 
Henfredus  de  Torono  ^"^^,  regis  eoiuBtabuIah 
rius.  lohannes  Gotman.  Hugo  Geaari«Dj8iib 
Odo  de  Sancto  Amando.Willelmus  de  Baroat 
Odo  de  Tolent.  Hugo  de  Bezan.  Vivianua  4^ 
Caypha.    locelinus    Pselius.    Arnaldus    di 
Clreest,  constabularius  Tripoli8,ArnuJ^U8d9 
Ysengibm  >^^.  Willelmus  de  Monte  Qiaardr* 
loceiinus  de  Samusac.  Bartholomaua  Sy^ 
sionensis. 
De  burgensibua  : 
ArnulphuSyVicecomes  Iherusalem.Itugo  aaUj^^ 
in  bonum,  Petrus  Petragoricei)8is.  Brioioa* 
Gaufridus  Turonensis.  Willelmus  Notoim;^ 
nus.  Rainaldus  Sicoariua.  Petrus  de  3<^i4o 
lacobo.Petrus  Hugonis.  Petroa  deSjaocito  La* 
zaro.  Andreas,  iiiius  Toaeti. 
Data  Acchon  ^'^*,  per  manum  Radulfi  oaooeUarii, 
ux  kalendas  februarii. 

LXIH  "». 

PRIVILEGIUM  EIUBOEM   DB  VENDITIONK  HUlTDaBEI^ 

In  npmine  sancte  et  iodividue  Trinitati8  Patlil 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sitomnibus,tam  presentibusquamfuturi^ 
quod  ego  Hugo  de  Ybelino  '^'^,  concesisione  ^tMKi 


lumpnia  nunc  et  semper  hoc  omnia  predicta  ad-  j)  meorum  Balduini  et  Barisani  et  Uerioengujdj^AO* 


quietandi ;  hoc  tamen  tcnore  quod,nostrum  plegio- 
rum  quicunque  superstes  fuerit,aliis  humano  more 
decedentibus,  ipse  pro  omnibus  respondebit,et  ca- 
lumpniam  adquietabit.  Si  qua  aliquando  occasione 
ex  quacunque  calumpnia  interimbuper  istispreno- 
minatis  exorta  fuerit,  quicumque  nostrum  plegio- 
rum  prior  occurrerit,  ipsa  calumpniam  removebit 
ac  pacificabit ;  si  quis  vero  in  posterum  super  prc- 
fatam  venditionem  calumpniam  induxerit,  ilH  ad 


roris  mee  matrisque  mee  Alois  et.avuncuIorumlKiep- 
rum  Philippi  de  Neapoli,Guidoni8  Francigene,Heii*> 
rici  Bubali,omniumque  aliorum,  ad  quos  presentis 
venditionis  videtur  pertinere  conoessioveiin  poste- 
rum  predicte  possessionis  vendite  hereditaria  pos* 
sessiOfVendidi  fratribus  meis  Sancti  Sepulori  oano- 
nicis  Uuctdebes  cumvilianisetomnibuspertinentiis 
suis  et  Deirmugsin  etiam  cum  viilanis  et  omnibas 
pertinentiis  suJs,  cum  omni  plenitudine,  quam  in 


W8  A,  P>  60,  v«;  B,  66,  v».  «7  b,  Hybelino.  »»«  B,  HuuelmoavaL  »«9  b,  Tyberiadui.  »'»  B,  Hueimoaml^ 
"»  miihL  »^«  B,  Alois,  "s  b,  Tuberiadis.  "*  B.  faciemus.  "^  B,  vendiciofiis.  »•«  B,  Turotw.  »"  ^ 
Ysengihn.    *^>  Achon.    "»  A,  i\>  61,  v ;  B,  fo  68,  r».    Mo  B,  Uybelino. 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULGRE. 


il62 


baerunt  ex  dono  palris  mei  Basirani  Muisse  A 
t  et  niius  eius  Georgius,  queque  ad  succcs- 
ofumhereditariojure  pertinebat;  vendidi,  in- 
pro  tribusmillibusbisantoriun  iure  perpetuo 
itida,  ab  omni  calumpnia,  servitio,  dominio, 
»ne  floluta,  libera  et  quieta.  Ego  enim,  pro 
ente  necessitate  captivilatis  et  redemptionis 
^nlpulsas,  predictis  hominibus  meis,  Muisse 
t  filioque  suo  Greorgio,  dedi  ad  voluntatem 
cambium  pro  prcdictis  casalibus  et  eorum 
mtiis;  illi  vero  venditionem  hanc  in  capitulo 
Sepulcri  iuramento  coniirmavcrunt,  ct  manu- 
[am  contraomncspromiserunt.Ut  autcmhcc 
enditio  flrmior  permanerct,  ct  nuUus  cam 
dictio    vacillaret,  concesserunt    cam,  sicut 


De  fratribus  Hospitalis  : 
Petrus  Bertrandi  et  Willelmus  de  Acer,  Azo, 
capellanus  casalis  Baineorum.  Radulphus, 
capellanusRamarum.Paletel.vicecomesYbe- 
lini. 

De  burgensibus  regis  : 
Humbertus  de  Bar.  Symon  Buffus.  Bricius, 
Gaufridus  Turonensis.  Guiliclmus  ^  Nor- 
mannus.  lohanoesRaimundi.  Guibertus  Pa- 
pais.Petrus  Burdinus.Petrusde  Sanctolaco- 
bo.  Hugo  Saliens  in  bonum.  Radulphus  Bur- 
gcnsis.  Petrus  dc  Saticlo  Lazaro.  lohannes 
Vitrarius.  Everunimus  ^^"^.  Anschctinus.  lo- 
hannes,  fillus  Rainaldi,  Pictavus. 

LXIV  5««. 


i.fratresmeiBalduinusetBarisanusmaterque  g  pRiviLtoiuM  ntRBERTi,  abbatis  sanctorum  ioseph 
Jois  et  soror  mea  Hermcngardis,  avunculi 

tnei    Philippus  de  Neapoli,  Guido    Fran- 

(Henricns  Bubalus ;  concesscrunt  ct  cognati 

lilippus  dc  CafVan  et  frater  cius  Pctrusque  de 

Pro  illis  vero  qui  infra  annos  sunt,  siculest 

1  sopor  mea  Stephania  et  aliqui  de  predicti 

t  et  filii  eius  heredibus  Georgii  loticns  ^®' 

d  qui  etiam  in  mta  et  eorumdem  prosapia 

B  etatis  inveniuntur  aut  in  posternm  inveniri 

Qt,  ego  et  frater  meus  Balduinus  ct  homi- 

1,  predictus  Muisse  ArrabitetfiliusciusGeor- 

ymon  de  Haia,  Ordelet  et  Stephanus  filius 

dam  de  Orgeol,  Nicholaus  de  Ybclino  "*, 

ndus  Radulfusque  frater  eius,  Lebertus,  Pa* 

de  Rohais,  Philippus  de  Cafrain,  supcr  sacro- 


ET  ABACUC   *^^.  DE  COMMUTACIONE   ^^^  BETHEL. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futuris, 
quod  ego  llerbertus  ^»",  por  Dei  gratiam  abbas 
Sanctorum  loscpb  et  Abacuo,  laudante  et  consen- 
tiente  universo  tam  ciericorum  quam  laicorum  Deo 
inibi  famulantc  conventu,  in  prescntia  bonorum  ho- 
minum,quorum  nomina  subterlrguntur,commuta- 
vimus  et  reddidimus  Hugoni  de  Ybelino^  domino 
Ramathensi , quecumque  pater  eius  Barisanus  nobis 
apud  Bethel  dederat,vidolicet  ipsum  Belhel  etBeze, 
quod  diuitur  Bazirim,cumduabuscarrucatis  terre. 
et  quinque  iornatas  terre,  quas  ibi  qucrebamus,  tur- 
rim  quoque  et  quidquid  *"  ibi  edificavimus,  ut 
prcfatus  llugo  habeat  potcstatem  exinde  faciendi 


ittravimusetfideiussoressumusquod,quan-  C  quicquid  sibi  placuerit  absque  omni  uostraetsuc- 


nnumlegitimum  pervenerint,infra  ipsum  an- 
tiemus  ^  in  capitulum  Sancti  Sepulcri  venire 
^ns  dietam  vennitionem  concedcre.  Nosidem 
I  non  minus  sub  prajfalo  iuramento  plegii  le- 
9umus  hec  omnia  predicta  nunc  ot  sempcrab 
^alumpnia  adquietandi.  Denique  si  quid  ^** 
iradictis  immunitum  fuerit,  nos,  qui  super 
ainata  venditione  iusiurandum  fecimus,per 
umSanctiSepulcri  vel  pereiusdem  internun- 
abmonitiy  a  die  submonitionis  usque  ad  xv 
nfra  muros  Iherusalem  ut  obsides  permanebi- 
lonec  resin  integrum  etfirmum  reformetur. 
avhuius  mei  privilegiiauctoritati  nichil  desit, 
amhec  omnia  facta  sunt  assensu  et  voluntate 


cessorum  nostrorumcontradictione.Capellam  etiam. 
quamibi  construximus,tumprecepto  domini  patri- 
arche  A[malrici],  tum  domini  Hugonis  precibus,  do- 
mino  priori  N[icholao]  et  Sancti  Sepulcri  conventui 
dcdimus.  Confirmationes  vero  quas  in  privilegiis 
nostris  super  hisomnibushabcmussupradictis^om- 
nino  cassamus  et  in  irritum  penitus  ducimus.  Que 
omnia  in  presentia  nostri  fratrumque  nostrorum  et 
Balduini,  archidiaconi  Sancti  Georgii,  cantorisque 
eiusdem  ecclesie  Gisleberti  et  magistri  Anschetini, 
fratris  Roberti  de  Git,  Marsirii  quoque  et  Andree 
Andegavensis  militum  et  Alberti  Lombardi  ipse  do- 
minus  Ilugo  conventui  Sancti  Sepulcri  per  manus 
cannonicorum  ^^  ipsius  ecclesie,  domini  scilicet 


i  Amalrici,  comitis  Ascalonis,  dc  cuius  J)  Bernardi  cantoris  etmagi8triAchillis,in  ipsaeccle- 


ruit  presentis  venditionis  possessio,tumquia 
jillumnonhabeo,  sedula  preee  obtinui  cartam 
sigillo  iam  dicti  domini  mei  comitis  corrobo- 

^m  est  autem  hoc  anno  incarnationis  Domi- 
■CLViii,  indictione  vii.  Huius  rei  testes  sunt; 
snstantinus,  Liddensis  episcopus.  Absalon, 
epi8Copus.Gaudefridus,abbasTempli.Rainal- 
das,  prior  Latine.  Petrus  de  Calvario. 


sia  Sancti  loseph  ^®*  dedit,  concessit  et  tradidit  li- 
bere  et  quiete  perpetuo  possidenda,  nobisomnibus 
communi  asscnsu  et  bona  voluntate  eandem  dona- 
tionem  laudantibus,  consentientibus  et  confirmanti- 
bus.  Pretaxatus  autem  Hugo  voluntati  nostre  satis- 
faciens  et  utilitati  ecclesienostreconsulensprohac 
commutation:  dedit  nobis  partem  turonii,  quod  est 
sub  Mirabello  ad  surdos  fontes,  et  duas  carrucatas 
in  eodem  territorio.  Ut  igitur  hoc  ratum  inconvul- 

B,  toeiens,  "•  B,  Hybelino.  "'  B.  faciemus,  "*  On  lit  dans  A  :  si  quidem.  »«  B,  dominice,  "•  B, 
rniu.  "'  B,  Everinunus,  ^^  A  ^  62,  vo;  B.  f»  69,  v».  "•  B.  Abacuch.,  ^^  B.  commutatione. »»»  B  Arber- 
••  B,  quicquid,  *••  losep. 


Patrol.  GLT. 


'SV 


4163 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  — MONDM.  DB  BELLO  SACRO. 


1164 


Bumque  permaneat,  sigilli  nostri  impressione  et  fra-  A 
trum  eubscriptorum  testimonio  confirmamus. 

Ego  Uerbertus,  abbas,  subscripsi  signum  crucis 
fatiendo  *"'. 

Fratres  ;  Bonetus,  Nicholaus,  Martinus.  Ilar- 

duinus.  Martinus.  Robertus.  Lambertus.  Lau- 

rentius  *^®.    Petrus.    Guillelmus.   Raimun- 

dus  '^\  Albertus.  Ebroinus.  Umbertus.  lo- 

hannes.  Garinus  "''.  Anselmus.  Bernurdus. 

Ghristianus  Gerardus.   lohanncs.  Saberan- 

dus  *®'.  Galandus. 

Ab  corroborationem  presentis  privilegii  sigillum 

domini  Gonstantini  appoiymus,  Ramathensis  epi- 

scopi,  una  cum  sigillo  nostro  cerco. 

Hoc  autem  factum  est  anno  ab  incarnationc  Domi- 
ni  MCLX,  indictione  vni,  regnanle  Balduino,  rege  La-  ^ 
tinorum  qnarto. 

LXV  60«. 

PRIVILEGIUM   HUGONIS    DE   YBELINO,    DK   BONO 

BETHEL  *0\ 

In  nomine  sancte  ct  individue  Trinitatis. 

Notum  sit  omnibns,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,quod  ego  llugo  de  ^belino  ^"^  Dei  gratia  Rama- 
thensis  [dominus]  ^«^pro  remcdio  animarum,tam 
mee  quam  parentum  meorum,  et  pro  magno  a  fra- 
tribus  mei  ecclesie  Sancti  Sepulcri  cannonicis  •^"* 
in  captionis  mee  liberatione  mihi  collato  beneficio, 
domino  N[ichoIao]  ®05  priori  et  eiusdem  ecclesie 
conventui  in  presentia  domini  Amalrici  patriarche 
et  domini  Gonstantini,  Ramathensis  episcopi,  dono, 
concedo  *^  et  trado  quicquid  pater  meus  Barisanus 
dederat  ecclesie  Sancti  losoph  in  helemosinam  *o7  ^ 
apud  Bethel,  ipsum  videlicet  Bethel  et  Beze,  quod 
Bazarim  *^*  dicitur,  cumduabuscarrucatisterre,et 
quinque  iornatas*^*  tcrre,  quasfratres  Sancti  loseph 
ibi  requirebant,  turrim  quoque  et  quecumque  ibi 
edificaveranl,  benigneconsentientibus  et  conceden- 
tibus  ipsius  ecclesrie  Santi  ioseph  abbate  Uerberto 
fratribusque  ciusomnibus;  quibusdediprocommu- 
tatione  predicte  patris  mei  helemosine,  pro  volun- 
tate  et  arbitrio  eorum,  in  territorio  de  Mirabello 
partem  turonii,  qucd  superiacet  surdis  fonlibus,et 
in  eodem  territorio  duas  carrucatas  terre  quelonge 
meliora  et  commodoria  eis  esse  noscuntur  ;  Bethel 
enim^quia  termini  eorum  ibi  dilatari  non  poterant, 
sicut  ab  eis  sepe  audivi,aut  nichil  autparum^'^eis 
prodesse  poterat.  Ecclesiam  autem,  quam  ibi  edifi-  D 
caverant,tam  pro  domini  patriarche  mandataquam 
pro  mea  petitione  *^'  et  precibus,  abbas  fratresque 


sui  priori  predictoque  Sancti  Sepulcri  conventui 
coromuni  assensu  concesserunt  atque  dcderunt.  Hec 
igitur  omnia  pretaxata,  concedentibusetconfirman- 
tibus  fratribus  mcis,  Balduino  et  Barisano,  sorori- 
busque  meis,  Ermengarde  ^**  et  Stph[an]ia,  libere 
et  quiete  ipsi  fratres  mei  Sepulcri  Domini  cannoBi- 
ci  **'  perpetuo  possideant,  habeantque  ***  liberam 
facultatem  quodcumque  eis  placuerit  indc  fatien- 
di  ®*5  abspue  mea  et  heredum  meorum  vel  pareo- 
ium  **•  contradictione.  Ut  autem  hop  ratum  incon- 
vulsumque  permaneat,  sigilli  Balduiniavi  mei,Ra- 
matbensis  Latinorum  domini  primi,  impressione 
corroboro. 

Quod  factumestconsiliodominiPhilippi  Neapoli- 
tani,  qui  et  ipse  testis  [est]  •^' 
Testes  etiam  sunt  : 

Radulphus,  Iherosolimitanus    archidiaconue* 

Bernardus,  monachus.   lohannes,   decanus 

Sancti  Georgii,    Balduinus,   archidiaconus. 

Gisbertus"^,  6antor.  Franco.  Magister  Ans- 

chitinus.  Azo,  Radulphus,  Erchenbertus  •**, 

capellani.  Rainaldus  de  Sancto  Gallerico  '** 

Marsirius  de  Ramatha.  Andreos  Andegaven- 

sis.  Albertus  Lombardus.  Umbcrtus  de  Bar- 

Symen  Ruffus.  Ilerbertus  Tortus.  lohannes 

Raimundi. 

Testatur  etiam  hoc  Barisanus  et  confirmat.  Con- 

firmat  quoque  venditiones"*casalium,8ciIicetOdo- 

mamel,  Dersabe,  Gorteiz,  Hodabet,  Dermasun,  que 

ego  prenominatus  Hugo  de  Ybelino  ***,fratereiu8** 

canonicis  Dominici  Sepulcri  vendidi. 

Donationis  mee  supradicte  "*  et  confirmationis 
fratrls  mei  testes  sunt  "* : 

Ordelez  ^^^.  Philippus  de  Caphran  ^^.  Paganus 

de  Rohais.  Georgius  Arrabat  "•.  Adam  Dor- 

niel.  Osmundus.  Paganus  de  Isengrin  '•• 

Garinus.  lordanus  de  Ybelino  ^.  Radulphus 

et  Petrus,  capellani. 

Hec  autem  facta  suntannoabincarnationeDomi- 

ni  McLX,  indictione  viii,  regnante  Balduino,  quarto 

Iherosolimorum  rege  Latinorum. 

Ad  confirmationem  ct  corroborationem  presentis 
privilegii  ego  Constanlinus,Ramathensisepiscopus, 
sigillum  meum  appono. 

LXVI  «31. 

PRIVILEGIUM  DE  REDELLIONE  A  PRIORE  ET  GANON.CIS 
MONTIS  OLIVETI  FACTA  ADVERSUS  CAXONICOS  SANCTI 
SEPUCHRI,  ET  SATISFACTIONE  ET  DE  HytfftW  ^  A 
PERSONIS   INDE   FACTO. 

Scriptum  est  :   Caro  corruptibilis  aggravat  ani- 


•^®^  B,  facicndo,  ^^^  Louriencius.  *^^  B,  naimiindus.  ^^*  B,  Guarinus.  ^^'  B,  Siberandus.  «^  A  f® 
63,  v» ;  B,  fo  70,  v",  «^*  Ces  deux  rubriques  manqucnt  dans  B.  «^*  B,  HybelinOy  ««*  Supple6  dV 
pres  B.  «^*  B,  canonieis.  "*  Suppleo  d'aprds  6.  «^  B.  concedo,  dono.  «°^  B.  helemosina.  «^  B,  Baze- 
rim,  *^*  B,  iornatis.  ^^^  B,  aiU  parum,  aut  nihil,  «**  B,  petitione.  «**  B,  Ermengarda.  «''  B,  canonici- 
«**  B,  et  habeant.  «^*  B,  facietidi.  «*«  B,  heredum  vel  parentum  meorum.  «"  Supplee  d'apres  B.  *"  B, 
Gillebertiis.  «**  B,  Erchembaldus.  ®*®  B,  Valerico.  «*'  Cctto  phrase  est  construite  dans  B  de  la  ma- 
ni^re  suivante  :  Testatur  quoque  frater  meus  D.  et  confirmat  non  solum  hoc,  verum  etoam  venditiones,  etc... 
•"  B,  Hybelino,  "'  Ges  deux  mols  mnnquent  dans  B.  ***  B,  Supradicte  igitur  donationis  mee  e/,  etc... 
•**  Dans  A  les  mots  testes  sunt  se  trouvent  rejet6s  apr6s  les  signatures.  ***  B,  Ordeletz.  *"  B, 
Caphrano.  «"  B.  An'ahi%.  «"  B,  Hisengrino.  •"  B,  Hybelino.  «^i  a,  P>  64,  r" ;  A.  (^  92,  r».  ««  B, 
inaicio. 


1165 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SBPULCRE/ 


1166 


mamj  et  deprimU  terrena  inhabUalio  sensum  multa- 
cogitanleni.  Intuentcm  •'^  itaque  mentium*'*  buma- 
narum  conditionum**',quod  facile  preteritarum  sive 
presentium  rerum  gcsta,  nisi  certis  aliquibus  signis 
adnotentur,ab  omni  tolluntur  memoria,commodum 
duximus  nos  fratres  in  Christo  canonici,  sub  regi- 
mine  venerabilis  •^  patris  patriarche  Fulcherii  in 
ecclesia  Sanctissime  Resurrectionis  Ihesu  Ghristi 
Iherosolimis  constituti,  ad  memoriam  tam  presen- 
tium  quam  succedentium  in  perpetuum  notam  re- 
bellionis  et  indignationis  reducere,  quam  canonici 
confratres  nostri  in  ecclesia  Montis  Oliveti  cum 
priore  suo  Aimerico  adversus  matrem  suam,  eccle- 
siam  videlicet  prepbatam  "^  cuius  filii  ct  servi  su- 
mus  etsi  indigni,  moliti  sunt  facere,  et  satisfactio- 
nem  presumptionis  sue,  [quam]  iuste  archiepisco- 
porum,  scilicet  P[etriJ  Tyriensis,  B[alduini]  Cesa- 
riensis,  L[etardiJ  Nazareni;  cpiscoporum,  R[adulQ 
Bethleemite,  C[onstantiniJ  Liddensis,  R[eineriiJ  Se- 
bastensis,  F[redericiJ  Acchonensis*^',  A[rbertiJ  Ty- 
beriadensis,  A[damiJ  Pancadensis,  A[malriciJ  Sydo- 
niensis,M[ainardiJ  Beritensis'*^';  abbatum,G[aufridi] 
Templi  Domini,  P[etriJ  Sancte  Marie  losaphat,  A[mi- 
liij  Sancte  Marie  Latine,  R...  Sancte  ^  Samuelis, 
H[crbertiJ  Sancti  Abacuc,  E[ngerannis  prioris  Mon- 
tis  Syon,  H[ugonisJ  prioris  Templi  Domini,  R[adul- 
phij  prioris  Sebasteni,  iudicio  ***  coram  Sanctissi- 
mo  Sepulcro  coacti  sunt  exibere***. 

Anno  MCLVi  incarnationis  Domini,  cum  dominus 
Patriarcha  Fulcherius  Romam  pergeret  propter  si- 
multates  quorumdam  parrochianorum  noslrorum 
impie  et  inique  contra  Sanctum  Domini  Sepulcrum 
rebellantium,  adveniente  sancte  ascensionis  die, 
predecessorum  meorum  •*•  ritum,  qui  ante  nos 
faerunt,  sed  et  patriarcharum  constitutionem  pro 
posse  nostro  prosequentes,  cum  solempni  apparatu 
processionis  nostre  secundum  consuetudinem  ad 
ecclesiam  Montis  Oliveti  venimus,  dcbitam  ea  die 
in  ea  stationem  cum  plenario  servitiofacturi.Quod 
videntes  canonici  illius  loci  cum  priore  suo,  preno- 
minato  Aimerico,  moleste  adventum  nostrum  fe- 
rcntes,  restiterunt  nobis  in  fatiem  ***,  dicentes  se 
nullo  modo  velle  pati  ut  aliquam  dignitatem  sive 
stationem  •^  ex  debito  aut  pro  consuetudine  in  ec- 
clesia  sua,  absente  patriarcha,  haberemus,  equales 
se  per  omnia  ecclesie  Sanctissimi  Sepulcri  compa- 
rantes,  neque  aliquam  ei  subjectionem  se  debere 
protestantis.  Nos  autem  pro  tempore  et  loco  silui- 
mus,et  repulsam  nostram  ob  reverentiam  tante  sol- 
lepnitatis  patienter  pertulimus;  sicque  ad  eccla- 
siam  nostram  revertentes,  adventum  domini  pa« 
triarche  prestolati  sumus.  Cui,  cum  a  Roma  tem- 
pore  succedente  regressus  esset,assidenti  in  episco- 
porum  et  personarum  sed  et  cleri  et  plebis  plena- 


A  rio  conventu,presumptionis  et  indignationis  supra- 
memoratorum  canonicorum  seriem  conquerendo 
patefecimus ;  sicque  post  auditam  nostram  adver- 
sum  eos  qucrimoniam  et  illorum  responsionem  con- 
silio  personarum  decretum  est  ut  discaltiati  •••  a 
Monte  Oliveti  usque  ad  Sepulcrum  Domini  venirent. 
Dominus  vero  P[etrusJ  Tyrientis  •**^  et  A[damJ  Pa- 
neadensis  et  M[ainardusJ  Beritensis  •^,  humilitate 
et  pietate  commoti,  cum  prephato  •^*  Montls  Oliveti 
priore  et  cum  canonicis  cjus,  videlicet  Guidone, 
Bonitio  •*°,  Johanne,  Berruier,  Durando,  Odone, 
Zacharia.  pedibus  nudis  ••^  pro  eorum  satisfactione 
in  capitulum  nostrum  plenarium  venerunt.  Deflni- 
tum  est  etiam  et  ab  eo  tempore  quo  renovatum  est 
Dei  servitium  •'^'  in  sancta  Jherusalem  post  expul- 

-.  sioncm  Sarracenorum,  ab  omnibus  personis  ar- 
chiepiscopis,  episcopis  et  aliis,  qui  supramemorato 
coram  domino  patriarcha  interfuerunt  conventui, 
recordatum  hanc  csse  Sanctissimi  Sepulcri  dignita- 
tem  et  consuetudinem  et  debitum^ut,ad  quamcum- 
que  ecclesiam  infra  civitatem  Jherusalem  vel  extra 
faciat  processionem,  sicut  in  die  puriOcationis  ad 
Templum,  in  die  ascensionis  ad  Montem  01iveti,ia 
die  pentecostis  ad  Montem  Syon,in  die  vero  assam- 
ptionis  sancte  Marie  ad  Vallem  Josaphat^conventus 
ipsius  Sancti  Sepulcri  disponendi  tocius  servitii  ha- 
beat  primationem  cum  plenaria  stationis  sue  digni- 
tate,  ita  ut,  si  dominus  patriarcha  defuerit,  prior 
Sancti  Sepulcri  missam  in  bis  soUepnitatibus  per 
unamquamque  ecclesiam  cantet,  et  sermonem  ad 
populum  fatiat  •^  nisi  alteri  alicui  id  velit  injun- 

C  gere. 

LXVII  •6*. 

PRIVILEQIUM  WILLELMI,  TIRENSIS  ••*  ARCHUBPlSGOPI, 
DE  DONO  ECCLESIE  BEATE  MARIB^  QUE  B8T  APUD 
TYRUM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Saucti. 

Ego  Willelmus,  Dei  gratia  Tirensis  •*•  ecciesie 
archiepiscopus  Latinornm  secundus,do  etconcedo 
flrmiter  et  inconcusse  ecclesie  Sanetissimi  Sepulcri 
et  canontcis  fratribus  meis  inibi  Deo  famulantibua 
ecclesiam  Beate  Marie  Tiri  ••''  iure  perpetuo  possi- 
dendam  per  manum  domini  patriarcbe  Stephani  et 
Willelmi,  ejusdem  Sanctissimi  Sepulcri  Domini  ••* 
prioris.  Et  quoniam  donationem  hanc  ratam  atque 
Tv  flrmammanerevolui,quod  sano  consilio  et  filiorum 
meorum  ecclesie  nostre  canonicorum  assensu  et 
voluntate  feceram,presentis  scripti  pagina  denotare 
et  sigillo  meo  sigillare  et  personalium  virorum  qui 
huic  donationi  interfuerunt,  domini  videlicet  pa-* 
triarche  et  cleri  et  regis  et  baronum  suorum,  testi- 
monio  corroborare  dignum  duxi. 

Factum  est  autem  hoc  publice,  in  urbe  Aochon  •** 


•*»  B,  prefato.    •"  Bonicio. 


1167 


AD  GODEFRIDTni  APPEND,  II.  — IIONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


ffM 


B 


anno  ab  i  ncarnatione  Domini  MGxxix,  prcsidenle  A 
ecclesie  Sancii  Sepulcii  domino  Stephano  patriar- 
cha,  Balduino  secundo  Iherosolimorum   rege  exi- 
stente. 

Huius  igitur  donationis  testes  sunt,  qui  in  urbe 
prephata  ^  convenerant  : 

In  primis  dominus  patriarcha  Stephanus.  Wil- 
lelmus,  Nazarenus  archiepiscopus^Anselmus, 
Bethleemita  episcopus.  Acardus,  Dominici 
Templi  prior,  et  Arnaldus,  Montis  Syon 
prior,  et  Adelelmus  ^^^  ecclesie  Nazarene 
prior.  Hugo,  Bcthlecmita  canonicus.  Pctrus, 
Galterius,  lohannes,  Hugo,eccIesie  Tyri  can- 
nonici.  lohannes,  ecclesic  Acchon  ^^*  prepo- 
situs. 
De  laicis  autem  : 
Rex  Balduinus  secundus.  Fulco,  comes  An- 
degavensis.  Willelmus  dc  Buri..Hugo  loppen- 
sis  ^f  Barisanus.  Grariuus  ^*,  vicecomes 
Tyri,  et  alii  quamplures. 

LXVIIl  8««. 

PRIV  LEGIUM   PETRI,  TYRENSIS  ARCHIEPISCOPI,  DE 
DECIMA  CASALIS   DERINE. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti  ^^,  amen. 

Notiim  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Petrus,  divina  pietate  et  non  meritis 
Tyrensis  ecclesie  archiepiscopus,  et  eiusdem  nostre 
ecclesie  **"  capitulum  Deo  et  ecclesie  Sancti  Sepul- 
cri  eiusque  venerabili  priori,  domino  Nicholao,  et 
universo  ipsius  conventui  totam  cujusdam  casalis 
decimam,  quod  vocatur  Derina,  de  omnibus  que  ^ 
modo  possident  vel  per  se  vel  per  suos  homines, 
libere  habere  concedimus;  etsiforte  de  cetero  ali- 
quid,quod  de  prefatocasaIidicuntesse,acquisierint, 
in  eadem  maneat  conccssione.  Ilem  et  aliam  deci- 
mam  de  quodam  viridario,quod  estclausumper  se 
cum  berquilio  inter  murum  Tyri  ct  eius  antemu- 
i^le,eodem  roodo  eis  in  perpetuum  habere  permit- 
timus.  Goncedimus  quoque  eis  ecclesiam  Beate  Ma- 
rie,que  Tyri  prima  fuit  sedes,8alva  nostre  matricis 
ecclesie  dignitate.  Uuius  rei  testes  sunt : 

A[malricus],patriarcha^  in  cuius  presentia  hoc 
fuit  concessum.  Dominus  Amicus,  Sancti 
Sepulcri  prepositus.  Dominus  Gotofredus  **•, 
thessaurarius  **•.  Dominus  Renaldus,  et  ma- 
gister  Girardus,  et  dominus  WilJelmus,  Ty-  D 
renses  canonici. 
MGLXi  Domini  nostri  existenti  anno  cum  ix  indi- 
ctione. 

LXIX  «'0. 

ALIUD"*  PRIVILEOIUM   PETRI,    TYRENSIS  •"•    ARCHIEPI- 
SCOPI,  DE  TESTIMO.NIO   DIVISE   FACTE  APUD  GASTRUM 


FENIGULI     GUM     G[ILDUIN0],   VALLI8     lOSAPUAT    AB« 
BATE. 

Ego  Petrus,  Dci  gratia  Tyrensis  eccleste  humilis 
archiepiscopus,manifesto  et  testifleor  tam  ppesenti- 
bus  quam  futuris  concordiam  factam  et  in  bonam*'' 
pace  confirmatam  inter  me,  tunc  temporis  glorio- 
sissimi  Sepulcri  priorem,  et  G[ilduinum],  Sancte 
IMarie  Vallis  losaphat  abbatem,de  quereia  terraram, 
sue  videlicet  et  nostre,  apud  castrum,  quod  dicitur 
Feniculi,  quc  facta  fuit  ho.c  modo  :  G[ilduinus]  prc- 
dictus  abbas  cum  aliquibusde  monachis  8uii,et  nos 
cum  aliquibus  de  canonicis  *"*  ad  prefixum  diem 
Buper  terram  venientes,  domino  B[alduino],  Cesa- 
riensi  archiepiscopo,  mediante,  ex  ipsius  consiiio 
viros  Cesarienses  bonos  et  fideles,  qui  certissime 
metas  utriusque  terre  noverant,convocavimua.  Qul- 
bus  convocalis,ut  divisionem  utriusque  terre  osten- 
derent  eorum  fidelitati  ex  utraque  parte  commisi- 
mus.  Qui  terram  a  paimo  usque  ad  carrobletum,  [a 
carroblcto  usque  ad  cannetumj  •",  a  •'•  caneto  •" 
usque  ad  fiiumariam  recta  linea  et  concorditer  per- 
ambulaverunt.  Post  [eal  ^''^  vero  nos  ex  gratia  et  ex 
bona  voluntate,  et  ut  de  cetero  etema  pax  inter 
ecclesias  nostras  permaneret,  terram,  que  a  caneto 
^'^^  in  ultra,  que  quasi  lingua  est,  eisconceaBimuB; 
ita  ut  a  caneto  ^^  per  transversum  ad  Humariam 
divisa  stabilis  ac  firma  fieret.  Hec  divisa  tali  modo 
facta,ut  firma  ct  stabilis  in  perpetuum  permaneret, 
ex  utraquc  parte  concessa  fuit  in  presentia  domini 
B[alduini],  Gesariensis  archiepiscopi  ^Saliorumque 
bonorum  virorum,  quorum  nomina  subscripta 
sunt  : 

Manasses.  Gervasius.  Aeris  de  Arca.  Emelinaa, 

miles.  Arnaldus  curta  cappa.  Georgius  Her- 

minius.  Rainaldus  de  Belgrant,  et  alii  multi. 

Uoc  autem  privileginm  factum  fuit  anno  ab  in- 

camatione   Domini  mglxii,  archiepiscopatus  vero 

mei  anno  xtii. 

LXX  ««. 

PRIVILEGIUM  EVREBIARI,  GESARIEMSIS  ARCHISPISCOPI,  DE 
DEGIMiS   CASAUS  DEPFBISSB. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis 
Anno  ab  incarnationc  Domini  nostri  Ihesu  Cbristi 
MGxxix,  indictione  vii,  ego  ^vremarus,  Dei  gratia 
Cesaree  Palestine  archiepiscopus,  a[d]  Dei  omni- 
potentis  laudem  et  gloriam  et  beati  Petri,  aposto- 
lomm  principis,  honorem,  disponens  pro  ratiouis 
mee  facultate  ecciesiastica  iura,  et  disponendo  de 
bono  in  melius  cupiens  ea  promoverc,  presertim 
compluribus  occurrentibus  et  oppugnantibua  causis 
videns  eam  auxilio  et  consilio  egere  pro  tempore  et 
loco  in  utroque  dominorum  ot  canonicorum  Sancti 
Sepulcri,  dignum  duxi  ei  providere  et  consulere 


wo  B,  prefata,  ««»  B,  Adalelmus.  «sj  b,  Achon.  ^  lopensis.  «"  B,  Guarinus.  ««»  A.  f»  66,  i*, 
C,  f«  74,  v,  ««3  Lgg  mQ^g  pfiirig  gi  pim  ^i  Spiritus  Sancti  manquent  dans  B.  *«^  B,  ecelesie  nostre. 
•w  B,  Gottifridus.  ««•  B,  thesaurarius,  «^o  A,  V»  66,  r»;  B,  f»  74,  v».  «''  Manque  dans  A.  «•  Man^ue 
dans  B.  «'>  B,  hona.  "♦  B,  cancaconicis.  •'»  Suppl^6s  d'apr6s  B.  «^*  A  donne  ad  •"  B,  conneio.  «" 
Hestitu^  d'aprds  B.  «^»  B,  canneto.  ^^  B.  canneto.  ••*  Tout  ce  qui  suit  manque  dans  B.  ••*  A,  f»  65,  v*; 
B,  f»  75,  y». 


1189                                     CARTULAIHe  DU  SAINT  SEPDLGRE.                                     1170 

eontubernio.  Pro  utilitate  igitur  et  honore  prefate  A  te,  est  edita  et  corroborata  meo  sigillo  et  testibus 

ecclesie  nostre  et  filiorumnostrorum  canonicorum  subscriptis. 

in  eadem  Deo  militantium,  tam  presentium  quam  Anno  ab  incarnatione  Domini  nostri  lesu  Ghristi 

futurorum,  dono  et  concedo,  eorum  assensu  et  con-  mcxlv,  indictione  viii,  testibus  : 

sultu,  predictis  fratribus  Dominici  Sepulcri  et  ele-  Domino  Bernardo,   Sidoniensi  ^*^  episcopo.  Et 

mosime  eorum,  scilicetin  cibospauperum  et  refo-  Rorgone,  Acehonensi  ^**^  episcopo.  Hostone 

cillationem.  decimas  casalis,  cognomento  DefTeis-  de  Sancto  Audcmaro  ^^^,  et  Radulfo  de  Patin- 

86  ^,  ecclesie  nostre  pertinentes,  tam  in   annona  gis,  fratribus  militum  Templi.  Roberto  de 

quam  in  animalibus  ceterisquc  rebus  decimandis.  Franco  Loco.  Eustachio   Escoflel.   Amardo 

Ut  vero  huius  nostre  concessionis  et  donationis  scri-  Costa.  Rainerio  de  Cossia.  Georgio  Armenio. 

ptum  firmum,  ratum  sed  et  stabile  permaneat  pre-  Gaufrido  de  Portu.   Symone  de  Gastelliono. 

sentibus  et  posteris,  precipimus  ^**  illud  sub  iesti-  Petro  Basso. 

monio  nostri  nominis  scribi  et  plumbeo  sigillo  no-  LXXII  *••. 

stro  insigniri.  Si  quis  autem  hoc  donum  evacuare  privilegium  ioiiannis,  acciionensis  "^^  episcopi,  db 

yel  irritum  facere  presumpserit,  gladio  beati  Petri  coNCESSiONEEccLESiEEDfFicANDEiN  urbeacchon''®* 

feriatur,  et  anathemati  pcrpetuo  subjaceat.  Huius  ^     et  db  dono  ecclesie,  que  est  iNTERnrroRio  casa- 

rci  sunt  testes  •*'^  :  lis,  quod  DicrruR  amimas  "^®*. 

Rainerius,    archidiaconus.  Bonifatius  **^,  Ay-  In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 

mo  **^  Gosbertus,  Alexander,  cannonici  ***  et  Filii  et  Spiritus  Sancti.  amen. 

et  ecclesie  nostre  filii.  Aymericus**',  canoni-  lohannes.  Dei  gratia  Acchon  "'^^  episcopus,  karis- 

cus  et  helemosinarius  Sancti  Sepulcri.  Al-  simis  fratribus  et  cannonicis  '***  Petro,  ecclesie  Do- 

bertus.  Balduinus.    Ricardus,   Cesaree  da-  miniceResurrectionispriori,ccterisque  fratribnsin 

pifer.  p  eadem  ccclesia  canonicam   vitam   professis,  tam 

Facta  fuit  carta  hec  ^^  apud  Cesaream,  regnante  presentibus  quam  futurii,  salutem.  Sicut  pastoralis 

rcge  Balduino  secundo  Iherusalem,  Stephano  vene-  cure  amministratione  in  vinea  Domini  laborantes. 

rabili  patriarcha  ibidem  presidente,  Willelmo  se-  animarum  iubemus  profectui  deservire,  ita  et  ad 

cundo  priore,  posteritatis  exemplum  fraterne  gratie  karitatem 

LXXI  ^^*.  verbisnosconvenitetoperibus  ecclosiastice  utilita- 

pRiviLEGiUM  galterii,  cesareb  domini,    de  dono  et  tis  iutuitu  commendare.  Proinde  tuis,  Petre  prior, 

coNCESSiONE  CASALis  DE  FRAissE      .  tuorumquefratrum  iustisct  rationabiUbus  pctitioni-* 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et  bus''®'  annuentes,  ecclesiam  in  honore  Sepulcri  Do- 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen.                                   C  mini  in  civitate  Acchon  "^,  in  terra  scilicet  quam 

Quoniam  in   rcrum   donationibus  sepius  oritur  ex  dono  Lamberti  Aals  possidetis,  vobis  edifican- 

dissensio,ideo  ego  Galterius,  Cesaree  dominus,  mc-  dam  concedimus  ;  huicque  dono  ad  perhennem  no- 

morie  omnium,  tam  presentium  quam  futurorum,  stri  memoriam  aliam  ecclcsiam  in  territorio  cujus- 

tradendum  decrcvi,  et  in  perpeluum  ratum  [et]®^*  damcasalis, nomine.Amimas,tribusmiliariisdistan- 

flrmum  et  inviolabilc  itidem  fixum  permanere  desti-  tem  ab  urbe  Acchon  "'O'^,  cum  his  que  ad  eam  perti- 

navi  donationem  illam,  medietatem  scilicet  casalis,  nent,  pontificali  auctoritate  adicimus  ;  et  utramqne 

quod  vocatur  de  Fiaisse,  et  terraruin  adiaccntium,  a  vobis  in  perpctuum  possidendamlibereetquiete, 

quaa  pater  meus  Eustachius  Granerius  dedit  Domi-  salvo  episcopali  iure,  damus  atque  decernimus.  Et 

nico  Sepulcro  et  Girardo  priori,  et  ego  postea  auxi  ut  hoc  nostre  gratuite  benivolontic  donum,  ad  qaod 

canonicis  regularibus  ibidem  Deo  famulantibus  ^®*,  capituli  nostri  assensus  et  consilium  aspiravit,  ra- 

pro  salute  anime  mee  et  patris  mei  parentumque  tum  ctinconvulsum  permaneat,presentempaginam 

nostrorum,  tam  vivorum  quam  dcfunctorum,sicuti  de  his,  que  sunl  predicta,  tamsigilli  nostri  apposi- 

idem  pater  meus  divisit  territoriumacasaleSancto  tionc  precipimus  roborari   quam  eorum,  qui  fue- 

Marie  Vallis  Josaphat  et  casalc  Sancti  Petri  Gesaree  runt '°",  testimonio  confirmari,  Quorum  hec  sunt 
et  casale  de  la  Forest  et  casale  Sabarini  et  casale  j)  nomina  : 

Sancti  lohannis  Sebaste  et  a  meocagali,  quod  nun-  Adam,  ecclesienosirearchidioconus.  Marinus, 

cupatur  de  Bufles,  et  sicuti  ego  presentia  measig-  Nicholau8,IohannesPictavien8is'***RobertU8, 

navi  et  designari  feci  in  quibusdam  locis  percruces  presbyteri.  Gocelinus  "*^  et  lonathas,  cano- 

in  rupibus  factas,    in  quibusdam  autem  in  petris  nici,  Dodo,  Iterius,  presbiteri.  Petrasdiaco- 

in  terram  fixis.Et**'  cartula  recordalionis  et  dona-  nus.  Stephanus.  Leo.    lohannes  de  Bru  [n] 

tionis  tam  patris  mei  quam  mei,  nullo  contradicen-  dusio.  Willelmus  Capperons  '^*^  Balduinus, 

«••  B,  Deffiesse.   ***  B,  precipimus,   •«^  g^  ^^5^^^  sunf.   ^*®  B,  Bonifacius.    **"  B,  Mmo.  ^^^  B,  canonici. 
«»  B,  Aimericus.  ««o  B,  hec  carta.  «»»  A,  f»  68,  r^ ;  B,  f*  70.  v».  «^*  B,  de  Fiaisse.  «"  Supplee  dapr^s  B, 

••*  B,  servientibus.  ^^'  A  ajoute  m,  ce  qui  rendrait  la  construction  de  la  phrase  toute  diff6rente.  •••.  B, 
Svdoniensi.  «»''  B,  Achonensi.  ««»  B,  Audomaro.  «»«  A,  ^  07,  \o;  B,  f"  77,  i°.  '"^  B,  Achonen^is,  "^^'  B^Achan. 
'«  B,  Minas.  "^o'  B,  Achon.  '«*  B,  cottcdMnicis.  ''o-  B,  pelicionibu^.  ""s  y^  Achon.  "^  B,  Achon.  ^"^^  B,  affus^ 
runl.  "09  B^  Pictaviensis.  '^®  B,  Gozelinus.  "^"  B,  Capperuns. 


1171 


AD  60DEFRIDUM  APPEND.  II.— MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


172 


Iherosolimitani  patriarche   cancellarius,  et  A 
alii  quam  plures  '". 
Facta  autem  est  ^^'  pagine  hujus  inscriptio  anno 
ab  incarnatione  Domini  mgxxxviii,  indictione  pri- 


ma. 


LXXIII '". 


PRIVXLEQIUM  ROQERII,  RAMATHENSIS  EPISCOPI,  DE  DONO 
ET  CONCBSSIONE  CAS4L1UM  CAPHARUT  ET  OrrH  ET 
KEFRESCILTA  ET  PORPHILIA. 

In  nomino  sancle  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Liquetesseconcedendum,Iiquet  esse  ratum  atque 
firmum  cui  plures  et  legitimi  testes  auditu  visuque 
peribere[n]t  ''^'  testimonium.  Hac  autem  ratione 
procedente,  simulque  cum  inviolabilis  episcopi  ma- 
neat  sententia.  que  clericorum  suorum  et  cannoni-  ■> 
corum  "^^^  conOrmatur  presentia,  ego  Rogerius,pro- 
Yidente  Deo  Ramathensis  episcopus,  consih^o  et 
assensu  tocius  capituli  Sancti  Georgi,  Radulflvide- 
licet,  tunc  temporis  archidiaconi,  aliorumque  ca- 
nonicorum,quod  dedi  et  eonfirmavi  ecclesie  Domi- 
nici  Sepulcri,  domino  videlicet  Willelmo  priori  ce- 
terisque  Sancti  Sepulcri  canonicis  et  suis  successo- 
ribus,  concedo  et  conflrmo  eidem  Sanctissimi  Se- 
pulcri  ecclesie.  domino  scilicet  Petro  priori  cete- 
risque  gloriosissimi  Sepulcri  canonicis  et  suis  suc- 
ceesoribus,  duo  casalia  ex  propria  possessione  San- 
cti  Georgii  cum  omnibus  appendiciis  suis  jure 
hereditario  in  perpetuum  possidenda ;  horum  casa- 
lium  aliud  quidem  Gapharuth,  aliud  vero  Git  ^" 
Yocatur ;  hec  autem  casalia  pradicte  Dominici  Se- 
pulcri  ecclesie  concessi  in  presentia  domini  Guar-  ^ 
mundi  patriarche  eo  ipso  laudante.  Preterea  cum 
liceal  ecclesie  venerabili  cum  aliavenerabili  eccJesia 
rerum  etiam  immobilium,  concedente  patriarcha, 
si  partibus  ambabus  placet,  permutationem  facere, 
item  consilio  et  assensu  totius  capituli  Sancti  Geor- 
gii,  dono  et  confirmo  prefate  ecclesie  Sanctissimi 
Sepulcri,  domino  videlicet  Petro  priori  ceterisque 
canonicis  Sancti  Sepulcri  et  suis  8ucce88oribus,duo 
alia  casalia,  Kefrescilta  et  Porphiiiam,  ex  propria 
possessione  Sancti  Georgi  cum  omnibus  appendi- 
eiis  suis,  et  medietatem  decimarum  messium  eorum- 
dem  casalium  et  totam  decimam  aliarum  rerum 
omnium,  eidem  conflrmans  ecclesie  predicta  casa- 
lia,  Capharut '"  et  Gith,  cum  omnibus  appendiciis 
suis  et  medietatem  decimarum  messium  eorumdem  D 
casalium  totamque  decimam  aliarum  rerum  om- 
nium ;  tali  quidem  conditione  ut  predictus  dominus 
Petnis  prior  ceterique  canoniciSanctiSepuIcridonent 
concedant  atque  confirment  ccclesie  Sancti  Gcorgii, 
mihi  soilicet  meisque  successoribus  et  nostris  cano- 
nicis,  decimas  ce^stelli  Arnaldi  et  decimas  casalis 
Hospitalis,  nomine  Bulbul,   in  perpetuum  possi- 


dendas.  Hec  autem  tunc  deserta  et  vastine  quedam 
existentia^  que  utilitatem  ecclesie  non  gravant, 
immo  que  predicta  conditione  data  prosunt,  dcdi  et 
concessi  in  presentia  domini  Willelmi  patriarche, 
eo  ipso  laudante,  tali  quidem  modo  ne  quis  ulterius 
successorum  meorum  in  ipsa  ecclesia  Sancti  Geor- 
gii  substituendorum  calumpniam  aliquam  inde  mo- 
veat,  salva  tamen  christianitate  et  medietate  deci- 
marum  messium,  que  ad  eos  pertinet. 

Factum  est  hoc  donum  anno  incarnationis  Do- 
mini  mcxxxyi,  indictioue  xiv,  kalendis  novembns. 
regnante  in  Iherusalem  Fulcone,  Francorum  rege 
tercio.  Hujus  vero  doni  legitimi  testes  sunt : 

Anselmus,  episcopus  Bethleem.  lohannes,  epi- 
scopus  Acchon  '^^*.  Achardus,  prior  Templi 
Domini.  Arnaldus,  prior  Montis  Syon.  Hen- 
ricus,  prior   Montis  Oliveti.    Guido,  Sancti 
Abrahe  prior  "^*®. 
Et  de  capitulo  Sancti  Georgii  : 
Willelmus   Thuroldo .   lordanus.    Balduinus. 
Hugo,  et  quamplures  alii. 
Si  quis  igitur  huius  doni  nostri  concessionem  at- 
que  domini  patriarche   assensum  et  confirmatio- 
nem  violare  temptaverit,  anathematis  gladio  feria- 
tur,  quoad  usque  resipuerit  et  satisfecerit.  Fiat, 
fiat,  amen^  amen. 

LXXIV  7". 

PRtVILEGIUM  WILLELMI  DE  BURIS  DE  DONO  DUORUM  CASA- 
LIUM,  gebub'^^  ETHELKAR''",  ET  DE  DONO  PISCARIE. 

Anno  ab  incarnatione  Domini  mcxxxti,  indictio- 
ne  X,  Willelmo  patriarcha  Iherosolimitane  ecclesie 
presidente,FuIcone  rege  Francorum  tcrcioregnante, 
ego  Willelmus  de  Buris  pro  salute  anime  mee  et 
parentum  meorum  ecolesie  Sanctissimi  Sepulcri  et 
canonicis  ibidem  regulariter  Deo  servientibus, 
assensu  et  ooncessione  supradicti  regis  nepotum 
meorum,  Radulfii  de  Ysis  et  Simonis  '",  dono  et 
concedo  duo  casalia,  videlicet  Gebul  et  Helkar,  et 
omnem  terram  que  ad  ea  pertinet,  libere  et  perpe- 
tuo  jure  possidenda.  Higus  autem  tcrre  longitudo  a 
montanis  per  planum  usque  ad  lordanem  elonga- 
tur  "* ;  latitudo  vero  a  divisione  Bethsan  et  Tibe- 
riadis  ^^  usque  ad  cavam,  que  est  proxima  casali, 
quod  dicitur  Huxenia,  extenditur,  et  docet  et  dirigit 
rectitudinis  lineam  ad  predicta  montana  flumenque 
prefatum.  Insuper  [etiam]^*^  omnes  piscarias,  que 
ad  me  pertinent,  per  octo  dies  prefatis  canonicis 
confratribus  meis  solutas  et  quietas  in  unoquoque 
anno  habendas  attribuo,  scilicet  a  Septuagesima 
usquo  in  Pascha,  in  quacumque  ebdomada  accipere 
voluerint;  ita  tamen  quod,  si  in  hiis  '"  diebus,  in 
quibus  piscari  inceperint,  mare  turbatum  fuerit  ne- 
que  pro  velle  suo  piscarivaluerint,  inaliis,  quibus 
elegerint,  eis  persolvatur  et  recompensetur.  Necnon 


'"  B,  aliiplures.  '»•  B,  esl  aulem.  "'»♦  A,  f»  68,  v* ;  B,  f»  77,  vo,  ^i»  B,  perhiheret,  ^»«  B,  canonicorum, 
'"  B,  Gitk.  ^"  Capharuth,  •»«»  B,  Achon.  '«»  B,  prior  Sancti  Abrahe,  "'  A,  fo  69,  r*> ;  B,  f»  79,  r*.  '« 
B,  Gebul.  '»  B,  Helcar.  ^»*  b,  Symonis.  '«  B,  elofigantur.  "•  B,  Tyberiadis.  '»'  SuppI66  d'apr68  B,  '»  B. 
his* 


H73 


CARTULAIRB  DD  SAINT  SEPULCRE. 


1174 


totam  angariam  ot  auxilium  omnium  piscatorum  A  debent.  Ut  autem  hoc  omni  tempore  ratum  incon- 


meorum  per  unum  diem  ipsis  annuatim  concedo. 
Preterea  ut  navem  unam  in  mari  Galilee  ad  piscan- 
dum  assidue  habeant  cis  similiter  dono.Hujus  ita- 
que  donationis  testes  sunt : 

Domnus  Willelmus,  patriarcha  et  Fulco  supra- 
dictus,  rcx.  Willelmus,  archiepiscopus  Naza- 
renus.  Anselmus,  episcopus   Bethleem.    Pe- 
trus,  prior  Sancti  Sepulcri.  Achardus,  prior 
Templi.  Arnaldus,  prior  Montis  Syon. 
De  Tiberiade^^vero  eiusque  confinio  testes  sunt : 
Goffridus,  capellanus  Tiberiadis  ''^^,  Guala,  vi- 
cecomes.  Guarmundus.  Paganus  de   Monte 
Regali.  Mangoth.  Ricolf.  Hugo  de  Badalone. 
Thomas  de  Bethsan. 
Ut  autem  supradictum  donum  firmum  sit,sigillo  j. 
meo  presentem  cartam  confirmo. 

Ego  Fulco,  per  Dei  gratiam  rex  Iherusalem,  si- 
gillo  meo  supradicta  dona  confirmo. 

LXXV  ^'>. 

PRIVILEGIUM  BERTRAIVDI,  MILITE  "'*  TEMPLI  M4GISTRI, 
DE  REMISSIOiNE  CL  BISANTIORUM"^,  QUOS  lAM  DICTE 
MILICIE    ANNUATIM    PERSOLVERE    SOLEBAMUS. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  ctSpiritus  Sancti,  amen. 

Nolum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  praesenti- 
bus,quod  ego  Bertrandus,per  Dei  gratiam  magister 
militie  Templi,  communi  assensu  et  voluntate  to- 
cius  nostri  capituli,  Nicholao,  eadem  gratia  Domi- 
nici  Sepulcri  priori,  et  universo  canonicorum  eius- 
dem  Sepulcri  capitulo  dimittimus  "'*  ct  in  perpe- 
tuura  libere  et  quiete  habendum  conccdimuscLbi-  C 
35ancios,quos  ad  sustcntationem  nostram  annuatim 
persolvebant.  Hanc  autcm  dimissioncm  ct  conccs- 
sionem  illis  facimus  pro  tribus  casalibus  cum  omni- 
bus  pertinentiis  suis  tam  in  tcrris  quam  in  rusticis; 
si  quos  etiam  rusticos  ad  ista  casalia  pcrtinentcs 
alicubi  adquirere  poterimus,n{»bi8  concedunt,exce- 
ptis  illis  rusticis  *^^^,  quos  habcnt  in  casalibus  suis. 
Quorum  casalium  ista  sunt  nomina  :  primum  dici- 
tur  Bubin,  secundum  Caphardin,  tercium  Betel- 
canzir  ''•.  Facto  sic  fine  et  concordia  inter  nos  et 
illos  quod  pro  hac  donatione,  vidolicct  trium  casa- 
lium,  que  nobis  concedunt,predicti  cl  bizancii  nec 
per  nos  nec  per  successores  nostros  ulterius  exi- 
gentur,  quia  ''^'^  ab  hac  cxactione  ccclesia  gloriosi 


vulsumquc  permancat,  presentis  scripti  pagina,8i- 
gilli  quoque  nostri  impressione  communimus  et  con- 
firmamus,nam  ct  eorum,quorum  nomina  subscri- 
pta  sunt.attestationibus  corroboramus  : 

Willelmi  videlicet,  senescalci.  Fratris  Gaufridi 
Fulcherii.  Fratris  Thome  Ilermoini.  Fratris 
Berengarii  de  Castello  Perso.Fratris  Galterii 
Beritensis.  Fratris  Odonis  de  Avalone.  Fra- 
tris  Boneti.  Fratris  Mainardi.  Fratris  Amal- 
rici  dc  Berno.  Fratris  Gaufridi,  capellani. 
Fratris  lohannis,  capellani.  Fratris  Radulfl 
Tyberiadis  "^^®.  Fratris  Hugonis  de  Corbelio. 
Fratris  Leonis.  Fratris  Stephani  de  Iherusa- 
lem.  Fratris  Hugonis  de  Vaudemon.  Fratris 
Willelmi  de  Filisteda.  Fratris  Bricii.  Fratris 
Ilysmionis. 
Factum  est  autem  hoc  in  presentia  domini  Amal- 
rici  patriarche,  qui  et  ipse  testis  est. 

LXXVI  ^*o. 

PRIVILEGIUM    EIUSDEM    DE    CONCESSIONE     DECIMARUM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Universitati  omnium,tam  posterorum  quam  pre- 
sentium,notum  fieri  voluiius  quod  ego  Bertrandus, 
militie  Templi  Dei  gratia  dictus  magister  ''**,  et 
omnis  prcfate  militic  conventus  domino  Nicholao, 
Dominici  Sepulchri  priori,etuniver8ocanonicorum 
eiusdem  Sepulcri  capitulo  medietatem  omnium  de- 
cimarum,  quas  in  locis  ad  cos  vel  ad  eorum  eccle- 
siam  perlinentibus  possidemus  vel  possessuri  su- 
mus,  vidclicct  vini  ct  olei,  frumenti  et  siliginis, 
ordei,avcne,fabarum,cicerum,Ientium,  sussimanni, 
risi,milii,annuatira  tara  cis  quara  et  suis  successo- 
ribus  omni  nostra  et  successorum  nostrorum  ca- 
lumpnia  et  contradictione  remota  et  absque  ullo  de- 
ceptionis  ingenio  fideliter  redderc  concedimus.  De- 
ceteris  vcro  aliis  oranibus  rebus  ipsi  nobis  decimas, 
sicut  in  privilogio,  quod  ipsi  nobis  fecerunt,  conti- 
netur,  integre  haberc  et  possidere  concesserunt.  Si 
vero  aliquod  casale  ad  firmara  pro  annona  seu  pro 
bisantiis  ''*-  alicui  dederiraus,  rao  lo  prcdicto  deci- 
mas  eis  dabiraus.  Hoc  autera,  ut  scraper  ratum  et 
stabile  pcrraaneat,scripto  presentis  pagineetsigilli 
nostri  irapressione  coraraunimus  ct  confirmamus, 
nara  et  eorura,  quorum  nomina  subscripta  sunt, 


Sepulcri  libera  in  perpctuura  pacificectquieteper-  ])  attestationibus  "*'  corroboramus 


manebit.Ea  propter  pretaxati  fratres  nostri  canoni- 
ci  ^^  Dominici  Scpulcri  predicta  tria  casalia,videli- 
cet  Bubin,  Caphardin,  Betclcanzir,  libere  et  quiete, 
salva  medietate  decime  sue,sicut  in  ceteris  decimis 
habent,  nobis  nostrisque  successoribus  in  perpe- 
tuum  habenda  sine  orani  sua  et  8uc[c]essorura 
suorum  contradictionc  conccdunt.Si  vero  aliquis  de 
tribus  predictis  easalibus  calurapniara  nobis  inferre 
voluerit.paccra  nobis  deoranibushorainibus  facere 

•*«  B,  Tyrindc.     •'»«  B,  Tyberiadis,     «^'  A,  f  70 


Willelrai  videlicet,  senesralci.  Fratris  Gaufridi 
Fulchcrii.  Fratris  Thome  Ilermoini.  Fratris 
Bercngarii  de  Castello  Perso.  Fratris  Galterii 
Beritensis.  Fratris  Odonis  de  Avalone.  Fra- 
tris  Boneti.  Fratris  Mainardi.  Fratris  Amal- 
rici  de  Berno.  Fratris  Gaufridi,  capellani. 
Fratris  lohannis,  capellani.  Fratris  Radulfi 
T\'beriadensis.  Fratris  llugonis  de  Corbelio. 
Fratris  Leonis.  Fratris  Stcphani  de  Iherusa- 

•''*  B.  milirie.    '^^  B,  bizanciorum,  "^** 


•*'  D,  lyruiae.     •'"  c,  lyoenaais.     •"  a,  r  ju]  r";  B,  f"  ^O,   r*.     "•  iv  miiine.     '^  d,  oijMncwrum.  — 
B.dimittimus.    ''^^  B,   rusticLs  illis.    '^'^^  \l  Bethelcatmr.    '"  B,  ^r.    ''^*  h,concationici.    '^^^  Tyberiadensis. 
^*«  A,  l>>  70;  v"  B,  fo  80,  V     «^»  B,  magister  dietus.    '♦*  B,  bizanciis.    '^'^  B,  attestacionibus. 


1175 


AD  60DEFRIDDM  APPEND.  IK  --  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


117« 


lera.  Fratris  Hugonis  de  Vaudemon.  Fratris 
Willelmi  de  Filisteda,  Fratri&  Bricii.  Fratris 
Ysmionis. 

LXXVII  ". 

PRIVILEGIUM    WILLELMI,     PRIORIS    TERCII,    DE     FEODO 

SANCTI    LAZARI. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatia. 
Ego  WillelmuSjDei  gratia  prior  tercius  Dominici 
Sepulcri,  posteris  nostris  scriptum  retinore  curavi 
hec  et  multa  allia.Quidam  Petrus  Sancti  Lazari  fra- 
ter  Dominici  SepuIcri,moriens  in  manu  et  consilio 
canonicorum  predictiS.^pulcri  filiam  suam  cum  ma- 
tre  conjuge  regendam  dimisit,  rogan«»  misericordi- 
ter  ut  filie  suc,  que  infra  annos  erat,  temporo  con- 
jugii  mlsererentur,  ila  sciiicet  ut  feodum  Sancti 
Lazari,  quem  ipse  ab  eis  tenuerat  vivens,  puellc  in 
matrimonio  redderetur,  ita  dumtaxat  ut  servitium 
'*•*,  quod  idem  fecerat,  coniunx  "^*^  puelie  pia  cano- 
nicorum  conccssione  suppleret,  et  mater  puelle  in- 
terim,  si  eorum  consilio  concordaret,  de  eodem 
feodo  austentarctur.Igitur  nos  post  multum  tempo- 
ris  petitioni  ''^"^  fratris  defuncti  condescend[ent]e3 
■^**,  puellam  nubilem  cuidam  nostro  nutrito  famulo, 
Petro  nomine,  legaliter  copulare  studuimus.  Quod 
mater  ejus  nequissima  audiens,post  longas  obiur- 
gationes  et  contumelias  ab  ea  nobis  illatas  voluntati 
nostre  et  consultui  filie  sue  adquiescere  noluit,  do- 
lens  in  vita  sua  feodum  amittere.  Unde  fratres,cum 
domno  patriarcha  S[tephano]  in  capitulo  consilio 
accepto,fiIiam  cum  matre  ante  se  venire  fecerunt. 
Quam  ego  coram  patriarcha  et  convcntu  et  matre 
sua  ct  victrico  suo  et  patrinis  et  pluribus  aliis  laicis 
alloquens  utrum  huic  suo  honori  et  saluti  concor- 
dare  veIlet,respondit  nullo  modo  se  illi  viro  Petro, 
nolenle  matre,  nupturam,  ct  libentius  hostiatim 
mcndicando  panem  qucrere  quam,  matrc  dimissa, 
ipsum  coniugem  accipcre.  In  huiusmodi  autem 
tractatu  coram  astantibus  in  manu  nostra  feodum 
in  eternum  non  qucsitura  reddidit ;  solummodo  ma- 
ter  vivens  cum  victrico  feodum  possideret.  Feodo 
vero  a  puella  sic  deliberato,  hanc  misericordiam 
cum  victrico  et  matre  eorum  supplicatione  fecimus 
ut  unicum  filium,  quem  habebant,  post  patris  et 
matris  obitum  in  ecclesia  Sancti  Sepulcri  victum 
et  vestimentum  habiturum  susciperemus.  Si  quis 
autem  feodum  predictum  puelle  prefate,  cassato 
sano  capitulo,  reddere  ct  ecclcsiam  nostram  sua 
possessione  spoliare  presumpserit,  divine  ultioni 
subiaceat.  Uuius  delibcrationis  sunt  tcstes.qui  pre- 
scntes  aderant  : 

Anselmus,   canlor.    Azo.   Cislebertus.    Petrus 

Bernardi.  Gaudentius  ''^^.  Pctrus,  elemosina- 

rius.  Aimericus.  Gaufridus  Actus.  Potrus  de 

Vendosme.  Borcngarius  Parvus. 

Facta  fuit  hcc  deliberatio  et  carta  anno  ab  incar- 


m 

A  tione  Domini  mgxxix,  indictione  vii,  S[tephaiio]  ve 
nerabili  patriarcha  presidente  in  poQtificali  sede 
Ihero8oIimorum,qui  eam  proprio  sigiUo  iQsignivit, 
et  Balduino  secundo  rege  ibidem  regnante. 

LXXVIII  '50. 

PRIVILEGIUM  EIUbDEM   DE  EMPTIONB    YINEE,   QUI  FUIT 
PETRl   DE   SANCTO  GAUTERIO. 

Quoniam  exigente  mole  carnia  humane,  que  co- 

tidie   oculis  "''^^  mortalibus  coneideramus,   leviter 

oblivioni  tradimus,ego  WiIIeImus,Dei  gratia  [priorj 

■^"  Dominici  Sepulcri,  posteris  nostris  scripium  re- 

tinere  curavi,  que  patent  fratribus  nostris  profu- 

tura.  Notifico  cunctis  fidelibus  quod  ego  emi  a  Pe- 

tro  de  Sancto  Gauterio  ot  coniuge  et  filio  suo  vi- 

neam  quandam  cum  terra  adiacenti  circumsepta, 

|.  que  venientibus  Iherosolimis  in  egressu  Mahuroerie 

prominet  in  sinistrali  convaIle,de  pecunia  ''^  hele- 

mosine  nostre,  perpetuo  iure  possidendam  in  ne- 

cessariis  pauperum«  precio  cxl  bisantiorum,  libe- 

ram  ab  omni  calumpnia  et  consuetudine,  excepta 

decima,  que  nostro  iuri  cedebat,  quam  in  capitulo 

postea  remisimuSj  communi  consilio  fratrum,  qui 

sigillo  suo  plumbeo  kartam  '''^  preeentem  iasigairi 

prer^perunt.Uuius  emptionis  sunt  testes  : 

Goisbertus,  prepositus.  Aimericus,  helemosi- 

narius.  Petrus  Clementis.  Anselmus,  capel- 

lanus  Mahumerie.  Gaufridus  Acus.  Petrus 

de  loppen.  Petrus  Guitart.  Bernardus,  qui 

filiam  ipsius  Petri  de  Sancto  Gauterio  habe- 

bat.  Rogerius  Lombart,  et  multi  alii. 

Facta  fuit  carta  hec  anno  ab  incarnatione  Do* 

C  mini  mcxxix,  indictionc  viii,  secundo  patriarcba- 

tus  venerabilis   Stephani    patriarche   Iherusalem, 

et  regnante  rege  Balduino  secundo  in  eadem  civi- 

tatc. 

Ego  Petrus  de  Sancto  Gauterio,  huius  rei  vendi- 

tor,  istam  cartam  confirmo. 

Ego  Audearz  "^*,  Petri  coniux,  firmo  "^**. 

Ego   Androas,  istorum   filius,  concedo   et   cob« 

firmo. 

Ego  Petronilla,  ipsorum   filia,  concedo   et  con- 

firmo. 

LXXIX  '^^ 

privilegium  petri  prioris  de  vinea,  qub  fuit  so- 

roris  odierde. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patrisel 
rv  Filii  et  Spiritus  Sancti,  [amen]  "*. 

Ego  Petrus,  Dei  gratia  Dominici  Sepulcri  prior, 
una  cum  fratribus  omnibus  notum  facimus,  tam 
presentibus  quam  futuris,  mulierem  quandam, 
Odicrdam^^^^nomino^habitatricem  Mabumerie,  cum 
effecla  est  gratuita  soror  conventus  Sancti  Sepul- 
cri,  vineam  unam,quam  habebat,  eidem  conventui 
possidendam  tradidisse.  Quam  cum  filius  egus  An- 
dreas  post  ejus  obitum  vi  et  contra  voluntatem  no- 


•^**  A,  f>7^,ro;  B,  f«,  8i,v<».  "^^^  B,  servicium,  '*«  B,  eoniux.  '"  B,  pcticioni.  '^*»  Restitue  d'aprcs 
B,    '^^  B,  Gaudcncius.    '««  A,  f",  71,  \\  B,  (^  82,  v«.    '^^  B,  ocuUs.  '''^^  SuppI6e  d'apr6s  B.     •"  B,  pecunia. 

''^^  B,  cartam.  "«  B.  AudearU-.  ^ss  ^  confinno.  '"»7  A,  P»  72,  r°,  B,  r  83,  r».  ■»»«  SuppI66  d^aprts 
B.    7M  B,  Odiardam. 


GARTUIAIHE  DU  SAINT  SEPULGRE. 


1171 


Hxulto  iam  tempore  tenuisset,  iudicio  archi-  A 
porum,  Roberti  videlicet  Nazareni  et  Fulche- 
rensis,  et  episcoporum,  Bernardi  Sidoniensis 
irgonis  Ptolomaidensis,  Helye  "^**  Tyberiaden- 
[UQ^  Rogerii  Ramathensis,  et  aliorum  qui  in- 
punt '",  ex  sententia  nobis  cum  fructibus  ab 
ipeptis  adjudicata  est.  Quia  vero  misericordie 
•us  debemus  insistere^et  raalum  pro  malo  ali- 
ddere  non  debemus,  pietatis  intuitu  eidem 

0  perceptos  fructus  remisimus,  et  prenomi- 
vineam  ei  tantum  dumvixerit  concessimus, 

elicet  ratione  ut  eam  bene  excolat.  et  quic- 
)qu8  ei  exinde  dederit  partes  duas  sibi  reti- 
t^rciam  vero  nobis  reddat,  salva  omnino 
decime  portione  "^^ ;  ad  obitum  vero 
predicta  vinca  ab  occlesia  nostra  libcre  in  ^ 
uum  possideatur.  Testes  autem  huius  rei  hii 

Qtmbertu^,  subprior.  Godefridus,  thessaura- 
rius  "^**.  Nicholaus,  cellararius.  Obertus  lop- 
pensis.  Robertus  de  Acchon  "'^^,  Alexander. 
Bertrandus.  Ademarus  ^*®.  Willelmus,  pre- 
positus.  Lambertus  Flandrensis.  Aimcricus. 
Fulco.  Bertoldus.  lohannes  Anglicus. 

li^conibus  : 

iir^rdus.  Giraldus.  Hugo. 

luddiaconibus  : 

^illelmus  Berithensis  ^*"".  lohannes  Pietavien- 

818  ''•'.  Willelmus  de  Yspania 

LXXX '". 

"^PRIVILEGIUM  PETRl  PRIORIS  DE  DOMIBUS,  QUB 
DNT  SUPER  VOLTAS  CONCAMBH   HOSPITALIS.  C 

omine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 

1  Bpiritus  Sancti,  amon 

xtn.  sit  omnibus,  tam  prescntibus  quam  futu- 
liQd  ego  Petrus,  divina  disponente  c!ementia 
uci  Sepulcri  prior,  una  cum  consensu  et  vo- 
e  omnium  fratrum  nostrorum  cannonicorum 
)  et  concedimus  Arnulfo,  filio  Berualdi  "*  Sy- 
iuisque  heredibus  iure  perpetuo  possidendas 
I  que  sunt  super  voltas  concambii  Hospitalis, 
mt  super  furnum  nostrum,  qui  est  in  via, 
acit  ad  montem  SyoD,et  stationem  unam,que 
cta  predictum  furnum,  sub  censu  annuo,  no- 
idelicet  bizanciorum,  in  dominice  resurre- 
}  octavis  Sepulcro  Dominico  persolvendo  ;  ea 
t  ratione  ut,  si  ex  inferiori  parte  superioribus  n 
UQ,  que  sunt  super  voltas,  nosLra  negligentia 
lum  accesserit,  emendetur  a  njobifi ;  quod  si 
Q^gligentia  a  superiori  ad  inferiora  dampDum 
9rit,  ab  ipso  omendetur.  Quicquid  autem  edi- 
iper  hoc,  quod  edificatum  est,  edificaverit,  et 
adveniente  tempore  alicui  vendere  voluerit^ 
una  marcha   argenti  vendatur  levius  quam 


aliis  veadere  potuerit ;  quod  si  noa  emere  nolueri» 
mus,  cui  voluerit  burgenslum  vel  Suryanorum  ^'^' 
vendendi  potestatem  obtineat,  ita  dumtazat  ut  qui 
emeri  8ta[tu]tum  censum,  ut  preOxum  est,  in  do- 
minice  resurrectionis  octavis  Sepulchro  Domini  abs- 
que  nostra  aliqua  exactione  persolvat;  si  autem 
prefixum  diem  pertran8ierit,no8domo8etquicquid 
ibi  fecerit  absque  calumpnia  possideamus.  De  sta- 
tione  autem,  que  est  iuxta  furnum,  cuius  superius 
fecimus  mentionem,8i  per  eam  ei  dapnum  advene- 
rit,  nos  nulla  ratione  ei  respondere  debemus,  sed 
ab  ip80  emendetur.  Glavem  siquidem  cisteme  sue 
potestati  comittimus,  ita  ut  procurator  furni  in  refl- 
ciendis  parietibus  furni,  si  opus  fuerit,  scamis  et 
ceteris  utilitatibus,  que  ad  ofQcium  furni  pertinent, 
quantum  opus  fuerit  de  aqua  accipiat.  Ut  autem 
hec  nostra  concessio  presentibus  ac  futuris  tempo- 
ribus  sui  vigoris  obtineat  firmitatem,  cum  istia 
subscriptis  testibus  nostri  sigilli  munimine  robora- 
tur  : 

lohannes  Vaecarius.  Fulcherius,  aurife:^.  lor-^ 
danus,  clericus.  Herbertus,  numularius.  Sai-* 
bertus.  Rainerius  de  Arrat  "'.  Petrua  Bordi- 
nua.  Willelmus,  drogomannus.  lohannes,  fi- 
lius  eius.  lohannes  de  Podio.  Robertus  Go«^ 

cus. 

Actum  anno  dominice  inoarnationis  mcxuv,  in- 
dictione  vi,  mcnse  aprilis. 

Scriptum  per  manum  Donati,  diaeoni  et  scribo 
Sepulcri  Domini. 

LXXXI  "^^*. 

PRIVIL^GIUM  AMALRIGI  PRIORIS  DS  VINEIS,  QUAS  NEME8 
SURIANUS  ET  FILll  BIUS  ET  FIL«I  FRATBIS  8UI  ^^* 
HABENT  APUD   CALANDRIAM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinilatis  Patriaet 
Filii  et  Spiritus  Sanctiy  amen. 

Quidquid  ^^^  aliquis  sancte  ecclesie  pcelatuB  nutu 
aui  capituli  alicui  concedit,  provide  tenaci  soriptura 
vinculo  oportet  memorie  tradi,  ne  decurrentiiMja 
temporibus,  quod  prius  suo  decreto  terminatum 
fuerat,  postea  in  contrarium  surgat,  et  iurgia  et  re- 
plicationes  forte  inde  generentur.  Und9  ego  Amal- 
ricus,  gloriosi  Sepulcri  prior,et  totus  eiuadem  cano* 
nicorum  conventus  Nemes  Suriano  '''^'^  et  filiif  sqis 
et  niiis  fratris  sui  Antonii  terras,  vineas,  qua«  te- 
nent  apud  Galandriam,  et  quas  ipse  et  filii  eius  et 
filii  Antonii  fratris  sui  ibi  videlicet  in  posterum  ac- 
quirere  poterint,  perpetuo  iure  possidendas  conce- 
dimusy  ea  videlicet  conditione  ''^*  ut  aingulis  annis 
medietatem  fructus  terre,  videlicet  onuiium  a»no[Ba] 
rum  '^'^'  et  vinearum  et  arborum,  quaa  ipai  iam  edi- 
ficavarunt  vel  in  posterum  edificabunt,  canonicis 
prefati  conventus  fideliter  reddant.  Et  ut  vero  heo 
nostra  coneessio  tam  preaentibus  quam  futuris  tem- 


U  Sydoniensis.  ^«*  B,  Helie.  "^**  B,  interfueranl.  '"  B,  porcionem.  "^**  B,  thesaurarius,  "'••  B,  Achan» 
iiemarius.  ''•^  B,  Berytensis. "'««  B,  Pictaven^is.  "^«^  A.  ^72,  v* ;  B,  F»  84,'  r*.  "^"^^  Manque  dans  A- 
9ernardi.  "*  B,  Syrianorum.  "»  B,  ^rraz.  "^^*  i,  P>  73,  v»,  ct  fo  98,  x^ ;  B,  fo  84,  v*.  "»  Les  mots 
l  fratris  sui  man^uent  dans  B.  '^^*  B,  Quxc<^uid.  "'  B.  Syriano.  ■»'•  B,  cwidkUme.  "''•  Restilu^ 
8  B. 


1179 


AD  GODEPRIDDM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


tm 


poribus  sui  vigoris  optineat  '«^  firmitatem,  presen-  A  Bertoldus,  natura  liber  et  ingenuus,  omnia  quc- 

cumque  presenti  dle  iure  possideo,  tam  in  agris 
quam  vineis.villis  et  hominibus  vel  quibuscumque 
aliis  possessionibus,  iure  Suevorum,  libere  omnia, 
sicut  ego  ea  possideo,  pro  remedio  anime  mee  cun- 
ctorumque  parentum  meorura  dono  et  concedo  abs" 
que  omni  contradictione  Dominico  Sepulcro,  ea 
videlicet  conditione  ut,quamdiii  ego  vixero,  easdem 
Bupradictas  possessiones  a  dominoWillelmo  patriar- 
cha  et  Petro,  priore  Dominici  Sepulcri,  pro  benefi- 
cio  habeam,  et  unoquoque  anno  ad  contirmandum 
idem  supradictum  donum  x  solidos  publice  monete 
pro  censu  reddam,  et,  si  forte  mihi  in  animo  vene- 
rit  ut  omnia  relinquens  in  ecclesia  Sancti  Sepulcri 
Iherusalem  vel  in  eam,  que  est  in  den  Kendorf,  di- 

XII,   in   idibus  mensibus   ''••  martii  '^*'^,  regnante  i>  vine  religioni  me  subdara,  dominus  patriarcha  et 

•  •  I  •  __  •  Tl       1  »^  a  •  «■«T»!  ^^  *  T\  '        *       '      O  1*  '      A.  A. •  1  • 


tem  paginam  nostri  sigilli  munimine  roboramus 
'•*.  Hinc  sunt  testes  : 

Dominus  Aimericus,  subprior.  Giraldus,  pre- 
centor.  Raul.  W^illelmus  Normannus.  Baldui- 
nus.  Godofridus  "^"  Nicholaus.  Ademarus. 
Petrus  Sepulcri  Willelmus  de  Baruih.Hugo. 
lohannes  Hulricus.  Willelmus  Ispanus  ''''. 
Petrus  do  Latina,  Pctrus  Boloniensis. 
Anno  dominice  incarnationis  MCLi,indictione xiii, 

LXXXII  '^8*. 

PRIVILEGIUM  PETRI  PRIORIS  DE  DOMO,  QUE  FUIT  HO- 
MINIS  CUIUSDAM,  DERNARDI  NOMINE,  ET  UXORIS  SUE 
AOISE  ^". 

Anno  ab  incarnatione  Domini  mcxxxv,  indictione 


Iherosolimis  Fulcone,  rege  Francorum  tercio,  Wil- 
lelmo  vero  patriarcha  summi  pontificatus  gerente 
apicem,ego  Bernardus  cumuxore  mca  Haoisaabs- 
que  controversia  et  alicuius  hominis  calumpnia, 
prefato  annuente  patriarcha,vendidi  ac  iure  perpe- 
tuo  possidendam  tradidi  Petro,priori  Sancti  Sepul- 
cri,  et  canonicis  eiusdem  eorumque  successoribus 
domum  meam  pro  cc  bisanciis^queestposita  infra 
muros  Iherusalem,  ut  ipsi  liberam  potestatem  ha- 
beant  eam  vendendi,  donandi,  et  quicquid  de  ea 
voluerint  fatiendi  '^,  Habet  autem  predicta  domus 
ab  una  parte  domum  eorumdem  canonicorum,que 
fuit  Willelmi  drugomanni,  ab  alia  ecclesiam  Sancli 
Karitot,  ab  alia  viam  publicam,  ab  alia  vero 
domum  Theodori.  Quicumque  vero  Deo  et  homini 
odibilis  atque  rebellis  hanc  venditionem  violare  ^ 
temptaverit,  et  super  hac  rcdit«m  aut  calu[m]pniam 
adversus  ecclesiam  Sancti  Sepulcri  et  advcrsus  ca- 
nonicos  eiusdem  maligno  spiritu  inferre  ausus  fue- 
rit,  anathematis  percursus  '^^  iaculo,  divine  ultioni 
perpetuo  puniendus  subiaceat,  et  in  fiscum  regium 
auri  libram  persolvat.  Huius  venditionis  testes 
Bunt  : 

Seybertus  '•«,  iudex.  Petrus,  fabcr.  Tustanus. 

Sinardus  '•*.  Petrus  de  Petragora.  Bernadus 

et  Fuloo,  omnes  isti  aurifabri,  huic  fuerunt 

venditioni.  Et  Ruhelandus  Bruto  '^»*. 

lohannes,  subdiaconus  '^^,  hanc  cartam  scripsit 

cum  litteris  rasis  in  quinta  linea  mense  et  anno 

quo  supra  '»*. 

LXXXni  '•«. 


D 


PRIVILEGIUM  BERTOLDI  DE  DONO  OMNIUM  POSSESSIONUM 
SUARUM  ET  DE  CONFIRMATIONE  ECCLESIE,  QUE  EST  IN 
DEN  KENDORF. 

In  nomine  Patris  et  FiliietSpiritus  Sancti,amen. 

Notum  sit  omnibus  fidelious,  tam  clericis  quam 

laicis,  tam  presentibus  quam  futuris,  quod  ego 


prior  Dominici  Sepulcri,qui  tunc  tcmporis  ecclesie 
Sancti  Sepulcri  prefuerint,  absque  omni  contradi- 
ctione  me  recipiant,et  omnia  supradicta  iibere  pos- 
sideant.  Confirmo  etiam  hoc  presenti  privilegio  do- 
num,  quod  quondam  ecclesie  Dominici  Sepulcri 
donavi,  ecclesiam  videlicet,  que  est  in  den  Kendorf, 
cum  omnibus  pertinentiis  suis.  Et  si  ego  devians 
supradicta  bona  alicui  vendere  vel  donare  voluerim, 
nullo  modo  post  hoc  primum  et  legale  donum  po- 
testatem  habeam.  Et  omnia  supradicta  confirmans 
propria  manu  subscribo  : 
Willelmus. 

Huius  donationis  testes  sunt  nobiles,  in  quorum 
presentia  hoc  donum  factum  est,  quorum  nomina 
sunt  hec  : 

Sifrit,  Drutwin,  Dederich,  presbiteri.   Conra- 

dus  de  Conronbach  '^•*.  Volframus  de  Bern- 

husin  "^'^  Hugo  de  Bliningin  ^•'.  Reinboldus 

Hecel  de  Benrenhusim.  Wolthodo  "'^^  et  Rai- 

naldus  de  Custordingen.  Rudolfus  de  Rinuel- 

den.  Rudigerus  de  Bodoboro.  Arnoldus  de 

Spira. 

Et  quoniam  proprium  sigillum  non  habui,omnia, 

que  prescripta  ^^  sunt,  sigillo  Dominici  Sepulcri  et 

canonicorum  eiusdem  confirmari  inpetravi. 

Acta  •***  sunt  hec  omnia  in  capitulo  Dominici  Se- 
pulcri,  anno  incarnationis  dominice  mcxlii,  indi- 
ctione  v,  x  kalendas  maii. 

LXXXIV  Mi. 

PRIVILEGIUM   RODERIGI  DE  DONO  CUIUSDAM  VILLE  QUE 
APPELLATUR   PASSEREL,  GUM  XXXI   GASALIBUS. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Evangelica  institutione  edocti,  patres  nostri  nar- 
raverunt  nobis  sanctam  Dominice  Resurrectionis  ec- 
clesiam  a  quibusque  fidelibus  ceteris  excelientius 
venerandam,  qui  eam  idem  Dominus  noster  Ihesus 


•781  n'  ^i^^^^^'  J'!  B>  roboratur.  "^"  B,  Godefridus,  -^^  B,  "iyspanus,  '^•*  A,  fo  74,  r^ ;  B,  r>  85,  vo; 
Dans  B  la  rubrique  est  ainsi  conQue  :  De  domo  Bemardi  et  Haose  uxoris  sue^  quam  vendiderun^ 
carwnicis  Sancti  SepulcrL  "««  B,  metisis.  '^«^  B,  ^arcii.  '^w  B,  faciendi,  ^"  B,  percussus.  ''»•  B, 
Setbcrtus. J^^  B,  Sivardus.  ''»«  B,  Britto.  '«  B,  ajoute  qui.  ''•*  Ces  cinq  derniers  mots  manquent 
dans  B.  ■^w  A,  fo  74,  v<» ;  B,  P»  86,  r».  '^w  B,  Coronbach.  ^«^  B,  Berenhusim.  ''•«  Cette  signature  et 
la  suivantc  manquent  dans  B.  ^w  B,  Wollodo. «»«  B,  prescripta.  ••>>  B,  Facta.  «^t  b,  P>  75,  r« ;  B,  f»  87, 


1181 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1189 


B 


Christus  non  prophetarum  sibi,non  martyrum  san- 
guine  consecravit,  sed  sua  presentia  et  proprii  re- 
spersione  cruoris  resurrectionisque[et]  *°'  ascensio- 
nis  gloria  quasi  firmis  etcoherentibusprivilegiis  ac 
supervenienti  prerogativaspetialemsibiac  propriam 
dedicavit ;  nec  dubium,  cum  ad  ^iusdem  lesu 
Christi  iaudem  et  gloriam  eidem  ecclesie  honor  im- 
penditur,  quin  Pater  et  Spiritus  Sanctus  in  eo  pari- 
ter  honorentur,  et  cum  quibus  unus  esse  Deus  et 
Dominus  essentialiler  predieatur.Proinde  ego  Rode- 
ricus  Petri,  licet  indignus,  terre,  que  vicina  est 
ecclesie  Beati  lacobi,  comes,  ob  anime  mee  paren- 
tumque  meorum  atque  uxoris,  mee  salutem  sive 
remedium  tam  sancte  tamque  gloriose  Sepulcri  Do- 
mini  ecclesie  villam,  nomine  Passerel,  in  terminis 
castelli  ouiusdam,  quod  Trana  dicitur,sitam,  cum 
XXXI  casalibus  eorumque  pertinentiis  perpetualiter 
et  sine  calumpnia  '^*  possidendam  concedo,tali  vi- 
delicet  conditione  ut,quoad  vixero,  predictas  man- 
siones  cum  suis  habitatoribus,que,ut  dictum,apud 
nos  casalia  nuncupa[n]tur,  quiete  possideam,duaS' 
que  argenti  marcas  ad  conservandam  .  huius  doni 
mei  stabilitatem  et  memoriam  Sepulcri  Domini  ca- 
nonicis  annis  singulis  mittam  ;cum  autem  viam  uni- 
verse  carnis  me  contigerit  ingredi,  prescripta  villa 
in  ius  ecclesieSepuIcri  Domini  fratrumque  in  ea 
CQmmorantium  libera  pertransibit.  Et  ego  quidem 
Rodericu8,cum  secundo  Sepulcrum  Domini  visitas- 
sem,  hoc  dovotionis  mee  donum  presentia  et  privi- 
legio  domni  Willelmi  patriarche,  qui  tunc  tempo- 
ris  Iberosolimitane  preerat  ecclesie,  cupiens  robo- 
rari,  adductis  coram  testibus,  signum,  quod  pre- 
sens  carta  in  inferiori  sui  margine  representat,  ad 
huius  rei  confirmationem  manu  propria  anotavi,et 
apposito^  quod  multis  lacrimis  et  precibus  extorsi, 
domni  patriarche  sigillo,  testium  feci  nominasub- 
terscribi.  Interfuerunt  enim  huic  donationi  mee 
amici  et  compatriote  mei : 

Arissa  Varich  de  Ripa  Migno.Iohannes  Aris  de 
terra  Sancti  Martini  Latronis.  Rodericu8,ab- 
bas  de  terra  de  Pcna  Regine.  lohannes  Ti- 
rant,  germanus  episcopi  de  Toy.  Nimuranna 
de  Lunia.  Helvitu  Sanizh  *°*  de  terra  Sancti 
lacobi.  Pctrus  Yspaniensis  ^^,  frater  Templi 
militum,  et  alii  non  pauci. 
Facta  est  autem  presens  inscriptio  anno  Domini 
Mcxxxviii,  indictione  prima. 

LXXXV8o\ 

PRIVILEGIUM  FULCONIS,  REG18  lERUSALEM*®'  TERCIl, 
CUM  ESSET  RECTOR  AC  BAIULUS  ANTIOCHENI  PRINCI- 
PATUS,  DE  QUADAM  DOMO,  QUE  EST  lUXTA  BALNEUM, 
QUONDAM  TA?ICREDI  DICTUM. 

.  In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Fiiii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Ego  Fulco,  Dei  gratia  tercius  rex  Latinorum  Ihe- 
rusalem  necnon  et  rector   ac  baiulus  Antiocheni 

"<»5  SuppI66  d'apr68  B.  «^*  b,  calumpniam.  «o«  B.  Saniz, 
f^  88,  r*.  *08  Manque  dans  B.  "»  B,  mcxxxiv.  *»<>  B,  xxm. 
76  f ,  ro  ;  B,  f>  88,  r<>. 


A  principatus  filieque  Boamundi  innioris,  concedo 
et  conflrmo  donum,  quod  Osmundus  deMonteGa* 
ron,  Sancti  Petri  canonicus,  Sancti  Sepulcri  cano- 
nicis  pro  redemptione  anime  sue  donavit,  scilicet 
domum  unam  cum  bordello  sibiadiacenti  iuxta  bal- 
neum,  quondam  dictum  Tancredi.  Qxiod  si  quis 
eam  aliquando  qualicumque  causa  auferre  vel  de- 
trahere  ab  eis  voluerit,  sciat  hanc  cartam  sigillo 
nostro  munitam  in  memoriale  eternum. 

Anno  ab  incarnatione  Domini  mcxxxiii  •<*•,  indi- 
ctione  xii,  epacto  xxiv  ^*®. 

Data  in  palatio  "'^  Antiocheno,per  manum  F[ran- 
conis]  cancellarii,  videntibus  subscriptis  baroni« 
bus : 

Rainaldo  Mansuerio  ^**,  constabulario.  Leone, 
duce  Meopoli.  Widone  de  Merlon.  Thoma, 
vicecomite.  Godefrido,  filio  Renbauth. 

LXXXVI  "8. 
privilegium  eiusdem  de    confirmatione  quarumdam 

POSSESSIONUM  QUAS  ECCLESIA  SANCTI  SEPULCRI  HABET 
IN   ANTIOCHIA. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  ei 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Ego  Fulco,  Dei  gratia  rex  Iherusalem  tercius  La- 
tinus  necnon  baiulus  et  tutor  Antiocheni  principa- 
tus,  notum  esse  volo  tam  presentibus  quam  futuris 
quod  canonici  Sancti  Sepulcri  Domini  nostri  lesu 
Ghristi  querimoniam  in  curia  Antiochie  quarumdam 
possessionum  sue  ecclesie,  quas  diu  amiserant,  in 
territorio  Antiocheno  fecerunt  ;quod  nos  diligenter 
perscrutantes,  comperimus  per  secreta[rio]sctfide- 
^  les  testes  domini  scilicet  Antiocheni  et  patriarche, 
ita  esse  ut  ipsi  ostendebant.  Unde  ob  honorem  et 
reverentiam  sancte  Crucis,  ouam  tunc  pro  delibe- 
ratione  christianitatis  Antiociiiam  nobiscum  detu- 
leramus,  et  pro  redemptione  animarum  domino- 
rum  Antiochenorum,  Boamundi  primi  scilicet  et 
secundi,  et  aliorum  orthodoxorum,  habito  consiliq 
domini  patriarcheet  episcoporum  etbaronum  simul- 
que  burgensium,  communi  intuitu  omnium,  nec- 
non  iusticia  dictante,in  integrum  reddimus  eis,sic- 
ut  inventum  est  a  secretariis  nostris,  ut,  sicut 
eccfesia  Sanctissimi  Sepuicri  in  tempore  Grecorum 
prefatas  possesiones  habuit,  ita  amodo  omni  re- 
mota  calumpnia  cum  omni  tranquillitate  perpetuo 
iure  possideat.  Huius  nostre  concessionis  testes 
D  sunt : 

B[ernaldus],  Antiochenus  patriarcha.  R]adul- 
phus],   Mamistranus  archiepiscopus.   S[te- 

phanus],  Tarsiensis   archiepiscopus.  S.. 

Arthasiensis    episcopus.    A^nselmus].    Be- 

thleemita  episcopus.  A archidiaconas. 

lohannes,  Bethleem  canonicus. 
De  baronibus  : 
R[ainaldus]  Masuerius.  0[uidonej  de   Merlo, 
E de  Moszou.  G[aufridus]  de  Guircha. 

«0«  B,   Hyspaniensis.    «o^   A,  f-  76,  ro ;  B, 
»»»   B,  palacio.    »»  B,  Mansuerio.    •»»  A, 


ftsj 


AD  GODEFRIDUM  APPBND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLIX)  SACRO. 


M84 


W de  Verno.  Leo  dux.   Thomas,  vice-  A  lelmo  patriarcha  •",  omni  fratrnm  conventu,et  ip- 


comes. 
De  burgensibus : 

G[odefHdus],  filius  Raimbaldi.   W Ave- 

samus.  B Bcrriensis. 

Data  Antiochia,  iv  nonas  augusli,  per  manum 
Franconis  cancellarii,  anno  incarnationis  dominice 
Hcxxxv,  indiclione  xiii,  epacta  iv,  coneurrente 
primo. 

LXNXVII  "*. 

PRIVILEOn  M  B'S0NIS,  BOAMUNDl  PRINCIPIS  ANTIOCHENl 
'  CAPELLAXI,  DE  DONO  DOMORUBI,  QUAS  IN  ANTIOCHIA 
•   HABEBAT,  CUM  POBfERIO  AD  EAS  PERTINENTE. 

In  nomine  sancteet  individueTrinitatis  Patriset 
Fili  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus  '"^tam  presentibus  quam  fu-  j^ 
turis,  sancte  matrie  ecolesie  filiis,  quod  ego  Riso, 
Boamundi,  Antiocheni  principis  magnique  Boa- 
mundi  filii,  quondam  capellanus,ecclesie  Dominici 
Sepukri  fratribusque  in  ea  canonicam  vitam  pro- 
fessis  aut  professuris  domos  meas  cum  pomerioad 
eas  pertinente,  quas  a  Willelmo  medico  lxiv  bi- 
zanziis  •"  emisse  me  recolo,  perpetuo  iure  possi- 
dendas  concedo,  et,  ut  eadem  libertate,  qua  mihi 
a  predioto  Boamundo  date  et  concesso  sunt,  in  ea- 
rum  possessione  fruantur,in  presentia  domni  Wii- 
Mm\,  Iherosolimitani  patriarche,  presentis  pagine 
inscriptione  hoc  donum  meum  inviolabile  et  ratum 
manere  deoerno.  Ut  autem  earumdem  domorum  si- 
tus  a  ceteris  certissime  disnoscatur  '",  domibus 
Pontii,  Antiocheni   thesaurarii,  via  solum  publica 


sius  patriarche  clericis : 

Humberto,  capellano.  Amelio,  diacono.Baldui- 

no,  cancellario.  lohanne,  et   ceteris  qnam- 

pluribus. 

Quodsi  deinceps  aliquis,  diabolico  instinctu  vei 

mundane  cupiditatis  tabe  corruptus,  donum  hoc 

[injfirmare  "®  aut  nullare  "*  tcmptavcrit,  bis  ter- 

ciove  commonitus  si  non  resipuerit,  perpetui  ana- 

thematis  gladio  feriatur. 

Facta  est  presens  inscriptio  anno  Mcxxxviti,  in- 
dictione  prima. 

LXXXVIII  "». 

• 

PRIVILEGIUM  RAIMIINDI  PRINCIPIS  DB  DONO  ET  C0NCE8- 
SIONE  MOLBNDINORUM  ET  ALIARUM  P0SSE8S101IUM 
QUAS  ECCLESUSANCTI  SBPULCRI  HABET  IN  ANTIOCHIA. 

In  nomine  summi  et  veri  Dei  Patris  et  Filii  ct 
Spiritus  Sancti,  amen. 

Naturalis  prudentis  animi  sollercia  *^  ab  initio 
conservandum  "*  instituit,ut  operosa  rci  bene  geste 
veritas  usque  adposterorum  celebrem  noticiam  iure 
emanare  debeat ;  inde  enim  et  digna  ipsius  rei  fir- 
mius  vigetfirmitas,et  pia  posteritatis  emulatio  quo- 
dam  collaterali  exemplo  ad  potiora  semper  inarde- 
scit.Necessarium  igitur  universis  presentibus  et 
futuri3,innotescereducimus  quoniam  ego  Raimun- 
dus,  Dei  favento  clementia  princeps  Antiochenus, 
et  domina  Costantia  •",  mea  uxor  illustrissima  et 
qui  pro  nobis  mortuus  est,immo  et  resurrexit,  per 
omnia  debitores,  reverentissimo  eiusdem  Domini 
nostri  Ihesu  Ghristi  Sepulcro  quedam  sua  iura  pe« 


intercedente,  oontigue   habentur.  Et  ut  ab  huius  G  nes  Antiochiam  constituta,  que  niminim,  cum  ab 


doni  mei  votiva  concessione  tocius  controversie 
sorupulus  auferatur,^otum  sit  omnibus  quod  in 
eisdem  domibus  mihi,  quoad  vixero,  habitaculum 
ad  manendum  retineo,  ac  cuidam  servo  meo,quem 
de  infidelitate  ad  baptismi  gratiam  evocavi,  came- 
Fam,quam  ex  concessione  mea  ad  inhabitandum  in 
prefatis  domibus  optinet,  quamdiu  vixerit  mihique 
fideliter  servierit,  possidendam  concedo.  Gum  vero 
(iKvina  dispositio  et  terminus,  qui  preteriri  non 
potest,  me  et  iilum  ex  hac  luce  subtraxerit,  sicut 
8upradicttim***C8t,eccle8ie  Sepulcri  domini  eteius- 
dem  eanonicis  domus  et  earum  possessio  in  perpe- 
tuum  subiacebit.  Eit  ut  hec,  qui  prescripta  sunt, 
pata  et  illibata  permaneant,ad  eorum  corroboratio- 


antiquo  in  usus  prefati  loci  gloriosissimi  cessissent, 
novis  tamen  temporibus  tum  proptcr  diutine  priva- 
tionis  casum,tum  propterterrarumlonginquitatem 
iamiam  quasi  ignotam  "*  indicabantur,  libere  ct 
quiete  omni  prorsus  calumpnie  sive  cuiuslibet 
exactionis  molestia  exclusa,  in  eternum  possidenda 
restituimus,  damus  et  concedimus^  Que  omniapar- 
tim  ex  propriis  nominibus,partim  ex  locorum  situ 
designare  curavimus  :  primum  duo  edificia  molen- 
dinorum  extra  portam  Pontis  ad  occidentem  consti- 
tuta,  quorum  superius  edificatum  lingua  Arabica 
Funeidecnuncupatur,alterum  vero  inferius  iam  diu 
iacet  dirutum  ;  quandam  etiam  vineam  dudum  a 
Brunone  plateario   possessam  ;  hec  autem  memo- 


nem  et  certitudinem  demonstrandam  privilegium  d  rata  extra  urbem  •"menia.QueverosulbsequtiBtur, 


domni  Boamundi  de  concesea  mihi  prediotarum  do- 
morum  dono,  venditione  seu  libertate  conscriptum 
Dominice  Resunrectionis  ecclesie  fratribusque  re- 
Hqui,  ac  ppesentem  paginam  de  huius  doni  mei  ve- 
ritate  conscriptam  sigillodomni  Willelmi  patriarche 
corroborari  humiliter  postulavi. 

Factum  est  autem  hoc  donum  et  eius  inscriptio 
anno  Domini  MCxxxvm,presentceodemdomnoWil- 


intra  •**  eiusdem  ambitum  urbis  continentur  :  in 
primis  apotheca  quedam  ante  balnea,  que  Arabice 
nominantur  Omar,  sita  ;unB  quoque  domus  deserta 
ante  eeclesiam  Sancte  Menne,  ex  nomine  antiquo 
Beruti  dicta,  et  domus  alia  iuxta  ecclesiam  Sancti 
Petri,  que  vocatur  Serice  ;item  domus  alia  ante  do- 
mum  Serice  locata,  olim  a  quodam  Greoo,.SaIomo- 
ne  nomine,  Sancti  Sepulcri  canonico,  possessa^om- 


«»♦  A,  f>  77,  r» ;  B,  P>  89,  r*.  «»  Manque  dans  B.  •*«  B,  hmntiU,  "^  B,  dino$catw,  •"  B,  scriptum. 
^^  B,  patriarcka  Willelmo,  •»  Restitud  d*apr^  B-.  •«  B,  aviUare.  »"  A,  f»  77,  v* ;  B»  f»  90 ;  r;  •»  0. 
iollertia    "*  B,  observandum,    •"  B,  Constancia.    ••«  B,  ignota.    ••*'  Gorrigez  urbis.    *"  B,  inter. 


118S 


CAPITUIAIRE  DU  SAINT  SEPULCUE. 


1186 


ncsque  domos  sitas  ante  hospitale  nominatum  He-  j^     Antiqua  patrum  tradit  auctori-tas  ut>  quotiens  **■ 


bcneboleit,  a  furno.  Sancti  Georgii  discoperti  ®" 
usquo  ad  viam  que  vergit  ad  ecclesiam  Sanctorum 
Gosme  et  Damiani.Iterum  nec  illud  pretermittimus 
quoniam  pari  nostre  donationis  auctoritate  quedam 
alia  ex  beneflciis  fldelium  noviter  collata  perpetua 
pace  et  jure  tenenda  Sancto  Dominico  Sepulcrodo- 
namus  et  eoucedimus  :  domum  scilicet  quandam  de 
helemosina  Osmundi,canonici  Antiocheni,ante  bal- 
nea  domini  Tancredi  constitutam  ;  domum  quoque 
Gamalielis  presbiteri,Sancti  Sepulcri  canonici,pro- 
pe  ecclesiam  Sancti  Leonardi,  et  aliam  domum  cu- 
iusdam  Iaici,Benedicti  nomine,  ante  ecclesiam  San- 
cti  Symeonis.Hec  igitur  omnia  et  singuia  memorato 
Domini  glorioso  Sepulcro^  sicut  supra  diximus,  in 
eternum  donamus,  presenti  quoque  privilegio  pre- 


digne  rei  celebris  institutio  equitatis  meretur  eflica- 
tiam  manifestis  profecto  memorialis  pagine  apici- 
bus  eo  attcntius  premuniri  debeat,  quo  et  circuui- 
spectius  oblivionis  calcare  insolentiam  et  tociafl  in- 
cursum  calumpnie  perpetuo  intendit  precavere. 
Presentibus  igitur  et  eorum  posteris  necessario  in« 
notescimus  quoniam  ego  Raymundus,preclaris  si- 
quidem  Pictavorum  ortus  natalibus,  cum  ex  super- 
no  munere  Antiocheni  regni  solium  optinuissen^', 
a  (d)  ****  sacrosancta  Iherusalem  loca  tercio  n^ei 
principatus  anno,  Domino  prosperante^adoraturus 
ascendi.  Ibi  vero  inter  cetera  humano  reparationis 
gaudia  singulari  polius  gloriosissimi  Sepulcri  visita- 
tione  delectatus,  a  domno  Willelmo,  ejusdem  san- 
cte  civitatis   reverentissimo   patriarcha,  sed   et  a 


_ , ,. ^ — ^ — ^ ^^.^  ^.^  -    _ ^ , — 

munimu8,sigillo  etiam  nostro  insignimus,  et  testi-      domno  Petro,  vencrabili  Dominici  Sepulcri  priore. 


bus  necessariis  coniirmamus. 

Factum  est  autem  hocprivilegium  anno  incarnati 

Dei  Verbi  MCXL,indictione  ]ii,mense  aprilis,  quarto 

quoque  anno  principatus  domini  Raimundi,  Antio- 

cheni  principis  invictissimi.  Testes  subscripti  : 

Domnus  Gaudinus^^^,  Mamistanus  archieplsco- 

pus.  Domnus  Hugo,  Gabulensis  episcopus. 

Aymericus  *^*,  decanus  Antiochie.  Willelmus 

Brachetus,  et  Aimericus,  atque  Willelmus 

Pictaviensis,  capellani  scilicet  palatii.  Wil- 

lelmus  Petri,  cIericus.Petrus,canonicusTem- 

pli.  Godofridus  ^^*,  canonicus  Sancti  Abrahc. 

Drogo  et  Goisbertus,  Tcmpli  milites. 

Rogerius  de  Montibus,  constabularius.  Galte- 


necnon  ab  omni  ipsius  loci  sancto  conventu  super 
quibusdam  iniuriis  diu  penes  Antiochiam  excellea- 
tissime  Dei  et  hominis  Christi  Ihesu  sepulture  irro- 
gatis  devotum  et  humilem  clamoris  eiTeetum  •**  sus- 
cepi,  pari  etiam  omnium  prece  crebius  in  Domioo 
oxoratus  ut  memorato  inefTabilis  misterii  loco  cele- 
berrimo  sua  plenarie  iura,  quorum  eatenus  iniusta 
privatione  graviter  multatus  fuerat,  ob  mee  anime 
remedium  misericorditer  restituerem.  Verum  ego, 
cum  tantorum  pie  petitioni  •**  intercessorum  nec 
possem  nec  deberem  adversari,  quippe  qui  iustam 
cuiuslibet  oppressi  vocem,nedum  communem  tante 
reverentie  cIamorem;ex  debito  clementer  admittere 
cxigor,  usque  adeo  eorum  vota  diligentius  ^^  sum 


rius  de  Surdavalle.  Garento  de  Saone.  Fulco  C  prosecutus,ut  quicquid  de  iusticia  Dominici  Sepulr 


de  Buiguin.  Willelmus  Fraisnelli.  Leo  Maio- 
poIus,dux  Antiochie.  Gaufridus  de  Guirchia. 
Petrus  Armoini,  castellanus.  Guiterius  de 
Moceon.  Richardus  deBelmont  ^^.  Robertus, 
filius  Gaufridi.  Paganus  de  Fai.  Garnerius 
de  Burgo.  Hugo  de  Boleira.  Abo  de  Bo- 
lins  *'^  Cheale  de  Mausiaco.  Basilius,  came- 
rarius,  et  Oliverius,  frater  ejus.  Garinus 
Malmuz,  marescalcus.  Godofridus  ^''^,  filius 
RaembaIdi,vicecomes.  Raimundus  marescal- 
cus.  Theodorus,  notarius.  Georgius,magister 
secrete. 
Si  quisvero  hocprivilegiumlegitime  factum,dia- 

bolo  instigante,vioIare  quoquomodo  presumpserit^ 

ira  Dei  super  eum  veniat. 
Data  Antiochie,  per  manum  Odonis  cancellarii, 

XIII  kalendas  maii. 

LXXXIX  «36. 

PRIVILEGIUM  RAIMUNDI,PRINCIPIS  ANTI0CHENI,DE  JUDI- 
aO  **^  IN  IPSIUS  CURIA  FACTO  DE  INIURIA,  QUAM  CON- 
VBNTUS  ECCLESIE  SANCTI  PAUU  DIUTISSIME  CANONICIS 
SANCTI  SEPULCRI  SUPER  INIUSTA  CUIUSDAM  OARDINI 
POSSESSIONE  INTULERAT. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 


cri  in  mea  manu  consistebat,totum  libentissime  ex 
tunc  in  eternum  Christo  Domino  et  eius  ad  perear 
nem  sue  resurrectionis  memoriam  servitoribus  grar 
tis  reddere,  sed  et  de  aliis  omnibus  quotquot  ad 
suum  ius  pertinere(n)t,  que  scilicet  in  alienos  pos- 
sidentium  usus  cesserant,  me  eis  devotissime  in 
mee  curie  audientia  iusticiam  exccuturum  promit- 
tercm.  Ea  propter,  ipso  mee  a  Iherosolimis  regresr 
sionis  anno,  prediotus  Dominici  Sepulcri  prior  et 
Wlgrinus  prepositus,assumpti8  secum  aliquot  sui^ 
fratribus,  prima  die  mensis  februarii  Antiochiam 
venientes,  non  multo  post  de  mei  promissi  execii- 
tione  me  vivaciter  requirendo  convenerunt,  ut 
et  «^  nominatim  de  quadam  iniuria,quam  conven- 
rv  tus  ecclesie  Sancti  Pauli  super  iniusta  cuiusdam 
gardini  et  aliquante  terre  possessione  ipsis  diutis- 
sime  intulerat,neque  enim  usque  ad  illud  temporis, 
cum  sepius  suam  calumpniam  pretendissent,iu8ti- 
ciam  quandoque  consequi  potuerant,de  illa  inquam 
tam  ob(s)tinata  iniuria  equitatis  audientiam  eis  ac- 
comodarem.  Ad  hoc  itaque  exequendum  domnum 
Robertum,cenobii  Sancti  Pauli  abbatem,et  univer- 
sum  conventum  diligenti  opera  studui  premoneri. 
Quorum  omnium  una  vox  et  eadem  fuit  sententia  r 


Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
"»  B,  discooperti,    «^o  ^,  Gaufridus.    «^»  B,  Aimericus.    •"  B,  Godefridus.   ^^  B,  BelmurU.    "*B,  MoHm- 


»«»  B,{Godefridus.    "«  A.  P»  79,  r« ;  B,  f^  91,  v«.    "'  B,  iuditio.    *»  B,  quociens.    "9  b^  obtinuissem. 
Restituee  d'apr^8  B.    •♦»  B,  ajfectum.    »♦•  B,  peticioni.    »*»  B,  diligenter^    »♦♦  B,  ei  tU. 


mo 


i!8t 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1188 


Imius  videlicet  rei  discusBionem  nullatenus  ad  se- 
c^'-iris  curie  examen,sed  ad  solum  domni  patriar- 
cho  Antiocheni  et  ipsius  ecclesie  spectare  arbitrium; 
de  iure  enim  ecclesiasticototaillapossessio  proces- 
8erat,presertim  cum  eam  dominus  sanctc  memorie 
Bernardus  patriarcha  olim  pro  commutatione  do- 
mus  Stephani,  thesaurii  ecclesie  Sancti  Pauli, 
dedisset,  datam  etiam  autentica  sui  privilegii  san- 
ctione,  quod  apud  sc  habebanti  cum  domini  augu- 
ste  recordationis  Boamundi  iunioris  convenientia 
conflrmasset.  Ceterum  cum  iilud  privilcgium,  me 
exigente,  in  medium  fuisset  prolatum,  et  in  con- 
spectu  circumstantis  curie  ad  fmem  usquc  aperte  et 
distincte  retractalum,tanta  nimirumuniversiscoau- 
ditoribus  eius  patuit  dignaconfutatio,ut,quibusdam 
aliis,quibus  seipsum  impugnabat,  pretermissis^nec 
unius  testis,sicut  rerum  bene  gestarum  veritas  exi- 
git,  quantulacumque  assertione  fulciretur.  Sic  tan- 
dem  voce  privilegii  omnino  cassata,  ex  communi 
consequenter  curie  intuitu  diffmitum  estquoniam, 
quandoquidem  cenobii  Sancti  Pauli  monachis  nuila 
prorsus  ad  habendamecclesie  audientiam  ratio  sub- 
petebat,  sine  omni  subterfugio  tam  ipsi  quam  et 
Sancti  Sepulcri  canonici  alterutras  sue  cause  aile- 
gationes  in  publicum  mee  curie  conferre  debe- 
ba[n]t  ***,  ibique  eorum  controversias  et  recto  iu- 
dicio  dirimiet  dictanteiusticiaterminari  oporterct. 
Quiaveroprefatoscanonicosdiutius  noUem  detinere, 
proxima  quippe  pascho  soliempnitate  imminente, 
certum  xv  dierum  terminum  utrique  parti  prefigere 
statui.  In  quo  monachi  constanter  mihi  resistentes 
nullum  aliud  placitandi  terminum  se  quoquomodo 
suscepturos  aftirmabant,nisi  quem  communis  curia 
ex  deliberatione  iusticie  iliis  designando  proferret. 
Cum  ergo  eorum  voci  benigne  assenssissem,  una- 
nimi  tocius  curie  consideratione  quadragenarii  nu- 
meri  elongatio  est  utrisque  accomodata ;  cujus 
spatii  '^^  fmialis  terminus  tercio  kalendas  aprilis, 
septima  quoque  feria,  que  tunc  temporis  vigiliam 
dominice  diei  ramis  palmarum  precessit,accurrisse 
dinoscitur.  Sane  in  dic  constituta  ^*"^  et  monachis 
ecclesie  Sancti  Pauli  et  Sancti  Sepulcri  canonicis 
in  loco  extra  Antiochiam,qui  ad  pontem  Ferri  dici- 
tur,  ibi  enim  eo  tempore  in  castris  commorabar, 
mei  coram  ***  presentia  ad  sue  cause  negotium  ve- 
nientibus,  mihi  quippe  commodius  est  visum  pro- 
pter  plenioris  consilii  habendam  sufficientiam,usque 
dum  Antiochiam  intrassem,  illud  opus  debere  dii- 
ferri ;  unde  et  usque  in  diem  terciam  terminum  con- 
sultius  prolongavi.In  ea  iterum  die  monachis  et  ca- 
nonicis  in  Antiocheno  palatio  coram  me  in  sue  cause 
disceptationem  intentis,eandem  itidem  causam  us- 
que  in  sabbatum  paschalis  ebdomade  protelavi ;  non 
enim  in  tam  arto  temporis  spatio  sufficiens  meo- 
rum  obtimatum  consilium  convocare  potueram. 
Cum  vero  post  Domini  pascha  dies  prefixi  termini 

•*»  B,  deberent.    *^  B,  spacii,    »*'^  B,  consliluta, 
•"  B,  prctenti.    »"  B,  peticiani.    «"  B,  disserende, 
Micanonici.    W7  g^  executuros. 


B 


A  advenisset^  omnemque  curie  ordinem  mecum  ad 
eam  audientiam  congregassem,prima  diei  hora,ca- 
nonici  Sancti  Sepulcri  ad  suum  negotium  Gonvene- 
runt,monachis  quippe  ecclesie  Sancti  Pauli  nequa- 
quam  vel  tunc  vel  postea  per  totam  diem  conspectui 
nostro  apparentibus.Gomperta  itaque  eorum  mora, 
quid  me  deinceps  super  eo  negocio  agere  deceret 
barones  astantes  affectuose  consului.Qui  nimirum, 
communicato  consilio,  responderunt  ut,  quoniam 
ecclesia  Beati  Pauli  sub  mee  defensionis  spe  consi- 
stebat,  viva  meorum  nuntiorum  voce  monachos  »*• 
ad  constitutam  causeaudientiam  exgratiadebere[ro] 
invitare ;  meis  quoque  nuntiis  id  ex  mei  parte  mo- 
nachis  intimandum  precip[cr]em  quoniam,  nisi  ad 
ipsius  diei  nonam  placitaturi  venirent,  tantumdem 
eis  obesse  »^*  sufficeret  quantum  si  proiata  iudicii 
sententia  eos  omnino  confutasset.  Nec  mora ;  as- 
sumptis  de  medio  ceterorum  baronum  Guiterio  de 
Mozo  et  Ricardo  de  BeImont,abbatem  et  monachos, 
sicut  mihi  suggestum  fuerat,  diligenter  appellavi. 
Qui  omnes,nulIa  legalis  exonii  excusatione  preten- 
ta  ^^*,  se  nec  coram  me  venturos  nec  mee  curie  iu- 
dicium  subituros  una  voce  responderunt.  Verum 
ego,tam  pertinaci  eorum  responso  acccpto,ne  quid 
forte  quasi  minus  iuste  per  precipitationem  fierct, 
canonicos  usque  in  diem  terciam  equanimiter  ex- 
pectare  exoravi ;  qui  et  ipsi  satis  pacifice  concesse- 
runt.  Porro  die  tercia  expectata,  soli  canonici  iu- 
sticiam  exigentes  presto  afTuerunt.Quorum  profecto 
iuste  petitioni  »*^  benigne  assentiens,  totum  diCfe- 
rende  ***  iusticie  pondus  maximc  ex  ipsius  rei  con- 

C  ferendis  circonstantiis  »^»  mee  curie  imposui.  Una- 
nimi  igitur  et  communi  omnium  baronum  consulta- 
tione  est  approbatum  quoniam  canonici.  qui  nun- 
quam  diem  vel  causam  subterfugerant,plenaria  sui 
iuris  possessione  iusto  iudicio  debebant  investiri, 
hoc  tamen  modo  designato  ut  ipsi  [post]  "*'  investi- 
turam  tam  monachis  ecclesie  Sancti  Pauli  quam 
etiam  cuilibet  calumpnianti  quicquid  mea  curia 
adiudicaret  exequerentur.  Eo  itaque  modo  et  con- 
ditione  prefatos  Dominici  Sepulcri  canonicos  me- 
morato  gardino  et  reliqua  terra  adiacenti,  suo  sci- 
licet  iure,  xvii  kalendas  maii,libere  et  quiete  inve- 
stivi.Qua  statim  investitione  recepla,  domnus  prior 
et  ceteri  canonici  »'**  sese  ecclesie  Beati  Pauli  iusti- 
ciam  exequturos  »»^  gratis  obtulerunt ;  sed  nec  unus 

r\  affuit,  qui  eos  in  aliquo  impeteret.  Item  nolumus 
quasi  neglectum  sub  silentio  preteriri  quoniam  se- 
pedicti  canonici  Grecos  testes,moribus  et  senio  ma- 
turos,in  medium  produxerunt,qui  omnes  non  vul- 
gari  coniecture  opinione,sed  certa  visus  attestatio- 
ne  se  illam^de  qua  loquimur,Sancti  Sepulcri  iusti- 
ciam  iuxta  curie  decretum  comprobaturos  assere- 
bant.Cum  vero  eorum  testimouia  non  nisi  suoloco 
esset  necessarium  audiri,presertim  parte  alteraab- 
sente,  producti  tamen  testes,  suo  fortassis  c[e]l6ri 

»♦»  copam  mei,    »*•   B,  monachis,    **^  Corrig.  abesse, 
^^B^circumstanciis.    »«»  Suppl66  d'aprd8  B,    •»•  B, 


1189 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1190 


obitu  iusticiam  gloriosi  Sepulcri  posse  deprimi  for-  A  remus  iura  Dominici  Sepulcri,  que  temporibus  an- 


midantes,  quod  ore  veraci  et  corde  memori  erant 
confirmaturi,  lotum  ad  plenum  litteris  annotatum 
reliquerunt,  ut  in  posterum,  si  necessitas  forteexi- 
gerit,  pro  viva  voce  scripti  non  desit  auctoritas. 
Teslium  quoque  nomina  sunt  hec :  Gregorius,  ec- 
clesie  Sancte  Marie  cantor;  Thomas,  subcantor ; 
Michael,  filius  Molkem*^*;  Abraham,  filius  Sucar. 
Omnibus  tandcm  non  sine  honcrosa  differendi  ^^^ 
prolixitate,  Deo  auctore,  ad  perfectum  deductis,  ego 
R.iimundus,  Dei  nutu  princeps  Antiochenus,  scd  et 
domina  Constantia  principissa,  mea  uxor  illustris- 
sima,  legitimum  facte  investitionis  *®°  donum  San- 
ctissimo  Domini  Scpulcro  pari  assensu  etdonatione 
in  eternum  quicle  possidendum  damus  et  conccdi- 


tiquorum  Grecorum  et  subinde  Turcorum  eidem  Se- 
pulcro  deservierant,  inter  cetera  inveni  in  cnpite 
pontis  porte,  que  de  Comite  nuncupatur,  super  ri- 
pam  fluminis  Orontii,  duo  loca  ad  molendina,  unum 
edificatum  et  aliud  vastatura,  que  diu  predecessores 
canonici  Dominici  Sepulcri  libere  hereditario  iure, 
sicut  prediximus,  quiete  possederant.  Unde  diligenti 
examinationescrutatacum  domino  Raimundo,  prin- 
cipe  ciusdem  civitatis,  atque  cum  antiquis  Suria- 
nis  ^''^,  qui  fideliter  nobiscum  curam  adhibuerunt, 
operam  communi  consilio  dedimus  ut  in  molendinis 
illis,  nomine  Funeidec^  qui  iam  partim  reedincati 
crant,  duas  rotas  a  parte  fluminis  tribus  Surianis 
accomodaremus,  scilicet  Nichefore,  Michaeli,  Nicho- 


mus  ;  principali  quoque  huius  privilegii  nostrique  n  le,  sibi  et  suis  legilimis  heredibus  manutcnendas 


sigilii  conflrmatione  decoratum  perpetua  stabilitate 
premunimus. 

Factum  est  autcm  hoc  privilegium  anno  incarnati 

Dei  Verbi  mcxl,  mense  aprili,  indictione  iii,  quarto 

quoque  anno  principalus  domini  Raimundi,  Anlio- 

cheni  priucipis  invictissimi.  Testes  subscripti: 

DomnusGaudinus,  Mamistanusarchiepiscopus. 

Domnus  Hugo,  Gabulensis  ^*^*  episcopus.  Ai- 

mcricus,  decanus  Antiochie.  Willelmus  Bra- 

chelus,  ct  Aimericus,  atque  Willelmus  Picta- 

viensis,  capellani  scilicet  palatii.  VVillelmus, 

Petri  clcricus.   Petrus,    canonicus   Templi. 

Godofridus  **",    canonicus    Sancti   Abrahe. 

Drogo  et  Goisbertus,  Templi  milites. 

RogeriusdeMontibus,  constabularius.  Gaiterius 


in  feodo  villanie ;  ita  ut  omnes  expensas  ad  earum- 
dcm  opcra  necessarias,  tam  in  ferro  et  iigno  quam  in 
lapide  et  omnibns  utensilibus,  ipsi  per  se  aptent, 
tam  in  aqua  quam  extra  aquam,  tam  in  domo  mo- 
lendini  quam  extra  domum  ;  sed  exclusam  a  parte 
fluminis,  sicut  melius  potuerint,  communi  utilitati 
omnium  rotarum,  que  in  domo  fuerint,  edificent;  et 
utipsi  de  duabus  rotis  predictis  medietatem  de  omni 
adquisitione,  quam  fecerint,  tam  in  annona  quam 
in  farina  vol  plscibus  seu  aliis,  habeant,  et  de  sua 
mediclatc  custodem  earumdem,  scilicet  molendina- 
rium,  precio  conducant,  et  concanonico  nostro  seu 
fratri,  qui  propter  nos  ibidem  domina  [bijtnr"*, 
aliam  partem  reddant,  eo  tenore  ut  insimul  partis 
conservate  nullo  modo  absque  nostro  famulo,  qui 


de  Surdavalle,  Garento  de  Saone.  Fulco  de  C  clavem  tenuerit,  dividantur.  Quodsi  quolibet  infor- 

tunio  molendinus  ille  vastabitur,  predicti  Surianide 
suo  rotas  illas  cum  molendino  et  toto  suo  apparatu 
reediflcent,  et  sicut  fecerant  conservent ;  sin  autem 
illud  reediflcare  noluerint,  moniti  sub  trino  testimo- 
nio  in  perpetuum  exeredentur.  Iterum  si  molendi- 
narius  eorum  furto  convinctus  •''*  fuerit,  quot  mar- 
cibans'"'  subripuit^  tot  bisantios  emendet;  et  si  de 
suo  non  habuerit,  canonicus  vel  famulus  noster  de 
parte  Surianorum  bisantios  subputatos  pro  dampno 
extorqueat.  Sed  et  si  Suriani  illi  villaniam  preedi- 
ctam  vendere  seu  in  vadimonium  ponere  alienis  pre- 
sumpserint,  non  eis  liceat  nisi  communi  consilio  ca- 
pituli,  quia  caritative  et  absque  pecunia  vilianiam 
illis  dedimus.  Hec  itaque  firmiter  manebunt  sub  pre- 


Boino.  Wilielmus  Fraisnelli.  Leo  Maiopolus, 
dux  Antiochie.  Gaufridus  de  Guirchia.  Petrus 
Armoini,  castellanus.  Guiterius  de  Mozo 
Ricardus  de  Belmont"^^.  Robertus,  filius  Gau- 
fridi.  Paganus  de  Fai.  Garnerius  de  Burgo. 
Hugo  de  Boleira.  Abo  de  Molins.  Chalo  de 
Masiaco*^^.Basilius,camerarius,et01iverius, 
frater  eius*^^.  Garinus  Malmus**®,  mares- 
calcus,  Raimundus,  marescalcus  "^  Gotefri- 
dus  ^^^,  vicecomes.  Theodorus,  notarius. 
Gcorgius,  magistcr  secrete. 
Data  Antiochie,  xiii  kalendas  maii,  per  manus 
Odonis  cancellarii. 

XG  8«9. 


pRiviLEGiUM  PETRi  puioRis  DE  DUOBus  MOLENDiNis,  QUE  j)  ccpto  cauonici  nostH,  qui  supor  omuia  dominabitur. 


HABET  ECCLESIA  SANCTl  SEPULCRI  IN  ANTIOCHIA. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Ego  Petrus,  Dei  gratia  prior  Dominici  Sepulchri, 
notifico  cunctis  fidclibus,  tam  presentibus  quam  fu- 
turis,  quod  veniens  cum  quibusdam  concanonicis 
nostria  ab  Iherosolimis  in  Antiochiam,  ut  investiga- 


Factafuit  carta  anno  dominice  incamationis  mcxi, 
indictione  iii,  in  quarto  anno  principatus  domini 
Raimundi,  venerandi  principis^  et  sue  coniugis  Con- 
stantie.  Hinc  sunt  tesles : 

Wlgrinus,    prepositus    Sancti    Sepulcri.    AU 
que''^^  Aimericus,  eiusdem  canonicus.  Ni- 


»««  B,  Molkim.  «^»  B,  disserendL  ««o  B,  iuvesticionis.  ««'  B,  Gabulanus.  »««  B,  Godefridus.  «w  B,  Bel- 
munl.    "*  B,  Masiago.    *«'  B,  eiua  frater.    ^**  B,  Malmuz.    **^  Le  nom  de  ce  t6moin  manque  dans  A. 

«w  B,  Godejndus.  ««» A.  f»  82,  r*  ;  B,  f^  96,  r».  »'»  Manque  dans  B.  «^»  Restitu6  d^aprds  B.  »'«  B,  ean- 
victus.  »^3  Ce  mot  paratt  se  rapprocher  de  Tarabe  markeb,  qui  signifie  bateau ;  il  siniiOe  peut-6tre  lea 
bateaux  charg6s  de  grains,  dont  le  meunier  d^toumerait  les  frais  de  mouture,    *^*  fianque  dans  B« 


im 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


«m 


cbola,   Gamaliel,  Garnen[u8]^  atque  Ro«  A. 
bertus,  concanonici.  Item  Angerius  '"^,  abbas 
dc  Sancto  Georgio.  Benedictus,  cantor.  Guido 
Sylvester,  concanonici  eiusdem.  loscerandus^ 
capellanus.  Tbeodorus,  notarius. 

XCI «". 

pmVILEGIUM  RAIMUNDI,  TRIPOLITANI  COMITIS  DE  DONO 
DOMUS,  QUE  APUD  MONTEM  PEREGRINUM  EST. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  ct 
Fiiii  et  Spiritus  Sancti,  amen  *'^, 

Quamplurimis  atque  autentica  firmitudineinexpu* 
gnabilibus  divinarum  seculariumque  testimoniis 
Bcripturarum  liquido  patet,  quiadecet  Gdelium  cle- 
mealiam  principum  ser\'orum  Oei  equis  petitioni- 
bu3  *'''  adquiescere,  et  iusta  Deoque  grata  dcsideria, 
ut  ad  effectum  promoveantur,  devota  mente  annuere.  ^ 
Unde,  sedulo  atque  rationabiliter  boc  expostulante 
lobaone  pie  memoriey  (ilio  atque  canonico  ecclesie 
Sancti  Sepulcri,  Raimundus  comes  atque  Christiaue 
mibcie  '^^  excelientissimus  princeps  iu  partibus  Sy- 
rie,  sollerter  sciens  quia  preci  um  redemptionis  anime 
viri  est  iuste  adquisita  possessio  eius,  pro  redem- 
ptione  anime  sue  suorumque  parenlum,  communi 
favore  et  consilio  suorum  virorum,deditDeoetglo- 
riose  ecciesie  Sacrosancti  Scpuicri  Dommi  nostri 
IbesuCbristi,  queest  Iberosolimis,domum  quandam 
in  Monte  Peregrino,  que  domus  antiquo  tempore  in- 
mundls  paganorum  supersticionibus  dedita  f uerat, 
quatinuSj  omni  gentilitatis  nefario  ritu  inde  profu* 
gato,  iam  nunc  Deo  dignum  fieret  perpetuum  babi- 
taculum.  Cuius  domus  cbristiana  religione  in  Chri- 
sti  ecclesiam  salubriter  translate  cultoribus,  eodem  C 
lobanne  rogante,  concessit  comes  Raimundus  eccle- 
siam  Sancti  Georgii,  que  est  in  montanis^  cum  suis 
appenditiis  ^S  in  evidentia  et  audientia  decani  de 
Poscberiis  et  capellani  sui  Pointii  '**  de  Griiione  et 
Rostagni  de  Port  et  Bernardi,  prioris  de  Betbleem. 
Insuper  quoque,  dum  proptcr  bellorum  ingruentiam 
non  quantum  vellet  presenti  efQcatia  dare  posset, 
quod  potuit  iecit,  scilicet  firmiter  concessit  ut, 
quando  divina  voluntas,  cbristianis  desideriis  satis- 
fatiendo"*,  eorum  potestati***  traderetTripolitanam 
urbem  possidendam,  prescripta  ecdesia  Sancti  Se- 
pulcri  baberet  et  perpetuo  iure  possideret  eam,  que 
post  principalem  ecclesiam  in  totaurbe  predicta  ex- 
cellentior  et  dignior  futura  esset.Gui  ecclesie  promi- 
sit,  immo  quantum  in  fiiturum  potuit  rata  constitu-  j) 
tione  concessit  tantum  de  honore  vel  reditibus^ 
quantum  xiii  clericorum  inibi  famulantium  Deo  usi- 
bus  honeste  suffioere  posset. 

Gui  interim  iuxta  humanam  necessitatem  mortis 
debitum  persolventi  inclitus  nepos  eius,  Guillelmus 
iordanis,  Christiane  militie  ductor,  hereditario  iure 


in  bonorem  successit.  Qui  quelibet  ab  ttVunictih) 
Raimundo  bene  incepta  sive  instituta  non  soium  in- 
contaminata  servare,  sed  etiam  ad  debitum  perfe- 
ctionisfiaem  sollicite  perducere  studens,  dona  dXqah 
promissiones  ab  avunculo  Raimundo  Sancto  SepuK 
cro  factas  per  buius  preceptionis  decretum  legititiie 
roboravit.  Et  insuper  sue  suorumque  parentum  pro- 
videns  animabus,  prenominatam  ecclesiam  propriis 
largitionibus  multiplicare  satagens  eiusdempremissi 
lobannis  rogatu,  dedit  ei  quandam  villam,  nomine 
Buiora,  cum  omnibus  ad  se  pertinentibus,  tam  in  af- 
boribus  quam  in  aliis  universis,  Preterea  pta  afl^ 
ctione  exuberans,  concessit  eidem  eccicdie  hberam 
facultatem  adquirendiet  perp6tuoiureposdid6ndi,8i 
quid  de  honoribussui*^  terrarii  perbenniter  in  bis 
partibus  remansuri  dare  velleat.  Quatinus  autem 
huius  [nostre]  *••  donationis  autentica  dispositio  pe^ 
petua  imcommutabilitate  inter  "''^  omnem  iniquaEA 
voluntatem  atque  illicitam  presumptionem  inconta- 
minata  atque  inconvulsa  permaneat,  ego  Willelmus 
lordanus,  Ghristi  servus  atque  Christiane  militie 
[ductor],  proprie  manus  mee  supposito  •••  signo  id 
corroborare  studiosissime  atque  pia  mentis  effectione 
curavi. 

Signum  comitis  Guillelmi. 
Pro  anima  autem  incliti  atque  fldelis  Dei  famuli 
Raimundi,  huius  quoque  donacionis  •••  inceptoris 
atque  auctoris,  bec  quicumque  legitis  atque  auditis 
Deum  suppliciter  orate. 

Facta  est  autem  huius  donationis  legitima  corro- 
boratio  anno  ab  incarnatione  Domini  nostri  lesu 
ChristiMCvi,  menseaugusto,xikalenda8septembris, 
sub  testimonio  universi  populi  ad  de[di]  cationem 
ecclesie  Sancti  Sepulcri,  que  est  inMonte  Peregrino, 
convenientis,  nominatim  autem  sub  evidentia  et  au- 
dientia****  borum,  qui  scripti  sunt,  virorum : 

Aicardi  scilicet  Arelatensis  et  decani  de  Poscbe- 

riis.  Stephani  de  Brino.  Gaufriii'"  de  Pen- 

nis.  Willelmi  Petri,  constabularii.  Willelmi 

Raimundi  constabularii.    Willclmi   Beralli. 

Raimundi  de  Balcis. 

Ego  vero  Raimundus,  Pontii  ••*  filius,  comes  per 

Dei  gratiam  Tripolitanus,  omnia,  quecumque  prede- 

cessores  mei,  sive  venerabilis  comes  Raimundus 

sive  Willelmus  lordanus,  predicte  ecclesie  Sancti 

Sepulcri  dederunt  pro  salute  animarum  suarum, 

vcl  quicumque  alii  dignitati  et  boriori  meo  perli- 

nentes  in  helemosimam  [sepius]  •••  nominate  eccle- 

sie  dederunt  aut  daturi  sunt  de  suis  iustis  possessio- 

nibus,  concedo  et  sigilli  mei  impressione  in  perpe- 

tuum  confirmo  et  corroboro. 

XCII  •»♦. 

PRIVILEGIUM     CECILIE,    COMrmSSE  ••'    TRIP0LI8,    QUJE 


B 
•u 


•«  Restitu6  d^apr^s  B,  Maimundi  constabularii,  Willelmi,    •'•  B,  Ansgerius.    •"  A,  f^  i 

,  P»  97,  r*.    •'•  Manque  dans  B.    •^»  B,  peticionibui.    •«<>  B,  militie.    ••*  B,  appendieiis. 

»  B,  sutisfaciendo.    ••♦  B,  posteritati.    •••  B,  suis.    ••«  Suppl66  d^aprfts  B.    "^  B,  intra.    »••  B,  sub- 

7sHo.    •••  B,  donaUonis.    •••  Manque  dans  B.    ••*  B,  Gaufredi. 


•"  A,  f^  83,  r*  et  87,  v* ; 
•"B,  PancH. 


w  A,  f  84,  r*;  B,  t»  99,  r».    •••  B,  omitisse. 


»••  B,  Poneii.    •••  Suppl66  daprfe»  B. 


CARTn^AlRE  DU  SAIiNT  SEPULCRE. 


1194 


S8IT    UT    COQUKRENT    QUICUMQUE    VELLENT    IN  A 
),  QUEM  HABEMUS  APUD  MOXTEM  PEREGRINUM. 

me  conditiones  miseria  pressi  acmole  con- 
lis  quasi  aitcra  lege  nature  ad  peccandum 
proni,  in  tantis  proturbationum^''®  fluctua- 
I  positi,  necessarium  valde  duximus  et  utile 
)rum  Dei,  qui  ei  familiarius  assidua  et  felici 
ur  copula,  bencficiorum  et  oratiorium  suf- 
Dnfugere,  ut  quod  per  nostra  non  confidi- 
Item  pereorum  meritaapud  Deum  obtinere 
ur**' ;  quod  tunc  ritc  perficilur,  cum  cx  ha- 
bi  nostroillorum  supplemusinopiam ;  mutuo 
i  munere  carnalia  nostra  eis  impendentes, 
'vtLf  que  meliora  sunt,  id  est  spiritualia,  ab 
npimus.  Idcirco  ego  Cecilia  comitissa  pro 
nime  domini  mci,  Poncii  comitis,  et  pro  sa-  ^ 
mc  mee  et  filii  mei,  Raimundi  comitis,  ipso 
>  assentiente,  rogata  etiam  a  regc  Iherosoli- 
Fulcone  et  a  regina  Milissende,  conccssi  in 
im  elemosinam*^''  in  manu  \Vlgrini,prioris 
?eregrini,  canonici  Sancti  Sepulcri,  ut  qui- 
voluerintcoquerein  furno,quem  habent  ca- 
refati  Sancti  Sepulcriapud  Montem  Pcregri- 
sere  et  sine  omni  calumpnia  coquant. 
concessionem  fecimus  ego  et  filius  meus, 
Laimundus*®®,  anno  ad  incarnatione  Domi- 
Kix,  teste : 

ildo,  episcopo  Tripolitano.  Petro  de  Podio 
aurentii.  Petro  Raimundo  de  la  Balma.  Iq- 
Blino  de  Calmont  •^.  Silvio  Roberto.  Petro 
e  Podio,  priore  de  Hospitali.  Magistro  Albe- 
LCO,  priore  de  Bethleem.  Willelmo  Apieres,  C 
i^ceario  Montis  Peregrini.  Et  Homudeu  "^*. 

XGllI  ^K 

lOM   RAIMUNDI,    TRIPOLITANI    COMITIS    •^',    DE 
ITATE  QUAM   HABEMUS   IN    PORTU    TRIPOLIS. 

[nine  aancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Spiritus  Sancti,  amen  •^*. 
laimundus,  Dei  gratia  Tripolitanus  comes, 
3rna  coniux®*^^  mea,  eadem  gratia  Tripolis 
sa,  regis  Iherusalem  filia,  (iliis  sancte  matris 
,  presentibuset  futuris,  notum  volumusha- 
nemoriter  in  hac  carta  retineri  quod  domni 
li,  divina  gratia  Iherosolymorum  patriarche, 
ochia  revertentis,  ac  suffraganeorum  ipsius, 
i,  Tyrensis  archiepiscopi,  ct  Roberti,  Naza- 
:hiepiscopi,  acBernardi^Sydoniensisepisco-  Q 
:umque  multorum  petitionibus  ^*  inducti, 
,  Sancti  •^*'  SepulcriDominict  fratribus  in  ea 
servientibusetservituris  libertatem  inportu 
rripolis  afferendi,  eiciendi,  deferendi  inde 
que  nsibus  suis  necessaria  fuerint,  quiete  et 


absqueullafexactionc^^J  damus  alquc  conroilimus. 
Et  pro  remedio  animarum  nostrarum  ac  parentum 
nostrorum  eisdem  iure  porpetuo  coufirmamus  om- 
nia  illa  dona,  tam  in  casalibus  quam  in  terris  et  N-i- 
neis  et  olivetis  et  villanis  ceterisquc  possessionibus, 
que  dominus  Raimundus,  comes  Sancti  Egidii,  et 
Willelmus  lordani,  nepos  eis,  et  Bernardus  •°*  co- 
mes  atque  Pontius  ^'°  comes,  pater  meus,  aliique 
barones  seu  terrarii  fideliter  dederunt  ecclesie  Do- 
minici  Sepulcri  ct  canonicis  eiusdem  loci,  cuncta 
concedimus,  laudamus  atque  sigillo  nostro  firma- 
mus,  necnon  •**  Sanctum  Georgium,  Huius  autcm 
doni  existunt  testes : 

Giraldus,  episcopusTripolis.  lohannes,  canoni- 
cus.  Magister  Gillebertus®'* .  Rainerius,  con- 
stabularius.  Pctrus  de  Podo  Laurcntii.  Wil- 
ieimus  Rainoardi.  Gauscolinus  ®'^  de  Cavo- 
monte.  Willolmus  PorcclIeti.Saxo.  Pontius  ••* 
de  Sura.  Geraldus  ®'^  IsncIIi.  Brunellus,  da- 
pifcr.  Raymundus  ®*^  Lamberti.  Pontius*" 
Giuraldi.Stephanus,  monacus.Otrannus,  can- 
cellarius  comitis,  qui  hanc  dictavit. 
Hoc  privilegium  factum  oat  anno  ab  incarnatione 
Domini  mcxl,  tnense  ianuarii,  indictione  iii. 

XCIV  «»8. 

ITEM  ALIUD  EJUSDEM  ET  DE  EODEM,  SED  UNIVERSALIS'*'. 

In  nomine  sancte  et  individuc  Trinitatis. 
Ego  Raimundus,  Dei  gratia  Tripolitanus  comes,et 
Hodierna,  eadem  gratia  Tripolitana  comitissa  regis 
lerusalem  filia,notum  voiumus  habcri  et  memoriter 
in  hac  carta  retineriquod  Wilielmo,  Iherusalem  Dei 
gratia  patriarche,  et  canonicis  Sanctissimi  Sepulcri 
pro  animabus  nostris  et  parentum  nostrorum  dona- 
mus,  laudamus  atque  conccdimus  libertatem  no- 
stram  ^  in  portu  nostro  Tripolis,  quod  oleum  suum 
et  omnes  alios  redditus,  quos  de  omni  terra  nostra 
habebunt,  de  portu  nostro  sine  omni  mercedelibere 
deferant,  et  omnia  illo,  que  voluerint  •**  emere  ad- 
versus  ^  ecclesie  et  canonicorum  Sanctissimi  Se- 
pulcri,  similiter  de  portu  nostro  libere  deferant. 
Nunc  •*'  demum  omnia  iila  dona,  que  Raimundus 
comes  Sancti  ^Egidii,  et  Bertrandus  comes  atque 
Pontius'**comes  dederunt  ecclesie  Sanctissimi  Se- 
pulcri  et  canonicis  eiusdem  loci,  concedimus  atque 
laudamus  et  sigillo  nostro  confirmamus,  necnon*** 
Sanctum  Georgium.  Huius  doni  sunt  testes  nostri 
barones : 

R[ainerius],  constabularius.  P[etrus]  de  Podio 
Laurentii.  W[illelmu8]  Porcelleti.  Willelmus 
Rainoardi.  Saxo.  Bertrannus  ^®  Umberti. 
Gaucelinus  de  Cavomonte.  P[ontiusl  de 
Suira'".Brunellus.  G[eraldu8]  Isnel.  0[tran- 


'iertuhationum,  ^^^  Manque  dans  B.  **«  B,  helemosinam,  ^^  B,  Raimundus  comes,  ^  B,  Calmunt, 
rniodei.  ^^  A,  f^  84,  v» ;  H,  f°  100,  r».  «o^  r^  comitis  Tnpolitani.  ««*  Manque  dans  B.  ^^B,  coniux. 
ticionibus,  »»7  Manque  dans  B.  ^  Suppl66  d^apr^s  B.  «o»  b,  Bertrandus.  »»o  B.  Poncius.  •" 
w.  »*«  B,  Gislebertus.  «^»  B,  Goscelinus.  »»♦  B,  Poncius.  •"  B,  Giraldus.  »»«  B,  Bainwndus. 
oncius.  «»8  A,  f'  85,  r»  ;  B,  («  100.  v°.  "»  B.  universalius.  ^^  Manquo  dans  B,  »"  u^  voluerit. 
«(jon  de  B  qui  donne  ad  usus  est  bien  pr6f6rable.  •*•  B,  Tunc,  ••♦  B  Poncius.  •**  B,  yreter. 
ertrandus.  »"  B,  Sura. 


PATEOft.  CLY. 


^ 


1195 


AD  QODEPRIDUM  APPEND.  IL  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGKO. 


im 


nus],  cancellarius,  qui  hanc  cartam  dictavit.  A     Hec  cst  facta  carta  •**  anno  ab  incarnatione  Do- 
Hec  carta  facta  est  anno  ab  incarnationeDomini      mini  mcxliii,  indictione  vi. 


MCXL,  mense  Decembri.  Et  adhuc  huius  doni  sunt 

testes  : 

Robcrtus,  archiepiscopus  Nazareth.Fulcherius, 
archiepiscopus  Tyri.  Bernardus,  episcopus 
Synodis.  Guido  Beriti.  Helias,  cancellarius 
regis.  Balduinus,  cancellariuspatriarche  Ihe- 
rusalem.  lohannes,  canonicus  Tripolis.  Rai- 
naldus,  capellanus  Nazareth. 

XGV  W8. 

PIIIVILEGIUM    RAIMUNDI,    COMITIS   TRIPOLITANI    DE 
CONFIIIMATIONE   OUAUUMDAM    DOMORUM®'^. 

In  nomine  sanctc  et  individueTrinitatisPatriset 
Filii  ct  Spiritus  Sancti,  amon. 


Prcter  hoc  aulem  voltam  illam,quam  domnus  Wl- 
grinus.  dc  Guidone  emit,  Sepulcro  domini  et  canoni- 
cis  in  eodem  locoDeo  servicntibus  bona  fidesiae  ma- 
lo  ingenio,  pro  remcdio  animarum  nostrarum,  lau- 
damus  ct  concedimus  iure  perpetuo  habendum  et 
tenendum. 

XCVI  •«. 

PRITILEGIUMDOMINEADALAlS,UXORlSMUGONISEBRAfCl"^ 
DE  XII  BIZANTIIS,  QUOS  ANNUATIM  NOBIS  [haBEReJ  ^ 
CONCESSIT. 

Anno  Domini  mcxxxv,  ego  Adalais,  uxor  que  fui 
Hugonis  Ebraici  •**,  imprimis  ad  honorem  Dei  et 
Sancti  Sepulcri  et  pro  anima  domini  ac  mariti  mei. 


Quoniam  memoria  istius  seculi  lal)ilis  estnec  eius  p  Hugonis  Ebraici®^^,  etpro  salvationc  mea  ac  filio- 

•      I  ^      nnn i i    _i_    1 '11 -D .i. • t x'_      _«  • 


status  semper  ^^^  essc  potost,ob  hoc  illarum  rerum, 
que  ante  nos  aguntur,  homines  presentes  et  futuri 
TripolitaneteiTC  veram  et  plenam  noticiam  habeant, 
dignum  et  utile  ost  ea  scripto  mcmorie  commcn- 
dare,  quatinus,  si  fortc  post  olapsa  temporum  cur- 
riculain  aliquodissensio  evcnorit,  notificatione  scri- 
pture  notificctur.  Igilur  ego  Raimundus,Dei  gratia 
comes  Tripolitanus,  Etllodierna,  comitissa  Tripoli- 
tana,  et  Raimundus,  filius  nostcr,  notum  volumus 
haberi  ac  memoriter  in  hac  carta  retincri  omnibus 
hominibus,  presentibus  et  futuris,  quod  dominus 
Wigrinus,  Sanctissimi  Sepulcri  canonicus,  domos 
quasdam  emit  in  civitatenostra  de  Willelmo  de  Sira 
Lxxxi  bisanciis,  assensu  et  benivolentia  nostra  et 
baronum  nostrorum  ^'*,quas,proremedioanimarum 


rum  meorum  et  pro  animabus  nostris,  et  quia  cano- 
nici  Sancti  Sepulcri  receperunt  me  et  animam  ma- 
riti  mei  ct  omnes  filiosmcos  inillorum  consortioet 
orationibus  ac  fraternitate,  dono  et  confirmo  una 
cum  filio  meo,  Willelmo  Ebriaco,  ut  isti  •***canonici 
habcant  de  nostroxii  bizancios  per  unumquemque 
annum  aut  cxx  rotula  olei,  et  ut  fatianl  ****  annivcr- 
sarium  per  unumquemque  annum  Hugonis  Ebriaci, 
quod  est  vi  die  intrante  octobre  vigilia  sanclorum 
marlirum  Sergii  et  Bachi,  ctut  filiorum  ac  fiiiarum 
nostrarum  ipsa  die  commcmorationem  de  illorum 
animabus  fatiant^*'.  Testes: 

Guidofressus.Guiniguisus,Stephanus.  Bertran- 
nus**'.  Segnoretus.  Paganus,  ferrarius. 
Peregrinus  interfuit  ad  hecomnia,etiussu  domine 


nostrarum  ct  parentum  nostrorum  ecclesic  Sanctis-  C  et  filii  eius,  W'illelmi  Ebriaci,posuit  hoc  sigillumel 
simi  Sepulcri  ct  canonicis  in  codem  loco  Deo  ser-      scripsit  hec. 


vientibus  laudamus  et  concedimus  bona  fide  sine 
[malo]  ingenio.  Nunc  demum  pro  amore  domini  Wl- 
grini  quoddam  fructum®^'  terre  de  lambulo®*'  no- 
stro  et  voltura  turris  ecclesie  Sanctissimi  Sepulcriet 
canonicis  similiter  donamus  et  concedimus  pro  re- 
medio  animarnm  nostrarum.  Et  ut  firmum  sit  hoc 
privilegium  impressione  sigilli  nostrl  permaneat 
confirmatum.   Huius  autem  privilegii  existunt  te- 

stes  : 

Rainerius,  constabularius,  cum  n.atresua.  Ra- 
dulphus  Caslan,  frater  Templi  Salomonis. 
Petrus  de  Podio  Laurentii.  Willelmus  Rai- 
noaldi.  Et  filius  eius,  Saxus.  Et  frater  eius 


XGVII  »*^. 

PRIVILEGIUM  RAIMUNDI  COMITIS  DE  OMN  BUS  POSSSSSIO- 
NIBUS,    QUAS   HABEMUS   IN   HOXORE  TRIPOLITANO. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti, 
amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  prcsentibua  quam  fulu- 
ris,  quod  ego  Raimundus,  Dei  gratia  comes  Tripo- 
litanus,  pro  amore  Dei  et  salute  anime  mee  et  requie 
parentum  meorum,  necnon  rogatu  domini  Willelmi, 
Dei  gratia  patriarche  Iherosolimitani,  Petri,  Domi- 
nici  Sepulcri  prioris,  totiusque  ipsius  ecclesie  capi- 
tuli,  concedo  atque  in  perpetuum  inconvulse  con- 
firmo  et  sigilli  mei  impressione  corfoboro  omnes 


Raimundus.  Goscelinus  de  Galvo  Monie.  Ro-  n  posscssiones,  quas  in  toto  comitatu  nostro  Tripolis 


bertus  Silvii.  Pontius  de  Sira.Brunellus,  da- 
pifer.  Giraldus  Isnelli.Stephanus,  monacus. 
Pontius  Giraldi.  Ilermengardus.  Pellicius. 
Albcrtus,  caincrarius.Willelmus,  cappcllanus 
comitisse.  Otrannus,  cancellarius,  qui  hanc 
cartam  dictavit. 


glorioso  Sepulcro  predecessores  nostri  donaverunt, 
videlicet  domnus  Raimundus,  Sancti  Egidii  comes, 
Willelmus  lordanus  comes,Bertranduscomes,  Pon- 
tius  comes  et  barones  etiam  seu  alii  fideles :  impri- 
mis  ecclesiam  sancti  Sepulcri,  que  est  in  Monte  Pe- 
regrino,  cum  suis  doinibus  et  integra  sua  curia; 


•>«  A.  f^  85,  v® ;  B.  f  101,  r*.  ^^^  Dans  B  la  rubrique  est  ainsi  conQue:  Itetn  eiusdem  de  domibus,  quas 
domnus  Wlgrinus  emil  apud  Tripolim  de  Willelmo  de  Sira.  ''^  Manque  dans  B.  •**  Le  mot  emit  86 
trouvc  r6p6t6  ici  dans  les  deux  manuscrits.  «^*  |^^  frustum.  ®^'  B,  stahulo.  ^^  B,  Hec  carla  facta  esL 
^  A,  ^  86,  r«.  B,  102,  r".  »36  b^  Ebriaci.  »37  Supplee  d'apr^s  B.  »«»  B,  Ebriaci.  »»»  B,  Ebriaci, 
9w  B^  predicU,    »♦*  B,  faciant,     »**  B,  faciant.    ^^  B,  Bertrandus.    »**  A,  [^  86,  v« ;  manque  dans  B. 


CARTULAIIIE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1198 


9 

m  etiam  cum  domibus  sibi  perlinentibus,  ita  A  habendos  ccclcsie  concedimus.lsta  omnia  supradi- 


)t  ut  absque  nostra  aut  heredum  nostrorum 
idictione  valeant  ibi  coquere  omnes,  quicum- 
>luerint,  ad  utilitatem  et  proficuum  domus 
e  ecclesie,  secundum  quod  mater  mea^Ceciiia 
ssa,  coram  nobis  prescntibus  et  iliud  idem 
nantibus,  donavit  atque  concessit;  domos 
quas  in  Monte  Peregrino  et  Tripoli  habent  ex 
am  montis,  ex  utraque  parte  vie  veteris,sicut 
ic  possident,  a  muro  usque  ad  conductum  ; 
lum  etiam.Libertatem  quoquc  in  portu  nostro 
is  afferendijdeferendi  indc  omnia,que  usibus 
ecssaria  fuerint,  quiete  et  absque  consuetu- 
ut  ulla  exactione  damus  atque  concedimus  ; 
.umqueperportas  civitatis  necnon  et  per  uni- 
1  terram nostram  eademlibertatcctquietudine  ^ 
aus.  Ecclesiam  Sancti  Georgii  in  montanis 
uis  casalibus  atque  cunctis  aliis  suis  pertincn- 
lemadmodum  probatur  dinosciturve  eam  de- 
;omes  RaimundusSancti  Egidii  predicte  ecclc- 
isale  Huiola  cum  viiianis  suis  et  pertinentiis 
t  8U0  integro  oliveto,quod  Willelmus  lordani 
idonavit  in  dedicatione  ecclcsie  Sepulcri,que 
Monte  Peregrino;  tria  alia  casalia,  que  sunt 
ntanis,  cum  vilianis  et  pertinentiis  suis,  scili 
)din,Bedula,  Benehara,que  comes  Bertrandus 
:  ecclesie  dedit,  et  ex  alia  parte  montane  ca- 
[edera  cum  vill[an]isetpertinentiissuis,quem 
imus  Ermengardus  donavit;  gaustinam  insu- 
ue  dicitur  Loisan^  quam  Raimundus  de  Rai- 
jdit ;  casale  Helmedel  cum  villanis  9t  pertinen- 


cta  et  alia  cuncta,  que  iuste  canonici  inantea  sunf 
adquisituri  seu  donationequorumcumque  hominum 
vel  emptione  aut  aliqua  commutatione  vel  ad  pre- 
sens  possidcnt,  memorate  ecelesie  Sancti  Scpulcri 
presenti  privilegio  prflemunimus,  et,  sicut  prephati 
sumus,nostro  sigillo  insignimus,utliberereetquiete 
absquc  exactione  aliqua  et  servicio  in  eternum  pos- 
sideant,  tcstibus  etiam  subscriptis  illud  idem  sanc- 
cientes,  ut  censuro  nostre  monimentum  inviolabile 
permaneat,quatinus  ut  nec  per  nos  vel  successores 
nostros  in  aliquo  tempore  queat  violari. 

RaineriuSjConstabularius.Petrus  de  Podio  Lau- 
rentii.  Gocelinus  de  Cavomonte.  Saxo.  Giral- 
dus  Isnel.  Brunollus,  dapifer.  Ramundus 
Lamberti.  Pontius  Giraldi.Stcphanus,mona- 
cus.  Otrannus,  cancellerius. 
Facta  carta  anno  ab  incarnationc  Domini  mgxliii 
indictionc  vi. 

XCVIII  »*«. 

PRIVILEGIUM   BKRTRANDl,   TRIPOLITANI   COMITIS   •*'',   DE 
TRIBUS   CASALIBUS,   ARDIN,    HABELA   ^^,    BENIHARAN. 

Anno  dominicae  incarnationis  mcxii,  kalendis  **' 
decembris,  ego  Bertrandus,  inclitus  comes,  Rai- 
mundi  Sancti  Egidii  [filius],  reddo  et  laxo  Do- 
mino  Deo  et  ccclosie  Sopulcri  Domini  nostri  Ihesu 
Christi,  que  sita  est  in  castro  Montis  Percgrini, 
tria  casdlia,  scilicet  Addin  *"'^,  Habcla  "^»,  Bc- 
niaran  •"^cum  omnibus  pertinentiis  suis,  que  olira 
donavi  ad  prefatam  ecclosiam  pro  rcmedio  anime 
Guillelmi  lordanis,  consanguinei  mei,  in  presentia 
Is  prope  Guibelacard,  quod  dedit  Ribod;  ca-  C  domni  Balduini,  regis  Iherusalem,  et  archiepiscopi 

Albariensis  ct  Arnulfi  archidiaconi  aliorumque  pro- 
borum  virorum,  et  in  manu  domini  lohannis,  qui 
tunc  temporis  erat  prior  ejusdem  ecclesie,quod  om- 
nibus  hominibus  manifcstum  cst,slcut  carta  decla- 
rat.Manifestum  est  quia  ego  Bertrandus,comes  pro- 
scriptus,  peccatis  meis  irruentibus,  tradidi  iniuste 
prescriptum  honorem  in  meo  dominio  et  potestate. 
Nutu  Dei  actumestquod  capitulum  Iherusalem  ele- 
git  unum  defratribus  suisinprioratu  ecclesie  Mon- 
tis  Pegrini,  scilicet  Arnaldus  "^  qui  missus  est  a 
nobis  ut  honorem  supradicte  ecclesie  adquisitam 
conservaret  et  perditam  acquirat.  Illo  venionte  et 
honore  perdito  mihi  proclamante,divino  suggerente 
timore,  consilium  accepi  a  Domino,  ct  cum  omni- 


lafarsequel  in  territorio  de  Gibelet,quod  voca- 
^e  Pontis  Sici,quod  Stephanus  de  Brolo  de- 
1  casali  de  Bocumbe  villanum  unum  cum 
arrucata  terre,  quem  donavit  Raimundus  de 
»na;  in  casale,  quod  dicitur  Aer,  villanum 
cum  una  carrucata  terre.quem  dedit  Bernar- 
erat ;  in  casale  etiam  Derie villanum  unum  cum 
carrucata  terre  et  x  jarras  olci,  quas  debet 
Ivere  annuatim  dominus  quicumque  fuerit  ca- 
que  dedit  Petrua  de  Podio  Laurentii,  conce- 
uxore  sua;  et  villanum  unum  cum  una  cai;ru- 
erre,quem  dedit  Petru8,nepos  Rogerii  consta- 
ii,  in  casale  Ardin ;  et  in  casale  de  Buissera 
ivillanum  cum  unacarrucataterre,quem  dedit 
rdus;  incausali  ^*^Sorbe  villanum  unum  cum  n  bus  nobilibus  mois,  submonente  pietate  et  remedio 


arrucata  tcrre,  quem  dedit  Gaufridus  de  Pen- 
n  territorio  de  Nophis  xii  quoque  Bizancios 
VL  littras  olei,quos  donavit  supradicte  ecclcsie 
xia  pro  anima  Vgoni  Ebriaci,  viri  sui,  una 
(ilio  suo,\Villelmo  Ebriaco,  annuatim  in  sem- 
lum  reddendos;  unum  quoque  villanum  cum 
bussuis  pertinentibus,etterras  alteriusvillani, 
,dedit  Willelmus  de  Boschet;  villanos  supradi- 
sorumque  heredes  cum  terris  suis  perhenniter 


Ctorriez  c(wa/.      »*«  A,  f  89,  r^;  B,  D»  104,  v*. 

des  mss.  est  fort  douteuse;  peut-6tre  faut-ii  lire  :  mno  mcx,  ii  kalendas,    ^^  B|  Abdin, 
•»«  B,  BeniUarcn,    ^'^^  B,  Arnaldum.    »«♦  B,  heredibw,    •".  Manque  dans  B, 


anime  mee  et  anime  patris  mei  atque  matris  mee 
omniumque  parentum  meorum,  rcddo  et  guirpisco 
ego  Bertrandus  comesctfiliusmeusPontiussub  tali 
tenore  et  stabilitate,  quod  nec  ego  ncc  filius  meus 
Pontius  nec  ullus  ex  eredibus  ®^*  mois  nec  ulla  po- 
testas  non  •^'^sit  ausus  dirrumpere  nec  alienare  hunc 
honorem  prescriptum,  sed  sit  libere  et  absolute 
nunc  et  semper  Domino  Deo  et  iamdicte  ecclesie 
Sancti  Sepulcri  sine  inganno  et  malo  ingenio.Insu- 

»♦»  La 
B,  Ba- 


»*"'  B,  comitis  Tripolitani,      »*»  B,  Bahela. 

wi 


1199 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUiM.  DE  BELLO  SACRO. 


laoo 


per  etiara  omnes  donaliones  iam  factas  et  corrobo-  A. 
ratas  a  patre  meo,8cilicet  Raimundo,comite  Sancti 
Egidii,et  a  Willelmo  Iordano,consobrino  meo,cum 
omni  conventu,  qui  ad  de[di]cationem  ^^^  supra- 
dictc  ecclesie,  fuit,  ego  Bertrandus  comes  laudo  et 
confirmo,  et  filius  mcus  Pontius,sicut  scriptumest 
in  privilegiis  predicte  ecclesie  ;  et  ^^"^  in  antea  liec 
gulrpicio  et  predicta  laudatio  firma  et  stabilis  per- 
mancat  omni  tempore.  Et  propter  hanc  guirpitio- 
nem  et  evacuationem  suprascripti  ^^^  honoris,  pro 
benedictione  et  revercncia  ecclesie  Sancli  Sepulcri, 
dodit  Arnaldus  prior  cquum  bonum  ct  mulum  op- 
timum  domno  Bertrando  comiti. 

Facta  carta  huius  guirpitionis  '•'"^  a  BerLrando 

comite  comfirmata,  et  a  Poncio  filio  suo  laudata,et 

ab  episcopis  consignata,  eta  laicis  corroborata.  Si  ^ 

quis  contra  hancdonationem  etguirpitionem^^^vel 

laudationem  ad  inrumpendum  venerit,  quicumque 

sit,  sive  cgo  prcscriptus  comes,  sive  lilius  mcus 

Pontius®^',sive  ullus  ex  heredibus  meis  vel  propin- 

quis,  aut  aliqua  potestas,  an  ulla  sacrilega  perso- 

na,  qui  hunc  prescriptum  honorem  auferre  vel  mi- 

nuere  voluerit  ab  ecclesia  Sancti  Sepulcri,imprimis 

iram  Dei  omnipotentis  incurrat,  et  a  lumtnibus  ®** 

ecclesie  ut  depredator  e.\trinsecus  ®"  fiat,  et  cum 

luda  traditore  in  inferno  particeps  fiat,  et  cum  Da- 

than  et  Abiron  ^^^  supplicium  eternura  sustineat,et 

excoraraunicationi[subiaccat]^®5  sanctorura  aposto- 

lorura  Petri  et  Pauli  et  oraniura  episcoporura  et  pa- 

triarche  Iherusalem  et  episcopi  Tripolitani  et  archi- 

episcopi  Femie  et  episcopi  Biterrensis,  et  insuper 

anathema  maranata  ^^^  sine  fine  permaneat.  C 

Signum  Bertrandi,  coraitis  S.  Poncii,  filii  sui. 

S.   episcopi  A[berti]  ^"  Tripolitani.  S.  ar- 

chiepiscopi  Feraie,  Po[tri]  ^^^S.  episcopi  Bi- 

terrcnsis,  A[rnaldi]  ^^^.  S.  Rogerii,  constabu- 

larii.  S.  Udalardi  de  Pontiano   S.  Pontii  ^"'^ 

de  Grilionc. 

XCIX  »"». 

PRIVILEGIUM  BALDUINI,  REGIS  QUARTI,  DE  CONGESSIONE 
TERRE  lOIIANNlS   GOTHMANN » 

In  noraine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  araon. 

Notura  sit  oranibus,tara  presentibus  quara  futu- 
ris  ^"^quod  ego  Balduinns,per  gratiara  Dei  in  san- 
cta  Iherusalera  Latinorum  rex  quartus,casalia  sub- 
scriptis  nominibus  nuncupata,  videlicet  Bethaha-  n 
tap  '•'■'',  Derhassen,  Derxerip,  Guli,  Vastinam  Leo- 
nis,  cura  orani  integritate,  gastinis  scilicet  ct  ap- 
pendiciis  suis,  ubicuraque  in  longura  sive  in  latum 
protendunLur,  que  lohannes  Gothmannus,  laudan- 
tibus  et  conccdenlilj'.i9Uxoresua  Armandala  et  filio 
suo  Anchcrio  eiusdcinqiic  uxorc  Stephania  filiaque 


predicti  lohannis  Helisabeth,  uxore  videlicet  Hugo- 
nis,  Cesariensis  domini,  nec  non  et  ipso  iam  dicto 
Hugone  omnibusqae  aliis,  ad  quos  preseDtis  vindi- 
tionis  videtur  pertinere  concessio  vel  in  posterurn 
prescripte  possessionis  vendite  hereditaria  posses- 
sio,  canonicis  Dominici  Sepulcri  pro  m  et  cccc  bi- 
zanciis  vendidit,  prece  ipsius  lohannis  Gothmanni 
filiique.  sui  Ancherii  quarapluriraura  persuasu8,at- 
que  fraterna  dilectione,  qua  meraoratis  canonicis 
iamdudum  astringor,  ex  debito  inclinatus,  eidem 
videlicet  canonicis  in  ecclesia  Dominice  Resurre- 
ctionis  Deo  nuncibidemservientibusetinposterum 
scrvituris  laudo,  concedo  ct  confirmo.  Hoc  autem, 
[quod]  ^■^*  prcscriptus  lohannes  et  filius  cius  Anche- 
rius  canonicis,  de  quibus  agitur,  in  pactis  habue* 
runt,  silentio  ®"^  preteriri  nolo,  videlicet  quod  si  ia 
pretaxatis  casalibus,gastinis  quoque  vel  eorumdem 
attinentiis^'*,ul]a  prorsus  ex  qualibet  parte  calum- 
pnia  nunc  aut  in  futurum  cmerserit,sepe  iamdictus 
lohannes  et  eiusdem  filius  Ancherius  nec  non  etip- 
sorum  hereditatie  successores  in  perpetuum  prefatis 
canonicis  illara  penikus  ex  contracta  conventione 
sadare  •'^',  sopire  et  ex  toto  tollere  debent.Ut  igitur 
ccclesia  Dorainici  Sepulcri  et  eiusdem  conventus, 
tam  presens  quam  futurus,hec  omnia,que  seriatim 
expressa  sunt  et  comracuiorata,  libere,  quietc  et 
sine  calurapnia  oraniura  horainura,et  absque  omni 
servitio^^*,exactioneet  dominio  nunc  et  in  futurum 
habeant,  et  iure  perpetuo  in  eternum  possideant, 
presenti  pagine  subscriptis  testibus  sigillique  mei 
suppressione  ^''^  denotata  confirmo. 

Factum  est  autem  hoc  anno  [ab]  incarnatione 
*^^  Domini  mcl.xi,  indictione  ix.  Huius  quidem  rei 
testes  sunt  : 

Araalricus,  coraes  Ascalonitanus,  Humfredus 

de  Torono,constabularius.Philippu3  Neapo- 

litanus.  Hugo  de  Hybelino  ^"^  llugo  Cesa- 

riensis.  Balduinus  dc  Insula.  Galterins,  de 

Sancto   Auderaaro   castellanus  et  Tiberia- 

dis  ^*"  dorainus,  Gormundus  ^^^  Tvberia- 

densis.  Glarerabaldus,  vicecomcs  Acconen- 

sis.  Guillelmus  de  Hursa.  Guido  de  Mane- 

riis. 

Data  Accon,  per  manura  Stephani,  domini  Ra- 

dulfi,  Bethlemite  ^^*  episcopi  regisque  cancellarii, 

in  hoc  officio  vice  fungentis,  xi  kalendas  decem- 

bris. 

C  985. 

PRIVILEGIUM   I0HANNI8   GOTHMANNI   DE  VENDITIONE 

TERRE. 

In  nomine  eahcteet  individue  TrinitatisPatriset 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
Quoniam  humane  vite  instabilitate,  caduca  enim 


*'«  Restituc  d'apres  B.    »"  3^  ^^;     053  [s.prescripte,    »»•  B,  guirpicionis,    ®^'  b.guirpicioncm.    •"  ^,Poncius 

dlius  mcus.  »"  B,  linwiihus.  «'^^  B,  exlratieus.  ^^  B,  Abyron.  ^54  Suplee  d'apr6s  B.  '^*  B,  mardnatha, 
7  B,  A[lbcrli\  episcopi.  »««  B,  P[etri]  Femie.  »«»  B,  A[nialdi]  Biterrensis.  *^o  B,  Poneii.  >"*  B,  f^  90, 
ro;  B.  f^  106,  r».  »'*  tam  futuris  quam  presentihus,  "^^  B,  Bethaatap.  »'*  Suppled  d'apres  B.  »""  B,  si- 
lentio.  »^«  B,  attinenciis.  »"  B,  sedare.  »'8  B,  servicio.  '^^^  B,  subpressione.  »8«  B,  incamationU,  »•* 
B,  Ybelino.    w»  B,  Tyberiadis.    »«3  ^^  Guormundus.    «♦  B,  BethUemite,    »"  ^  fb  go,  v»;  B,  £"  107,  r*. 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


laos 


eotidie  tendit  ad  defectum,  rerum  memoria  A 
•um  a  mente  cito  dilabitur,  scriptis  eam  com- 
ire  imitanda  patrum  sancxit  auctoritas.  Lau- 
8  igitur  eorum  sanctiones  ego  lohannes  Goth 
18  pro  modulo  virium  mearum  imitari  cu- 
universitati  omnium,  tam  presentinm  quam 
rum,  presentis  scripture  monimento  notum 
dIo  quod  ego  iamdictus  lohannes  Gothman- 
ludantibus  etconcedentibus  uxore  meaAman- 
t  filio  meo  Ancherio  cum  uxore  sua  Stephania, 
aoque  mea  Helisabeth,  uxore  vidolicet  Hugo- 
sariensis  domini,nec  non  ct  ipso  iamdicto  Hu- 
>mnibus(iue  aliis,  ad  quos  presentis  vcnditio- 
(etur  pertinere  concessio,vel  in  posterum  sub- 
)  possessionis  vcndite  hereditaria  possessio, 
i  subscriptis  nominibus  nuncupata,  videlicet  p 
Lp  ** ,  Derassen  •*'',  Derxerip,  Culi,  Vastinam 
I,  cum  omni  integritatc,  gastinis  scilicet  et 
diciis  suis,  ubicumque  in  longum  sivc  in  la- 
Wtenduntur,  dominis  ct  fratribus  meiseccle- 
Dminici  Sepulcri  canonicis,  domno  videlicet 
lao  priori  ceterisque  omnibus  Deo  nunc  ibi- 
«rvientibus  et  in  posterum  servituris,pro  m  et 
)izanciis  vendidi,  ut  ea  iure  perpctuo  habeant 
ssideant  ita  prorsus  ab  omni^^^  hominum 
ipnia  ct  servitio,  exactione  et  dominio  soluta, 
et  quieta,  et  propter  prescripta  casalia  nul- 
mnino  cuilibct  homini  servicium  pcrsolvatur. 
iquidem,  ingcnli  me  urgente  necessitatejibc- 
is  vidclicet  et  redcmptionis  de  paganorumca- 
ite,consilio  et  conscnsu  domini  regisBaldui- 
cuius  fcodo  fuit  prcscntis  venditionisposscs-  C 
11  etiam  auctoritate  privilcgii  sui  confirmavit 
itemque  paginam  sigillo  meo^®^  muni^it,  ca- 
de  quibus  agitur.  cum  omnibus  pertinen- 
8uis  prelaxatis  canonicis  vendidi,cooperante 
n  in  omnibus  et  per  omnia  filio  meo  Anche- 
i  qua  igitur  super  prefatis  casalibus  vel  eo- 
3m  attinentiis  nuncaut  in  futurum  calumpnia 
erit,  nos  et  nostri  successores  eam  movebi- 
•*,  et  cx  toto  pacilicabimus;  sic  '^^  igitur  dum 
mus  nos.  Nobis  vero  humano  more  deceden- 
illi,  ad  quos  horcditas  nostra  post  nostrans- 
conventui  Sancti  Sepulcri  obligati  in  perpe- 
tenebuntur  ut,si  quid  dampni  proptermotam 
ipniam  eidcm  conventui  contigerit,  predicto 
ntui  c'b  illis  in  integrum  restauretur,  et  ven-  n 
3retaxHta  rata  in  pcrpetuum  permanerct.  No- 
jitur  ut  auctoritati  huius  mei  privilcgii  aliquid 
5t,  rogavi  dominum  meum  regem  Balduinum 
Bsentera  paginam  sigilli  sui  impressione  cor- 
aret,quod  tandcm  sedulis  tam  meis  quam  filii 
^ncherii  et  amicorum  mcorum  precibus  obti- 
llunivit  ergo  dominus  meus,  sicut  euperius 
presentem  paginam  suo  sigillo*^^;  confirma- 


vit  etiam  quodam  alio  privilegio,  sub  nomine  ipsius 
scripto,hanc  meam  sepefatis  canonicis  venditionem. 
Ego  autem,anime  mee  procavens,atquc  iam  tociens 
dictis  canonicis  sollerti  considerationc  in  futurum 
prondens.presentem  paginam,nc  ab  aliquo  succo- 
dentium  mihi  in  posterum  concuti  aut  impugnari 
posfet,  per  cirographum®^*,  ut  pars  superior  indi- 
cat,  conscribi  prccepi.  Huius  rci  testes  sunt  : 

Odo  do  Sancto  Amando,  castellanus  Turris 
David  •^*.  Marmio.  Radulfus  Bornio.  Adam 
Niger  et  Fulco,  frater  cius.  Thomas  Patri- 
cius.  Petrus  Hermenius.  Baharam.  Gaufri- 
dus  TuronensiSjSenescalcusdomni  Amalrici 
patriarche.  Briccius  ^**.  Rainaldus  Sicherius. 
Gcraldus  Aldenarius.  Albertus  Lombardus. 
Willelmus  Beraldus.  Arbertus  Tortus.  Wil- 
lelmus  Normannus. 
Factum  est  autem  hoc  anno  ab  incarnationc  Do- 
mini  mclxi.  indictione  ix,  iii  nonas  decembris. 

CI  ^\ 

PRIVILEGIOM  DERNARDI  DITURICFNSIS  DE  QUADAM  DOMO, 
QUAM  DEDIT  ECt:LESIE  SANCTI  SEPULCRI. 

Notum  sit  omnibus  hominibus.tam  futurisquam 
prcsentibus,  quia  ego  Bernardus  Bituricensis  et 
uxor  mea  Ahoys  ecclesio  Sancti  Scpulcri  et  cius- 
dem  canonicis,  corum  Dei  gratia  fratrcs  cffecti,pro 
saluto  nostra  et  parentum  nostrorum  domum  nos- 
tram  et  quecumque  habcmu8,tcrram  etiam,  quam 
prope  portam  Sancti  Sepulcri  pro  censu  duorum 
bisantiorum  acquisivimus,  hcreditario  iure  possi- 
denda  sub  sequenti  conditione  donamus  :  in  domo 
nostra,quamdiu  vixerimus,  cetera  nostra  possiden- 
tes,  supradictorum  canonicorum  defensione  mu- 
niti,permanebimus;  cumautcm  quis  nostrum  mor- 
tuus  fuerit,  tertiam  partcm  omnium  canonici  ha- 
buerint;  qui  vero  supervixerit  ad  ccclesiam  cum 
sua  alia  parte  terlia,  si  voluerit,  ierit,  et  ab  ca  vi- 
ctum  et  vestitum  inde  acccporit;  sin  autcm,  in  do- 
mo  sua  eril,  ot  de  proprio  vixcrit,  et  post  obitum 
suara  partom  tcrtiam  cum  preccdenti  ccclesia  abs- 
queullo  impcdimento  habuerit;  terciam  autem  par- 
tcm  cuidam  filie  nostre,fraternitati  eorumsimiliter 
consortiale,  cum  ad  nubilem  etatem  vcnerit,  sive 
etiam  nupserit,  aut  c  bizancios  ipsi  canonici  dede- 
rint;  quesi  sine  heredibus  obierit,  totum  pcnitus 
sine  ulla  calumpnia  ecclesie  remanebit^etsi  infan- 
tes  alioa  ex  nobis  ipsis,  omnibus  aliis  remotis,  ge- 
nuerimus,  in  teitialantum  paite  filie  cum  ipsa  su- 
pradicla  participare  constituimus;  preterea  si,mor- 
tuis  nobis,  debitum  quodlibet  remanserit,  de  no- 
stris  et  filie  partibus  communiter  reddendum  pre- 
cipimus.  Pro  lali  igitur  institutione  dominus  Pe- 
trus,  prior  Sancti  Scpulcri,et  cuncti  cum  eo  cano- 
nici  fratres  suos  et  participes  omnium  bonorum 
suorum  spiritualium  nos  in  perpetuum  fore  conces- 


B,  Bethaaiap.    ^*'  B,  Derhassen.    ^^*  B,  omniiim,    ^^  B,  suo,    ^^  B,  pertinenciis.     ^*  B,  rcmovehimus 
mquc  dans  B.    '■^'^^^,  siyiilo  suo.    ^^^  B,  cyrographum.    "*B,  Turris  David  casielianus.    "^*  B,  Brictius, 
f^  92,  ro ;  manque  dans  B. 


1203 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


IMi 


serunt,  et  ter  in  anno,  in  natale  videlicet  Domini  A  Bu[r]8ardo,  quam  Georgius  emerat  a  PetroBritanno 


et  in  Pascha  et  in  festum  Ihcrusalom,iustam  unam 
vini  cum  duobus  panibus  ob  fraternitatis  recorda- 
tionem  habendam  permiserunt.  Testes  sunt  : 

Domnur^  patriarcha  Wiilelmus.  Et  Fulcherius, 
capellanus  cius.  Et  Amelius,  diaconus.  Et 
Aschetinus,  vicecomes.  Et  Umbertus,  aurifa- 
ber.  Et  Hcrbertus  cum  barba.  Et  Giraldus, 
Sancti  Sepulcri  diaconus,  qui  hanc  cartam 
composuit.  Et  Willelmus  dc  Babilonia. 

CII  »w. 

PRIVILEGIUM     PF.TRI,     PRIORIS     8ANCTI     SEPULCRI,     ET 
CANONICORUM   DE  VENDITIONE  EIUSDEM  DOMUS. 

Anno  ab  incarnatione  Domini  mcxxxv,  indictione 
xiii,  Petrus,  Sancti  Sepulchri  prior,  cetusque  fra- 
trum  eiusdem  loci  canonicorum  domum,  quo  fuit  B 
Bernardi  Bituricensis,  et  aliam,  que  fuit  Willolmi 
drugomanni,predicte  domui  contiguam,Petronille, 
mulieri  Ungarice,  ccccxl  bisenliis  vendiderunt  in 
hospitalem  domum  sue  genti,utipsa  eas  tamquam 
proprio  censu  emptas  sibi,  ut  dictum  est,  sueque 
genti  vendiias  ctcrnalitcr  possidoat.  Quod  si  ipsa 
vel  ejus  successorcd  Ungarici,  nocessitate  qualibet 
ingruente,  prefatas  domos  in  posterum  venderevel 
invadiaro  voluerint,  priori  et  canonicis  Sancti  Se- 
pulcri  venalos  vel  invadiandas  ofTerant;  si  vero 
prior  et  canonici  easdcm  domos  ita  ut  alii  emere 
noluerint,  cuicumque  voluerint  sine  contradictione 
vendant  ot  invadiant.  Pronominata  autem  mulier 
prebendam  quatuor  hominum  de  refectorio  Sancti 


et  Geifrido,  socio  suo,  pro  lxxx  bisanciis  inter  om- 
nes  consuetudines.  Bornardus  iste  emit  hanc  do- 
mum  in  tempore  Garmundi  patriarche  et  Baldoini 
regis  secundi,  quando  ivit  pugnandum  ad  Burse- 
chinum,  coram  Anschetino,vicecomite  Iherusalem, 
qui  reclitudinem  indc  acccpit,  teste  : 

Odone,  socero  Piselli^  et  Bertrano  Alobroge,  et 

Roberto  sine  barba,  et  Andrea,  suo   genero, 

et  Fulcone  Berruer,  et  Stephano  Alvemensiy 

et  Pagano  Stulto^et  Wiilelmo  Groaeo,  plaeea- 

rio,  et  Alberto,  filio  A[nschetini]  vicecomitis, 

et  Eudeberto  RuiTo,  et  Baldri  de  Tempio,  et 

Rogero  de  Baios,  et  Soiberto,  et  Radulfo  de 

Baugenci,  et  Cudener,  et  Berengero,  et  Ra- 

dulpho  Fabri,  et  Theaudo,  et  Brunet,  cam- 

biatore,  et  Roberto,  ianitore  porte  David^  et 

Petro  Fabri. 

Hanc  cartam  fecit  Ogerus  clericus  in  turre  David, 

Hanc  domum  emit  Bernardus  a  Georgio  et  a  Bur- 

sardo  sinealiqua  calu[m]pnia  ad  vendendum  et  ad 

dandum  ad  suam  voluntatem  fatiendam. 

(nde  est  testis  Marages,  filius  Bursardi,  qui  fuit 
ad  potationem  huius  rei. 

CIV  »00«. 

PRIV!LEGIUM,   QUOD   FECIT   PETRUS,   PRIOR  SANCTI 
SEPULCIIRI    BERNARDO   ET  UXORl   8UE. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus,  quod  ego  Petrus,  Dominici  Sepulcri  prior,  et 
omnis  conventus  eiusdem  quandam  domum  cum 


Sepulcri  accipiebat  cotidie;  sed,  pro  salute  anime  r«  ...        n  j      *  •  •     r    i       •*  i 

^     .     .      ^         ,    .       *       ..  ..  n    .  .    ^  una  statione  Bornardo  et  uxori  sue,  m  fraternitate 

sue,  sicut  soror  ccclesie  ncccssUati  fratrum  provi- 


dens,  partem  prebendarum  rcmisit,ita  utdeinceps 
duabus  contonta  probendis,  una  unius  canonici  et 
altoraunius  sdrvientis  permanoat. 

Facta  ost  uutcm  huius  carte  inscriptio,  domino 
Willelmo  sanctc  Ihcrosolimitane  ecclesie  palriar- 
chatui  presidente,  Fulcono  nobilissimo  rcgo  re- 
gnante.  Iluius  rei  tostes  suiit  : 

Rogerius,  Ramathensis  episcopus.  Anselmus, 
Bethleomita  episcopus.  Acardus,  prior  Tem- 
pli  Domini.  Arnaldus,  prior  Montis  Syon. 
llenricus  prior  Montis  Oliveti.  Robcrlus,  ab- 
bas  Vallis  losaphat.  Chosmas  Ungaricus, 
heremila,   Bonefatius,  socius    eius.  Symeon 


nostra  susceptis,  possidendam  tali  conditione  con- 
cedimus  :  quamdiu  vixerint,  totam  domum  et  sta- 
tionem  habuerint,  exceptis  duabus  eiusdem  cameris 
etetiam  slabulis,que  pro  Lamberto  Ptolomensi  ho- 
spitundo  et  pro  suiscustodiendis  in  nostra  potestate 
sub  eorumdem  custodia  retinemus;  si  autem  ipsi 
propria  relinquere  et  cum  omnibus  suis  ad  noa  ve« 
nire  voluerint,  deinde  victus  et  vestimenti  necessa- 
ria  eis  impendemus ;  sed  cum  alter  eorum  obierit, 
totius  peccunio  medietatem  habebimus,  et  qui  su- 
pervixerit  cum  alia  sua  medietate  ad  nos^si  volue- 
rit  ultra  nocessaiia  a  nobis  suscepturus,  venerit: 
sin  autem,  per  omne  tempus  vite  sue  in  domo  fue- 
rit,  et,  cum  obierit,domum  et  stationem  solutas  et 


Unerancus,  archidiaconus.  Roardus,  viceco-  •  *       x  •  u*     j-    •      •x 

°   ^  .         ,  .  ^      „      ..  1.      r.  .    n  Qu^etas  ct  omnia  sua  nobis  djmisent;  nec  non  8i 

mes.  Raimondus,  maeister  Hospitalis.  Rai-  ^  •   n    .  u  u   «  •  *  u-    •  i  j 

,    ^  .  .  1»  mfantem  ex  se  hahuennt  cum  obierint.duaspartes 

naldus  de  Pons,  et  complures  alii.  v-       r         •  x    n      •       •   i»    *• 

'  ^  corum  peccunie  nobis  reliquennt,etterciam  mfanti 

dederint;  infans  vero  in  domo  sive  stationealiquam 

calumpniara  non  fecerit  nec  habuerit.  Preterca  li 

vir,  mortua  uxore,  aliam  duxerit,  aut  mulier,  mor- 

tuo  [viro],  alieno  nupserit,  quamdiu  vixeri[n]t,  do- 

mum  et  stationem  similiter  possederint;  sed   cum 

uterque  mortuus  fuerit,  alienus  maritus  sive  aliena 

coniux  domum  seu  stationem  non  habucrint,sedad 

nos  solute  et  quiete  cum  peccunia  mortui  domus 


Quicumquc  hanc  convcntionem  inlirmare  vel 
violare  temptavoril,apud  Dcum  et  homines  anatho- 
ma  sit. 

GIII  »«». 

DEEMPTIONE  CUIUSDAM  DOMUS,  QUAM  EMT  BERNARDUS 
CASTELLI    RADULFI   A   GEORGIO   RAICO. 

Bernardus  Gastelli  Radulphi  et  Havidis,uxor  eius, 
emerunt  unam  domum  de  Georgio  Raico   atque 


»»•  A,  fo  92,  v^;  manque  dans  B.    »»9  A.  I^  93,  r^;  manque  dans  B     ^^  A,  ^  93,  yo;  manque  daixs  B. 


M 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1908 


jtatio  rcdierint;  sed  pcccunia  hoc  modo  distri-  A  cgoMabiliaprorcdemptioneanimemaritimeietlUil 


)tur  :  medietatem  aliene  coniugi  sivealieno  viro 

querint,  et,  si  infautem  sic  alienis  habuerint, 

iem  peccunie  sue  unam  nobis,  alteram  infanti, 

,iam  marito  dcderit. 

'aeta  est  carta  ista  anno  ab  incarnatione  Domini 

Lzxiii,  indicliono  xi. 

uper  retentioue  camerarum  et  stabulorum^quos 
Lamberto  hospitando  relinuimus,  ipso   Lam- 

to  defuncto,solutum  facimiis;  uxor  tamen  ipsius 

dberti,  quamdiu  absque  viro  fuerit,  in  eis  simi- 

r  hospitabitur. 

Testes  sunt  :  Umbertus  aurifaber,  et  Hol- 
dreuB,  et  Turstanus  Angelus,  et  lohannes 
Galiga,  et  Milo  Curvesarius,  et  Petrus  Petra- 
goricus,  et  Helias,  frater  eius,  et  Roberlus  |^ 
Cocus,  et  Petrus  de  Ramata,  ot  Bernardus, 
aurifaber.et  Giraldus^diaconus  et  canonicus 
Sancti  Sepulcri,  qui  hanc  cartam  compo- 
suit. 

aiVILEGlUM  RICARDI  lAFERlNI   DE   QUADAM   DOMO. 

otum  sit  omnibus  dominice  vinee  cultoribus 
d  ego  Nicholaus,  prior  Sancti  Sepulcri,  aasensu 
iisnostri  capituli,domum,  quam  tenuit  Bernar- 
Dursarius,  Ricardo  laferino  ct  heredibus  eius 
re  et  quiete  in  perpetuum  ad  possidendum  et 
tndandum  concedimus,sic  nempe  ut  per  singu- 
annos  Ricardus  predictus  vel  eius  successor  no- 
nostrisque  successoribus  kalendis  martii  xiv  bi- 
sioscensualiterpersolvent.Addimus  etiam  quod, 


mei  et  animemeeetcorporis  inopiarclevandadediet 
concessi  canonicis  Sancti  Sepulchri,confratribus  et 
dominismeis,ortum  meum  invitamea,et  postdeces- 
sum  meum  domum  meam,  utrumque  iure  perpetuo 
possidendum.Nectotum  fuit  gratis;  ipsi  enim  michi 
proinde  c  et  lxxx  bisantios  recorapensaverunt,et  in 
orto  claudendo  niaceria,et  in  cisterna,  que  ibi  erat, 
curanda  xl  bisancios  dispendcrunt,  ct  victum  mi- 
chi,  quamdiu  viverem,  communi  consilio  determi- 
natum  concesserunt,  scilicet  cotidie  panem  unum 
canonicorum  et  dimidiam  litram  vini  temperati^t 
scutellam  de  coquinato,in  die  vero  dominica  et  ma- 
gnis  sollempnitatibus  recentis  frustrum  carnis  vel 
de  cibo,  quem  domini  comedcrent. 

Hoc  autem  factum  cst  anno  ab  incarnatione  Do- 
mini  mcxxxii,  vn  kalendas  iulii,rege  Fulcone  Ihero- 
solimitano  regnante  et  Domino  Willclmo  patriarcha 
presidente.  Huius  itaque  rei  sunt  testes  : 
Dominus  Willelmus  patriarcha. 
Et  canonici  Sancti  Sepulcri  : 
Petrus,  prior.  Petrus  de  Barcilona.  Hugo,  pre- 
positus.  Gaufridus  de  Constantinopoli.  Ra- 
dulfus  Pariiiacensis.  Petrus  Bcrnardus.  Gar- 
nerius  do  Cenomanne.  Guido.  Giraldus.  Pe- 
trus  Clementis.  Eurardus,et  ceteri  canonici. 
Anschetinus,  vicecomes.  Hainaldus  de  Ponti- 
bus.  Gaufridus  Acus.  Tosetus.  Hildredus. 

CVII  1003. 

PRIVILEGIUM  ANDREE   ET  HOSANNE. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 


omum  illam  vendere  voluerint,  primum  nobis  ^  ^"8»  ^^^^  ^go  Petrus  Bcrnardi,  canonicus  Sancti 


ilem   offerent;  quam  si    retinere   voluerimus, 
'oham  argenti  levius  habebimus;  sin  autem,cui- 
ique  dare  seu  vendere  voluerint,  omnibus  mili- 
s  atque  ecclesiis  penitus  exceptis,  salvo  prcno- 
ato  censu,  licentiam  habeant. 
ctum  est  hoc  iv  nonas  martii,anno  ab  incarna- 
e  Domini  mclx.  Huius  rei  testes  sunt  : 
Nicholaus,  prior.  Arnulphus,  subprior.  Bernar- 
dus,cantor.  Godefridus,  thesaurarius.  Ebrar- 
dus.  Ilbertus.  Petrus  de  Sepulchro.  Petrus 
Clemens.  Achilles.  Hugo  de  Nigella.  Petrus 
de  Latina.  Potrus  Lumbardus.  Rainaldusde 
Ochis.  Robertus  Antiochic. 
e  laicis  : 


Sepulcri,  consensu  Petri  prioris  et  concanonicorum 
meorum^  concessi  Andree  et  Hgsanne,  uxori  eius, 
edificare  domum  dc  proprio  super  terram  Sancti 
Sepulcri,que  est  in  Iherusalem,  in  parteregis,  cir- 
cumdata  ab  una  parte  domo  Sancti  Scpulcri,  ab 
alia  domo  liospitalis,  que  fuit  Garsic,  ab  alia  vero 
parte  est  circumdata  domo,  que  fuit  Robcrti  Gala- 
tine  :  tali  conditione  ut  cani  habeant  et  possideant 
donec  vixerint,  et  reddant  ii  bisancios  pro  redditu 
Sancto  Sepulcro  in  unoquoque  anno ;  si  autem  An- 
dreas  mortuus  fucrit,  liceat  prefate  uxori  eius  ma- 
nere  in  domo  dum  vixorit,  duos  bisancios,  ut  di- 
ctum  est,  singulis  annis  rendendo;  similiter  vero 
Andree  faccre  liceat,  si  post  uxorem  supervixerit ; 


Pisellus,   aurifaber.  Baldoinus   Borne.  Petrus  D  P^st   mortem  vero  utriusque  domus  illa  tota  et 

..  l1*T>t  •• 


Salomonis.  Robertus  Cocus.  Uldretus,  au- 
rifaber.  Giraldus  Salomonis.  Petrus  Petra- 
gore. 

CVI  100«. 

)U0DAM  ORTOjQUEM  DEDIT  MABILIA  ECCLESIE  SANCTI 

SEPULCHRI. 

1  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 

i  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

ciendumast  et  dignum  memorietradendumquia 


quieta  remancat  ccclesie.  Preterea  concessimus  ci 
ut  de  cisterna  nostra,  que  est  ad  pedes  gradus, 
quoquo  die  sufTitienter  aquam  accipiat.  Huius  pacti 
testes  sunt : 

Holdredus,  iudex.  Albertus  de  Virduno.  Ricar- 
dus.  Rogerius,magister  clientum  Sancti  Se- 
pulcri.  Arnuldus  Fellarius.  Petrus  Porcellus, 
Halbert  de  Falconberga.  Bernardus  Ri- 
quitie. 


«*  A,  f»  94,  T^ ;  manque  dans  B. 
18  B. 


lOOS 


A,  f»  94,  v*;  manque  dans  B.      ^^  A,  f»  94  bis,  r<» ;  manque 


iiffj 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


-^  -  ■--  ^ 


Actum  anno   ab   incarnatione  Domini  mcxxxvi,  A. 
indictione  xin,  xvi  kalendas  decembris. 

Scriptum  per  manum  lohannis  Pisani,  qui  eo 
tempore  ad  Sepulchrum  clericulos  docebat. 

CVIII  »»0*. 

DE  VENDITIONE  DUARUM     STATIONUM    ECCLESlE    SANCTI 

SEPULCRI. 

In  nomine    Patris  et  Filii  ct  Spiritus   Sancti, 
amen. 

Ego  Alois  cum  viro  meo  Girardo  et  filiia  mcis 
Rogerio,  Alboim  et  Marco  ct  Amelina,  vendimus 
conventui  Sanctissimi  Sepulcri  duas  stationes  cum 
8U0  solario  pro  c  et  lxx  bisanciis  iure  perpetuo 
possidendas,  certis  terminis  preGxas  :  est  enim  a 
parte  orientis  communis  via,  ab  occidente  atrium 
Sancti  Sepulcri,  a  meridie  domus  Michaelis,  a  sc-  |^ 
ptemtrione  domus  Guisle  Sancti  Ahrahe. 

Factum  est  siquidem  hoc  anno  ab  incarnatione 
Domini  mclv,  indictione  iii,  xv  kalendas  septembris, 
vencrabili  fratre  Fulcherio  in  lerusalem  presidente 
venerabili  patriarcha,  rege  Baldoino  quarto. 
Huius  autem  rei  testes  sunt  : 
Petrus  Salomonis,  Gibertus  Papai8,regie  maie- 
stati  iurati.Albertus  Lombardi.Giraldus  Alde- 
narii.  Robertus  Cocus.  Willelmus,  nepos  Ai- 
merici,  prioris  Montis  Oliveti. 

CIX  »00». 

HECORDATIO  CONVENTIONIS  ET  DONATIONIS,  QUE  FACTE 
FUERUNT  INTER  MARIAM  DE  SANCTO  LAZARO  ET  RO- 
GERIUM. 

Breve  recordationis  conventionis  et  donationis, 
que  facta  est  quondam  inter  Mariam  dc  Sancto  C 
Lazaro,  uxorem  ciiiusdam  Rogerii,  clicntis  Sancti 
Sepulcri,  et  Bernardum,  clientem  patriarche,  fra- 
trem  Petri,  prioris  Sancti  Sepulcri.  Nam  prefata 
Maria  predicto  Bernardo  quandam  fiiiam  suam  in 
matrimonium  tradidit  in  presentia  capituli  Sancti 
Sepulcri  et  legalium  virorum,quam  filiam  habuerat 
de  priore  viro,  nomino  Petro,dotans  eam  dote  cen- 
tum  bisantiorum,  et  vestiens  eam,  ut  ita  dicam,  in 
dorso  et  in  locto,  dansque  etiam  illi  usumfructum 
cniusdam  vince,quam  pater  puelle  plantaverat.  In- 
super  autem  eidem  Bernardo  in  ipsis  sponsalibus 
coram  testibus  et  fideiussoribus  quartam  partem 
cuiusdam  domus,  que  sita  est  in  platea  Templi  in 
lerusalcm  iuxta  domum  Bentulini,  post  mortem 
BUam  concessit;  aliam  partem  vcro  cuidam,  quem  h 
babebat,  rcservavit  illio,  post  cuius  filii  mortem 
aliam  quartam  partem  prefatus  Bernardusciusque 
heredes  sine  lite  et  contentione  iure  perpetuo  habe- 
ret  et  possideret  Quain  domus  donationem,  anno- 
rum  interlabente  currir-ulo,  predicta,  denegavit  se 
fecisse  Maria ;  undr  inler  ipsam  et  gencrum  non  mi- 
nima  orta  ost  controversia;  que  postea  diffinita  est 
in  capitulo  Sancti  Sepulcri  coram  domino  patriar- 
cha  Willelmo  et  Petro  subpriore  et  Anselmo  can- 


tore  et  GofTrido  thesaurario  et  magistro  Roberto, 
canonicis  Sancti  Sepulcri,  et  coram  Ansehetino, 
quondam  vicccomite  lerusalem,  et  Rainaldo  de 
Pontibus  et  Goiffrido  Acu  :  tali  videlicet  condHione 
ut  iam  dictus  Bernardus  quartam  partem  domQS, 
qnam  ipsa  Maria  cum  Rogerio  secundo  viro  aequi- 
sierat,  post  mortem  eius  libere  et  sine  aliqua  possi- 
deat  calumpnia ;  aliam  vero  quartam  partem  post 
mortem  filii  similiter  sine  contentione  babeat. 

Facta  est  autem  hec  carta.Willelmo  iubentd  pa- 
triaroha,  anno  ab  incarnatione  Domini  mcxxzv,  in- 
dictione  xii,  regnante  in  lerusalem  Fulcone,  rege 
Francorum  tertio. 
Huius  autem  conventionis  sunt  te8tes  : 
Petrus,  prior.  Petrus  do  Barcinona.  Willelmus 
Normannus.   Godefridus.  Wlgrinus.  Eurar- 
dus.  Gervasius. 
De  burgensibus. 
Oldreus.  Milo.  Bentulinus.  Bernardfus  Lemovi- 
censis,  Petrus  Petragorici.  ArnulfuB  de  Gor- 
ranti.  Bernardus  Bituricensis. 

CXi««. 

DB   C0NCE8SI0NE   CClOSDAM  DOMDS   FACTA  BEI^SCfiLIIifO    ET 

IXORI   SUE. 

In    nomino   Patris   et  Filii  et  Spiritus  Sanoti, 
amen. 

Notutn  sit  omnibus  commanentibus  in  civitate 
sancta  lerusaiem  quod  ego  Amalricus  prior,  cum 
plenario  capitulo  ecclesie  Sanctissimi  Sepulcri,  con- 
cedimus  Benscelino  etiixori  eius  Bode  beredibusqae 
suis  domum  Rogerii  et  Marie  Sancti  Lazari,  qiiam 
habent  de  Sancto  Sepulcro,  quc  sita  [est]  inter  do- 
mum  Leodegarii  molendinarii  et  predicte  Gode,  in 
dextra  parte  platee,  qua  itur  ad  Tcmplnm;  ea  con- 
ditione  eis  concedimus  ut,sopitis  omnibud  quoreliB 
inter  nos  et  illos  ante  habitis,  videlicet  de  tcrra  ^t 
vinea  et  omni  feodo,  quod  tenuit  ipsa  Goda  et  prfe- 
decessores  sui  apud  Sanctum  Lazarurb^pro  quibtis 
unam  medietatem  domus  Hbere  et  quiete  pDSsideD' 
dam  eidem  Benscelinoetuxori  eiusGodeher^ibu»- 
que  suis  concedimus,  et  ut  habeant  pro  libitu  suo 
et  voluntate  potestatem  vendendi  eam  sivo  donandi 
quibuscumque  voluerlnt,  pro  medletate  vero  altera 
annuatim  capitulo  Sancli  Sepulcri  ad  Pascbtb  qua- 
tuor  bizancios  ipsi  sive  heredes  sui  persolvent;  si 
veroannuatim  in  Pascha  predictoconventui  quatuor 
bisancios  non  persolverint,  capitulum  preOomina- 
tum  XV  diebus  post  Pascha  habebit  Uberam  potes- 
tatem  accipiendi  domus  predicte  medietaterii.  Hanc 
autem  concessionem,  videlicet  de  medietate  do- 
mus  illius,  eo  tenore  Benscelino  et  Gode  uxori  eius 
heredibusque  suis  facimus  ut,  si  medietatem  illam, 
nocessitate  aliqua  compellente,  aliquando  vendere 
voluerint,  salvo  debito  censu,  quem  ecclesie  pfe- 
taxate  singulis  annis  persolvere  debebunty  quibus 
voluerint  eam  vendant  aut  doneiit,excepttd  Temp^- 


100*  A,  fb  94  biSj  Y*;  manque  dans  B.      ^^^  A,  P>  94  bis,  v*»;  manque  dans  B.     *<»«  A,  f*  95,  V*;  manqtie 
dans  B. 


1909 


CARtULAIRE  DTJ  SAlNt  SlilPtJLCRfi^ 


ISfO 


rlis  et  Hospitalaribus  et  aliis  quibuscumquc  mona-  A. 
Bteriis,si  autem  oam  venderc  voluerint,primumca- 
pitulo  prefato  eam  preseniabunt ;  qnam  si  emere 
voiuerit,  una  marca  argenti  minus  quam  alicuial- 
teri  vendent. 

Hec  autem  concessio  inter  canonicos  Sancii  Se- 
pulcri  et  Benscelinum  uxoremque  ejus  Godam  in 
presentia  domini  patriarche  Fulcherii  facta  fuit, 
anno  ab  incarnatione  Domini  MCLiv,et  ipsorum  ca- 
donioorum,  quorum  nomina  subscribuntur. 

Videlicet  domini  Amalrici,  prioris.  Arnaldi, 
subprioris.  Giraldi,  precentoris.  Godefridi, 
thcsaurarii,  Nicholai,  elemosinarii.  Beltoldi. 
Petri  Sepulcrarii.  Stephani,  prepositi.  Con- 
stantini.Petri  de  Golgota.  Petri  de  Nazareth. 


Salomonis.  Ymberto  de  Baro.  Symoni.  Hu- 
gone  de  Tolosa.  Arberto  de  Arcu.  ludas,  et 
alii  multi. 
Fulcherio  existente  patriarcha,regnante  Haldoino 
rege,  tesiibus  : 

Domno  Philippo.  lohanne  de  Valentina.Gerva- 
sio.  Petro  Burdillo. 
Hoc  totum  factum  est  in  quadam  feria  v  mensi!^ 
iulii,  ab  incarnatione  Domini  mcxlix. 

CXIII  io<«. 

ALIA   DONATIO    MAR[TfNO]. 

Ego  Hugo,Dei  gratia  de  castello  San^ti  Abraham, 
do  unum  cortillum  Mar[tino]  et  suo  beredi  pro 
duobus  bisantiis ;  et  in  hoc  primo  anno  deditmihi 


quatuor  pro  duobus  annis;  per  unumquemque  an- 
Bernardi.  Barduini.  Willelmi  de  Baruth.Hu-  p  num  postea  dabit  mihi  duos  bisanlios  pro  supra- 
gonis  de  Nigella.  lohannis  Pictaviensis.  Wil-      dicto  cortillo  ;  et  ut  ipse  potestatem  habeat  dandi, 

VI  ndendi  et  invadiendi,  ipse  et  heres  eju8,8alvo  ta- 

men  supradicto  censu. 

Willelmus  de  Alcsne8,fllius  Radulfl  deAlesnes, 


lelmi  de  Yspania.  Rainaldi.Pctri  de  Bolonic. 
Laicorum  vero  : 
Otonis  de  Verdun.  Rainaldi  Seeher.  Peiri  de 
Peregore.  Willelmi  Patroni.Benedicti.Alberti 
Lombart. 

CXI  ^^\ 

HB  tlESTlTUTIONE  CUIUSDAM  FEODI  ROGERIO   DE  SANCTO 

LAZARO. 

Anno  ab  incarnatione  Domini  nostri  lesu  Christi 
MGitxxv,  indictione  xiii,  iii  kalendas  inlii,  regnante 
ili  lerusalem  Fuicone,  Francorum  rege  tortio,Wil- 
leimus  patriarcha  et  Petrus,  prior  Sancti  Sopulcri, 
oommuni  consilio  et  consensu  canonicorum  eius- 
dem,  feodum,  quod  amiserant,  ilogerio  de  Sancto 


Normannus,  de  Sancto  Abraham.WiJlelmus 
de  Babilonia.  Titger  et  pater  ejus,  Augerius. 
Willelmus  Bornicus  et  filins  eius,  Bartholo- 
meus.  Et  ego  Willelmus  seripsi. 
Omnes  isti  testes  suprascripti  audienint  et  vide- 
runt. 

CXIV  "»«. 

DE  HERKDITATE,  QUAM  DEDIT  MARTINUS  CAROAMA  EtCUb- 

81E   S.  £EP(JLGRI. 

Notuin  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus,  quod  ego  Martinus  Garoana  dono,  trado^con- 


Lflzaro  et  uxori  ejus  Marie  tali  tenore restituerunt,  C  cedo  omnem  hcreditatemmeamcanonicisDominio! 


qnatinus  ab  eo  die  usque  ad  duos  annos  domum, 
quam  babebant  in  lerusalem,  venderent,  et  omnes 
rM,qua8cumque  et  ubicumque  haberent,cum  con- 
Bilio  canonicorum  super  terram  Sancti  Sepulcri  vel 
ad  Sanctum  Lazarum  vcl  in  lerusalem  reducerent, 
ei  8i  infra  terminumeosmoricontingeret,omnisre3 
eonim  in  possessione  ecclesie  remancret;verum,8i 
infrfii  duos  annos^ut  supradictumest,domumipsatn 
non  venderent,  aut  in  manibus  canonicorum  non 
redderent,  et  res  suas,  ubicumque  haberent,  supep 
terram  Sanoti  Sepulcri  non  reducerent,  et  feodum 
ei  fraternitatem  et  amititiam  domus  irrecuperabili- 
ter  perderent. 

CXII  »o<». 

DB  DOMATIONE   FACTA    MARTINO   KT  UXORl   8UE. 

Noseant  tam  presentes  quam  futuri  quod  ego 
Atifredus  Deigratia  deSanctoAbrahamcastellanuSy 
c^  utor  mea  donamus  et  concedimus  Martino  et 
UXOH  sue  et  heredibus  suis  unum  eortillum  pro 
duobus  bisantiis  in  unoquoqueannoreddendis,taIi 
cdfttentu  quod  habeat  potestatem  vendendi  et  in 
vftdimonium  niittendi.  Hoo  totum  factum  est  in 
presenti  regalia  curia,  testibus  : 

l)otnino  Roart  Bedsceliilo,  vicecomiie.  Brictio. 
Rainaldo.    Sicherio   Petraguoricense.  Petro 


Scpulcri,laudante  atque  consenticnte  hoc  idemfilio 
meo  Bonneto,  eo  modo  quo  feci  eamdem  donatio- 
nem,  vivente  et  consentiente  prima  uxore  mea  no* 
mine  Teiza,  ut  videlicet  post  meum  deoessum  tota 
hereditas  mea  in  ius  atque  ditionem  concedat  eccle- 
sie  Sepulcri,ut  canonici  Sepulcri  habeant  potesta- 
tem  faticndi  ex  ea  quicquid  ipsi  voluerint  sine  ali- 
cuius  contradiclione;ego  vero,  dum  vixero,  heredi* 
tatem  meam  pos&ideo,  ita  quod  michi  non  licet  il« 
lam  vendere  sive  inguadiare;  et  si  prolem  ex  ista 
uxore,  quam  accipio,  babuero,  neque  uxor  neque 
prolcs  mea  in  hereditatem  partem  proolamare  de- 
bet.  Huius  rei  testes  sunt : 

Petrus   Peregorc.  Petrus   Bernardi.  Briotfus. 

Rainaldus.Sicherius.VVillelmus  NormanQUs. 

Petrus  Salomon  et  Constantinus,  frater  eius, 

Radulfus,  burgensis. 

Factum   est  hoo  anno   incarnationi8  dominioe 

MCLii,  indictione  xv,  Fulcherio  patriarchatum  et 

Balduino  qu&r!o  regnum  optinente,  felioiter. 

CXV  »0»«. 

PRIVILEGIUM  CANONICOROM  SANGTISEPULGRIETBONBTI. 

Omnibus  sancte  matris  ecclesie  filiis  patend  6t 
liquidum  fiat  quod  controversia,  que  diu  ventilata 
fucrat  inter  canonicos  gloriosi  Scpulcriet  Bonetum, 

*«>'  A,  f»  96,  ro ;  manque  dans  B.    *«»  A,  f>>  96,  v<» ;  manque  dans  B.    *w»  ^,  P»  96,  v«;  manque  dansB. 
«•«0  A,  r>  97,  F ;  martqu^  dans  B#    »w»  A>  f*  97^  t*  j  ftittnque  dans  B. 


D 


1111 


AD  QODEPRIDUM  APPEND.  H.  —  MONUM.  DE  BELIO  8ACR0. 


Mlf 


filium  Martini  Caroene,  pro  doraibus,  quas  pator  A 
ipsius  Sancto  Sepulcro  donavit,  per  manus  probo- 
rum  hominum  lerosolimorum  infcriusnominatorum 
ad  finem  concordie  perducitur.  Pro  hac  vero  con- 
cordia  tenenda  ego  N[icholaus],  Sancti  Sepulcri 
prior,  communi  assensu  totius  capituii,Boncto  pre- 
fato  et  eius  heredibus  quandam  voltam  illarum 
dom[u]m  ex  integro  desuper  et  subtus  iure  per- 
petue  hereditatis  habendam  concedimus,sicnempe 
ut  quicquid  ex  paterno  iure  scu  materno  sive  quo- 
libet  modo  clamabat  vcl  clamare  poterat,  nobis 
omnino  dimittit.  Addimus  etiam  quod  Bonetes  et 
eius  hcredes  per  singulos  annos  nobis  et  successo- 
ribus  nostris  duos  bisantios  in  Ramis  Palmarum 
sensualiter  persolvent ;  et  si  forte  contigerit  pre- 
dietum  Bonetum,  nullo  herede  superstite,  ex  hac  « 
luce  discedere,  volta  illa  cum  omni  intcgritate  in 
potestatem  et  dominium  nostrum  redibit. 

Actum  est  hoc  vi  idus  iunii,annoabincarnationc 
Domini  mclx.  lluius  rei  testes  sunt  : 

Arnulfus,  subprior.  Godefribus,  thesaurarius. 

Eurardus.  Petrus  Clemens.  Petrus  de  Sepul- 

cro.  Achilles.  Bernardus,  cantor.  Rainerius. 

nugo  de  Nigella.Petrus  de  Latina.Rainaldus 

de   Lochis.    Petrus    Lombardus.    Robertus 

Antiochensls. 
De  laicis  : 
AlbertusLombardus.AlbertusTortus.Robertus, 

Cocus.  Robertus  de  Pinqueniaco.  Willelmus 

Normanni. 

CXVI  «0". 

DE  VENDITIONEGUIUSDAM  D0MU9,QUAM  VENDITMORAGB  C 

CANONICIS  SEPULCRl. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Morage  Raiz,  coactus  necessitate 
debiti  regis,  vendidi,  assensu  etiam  ipsius  regis  et 
consensu  heredum  et  parentum  meorum,  quamdam 
partem  domus  mee,in  qua  molendinum  habueram, 
a  fundamento  in  altum  quantum  edificari  potest, 
canonicis  Sancti  Sepulcri  libere  et  quiete  iure  per- 
petuo  possidendam  pro  cxx  bisantiis  et  xii  modiis 
frumenti.  Hanc  autem  emptionem  fecerunt  ad 
augmentandas  stationes,  quas  fecerunt  in  excam- 
bitu  terre,  quam  habuerunt  de  Hospitali  iuxta  do- 
mum  meam.  Taiis  autem  pactio  fuit  inter  me  et 
canonicos,  quod  per  omnes  partes  sue  terre,  que 
iungiturdomui mee,ipsihaberentliberampotestatem  j) 
faciendipilariossuossubtus  murosmeos,  etponendi 
capita  voltarum  suarum  in  eisdem  muris ;  et  clau- 
dentur  omnia  foramina  sive  inferius  elinferius*^*^, 
que  in  murismeis  suntversussuampartem^scilicet 
po[r]tas,  fenestras,  conducta,  et  si  qua  sunt  alia;et 
quando  predicti  canonici  vel  aliquapersona  percos 
in  sua  terra  iuxta  domummeamlaborarevoluerint, 
me  vel  meos  ammonebunt,  et  per  me  et  per  meos 
murus  meuB  sustentabitur ;  et  si  forte  mea  domus 


vel  murus  ceciderit,  nichil  inde  mihi  vel  meis  res- 
pondebunt. 

CXVII  »«»♦. 

PRIVILEGIUM  CONCORDIE  DE  DECIMIS  DB  CASALIBUS 
EMANUS  FACTE  INTER  CAN0NIC08  SANCTI  8EPULCRI 
ET  nOSPITALES. 

In  nomine  Patria  et  Filii  et  Spiritus  Sancti, 
amen. 

Quoniam,  impediente  labe  peccaminum,  morta- 
lium  pectora  citius  in  oblivionem  dilabuntur,  ego 
Willelmus,  divina  dispositione  lerosolimis  sextus 
Latinorum  patriarcha,  et  Petrus,  gloriosi  Sepulcri 
prior,  totusque  eiusdem  canonicorum  conventus 
scriptum  retinere  studuimus  quod  fratres  Uospitalis 
ecclesie  Sancti  lohannis  Baptiste,communi  assensu 
regis  Fulconis  etprincipumejus,convcntionedeter- 
minata  cum  Roberto  dc  casale  Sancti  Egidiiyfirma- 
verunt  terram  deEmauscum  suiscasalibusetomni- 
bus  eorum  pertinentiis,eo  videlicet  tenore  ut  cano- 
nicis  Dominici  Sepulcri  medietatem  decime  de 
omnibus  annonis,scilicet  de  tritico  et  oleo,de  fabis 
et  ciceribus,  de  lentibus  et  pisellis  cunctisque  aliis 
leguminibus,  de  vineis  et  olivetis,  fideliter  et  sina 
dolo  reddant,  et  fratres  Hospitalis  alia  omnia,  que 
inde  provenire  poterunt,  pro  regimine  suorum  ca- 
pellanorum  et  ecclesiarum  retineant,  in  quibus 
ecclesie  oblationes,  nuptias,  purificationes,  confes- 
sionem  et  visitationes  infirmorum,  baptisteria  et 
cimiteria  habeant;sed  et  de  terra  etde  ceteris  c^sa- 
libuB  in  ipsis  montanis  adiacentibus,  scilicet  de 
casale  Uuldre  et  de  Porcel  et  de  Gadfrido  Agulle 
et  de  Anschetino  et  de  Bacheler  et  de  Girardo 
Bocher,  que  ipsi  possident,  vel  de  aliis,  que  in 
eisdem  montanis  iuste  acquirent,  similiter  medie- 
tatem  decime  eisdem  canonicis  pacifice  reddant.Si 
autem  aliquod  casale  seu  terramde  eisdem  quibus- 
libet  Christianis  vel  Sarracenis  ad  Ormam  dederint 
fratres  Uospitalis  pro  annona  vel  bisantiis  vel  pro 
aliqua  peccunia,  similiter  prefati  eanonici  medie- 
tatem  dccime,  veluti  iam  diximus,  habeant.  Hanc 
conventionem  seu  concessionem  facimus  Raimundo, 
magistro  prescripti  Hospitalis^et  successoribus  eius 
et  fratribus  ibidem  Deo  servientibus,  Stephano 
videlicet  de  Antiochia,  Petro  Willelmo,  llaimundo 
de  Palatio,  Stephano  Lauret,  Arnaldo  Guasconi, 
Stephano  diacono,  Stephano  de  Capella,  Petro  thc- 
saurario,  Girardo  pincerna,  Bernardo  Guasconi, 
ceterisque  omnibus  presentibus  et  futuris.  Quod  si 
qui  eorumdem  fratrum  de  Hospitali  higus  conven- 
tionis  totum  machinando  vel  partem  subtrahendo 
fraudaverint,  bis  vel  ter  commoniti,  anathematis 
gladio,  nisi  emendaverint,  feriri  censemus. 

His  vero  conventionibus  et  concordie  ego  Willel- 
mus  patriarcha  interfui,  et  eas  concessi,  salva  dig- 
nitate  mei  patriarchatus. 

Factum  fuit  hoc  anno  incarnationis  dominice 


""  A.  f»  98,  f> ;  manque  dans  B.    "»»  Corrigez  superius.    '^^**  A,  f>  98,  v« ;  manqne  dans  B. 


CARTULAIRE  DU  8A1NT  SEPULCRE. 


1914 


u,  indictione  iv^presidenle  venerabili  Willelnio  A  ^iu^  celerique  fratres,   videntes   penuriam   aque, 


atriarchali  cathedra  et  dominante  inclito  rege 
5one  in  regali  apice.  Huic  sunt  testes  : 
Gaufridus,  abbas  Templi,  Petrus,  DominiciSe- 
pulcri  prior.  Godefridus,  thesaurarius.Ame- 
ricus,  eiusdem  ecclesie  canonicus  Willel- 
mus,  prepositus.  Garnerius.  Lambertus,alii- 
quc  canonici.  Et  dominus  Roardus,de  cuius 
feudo  est  ipsa  terra. 

CXVIII  "1». 

P^kCE  RLFORMATA  INTER  CANOMCOS  SANCTI  SEPULCRI 
BT  MONACOS   8ANCTE  MARIE    MAG[dALE«e]. 

uoniam  mens  humana  tot  mundanis  intenta  in 

ipsa  rapitur,  abantiquispatribusstatutumestut 

reique  testes  in  cartascribantur.Undcomnibus 

ste  matns  ecclesie  filiis,  tam  presentibus  quam  n 

iris,  controversiam  terre    Ramathc  et  Hadesse 

r  canonicos  gloriosissimi  Sepulcri   Latinos  et 

lacos  Sancte  Marie  Magdalenelacobitasdiuven- 

Am  communi  consilioproborumhominum  leru- 

m  inhabitantium,  gratia  divina  cooperante,  ad 

m  concordie  perduxisse  notum  sit ;  et  ut  uius 

rela  controversie  inter  eos  m  perpetuum  sopia- 

utrique  parti  complacuit  memorie  litterarum 

c  concordiam|commendari.Ouorum  consilio  hec 

et  concordia  facta  est,  hi  subscribunt ; 

Amulfus,  vicecomes.Frater  Lco  et  Templi.Adam 

Niger.Fulco,frater  eius.  Robertus  de  Retest. 

Petrus  Harmenius.  lohanncs  Raimundi,  Ro- 

bertus  Banchelini,  Salem.AIbertus  Lombart 

Abertus  Tortus.Petrus  Petragoricensis.  Rai- 

naldus  Siccarius. 

GXIX  «018. 

riLEGlCM   EUSTACHII   GRANERII   DE    QIODAM  MOLEN* 

DINO. 

I  nomine  Domini  nostri  Ihesu  Christi. 
nno  ab  incarnatione  eius  mcxvi,  ego  Gonstan- 
,  Sancte  Quarantene  servus,  atque  Willelmua 
ixe  rogavimus  dominum  Eustachium  Grane- 
a  et  uxorem  eius  quatenus  nobis  terram 
lerent,  quam  quondamhabitatoresSanctissime 
rantene  possederant  ;  quod  facerc,  Deo  inspi- 
«,  non  recusaverunt  Reddiderunt  autem  nobis 
radictam  terram,  et  unum  molendinumin  ipsa 
a  manentem  per  manum  domini  Arnulfi  pa- 
rche,  ita  ut  in  unoquoque  quarto  decimo   die 


necessarium  duximus  deprecari  dominam  Emam, 
uxoremsupramemoratiEu8tachii,utrememoraretur 
anime  viri  sui,  atque  pro  Dei  amore  nobis  in  una- 
quaque  edomada  aquam  accresceret.  Illa  vero,  ut 
audivit  inopiam  nostram,  pietate  commota,  conce- 
dentibus  fiiiissuis  Eu8tachioetGalterio,permanum 
viri  sui  domini  Hugonis,  principis  loppe,  petitioni 
nostre  assensum  dedtt,  ita  ut  omni  septimo  die» 
videlicetdie  sabbati,cum  precedente nocte,diIatione 
procul  posita,  aquam  iure  perpetuo  haberemus. 
Huius  rei  sunt  testes  : 

Domnus  Guarmundus,  patriarcha.  Barisanus. 
Paganus  de  Osca.  Ysaac,  fratcr  Rainaldi  de 
Bruge.  Godefridus  Flamens.  lohannes  de 
Bclram. 

Et  ego  Arnulfus,  vicecomes  Iherico,  interfui  istis 
donis,  et  feci  istam  cartam  dictare  et  scribere  per 
manum  domni  Eustachii  atque  domini  Galterii 
[et  domne  Eme]  *°"  et  viri  eius  domni  Hugonis, 
principis  loppe. 

Si  quis  hanc  cartam  violare  voluerit,  de  libro  vi- 
ventium  deleatur. 

Factum  est  secundum  donum  buius  privilegii  vi 
Idus  aprilis,  domno  Guarmundo  venerabili  viro  le- 
rosolimorum  cathcdre  presidente,  anno  ab  incar- 
natione  Domini  mcxxiv. 

CXX  "»«. 
DE    gommutatione   duorum    casalium,     megina  bt 

MEZERA. 

In  nomine  summi  Dei  Patris  et  Fili  et  SpirituB 
C  Sancti,  amen. 

Ego  lohannes  Patricii  notum  fieri  volo,  tam  pre- 
sentibus  quam  futuris,  quod  commuto  duo  mea 
casalia'  scilicet  Megina  et  Mezera,  cum  omnibas 
pertinentiis  suis  cum  duobus  casalibus  ecelesie 
Dominici  Sepu1cri,scilicetCaphermelic  et  Anquina, 
cum  suis  pariter  pertinentiis  per  manum  domini 
Petri,  venerabilis  prioris  Dominici  Sepulcri,totiu8- 
que  capituli.Hancautem  commutationem facio  nutu 
et  assensu  domini  Fulconis  regis  atque  domine 
Milesendis  regine  filiorumque  eiu8,nutuet  assensu 
quoque  Babini  domini  mei  et  Petrosi  cognati  mei, 
hoc  idem  consentiente  atque  laudante  uxore  mea 
Bruna  atque  Thoma  et  Eustachio  cum  aliis  filiia 
meis  ;  ut  deinceps  predicta  duocasaliamea,8cilicet 


I  nocte  aquam  sine  dilatione  haberemus.Huius  D  Megina  ct  Mezera,cum  omnibuspertinentiis  suisex 


i  sunt  testes 

Dominus  Arnulfus,  patriarcha.  Anselmus  de 
Turre.  Hugo  de  Nellis.  Ardonetus,  Azo  de 
Drouino.  Aimericus  de  Fraisno.  Aaluns  de 
Belram.  Arnulfus,  vicecomes  Iherico. 

iietum  est  primum  donum  huius  privilegii   iii 

as  maii,  domno  Arnulfo  patriarcha  lerosolimo- 

i  cathedre  presidente. 

iBt  obitum  vero  domini  Eustachii,  ego  Constan- 


commutatione  duorum  casalium,8cilicetCafermelio 
et  Anquina,  sint  iuris  atque  ditionis  ecclesieetcol- 
legii  Dominici  Sepulcri,  unde  habeant  potestatem 
iatiendi  exinde  quicquid  ipsi  voluerint  sine  ulla 
calu[m]pnia  vel  contradictione  alicuius  dominimei 
sive  parentum  meorum  sive  alicuius  Ghristiani. 
Quod  si  de  predictis  casalibus,  que  ego  lohannes 
Patritii  pcenominato  modo  commuto  ecclesie  et 
coHventui  Sancti  Sepulcri,  me  vivente  sive  post 


^»  A,  fo  99,  v» ;  manque  dans  B.    *<>»«  A,  r>  99,  yo ;  manque  dans  B.     "i7  Les  mots  viri  eius,  qui  sui- . 
.i  indiquent  clairement  que  le  copiste  a  oubli6  ceuz  qui  sont  r^tablis  ici   entre  crocbets.    ^^**  A,  fo 
v« ;  manque  dans  6. 


his 


AD  GODEFniDUM  APPEND,  H,  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


HU 


mortem  meam  aliqua  conlroversia  ab  aliqiiohomi-  A  nulfl  monachi,  agitabatur,  in  presentiamea  coram 


num  orta  fuerit,  ego  et  heredes  mei,  vel  ad  quos- 
cumque  hereditas  per  successionem  devencrit.per- 
petuo  obligati  manebimus  ut,  quicquid  dampni 
propter  motam  calumpniam  contigerit,pub  esliraa- 
tione  bonorum  virorum  ecclesie  et  conventui  in  in- 
tcgrum  restaurolur. 

GXXl  »^»^ 


m:  donatione  cuiusdam  vixeh,  quam   r.,dulfus 
fontanellis  dedit  caufrido  agu. 


DE 


baronibus  meis  terminatafuit.NampredictusGuido 

casale,  pro  quo  prefata  controversia  erat,  videlicet 

Gibul,in  montanis  situm,cum  omnibuspertinentiis 

suis,  quod  apud  solis  occasum  casaleHubelethabet 

propinquum  et  casaleDersoetetDerlauhaetKafrael 

apud  aquilonem  Cocquet,  canonicisSanctiSepulcri 

ex  toto  inpaceremisit,atqueprorecognitioneverita- 

tis  et  iuris  Sancti  Sepulcric  biienciosabeisdemca- 

nonicis  in  caritatem  accepit.  Preterea  ad  confirma- 

tionem  rei  privilegium,quodhabebat,mihi  tradidit. 

Ac  ego,  dictis  et  testimonio  baronum  meorum  ac 

legitimorum  et  antiquorum  virorum  Tyberiadis  ve- 

ritate  coffnita,  per  illud  privilegiumcanonicosSan- 
mei  uxorisque  eius,  uiie  sciiieot  mee,   aiiorumque       ^.  ^       i    •  j         j-  i  i-  ?u  i  -i. 

^  '  .  /^     i.  .j      »  .        cti  Sepulcri  dc  prcdicto  casali  Gibul  cum  omnibus 

)rum,  concessi  Gaufrido  Acu,   quia  ^.       ...        .    .        .-  •   %t  x         xl  i 

.,.     .,  ...  ...        *       „  pertincntiis  suis  mvestivi.  Nuncautem,utnec  gesta 

familiaritcr   michi    servivit,    unam  B  «  .  .  .,  *   u 

*  firma  et  inconvulsa  semper  permaneant,  hanc  pa- 

ginam  sigillimei  impressioneconfirmoetcorroboro. 

Huius  rei  testes  sunt : 

Herbertus,  episcopus  Tyberiadis.Giraldus,the- 
saurarius.  Giraldus,  canonious.  Domnus 
Fulco.  Guarmnndus.  W[illelmus],  marescal- 
cus.  Galterius,  vicecomes.  Ivo.  Lodevicus. 
Baldevinus  de  Culniliz.  Fulco  de  Petrona. 
W[illelmus]  de  Sucka.  Vivianus.  loannes. 
Hugo  Grassinus. 

CXXIV  »0«. 

PRIVILEGIUM  DONATIONIS,  CONFIRMATIONIS  ET  LIBER- 
TATIS  GASALIUM  ET  PISCARIE  IN  CIVITATE  TABARIE 
ET  TENIMENTO   EIUSDEM. 


Notum  sit  omnibus,  tam  presentibusquam  futu- 
ris,  quod  ogo  Radulfus  de  Fontanellis,  cousilio  et 
assensu  uxoris  mce  ad  Gaufridi  do  Parenti,  generi 

fllie  scilieot  mee,  aliorumque 
amicorum  meorum,  concessi  Gaufrido  Acu,  quia 
diu   bene   ac 

vineam,  que  iuncta  est  domini  patriarche,  secus 
viam  que  ducit  Dethlehem,a  leva  eiusdem  vie  parte 
non  multum  distans  ab  lerusalem.Concessi  siqui- 
dem  ei  hanc  perpetuohereditarioiurepossidendam 
cum  libera  etiam  potestate  vendendi  seu  dandi 
cuicumque  voluerit,  et  hoc  sine  omni  conditiono 
et  omnis  servitii  debito.  Hoc  quippe  mado  dedi  ei 
predictam  vineam  libere,  absolute  et  quiete  possi- 
dendam.  Huius  vero  doni  hi  sunt  testes  : 

Anschetinus,  vicecomes.  Rainaldus  de  Ponto. 
Bonet  de  Tolosa.  Porcellus.Cerardus  Boche- 
rius.  Soherius  deBaruth.PetrusProvintialis. 
Bachelcrius,  et  alii  multi. 

CXXII  ><>w. 

DE  PROMISSIONB,  QUAM   FECIT  BALDUINUS   SANCTE  EG-  C 

CLESIE   lEROSOLIMITANE. 

Ego,  Balduinus.profiteoretpromitto  coramDeoet 
angelis  cius  a  modo  et  deinceps  Icgemet  iustitiam 
pacemque  sancte  Dei  lerosolimitane  ecclesle  popu- 
loque  michi  subiecto  pro  posse  et  nosse  facere  et 
conservarc,  salvo  condigno  misericordie  respectu, 
sicut  cum  consilio  fidelium  nostrorummeliusinve- 
nire  potuerimus,  patriarche,pontificibus  quoqueec- 
clesiarum  Dei  condignum  et  canonicum  honorem 
exhibere  atque  ea,  quc  ab  imperatoribus  et  regibus 
et  principibus  ecclesiis  sibi  commissis  collata  et 
reddita  sunt. 

CXXin  loti. 

GASALIS 


PRtVILEGlUltf  C0Pn"R0VERSIE   ET  DTFFINmONIS 

GEBUL. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti, 
amen. 

Quoniam  volventibus  annis  cuncta  hominumge- 
sta,  nisi  memorialis  pagine  apicibus  tradantur, 
oblivionem  facile  incurrunt,  ideo  egoWalterus,Dei 
gratia  princeps  totius  Galilee,hanc  cariam  fieripre- 
dpiens,  notum  facio,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  controversia  illa.que  aliquandiu  interca- 
nonicos  Dominici  Sepulcri  et  Guidonem,filium  Ar* 


In  nomine  sancte  et  individue  TrinitatisPatriset 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Cum  omnes  catholici  viri  ac  precipue  potentes, 
divino  munere  prediti,  universas  ecclesias  Dei  ho- 
norare  ac  exaltare  debeant,  spetialius  tamen  eccle- 
siam  gloriosissimi  Sepulcri,  ubi  Dominus  passus 
occubuit,  et  tertia  die  resurgendo  salutem  bumani 
generis  reparavit,  sublimareacbenificiissuisditare 
dcbent,  quatenus,  peracto  huius  vite  cursu.gaudia 
eterne  vite  omnimetacarentiapossideremereantur. 
Quapropter  ego  Gualterus,  Dei  gratia  princeps  to- 
tius  Galilee,  assensu  uxoris  mee  Eschive,  concedo 
et  confirmo  donum,  quod  dominus  Willelmus  de 
Buris,  predecessor  meus  felicis  memorie,  ecclesie 
gloriosi  Scpulcrietcanonicisibidem  Deo  regulariter 
n  militantibus,  concessioneFulconis  regis  ethoredum 
suorum,  Radulfi  de  Ysis  et  Symoriis,donavit,  vide- 
licetduo  casalia,  Gebul  et  Helkar,  integrecumtota 
terra,  que  ad  eadem  pertinet,libereet  quietcct  sine 
omni  calumpnia  aut  impedimcnto»  sine  exactione, 
perpetuo  iure  possidenda.  Horum  autem  casalium 
terra  sic  dividitur  :  incipit  enim  eius  longitudo  a 
casali  Ilubelet,  quod  vergit  ad  occidentem,el  a  ce- 
teris  casalibus,  scilicet  Dersoet  et  Derlauha  et  Ka- 
fra  et  adversus  aquilonem  usque  ad  casale  Go^ket 


"*•  A,  fo  101,  r«  ;  manque  dans  B.    ^^  A,  f»  lOi^  r» ;  manque  dans  B,    ""  A,  f«  101,  vo  ^mancjuef dWMf 
B.    ""  A,  fo  102,  r« ;  manque  dans  B. 


i3i7 


GARTIILAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


m» 


tendit,  et  sic  ad  flumen  lordaniselongatur ;  latitudo 
vero  ad  divisionem  Bethsan  et  Tyberiadis  nsqnc  ad 
cavam,  que  est  proxima  casali,  quod  diciturHuxe- 
nia,  extenditur.  Insuper  etiam  omnes  pischarias, 
que  ad  me  pcrtinent,  prefatis  canonicis  Sancti  Sc- 
pulcri,  prout  Wiileimus  de  Buris  eis  dederat,  solu- 
tas  et  quietas  in  unoquoque  anno  habendas  confir- 
mo,  sciiicet  a  Septuagesima  usque  in  Pascha,  in 
quacumque  ebdomada  accipere  voluerint ;  ita  tamen 
quod,  si  in  his  diebus,  in  quibus  pischari  incepe- 
rint,  mare  turbatum  fuerit,  neque  pro  veWe  suo 
pischari  voluerint  *^*'*,  in  aliis,  quibus  elegerint,  eis 
persolvatur  et  recompenselur.  Necnon  totam  anga- 
riam  ct  auxilium  omnium  piscatorum  meorumper 
unum  diem  ipsis  annualim  concedo.  Preterea  ut 
navem  unam  in  mari  Galiice  assidue  habeant  ad 
piscandum  eis  simiiiter  concedo.  Huius  rei  tesLcs 
sunt  : 

Herbertus,  episcopusTyberiadis.  GiraMus,  the- 

saurarius.     Domnus     Fulco.     Garmundus. 

W[illelmus],  marescalcus.  Galteriua,  vice- 

comes.  Ivo.  Lodevicus.  Balduinus  de  Cunilz. 

Fulco  de  Petrona.  Willelmus  dc  Sueka.  Vi- 

vianus.  lohannes.  Rodbertus  Neapolitanus. 

Hugo  Grassinus. 

Factum  est  autem  hoc  et  sigillo  meo  confirma- 

tum,  Amalrico  patriar«ha  existente  et  Amalricorc- 

ge  regnante,  anno  ab  incarnatione  Domini  mglxv. 

CXXV  ^o". 

DE    SEX     CARRUGATIS     TERRE     HAG     PARTE     FLUMIMS 

CAYPHE. 

In  nomine   Patris   et   Filii   et  Spiritus   Sancti, 
amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 

ris,  quod  ego  Rogerius  de  Caifa  et  lohannes,  frater 

meus,  dedimus  canonicis  Sanctissimi  Sepulcri  sex 

carrueatas   terre   ita   determinatas  :  tres  videlicet 

citra  flumen  de  Cayfa  prope  fontanas,  et  tres  ultra 

fincm  sitas  supri  ripas,  quantum  sex  paria  boum 

laborare  et  excolere  poterint  per  omnes  sationes, 

scilicet  tres  ad  seminandum,  et  aliasHres  ad  garan- 

tandum.  Adicimus  ad  hoc  et  concedimus  ut  has 

predictas  terre  carrucatas  habeant  solutas,  quietas 

et  francas,  et  ab  omni  exactione  et  pravo  usatico 

liberas,  et  possideant  iure  hereditario  evo  perhenni 

et  per  cuncta  secula,  amen.Uuius  rei  sunt  [testes]: 

Hernesius,  Cesariensis   archiepiscopus.  Bone- 

facius,  Gesaree  canonicus  et  Cayphe  capel- 

lanus.  Willelmus,  regis   marescalcus.  Wil- 

lelmus  de  Montegisart.  lohannes,  frater  eius. 

Uenricus    de   Gilcbeleth.    Kogh,  filius  Ma- 

nasse.  Hunbertus,  miles  Pagani.  Vivianus, 

vicecomes.  Clemens,  dapifer  domini  Cayfe. 

CXXVI  «025. 

DE  DONO     ET    LIBERTATE    TYREiNSIS    ECCLESIE  A   VENE- 


A        RABILI  ARCHIEPISCOPO  PETRO  FACTA  CANONICIS  SANCTI 
SEPULCni. 

In  nomine  sancte  et  individuc  Trinitatis,  amen. 
Notum  sit  omnibus,  tam  preseutibus  quam  fuiu- 
ris,  quod  ego  Petrus,  divina  pietate  et  non  meritis 
Tyrensis  ecclcsie  archiepiscopus  eteiusdem  eccle- 
sie  capilulum  Deo  et  ecclesie  Sancti  Sepulcri  eius- 
que  vencrabili  priori,  dominoNicholao,et  universo 
ipsius  conventui  ecclesiam  Beate  Marie,  que  Tyri 
prima  fuit  sedes,  salva  nostre  mntricis  ecclesie  di- 
gnitate,  concedimus.  Totam  quoque  cuiusdam  ca- 
salis  decimam,  quod  vocatur  Derina,  de  omnibus, 
que  modo  possident  vel  per  so  vel  per  suos  homi- 
nes,  liberc  habcre  pcrmittimus ;  ct  si  forte  de  ce- 
tcro  aliquid,  quod  de  prefalo  casali  dicunt  esse, 
j^  acquisicrint,  incadem  maneat  concessione.  Necnon 
et  quatuor  carrucarum  terre  decimam,  quas  Bal- 
duinus,  secundus  Latinorum  rcx,  ecclesie  Sancti 
Sepulcri  iuxta  prefatum  casale  donavit,  annuimus. 
Item  et  aliam  decimam  de  quodam  viridario,quod 
est  clausum  persecum  berquilio  inter  murum  Tyri 
et  eius  antemurale,  eodem  modo  eis  in  perpetuum 
habere  concedimus.  Huius  rei  testes  sunt : 

Dominus  Mainardus,  Dei  gratia  Beritensis  ec- 

clesie  venerabilis  episcopus.  Dominus  Gual- 

tcrius,  Tyrensis  ecclesie  decanus.  Dominus 

Wiilelmus,  eiusdem  ecclesie  archidiaconus. 

Dominus  Aimo,    eiusdem    ecclesie   cantor. 

Dominus  Rainaldus,eiusdem  ecciesiethesau- 

rarius.  Dominus  Matheus,  canonicus.  Domi- 

nus   Odo,  canonicus.    Dominus   Philippus, 

C  canonicus.  Dominus  Willelmus,  canonicus. 

Dominus  Girardus,  canonicus. 

Data  in  Tyro,  per  manum  Alberti,  Tyrensis  ec- 

clesie   cancellarii,  anno   ab   incarnatione  Domini 

MCLXIII. 

CXXVII  "«. 

PRIVILEGIUM   DB  SAYFA   'O**^. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti, 
amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Vivianus  dominus  de  Cayfa,  et  filius 
meus  Paganus,  pro  salute  nostra  et  omnium  paren- 
tum  nostrorum,  donamus  giorioso  lesu  Christi  Se- 
pulcro  et  canonicis  eiusdem  loci  et  concedimus  in 
perpetuum  in  villa  deserta,  inter  Cayfam  et  Palma- 
n  ream  sita,ab  antiqua  porta  ville  ex  parte  Palmarea 
iuxta  superiorem  viam  usque  ad  lapidem,  ultra  me- 
dietatem  ville  pro  termino  fixum,  et  ab  eodem  la- 
pide  usque  ad  lapidem  supra  carublerium  crucesi- 
gnatum,  item  ab  eodem  lapide  crucesignato  per 
collem  usque  ad  fundum  cave,  relictis  antiquis  sq- 
pulcris  infra  eorum  terminos  *°**.  Donamus  etiaip 
universam  terram  et  eius  planitiem  integram  a  pre- 
dicta  villa  secus  viam  publicam  usque  ad  duos  ca- 


*^  Corrigez  po/umw/.  *^**  A,  f  102,  v® ;  manque  dans  B.  "*«  ^,  f»  103,  r<»;  manque  dans  B. 
**■*  A,  f*  103,  v®  ;  manque  dans  B.  ^*^"  Corrigez  Cayfa,  *®**  Cette  phrase  est  ^videmment  incompl^te  : 
le  copiste  a  omis  de  d^signer  Tobjct  m6me  deladonation.Ilfautdonc  suppl6er  un  mot,  peut-dtre  ^rrami 
ou  casale. 


1219 


AD  60DEFHIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


im 


nihlorios.  Ex  hinc  planicie  relicta  non  multa  per  A 

dupUcem  et  antiquum  invium  et  per  spinam  et  ca- 

rubleriosdensioresusque  ad  magnam  cavcam,cuius 

aque  Quunt  in  Palmaream,eis  concedimus  ;  ab  hac 

prefata  cavea  usque  ad  alteram  cavcam,  que  est 

deserte  ville  et  eorum  edificationi  propinqua,usque 

ad  superiora  cacumina  montium  recta  linea  eorum 

termini  nostra  donatione  absque  ullacontradictiono 

concluduntur.  Addimus  etiam  predicto  dono  unum 

hortum  intra  Palmaream,  in  quo  due  cisterne  conti- 

ncntur.  Hec   omnia   donamus   Sancto  Sepulcro  et 

eius  canonicis  soluta  et  quieta,  franca  et  libera,  et 

ab  omni  exactione  et  pravo  usalico  immunia,  et  ut 

ipsi  canonici  habeant  ea  cum  exitibus  et  regressi- 

bus  suis,et  possideant  iure  hereditario  evoperhenni. 

Ad  hec  etiam  adicimus  et  concedimus  quod,  si  res  p 

mobiles  emere  vel  vendere  aut  extrahere  seu  intro- 

mittere   domui   necessarias,  quecumque  sint  ille, 

voluerint,  tam  in  villa  quam  extra  villam,  tam  in 

mari  quam  in  terra,  libere  et  sine  uUa  datione  con- 

suetudinaria  aut  premio  fatia[n{t.  Domos  autem  et 

terras  sive  quaslibet  hereditates  sine  nostra  licen- 

tia  emere,  vel  donatas  nisi  per  annum  et  diem  re- 

tinere,  non  concedimus.  Huius  rei  testes  sunt  : 

Amalricus,  patriarcha.  Hernesius,  Cesariensis 

archiepiscopus.  Bonefacius,    Gayfe  capella-v 

nu9.  Rogerius  de  Cayfa,  et  lohannes,  frater 

eius.  Willelmus,  regis  marescalcus.Giraudus 

de  Conins.  Henricus  de  Gilebelet.  Balduinus, 

consanguineus  Rogerii.  Clemens  Rufus,  da- 

pifer  domini  Cayfe.  Vivianus,  vicccomes. 

Anno  ab  incarnatione   Domini   mclxv   facta  est  C 

oarta. 

Ego  Vivianus,  dominus  predictus  de  Cayfa,  cum 
uxore  mea  Bcatrice  et  filio  meo  Pagano  cum  uxore 
8ua  Hodierna  hanc  cartam  fieri  iussimus  et  sigilli 
nostri  impressione  confirmavimus. 

cxxviir. 

PRIVILEGIUM  DE  OBLATIONIBUS  ET  LIBERTATE  ECCLESIE 
SANCTI  SEPULCRI  EIUSDEM  ECCLESIE  CANONICIS  PER- 
TINENTIBU8. 

{Vide  in  Ccelestino  lll  ad  an,  1198.) 
CXXIX  «w». 

PRIVILEGIUM  DE  COMMUTATIONIBUS  VINEARUM  CUM  QUI- 
BUSDAM  BURQENSIBUS  MAHUMERIE  FACTIS. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus,  quod  Arnaldus,  Dominici  Sepulchri  prior,con.  j^ 
silio  et  assensu  capituH,  fecit  apud  Mahumeriam 
quasdam,  que  subscribuntur,  commutationes  cum 
quibusdam  iam  dicte  ville  burgensibus. 

Quamdam  etenim  fecit  commutationem  cum  Gui- 
berto  Papasio  de  quadam  videlieet  vinea,  quam  pre- 
fatus  Guibertus  libere  habebat  et  possidebat  iuxta 
ecclesiam  Montis  Gaudii,cimiterio  videliceteiusdem 
ecclesie  coniunctam  ;  pro  hac  igitur  vinea  dedit  ei 
pro  commutatione  in  extrema  parte  magne  vinee, 
que  est  iuxta  viam   superiorem,  quandam  partem 


vinee,  certis  metis  designatam  et  divisam,  sibi  et 
hercdibus  suis  habendam  et  possidendam,  salvasola 
decima  ;  que  etiam  vinea  iuncta  est  vinee  eiusdeai 
Guiberti,  de  qua  dat  decimam  et  terraticum.  Hoc 
autem  fecit  prescriptus  Guibertus  consilio  et  as- 
sensu  Usanne,  uxoris  sue,  que  heres  erat  pretaxate 
vinec. 

Simiii  modo  aliam  commutationem  fecit  cum 
Gauterio  Carpentario  de  quadam  vinea,  que  est 
coniuncte  prenominate  vinee,  quefuit  Guitberti  Pa- 
pasii ;  pro  qua  vinea  dedit  ei  in  altera  parte  magne 
vinee,  juxtam  ^^  magnam  viam,  quandam  partem 
vinee,  metis  designatam,  libere  et  quiete  sibi  et  he- 
redibus  suis  habendam  et  possidendam,  salva  sola 
decima. 

Eodem  modo  dedit  in  eadem  magna  vinea  Ainardo 
Cavallom  quandam  partem  vinee,  iunctam  parti  vi- 
nee  Gauterii  Carpentarii,  metis  similiter  termina- 
tam,  et  salva  decima,  pro  vinea  videlicet,  quam 
isdem  Ainardus  habebat  iuxta  vineam,  que  fuerat 
Gauterii  Carpentarii.  Hanc  etiam  vineam  prescrip- 
tus  Ainardus,  nimia  paupertate  compulsus,  nec  ha- 
bens  unde  uxorem  suam  et  liberos  sustentare  et 
educare  posset,  ad  eorumdcm  sustentationem  et 
nutrimentum,  ac  eorum  assensu^  et  consensu  etiam 
domini  iustoque  iuditio  et  intuitu  curie,  Martino 
Carpentario  Montis  Gaudii  pro  xxvi  bisantiis  ven- 
didit. 

Aliam  quoque  fecit  commutationem  cum  filiabus 
Pontii  Faverii  et  couiugibus  earum  dequadam  terra 
culta  habentem  iugera  xxx,  que  est  in  territorio 
Kalandrie,  de  qua  decimam  et  lerraticum  dabant; 
pro  ea  igitur  terra  dedit  eis  duas  petias  vinee  in 
valle  Sancte  Marie,  unam  habentem  iugera  iv  et  al- 
temm  iugera  ii  que  quidem  fuerunt  fratris  Petri  de 
Rametis,  de  quibus  ipsi  et  heredes  eorum  tertiam 
partem  et  decimam  dabunt.  Dedit  autem  et  Stepha- 
no  Pastinace  vineam,  que  fuit  fratris  Arnaldi,  tali 
quidem  pacto  ut  incultam  terram  prescripte  vinee 
pertinentem  plantaret,  et  de  utraque  singulis  annis 
medietatem  et  decimam  redderet. 

Item  aliam  fecit  commutationem  cum  Helya  et 
Amico,  genero  suo,  de  quadam  parte  orti  eorumy 
que  est  iuxta  berquilium  ;  que  pars  ab  alia  parte, 
quam  ipsi  sibi  retinuerunt,  metis  divisa  est ;  pro  qua 
dediteisquandampartemterre  illius  inculte,  quam 
super  concordia  Roberti  de  Retest  ipse  et  alii  cano- 
nici  adepti  fuerant ;  que  etiam  terra  afinis  est  terre 
ipsius  Helye. 

Itemque  aliam  fecit  commutationem  cum  Hospi- 
tali,  quod  est  Mahumarie,  de  quadam  parte  cuius- 
dam  orti,  que  tenet  a  berquilio  Sepulcri  usque  ad 
berquilium  eiusdem  Hospitalis  :  pro  qua  parte  de- 
dit  iam  dicto  Hospitali  duo  iugera  vinee,  que  fuit 
fratris  Stephani  Ortalis,  salva  sola  decima. 

Item  notum  fieri  volumus  universis  quod  frater 
Robertus  Porcarius  donum,  quod  olim  de  seipso 


ww  A,  f»  107,  v^ ;  manque  dans  B.    ^^^  Corrigez  iuxta. 


IS2i 


GARTULAiaE  DU  SAINT  SEPULCHE. 


1222 


et  de  universis  rebus  suis  ecclesie  Sanctissimi  Se-  A 
pulcri  fecerat,  cum  forte  quadam  die  domnus  Ar- 
naldus  prior  apud  Mahumeriam  es8et,assistentibu8 
etiam  coram  eo  in  plenaria  curia  pretaxate  viile  bur- 
gensibus,  in  conspectu  et  in  audatia  *^'*  omnium 
confirmavit,  et  baculum,  quem  in  manu  tenebat,in 
manum  domini  prioris  Arnaldi  porrigens.de  cunctis 
rebus  et  possessionibus  suis  eum  investivit ;  dom- 
nus  vero  Arnaldus  baculum  accipiens,eumdemque 
prolinus  fratri  Roberto  corara  omnibus  extendens, 
casdem  res,  dum  vivcret,  custodiendas  et  ad  hono- 
rem  Sanctissimi  Sepulcri  regendas  et  propagandas 
ei  commisit  et  commendavit.  Frater  vero  Robertus 
quomodo  et  qualiler  res  et  possessiones  illas  habue- 
rat  et  adquisierat  singillatim  de  singulis  ibidem  re- 


ferre  et  enumerare  cedit,dicens  :  «  Terram  coniun- 


B 


«  ctam  terre  Roberti  Ungari  dedit  micbi  prior  Giral 
«  du8  cum  uxore  mea,  que  prius  desponsata  fiierat 
«  Umberto,  qui,  quoniam  terram  prcdictam  sccun- 
«  dum  statutum  morem  colere  non  poterat,  et  ter- 
«  ram  et  villam  deseruerat ;  quandam  aiiam  terram 
<«  predicte  terre  continuam  dedit  mihi  in  commu- 
M  tatione  prior  Petrus,  qui  postea  factus  est  Tyren- 
«  sis  archiepiscopus.  pro  quadam  tcrra,  quam  ego 
u  emeram  a  Galterio  Bela;  juxta  eandem  terram 
«  dedit  michi  isdcm  prior  Petrus  aliam  terram  ai 
«  terraticum  et  deciraam.  » 

Item  fieri  volumus  notum  omnibus,  presentibus 
et  futuris,  quod  prior  Arnaldus  et  dominus  Rober- 
tus  de  Retest,  apud  Mahumeriara  quadam  die  pari- 
ter  se  convenientes,  dixerunt  ad  invicem  :  «  Eamus 
«  et  videamus  metas  et  divisias  agrorum  nostrorum  C 
«  et  terre  nostre.»  Placuit  igitur  ambobus ;  egrcssi 
Bunt  ut  viderent  et  peragrarent  terrarum  fines  et 
metas.Elegcrunt  autem  quendara  Sarracenum  anti- 
quum,  Pedem  Tortum  nomine,  qui  preiret;  ipse 
enim  sciebat  terrarum  divisias  et  terminos.Precepit 
autem  ei  dorainus  Robertus,  cuius  horao  rusticus 
ille  erat,  ut  veritateni  diceret,et  per  certos  et  iustos 
terrarura  terrainos  eos  duceret,  minando  ei  pedem 
bonura  facore  incidi,  si  mentiretur,  et  si  aliquando 
a  via  recta  deviaret.  Preivit  igitur  rustipus  ille,  et 
demonstrationera,  quara  eis  ostendit,  et  sicut  ivit, 
utrique  placuit.Huic  ergo  derao^strationi  interfuere 
de  canonicis  Dorainiei  Sepulcri  : 

Dominus  Petrus,  elemosinarius.  Dorainus  Ber- 
nardus  Antiochenus.  Et  frater  Pisanus.  Pe-  n 
trus  ludeus.  Et  lohannes,  interpres.  Arber- 
tus.  Stephanus.  Interfuit  etiara  filius  sepe- 
dioti  Robcrti. 

CXXX  «wi. 

DB  CONFRATERNITATE  BALDUINI   DE  TORNACO. 

Notum  sit  oranibus  quod  A[raalricus]  prior  cete- 
rique  canonici  Sancti  Sepulcri  receperunt  Baldui- 
num  de  Tornaco  in  confraternitate  sua^et  propterea 
concesserunt  ei  in  natale  Domini,  in  Pascha,  in 
Pentecoste,  in  festo  sancti  Augustini,  in  festo  Om- 


niura  Sanctorum,  prebendam  sive  lerosolimis  sive 
Mahumeric,  taraquara  uni  ex  illis.  Prefatut  vero 
Balduinus  solvit  et  diraisit  absquc  sua  et  heredum 
suorura  calurapnia  et  contradictione  ecclcsie  Sancti 
quicquid  super  rebus  vel  hereditato  fratris  Roberti 
Sepulcri  Porcarii  iuste  seu  iniustecalurapniebatur 
vel  calumpniari  poteratConcessitetiam  isdem  Bal- 
duinus  sepedicte  ecclesie  post  mortera  suara  quar- 
tura  et  deciraara  vinee,que  est  in  terra  fratris  Ro- 
berli  Porcarii  habentera  iugera  vi,  quam  videlicet 
vineam  libere  et  quiete  possidebat.Propterea  conceB- 
serunt  ei  pretaxati  canonici,dum  viveret,terraticum 
et  deciraara  vinee,quam  habebat  iuxta  Gabaon ;  post 
mortem  vero  eius  decimara  et  terraticum  prescripte 
vinee  pretaxati  canonici  habebunt.  Balduinus  vero 
secundum  hunc  tenorem  utramque  yineam  dare 
vel  vendere  poterit  cuicumque  placuerit. 

CXXXI  *w«. 

DE  SACRAMENTO   BURGENSIU.M    MAIIUMERIE. 

In  nomine  Patris  et  Filii  ct  Spiritus  Sancti,amen. 

Anno  ab  incarnatione  Doraini  MCLv,indictione  iv, 
tertio  idus  februarii,  sub  Fulcherio,  patriarcha 
lerosoliraitano,  et  Balduino,  rege  lerusalem  Latino- 
rura  quarto,iuraverunt  burgenses  Mahumerie  fideli- 
tatem  conventui  Sanctissimi  Sepulcri  huiusmodi 
formara  habentera  : 

«  Ego  lohannes  Guitardus  iuro  fidelitatem  Deo  et 
«  Sanctissimo  Sepulcro  et  conventui  eiusdem  Sanc- 
«  tissimi  Sepulcri  ad  custodiendum  et  manutenen- 
«  dum  vitara  et  raerabra  eorura  et  honorera  eorum 
«  et  omnia,  que  ad  Sanctum  Sepulcrum  et  adpre- 
«  dictum  conventum  pertinent,  salva  fidelitate  regis 
«  lerusalem.Sic  Deus  me  adiuvet  et  istud  sanctum 
«  evangelium.  » 

Quorum  burgensium  noraina  subsequens  pagina 
declarat :  lohannes  Guitardus,  Andreas  de  Sancto 
Gauterio,  Petrus  ludeus,  Petrus  de  Alvernia,  Rai- 
naldus  de  Barlet,  Gaufricus  Claire,  Humbertus  de 
losaphat,  Arnulphus,  lopensis,  Aimericus  Guitardt, 
Petrus  Orgerius,  Giraldus  Rufus,  Robertus  Faber, 
Martinus  Carpentarius,Albertus  Faber,Petru8  Pro- 
vintialis,  Hugo  de  Sancto  HeIya,HeIyas  Lumbardus, 
lohannes  Catalanus,  Bartholomeus,  Robertus  Mal- 
vais,  lohannes  Pissot,  Willelmus  de  Fabrica,  Fru- 
mentius,  Willelmus  de  TuBchet,  Anselinus  Lom- 
bardus,  Girbertus  Burgundio,  Odo  Francigena, 
Pontius  Bonari,  Willelraus  Clericus,Giraudus  Lam- 
berti,  Maurinus,  Stepbanus  de  Linedan,  Maius, 
Bernardus  Burgundio,  Bruno  Pictaviensis,  Willel- 
mus  Provintialis,  Aimericus  Pictaviensis,  PetruB 
Bonet,  Godefridus  Lombardus,  Radulfus  Senus 
Ceraentarius,  lohannes  Cortiliarius,  BernarduSy 
Pontius  Milii,  Bernardus  Corveser,R&in&Idus  Gaite, 
Girbertus,  Robertus  Plantayigna,  Arnaldus  Tardi, 
Bernardus  de  Io8aphat,Petru8  de  Ramatba,Duran- 
du8  Machon»  Petrus  CataIanus,GaIlardu8  filius  Ar- 
naldi,Bernardus  Corve8er,GaIteriu8  Machon,Ghri8- 


1091 


Corrigez  audientia.    »wi  ^^  fo^  109^  yo  j  manque  dans  B,    *^  A,  f>,  109,  y* ;  manque  dan9  B. 


1323 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM  DE  BELLO  SACRO. 


im 


B 


lianus,  Glementius  Droco,  Radulfus  de  Curia  Babi-  A 
'onia,  Willelmus  Ruffus,  Robertus  frater  Guidonis 
Patriarcha,  Bernardus  frater  Rainaldi  Gaite,  Ber- 
nardus  frater  Bartho[lo]mei,  Petrus  Carpentarius, 
Petrus  de  Balneis,  Stephanus  pater  Gilcberti,  Ste- 
phanus  fih*us  Garsendis,  Robertus  Francigena,01i- 
verius  frater  Petri  Boni,  Bonus  Valct  Durandus, 
Pontius  Provintialis,  Godoet,Gaufridus  Monocuhis, 
Laurentius,  Willelmus  Bucca  Cava,  Aimcricus  Ma- 
gnus,  Bruno,  Valentinus,  lohannes  Provintialis, 
Theobaldus,Willelmu8Boteller,TheobaldusRuffus, 
Petrus  de  Alvernia,  Bernardus  gener  Bernardi  de 
Gerim,  Willelmus  Gasco,  Stephanus  Bituricensis, 
Bernardus  Lombardus,Bcrnardus  deSancto  Albino, 
Galterius  Parvus,Bernardus  de  Monte  Gaudii,Gau- 
terius  Dominicus  de  Monte  Gaudii. 

Factum  est  siquidem  hoc  in  claustro  et  in  capi- 
tulo  Sanctissimi  Sepulcri,  Amico  decano  iuramen- 
tum  dctcrminante,  coram  idoneis  testibus  sic  nomi- 
natis  : 

Rainaldus  Sicher.  Symon  Ruffus.Petrus  Pelra- 
goricensis.  Gaufridus  Turonensis.  Alhertus 
Lombardus.PontiusGaagne.PetrusdeSancto 
Lazaro. 
Umbertus  Faber  *<^3*,Robertus  de  Neapoli,magis- 
ter  Lucas  Veneticus,Segnoret,Albertus  Francigena, 
Raimundus  Tortus,  Clementius  Machon,  Gilbertus 
Machon,  Willelmus  de  Pissot,  Willelmus  Turonen- 
sis,  Martinus  Gasco,  Petrus  Pictavinus,  Stephanus 
filius  Petri  ludei^  Andreas  de  Valle  Cursus,  Ainar- 
dus  Cavaillum,  Raimundus  Teisserant,  Pontius 
Borgoniensis,  Petrus  Bodinus,  Stephanus  filius  C 
Andree  de  Sancto  Galterio,  Ambrosius,  Giraldus 
Forner,Otgerius  de  casali  Sancti  Egidii,Aldebertus, 
Gaufridus  Bocher,GiraldusCorvesier,Arnaldus  cum 
barba,Willelmus  de  casali  SancteMarie,Rampnulfus 
frater  Petri  Ioppen8is,Conslantinus,Aimericu8  Pic- 
taviensis,Petrus  filius  Rainaldi  de  Barlet,Arduinus, 
Willelmus  de  casali  Sancti  Egidii,Umbertus  Bituri- 
censis,  lordanus  filius  Petri  aurifabri,  lohannes  de 
Cava,Vincentiu8,Raembaldus,Bernardu8  cum  testa, 
Radulfus,  Giraldus  de  Belinas,  Petrus  Lcmovicus, 
Arnulfus,  Constantius  Bocher,  Lambertus  Borgo- 
niensi8,Galterius  Carpentarius,Rainaldus  de  Monte 
Alberti,  Lambertus  Bituricensis,Pontius,PetrusBi- 
turicensis. 

CXXXII  »<«5.  jj 


DE   QUADAM    TERRA     MAHUMERIE,    QUAM     ROBERTUS   DE 
RETESTA   HABUIT,    CONTIGUA  CASALI   SALOME. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Quoniam  multis  supervenientibus  curis  et  vite 
instabilitate  humana  memoria  a  mente  cito  labitur, 
super  calumpnia  in  canonicos  Sancti  Sepulcri  a 
Roberto  de  Retesta  multotiens  habita  de  terra  Birre, 

108V  Xous  les  noms  qui  suivent,  et  qui  dans  le  manuscrit  sont  separ6s  par  un  alinea  des  noms  qui  pi^ 
cMent,  designent  probablement  les  bourgeois  6tablis  h  la  Mahomerie  post^rieurement  k  Tann^e  1 155»  et 
dont  on  exigea  le  m^me  serment.  *^'  A,  f«  111,  r®;  manque  dans  B.  *^*  Gorrigez  parti,  *^  A,  i*  114 
yo  manque  aans  B. 


quas  nunc  Mahirmeria  nuncupatur^que  eat  contigHft 
casali  suo,  quod  Salome  dicitur,  qualiter  sopita 
fuerit,placuit  utrique  patri  ^^^,  canonicorum  acili- 
cet  et  eiusdem  Roberti,  ut  memoriale  hoc  inde  fie- 
ret,quatinus  a  presentium  vcl  posteriorum  memo- 
ria  non  excideret.  Notum  igitur  fieri  voluraus  om- 
nibus,  tam  presenlibus  quam  futuris,  quod,  ubi 
ventum  est  ab  utraque  parte,  videlicet  dominorum 
canonicorum  et  prefati  Roberti,  super  predictam 
terram  illam,  Dominus  prior  et  sui  ostenderunt  ex 
divisione  regis  Balduini  primi  et  dono  quod  terra 
illa  Sancti  Sepulcri  esaet,  imipo  et  te^tcs  in  me- 
dium  produxcrunt,qui  parati  iurare  fuere  hoc  esse 
vcrum.Ubi  vero  Robertus  hoc  audivit,communicato 
amicorum  suorum  consilio^remisit  supradictam  ca- 
lumpniam  donino  priori  et  suis  pro  honoreSancti 
Sepulcri  et  pro  amore  eorum.  Quia  vero  Robertus 
bcnignum  sc  crga  dominos  exhibuit,dominu8  prior 
et  alii  frAtres  concesserunt  ei  ut  burgensea  Birre, 
quibus  placet,excoIerent  tcrram  eius  non  solum  in 
frumento  et  oleo  et  legumine,verum  etiam  in  vineis 
et  in  arboribus  et  in  omnibus  que  terra  reddere  po- 
test;  decimas  redderent  canonicis  Sancli  Sepulcri, 
Roberto  vero  redderent  ea,que  pepigerant  se  ei  red- 
dituros ;  ipse  quoque  Robertus  redderet  dominis  ex 
parte  sua  decimas.  Super  burgenses  vero  prefatos 
nullam  dederunt  neque  sibi  neque  heredibus  auis 
potestatem  vel  dominium  exercere,  nec  violentiam 
inferre,  aut  forifactum  vel  exactionem  exigere,  nec 
aliquid  aliud  propter  hoc,quod  supradictum  pst. 
Huius  autem  conventionis  testcs  sunt  : 
Radulfus  Strabo.  Adam  Niger  et  fratereius, 
Fulco.  Symoji,  burgensis  lerusalem.  Bcddui- 
nus  de  Torrai.  Petrus  loppensi^.  Arnulfus, 
filius  eius.  lohannes  Guidardus,  et  multi 
alii. 

CXXXUI    »037. 

PRIVILEGIUM    SAPHARORIORE,    QUOD    C\SALE   VENDIT 
GIBELINUS   ECCLESiE   SANCTI    SEPULCRI. 

Quoniam  rerum  gestarum  memoria  litteris  con- 
servata  plures  removet  contentiones,  ideo  notum 
fieri  voluraus,tam  futuris  quam  presentibus,  quod 
Gibelinus  miles,  filius  Anchetini,  canonicis  Sancti 
Sepulcri  Latinis  quoddam  casale,  quod  appellatur 
Saph[ar]oria,cum  omni  terra  sibi  pertinente  et  uni- 
versis  appenditiis  suis  pro  clxxx  bisantiis  et  pellitia 
quadam  vendidit,  et  tam  eis,  quam  eorura  succes- 
soribus,  iure  illud  hereditario  in  perpetuum  libere 
et  quiete  possidendum  concessit,dans  eis  legitimos 
fideiussores,  Hugonem  scilicet  generum  et  Willel- 
mum  Normandum.Quod  si  suis  forte  vel  successo- 
rum  temporibus  suorum  aliqua  super  hoc  ex  qua- 
libet  parte  calumpnia  emerserit,  ipse  Gibelinus  et 
Hqgo,  gener  suus,  et  eorum  filii  filiorumque  filii 
nec  non  et  heredes  lUorum  universi  calumpniam 


fSSi 


GARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1226 


itiatn  penitus  cassabunt  ot  pacincabnnt.llncautcm 

approbaverunt  et  concesaerunt  Agnes,  uxor  Gibe- 

lini,  et  fllius  eorum  Anseiinus,  cui  dederunt  cano- 

nici  perpetuam    concessionem  v  bisanciorum  ct 

unum  ensem.  Huius  itaque  venditionis  testessunt: 

Iohanne8,dapiferregis.Guudefridu8,dominus*®'* 

patriarche.  Petrus  de  Petragoro.  Symon  Ru- 

fus.  Britius.  Albertus  Lombardus.Balduinus 

de  Tomac.  Robertus  de  losaphat. 

Goncessionis  vero  Agneti8,uxoris  Gibelini,et  fllii 

eorum  Anseiini  testes  8Qnt  i 

Brictias.  Willelmua  Eeraldi.  Albertus  Lombar^ 
du8. 
Et  de  iuratis  krusalem  : 
Symon  Rufus.  Rainaldus  Sicherius.  Albertus 
Tortus.  Guibertus  Papais.  Arnulfus,  iuratus 
de  llabumeria. 

CXXXIV  »w» 

PRIVir£GIUM  ROBERTI    PORCARII   DE   MAnUMBRIA. 

Notum  sit  omnibus,tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  cgo  Robertus  Porcarius  de  Mahumcria 
dono  me  ipsum  et  omnia  quecumque  haheo  vel 
deinceps  habere  potero,  Deo  et  conventui  Sanctis- 
simi  Sepulcri  pro  anima  mea  et  animabus  paron- 
tum  moorum,  vineas,  torras,  doinos,  et  auruui  et 
argcntum,et  omnia  mobilia,deniquc  omncsposses- 
siones  hrreditatis  iure  perpetuo  possidenda. 

Facta  est  carta  ista  anno  ab  incarnationis  Do- 
mini  mgxv,  indictione  iii,  Fulchorio  in  lerusalem 
prcsidente  venerabili  patriarcha,  rege  Balduino 
quarto.  Huius  autem  redditionis  et  donationis  testes 
sunt : 

Amalricus,  Dominici  Sepulcri  prior.  Arnaldus. 
subprior.  Giraldus,  prccentor.  Radulfus  Pa- 
risius  Willelmus  Normannus.  Godefridus, 
thesaurarius.  Nicholaus,  helemosinarius.  Ste- 
phanus,  prcpositus.  Pctrus  Sepulcharius. 
Constantinus,  cellarius.  Bertoldus.  Bernar- 
dus  camerarius.  Balduinus.  Mainerius.  Pe- 
trus  Glemens. 
De  diaconibus  : 

Willelmus  Beriti.  lohannes  Pictaviensi.  Hugo. 
Petrus. 
Dc  subdiaconibus  : 

Willelmus   de  Ispania.  Rainaldus  do  Lochis. 
Petrus.  Robertus  de  Antiochia. 
De  fratribus  : 
Robertus  de  Mahumeria.  Frater  Henricus,  et 
omnes  alii. 

CXXXV  »0*0. 

PRIVILEGIUM    HOMINOM   DE  MAHUMERIA   SCPER  VINEIS. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus.quod  ego  ArnaIdus,Sanctissimi  Sepulcri  prior, 


A  tolusquc  convcntushominibiis  doMahumcriavincas 
nostras,vineamsciIicct  domini  Hugonis  dcHor30,et 
vincam,  quediciturdoniini  Radulfi  Parisiaci,  ipoiset 
heredibus  eorum  habendas  in  perpeluum  cencedi- 
mus,  talitenoreutunusquisqueexpartcsu  »mediam 
partem  frugum,  tam  in  raceniis  quarn  in  fructibus 
arborum,tam  in  seminibusquamin  complanlatio- 
nibus,  et  decimam,  quantum  ad  ipsum   pertinet, 
curie  Sancti  Sepulcride  Mahumeria,velin  quocum- 
que  loco  in  Mahumeria  dlspensator  Mahumerie  ius- 
scrit,  deferat.  Et  si  aliquis  vineam  suam  vendere 
voluerit,  cum  nostro  consilio  vendat,  et  mediam 
partem  prccii  nobis  persolvet ;  nec  tamen  Templa- 
riis  vel  Ilospitalaribus  sive  alicuiecclesievelmiliti- 
bus  vel  alicui,  unde  dampnum  ccclesia  incurrere 
n  possit,  vendcre  licebit.  Kt  si  aliquis  horum  homi- 
num  de  supradictis  vincis  partem  suammale  colue- 
rft,  dispensator  Mahumerie,  adiunctis  sibi  quatuor 
vel  quinque  idoneis  testibus,ad  cum  veniet,et  male 
cultam  vineam  ostendct,  et,  si  einendarc  noluerit, 
dimidiam  marcham  argenti  reddct,  et  alteri  vinea 
dabitur.  Si  aliquisautem  virorumistorumterram  ad 
plantandam  vincam  acripcre  voluerit,  nisi  *o**  liccbit 
planiare,  nisi  in  terra  Sancti   Scpulcri,  Preterea  si 
canonici  prcdicti  villam  suam  arDplificarevoIuerint, 
in  vineis  supradictis  sinc  interdictione  et  restaura- 
tiono  mansioncs  dabunt  cuicumque  voluerint.  Huius 
rei,  domino  Amalrico,  lerusalem  patriarcha,in  cu- 
ius  presentia  hoc  factumest,  assentiente,  testes  sunt 
eiusdem  ecclesie  canonici,quorum  nomina  subscri- 
buntur  : 
C         Predictus  prior  Arnaldus,  Nicholaus,  subprior, 
Godefridus,  thesaurarius.  Gamaliel.  Hbertus. 
Petrus  Sepulcri.  Achilles.  Bernardus  Antio- 
chie.  Petrus  Clemens.  Hugo  Nigelle.  Petrus 
Latine.  Petrus  Lombarz.  Rainaldus  de  Lochis. 
Robertus  Antiochie. 
De  hominibus  Mahumerie  : 
Frater  Pisanus,  dispensator  domus.  Fratcr  Un- 
garus.  Robertus.  Arnulfus.  lohannes  Guitar- 
dus.  Petrus  ludeus.  Andrcas  de  Sancto  Gal- 
terio.  Uugo  de  Sancto  Helia.  Martinus  de 
Monte  Gandii.  Ambrosius.  Robertus  Iners. 

CXXXVI  »053, 

DE  CONVENTIONE  FACTA   GUM  QUIBUSDAM    MANSURIS   IN 

RAMATUES. 

D  Pateat  omnibus  hoc  audientibus  quod  ego  Nicho- 
lauB,  prior  Sancti  Sepulcri,  totusque  conventus  da- 
mus  Guidoni  CameIario,GiraIdoCapreIIoetHugoni 
de  ioppe,  et  heredibus  suis  aliisque  venientibus  ad 
manendum  infra  casale  nostrum  de  Ramathes,  in 
loco  qui  dicitur  Nova  Villa,  plateas  ad  edificandum 
domos  libere  sine  quolibet  censu  possidendas  et 


*•*  Lc  mot  dominus  ne  prescnte  ici  aucun  sens  ;  il  faut  vraisemblablement  covriger  doineslictis  ou  dotni- 


H3,  v^ ;  manque  dans  B. 
Patrol.  CLY. 


^^ 


1237 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BBLLO  SACRO. 


4228 


terram  adplantandum  vineas  etarbores,sicutosten-  A 

8um  est  iliis  per  manum  domini  Petri  de  Sepulcro, 

Damus  etiam  Guidoni  unam  carrucatam  terre,  Hu- 

goni  aliam,  Giraldo  etiam  duas  ad  bene  laborandum, 

itaquoddefructusegetumetleguminum,queminde 

habebunt,  quartum  etdecimamsingulisannis  nobis 

donabit  ^**** ;  de  fructu  vero  vinearum  et  olivarum, 

quas  ibi  plantabunt,  quintam  et  decimam  habebi- 

mus.  Damus  etiam  Giraldo  et  Hugoni  magnam  par- 

tem  oliveti,  quod  Willelmus  Beritensis  sibi  plantari 

fecit,  de  cuius   fructu  quartum  et  decimam  nobis 

reddent.  Prcdictam  vero  nostram  partem,  scilicet 

quartam,  quintametdecimam,  ad  voltas  nostrasdc 

Nova  Villa  adportabunt.  Furnum  vero  et  moicndi- 

num  et  alias  consuetudines  secundum  Mahumerie 

usum  illis  predictis  et  aliis  venienlibus  ad  manen-  -^ 

dum  concedimus.  Item  damus  Girabio  Caprello  et 

Hugoni  de  loppe  et  heredibus  suis  vineam  nostram 

de  Ramathes  ad  bene  laborandum ;  de  cuius  fructu 

dabunt  nobis  medietatem  et  decimam.  Si  autcm 

quilibet  eorum  vel  heredum  suorum  aliquid  de  sua 

possessione  vendere  voluerit,  primum  nobis  venale 

offeret;  quod  si  emere  noluerimus,  dcinde  licebitei 

vendere  consimili  suo  burgensi  ibi  manere  debenti, 

qui  nobis  supradicta  attendat  et  comploat. 

Actum  est  hoc  xiii  Kulendas  apriis,  anno  ab  in- 
carnatione  Domini  mclx.  Hujus  rci  testes  sunt  : 
Nicholaus,  prior.  Arnulfus,  subprior.  Bernar- 

dus,  cantor.  Godefridus,  thcsaurarius.  Ilber- 

tus  Eurardus.  Petrus  de  Sepulcro.  Achilles. 

Petrus  Glemens.  Rainerius.Hugode  Nigella. 

Petrus  de  Latina.  Rainaldus.  Petrus  Lom-  C 

bardus. 

GXXXVII  »0**. 
PnifU^inil  CUIUSDAM  domus,  quam  niciiolaus,  prior 

SAICCTI  SAPULCHRI,    DEDIT  STEPHAKO  PAB.NAIE. 

Pateat  omnibus  hoc  audientibus  quod  ego  Nicho- 
laus,  prior  Sancti  Sepulcri^  assensu  totius  capituli 
nostri,  illam  domum,  quam  dominus  Petrus  dc  Se- 
pulcro  a  Nicholao  et  eius  uxore  Pontia  emit,  Ste- 
phano  Pasnaie  et  heredibus  eius  iure  perpetuo  he- 
reditatis  habendam  concedimus,  tali  tenore  ut  Stc- 
phanus  et  eius  heredes  nobis  nostrisque  successori- 
bus  per  singulos  annos  in  purificatione  beateMarie 
quinque  bisancios  persolvent.Addimusetiam  quod 
8i  domum  illam  vendere  volucrint,  primum  nobis 
venalem  ofTerent  ;  quam  si  emere  noluerimus,  £) 
deinde  suo  consimiii  burgensi  ibi  manere  debenti 
vendere  licebit,  salvo  prenominato  censu  et  nostra 
donatione. 

Aclum  est  hoc  iv  nonas  aprilis,anno  ab  incarna- 
tione  Domini  mclx.  Huius  rei  testes  sunt  : 

Nicholaus,  prior.  Arnulfus,  subprior.  Godefri- 
dus,  thcsaurarius.  Ebrardus.  Ilbertus.  Petrus 
de  Sepulcro.  Petrus  Clemens.  Achilles.  Ber- 
nardus  Antiochie.  Raineriu^.  Uugo  de  Ni- 


gella.  Petrus  de  Latina.  Rainaldus  de  Lochis. 
Petrus  Lombardus.  Robertus   Antiochenus. 

cxxxvni  »0«. 

DE  DONATIONE   CUIUSDAM   DOMUS,    QUE    EST   IN 

MAHU.MERIA. 

Pateat  omnibus  hoc  audientibus  quod  ego  Nicbo- 
laus,  prior  Sancti  Sepulcri,  asscnsu  totius  capituli 
nostri,  damus  Dominico,  qui  vocaturPatriarcba,et 
heredibus  eius  unam  domum  in  Mahumeria  sitam, 
quam  dominus  Petrus  de  Sepulcro  emitdequadam 
femina,  nomine  Armellina,  iure  perpetue  hereditatis 
possidendam,tali  tenore  ut  Dominicus  predictusct 
heredes  ipsius  nobis  nostrisque  succssoribus  an- 
nuatim  in  purlficatione  Gcnctricis  Deisex  bisancios 
censualiter  persolvent.  Verumtamen  si  casu  acci- 
dente  contigerit  quod  domum  illam  vendere  volue- 
rint,  salvo  prenominato  censu  et  nostro  iure,  suo 
consimili  burgensi  vendere  liccbit;  sed  primumno- 
bis  venalem  offerent. 

Actum  est  hoc  ni  nonas  aprilis,  anno  ab  incar- 
natioue  Domini  mglx.  Hujus  rei  testes  sunt  :  n 
Nicholaus,  prior.  Arnulfus,  subprior.  Godcfri- 
dus,  thesaurarius.  Eurardus.lbertus  Petrus 
de  sepulcro.  Petrus  Glemens.  Achilles.  Ber- 
nurdusAntiochie.Rainerius.HugodeNigella. 
Petrus  Lombardus.  Robertus  Antiochie. 

CXXXIX  «0«. 

DE  CONCESSIONB  CUIUSDAM  DOMUS,  QUESITA  EST  III 

VILLA   MAHUMERIE 

Omnibus  sancte  matris  ecclesie  filiis  liquescat 
quod  e[g]o  Nicholaus,  Dominici  prior  Sepulcri,  to- 
tusque  convcntus  Suardo  et  eius  heredibus  unam 
domum  cnm  omnibus  pertinentiis  suis,que  sitaest 
in  villa  Mahumerie,  quam  dominus  Petrus  de  Se- 
pulcro  ab  Acardo  et  eius  uxore,  Bella  nomine, 
emptione  habuit,iure  perpetuo  habendam  heredita- 
tis  concedimus,  tali  tenore  videlicet  quod  Suardus 
et  eius  heredes  nohis  nostrisque  succcssoribus  per 
singulos  annos  in  purificationc  beatc  Marie  octo 
bisancios  ccnsualiter  pcrsolvent.  Addimus  etiam 
quod  si  Suardus  vel  eis  heredes  domum  illam  suo 
consimili  burgensi  vcndere  voluerint,  salvo  preno- 
minato  eensu  et  nostro  iure,  non  cis  ab  aliquo  flet 
impedimentum. 

Actum  est  hoc  xu  kalendas  aprilis,  anno  ab  in 
carnatione  Domini  mclx.  Huius  rei  tesles  sunt  : 
Nicholaus,  prior.  Arnulfus,  subprior.  Godefri- 
dus,  thesaurarius.  Ebrardus.  Ilbertus.  Petrua 
de  Sepulcro.  Petrus  Clemens.  Achilles.  Rei- 
nerius.  Hugo  de  Nigella.  Petrus  de  Latina. 
Rainaldus.  Petrus  Lombardus. 

CXL  «0"-. 

PRIVILEGIUM    TRIUM    VASTINARUM,    QUAS    VENOIDIT 
ABBAS  SANCTI  SABE  CANONICIS  SANCTI  SEPULCRI. 

Notum  sit  ominbus^  tam  futuris  quam  presenti- 


*<>♦»  Corrigez  donabunt.    "**  A,  f^  114,  r^»;  manque  dans  B.  *<»**  A,  f»  114,  v« ;  manque  dans  B, 
lOM  A^  fb  {\l^  yo  j  manque  dans  B.  *o*^  A,  f^  115,  r« ;  manque  dans  B. 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1230 


lod  cgo  Milclus,  Dei  gratia  ccclcsie  Bancti  A 
bbas,  et  universus  conventus  monachorum 
a  nostrorum  terram  illam,  videlicet  tres  va- 
Kafarrus  et  Vctus  Betor  et  Deirfres  nomina- 
am  M[elisenda]  regina  digne  memorie  pro 
ina  XXIV  panum  emptorum,  quam  usquein 
lum  nos  et  successores  nostri  singulis  sabba- 
•edemptionem  anime  suc  celebrare  debemus, 
B  nostre  et  nobis  erogasse  dinoscitur,  Nlcho- 
ori  et  cononicis  Latinis  ecclesie  gloriosissimi 
ici  Sepu]cri,communi*assensu  totiuscapituli 
pro  quingentisbisanciis  minus  viginti  vendi- 
le  quibus  bizanciis  statim  ab  Almarico,  le- 
litano  rege,quandamterramnobis  utiliorem, 
.  casale  nomine  Thora,  cmimus.  Preterea  in- 
it  omnibus  quod  nos,  statutam  clemosinam  p 
ima  memorate  regine  in  perpetuum  solito 
elebraturi,  predictam  terram  clemosinam,ut 
pim  et  latum  extcnditur,  quam  priori  etca- 
}  Sancti  Sepulcri  solutam  et  liberam  vendidi- 
ntegre  cum  villanis  suis  ct  pcrtincntiis  ct 
iis,  que  sui  iuris  esse  noscuntur,  ab  omni  ca- 
ia  vel  aggressione  iniusta  in  omni  curia  dc- 
3  debcmus. 

CXLI  »ow. 

TIONE  CUM  PRIORE  ET  CANONICIS  SANCTI  SEPUL- 
ACTA  ET  BALDUINO,  DOMINO  SANCTI  EGIDII,  SU  • 
JOMIBUS  ET  CETERIS  *°*^. 

)mine  Domini  nostri  Ihesu  Ghristi,  amen. 
m  sit  omnibus  Dei  fidelibus,  tam  presentibus 
uturis,  quod  cgo  Balduinus,  Dei  gratia  domi- 
salis  Sancli  Egidii,  una  cum  Stephania,con-  ^ 
ea,  in  presentia  domini  Roardi  ^^*^^,  castellani 
em,  soceri  mei,  et  aliorum  proborum  viro- 
uorum  nomina  inferius  sunt  scripta*°''*,  as* 
1  dedimus  emptioni,  quam  Domiuus  Petrus 
;  canonici  Dominici  Sepulcri  fecerunt  de  domi- 
'^edifitiisetvineiscumomnibuspertinentiis 
le  abbas  et  monachiMontisThaborhabebant, 
dono  predecessorum  meorum quam emptione 
iquisitione,  in  predicto  casali,  ut  ea  omnia 
Bt  quiete  teneant  et  possideant  in  perpetuum 
ani  calumpnia,  ea  frantitia  *°^*  et  libertate 
bates  et  monachis  Montis  Thabor  tcmporibus 
essorum  meorum  et  meo  tenuisse  noscuntur. 
ja  calumpniam,  quam  fatiebamus  **'*  predi- 
Qonicis  de  quadam  domo,  quam  ante  emptio- 1) 
am  habebant  in  predicto  casali,  pcnitus  re- 
us  et  ut  eam  quiete  et  sino  calumpnia  dein- 
neant  et  possidcant  concedimus.  Ut  autcm 
sio  ct  assensus  noster  in  posterum  a  nemine 
perverti  seu  quomodolibct  violari,  presens 


scriptum  duplex  pcr  aphabctuin  *"'^'  exinde  fieri  ct 

per  medium  partiri  fecimus,  unum  quorum  prior  et 

capitulnm  Sancti  Sepulcri  habent,  alterum  uos  in 

signum  et  memoriam  geste  rei  retinuimus.  Unde 

isti  sunttestes  : 

Roardus,  castellanus  lerusalem,  socer  meus^An- 

selmus  de  Brie,  Symon  de  Bethleem,  Andreas 

de  Caypha,  milites.  Gaufridus  Turonensis  *®**, 

Robertus  de  Pinkcn[iaco,]  lohannes  Raimundi, 

Willelmus  Patronus,  Radulphus,  frater  domini 

Willelmi,  Tyrensis   archiepiscopi.   Bernardus 

Proet,  Burgenses  Jerusalem,  Arnulfusde  Maho- 

meria.  Et  Guarinus  *^^^  Neapolitanus  de  Tem- 

plo,  serviens  domine  rcginc  Maric. 

Factum  cst   hoc   anno  dominice  incarnationis 

MCLXXv,  indictione  vi,  xv  kalendas  ianuarii. 

CXLII  *058. 

PRIVtLEGIUM  DOMINI  GUASINI,  ABBAT»S  MO.NTIS  THADOR, 
ET  PETRI,  PRlORIS  SANCTI  SEPULCRI  *^". 

In  nomine  Domini,  amen. 

Notum  sit  universis  sancte  matris  ecclcsie  filiis, 
tam  prosentibus  quam  futuris,  quod  ego  Garinus, 
Montis  Thabor  abbas,  consensu  domini  Letardi, 
Nazareniarchiepiscopi,  priorio  Lancelini  ettotius  ec- 
clesie  notre  capituli  assensu  et  pari  voluntate,cum 
Dominice  Resurrectionis  ecclesie  priore  Petro  et 
universo  eiusdem  conventu  tali  concordie  pacto 
convenimus,  quod  ecclesiam  nostram,  quam  apud 
casale  Sancti  Egidii  cum  oblationibus  suis  et  iurc 
parrochiali  aliorumque  omnium  ad  eampertinen- 
tium  et  cum  medietate  universarum  decimarum  eius- 
demcasaliset  aliorum  duorumTurbasaim*<>^videli- 
cet  et  Dere,  quas  ex  concessione  felicis  memorie  domi- 
j^jioei  W[illelmi]  patriarcheab  eisdem  eensualiiure 
pro  unius  rote  cereo  tenebamus,  remotione  loci  et 
magnitudine  expensarum  pregravati,  Petro  prioriet' 
canonicis  eiusdem  ecclcsie,  de  cuius  iure  procede- 
bat,  bono  animoet  concordi  voluntatereddidimus  ; 
vineas  vero  ncstras,  domos  et'®"  edifitia  *^'  et  cete- 
ra  mobilia  nostra,  quo  tam  laboris  nostri  exercitio 
quam  pretio  *°**  conquisivimus,  eidempro  M  *°*^  bi- 
sanciis  vendidimus,  et  pro  recognitione  earumdem 
vinearum,  domorum  et  edifitiorum  *°**  nobis  et  ec- 
clesie  nostrc  annuatim  tres  rotas  incensi  et  cereum 
unius  rote  in  festo  transfigurationis  Domini  debent 
persolvere  *°".  Huius  transactionis  testes  sunt  : 

Letardus,  Nazarenus  archiepiscopus.  Badulfus, 
Sebastensis  episcopus.  lohannes,  prior  eiusdem 
ecclesie.  Petrus,  cantor  Tyrensis  ecclesie. 

De  canonicis  autem  Sancti  Sepulcri  : 

lohannes  Pictavensis,  Ugo  ^^  de  Nigella,  Rainai- 
dus  de  Lochis,  Constantinus,  et  Petrus,  cantor, 


ky  r*  115,  y^  ;32,  t^,  *°*^  Dans  B  la  rubrique  est  ainsi  conQue  :  Assemtts  Balduiniy  casalis  Sancti 
de  emptione  facfa  a  monasterio  Montis  Thabor.  *^*^  B,  Ricardi,  *^**  B,  conscripta,  *<^-^*  Manque  dans 
B,  francicia,  ^^^*  B,  faciehamus.  ^^^^  B,  alfabetum,  *°**  La  signature  de  ce  t6moin  manque  dans  B. 
Garinus,  *®"  A,  f^  116,  r°  ;  B,  f^  33,  r°.  *^*»  Dans  B  la  rubnque  est  ainsi  conQue  :  De  vossessionibus 
Thabor,  que  sunt  apud  casale  Sancti  Egidii,  *^  B,  Turbasym,  *^*  Manque  dans  B.  *^  Manque  dans 
B,  edificia.  »^«*  B,  precio.  *<»"  B,  pro  duobus  M.  *^«  B,  eaificiorum.  ^^^  B,  persolvere  debeni.  *<^,  B, 


123( 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


ISM 


Bacerdotes.  Odo  *^*  et  Gaufridus,  diaconi.  Pe-  j^ 
trus  Mahumarie  ^^'^^  et  Uobertus  Rome,  sub- 
diaconi. 
De  monachis  vero  Montis  Thabor  : 

Lancelinus,  prior.  Petrus  dePodio,  thesaurarius. 
Martinus.  lohannes  Yspanus  *®"*.  Stephanus, 
cantor.  Aimericus.  Dominus.  lohannes  de  Na- 
zaret.  Enardus.  Pandulfus.  Willelmus  Provin- 
tialis  *^^*.  Marcellinus. 

De  clericis  Nazareth  : 

GeralJus, archidiaconus  Nazarcnus.  Tibaldus,  ca- 
nonicus  Sydonensis  *°"^.  lohannes,  canonicua 
Nazarenus.  Galteriusde  Gapella.  lohannesGori- 
thensis  ^^'^.  Gibertus,  capellanus  domini  archi- 


CXLIV  »0-^ 


PRIVILEGIUM  AMALRICI,  QUINTI  REGIS  LATINORUM,  D3 
DONO  ET  LIBERTATEECCLESIE  SANCTISEPOLCRI*»^. 

In  nomine  sancte  et  individue  TrinitatisPatpisel 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuris  quam  presenti- 
bus  *o''*,  quod  ego  Amalricus,  per  gratiam  Dei  in 
sancta  civitate  lerusalem  Latinorum  rcx  quintus, 
predecessorum  meorum  felicis  memorie,  ducis  vid©- 
licet  Godefridi  fratrisque  ipsius  Balduini,  lerosoli- 
morumregisprimi,Balduini,etiam  secundi  regisnec 
non  et  Fulconis  patris  mei  et  bone  memorie  Balduini 
fratris  mei,  civitatis  eiusdem  regis  quarti,  vestigiis 
inherere  desiderans,  pro  salute  meaac  meorum  tam 


episcopi  Nazareni,  Et  lordanus  Mercator. 

Facta  est  hcc  transactio  anno  dominice  incarna-  r  vivorum  quam  defunctoram  connrmo  et  com,boro 

tionis  MCLXxv,  indiclione V,,  xv  kalendas  novembris. "  eccles^e  Domin.ciSepulcn  •»■»  e.usdemque  canonicis 

^     nunc  ibidem  Deo  servientibus  et  m  postcrum  servi- 


CXLIII  »0-8. 

DE    QUADAM    PACE    REFORMATA    INTER    CANONICOS 
SANCTI  SEPULCRl  ET  MONACOS  DE  LATINA. 

Ego  Willelmus,  Dei  gratia  Acconensis  ecclesie 
episcopus,  a  domino  papa  A[lexandro]  delcgatus, 
fui  coguitor  cuiusdam  cause,  que  vertebatur  inter 
canonicos  Sancti  Sepulcri  et  monacos  de  Latina  su- 
per  dccimas  cuiusdam  casalis,quod  vocatur  Monto- 
ple,  quam  monachi  dicebant  suo  iuri  pertinere,  ca- 
nonici  vero  e  contrario  asserentes  eamdem  tamquam 
sibi  dobitam  possidebant.  Dic itaque  experiendi  utri- 
quepartistatuto,  allegationibus  hinc  inde  diligenter 


turie  quecumque  in  tempore  et  a  tempore  ducis  Go- 
defridi  iuste  ac  rationabiliter  dono,  concessione, 
commutatione  vel  emptione  infra  regni  mei  fines 
usque  in  hodiernum  diem  impetravit.  Soriatim  igi- 
turquevcl  a  quibuspretaxata  ecclesiadono,  conces- 
sione,  commutatione  sive  emptione  huc  usque  opti- 
nuit,  ut  sequentia  declarant,  ponere  libuit.  Primus 
itaque  dux  Godcfridus  xxi  casalia  cum  pertineotiis 
suis,  subscriptis  nominibus  nuncupata,  Ainquinc, 
Armotie,  KefTreca,  KefTrediP^*®,  Bubin,que  duo  cum 
quadam  gastina,  Bethchamzir  nuncupata,caDonici 
prefati  militibus  Templi  pro  cl  bisanciis  *<**,  quos 
annuatimsoivebantaddefensioncm  terre,  dederunt, 


auditis  et  cognitis^tandempersufHcientesetiuratos  q  Hubim,  Haram,  Kalendrie,  Bentiligel,  Birra,  que  a 


testesmichifidesfacta  est  quod  procedenti  tempore, 
dum  hec  eadem  questio  inter  prefatas  ccclesias  co- 
ram  patriarcha  Fulchcrio  tractaretur,  abbas  Ameli- 
nus  dcLatinaipsamdecimamcanonicisin  pacecon- 
fitens  ei[s]  deberi  reliquit,  una  vice  coram  domino 
patriarchapresentibus  quibusdam  fratribus  suis  et 
non  contradiccntibus,  altera  vicc  in  plcno  capitulo 
Latino  nuUo  de  fratribus  contradicente.  Cognitaita- 
que  tam  soUerapni  renuntiationc,  canonicosDomi- 
nici  Scpulcri  ab  ista  impetitione  monachorum absol- 
vo,eteosdempredictamdecimamiuste  usqueinper- 
petuum  possidere  iudico.  Interfuerunt  huic  carte 
testes  : 

Hernesius  dominus,  Gesariensis  archiepiscopus. 
Dominus  lubaldus,  Bibliensis  electus.  Daniel, 
cantor.  llutinus,  thesaurarius.  Metgister  Mona- 
chus.  Magister  Rogerius.  Guido,  canonicus. 
Willelmus,  Petrus,  presbiteri.  Girardus,  Ilober- 
tus,  Bernoldus,  Fulco,  diaconi.  Guido  de  Me- 
nicrrf.  ManfcbS<u'ius  de  Ccsarca.  Rorgus  de  Na- 
zareth.  Godccalius.  Amalricus  de  Cesarca.  Ai- 
caldus.  Raimundus.  Pandiilfus  Pysanus. 


D 


modernisMahomeriaMaiornuncupatur.Sabaiel***, 
Ataraberet,  Urinet,  Zenum,  Lemule,  Bentelamus, 
Aineseins,  quo  modo  Valdecurs  dicitur,  Barmita, 
Beituimen.  Beitfoteire,  Betsurieh,  in  cuius  territorio 
fundata  est  villa  que  dicitur  Parva  Mahomeria,ecc)e- 
sie,  dequaagitur,dedit,etiure  perpetuopossidenda 
concessit.  Dedit  insuper  eidem  ecclesie  omnes  fur- 
noslerusalem,  exceptis  duobastantum,  uno  de  Ho- 
spitali  et  altero  de  Latina.  Et  primus  rez  Bedduiaus 
prefate  ecclesie  apud  Sanctum  Lazarum  villanoscaiD 
familiis  suisdcdit  ettradidit,  etivcasaliasuperSaa- 
ctum  Lazarum,  quorum  nomina  sunt  hec :  Beneha- 
tie,  Benehabetb,  Ragabam,  Roma  ;  et  item  in  terri- 
torioNeapolitano  millemodios  tritici  singulis  annis 
accipiendos  primus  rex  Balduinus  eidem  dedit  eccle- 
sie ;  secundus  autem  rexBalduinusprohis  millemo- 
diis  in  territorio  Neapolitano  casale,  nomine  Cafkr- 
melecb,  dedit.  Que  omnia,  ut  superius  memorata 
sunt,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  "*'  ego  AmalricQS, 
Iherosolimorum  rcx  quintus,  ex  parte  meaconcedo 
et  perhenniter  habenda  decerno.  Pro  concambio 
Sancti  Lazari  in  Betbania  et  predictorum  iv  casaliam 


*08»  B,  Oddo,  i0'0  n,  Mahomarie,  ^«-i  b,  Hyspanus.  «^tib,  Provincialis.  »o^»  A,  Sydonietisis.  ^  B,  CoriUnm, 
«0«  A,  f»  m,  ro ;  manque  dans  B.  iO'«  A,  fo  J21,  v«  ;  B,  fo  H7,  v».  ""  Dans  B,  la  rubrique  ne  contient  que 
ces  mots  :  Privilegium  Amalrici  regis.  »o'»  On  lit  dans  A  :  tom  Muris  quam  Muris.  *^»  B,  SepiUcri,  *<"•  B, 
Kcfredil  "si  b,  bizanliis.  *<»«  b,  Sabahiet,  ^ow  b,  Sepulcri. 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1334 


Thecue  cum  omni  integritate  sua,  prout  pa-  A  canonici,  item  domum  alterius  Eurardi,  canonioi, 


jus  Fulco,Ihero8olimorum  rextercius,asscnsu 
ndis  regine,matris  siquidem  mee,  etBalduini 
ratris  mei,ea  inquam  libertate,  qua  prcdictus 
oieus  cum  Miiescnde  ^^^^reginailludtenuisse 
itur,  ecclosie  Dominici  Sepulcri  ^^^^  donavit, 
3  priviiegio  confirmavit,eidem  confirmo,  nec- 
a  totius  *®**  calumpnie  molestia  vel  impcdi- 
nunc  et  deinceps  prefdtam  commutationis 
sionem  rae  defensurum  polliceor.Commuta- 
i  insuper  inter  Dominici  Sepulcri  ^^*"^  canoni- 
lohannem  Patricium  *<>"  deillis  caaalibus,Ca- 
allc  et  Ainquina,pro  duobusmemorati  lohan- 
lalibus,  Megina  scilicet  et  Mezera,  utrimque 
•iliter  factam  confirmo.  Insuper  etiam  dimi- 


domum  Mainardi,  domum  Garsionis,  domum 
Galterii  Tronaior,  domum  Bernardi  Bursarii, 
domum  Herluini,  domum  Mabilie,  domum  Ro- 
gerii,  fratris  Sancti  Sepulcri  "^*,  et  stationem,  que 
fuit  VVillelmi  "^'  Bastardi,  partemque  illam,  quam 
idem  Willelmus  "'^*  in  mensis  mummulariorum  "^*^ 
babebat,  et  doroum  Martini  Caraoane,  quas  omnes 
pater  meus  iam  totiens  dictus  ab  omni  exaction»  li- 
beras  et  quietas  canonicis  Sancti  Sepulcri  "<*®  con- 
cessit  suoque  privilegio  munivit,eidem  ecclcsie  con- 
firmo.  Insuper  etiam  terram,infra  septa  lerusalem 
sitam,  et  domos  et  stationes  suas  ad  fatiendum  in 
his  **<*'  quicquid  illislibueriteosolumnodocxcepto 
quod  nulli  alii  nisi  soli  regi  in  predicta  urbe  facere 


artem*^'^]  illius  possessionis,  quam  primus  |>  licet,  prefatis  canonicis  adeo  liberas  confirmo,  ut 


luinus  pro  excambituepisoopatus  Bethleemi 
Sancti  Sepulcri  ecclesie  ^^^^  dedit  confirmo. 
in8uper,nomine  Dcrina,in  territorio  Tyrensi 
8upra  magnum  fontemy  de  quo  conductus 
n  procedit,cum  omni  pertinentia  sua,  et  in 
linis  prefati  casalis  circa  montana  quantum 
atuorpariaboum  dcannoinannum  excolere 
;,  et  ortum,  qui  estinter  murumet  antemu- 
riexparte  maris,que  omniavidolicetsecun- 
.  Balduinus  Dominico  dedit  Sepulchro,coofir- 
rro  medietatem  casalis  Ficisse,  nunc  casale 
Jepulcri  *°^*  nuncupati,quam  cum  omni  per- 
.  8ua  Eustachius  Garnerius  ^^®^,  concessione 
lalduini,  regis  secundi,  libere  et  perhenniter 
un  ecclesie  Sancti  Sepulcri  ^^^^  donavit,  et 


quicumque  sive  cambiatores,  sive  mercatores,  sive 
cuiuscumque  operis  aut  artificii  actores  easdem  a 
prefatis  canonicis  conduxerunt  "'^  aut  conducere 
voluerunt  "^*,  libere,  quiete  et  sine  omni  disturba- 
tione  vel  impedimento  oflicium  *"°  suum  ibi  pera- 
gant.  Inter  oetera  vero  tria  casaJia,  quorum  aliud 
Capharuth,aliud  autem  Gith  et  aliud  Porphiria  vo- 
catur,  que  Rogerius,  Liddensis  episcopus,  ex  pos- 
sessione  Sancti  Georgii  cum  omnibus  appendiciis 
^^^*  suis  et  medietate   decime  messium    casalium 
illorum  et  aliorum  omnium  decima  tota  et  integra 
ecclesie  Sepulcri  *"*Domini  iure  perhenni  tenenda 
concessit,  et  quartum  casale,  Kefrescilta  nomine, 
quod  prefatus  Liddensis  episcopus  cum  omni  inte- 
gritate  sua  et  consimili  decima,  qua  predicta  duo, 


9rram  illam,quam  Galterius,  prefati  Eusta*  C  ecclesie  pretaxate  pro   concambio   tamen  decime 


aSfCirca  idem  casale  canonicis  Dominici  Se- 
'^ultrafiumen  habendam  usquead  terminos 
to8,qui  usque  ad  bodiernum  diem  apparent, 
pedicte  confirmo  ecclesie.PretereaeccIcsiam 
.  po88e8siones,que  sunt  Accon,quasLamber- 
Qxorque  eius  *°^*.Agnes,coneessu  regis  Ful- 
ntria  mei,  ecclesie  Sancti  Sepulcri  *^^"^  dede- 
Dfirmo.NichilominusquoqueetcasaleMimas 
labus  carrucatis  terre  plenariis  ex  dono  pre- 
nberti  Als,quas  patcr  meus  pretaxate  confir- 
eclesie,  confirmo.  lardinum,  quod  [fuit  ^^**] 
li  de  Portu,  quod  filius  eius  Raimundus,  in 
ipne  sua  factus  frater  Dominici  Sepulcri  *^*', 
ii^firmo.Duo  quoque  casaIia,GebuI  et  Helcar, 


castelli  Arnaldi  etdecime  cuiusdam  casalis  de  Ho- 
spitali,  nomioe  Bulbul,in  perpetuum  possidendum 
constituit,  ratum  decerno.  Querelam  insuper  illam, 
que  de  Surianis  inter  regem  Balduinum,  fratrem 
meum,  et  Dominici  Sepulcri  *"'  canonicos  extitit, 
quam  etiam,velut  in  eorum  privilegio  plenius  con- 
tinetur  et  nomina  predictorum  Surianorum  in  eo- 
dem  conscripta  sunt,  prefatis  canonicis  liberam, 
quietam  et  prorsus  absolutam  remisit,  confirmo. 
Nichilominus  etiam  calumpniam  illam,  que  in  ter- 
minis  finium  territorii  casalis  Dominici  Sepulcri  "**, 
quod  dicitur  Bethsuri,  inter  Milisendem  reginam, 
matrem  siquidem  meam,  et  Sancti  Sepulcri  *"* 
canonicos  aliquandiu  versabatur,  liberam  et  quie- 


inibus  adiacentiis  8uis,et  piscariab  per  octo  ])  tam  et  sine  quolibet  vel  a  me  vel  a  successoribus 


aogariam  per  unum  diem,et  navem  assidue, 
odum  quo  Willelmus  de  Buris  ecclesie  Sancti 
.j  1100  canonicis  concessitetsuo  patrisque  mei 
;io  roboratum  est,  eidem  ecclesie  confirmo. 
vero  in  civitate  Iherusalera  **o*  sitas,  vide- 
imum  Bernardi  canonici,  domum  Eurardi 

,  MUisende.    *<«•  B,  Sepulcri.    "m  B,  tocius. 


meis  vel  a  quibuslibet  aliis  impedimento  sive  moie- 
stia  eoclesie  Sancti  Sepulchri  **"  ex  toto  remitto,et 
absoiutam  prorsus  confirmo.  Verumtamen  casalia 
illa,  Bethel  scilicet,  Odemamel,  Dehyrsabeth,  Cor- 
teis,Deirmusim,  Huetdebes,  que  cum  omnibus  vil- 
lanisetcumomniintegritate  et  pertinentiis  suisiam 


»o"  B,  Sepulcri.  ««»«  B,  Palricium.  "•»  Suppl66  d'a- 
"«0  B,  Bcthlehcmiiicl  ^o«i  b,  ecclesie  Sancti  Sepulchri.  "»«  B,  Sepulchri.  *«««  B,  Granerius.  "»* 
ichri.  *">»«  B,  Sepulchri.  »ow  l^,  sua.  «o»''  B,  Sepulchri.  »»«  Supple6  d^apr^s  B.  *om  b,  Sepuicn. 
kpukhri.  *'«»*  B,  lerusalem.  ^>o>D,  Sepulchri.  "^  B,  Ouillelmu  "»*  B,  Guillelmus.  »^<>*  B,  nu- 
mm.  "08  B,  Sepulchri.  "«^  B,  eis.  "<»  B,  conduxerinL  "^»  B,  voluerint.  *"<>  B,  offitium.  "" 
^itiis.    *"»  B,  Sepulchn.    »«''  B,  Serulchri.    »"*  B,  Sepulchri.    »"«*  B.  Sepukhri.    "»«  B,  Sepul- 


1235 


AD  60DEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BBLLO  SAGRO. 


iS36 


totiens  dicti  canonici  ex  Hugone  de  Hibelino  pre-  A 
cio  ""  comparaverunt,  ecclesie  Sancti  Sepulcri 
"*'  confirmo.  Insuper  et  casale,  nomine  Gcladia, 
quod  ego  ipse  dedi  pro  cxpensa  et  missione,  quam 
ad  capiendam  Ascalonam  canonici  Sancti  Sepulcri 
fecerunt,  eidem  similiter  confirmo.  Insuper  et  ca- 
sale,  Beitatap  nomine,  quod  prefati  canonici  a  lo- 
hanne  Gomanno  et  Ancherio,  ipsius  filio,emerunt, 
cum  omnibus  gastinis  et  pertinentiis  suis,ut  in  pri- 
vilegio  Baiduini  regisjfratris  mei,plene  continetur, 
similiter  corroboro.Prelerea  ista  duo  casalia,  vide- 
licet  Cafaruth  et  Vetus  Bethor,et  gastinam  Derfres, 
a  matre  mea  Melisenda  regina  abbati  et  monachis 
Sancti  Sabe  pro  salute  anime  sue  erogata,que  iam 
dicti  canonici  Sancti  Sepulcri  "*®  ab  eisdem  mona- 
chis  Sancti  Sabe  precio  *"^  comparaverunt,ecclesie  -^ 
sepedicte  confirmo.Insuper  donationem  terre,quam 
Vivianus,dominus  Cayphe,assensu  Pagani  filii  sui, 
in  civitate  veteris  Cayphe  interius  *"**  et  exterius 
ecclesie  Sancti  Sepulcri  *"*  dedit,  et  terram,  quam 
duo  fratres  militcs,Rogeriu8  et  lohannes,  iuxta  fiu- 
men  Cayphe  eidem  ecclesie  dederunt,  confirmo. 
Demum  cunctarum  oblationum,  que  ad  Sepulcrum 
"*^  Dominiveniunt  et  venient,  medietatem  in  om- 
nibus  et  per  omnia,  prout  venerabilis  Arnulfus  pa-  . 
triarcha,  primi  regis  Balduini  consilio,  prefatis  as- 
signavit  canonicis,  eidem  Sancti  Sepulcri  ecclesie 
**•♦  confirmo.  Cere  autem,  que  ad  ecclesiam  vene- 
rit,duas  partes  ad  luminaria  eidem  confirmo  eccle- 
sie.  Oblationes  insuper  omnes,  que  ad  vivificam 
Crucem  veniunt,  exceptis  que  sola  die  sancti  pa- 
rasccve  flunt,aut  si  patriarcha  secum  illam  pro  ali-  C 
qua  necessitate  detulerit,  eisdem  canonicis  con- 
firmo.  Decimas  quoque  totius  civitatis  sancte  Ihe- 
rusalem  "-^  locorumque  sibi  adiacentium,quas  pa- 
triarcha  supramemoratus  illis  concessit,  exceptis 
solummodo  funde  decimis,  eisdem  eonfirmo  cano- 
nicis.  Ecclesiam  tandem  Beati  Petri  in  loppem, 
quam  iam  tociens  **"  dictuspatriarcha  cum  honore 
suo  integro  et  cum  tota,  que  sancti  matri  ecclesie 
pertinet  "",  plenaria  dignitate  prefatis  concessit 
canonicis,  predicto  modo  confirmo,  et  ecclesiam 
Quarentene  "*•  cum  pertinentiis  suis  eisdem  cano- 
nicis  corroboro.  Hec  igitur  omnia,  prout  superius 
memoratasunt,ecclesieiamsepedicteeteiusdemme- 
morato  conventui  nunc  et  per  successionem  ibi- 
dem  Deo  famulanti  libere,  quiete  et  sine  omni  ca-  q 
lumpnia  et  impedimento  in  posterum  habenda  et 
iure  perpetuo  possidenda  concedo,  et  presenti  pa- 
gina  subscriptis  testibus  sigillique  mei  subpres- 
sione  ***•  denolata  confirmo 

Factum  est  autem  hoc  scriptum  anno  ab  incarna- 
tione  Domini  mglxiv,  indictione  xii.  Huius  quidem 
rei  testes  sunt : 


lohannes,  Paneadensis  cpiscopus.  Ricardus, 
Andriensis  episcopus.  Radulfus  "**,  prior 
Sebastensis  "'*.  Galterius,  princeps  Galilee. 
Humfredus  de  Torono,  constabularius.  Et  fi- 
lius  eius,  Umrredus.  Girardus  Sydoniensis. 
Philippus  Neapoliianus.  Hugo,  Cesariensis 
dominus.  Guido  Francigena,  senescallus  "^*. 
Fulco  Tyberi[a]densis.  Gormundus  Tyberia- 
densis.  Henricus  Bubalus.  Odo  de  Saocto 
Amando,  pincerni.  Willelmus  "",  mare- 
scalcus.  Roardus  **'*  Neapolitanus.  Baldui' 
nus,  vicecomes  Neapolitanus.  Anselmus  de 
Brie.  Roardus  **^  loppensis.  Paganus  de 
Voh.  locelinus  Pessellus  "•*.  Ottho  de  Ris- 
berge. 
Data  Ascalone,per  manum  domini  RaduIfi,Bethle- 

hemite  episcopi  regisque  cancellarii,  xvii  kalendas 

augusti. 

CXLV  »<3\ 

PRIVILEGIUM   EGREGII   REGIS   lOHANXIS    ET  N0BILI8SIME 
REGINE  MARIE   DE  FRANCIGIA  MAGNI   lARDINI. 

In  nomine   Patris   et   Filii   et   Spiritus  Sancti, 
amen. 

Notum  sit  omnibus,tam  presentibus  quam  futu- 

ris,quod  ego  lohannes,  per  Dei  gratiam  Latinorum 

Icrusalem  rex  decimus  et  comes  Brene,  et  domina 

Maria,  uxor  mea,  illustris  regina,  conc^dimus  et 

confirmamus  tibi  Santio,  Dominici  Sepulcri  priori, 

et  toti  eiusdem  ecclesie  capitulo,presenti  et  futuro 

iardinum  illum,qui  est  prope  Accon,  qucm  emistis 

a  Willelmo  Pomaran[o],  et  domos  et  terram,  que 

sunt  in  ambitu  eiusdem  iardini,ettotum  illud  quod 

est  de  iardino,  sicut  illud  emistis  a  predicto  Wil- 

lelmo  Pomarano.Insuper  omnia  iura,que  in  eodem 

iardino  habere  debemus,  pro  salute  animarum  no- 

strarum  et  antecessorum  nostrorum  vobis  damus 

atque  remittimus.Concedimus  etiam  vobis  etdona- 

mus  ut  absque  omni  exactione  fructum  et  herbas 

predicti  iardini  super  equitaturas  nostras  "*•  per 

civitatem  Accon  libere  vendatis  absque  contradi- 

ctione,  et  ipsum  iardinum   cum  suis  pertinentiis 

pacifice  et  iibere  in  perpetuum  possideatis.  Ut  au- 

tem  hec  nostra  concessio,  donatio  et  confirmatio 

rata  in  eternum  et  inconcussa  permaneat^  presen- 

tem  cartam  sigillo  nostro  et  testibus  subscriptis 

precepimus  communiri.  Huius  rei  testes  sunt ; 

Gualterius   de   Montbeliart,  regni  Iherosolimi- 

tani  conestabularius.   Radulfus  Tyberiadis, 

regis  senescalcus.  lacobus  de  Durnai,  regis 

marescalcus.   Aimarus,    dominus    Cesaree. 

Philippus  de   Ybelino.   Guido   de  Monfort. 

Garnerius   Alemannus.    Roardus,   dominus 

Cayphas.  Amion  d'Ays.  Thomas  de  Mauga- 

stel.  Daniel  de  Molembec.  Adam  Goste. 


""  B,  intus,    ""  B,  Sepulchri.    "« 


""  B,  preUo,  »'»  B,  ScpulehrL  »"•  B,  Sepulchri.  ^^^  B,  pretio.  "*»  ] 
B,  Sepulchri.  "**  B,  ecclesie  Saneti  Sepulchru  "«  B,  lerusalem.  "*«  B,  tociens.  ""  B,  nuUri  peftinet 
ecclesie.  »»*«  B,  Quadrantene.  »»*«  B,  suppressione.  "«»  B,  Radutphus.  ""  B,  Sebastenus.  "»« B,  senesad- 
cus.  »33  B,  Guillelmu^.  "»♦  B,  Rohardus.  "»»  B,  Rohardus.  "^e  b^  Pesellas.  "»'  A,  A»  125,  r»;  manque 
dans  B.    ^»*  II  faut  probablement  corriger  vestras. 


1237 


CARTULAIRB  DU 


Factum  est  hoc  Accoii)  anno  dominice  incarna- 
tionis  Mccxi,  kalendis  iulii,  [per  manum]  nota  [rii] 
Balduini. 

GXLVI. 

PRIVILEGIUM  DE  LIBERTATE,  QUAM  CONCESSIT  DO- 
MINUS  PAPA  ALEXANDER  PRIORI  ET  CANONICIS 
SANCTI   SEPULCRI   IN   ECCLESIIS    lEROSOLIMITANIS. 

(Vide  in  Alexandro  III  ad  an,  \\%\.) 
CXLVIL 

DE  DIGNITATE  PRIORI  ET  CANONICIS  SANCTI  SEPUL- 
CRI  CONCESSA  A  DOMINO  PAPA  ALEXANDRO  IN 
PRIMIS   LOCIS. 

(Vide  ubi  supra.) 
CXLVIII. 

UT  PRIOR  ET  CANONICI  SANCTI  SEPULCRI  LIBERAM 
IIABEANT  POTESTATEM  ORDINANDI  DOMOS  ET  PHIO- 
RATUS   HOBEDIBNTIARUM. 

{Vide  in  Innocentio  II  ad  an.  1143.) 
CXLLX. 

DE   CANONICIS   HOBEDIENTIAM   TENENTIBUS. 

[Vide  uhi  supra.) 
CL. 

PRIVILEGIUM  DE   ECCLESIA  SANCTI  EGIDII  DE  ROMA. 

(Vide  in  klexandro  III  ad  an.  1181.) 

CLI. 

DE   DECIMIS   TEMPLARIORUM. 

(Vide  in  Ccelestino  III  ad  an,  1198.) 
CLII  **3». 

SACRAMENTUM   PATRIARCHB. 

Ego,  patriarcha  Ierhosolimitanus,ab  hac  horain 
antea  fidelis  et  obediens  ero  beato  Petro  sancteque 
apostolice  Romane  ecclesie  el  domino  meo  pape 
Innocentio  suisque  successoribus  canonice  intranti- 
buB.  Non  ero  in  consilio  aut  in  facto  ut  vitam  per- 
dant  aut  membra,  aut  capiantur  mala  captione. 
Consilium  vero,quod  mihi  credituri  sunt  por  se  aut 
per  nuntios  suos  sive  perlitteras,nulli  manifestabo 
ad  eorum  dampnum,  me  sciente.  Papatum  Roma- 
num  et  regalia  sancti  Petri  adiutor  eis  ero  ad  reti- 
nendum  et  defendendum,  salvo  meo  ordine,  contra 
omnem  hominem.  Legatum  apostolice  sedis,  quem 
pro  certo  scivero  eius  essc  legatum,  cundo  et  re- 
deundo  honorifice  tractabo,  et  in  suis  necessitati- 
bus  adiuvabo.  Vocatus  ad  synodum  veniam,  nisi 
prepeditus  fuero  canonica  prepcditione.  Apoatolo- 
rum  limina  singulis  quadrienniis  visitabo  aut  per 
me,  aut  pcr  nuntium  meum,  nisi  apostolica  licentia 
remaneam.  Possessiones  ad  monsam  mei  patriar- 
chatus  pertinentes  nec  vendam,  nec  donabo,  nequo 
impignorabo,  neque  de  novo  infeudabo,  vel  alio 
modo  alienabo,  inconsulto  Romano  pontiOce.  Sic 
Deus  me  adiuvet  ct  hec  sancta  evangelia. 

CLIII  *»*o. 

IN   ACCIPIENDO  PALLIONE. 

Ad  honorem  Dei  omnipotentis  et  beate  Marie  Vir- 
ginis  et  beatorum  apostolorum  Petri  et  Pauli  et  do- 


SAINT  SEPULCRE.  1838 

* 

A  mini  pape  Innoc^ntii  et  Romane  ecclesie  necnon 
ecclesie  tibi  commisse  tradimus  tibi  pallium  de  oo]> 
pore  beati  Petri  sumptum,  plenitudinem  scilicet 
pontificalis  offitii,ut  utaris  eo  infra  ecclesiam  tvam 
certis  diebus,  qui  exprimuntur  in  privilegiis  eccle- 
sie  tue  ab  apostolica  sede  concessis. 

CLIV  "♦». 


SACRAMENTUM   REGUM   lEROSOLIMORUM 


1141 


Ego  Aimericua,  divina  permissione  rex  lerusa- 
lem  ^**^  coronandus,  promitto  tibi,  domino  patriar- 
che  Monacho,  tuisque  successoribus,  sub  testinionio 
omnipotentis  Dei  et  totius  "**  ecclesie,  quod  ab 
hac  die  in  antea  ero  fidelis  adiutor  vester  et  defen- 
sor  et  omnium  personarum  regni  lerosolimitani  "*•. 
Possessiones  Iherosolimitane  ecclesie  omniumque 

B  ecclesiarum  ad  eam  principaliter  respectum  haben- 
tium,  quas  olim  habere  consueverunt  et  in  futuro 
nostris  temporibus  juste  sunt  adepture,eisdem  ma- 
nutenebo  et  defendam.  Canonica  privilegia  debitas* 
que  lcges  atque  iustitias  "**  earumdem  et  pristinas 
libeiiatum  consuetudines  et  usus  tam  earum  quam 
universi  populi  terre,  sicut  rex  Amalricus  et  rex 
Balduinus,  filius  [eius]  **"  tenuerunt,  conservabo, 
et  defensionem,  quantum  potero,  adiuvante  Domino, 
exhibebo,  novasque  superinductas  maxime  post 
excidium  terre  exterminabo,  prout  rex  Ghristianus 
et  fidelis  in  suo  regno  unicuique  episcopo  et  ecclesie 
sibi  commisse  atque  populo  per  rectum  exhibere 
debet.  Sic  me  Deus  adiuvet  et  hec  sacrosancta  evan- 
gelia. 

fj  Deinde  imposita  capiti  "**  regis  corona^  accipicU 
patriarcha  manum  eius  dexteram^  et  promitUU  in 
hunc  modum  :  Et  ego  tc  iuvabo  coronam  tuo  capiti 
[a  nobis]  "**  impositam  iuste  manutenere  atque  de- 
fenf^cre,  salvo  meo  ordine,  dato  ei  osculo. 

Cetere  vero  persone  eodem  modo  ei  promittant  et 
dent  ei  osculum. 

CLV  »w. 

PRIVILEGIUM   CASAIIS  FENIGULI    DE    LIBERTATE    BT 

FINIBUS  TERRE. 

In  nomine  sancte  et  individuc  Trinitatis,  amen. 
Gum  omncs  catholici  viri  ac  precipue  potentes 
divino  munere  prcditi  universas  ecclesias  Dei  ho- 
norare  ac  exaltarc  dcbcant,  specialius  tamen  eccle- 
siam  gloriosissimi  Sepulcri,  ubi  Dominus  passus 
T\  occubuit,  ct  tertia  dic  resurgendo  salutem  humani 
generis  reparavit,  sublimare  ac  benefitiis  suis  ditare 
debent,  quatenus,  peracto  huius  vite  cursu,  gaudia 
eternc  vite  omni  metu  carentia  possiJere  mereantur. 
Quapropter  ego  Hugo,  Dei  gratia  Gesaree  Palestine 
dominus,  assensu  uxons  mee  Ysabel  et  consilio  pro- 
borum  mcorum  hominum,  dono  concedo  Petro  priori 
et  Latinis  canonicis  Sancti  Sepulcri  montana  con- 
tigua  iardino  de  Feissa,  ubi  fons  de  conductu  oritur, 


*»«»  A,  fo  128,  r»;  manque  dans  B.  ***«  A,  fo  128,  r<> ;  manque  dans  B.  "*»  A,  f»  128,  v*;  B,  ^  129, 
vo.  ***'  B,  Sacramenlale  regum.  ****''  B,  Iherusalem.  "**  B,  tocius.  ^^'^  B,  Iherosolimitani.  "*•  B, 
iusUcias,  »«"  Suppl66  d'apr6s  B.  »*^^  B,  capitis.  "*»  Supplees  daprds  B.  «»*«  A,  f^  129,  ro;  manque 
dans  B. 


1239 


AD  GODBPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


lais 


incipit  autem  ex  altera  parte  divisio  terre  huius  a  A 
Via,  que  venit  de  Braicaet  versus  caaale  Sancti  Se- 

fmlcri,et  vadit  versus  orientem  pcr  caveam,que  est 
nter  duos  montes,  per  torrentera  videlicet,  qui  in 
yeme  fluit,  quousque  venitur  ad  parvum  montem 
Bitum  inter  predicta  montana  et  montana  de  Broi- 
quet ;  et  sic  ab  alveo  torrentis  versus  parvum  mon- 
tem  supradictum  etpercrepidinem  illiusparvi  mon- 
tis,  ut  cruces  designant,vadit  supradicta  divisio  us- 
que  ad  parvum  monLiculum,qui  Calcis  Pornax  ap- 
pellatur;  et  exinde  versus  meridiem  usque  ad  alium 
pionticulum  non  longe  hinc,  ubi  antiquus  calcis 
fornax  fuit,divisio  ista  protpnditur;ct  sicperdeve» 
xum  montis  recta  linea  versus  spinam  in  planitie  si- 
tam,queterramcasalis  Dominici  Sepulcri  Faisseet 


CLVII. 


PBIVILEGIUM  QUOD  PATRIARCOA  NON  PQSSIT  FACEM 
CANONICOS,    NISI   VOLUNTATE   PRlOmS. 

(Vide  in  Mexandro  IU  an  ad  1181.) 
CLVIII. 

PRIVILF.GIUM  OUOD  PATRIARCHA  NON  DEBEAT  HABEBE 
NISI  TERTIAM  PARTEM  CERE  ECCLBSIE  SANCTI 
SEPULCRI. 

{f^ide  ubi  supra.) 
CLIX. 

DE   DECIMIS,  OUAS  HOSMTALES  TENENTUR  REDDEBE 
ECCLESIE   SANCTI  SEPULCBI. 

(Fide  in  Alexandro  III  ubi  supra,) 
CLX  *»". 

PRIMLEGIUM  DE  ECCLESIA.  OUE  EST  APUD  REAPOUM. 

In  nomine  sancte  et  individue  Triailatis  Pfttria 


Sabarim  Hospitalis  dividit,  terminatur.  Insuper  di-  «  et  Filii  ot  Spiritus  Sancti,  amen. 

«••  n  I  rxv»  AWk        minrvt     nnAlnvnfi     r»n  n /^n  1 01      Unnnl-i     C/^mi  I  #«*»i  A  fw^  «^  1  •»•  a  ••  «•l  T^n«        «t».w»4'i  m        Q.t%nd 


visionem,  quam  preiaxati  canonici  Sancti  Sepulcri 
cum  Georgio  et  fllio  eius  Balduino  fecerunt,concedo 
et  confirmo.  Pretcrea  donum  avi  mei  Eustachii  et 
patris  mei  Galterii,  quod  predictis  canonicis  feoe- 
runt,  et  divisioncs,  quas  ipsi  consignaverunt  eon- 
firmo  et  me  defensurum  promitto.Insuper  adicimus 
ad  hoc  hanc  libertjitem  canonicis  ccclesie  Sanoti 
Bepulcri,  quod  ipsi  in  tota  terra  mea,  tam  in  civi- 
tate  Cesarea  quam  extra,  vcndere  vel  emere,  pon- 
deraro  vel  mensurare  et  deportare  tam  mari  quam 
terra  libere  et  quietc  ab  omni  usatico  et  exactione 
possint.  Ipsi  vero  canonici  pro  prefate  terre  dona- 
tione  ei  divisionum  confirmationeetpredicta  liber- 
tate  quadringcntos  bisanciosmichi  caritative  impen- 
dunt.  Preterea  hoc  rctinui,  ut,  si  aliquo  terapore 


A[malricu8],  Dci  gratia  Sancte  Reeurrectionis 
Chrisii  patriarcha,  P[etro],  eiusdem  ecclesie  priori, 
et  universis  canonicis,  tam  presentibus  quana  fuiu- 
ris,  in  perpeiuum.  Quoniam  sacrosancta  Dominice 
Resurrectionis  ecclesia  quadam  speciali  prerogativa 
sanctitatis  merito  ab  omni  populo  Ghristiano  deTO" 
tissime  veneratur,  et  pio  intuitu  humane  Feparatio- 
nis  ab  uaiversis  Deum  colentibus  fons  et  origo 
universalis  ecclesie  veraciter  predicatur,  nos,  qui 
supradicte  ecclesie,  Deo  annuente,pre8idomus,eam 
propensiushonorare  etin  amplificatione  rerum  sua- 
rum  voluimus  studiosius  inaudare.  Dilecti  itaque 
nostri  filii  Amalrici,  illustris  leresolimorunj  regis, 
precibus  inclinati,  vesirifique  iusti»  et  Deo  placitis 
postulationibus  nichilominus   annoentes,  assensu 


antiquum  conductum  predicti  fontis  reficere  vo-  ^  pariter  et  consilio  venerabiiis  fratris  nostri  Hugo- 

»  •«  <*i  1  1T\1I  «  .  .^  m.      v^  •         •  1     1  ••  _     _    _     t* *;!_•       T\  — A_^ 


luero  ot  ipsum  fontem  ad  casalc  Bubalorum  ducere 
ad  canamcllas  fatiendas.absquecontradictiorepre- 
diciorum  canonicorum  michi  liceat ;  ita  tamen  ut 
de  una  macera  singulis  annis  dimidium  quintale, 
et,  si  amplius,  prefate  ccclcsie  integrum  quintale 
pcrsolvam.Ut  hcc  igitur  omnia,  quc  prenoiavimus, 
eo  ordine,  quo  proposuimus,  firma  et  inconcussa 
permancant,  appositione  sigilli  mei  corroboro. 

Facta  est  hec  carta  anno  ab  incarnatione  Domini 
MGLXvi,  indictione  xv. 

Huius  rei  testes  habentur,  quorum  nomina  sub- 
scripta  videntur  : 

Rainerius,  episcopus  Sebastensis.  Et  Radulfus, 
proposiius.  Toannes,  cantor  Cesarensis.  Sy- 


nis,  Templi  Domini  abbatis, concedimus  tibi,Petr« 
prior,  et  successoribus  tuis  necnon  et  canonicis 
Sancti  Sepulcri,  tam  preeentibus  quam  eorum  poe- 
teris  canonice  substitfujcndis,  ecclesiam,  quam 
apud  Neapolym  in  terra,  quam  prefatuspcx  ad  hoo 
scilicet  vobis  dedorat,  fundasti»,  cum  omni  pleni- 
tudine  iurig  parrochiali8,et  patriarchali  auctoritat« 
nobis  a  Deo  concessa  hoc  confirmamu» ;  8tatiioiit«e 
ut,  quia  ecclesia  illa  ad  titulum  Dominice  Pterio- 
nis  eiusdemque  ReeurrcctioniB  fundata  dinoccitur, 
plenariam  habeat  potestatem  baptisare,  muliereta 
partu  Deo  et  ecolesie  reconciliare,  infirmoe  per  oi- 
vitatem  absolvendo  communicare,  mortuoe  eepe- 
lire,et  omnium  ex  propriis  exponaie  laborum  deci- 


mon,  canonicus.  Arnulfus,  subprior.  Petrus  [)  mationes  cum  omni  integritate  usibus  vestris  eine 


Lombardup.  Fratcr  Adam.  Frater  Vitalis. 
Petrus  de  Mahumeria.  Petrus  Costa,  viceco- 
mes.  Engilbertus  de  Aria.  Carolus  Hamcli- 
nus.  Rodbertus  dc  Cossia.  Georgius.  Baldui" 
nus,  filius  cius. 
Si  vero  alium  conductum  mihi  libuerit  facere  et 

ah'o  modo  fontcm  ad  predictum  casale  educere, 

niichi  non  contradicatur. 

CLVI. 

PniVILEGIUM   ECCLESIE  DOMINICI   SEPULCRI. 

(Vide  in  Alexandro  III  ad  an,  1181.) 
""  A,  f»  136,  r« ;  manque  dans  B. 


omni  calumpniain  pcrpetuumretinere.Si  quavero 
ecclesiastica  socularisve  pereona  hoc  privilegium, 
contraillud  temere  veniendo^vioiarepresumpserit, 
a  corpore  ac  sanguine  Domini  noetri  Iheau  Ghristi 
aliena  existat,et  illi  pene.qqam  Dominus  omnibu» 
maledictis  minatur,  nisi  resipuerit,  et  ad  emen- 
dationem  vonerit,  perhenniter  Bubiaoeat;  omi- 
ctis  autem  illud  eervantibus  eit  pex  et  miserieori- 
dia  a  Domino  Ihesu  Ghristo  in  hoc  seculo  et  in 

futuro. 
Ut  autem  hoc  privilegium  noetrui»  firmumy  11- 


1841 


CAHTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1S41 


xuaiy  stabile  et  inconvulsum  permaneat,placuit  il- 
lud  plumbei  Bigilli  nostri  impressione  communire, 
et  subscriptorum  testium  veredico  testimonio  con- 
Grmare,  Testes  vero  huius  rei  sunt  ; 

DominuB  illustris  rex  Amalricus.  Radulfus, 
Bethleemita,  Raineriu8,Liddcnsi8,Kaineriu8, 
Sebastensis,  episcopi.  Rodulfus,  prior  Seba- 
stensis.  Hamericus,  prior  Montis  Oiiveti. 
Guilricus,  decanus  Ncapolis.  Rodnlfus,  ar- 
chidiaconns.  Amalricus,  cancelhrius.  Ma* 
gister  Eraclius.  Robertus  de  Pichinec,  Gau-< 
fridus  Turonensis.  Balduinus,  vicecomes 
Neapolys.  Magister  Stephanus. 
Data  lerusalem^  anno  ab  incamatione  Domini 
M4:lxviii,   a  captione  lerusalem  lxix. 

CLXI  »58. 

DB    LGGLESIA     SANCTI    NICDOLAl,   QDE    HST    hXTRA 

MUaOS    lOPPEN. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patriset 
Filii  et  Spiritus  8ancti,  amen. 

Amalricus,  Dci  gratia  SancteRcsurrectionisChri- 
sti  ecclesie  patriarcha,  dilectis  filiis  P[etro],  cius- 
dem  occlesie  priori,  etuniver8iscanonicis,tampre« 
sentibus  quam  futuris,  in  pcrpetuum.Quoniam  sa- 
crosancta  Dominici  Resurrectionisecclesiaquadam 
speciali  prerogativa  sanctitatis  merito  ab  omnipo- 
pulo  Christiano  devotissimeadoratur^etpio  intuitu 
bumane  reparationis  ab  universis  Dcum  colentibus 
fons  et  origo  universalis  ecclesie  veraciter  predica- 
tur,  nos,  qui  supradicte  ecclesie,  Doo  annuente, 
presidemus,  eam  propensius  honorare  et  in  ampli- 
Gcatioae  rerum  suarum  volumus  studiosius  insu- 
dare.Vestris  itaque  iustis  etDeo  placitispostulatio- 
nibuB  annuentes,  concedimus  tibi,Petre  prior,6uc- 
cessoribusque  tuis  necnonetcanonicisSanctiSepul- 
cri,tam  presentibus  quam  eorum  posteriscanonice 
8u[bJ8tituendi3,  ecclesiam  Sancti  Nicholai,  que  ex- 
tra  muros  urbis  loppen,  a  parte  septentrionali,  in 
aggere  Sancti  Nicholai  supra  marc  constructa  est, 
cum  omni  plenitudine  iuris  parroobialis,et  patriar- 
chali  auctoritatenobisaDeoconcessa  confirmamus, 
Btatuentes  ut,  quia  prefata  Sancti  Nicholai  ecclesia 
ex  domo  ei  coneessione  dilectissimi  filii  nostri 
Amalriei,  illustris  lerosolimorum  regie,  ad  titulum 
Dominice  Passionis  eiusdemqueResurreotionisper- 
tinepe  dinoseitur,  plenariam  habeat  potestatem  ba- 
ptizare,  a  partu  Deo  et  ecclesie  reconciiiare,  inflr- 
moB  per  civitatem  absolvendo  oommunioare,  mor- 
tuo8  sepelire,  et  omnium  rerum  6uapum,terrarum 
et  vineamm,  quas  modo  habet  vel  in  futurum,Deo 
anxiliante,  habere  poterit,  deoimationes  oum  omni 
integritate  usibus  vestris  sine  omni  oalumpnia  in 
perpetuum  retinere.Si  qua  vero  eoclesiastica  secu- 
larisve  persona  hoo  privilegium  noetrum  contrail- 
lud  veniendo  violare  presumpserit^aoorporeetsan- 
gniae  Domini  nostri  Ihesu  Ghristi  aliena  existat,et 
illi  pona,  quam  Deu8  omnibus  malediotis  minatur, 


B 


A  nisi  resipuerit,  et  ad  emendntionem  venerit,  per- 
henniter  subiaceat ;  cunctis  autem  illud  servantibus 
sit  pax  et  misericordia  a  Domino  Ihesu  Chrtsto  Ir 
hoc  scculo  et  in  futuro.  Ut  autem  hoc  privile- 
gium  nostrum  firmum,  fixum  stabile  et  incon* 
vulsum  permaneat,  piacuit  illud  plumbei  sigilli 
impressione  munire  et  subscriptorum  testium  ve- 
ridico  testimonio  confirmare.  Huius  rei  testes 
sunt  : 

Radulfus,  Bethieemita ;  Rainerius,  Lidensis  ; 
Rainerius,  Sebastensis,  episcopi.  Radulius, 
prior  Sebastensis.  Haimericus,  Montis  Oli- 
veti  prior.  Radulfus,  archidiaconus.Amalri- 
cus,  canc^llarius^  Magister  Eraclius.  Hugo 
de  Iberusalem.  Robertus  de  Pichinec.  Gau- 
fridus  Turonensis. 
Data  Iherusalem^  anno  ab  incarnatione  Domini 
MCLXviii,  a  captione  sancte  civitatis  lxix. 

CLXII. 

PRIVfLEGIUM   lOPPRNSIS    EGCLRSIB 

{Vide  in  Alexandro  lll  ad  an). 
CLXIII  "53. 

DB    LIBEBTATE     EGGLESIB    SAIfCTI    SEPULCRI,    QUB 

TROIE   SITA   EST. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  [Sancti], 
amen. 

Anno  dominice  incarnationis  clxxi,  mense  fe- 
bruarii,  indictione  iv,WilleImu8,Dei  gratiaTroiane 
ecciesie  humiiis  episcopus.  Sanota  et  venerabilia 
loca,  quanto  apud  Dcumet  apudhomineedignioria 
et  cariora  esse  dinoscuntur,  tanto  a  fldelibus  ma- 

C  tris  ecclesie  Deum  timentibus  maiori  karitatis  af- 
fectu  veneranda  esse  et  protegendaet  aboneretem- 
poralis  servitutis,  si  insisterit,  relevanda  aucto- 
ritate  tam  veteris  quam  novi  testamenti  comproba- 
tur.  Inde  est  quod  sancto  Moysi  a  Domino  prece- 
ptum  est  quod  nonnisi  discaltiatis  pedibus  ad  ru- 
bum  succensum  acccderet.  et  Helie  magnifico  pro- 
phete  quadragesimale  ieiuniiim  indictum  est,  ut 
sanetificatus  ad  montem  Dei  Orcb  transire  posset. 
Hoo  David  rex  et  propheta  considerabat,  quando^ 
dieebat :  Domin^,  dilexi  decorem  domus  tue  et  lo^ 
cum  habitationis  glorie  tue,  Huic  etiam  rei  Christus 
Dominus,  evangelice  gratie  promulgator  et  nostre 
redemptionis  auctor,  attestatus  est,  cum  facto  fla- 
gelio  de  testiculis  vendentes  et  ementes  de  templo 

jQ  saneto  suo  eiecit,  diocns  :  Domus  mea  domus  ora- 
tionis  vocabitur.  Huius  itaque  eonsiderationis  su- 
gillatio  menies  sublimium  potestatum  frequenter 
humiliat  et  eompellit  ut  inhiislocissanctasanimas 
serviiio  Dei  dedicatas  et  mancipatas  pjurimum  ti- 
meant  et  honorent,et  iustis  earum  posiulationibua 
diligenter  intendant.  Propterea,  vir  vinerabilis  Pc- 
tre,  sanete  congregationis  Dominicl  Sepulcri  prior, 
honestatis  et  prudcntie  tue  fatrumque  tuprum  di- 
gnis  petitionibus  annuere  decrevimus^  eoque  faci- 
liores  vestris  desideriis  nos  exhibemus,   quod  et 


"••  A,  f>  137,  r» ;  manque  dans  B.    "»»  A,  ?>  i39,  r^;  mwwiuo  dans  B, 


1243 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


1244 


loco  8ancti8sirao,a  quo  chrisliane  religionis  sancti-  A  intuitu  et  pro  remissione  peccatorum  meorumante 


tas  per  omnes  mundi  terminos  exordium  traxit, 
vos  deservire  cognoscimus,  sicut  scriptum  est:  De 
Syan  exibitlex  et-verbum.,.  Communicato  itaque 
universo  capituli  nostriconsilio,annualem  censum, 
videlicet  unam  untiam  auri,  quam  ecclesia  vestra, 
que  apud  Troiam  sita  Sanctum  Sepulchrumappel- 
latur,  annuatim  quathedre  nostre  solvere  debebat, 
coram  fratribus  nostrisassentientibusetcollaudan- 
tibus  in  perpetuum  remisimus,  hoc  autem  condi- 
tionis  debito  resorvato,  ut  singulis  annis  unam  li- 
bram  cero  et  aliam  incensi  nostre  sedi  solvatis;  et 
si  quis  huic  nostre  remissioni  obviare  presumpse- 
rit,  gladio  anathematis  nostri  feriatur.  Ut  hec  au- 
tem  nostra  remissio  in  perpetuum  stabilis  perma- 


presentiam  sacre  curie  regie  mea  spontanea  volun- 
tate  donavi,tradidi  et  concessi  in  perpetuum  ec^lc- 
sie  Dominici  Sepulcri  domum  meam,  quam  Mes- 
sane  habui,  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  sicut 
eam  tenui,  et  de  propriis  expensis  cam  edificare 
feci.  Et  est  contingua  muro  civitatis  extra  magi- 
stram  portam,  que  ducit  ad  Sanctum  lohannem 
Hospitalis.  Que  domus  constat  intcr  domum  tin- 
ctoris,  domum  que  fuit  olim  Boni  Prolupo,muruni 
civitatis  et  viam  publicam.  Ipsam  itaque  domum 
cum  introitu  et  exitu  et  omnibus  pertincntiis,8icut 
eam  tenui,  assignare  feci  domino  Petro,  venerabili 
priori  ipsius  ecclesie  Dominici  Sepulcri,et  duobus 
concanonicis  suis  fratri  Achilli  et  fratri    Balduino, 


neat,  te,  Guillelme  de  Baiocis,  notarium  nostrum,  ^  recipientibus  eam  ad  opus  ecciesie  ipsiusDominici 


hoc  breve  ecribere  precepimus,  et  hoc  signo  crucis 
nostra  propria  [manu]  facto  munivimus,  et  sigillo 
nostro  roboravimus,  subscriptis  nostris  canonicis 
testibus,  in  urbe  Troia  feliciter. 

Ego  Willelmus,  tertius  Troianus  episcopus. 
Ego  Willelmus,  Troianus  decanus.  Ego  My- 
sandus,  archidiaconus  Troie.  Ego  lohannes 
Landulfi,  Troiane  ecclesie  precentor.  Ego 
Thomas,  archipresbiter  Montis  et  canonicus 
Troie.  Ego  lohannes  Mannus,  canonicus  et 
sacerdos.  Ego  Castorius,  Troianus  canoni- 
cus.  Ego  Theobaldus,  canonicus.  Ego  lo- 
hannes  Rao...  Ego  Gar...,  canonicus  dia- 
conus.  Ego  Alfexicus,  canonicus  et  thesau- 
rarius.  Ego  Nicholaus,  canonicus  et  sacer- 
do8. 

CLXIV  "5*. 

PRIVILEGIUM   ECCLBSIB   SANCTI  SEPULCRI,  QUE   SITA 

EST  APUD    TROIAM. 

Anno  dominice  incarnationis  MCLXX,mense  mar- 
tii,  indiciione  iv,  vi  die  mensis  intrante,  ego  Ragi- 
naldu8,capellanu8  Willelmi,tertii  Troiani  episcopi, 
abrenunciavi  incensui  uncie  auri  unius,  quam  ha- 
bebam  in  ecclesia  Sancti  Sepulcri,  que  Troie  sita 
est,  in  manibus  prenominati  episcopi.  Unde,  sola 
gratia  mediante,  Petrus,  prior  Sancte  Resurrectio- 
nis,  cum  fratribus  suis  dedit  mihi  uncias  auri  v  et 
dimidiam,  presentibus  : 

Willelmo,  Troiano  decano.  Et  Musando  ar- 


Sepulcri.  Ut  aulem  hec  mea  donatio  in  pcrpe- 
tuum  inviolabilis  habeatur  et  firma.hanc  certam 
per  manus  Roberti,  mci  notarii,  scribi  iussi,  et 
signo  sancte  crucis  propriis  manibus  roboravi,  et 
subscriptos  testes  ut  se  in  eadem  carta  testarentur 
rogavi. 

Ego  Nicholaus,  Dei  gratia  primus  Messanensis 
archiepiscopus,  interfui   et  eoncedo   et  af- 

firmo. 
Ego  Thomas,  Cassanensis  episcopus,  interfui 

et  subscripsi. 
Signum  manus  Bart[olomeiJ  de  Placza,  magne 

regis  curie  magistri  iustitiari,  testis. 
Ego  Gualterus  de  Moac,  regie  private  masuede 

magister  conestabulariua,  testis  sum. 
Signum  manu  lohannis  Burd[onis],magne  cu- 

rie  magistri  iustitiarii. 
Ego  Persicus,  filius  Saducti,maiorisregiecurie 

magister  iustiarius. 
Ego  Robertus,   filius  predicti  domini  Ansal- 

di,  sacri  palatii   castellani,  hec  concedo  et 

affirmo. 

CLXVI. 

PRIVILEGIUM    ALBXANDRI   PAPE  TBRTII. 

{Videin  Alexandro  III  ad  an  1184.) 
CLXVIII  »". 

PRIVILEGIUM,  OUOD  FECIT  AMALRICUS,  PATRIARCHA 
lERUSALEM,  CANONICIS  SANCTI  [SEPULCRl],  DB 
OBLATIONIBUS  **". 

In  nomine  sancte  et  indivldue  Triuitatis  Patritf  et 


chidiacono.  Et  lohanne  ***'  Landulfi,  can- 

tore.   Et   magistro   Thoma  archipresbitero  ^.  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Montis.  Et  lohanne  Manni,et  aliis  bonisho-  ^      rAin.«inin«a  n«i  m.n*i«  SAni 

minibus. 

GLXV  "M. 

DONUM  CUIUSDAM  DOMUS  ECCLESIE  SANCTI  SEPULCRI. 

Anno  dominice  incarnationis  MCLxxi,mense  apri- 
lis,  indictione  iv,  regnante  domino  nostro  glorio- 
siftsimo  Willelmo  secundo,  rege  Sicilie,  ducatus 
Apulie  et  principatus  Capue,anno  v  feliciter,amen. 
Ego  Ansaldu8,sacri  palatii  castellanus,  sanctissime 
regie  maiestatis  gratia  concedente,  divini  amoris 


[A]malricu8,  Dei  gratia  Sanete  Resurrectionisec- 
clesie  patriarcha,  dilectis  filiis  Petro  priori  et  uni- 
versis  eiusdem  ccelesie  canonicis,  tam  presentibus 
quam  futuris,  in  perpetuum.Quoniam  sacrosancta 
Dominici  Resurrectionis  ecclesia  quadam  speciaii 
sanctitatis  prerogativa  merito  abomnipopuloChri- 
stiano  devotissime  veneratur,et  pio  intuituhumane 
reparationis  ab  universis  Deum  colentibus  fons  et 
origo  totius  ecclesie  veraciter  predicatur,  nos,  qui 
supradicte  ecclesie,Deo  annuente,  presidemus,  eam 


**»*  A,  fo  140,  v«» ;  manque  dans  B.    *»"  Le  ms  rep^te  les  mots  et  lohanne,    *»*«  A,  r>  140,  v» :    mienque 
dans  B,    ""  A,  P»  29,  r»,  et  123,  v«.    ""  La  rubrique  manque  dans  B. 


i 


CARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1916 


ensiuB  honorare  et  vos,  qui  in  eadem  divinis  A  et  terras^quas  infra  lerusalem  vel  extra  possidetis ; 


tentes  obsequiis  regulariter  Domino  militatis, 
rno  aCfectu  tanquam  tpeciales  filios  diligere  et 
tionis  "'^'  nostre  gremio  confovere  atque  in 
iificatione  rerum  vestrarum  volumus,Deoauxi- 
e,  studiosius  insudare.Vestris  itaque  dilecti  in 
ino  filii,  iustis  et  Dco  placitis  postulationibus 
enter  annnentes,  et  predecessorum  nostrorum 
is  memoric,  domni  Arnulphi  et  domni  Wil- 
i  patriarcharum  vestigiis  inherentes,eorumque 
ita,  quia  et  iusta  et  apostolice  auctoritatis  pri- 
lis  vobis  sanccita  esse  noscuntur^piaaviditate 
entes,  omnes  possessiones  ct  universa  bona, 
tam  ex  eorumdem  dono  ot  concessione  quam 
1  regum  vel  principum  liberalitate  aliorumve 


item  omnes  furnos  lerusalem,  exceptis  duobus, 
unumHospitalisetunum  de  Latina,etspetialiter"** 
illum  fornum,  quem  vobis  reddi[di]mus  "*•  testi- 
monio  domni  Petri.Tyrensisarchiepiscopi,  quem  a 
vobis  commodatumtenueramus  ;pretereaecclesiam 
et  cimiterium  *""  extra  portam  David  iuxta  viam, 
qua  itnr  Bethleem  ;  dimidiam  etiam  partem  illius 
possessionis,  quam  primus  rex  Balduinus  ^*^'  pro 
excambitu  episcopatus  Bethlemitici  prefate  Domi- 
nici  Sepulcri  ecclesie  dedit:omnesdecimascivitatis 
lerusalem  et  totius  *"*  episcopatus  eiusdemyexceptis 
deeimis  funde  ;  viginti  et  nnum  casalia,  que  dux 
Godefridus  cum  pertinentiis  suis  ecclesie  vestre  de* 
dit  ;villas  etiam,  quas  edificastis,ut  Magnam  Maho- 


um  largitione  seu  etiam  emptioneaut  commu-  «  meriam  *"*  et  Parvam  et  Bethsuri,  et  alias  omnes 

11**  *1  1*1a  _1*  ■«  M        ^^  J'^  1.  *  1_*  1*T  J**1  1*«1  i 


ae  vel  aliis  quibuslibct  modis  citra  marc  aut 
in  presenfiarum  possidctis,  aut  in  posterum 
et  canonice,  prestante  Domino,  adipisci  pote- 
auctoritate  nobis  a  Deo  concessa  vobis  vestris- 
mccessoribus  canonice  in  pretaxata  Dominici 
Icri  ecclesia  substiiuendis  firma  in  perpetuum 
ibata  manere  sanccimus,concedinius  etconfir- 
us,acpresentis  scripti  privilegiocommunimus. 
umquidem  hec  propriis  duximus  exprimenda 
)ulis :  imprimis  medietatem  omninm  oblatio- 
,que  ad  Sepulcrum  ***°  Dominipertinebunt  vel 
entur  *'•*  ;sed  decera  duas  partes  ecclesia**", 
1  ad  luminaria  concinnanda,  alteram  vero  ad 
tium  canonicorum,  semper  habebit,  tertia  **" 
tantum    nostrts  successorumque   nostrorum 


quas  edificaturi  estis,  ubi  Latini  habitabunt,  cum 
integritate  iustitie  ^*"^*  et  iuris  parrochialis  ;  item 
Tecur  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  et  ecclesiam 
Quarantene  cum  suis  ;  Geladiam,  et  terram,  quam 
emistis  a  lohanne  Gomanno,  et  omnia  casalia  cum 
pertinentiis  corum,  que  emistis  ab  Hugone  de  Hy- 
belino  ^*''^ ;  ecclesiam  Sancti  Petri  in  loppem  cum 
honoris  et  dignitatis  suo  integritate,  et  decimamy 
quam  recipitis  in  toto  comitatu  illo  a  rege  et  a  reli- 
giosis  hominibus  [et  ab  omnibus]  ^*^*  Ghristianis ; 
quicquid  possidetis  apud  Ascalonam  etin  confinio 
eius,  apud  Neapolim  et  in  omnibus  finibus  eius  ; 
quicquid  possidetissubpotestate  et  dominio  domini 
de  Assur  "'%  apud  Cesaream  et  in  toto  archiepi- 
scopatu  eius,  castrum  Feniculi,  domum  iuxta  Cai- 


18  cedet.Vivifice  nichilominus  Crucis,que  qui-  C  phas  *"',  Gebal,  Lecara  ;cuncta  etiam^  que  in  toto 


custodie  vestre  deputatur,  oblationes  omnes, 
ita  sola  die  parasceve,  aut  cum  nos  vel  succes- 

nostros  necccssitas  **^^  cam  in  expcditioncm 
rtarc  compulerit;  necnon  et  magnum  altare, 

estin  chorovestro,cum  omnibusoblationibus 
Q  provenientibus  vobis  confirmamus.Carcerem 
ue  et  altarc  cum  omnibus,que  ibidem  offeren- 
iltare  Sancti  Petri  et  Sancti  Stephani  et  inven- 
m  cum  altaribus  et  oblationibus  cunctis ;  al- 
quod  est  ad  capud  ***'  Sancti  Sepulcri  "**, 
chiale  cum  [oblationibus  **^^]  suis  ;cathedram, 
st  pone  magnum  altare,  et  omnia,que  ibidem 

quocumque  prescriptorum  altarium  missam 
ircha  celebraverit,  ad  manum  suam  sive  pe- 


archiepiscopatu  Nazareno  et  in  episcopatu  Acco- 
nensi  "^*  atque  in  toto  Tyrensi  archiepiscopatu,  et 
omnia  nichilominus,  que  in  "•*  universo  patriar- 
chatu  et  regno  Iherosolimitano  possidetis>  vel  pos- 
sessuri  estis  ;  item  quicquid  apud  Montem  Peregri- 
num  et  in  toto  episcopatu  Tripolitano,  in  Antiochia 
et  in  toto  patriarchatu  et  in  principatu  eius  habetis, 
vel  in  futurum,  Deo  donante,  adquirere  poteritis ; 
preterea  omnes  possessiones,  quas  ultra  mare  ha- 
betis^  ut  in  regno  regis  Sicilie,videlicet  in  ipsa  Si- 
cilia,  in  Calabria,in  tota  Apulia  :primum  ecclesiam 
Sancti  Sepulcri  apud  Brundutium  cum  omnibus 
pertinentiis  suis,  apud  Barolum  ecclesiam  Sancti 
Sepulcri  **•*  cum  omnibus  pertinentiis  suis,  eccle- 


^fferentur  ;omnes  etiam  oblationes  compassi,  j)  siam  Troiecumomnibuspertinentiissuis  ;quicquid 


in  medio  chori  vostri  est ;  plateam  vero,  que 
ter  portam  ecclesie  et  columpnas  et  aliam 
im  inter  easdem  columpnas  etHospitale  Sancti 
ni8,sicut  in  longum  et  latum  protenditur;do- 
ttBuper,8tationes,terras  et  qui[c]quid  in  quar- 
)cclesie  et  nostro  habetis,  et  de  cetero  iuste 
rere  poteritis,  et  omnes  alias  domos,stationes 


Rome  ot  in  omnibus  finibus  eius,  in  Tuscia  etiam 
[et]  ""  tota  Italia  "'^  habetis,  vel  habituri  estis ; 
omnia  insuper,  que  in  toto  regno  Francie  et  uni- 
versis  eidem  iure  subiacentibus  provintiis  "'Snec- 
non  et  in  cunctis  regnis  et  comitatibus  Hyspania- 
rum,8eu  ubique  locorum  in  partibus  ultramontanis 
sepedicta  Dominici  Sepulcri  ecclesia  possidere  di- 


B,  intuicionis.  "*o  B,  Sepulchrum.  **•*  B,  dcfferentur.  "••  B,  ecclesia  vartes.  "•*  B,  tercia.  "•^ 
essitas,  *»«5  ^  capiU.  «*««  B,  Sepulchri,  ""  8uppl66  d  apr6s  B.  »«•  B,  specialiter.  "»•  Resti- 
aprfes  B,  *»'o  B,  cymtterium.  "'*  B,  Baldewinus.  *«"  B,  tocius.  *»"  B,  Mahomariam.  "^*  B, 
e.  "^»  B,  Ybelino.  "'«  8uppI66s  d'apr68  B.  ""  B,  Assur.  »"«  B,  Cayphas.  *"•  B,  Aconensi 
miu.  i»«o  Manque  dans  B.  "•»  B,  Sepulchri.  "••  8uppl6e  d^aprfts  B.  ""  B,  Ytalia.  "••  B, 
ciis. 


M» 


AD  GODEFRIDUM  APPBND.  IL  —  NK)NUM.  DE  BELLO  SACRO. 


im 


noaoitur^  vel  in  futurum,  largiente  Domino,  adqui-  A     Notum  sit  omnibus  hominibus,  tam  preseatibil* 


rere  pdterit  ;hec  et  alia  cuncta,  que  in  prescriptis 
patriarchatibus,  episcopatibus,  regnis,  tcrris  seu 
provintiis  *"'  cis  mare  aut  ultrasepe  iam  nominate 
Banctissimi  Sepulcri  ecclesie  et  vobis  fidelium  de- 
votio  "*•  contulit  et  couf^ret  intuitu  divino,  et  que 
etiam  emptione  vel  aliter,  ut  prediximus,  adepti 
e8tis,autde  cetero  iustis  modi8,opitulante  Domino, 
edipieci  poteritis,  et  omnos  nichilominus  bonas  et 
antiquasecclesie  vestre  consuetudines  vobis  vestris- 
que  8ucccs?«oribns  perpetualiter  et  irrevocabiliter 
sine  aliquo  retentu  confirmamus  et  corroboramus, 
Balvanimirumpatriarche  lerosolimitani  debita  obe- 
dientia  et  reverentia*.  Sanede  his  et  aliis  possessio- 
nibus  etbonisvcstrisliberam  disponendi,  communi 


quam  fu(uris,quod  ego  AmaJricus.Dei  gratia8aneta 
Resurrectionis  ecclesie  patriarcha,  intuitu  pietatis 
et  helemosine,pro  salute  animo  mee  dono  et  firmi- 
ter  concedo  tibi,  Petre,  prior  Dominici  8epulcri, 
eiusdemque  capitulo  acccclesie  atque  succeBsoribut 
vestris  in  perpetuum  iuri8dictionem,quam  habebajB) 
in  vinea,que  fuit  Petri  de  Sancto  lacobo,  cuius  poFf 
tionem,  quam  idem  Petrus  in  ipsa  vinea  habebat. 
vos  constat  ab  eo  emisse  ;que  videlicet  vinea  habet 
ab  oriente  et  septentrione  vineam  deLatina,abocci- 
dentestratam regiam,  queducit  a  domo  leprosoruio 
Sancti  Lazari  versus  iacum  Legerii,a  meridie  viam, 
que  ducit  ab  ecclesia  Sancti  Stephani  ad  eamdexn 
stratam  ;libere  et  quiete  tenendam  et  habendam^ad 


^    tamen  consilio  et  ad  honorem  Dei  et  ecclesie  vestre  -o  iibitum  vestrum  tam  de  memorata  vinea  quam  de 


profectum,  habebitis  facultatem.  Obeunte  vero  vel 
transfretante  patriarcha  lerosolimitano^prior  et  ca- 
nonici,  qui  pro  tempore  in  eadem  ecclesia  fuerint, 
domum,  ut  iustum  cst,  et  familiam  patriarche,  et 
•mnia,  que  ad  ius  eius  spectant,intus  et  extra  fide- 
liter  custodient  et  regent,  donec  alter  secundum 
Deum  Bubstitutus  fuerit,  aut  doncc  ipse  rediorit,  si 
transfretaverit.  Porro  medietatem  possessionum, 
que  intor  noa  communes,  ut  in  Anglia,  in  Datia,in 
Alemannia,  Polonia,  Rutenia,  Avagia,  Hungaria» 
Gonstantinopoly  ^*^"^  et  in  omnibus  finibuBeius,  in 
quibus  medietatem  expensarum  ponere  debemus, 
medietatem  vobis  confirmamus.  Si  quis  autem  hoc 
privilegium  nostrum  violare  prcsumpserit^ilii  pene 
Bubiaceat,quam  Deus  omnibus  maledictis  promisit, 
nifli  a  aua  temeritate  resipuerit  ;gratiaautomet  paxG 
a  Deo  patre  et  Domino  Ihesu  Christo  sit  ista  custo- 
dienti  et  sancte  lerosolimitane  [ecclesie]  ""  jura 
tuenti.Ut  autem  hoc  privilegium  nostrum  firmum, 
flxnm,  etabile  et  inconvulsum  permaneat,  placuit 
illud  plumbei  sigilli  nostri  impressione  munire  et 
BubBcriptorum  testium  veridica  testificatione  con- 
firmare.  Huius  rei  teBtes  sunt : 

LetarduB,  NaBarenus  ;Hernesiu8  **^*,  Cesareen- 
sis,  arohiepiBCopi.  W[illelmus],  Acconen- 
Bifi  **^;  Bernardus,Liddensi8,AbsaIon,quon- 
dam  AscalonenBis,epi6Copi.  Renaldus,  abbas 
Montis  6yon.  Raimundus^abbas  Templi  Do- 
mini.  Guido,  abbas  Sancte  Marie  de  Latina, 
BernarduB,  prior  Montis  Oliveti.  Eraclius, 
archidiaoonuB  Iherusalem.  Amuifus  *'*^  ca-  jq  mense  lunio. 
pellanus.  GaufriduB,  dapifer.  Robertus  de 
Pinkegni. 
Data  Eihrusalem  *^*',  anno  ab  incamatione  Do- 
raini  hclxix, 

CLXVnr"w 

8EP0LCRI    DB     QUADAM 


terra  et  aliis  pertinentiis  suis  fatiendum  ;ita  tamen 
quod  tam  vos  quam  successores  vestri  versa  vice 
intuitu  pietatis  die  obitus  mei  pro  mei  commemora- 
tione  introduccre  debetis  ad  refectionem  trededm 
pauperes  et  tredecim  clericos  alios,qui  psalmos  pro 
mea  requie  decantarent  ;deinceps  vero  annuatim  in 
perpetuum  die  anniversarii  mei  tredecim  pauperes 
refitietie,etdieSancti  Michaelisad  oapellam  noBtram 
et  succedentium  in  patriarchatum  singulis  iugiter 
annis  duos  cereosprecii  unius  bisancii  deferri  fatie- 
tis  in  eademaccendendos.Utautem  istacompactio, 
donatio,  etiam  concessio  ex  utraque  parte  rate  et 
inviolabiles  omni  tempore  permaneantjpresens  con- 
scriptum  in  memoriale  sempiternum  sigilli  mei 
appositione  communiri  ac  roborari  mandavi. 

Factum  est  hoc  anno  ab   inoarnatione   DomiBi 
iiCLXxvii,  indlctione  viii,regnante  in  sanota  leruBa" 
lem  Bald  uino,Dei  gratia  Latinorum  rege  sexto.HuiuB 
rei  testes  sunt : 
De  oanonicis  Sancti  Sepulcri  Baoerdotibue  : 
Hugo  de  Nigella,  Constantinus,  diaconuB.  OdPt 
Ragerius,  subdiaconus.  RobertuB  d^  Romftf 
PetruB  BarohilonensiB. 
De  familia  mea : 
Galfredus,  dapifer.   Girardus,  capellanus.  Pe^ 
trus,  clericuB.  Willelmus,  crueifer,  qui  heo 
conscripBit.  Aldebertus,  pincerna,tuBO  tem* 
poris  preceptor  domus  mee.  Petrus  Lom<- 
bardus. 
Datum  per  manum  magistri  Monachi  cancelUnif 


CLXIX  "»♦. 

DB  DUOBUS  QVIirTARIlB  RACEMOBUMy  QVE  lULDIIIIfllB, 
REX  8BXTD8  BAIfCTK  CiVITATIS  lERUSANBV,  BEDiT 
ECCLBSIE  &ANCTI  8EPULCRI. 


DOlirM   FACTCH    ECCLESIE     SANCTI 

VINEA. 

In  nomine  sancte  et  individue  Trinitatis  Patris  et 
Fiiii  et  SpirituB  Sancti,  amen. 


In  nomine  sanote  et  individue  Trinit^tis  Patris  «t 
Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibus,  tam  futuriB  quam  preaenti* 
bus,quod  ego  Balduinus,per  Dei  gratiam  in  aancta 
civitate  leruBalem  Latinorum  rex  sextuB,  dono  et 


"•*  B,    provinctis.    »"«     B,    devoceo.    *"^     B.   ConstarUinopoli.    ""    Suppl66     d^apr^s     B.    *"«  B, 
Hernerius.    "w    b.    Aconensis,    *»•*  B,  Amulphms.    "«»  B,  fcruiato»».    "•*  A^  P*  1*7,  v«  manqijiB   <U»l 


B.    »*•♦  A,  f»  /,  5,  v«  fmanque  dans  B. 


im 


CARTULAIRE  DTJ  SAINT  SEPULCRE. 


1290 


eoncedo»  rcgicquc  znaieslalis  auclorilale  confirmo 
Deo  et  ecclesie  Sancte  Resurrectionis  necnon  et  Pe- 
tro,  eiusdem  venerabiii  priori,  universis  etiam  cano- 
nicis  ibidem  Deo  servientibus  et  in  perpetuum  ser- 
vituris  duos  quintanos  racemorum  in  vincis  meis, 
que  sunt  prope  eoelesiam  Sancte  Grucis,  perpetuali- 
tersingulisannis  recipiendos,  habendoset  possiden* 
dos,  in  cambium  scilicet  decime,  quam  habebant  in 
vinea,  que  est  juxta  sccuodum  ***^  Procopios,  quam 
dominuB  et  pater  meus  pie  recordationis,  rex  Amal- 
ricus,  donavit  ecclesie  Montis  Syon  pro  lacu  Ger- 
mani,  qui  commnnis  est  usibus  universe  civitatis. 
Ut  igitur  hec  mea  donatio  rata  permaneat  in  eter- 
num  et  indissoluta,  prcsentem  cartam  testibus  sub- 
scriptis  sigillo  meo  muniri  et  corroborari  precepi. 
Factum  est  hoc  anno  ab  incarnatione  Domini 
MCLxxvii,  indictione  x.  Huius  rci  testes  sunt: 

Willelmus  Marchiaius,  Ascalonensis  et  loppen- 
sis  comes.  lohannes  de  Assur.  Anselmus  de 
Bria.  Roardus,  castellanus  lerusalem.  Petrus 
de  Creseca.  An«elmus  d'Abim.  Willelmus 
Patrnm. 
Dfttum  lerusalem,  per  manus  Lamberti,  domini 
regis  capellani. 

GLXX  "»«. 

DONUM    CUIUSDAM    VINEE,    QUE  SITA   EST   APUD    PEDEM 

MONTIS  SYON. 

In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti  amen ; 
[in]  unitate  Trinitatis,  amen. 

Nolum  sit  omnibus,  tam  presentibus  quam  futu- 
ris,  quod  ego  Rainaldus,  Dei  gratia  sacrosancte  ac 
primitive  ecclesie  Montis  Syon  humilis  minister, 
communi  assensu  et  voluntate  capituli  nostri,  dono 
et  concedo  vineam,  quam  possidebamus  ad  pedem 
Montis  Syon  sub  domo,  que  dicitur  Germani,  ad 
fatiendum  lacum  ad  communem  usum  Christiano- 
ruro,  in  concamhio  illius  vinee,  quam  dominusrex 
Amalricus  dcdit  nobis  iuxta  ecclesiam  Sancti  Pro- 
copeos.  Conccssimus  etiam  ipsi  quamdam  vineolam 
aliam  parvam,  que  illi  prefale  vince  coUateralis 
adiacet,  a  meridic,  in  bivio  iuxtadomum  illius  pro- 
fali  Germani.  Ut  igilur  prefata conventio  rata  tenea- 
tur  et  firma  et  concambium  et  huius  prefate  vi- 
neole  concessio,  et  ut  predictus  lacus  communibus 
Christianorum  usibus  libere  deserviat,  cartam  pre- 
sentem  sigillo  conventus  et  ecclcsie  corroborare 
cnravimus. 

Actum  69t  hoc  anno  ab  incarnatione  Domini 
MCLzxvi.  Huius  rei  testes  sunt: 

Petrus,  abbas  losaphat.  Dominus  Ribaldui,  ab- 
basLatine.Dominus  Rogerius,  abbas  Templi. 
Rohardus,  castellanus.  Anselmus  de  Brie. 
Anselmus  Babic. 


A  CLXXX»»^ 

PRIVILEGIUM    DOMIN!    w[lLLELMl],     REOIS    SICIUE  **••. 

In  nomine  Dei  eterni  et  salvatorie  nostri  lesu 
Christi,  amen. 

"W^illolmLs],  divina  faventc  clementia  rex  Sicilie 
"*•,  ducatus  Apulie  et  principatus  Capue.  Omnibns' 
ecclesiis  ac  locis  roligioni  deditis  dignus  honor  est 
exhibcndus;  plus  tamen  ea  revcrentie  promerentur, 
que  maiorem  gloriam  divine  virtutis  privilegio  sor-^ 
tiuntur.  In  quibus  utique  Sepulcrum  ^^^  Domini- 
cum,  sicut  titulo  clariori  preminet,  sic  etiam.cfari- 
stiane  devotionis  intuitu  cultu  venerandnm  est  di- 
gniori.  Unde^  ad  venerabilis  conventus  eiusdem 
ecclesie  preces  aures  nostre  clemcntie  tanto  propen- 
sius  i  .clinamus,  quanto  devotius  celebraium  ibi 
H  esse  redemptionis  nostre  misterium  ^*^*  colirous  et 
veneramur.  Ad  petitionem  igitur  Petri,  venerabilis 
prioris,  et  conventus  ipsius  ecclesie  concedimus  ei- 
dem  ecclesie  Sancti  Sepulcri,  et  regie  auctoritatif 
munimine  condrmamus  omnes  possessiones  etteni- 
menta,  que  in  rcgno  nostro  ecclcsia  ista  **®*  iusto 
titulo  in  presentiarum  noscitur  possidere.  Ad  huius 
autem  concessionis  et  conflrmationis  nostre  memo- 
riam  et  inviolabile  firmamentum  presens  priviie- 
gium  nostrum  per  manus  Aiexandri,  nostri  nota- 
rii,  scribi  et  plumbea  buUa  ^^  nostro  typario  im* 
pressa  iussimus  roborari,  anno,  mense^  indictiono 
subscriptis. 

Data  in  urbe  Panormi  feiici,  per  manus  Gualte- 
rii,  venerabiiis  Panormitani  archiepiscopi,  et  Ma- 
th[8eij,  regii  vicecancellari,  et  Ric[ardi],  venerabilia 
G  Siracusani  ^^^  episcopi,  domini  regis  familiarium^ 
anno  dominice  incarnationis  mclxxviii,  mense  apri. 
lis,  indictione  xi,  regni  vero  domini  nostri  Willelmi, 
Dei  gratia  magnifici  et  glorio[si]ssimi  regis  Sicilie 
'^^,  ducatus  Apulie  et  principatus  Capue,  anno  xii 
feliciter,  amen. 

CLXXII  »«>«. 

LITTERE   REGIS   SICILIE  "^*^. 

W[illelmus],  Dei  gratia  rex  Sicilie  ***•,  ducatus 
Apulie  et  principatus  Capue,  prelatis  ecclesiarum, 
comitibus,  iusticiariis,  baronibus,  camerariis,  baia- 
lis  et  universis,  quibus  presentes  littere  ostense 
fuerint,  fidelibus  suissalutem  etdilectionera.  Divine 
maiestatis  intuitu,  in  cuius  nomine  vota  nostra  diri- 
gimus,  et  omnem  regiam  dispositionem  feliciter 
])  conmunimus,  sacrosanctas  dcclesias,  monasteria  et 
loca  venerabilia  per  regnum  nostrum  undique  con- 
stituta  dignum  ducimus  reverenter  colere,  rationes 
earum  dePendere,  iura  fovere,  et  ipsarum  paci  et 
quieti  misericorditer  providere.  Inde  est  quod  per 
hoc  presens  scriptum  univorsitati  vestre  mandamus 
atque  precipimus  quatinus  domibus,  qnas  ecclesii^ 
Sancti  Sepulcri  habet  in  Apuiia,  hominibus  qaoque 


"»5  II  laut  vraisemblablement  corriger :  Sanctum.  "•*  A,  f*  14d,  r»;  manque  dans  B.  *»"  A,  fol  149, 
V;  B,  f  33,  V*.  "«8  Cette  rubrique  manque  dans  B.  "»»  B,  Sycilie.  *>~  B,  Sepulchrum.  «««  B,  myste- 
nnm.  »»•  B,  ipsa.  ««»  B,  bulla  plunU)ea.  *««*  B,  SyracuMni.  «"  B,  Sycilie,  ^^  A,  f>  ibO,  r* ;  B,P 
34,  r«.    "07  cette  rubrique  manque  dans  B.    "w  g^  Sycilie. 


1251 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


IS5S 


oaruixi  aut  obedientiis  vel  iustis  possessionibus  ot  A  salmasvictualiuminterfrumentumetordeum,  quas 


teiiimentisipsarum  nullum  iniustumvel  iniustitiam 
*-  '^  inferatis,  vel  aliquatenus  inferri  permittatis,  nec 
eas  in  iure  vel  rationibus  suisiniustis  vexationibus 
fatigetis,  scituri  quod,  si  quis  huic  mandato  nostro 
temerarius  obviator  extiterit,  nostri  culminis  indi- 
gnationem  incurret. 

Dala  Panormi,  xxv  die  mensis  aprilis,  indictio- 
nis  XI. 

GLXXIIl  *"o. 

DONUM  BALDUINl  RUFI  ET  UXORl[s]  SUE  ARTEMIHE  *'". 

Quoniam  vetustate,  que  mater  est  oblivionis,  ho- 
minum  facta  seu  dicta  deleri  vel  nulla  esse  credi 
possunt,  nisi  litteris  commcndentur,  cgo  Balduinus 
Ilufus  et  ego  Artcmilia,  eius  uxor,  scripto  memorie 


ipsa  ecclesia  de  cabella  molendinorum  suorum,  que 
habet  in  tenimento  Pla[tie],  annuatim  curie  nostre 
solvere  tenebatur.  Ad  huius  autem  nostre  remis- 
sionis  et  relaxationis  memoriam  et  robur  perpetuo 
valiturum  presens  privilegium  per  manus  Nicholai 
de  Petrali,  notarii  et  fidelis  nostri,  scribi  et  maies- 
tatis  nostre  sigillo  precepimus  communiri,  anno, 
mcnse  et  indictione  suhscriptis. 

Datum  Pla[tie],  anno  dominice  incarnationis  mccx, 
mense  septembris,  xiv  indictione,  regni  vero  domini 
nostri  Frederici,  Dei  gratia  gloriosi  regis  Sicilie, 
ducatus  Apulie  et  principatus  Capue,  anno  xiii  feli- 
citer,  amen. 

CLXXV  ^«*». 


commendamus  quod  in  presentia  domiui  P[etri],  ^  privilegiumtroiane  ecclesieetcanonicorum  sancti 
Sanctissimi  Sepulcri  venerabilrs  prioris,  et  magistri  "    sepulcri  a  willelmo,  quondam  pontifice  troiano. 

In  nomine  Domini  nostri  lesu  Christi. 
Anno  ab  incarnatione  ciusdem  mclxxxii  et  xvii 
anno  regnante  domino  nostro  Guillelmo,  gratiaDei 
Sicilie  et  Ilalie  rcge  invictissimo,  inclite  et  gloriose 
memorie  quondam  sanctissimi  regis  Willelmi  Clio, 
vicesimo  mensis  iulii  xv  indictionis,  Guillelmus,  Dei 
gratia  quartus  Troianus  episcopus,  fratri  Guillelmo, 
venerabili  canonico  Sepulcri  Domini,  priori  Sancli 
Sepulcri  in  civitate  Troia,  et  Sancte  Resurrectionis 
ecclesie  in  perpetuum.  Cum  universis  locisvenera- 
bilibus  ex  generali  debito  christiane  professionis,  in 
quibuspossumus,  teneamuradesse,  ecelesiam  Sancti 
Sepulcri  Domini  debemus  diligere  specialius  et 
fovere,  ubi  vita  nostra  est  in  Christo  abscondita, 
C  unde  et  cum  ipso  resurgente  in  gloria  resurrexit ; 
et  in  aliis  quidem  locis  venerabilibus  membra  Christi 
pie  devotionis  obsequio  veneramur,  in  ecclesia  vero 
Sepulcri  Domini  ipsum  caput  universalis  ecclesie 
Christum  singulari  veneratione  prosequimur,  pas- 
sionis  eius,  qua  redempti  sumus,  celebramus  me- 
moriam,  et  resurrectionis  ciusdem,  qua  ipsi  con- 
regnaturi  sumue,  gloriam  predicamus.  Uuius  excel- 
lentie  specialis,  qua  prefata  ecclesia  Resurrectionis 
Dominice  preminet  universis,  digna  consideratione 
indi.cti,  volumus  aliquid  in  eius  temporale  commo- 
dum  providerc,  cuius  semper  beneHcium  spirituale 
scntimus.  Nostra  igitur  bona  et  spontanea  voluntate 
simulque  dilectorum  fratrum  nostrorum,  canoni- 
corum  Troiane  ecclesie,  precibus  et  assensu  con- 


Robcrti,  concanonici  sui,  et  aliorum  fratrum  eccle- 
sie  Sancti  Sepulcri  mcdietalem  totius  domus  nostre, 
sicuti  est  ex  parle  Sancti  lohannis  superius  et  infe- 
rius,  perhennitcr  tribuimus,  ut  nos  confratres  et 
orationum  ac  beuefitiorum  ****  suorum  participes 
fatiat  *"^;  ita  quod  ipsam  domum,  quamdiu  vixeri- 
mus,  nobis  sine  invadiatione  aut  venditione  liceat 
obtinere ;  si  vero  unus  cx  nobis  obierit,  alius  in 
fraternitatem  supradicte  ecclesie  ex  toto  debet  re- 
cipi,  si  voluerit;  sin  autem,  cum  fructu  domum 
obtineat,  quamdiu  vixerit,  et  post  mortem  suam 
libere  et  absolute  eidem  ecclesie  revertatur. 

II ee  autem  donatio  facta  est  et  concessa  anno  ab 
incarnatione  [Domini]  *"*  mclxxviii,  indictione  xi. 
Huius  rei  testes  sunt  isti : 

Henricus,  sacerdos.   Frater  Raimundus.  Ber- 

nardus  Mercator.  Stephanus  Corvesarius.  Et 

dominus  Saxo.   Raimundus  Provintialis  ^***. 

Rollandus"**.  Gerbinus  Pisanus.  Et  domina 

Calva. 

CLXXIV  '«^^ 

PRIVILEGIUM  LlBERTATiS  MOLENDINORUM  SICILIE. 

Fredcricus,  divina  favente  clementia  rex  Sicilie, 
ducatus  Apulie  et  principatus  Capue.  Que  sacrosan- 
ctis  ecclesiis  et  locis  venerabilibus  largiuntur,  et 
hominibus  sunt  accepta,  et  saluti  profitiunt  anima- 
rum.  Nos  itaque  attendentes  venerandam  religionem 
fratum  Dominici  Sepulcri,  in  quo  rex  regum  et 
salvator  in  se  sperantium  corpus  suum  placuit  hu- 


manitus  sepeliri,  ob  reverentiam  eius  et  meritum  n  cedimus,  etdonamustibisupradictofratriWillelmo, 


honestatis  eorumdem  fratrum,  pro  remedio  quoque 
animarum  felitium  augustorumparentum  nostrorum 
bone  memorio  et  salute  nostra  nec  non  et  intuitu 
probitatis  fratris  Alexandri,  prioris  ecclesie  Sancti 
Andree  de  Pla[tia],  que  est  obedientia  predicti  Do- 
minici  Sepulcri,  de  consueta  nostre  liberalitatis 
gratia  remittimus,  et  perpetuo  rolaxamus  eidem  ec- 
clesie  Sancti  Andrce  de  PIa[tia]  triginta  et  octo 


priori  Sancti  Sepulcri  de  Troia,  et  per  te  sacrosancte 
ccclesie  Sepulcri  Dominici  in  perpetuum  tcrram 
unam,  que  actenus  fuit  nostro  Troiane  ecclesie, 
iuxta  civitatis  nostre  ambitum  constitutam,  quam 
tibi  et  venerande  ecclesie  Sancte  Resurrectionis 
Dominice  una  cum  eisdem  Troianis  canonicis  fra- 
tribus  nostris,  existente  nobiscum  magistro  legista 
in  hoc  negotio  nostro  advocato,  tecum  vero  existente 


"«•  B,  iniusticiam,  "»o  A,  P>  150,  v  ;  B,  f»  34  v«.  ""  Cettg  rubrique  manque  dans  B.  ""  B,  btne- 
ficiorum.  *"3  b,  faciat.  *«♦  SuppI66  d'apr6s  B.  "»  b^  Provindalis.  ""  B,  Rodlandus.  ""  B,  ^  151 
r» ;  manque  dans  B.    ""  B,  f^  151,  r* ;  manque  dans  B. 


GARTULAIRE  DU  SAINT  SEPULCRE. 


1254 


D,  Troic  rcgiili  indice,  eiusdem  advocato  A 
Sancti  Sepulcri,  conccdimus,  donamus  et 
8  iure  porpetuo  sino  aostra  nostrorumque 
)rumcontradictionevelcalumpniapossidcn- 
3eram  similiter  et  integram,  ecclesie  cui 
liir  utilitatibus  modis  omnibus  profuluram, 
modum  subscriptis  finibus  designatur  :  a 
tarte  desuper  est  sccus  terra  Bartholomei  de 
0,  a  secunda  vero  parte  descendcndo  et 
illonem,  qui  est  inter  lianc  terram  et  terram 
j  ecclesio  Sancti  Sepulcri,  a  quarta  dcnique 
^ceudendo  estviapublica,  quaitura  civitate 
len  Accloy.  Ut  autem  hec  nostra  concessio  et 
perpcluam  ct  inviolabilem  optincat  fir- 
a,  presentem  in  paginam  permanus  Maraldi 


CLXXVU  '^^ 

DB  GASALI  PENDEKIO. 

In  nomine  sancta  et  individue  Trinitatis  PuUis  et 
Filii  spiritus  Sancti  amen. 

Notnm  sit  omnibus,  presentibuset  futuris,  quod 
ego  Aymericus,  Dei  gratia  Latinorum  Jcrusalem  rex 
nonus  et  rcx  Gipri,  dono.  concedo  et  confirmo  Deo 
et  tibi  Monacho,  venerabili  Dominici  Sepulcri  pa- 
triarche,  tuisquesuccessoribus  eiusdemquecapitulo 
in  Gypro  casale  dictum  Pendache  cum  omni  iure, 
quod  in  eo  casali  habucram  et  habere  debueram^ 
in  perpetuam  possessionem  libere  et  quiete  sine  ullo 
scrvitio  hKbcndum,  tcnendum  et  possidendum,cum 
omnibussuis  pcrtincntiis  in  terris,  aquis  et  villanis, 
et  cum  omni  iure  suo,ct  cumomnibusconsuetudi- 


lotarii,  conlici  iussimus,  sigilli  nestri  appo- n    ..  .,  i.    '    i.       ,  »  .      «    . 

«    .  ,  .  .     D  nibus   eidem  casali  pcrtm  »ntibus,  excepto    fonte 

nn.    frntrnm    nnftlrnnim    rflnnnirnnim    anh-  ^  »  r 


ac  fratrum  nostrorum  canonicorum  sub 
mibus  corroboratam.  Quam  traditionem  et 
•nem  si  qua  in  posterum  ecclesiastica  sccula- 
irsona  temcre  perturbare  presumpserit,  et 

>  terciove ***• 

CLXXXVI  "»> 

PRIVILEGIUM  DE  L.\CR1D0N  IN  CYPRO. 

imine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 
msitomnibus,tam  prescntibusquamfuturis, 
go  Hugo,  Dei  gratia  rex  Gypri,  dono,  concedo 
irmo  Deo  et  ecclcsie  Dcminici  Sepulcri,  ca- 
I  videlicet  eiusdem  presentibus  et  futuris,  in 
iam  elemosinam  pro  animabus  patris  mei 
ris  mee  omniumque  antecessornm  meorum  in 
•io  Paphi  prastiam,  que  dicitur  Lacridon,  cum 
18  suispcrtinentiis  interris,  aquis  et  villanis,  C 

omuibus  iuribus  et  consuetudinibus  eidem 
pertinentibus,  et  q  u  i  nque  villanos  cum  eorum 
as  et  liberis  habitis  et  habendiSyCt  cum  om- 
Borum  rebus,  cum  stagiis  eorum  atque  che- 
Qominaveropredictorumquinquevillanorum 
nt:  Vassilius  dc  Liquetima,  Vassilius   filius 

Vassilii  de  Liciuctiina.  Ut  antcm  hec  mea 
3  rataet  inconcussa  iure  perpetuo  permancat, 
tem  paginam  sigillo  meo  plumbco  muniriet 
iptorum  virorum  tesLimonio  corroborari  feci, 
n  hec  sunt  nomina: 
dterius  Gesarcnsis,concstabulusGipri.  Ayme- 

ricus  de  Rivet,  sencscalcus  Gipri.  Rainaldus 

Suessionensis,  marcscalcus  Cipri.  Galterius 


Sancti  Georgii  cum  deccm  circumiaccntibus  carru- 
catis  terre,  quas  Hospitali  Alamannorum  prius  do- 
naveram,  et  exceptis  donis,  que  ego  et  frater  meus 
rex  Guido  hominibus  nostris  donavimus.  Ut  autcm 
hec  mea  donatio  rata  et  inconcussa  iure  perpetuo 
pcrmaneat,  prcsentem  paginam  scribi  ac  sigillo  mco 
plumbeo  muniri  subscriptorumque  virorum  testi- 
monio  corroborari  precepi,  quorum  hec  sunt 
nomina : 

Aymericus  de  Rivet,  senescalcus  Gypri.  Raine- 

rius,    bibliotecai-ius.    Raynaldus    Suession- 

nensis.    Rustanus   Aymar.    Rainaldus    de 

Balma    Guillelmus  de  Balma>   frater  ejus. 

Symon  Paphensis.  Balduinus  Usserius. 

Factum  esthoc  anno  dominice  incarnationis  mcci^ 

mense  martio. 

Datum  Nicossic,  per  manum  venerabilis  Alani, 
Nicossensis  archiepiscopi  et  Gypri  canceliarii,  eodem 
anno  et  eodem  mense. 


GLXXVIII  «»". 


litti:re  domixi  o. 


PATRIARCHE    lEROSOLIMITANI. 


G.  .  .  .  *"'  miseratione  divina  patriarcha  lero- 
solimitanus  humilis  ct  indignus  apostolice  sedis  le- 
gatus,  clero  et  populo  in  lerusaiem  commorantibus 
salutem  in  Domino.  Uni[ver8i]tatem  vestram  scire 
volumus  quod  nos  dilectos  filios,  abbatem  Montis 
Oliveti  etdecanum  loppensem,  in  lerusalem  misimus 


pro  nostris  negotiis  expediendis  ac  nostris  requi- 
deBethsan.GormundusdeBethsan.Galterius  n  rendis  iuribus  et  servandis,  quicquid  per  ipsos  vel 
de  Sancto  Bertino.  Simon  Paphensis.  Petrus  alterum  ipsorum  actum  fuerit  ratum  habituri,  man- 
Chape.  Galterius  iuvenis.  dantes  et  rogantes  qnatenuseosveiitisreciperevice 

;um  est  anno  ab  incarnatione  Domini  mcdx,      nostra. 
novembris.  Datum  loppen,  Kalendis  ianuarii. 


Le  reste  manque  dans  le  manuscrit.  *"<^  A,  f»  152,  v«  ;  manque  dans  B.  ""  A,  f»  153,  r»  ; 
iie  dans  B.  ""  A,  f<»  153,  v» ;  manque  dans  B.  ****  Gette  initiale  peut  d^signer  Gibelinus, 
lus,  appele  aussi  GoffreduSy  ou  enfin  Giraldus,  qui  tous  trois  r^unirent  k  la  qualite  de 
rches  de  J^rusalem  celle  de  16gats  du  saint  siege.  En  rabsence  de  toute  indication  chro- 
que,  je  suis  port6  k  croire  qu'il  s'agit  ici  de  Giraldus,  et  qu'il  faut  rapporter  le  document  k  16- 

ot  ce  pr^Iat,  m6content  de  la  tr^ve  conclue  entre  Fr6d^ric  II  et  les  Sarrasins,  avait  refus^  d^  r6- 
le  si6ge  patriarcal  dans  les  murs  de  J^rusalem. 


1^89 


AD  TJODEPrilDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


tm 


GLXXIX  »"♦. 


1'UIV1LE0IUM   DE  PALAFRUGELLO   ET  TURICELLA   DB 

MONTE   RASO. 

Hoc  est  translatuin  fideliter  tpanscriptum.Mani- 
festum  sit  omnibus  quod  nos  P[etrus],  Dei  gratia 
rex  Aragonum  etcomesBarchinonen8is,bonoanimo 
et  spontaneavoluntalecupientes  executioni  mandare 
quod  dominus  [Alfonsus]  clare  memorie  rex,pater 
noster,  ob  remedium  anime  sue  gloriosissimo  Sc- 
pulcro  Domini  in  suo  testamentolegavit,laudamus, 
concedimus  et  donamus  ac  tradimus  in  perpetuum 
cum  hac  scriptura  perpetuovalituraDomino  Deoet 
eidem  Sepulcro  Domini  et  vobisomnibus  canonicis 
et  fratribus  eiusiem  loci,  presentibus  et  futuris, 
Palafrugelhljn  ct  turiccllam  deMonte  Raso  et  Lau- 
frigum  et  Esclainanum,  loca  nostra  sive  castella, 
cum  omnibus  terminis  et  pertinentiissuis  beremis 
et  populatis,cum  aquis  omnibus  et  rivis  et  pascuis 
et  piscariis  maris  et  terre,  cum  firmamentisetpla- 
citis  et  caloniis  et  c-mnibus  questiis  et  cunctis  fru- 
clibus,  proventibus,  exitibus  ct  expletis.cum  vena- 
tionibus  et  inventionibus,  accidentibus  et  excaulis 
quibuslibet,  cum  hominibus  et  feminis,quiibisunt 
vel  erunt  aut  esse  poterunt,et  cum  omnibusmelio- 
ramentis  et  augmentis,queibi  facere  potueritisullo 
modo,  cura  omnibus  etiam,  que  nos  vel  prcdeces- 
sores  nostri  vel  aliqui  aliiinpredictislociseteorum 
tenimentis  unquanx  habuimus,  tenuimus  vel  acce- 
pimus  aliqua  ratione  vel  causa.  [Jec  autem  omnia 
et  singula  damus  et  concedimus  Sepulcro  Domini, 
et  per  tc,dilecte  noster  B[eren]g[ariel,prior  domus 


B 


^  Osconsi  episcopo. Domino Exainenio  G&rBelii. 

Domino  Garsia  Romero.Domino  Miohaeled^ 
Lueia.  Raimundo,  reposit[arioj. 
En  ego  de  Avzar,  et  multis  aliis  elerieis  et  laioi^ 
de  curia  et  creatione  nostra. 

Signum  Petri^Dei  gratia  regis  Araganorum  etco* 
mitis  BarchinonensYS. 

Ego  Ferrarius  de  Guardia,notariQs  domini  regis, 
hoc  scribi  feci  mandato  ipsius^  loco,  die  et  annis 
preflxis. 

CLXXX. 

DE  DKGIMIS  ET  POSSESSIONIBUS  lERICHO* 

{Vide  in  Alexandro  Ili  ad  an.  1181). 
CLXXXI  »"«. 

PRIVILEOIUM  BFRNARDI,  UDDEN81S  ECGLRSIE  EPI8C0PI. 

In  Domine  sancte  et  individue  Trinitatis  Pairis 
et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  amen. 

Notum  sit  omnibu8,tam  presentibus  quam  fulu- 
ris,  quod  pro  bono  pacis  et  concordie  integritate 
conservanda  facta  est  conventio  et  coneordia  inter 
domnum  Bcrnardum,Liddensis  ecclcsieepiscopuiA, 
et  domnum  Pctrum,Dominici  Sepulcri  priorem,de 
communi  voIuntat«  ipsorum,assensu  ulriusque  ca- 
pituli,presente  et  coliaudante  domno  patriarcha  A- 
malrico,mediantibus  IIeraclio,tunc  temporisarchi- 
diacono  Jerosolimiiano,ct  magistro  monacho,domoi 
patriarche  cancellario.  Domnus  quidemBernardus, 
Liddensis  episcopus,ex  integro  medietatem  decime 
cuiusdam  casalis,  nomine  Bormenaynytam  in  mes- 
sibus  quam  in  vino,  oleo,  bestiis,  volatilibus  et  in 
omnibus  a)iis,unde  decima  dari  consuevit,que  sua 


Sancli  Scpulcri  de  Barchinonia,  tradimus  et  eva-  C  prius  universa  erant,donavit  Dominici  Sepuleri  ec- 


cuamus  per  secula  cuncta  eidem  Sepulcro  Domini 
et  canonicis  et  fratribus  eiusdem  substitutis  et 
substituendis  ad  habendum  quiete  et  possidendum 
plenarie  et  tcnendum  potenler  et  potcstative,  ad 
omnes  voluntates  vestras,  sicut  melius  et  plenius 
et  sanius  et  utilius  dici  et  intcUigi  polest,  ad  coin- 
mune  bonum  domus  Sancti  Sepulcri  et  fratrum 
et  canonicorum  eiusdem,8ine  aliquo  vinculo  et  re- 
tentu  nostro  atque  nostrorum.  Volumus  igitur  et 
mandamus  (irmiter  etdistricteuniversishominibus 
et  feminis  predicta  loca  et  terminos  eorum  inhabi- 
tantibus  etinhabitaturisquatenusprefato  priorido- 
mus  Sancti  Sepulcri  deBarchinoniaetsuccessoribus 
suis  et  his,quo8  ipsi  mandaverint  vel  statuerint,in 


clesie  et  Petro  priori  omnibusque  caaonicis  et  eo- 
rumdem  succeseoribus  in  perpetuum.Domnusvero 
Petrus  prior,con8ilio  et  assensu  omnium  canonieo- 
rum  ecclesie  Sancti  Sepulcri,  coneessit  Liddensi 
ecclesie  et  episcopo  Bernardoeiusquesaccessoribus 
inedietatom  omnium  decimationum  quatuor  ossa- 
lium  scriptorum  in  privilegio  Rogerii,  quondam 
Liddensis  episcopi^  Capharuth  videlicet  et  Git,  Ke- 
phrecylta  et  Porfilia,  ut,  cum  prius  Liddensis  ecele- 
sia,  faciente  Rogerio  episcopo,  non  perciperet  inde 
nisi  medietatem  decimarummessiumtantufli,prout 
continetur  in  serie  privilegii  eiusdem  episcopi,  qui 
duo  ex  illis  donaverat,  Gapharuth  et  -Oit,  et  duo 
cambierat,KephrecyltaetPorfylia,quamdonationem 


omnibus  et  peromniatamquamdominisvestrisspe-  n  et  cambium  etiam  nos  rata  etflrmahaberou8,iama 


cialibus  et  perpetuis  obediatis,  et  eis  teneamini  de 
universis  et  singulis,  que  nobis  aliquo  modo  fatie- 
batis  et  donabatis,  plenarie  et  fideliter  respondere, 
alio  mandato  nostrovel  alicuius  baiulivel  hominis 
nostri  rcquisito  numquam.deinceps  vel  assensu. 

Datum  Ccsaraug[usti],  die  lune  prima  post  pen- 
tecosten,  era  mccl,  per  manum  Ferrarii,  notarii 
nostriy  testibus  et  presentibus  : 

Domino  R[amundo],  venerabili   Cesaraug[u8- 
tensi]  episcopo  Domino  G venerabili 


tempore  istiusnostre  conventionis  factereciperetex 
integro  medietatem  omnium  decimationum  tam  in 
messibus,  vino,  oleo,  bestiis  et  volatilibus.exeeptis 
duntaxatcanonicorumpropriisnutrimentisomniom 
bestiarumetvolatilium  cuiuslibetgeneris,quemodo 
habent  et  in  posterum  habituri  sunt  in  supradictis 
quinque  casalibus  Bermenaym,Capharutb,Git,Re- 
phrecylta  et  Porfilia  eorumque  pertiErentii8*,de  qni- 
bus  propriis  nutrimentis  decimas  in  perpetuum  ex 
pactione  non  solvent ;  de  aliis  vero  omoibuB,  tam 


*«♦  A,  f^  153,  V" ;  manque  dans  B.    ^"»  B,  ^  102,  v» ;  nanque  dans  A. 


1957 


GAHTULAIHE  DU  SAINT  SEPULGRE. 


i^ 


de  laboribuacaQOuicorumquamuliorum  supradicla  X  riori8parilcrctcxicriorisliominisinGhrislosalutem 


quinque  colentium,  medietatem  Liddensis  ecclcsia 
integre  percipiet.  Donavit  etiam  prenominatus  epi- 
scopus  Bernardus  ex  communi  capituli  suiconsen- 
sUfintuitu  pietatisethelymosino,  ecclesiasedificatas 
et  hedificandas  in  illis  quinque  casalibus  plenarie 
cum  omni  iure  parrochiali  ccciesie  Dominici  Sepul- 
cri,  re*tenta  sibi  suisque  successoribus  obedientia 
parrochialium  sacerdotum,  qui  inibi  pro  bene  pla- 
cito  prioris  ac  canonicorum  Dominici  Sepulcri  sub- 
stituentur,  retenta  etiam  vocatione  ad  synodum; 
crisma et oleum  ab  episcopo  Liddensi  accipient ;  con. 
secrationes  altarium  seu  basilicarum,  ordinationes 
clericorum,qui  ad  sacros  ordincs  fuerint  promo- 
vendi,  ab  eodem  episcopo  et  succeasoribus  suis  re- 


et  pro  diurnis  laboribus  postmodum  eternc  salutis 
felicitatem.  Divine  legis  eruditione,  fratres  dilectissi- 
mi,  salubritcr  informamur,  sanctorumque  nichilo- 
minus  patrum  sanctissimis  documcntis  satis  racio». 
nabiliter  irradiamur  ut,  quod  ab  aliis  nobis  fieri 
nolumus,  hocet  nos  pariteraiiis  facere  omnimodis 
caveamus.  Nos  etenim  fratres,  qui  in  domo  paupc- 
rum,  in  qua  pauper  et  inobs  nomen  Domini  lauda- 
bunt,  paupertatis  sumus  professores,  et  pauperum 
fratrum  non  vite  morito  sed  divine  dispensationis 
dono  existimus  provisores,  aliena  nulla  iniuste  ap- 
petere,  sed  propria  nostra,  si  qua  fuerint,  cunctis  in- 
digentibusdebemus  Gdeliter  erogare.  Nam  iuxia  Sa- 
lomonis  vocem,qui  secundum  datam  a  Dco  sibi  sa* 


quirent,  et  impetrare  debebunt;  interdictos  et  ex- *>  pientiam  interceterasuorum  proverbiorumarchana 

*  1  T      *     1  *     4  AA£  *  *  1  V  *         ■  *  ^^      l_  *  t  V\  *  *  I   ■  *  I 


communicatos  a  Lidensi  "*®  episcopo  pro  interdictis 
et  excommunicatis  sacerdotes  eorumdem  quinque 
casalium  habebunt;  celera  vero  alia  quelibet  iura 
eis  ex  dono  reliquit. 

Ego  Bernardus,  Liddensis  episcopus,  communi 
assensu  capituli  mei,  et  ego  Petrus,  prior  Dominici 
Sepulcri,  assensu  capituU  eiusdem  ecclesie,  hanc 
conventionem  fecimus  anno  dominice  incarnationis 
MCLXXi,  indictione  iv,  presidenle  domno  Amairico 
venerabili  patriarcha,  regnante  illustri  Amalrico, 
lerosdlimitano    rege    quinto.   Huius    conventionis 
testcs  sunt  : 
De  capitulo  Domtni  Sepulcri  : 
Ugo  de   Nigella.  Reinaldus  de  Lochis.  Petrus 
Calvus.  Petrus,  cantor.  Arnulfus,  subprior. 
Balduinus,  thesaurarius.  —  Presbiteri. 
De  diaconibus  : 

Dalmatius.  Savinus.  Rogerius. 
De  subdiaconibus  : 

Odo.  Ingerradus  et  Petrus. 
De  capitulo  sancti  Georgii : 
Oislebertus,  cantor.  Franco.  Petrus,  preceptor. 
—  Sacerdotes. 
De  diaconibus  : 

Willelmus.  Petrus  Testa. 
De  subdiaconibus  : 

Gerurfus.  lohannes  et  Papion. 
Interfuit  etiam  huic  conventioni : 
Domnus  Rainaldus,  Ebron  cpiscopus.  Domnus 
Eraclius,  lerosolimitanus  archidiaconus.  Et 


hoc  ipsum  commemorat :  De  rapinis  alienis  ekmo^ 
sinam  facere  non  est  of/icium  miserationis,  sed  emo- 
lumentum  sceleris;  quod  enim  male  ab  aliquo  adqui- 
ritur,  nulli  umquam  bene  tribuitur.  Quocirca,  fra- 
tres  karissimi,  universitati  omnium  vestrum  man- 
damus,  et  mandando  in  Domino  commonemus,  et 
insupcr  per  summam  sanctamque  obedientiam  au- 
ctoritatc  in  hoc  ipso  nobis  a  Deo  data  vobis  iniun- 
gimus  ut,  quascumquc  elemosinas,  quascumque 
possessiones  et  ecclesias,  hospitalia  atque  muuici- 
pia,vel  quicquid  aliud  numerari  poterit,quod,  ante- 
quam  ad  manus  nostras  devenissct,  de  iure  Domi- 
nici  Sepulcri  fuerat  vel  esse  debuerai,  huc  usque 
negligenter  forte  et  inscicnter  tenuistis,  isto  nostro 
accepio  vel  audito  mandato,  presentium  latoribus 
J^  libere  etquiete  relinquatis,etabsqueomnicalumnia 
soluta  dimittatis;  sed  neque  ulterius  de  elemosinis 
prefati  sanctissimi  Sepulcri  vel  possessionibus  sibi 
adscriptis  quicquam  auferre,  minuere  vel  habita  re- 
tinere  presumatis.  Ilec  itaque  ex  communi  totius 
capituli  nostri  decreio  ab  omnibus  vobis  summopere 
observari  volumus,  et  observandum  in  veritate  San- 
cti  Spiritus  vobis  omnibus  mandamus,  ne,  si  aliter 
feceritis,  Deo  et  nobis  rcpugnare  inveniamini. 

CLXXXIII  ^"8. 

{Sine  rubrica,] 

F  [ulcherius],  divinc   nutu  pietatis  sacrosancte 

Christi  Dei  nostri  Rcsurrectionis  ccclesie  patriar- 

cha,  et  A[malricus],  eiusdcm  ccclesie  .  prior,  cum 

omni  fratrum  conventu   universis  fratribus  suis, 


magister  Monachus,  canccllarius  domini  pa- a  quicumque  has  litteras  legerint,  vel  eas  audierint 


triarche. 

CLXXXII  '^\ 
[Sine  rubriea.] 
R[aimundus],Dei  gratiaChristi  paupcrum  servus 
humilis  et  Sancti  Hospitalis  Iherusalem  custos  fide- 
liSjCum  omni  fratrum  conventu  universis  fratribus 
suis,  quicumque  haslitteras  legerint,vel  eas  audie- 
rint,  clericis  videlicet  ac  laicis,  tam  vicinis  quam 
longepositis,sub  titulo  Sancti  Hospitalis  lerusalem 
ubique  terrarum  manentibus  in  hoc  instanti,  inte- 

"**  Le  manuscrit  porte  en  un  seul  mot.  Allidensi, 
i^;  manque  dans  A. 

Pathol.  CLY, 


V 


clericis  videlicet  ac  laicis,  tam  vicinis  quam  longe 
positis,  sub  titulo  ac  pro  honore  Dominici  Sepulcri 
ubique  terrarum  militantibus  in  hoc  instanti,  inte- 
rioris  pariter  et  exterioris  hominis  in  Christo  salu- 
tem  et  pro  cotidianis  laboribus  post  huius  vite  de- 
cursum  eternam  pcrpetue  salutisfelicitatem.  Divine 
legis  eruditione,  fratres  dilectissimi,  salubriter  in- 
formamur,ctsanctorum  nichilominus  patrum  san- 
ctissimis  documentis  satis  rationabiliter  irradiamur 
ut,  quod  ab  aliis  nobis  fieri  nolumus,  hoc  et  nos 

»«T  B,  f"  127,  r«;  manquo  dans  A.    "«  B,  folio  123, 


<tf^ 


\ 


1259                AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONtJM.  DE  BELLO  SACRO.  1260 

pariter  aliie  facere  omnimodis  caveamus.  Nos  ete-  A  Adam  Niger.  Fulco  Niger.  Amalricua  de  Fran- 

Rim  fratres,  qui  in  loco  misericordie,  in  quo  iuxta  liu.  Thomas  Patricius.  Girardus    Passerel. 

"psalmographi  testimonium  misericordia  et  veritas  Arnulfus,  vicecomes.  Amalricus,  fllius  eius. 

sibi  obviavertmt,  et  iusticia  et  pax  karitatis  etdilectio-  Robertus  de  Pinkeni.  Giibertus  de  Pinkeni. 

"tiis  sibi  invicem  osculum  dederunt,  Deo  militamus,  Willelmus  Normannus.  Herbertus   Tortus. 

pacem^  sine  qua  nemo  videbit  Deum,  cum  omnibus  Willelmus  Patronus. 

hominibus  et  maxime  cum  domesticis  nostrisque  Data  Tripoh',  per  manum  Radulfl,  episcopi  Beth- 

vicinis  habere,  [et]  iusticiam,que  cuique  quod  suum  leem  regisque  cancellarii,  ii  idus  marcii. 

est  reddit,  pre  cunctis  mortalibus  debemus  tenere.  CLXXXV  **^ 

lusticie  namque  sectatores  aliena  nulla  iniuste  ap-  [Sine  rubrica  1 

petere,  scd  propria,  si  qua  fuerint,cunctis  indigen- 

tibus  debent  fideliter  erogare.  Eapropter,  fratres  ^"  ^^^^  ^^^^^s  ^yon  domus,  que  sunt  ad  ccnsus : 

karissimi,universitatiomnium  vestrum  mandamus,  Willelmus  Angevin ix  bisanc. 

et  mandando  in  Domino  commonemus,  et  insuper  ^^"*  Lechevere ii  b. 

per  summam  sanctamque  obedienciam  auctoritate  lohannes  Libisonorum.. ,     vii  b. 

in  hoc  ipso  nobis  a  Deo  data  vobis  iniungimus  ut,  «  Auroz iii  b. 

quascumque  elemosinas.quascumque  possessiones,  Mauale ii  d. 

aurum  vidolicet,  argentum,  pannos  et  equos,  domos  Litart ii  b. 

et  viUas,  agros  et  vineas,  possessiones  et  ecclesias,  lohannes  Raimont vi  b. 

hospitalia  atque  municipia,  vel  quicquid  aliud  nu-  ^^®°^  '"  ^^^^  ^^»^^»  ^^^^'^^ ' 

merari  potuerit,  quod,  antequam  et  manus  nostras  Ricardus  Capons iii  b.et  dimidium. 

devenisset,  de  iure  Sancti  lohannis  Hospitalis  leru-  Petrus iv  b. 

salem  fuorat  vel  esse  dcbuerat,  huc  usque  negli-  Baron iii  b. 

genter   forte  vcl  inscienter   tenuistis,  isto   nostro  Guillelmus  Tortus iii  b. 

accepto  vel  audito  mandato,  presentium  iatoribus  Stephanus  de  Kaors iii  b. 

libere  et  quiete  relinquatis,  et  absque  omni  calum-  ^^  Surianus iv  b. 

nia  soluta  dimittatis ;  sed  neque  ulterius  de  elemo-  Bulfarage,  medicus ii  b. 

sinis  prephati  Sancti  lohannis  Hospitalis  lerusalem  ^^^^^  ^^^®  ^^^^^  ^^^^^®  «""*  *^  census. 

vel  possessionibus  sibi  ascriptis  quicquam  auferre,  '^®^  ^^  ^^^^  ^*^^^^^  Lissebonette. 

minuere  vel  habita  retinere  presumatis.  Hec  itaque  ^-  ^ census   xiv  b. 

ex  communi  totius  capituli  nostri  decreto  ab  omni-  Petrus census    xii  b. 

bus  summopere  observari  volumus,  et  observandum  C      I'^  ^*^^  Tempii  : 

in  veritate  Sancti  Spiritus  vobis  omnibus  manda-  Bernardua  Benasis xvii  b. 

mus,  ne,  si  aliter  feceritis,  Deo  et  nobis  repugnare  ^^°  ^®  Sparnay xiv  b. 

inveniamini.  Bemardus  Muletez xvii  b. 

CLXXXIV  ****.  Bernardus  Bruhet xvi  b. 

PRiviLEGiUM  suRiANORUM  DE  TURCHo  Dame  Godc IV  b. 

DE  ABsoLUTioNE  REDDiTUs  PORTE  DAViD  Omncs  istc  domus  suut  ad  census. 

In  nomine  sancte  Trinitatis  Patris  et  Filii  et  Spi-  ^®^^"^  ^^  loppen,  ante  palatium  domini  pa- 

ritus  Sancti.  triarche iv  b. 

Notum  sit  omnibus,tam  presentibus  quam  futu-  I"^  vico  de  Repoes  : 

ri8,quod  ego  Amalricus,  per  Dei  gratiam  in  sancta  Stephanus  Mazun xiv  b. 

civitate  Iherusalem  Latinorum  rex  quintus,dono  et  Selam  Mazum dimidium  bisantii. 

concedo  Suriano[s]  de  Turcho,  scilicet  casale  Sancti  Brain,  drogeman v  b. 

Sepulcri,et  heredes  eorum  in  eodem  casali  manentes  Et  unus  furnus  retro. 

liberos  esse  inperpetuum  deredditibus,quosmichi  Iste  domus  fuerunt  Martini  Karaone  et  filii  sui 

et  antcccssoribus   meis  singulis  annis  de  racemis  J)         Bonet. 

suis  ad  portam  David  Iherusalem  dare  solebant.  Ut  Uxor  Petri  de  Yspania  fuit  soror  nostra,  et  mor- 

igitur  hec  mea  concessio  rata  et  stabilis  predictis  tua  fuit  in  gardino  nostro  in  Accon;  dimisit  nobis 

Surionis  et  heredibus  eorum  permaneat,  cartam  domum  suam  sitam  in  lerusalem,  sitam  in  ruga 

presentem  tcstibus  subscriptis  ct  sigillo  meo  mu-  Marescalky  vel  in  ruga  Sancte  Anastasie. 

niri  feci.  Item  Bernardus  Bedewin,  vicarius  nosteret  con- 

Factum  cst  hoc  anno  ab   incarnati-me   Domini  frater,  dimisit  nobis  domum  suam  in  vico  Sancte 

MCLxxi,  indictione  iv.  Iluius  rei  testes  sunt :  Anastasie  iuxta  domum  Alberti  Lumbardi. 

Hanfridus,  constabularius.  Milo  de  Placi.  Ro-  Ista  sunt  nomina  furnorum  veterum  : 

hardus,  castellanus,  Anselmus  de   Passu.  In  primis  in  vico  David  unus  furnus. 

Guido  de  Maneriis.  lohannes  de  Valencinis.  Ante  portam  Sancti  lacobi  unus  furnus. 

"»•  B,  P>  128,  r«;  manque  dans  A.    «*?o  A,  ^  137,  r»|  manque  dans  B. 


i^Gl 


BALDUINI  I  HIEKUSOL.  llbXi.  PRIVILEGIUiM. 


1262 


Ante  domiim  Roardi  castellani  unus  furnus. 
Furnus  ante  ecclcsiam  Sancti  Marlini. 
Furnus  in  domo,    quo   vocatur  Gileberti   de 

Pingeny. 
Furnus  de  vieo  Montis  Syon. 
Furnus  ante  ecclesiam  Sancti  Thomc  Aleman- 

norum. 
Furnus  Sancti  Egidii  in  vico  Tcmpli. 
Furnus  ante  Bocheriam. 
Furnus  de  la  Tannerie. 
Furnus  Rainaldi  in  vico  Kocatrice. 
Furnus  Anastasie. 
Furnus  de  Repois. 


Furnus  de  ludaria  ante  portam  Sancti   Helyc. 
Alius  in  ludaria  retro  Sancte  Agnetis  versus 

Orientcm. 
Furnus  novus  in  ludaria. 
Furnus  Martini  Karaoan. 
Furnus  ad  caput  vici  Girardi  de  Lisscbone. 
Furnus  in  vico  dc  Tresmailes. 
Furnus  de  vico  Sancti  Stephani. 
Furnus  de  Coiumba. 

Furnus  de  Ruffeide  iuxta  sanctum  Kariton. 
Furnus  antc  portam  Sancti  Sepulcri. 
Furnus  de  Cecilia. 
Furnus  Sancti  Pastoris. 


FiNlS  PRIVILEGIORUM  EGCESIE  SANCTl  SEPULCRI. 


BALDUINI  I 

HIEROSOLYM.^  REGIS 
PHIVILEGIUM  PRO  ECCLESIA  BETHLEHEMITICA. 

(Anno  1110.) 
[WiLLEi.MUS  Tyriensis,  Hist.  iib.  xi,  cap.  12.] 


Divina  inspirante  gratia  gens  Francorum  admo-  g 
nila,  Hierusalem  civitatem  sanctam,  diuque  oppres- 
sione  paganorum  fatigatam,  ubi  mors,  qua;  primo 
prevaricante  pare.ite  genus  humanum  invaserat, 
morte  Salvatoris  est  dcstructa,  a  spurcilia  prajdicta 
liberavit.  Obsessa  est  namque  civitas  haic  cultu  di- 
vino  digna,septimo  Idus  Junii,a  gente  praifata;  et 
Idibus  Julii,  Deo  pro  ea  pugnante,  est  capta.  Capta 
auteih  civitate  anno  Domini  millesimo  centesimo 
dispositione  divina  snggerente,  placuit  clero  atque 
Raimundo  Sancti  Egidii,Robcrlo  Northmannioe,  et 
Roberto  Flandrensi  comitibus,  Tancredo,ctcaeteris 
primatibus,  cum  universa  Francorum  multitudine, 
ut  piissimus  et  misericordissimusdux  Godefridus, 
charissimus  frater  meus  eidem  prajsideret ;  ipse 
vero,  vir  Deo  dignus,  sancta;  civitalis  gubernator, 
primo  principatus  sui  anno  pcracto,  Deo  propitio,  ^ 
tertia  die  sequentis,  in  paccquievit.Cui  ego  Baldui- 
nus  ab  exsultante  clero,  principibus  et  populo,  pri- 
mus  rex  Francorum,  nutu  divino,  excellentiam 
Ikthlehemiticse  EcclesiaB,nativitatcm  Domini  nostri 
Jesu  Christi  prflefulgida  mente  pertractans,in  qua 
primum  venerabiiiter  caputmcum  diadematcorna- 
tum  effulserat,  ut  episcopali  dignilate  donaretur, 
mihi  per  omnia  placuit.  Igitur  quod  cordc  caste  con. 
ccperam,  indesinenter  excogitans,  tandem  ad  aures 
Arnulfl  archidiaconi,  viri  clarissimi,et  Hierosolymi- 
tani  capituli  usque  perduxi,  eumque  et  idem  capi- 
tulum,  ut  super  hac  re  mihi  consulercnt,  obnixe 
rogavi.  Qui  tam  justae  petitioni  mea3  obsequentes, 
.tumpro  Uierosolymitanasedey  qucepostea  quasior-  D 


bataparentcvidcbatur,  tum  prohocnegotioRomam 
pcti  dccrcvcrant.  Ilanc  itaquc  legationem  Arnulfus 
arrhidiaconus,  ct  Aichardus  eodem  tempore  deca- 
nus  suscipientes,  Romam  perrexerunt :  et  sancto 
Spiritu  cooperante,  apud  domnum  Paschalem  se- 
cundum,  universalis  Ecclesiajpontificem,  de  utroque 
negotio  honestum  invenientes  consilium,  Hierusa- 
lem  remearunt.  Domnus  vcro  Paschalis  papa.Gibel- 
linum  Arelatensem  archiepi3Copum,virum  sapientiiB 
radiis  coruscum,  omnique  morum  honestate  fulgi- 
dum,  cui  id  legationis  Arnulfo  atque  Aichardo  pr(B- 
sentibus  injunxeral,  post  eos  Hierusalem  direxit. 
Propterea  a  me,  clero  simul  et  populo  gaudenter 
susceptus,  pro  prscepto  domni  Paschalis  paps  et 
mea  bona  voluntate,et  asscnsu  Hierosolymitani  ca- 
pituli,  ac  totius  favore  consilii,  et  propria  delibera- 
tione  omniadispensans,in  Hethlehemitica  Ecclesia, 
Aschetinum,virum  illustrem  eamdemgubernantem, 
quem  Hierosolymitanum  capitulum  ejusdem  Eccle- 
siae  cantorem,  me  cum  meis  proceribus  et  populo 
volentc  Ascalonaj  elegerat  atquc  statuerat  episco- 
pum,  obtinere  primatum  episcopalem  decrevit ; 
Bethlemiticajque  sedi,  pro  preecepto  et  considera- 
tione  nostra,  Ascalonee,  ecclesiam  parochiali  jure 
subjugavit.  Tandem  ego  Balduinus,  Dei  gratia  rex 
Hierusalem,Latinorum  primus,  jam  dicta  laetus  ob- 
nixe  firmavi.  Villam  etiam  Bethlehem,  quam  Eccle- 
siae  concesseram,  pro  salute  animae  mcae,  et  miseri- 
cordissimi  ducis  iratris  mei  Godefridi,  atque  om- 
nium  parentum  meorum  :  et  unum  casaie^  quod 
e8t  in  territorio  Accon,  nomine  Bedar;  aliud  etiam 


iS63 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  11.  —  MONUM.  DB  BELLO  SACRO. 


1264 


quod  est  iD  territorio  Neapolilano,  nomine  Seylon  :  A 
aliudquoqueadjacensBethlehem.quod  diciturBeth- 
bezan :  et  duo  casalia  in  terrilorio  Ascalonitano, 
unum  videlicet  Zeophir,  et  aliud  nomino  Caicapha, 
cum  suis  pertinentiis  episcopo,  ejusque  succossori- 
bus  firmiter  ac  libere  tenere  ac  possidere  praecepi, 
dedi  atque  concesssi.  Praefatam  quoque  Ecclesiam  a 
calumnia  qua  HierosolimitanaEcclesiaeam  vcxabat, 
commutatione  terrarum  ac  vinearum  quaB  in  cir- 
cuitu  Hierusalem  in  meo  dominioerant,  absolutiss- 
mam  reddidi.  Statuimus  autem  quod  si  quis  cleri- 
cus,  vel  laicus,  nefandissima  cupiditate  ductus,  il- 
lud  quod  pro  petitione  mea  de  Bcthlehemitica  Eccle- 
sia,  nativitatc  Domini  ac  Salvatoris  nostri  praBcIara, 
Spiritu  sancto  juvante,  a  domno  Paschale^  Romanas 
sedia  summoac  venerandopontifice^pcrGibelinum  ^ 
ejusdem  legatum,  Arelatensem  achiepiscopum  ro- 
boratum  est,  post  decessum  meum  violare  praesum- 
pserit,  invasionis  crimino,  nisi  commonitus  resi- 
puerit,  obligetur,  ac  totius  regni  nostri  expers  effc- 
ctus,  graviter  judicetur.  Praeterea  concedo  quod 
quicumque  meorum  optimatum,  vel  aliquis  militum 


scu  burgensium,Deiafinatu8Spiritudesui8  redditi- 
bus,  pro  sua  suorumque  animabus,  dare  eidem  ec- 
clesiae  voluerit,  libera  sit  sibi  piaB  voluntatis  crse- 
cutio,  et  in  perpctuum  valeat  facultatum  suarum  le- 
gitime  facta  donatio.  Facta  cst  autem  haec  conces- 
sionis,  vel  confirmationis  nostrae  inscriptio,  rerum- 
que  gcstarum  designatio,  anno  ab  Incarnatione 
Domini  millesimo  centesimo  decimo,indictione  ter- 
tia,  prnesidente  Romanae  Ecclesiffl  papa,  domno 
Paschale  secundo:  Hierosolymis  vero  GibelinoAre- 
latensi  archicpiscopo,  sedis  apostolicaB  vicario,in  pa- 
triarcham  elccto.Sunt  ergo  istius  assertionis  testes: 

Arnulfus  archidiaconus, 

Aicardus  decanus, 

Eustachius  Garnerius. 

Anselmus  turris  David  custos, 

Radulfus  de  Foritaneto 

Pisellus  vicecomes, 

Simon  ducis  filius, 

Anfredus  vip  religiosus, 

Gerardus  camerarius, 

Et  alii  quamplures. 


REGIJM  JER(JSALEM,  PRINCIPUM,  PRyELATOKll 

EPISTOLJ;  VIGINTI  SEX 

AD  LUDOVICUM  FRANGORUM  REGEM,  HUJUS  NOMINIS  SEPTIMUM,  GOGNOMINE 

JUmOREM, 

(BoNGARS,  Gesta  Deiper  Francot,  I,  p.  1172.) 


b[aimundi]  principis  antiogheni. 

Illustriviro  LuDovico,Dei  gratiaregis  Francorum, 
devotissimo  domino  suo  atque  diligentissimo,  R. 
eadem  permissione  princeps  Antiochenus,  licet  in- 
dignus,  salutem  et  dilectionem. 

Oppressiones  et  paupertates  hujus  terr®,  excel- 
lentiesime  domine,  frequenter  audistis,  et,  ni  Deus 
avertat,  frequentius  auditurus  estis,Qua  paupertate 
et  anxietatesubstineatur,  vobis  linguanec  manu  di- 
cere  vel  scribere  psssumus,  quamvis  benigna  Dei 
olementia  temporibus  nostris  ampliata  sit  Aures 
qnidem  omnium  Christianorum  quotidie  apertae  sunt 
et  erect«,per  nos  liberationem  expectantes  ;  et  in- 
terrogantes  sicut  Joannesin  vinculis  positus  redem- 
ptionem  Jesu  Christi  per  nuntios  ah  eo  interrogabat 
(Matth.  XI,  2).  Scientes  vero  cor  vestrum  ab  libera- 
tionem  hujus  terrae  essesaepius  intentum,  quotidie 
adDeum  pro  vestra exaltatione  flexis  genibusorant, 
ut  ipse  sicut  velle,  sic  posse  vobis  pracstare  dignctur, 
in  manibus  cujus  corda  regum  sunt,  ut  terra  hajc 
per  vos  visiteturet  amanibus  impiorum  liberetur. 
Ego  autem  de  vestris  naturalibushominibusnatus 


D 


et  nutritus,  ad  jussumvestrum  adimplendum  para- 
tus  sum.  Sunt  etiam  hic  dus  fili®  principis  Rai- 
mundi,  qua  ad  nubiles  annos  pervenere,  facie  et 
corporenimis  pulcherrimse,  pro  quibusexcelientiam 
vcstram  humiliter  imploramus,  quatenus  eas  in 
terra  vcstraad  honorcm  generis  earum,  nuptialico- 
pulaviro  dare  dignemini,  quia  in  in  hac  terra  ardu- 
tate  ejusdem  terraj,  et  earumconsanguinitatemari- 
tare  non  posseraus.  PraDtcrea  vestram  exoro  humi- 
liter  discretionem,  quatenus  de  patrimonio  meo, 
quod  mihi  et  meis  injuste  et  vi,  ctiam  sicutomni- 
bus  procul  dubio  patet,  abstulerunt,  ut  jus  et  ratio 
postuIat,sic  deducere  dignemini.Esse  vestrum  quod 
audire  desideramus,saBpiusnobis  dilectio  vestra  re- 
scriberc  dignetur.Nos  autem  per  misericorciam  Dei 
sani  et  incolumes  sumus.Milo  de  Nealphis,  mileset 
homo  vester,  vobis  apertissimeesse  hujus  terrae  ore 
narraverit. 

II 

GlBBRTl   MAGISTRI  HOSPITALIS. 

LuDOviCQ  potentissimo  domino,  Dei  gratia  Fran- 
ccrum  regi  gloriosissimo,  Gibertus,  Christi  paupe- 
rum  scrvus,  ct  Dei  pietate  Hospitalis  Jerusalem  ma- 


RBGUM,  ETC,  EPP.  AD  LUDOV.  JUN. 


1960 


,  salutem  cum  omni  conventu  fratrum,  et  se-  A 
i  in  Ghristo. 

itia  nostrae  infirmitatis  Dominus  agnovit,  do- 
pie  rex,  quod  res  et  possessiones  quas  pere- 
sancto  desiderio  iter  Hierusalem  arripientes, 
videndi  sanctam  Christi  resurrectionem  sub 
i  manus  vestrae,  salvas  et  illflesas  consistere. 

0  altitudini  vestrae  supplicamus,  quatenusde 
sdam  malefactoribus,  qui  terram  cujusdam 
viri,  videlicet  Guillermi  dc  Donperre  incendio 

1  perversitate  cremaverunt,  ipso  Hierusalem 
mente,talem  indejustitiam  placeat  facere,quod 
jui  audierit,  amplius  non  praesumatconsimile» 


B 


III. 

AMALRICI   REGIS   HIEROSOLYMORUM. 

>ovico,  per  Dei  gratiam  Francorum  regi  glorio- 
10,  Amalricus  per  eamdem  Jerosolymorum  rex, 
im. 

tr®credimusinnotuisseserenitati,charissime^ 
rum  exrelationevcridica,  quoniam  postquam, 
tisnostris  exigentibus,  princeps  Antiochenus 
cis  captus   fuit,  et  omnes  sui  aut  captivitate 
orte  perditi  et  pessumdati  sunt,eximproviso 
venit  repentinus  interitus.  A  sfficulo  etenim  in- 
18   terraemotus,  castclla,  turres,  municipia, 
iferetamin  montanis  quam  in  planis,  tamin 
'hia  quam  in  onmibus  ei  adjacentibus,  tunc 
inis,  tunc  in  montanis,  solo  adaequavit,  et  in- 
rabilem,  proh  dolor!  Christianorum  utriusquo 
multitudinem  morti  improvisae  addixit,  et  ex- 
t,  et,  ut  verius  dicamus,  tcrratenus  absorbuit.  G 
mulum  autem  miseriaj  et  in  summam  deso- 
is  omnimodae,  viam  universae  carni?  ingressus 
eu,  heu!  ille  rex  inclytus  et  egregius,  clypeus 
titudo,  post   Deum,  Ecclesiae    Oricntalis,  et 
pue   regni  Jerusalem  unica  et  irrefragabilis 
t  fiduciasalutaris,  vcster  vcstriquo  rcgni  prae- 
ilis,  nosterque  dominus  et  frater  rex  Chistia- 
lus  Balduinus.  Gujus  ideo  inconsolabilior  et 
lentior  est  transitus,  dolor  et  desoIatio,quod, 
iictore,  in  ipso  et  per  ipsum  omnium  universi- 
iristiana  habebat  promptum  adjutorium,  et 
i  singula  infestantia  sufficientiam.  Inde,  inde 
imirum,  dilectissimc,  quod  vestrae  majestati 
am  lineamenta  de  capite  pendentia  inclinan- 
astentamentum  nostrum  et  fidei  deificapbasem  jj 
n  inexpugnabilemque  civitatera,  serenitatem 
im  fore  in  Ghristo  cognoscimus,  et  humilita- 
lostram,  vcstram   cssc  curam  peculiarem  in 
no  profitemur.  Qufle  ergo    vel   quanta    fuerit 
charitatis  abundSintia  et  pcrfectio  in  piae  me- 
B  amico  vestro  regc  Jerusalcm  praetaxato,  Dei 
;ausa  et  illius  invictissimo  amore;  in  nostra 
omnibus  appareat  et  Ecclcsia?  Orientalis  deso- 
le.  Sicut  cnim  de  preedecessorum  vestrorum 
ius  prosapiae  vestrre  piissima  intentione  vcris- 
didicit  sanctitas  vobis  innata,  ex  morc  ct  pro- 
)  laudabili,  scmpcrconsuevit  rcg^.iim  cui  pr®- 


estis  in  Domino,  civitatem  sanctam  et  regionem  et 
universam  adjacentem,  et  universos  fidei  catholica 
charactere  insignitos,protegere,fovcre,  manutenere 
ac  corroborarc.  Si  itaque  Spiritus  consilii  Serenitati 
vestrae  magnificae  inspiravit  velie  iterum,  ad  migo- 
rem  coronam  vestri,  visitare  locum  ubi  steterunt 
pedes  Domini  corporaliter,  modo  instanter  saltem 
in  hac  Ghristianitatis  magna  necessitate  etanzietate 
multimoda,  venire  non  denegetis,  nec  dififeratis.  In 
vcstra  sanctitate  enim  omnium  vota  conveniuDt,et, 
pro  nutu  vcstro  et  amico  imperio,  nos  et  regnum 
nostrum  totum  exsudabimus  digne  Deo.  De  cstero 
vestr»  commendamus  paternitati  prcsentium  lato- 
rem,  magnae  honestatis  virum,  et  venerabilem,  Ma- 
mistriae  archipraesulem,ad  omnia  bene  agenda  stre- 
nuum,  quatenus  eum  benigne  recipiatis,  et  ei  sicut 
ori  nostro  credatis.  Illi  enim,  ne  epistolarem  ezce- 
deremus  brevitatem,  secreta  nostra  ut  vobis  viva 
voce  edisserat,  commisimus.  Valete. 

IV. 

a[mALRIC|]   PATRIARCHiE  S.   RE8URREGT10N18. 

A.,  Dei  gratia  Sanctae  ^esurrectionis  Ecclesie  pa- 
triarcha,  charissimo  filio  Luoovico,  eadem  gratia 
illustri  Francorum  regi,  salutem  et  cunctorum  ho- 
stium  triumphum. 

Quoniam  paterni  regni  solium  conscendere  vos 
fecit  divina  dispensatio,  pro  gratia  vobis  collata  di- 
vinam  interpellamus  clementiam  ante  passionem  et 
resurrectionem  Dei  et  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ut 
idem  Deus  et  Dominus  noster  vitam  vestram  pro- 
spcre  prolonget  ac  foveat,  et  post  hujus  vitae  termi- 
num  vitam  vobis  tribuat  sempiternam.  Quia  vero 
sub  vestra  tutela  pauperes  Christi  quiete  conversari 
et  fructificare  cognoscimus,  pro  filiis  nostris  paupe- 
ribus  leprosis,  qui  extra  muros  Hierusalemperpetuo 
infirmitatis  suae  dctincntur  et  damnati  sunt  carcere, 
de  quorum  cruciatu  ct  ardore  non  tantum  dicere 
possumus  quantum  oculis  vestris  vidistis,subiimi- 
tatcm  vestram  rogamus  attentius,  commendantes 
vobis  latorem  praesentium  oorumdem  pauperum  fra- 
trem,  quem  excellentiffi  vestrae  pro  sua  necessitate 
transmittunt,  quatenus,  ea  audita,  prout  vobis  vi- 
sum  fuerit,  et  Deus  vobis  inspiraverit,  eorumdem 
necessitati,  qui  humani  aspectuset  humanae  prorsus 
ketitiae  sunt  expertes,  occurrere  dignemini,  ut  pro 
his  et  pro  aliis  beneficiis  a  remuneratore  bonorum 
omnium  Deo,  et  in  praesenti  victoriam,  et  post  per- 
actam  temporalis  regni  administrationem,  aBterns 
beatitudinisacciperemereamini  portionem.  In  pra- 
fato  siquidem  loco  ex  divcrsis  mundi  partibus  infir* 
morum  et  pauperum  Dei  circumfluit  multitudo.  Et 
quoniam  ad  suste  ntandam  eorum  miserabilem  et  ino- 
pem  vitam,  multa  eis  sunt  necessaria, et  multoram 
cvidenter  indigent  auxiliis,  Orientalis  Ecclesiamul- 
tis  tribulationibus  et  paganorum  incursionibus  op- 
pressa,  eis  ex  toto  in  necessitatibus  subvenire  non 
potest.  Unde  bcnefactores  eorum  universos  omnium 
orationum  et  beneflciorum  vestrorumy  et  eonim 


1267 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


|2W 


maxime  quae  in  sancta  civitate  Jerusalem  fiunt,  et 
de  caetero  fient,  participes  et  consortes  facimus. 

V. 

EJUSDEM. 

A.,  Dei  gratia  SanctaB  Rosurrectionis  Ecclosiae  pa- 
triarcha,  charissimo  in  Christo  filio  LoDoviCo,  ea- 
dem  gratia  Galliae  victorioso  et  illustri,  ab  eo  salvari 
qui  dat  salutcm  regibus. 

Sinccra  qua  vos   araplectimur  verac   charitatis 
dilectio,  et  debita  patriarchalis   officii    quae  no- 
bis   incumbit   sollicitudo,    nos   compellit   et  ad- 
monet   Ecclesiis   nostris    providere,    et,   in    qui- 
bus  secundum  Deum   possumus,  totius  Christia- 
nitatis  profectibus  et  utilitatibus  invigilare.  In  me- 
dio  siquidem    nationis    pravae  et  perversac  positi, 
ab  infidelium  tyrannide  singuJis  fere  diebusimpu- 
gnamur,  etassiduas  inimicorum  Christiani  nominis 
insidias  et  pericula  sustinemus.  Quanto  igitur  ma- 
jora  et  vicinioranobis  imminent  pericula,  tanto  ma- 
gis  nos  providos  et  sollicitos  oportet  et  ab  illis  con- 
silium  et  auxilium    quaBrere  qui  et  abundant,  et 
conferre  noverunt  et   dare  consueverunt.   Habc- 
mus  autem  in  finibus  patriarchatus   nostri,  in  ci- 
vitate  Paneadensi,  quae  dicitur  Bclinas,  ecclesiam 
quamdam    tam    roverenda    antiquitate   colcbrem, 
quam  multis  et  multorum    miraculorum    insigni- 
bus    decoratam    ct   cxallatam.    Quaj    scilicet  ec- 
clesia  in  illo  loco  Caesarea    Philippi    olim   fundata 
fuit,  in  quo  primum  et  solum  Christus  Filius  Dei 
vivi,.aPetro  apostolorum  vertice  per.fidci  rectas 
confessionem  manifestissime  pra^dicatus  etdeclara- 
tus  est,  cum  prac  omnibus  et  pro  omnibus  procla- 
mavit  :  Tu  es  Chrislus,  Filius  Dei  vivi  (MaUli.  xvi, 
16).  Ii  quo  etiam  loco  hujus  beatae  confcssionis  re- 
tributionem   audire  ox  orc  Dominico  sibi  dicente  : 
Tu  es  PetruSj  et  super  liane  petram  wdifiealw  Eeele- 
siam  meam  {ibid,,  18),  et  claves  rcgni  ca^Ioruni,  po- 
testatomque  ligandi  atquosolvendireciporcipsepro- 
meruit.  Haecigiturecclesia,  quondam  tam  inclytaet 
omni  veneratione  etobseqnio  digna,  aTurcis,  Chri- 
stiani  nominis  inimicis,  nunc  fere  eversa,et  peccatis 
nostris  exigontibus,  tamiIlustrisoIim,tam  prajclara 
civitas,  quae  nostne  Hierusalcm  propugnaculum  et 
antemuralecunctisfidelibusessc  dignoscitur,nomon 
inane  duntaxat  remanet.  Est  enim  in  spurcissimae 
gentilitatis  sita  confinio,  et  barbara  ferocitate  ipsius 
impugnata,  et  assidua  captivitate  et  morte  filiorum 
suorum  optimis  quibusque  dostituitur,  et  minorata 
singulis  fere  diebus  periclitatur.  Novissime  autem 
temporibus  nostris  suscilavit  Oeus  spiritum  servi 
sui  I.  venerabilis  fratris  nostri,  in  eadcm  civitate  de 
novoordinati  otconstituti  cpiscopi,  qui  multo  corpo- 
ris  labore,  multa  rorum  suarum  imponsa,  eamdera 
ecclesiam  ad  pristinum   statum   revocare  cupiens, 
per  varia  pericula  maris  et  tcrrse  transitum  faciens, 
ad  genua  charitatis  vcstrac  tandem  elapsus  est,  ut 
calamitatem  et  mondicitatcm  tantae  et  tam  roveren- 
diasimac  ccclcsiae  vobis  insinuct,  ctcondonationeset 
relaxationes,qua8  consilio  venerabilium  fratrum  no- 


A.  strorum  archiepiscoporum,  episcoporum,abbatum 
quoque  et  prioru  nad  tantara  ecclesiam  revclandam 
fecimus,  vobis  ostendat.  Ea  propter  regalem  maje- 
statem  vestram  assiduis  precibus  humiliter  exora- 
mus,  quatenus  venerabilem  fratrem  nostrum  praedi- 
ctae  civitatis  episcopum,quem  honestas  et  probitas 
ipsius  satis  commcndat,  Dei  gratia  et  nostra  reve- 
rentia,  benigne  recipiatis  et  honoretis,  etin  suisju- 
stis  petitionibuseun.dem  misericorditer  exaudialis. 
Valete. 

VI. 

r[aIMUNDI]  DUCIS  NARBONiE.COMmS  TOLOS.EjMARCHIONIS 

PBOVINCIiE. 

Domino  suo  Luoovico,  Dei  gratia  Francorum  regi, 
R.  dux  Narbona>,comcs  Tolosae  et  marchio  Provin- 
n  cisB,  debita;  fidelitatis  obsequium. 

Pro  negotio  supor  quo  legati  imperatoris  Constan- 
tinopolitani,  cum  nostris  ad  honorem  regni  veslri, 
sicut  credimus,  nobiscum  convenerunt,  legatosno- 
stros  cum  logatis  domini  A.  summi  pontificis,  ad 
Gra?corum  impcratorem  transmisimus.  Porro  discre- 
tioni  nostra)  placuit  legatos  nostros  ab  itinere  ad 
vestram  priesentiam  evocare.  Unde  quia  in  omnibus 
vcstri  consilii  prudentiam  nobisducempraBfiximua, 
et  vostram  sequonloj?  auctoritatem  legatis  GraBcorum 
nos  obligavimus,  procamur  iterum,  quoniam  jam 
sera  osset  poenitentia,exceIIentiam  vcstram  regiam, 
uttaies  lcgatos  ad  imperatorem  Constantinopolita- 
num  mittatis,  per  quos  negotium  spcratum  ad  glo- 
riam  et  sccuritatem  regni  vestri,  Deo  propitio  ad  ef- 
fectum  valeat  perduci,  et  ad  nos  optata  commoda 
C  pervenire.  Interventu  namquectinstantia  discrcto- 
rum  et  fidelium  legatorum  consucvcrunt  raagna  et 
ardua  negotia  optatum  et  prosperum  finem  sortiri. 
Valcte. 

vn. 

R.    DE   DALMO,    FIDELIS    IMPERATOIUS  CONSTANTINOPO- 

LITANI. 

Lldovico,  Dci  gratia  excellentissimo  Francorum 
rogi,  R.  DE  Halnko,  do  numero  lidelium  domini  E[m- 
MANUELis]  Conslunlinopolitani  imperatoris  semper 
augusti,  sinceraj  fidelitatis  obsequium. 

Logationis  ncgolium  supcr  quo  Adrianopolitanus 
abbas,  et  prior  Hospitalis  Constantinopolitani,  cum 
logatis  domini  R.  Sancti  .Egidii  comitis,  vestram 
visitavore  prajsentiam  :  mihi  cum  eis  pariter  lan- 
n  quam  imporii  fidulissimoadominomeoE.inclyto  et 
sancto  imporatore  injunctum  fuit.  Proinde  quiaipsi 
apparatu  moo  et  providentia,jam  ad  dominum  meum 
imperatorcm  marino  itinere  rcdire  cocperunt,  fidcli- 
tatis  dobito,quam  vobis  oxhibere  tanquam  domino 
desidero,  confidenter  consulendo  rogo,  et  rogando 
consulo,  ut  legatos  vestros  ct  litteras  ad  dominum 
meum  E.  imperatorem  sanctum,  sine  cunctatione 
et  mora  mittatis.  Scio  enim  quia  fraterno  amore  et 
gormanacharitatepersonamvestram,honoremrcgni 
vestri,  et  gloriam  diligit,  et  indissolubili  vinculoet 
germano  ronsortio  vobis  sociari  et  uniri  exoptat.  Vi- 
vat  et  valeal  per   multa    tempora   sublimitas  ve- 


1369 


REGUM,  ETC,  EPP.  AD  LUDOV.  JUN. 


1270 


stra,  et  me  inter  fideles  regni  vestri  numerare  di-  A 
gnetur. 

VIII. 
a[malrici]  regis  hierosolymorum. 

LuDovicOjDei  gratia  regiFrancorum  illustrissimo, 
a  priscis  jam  temporibus  sibi  dilectissimo.  A.,  per 
eamdem  gratiam  Hierosolymoram  rex  «alutem  et 
veri  amoris  indicium. 

Quoniam  a  longe  retro  temporibus  terram  sanctam 
Hierusalem  regnique  Hierosolymitani  exaltationem 
cordi  vobis  fuisso  novimus^piam  serenitatis  vestraB 
devotionem  bumiliter  exoramus^ut  quod  diu  gesta- 
stis  in  corde,  adimplere  curetis  opere,  et  praedict» 
terrs  subsidium  providere  mente  sollicita  studeatis, 
et  negotii  illius  pro  quo  venerabilis  arcbiepiscorpus 
Mamistrensis  Galliarum  partibus  destinatus  cst  me-  ^ 
mores  sitis,  quoniam  in  instanti,plus  quam  lingna 
queat  exprimi,  necesse  est  fieri.  Praeterea  ex  quo 
Mamistrensis  archiepiscopus  a  nobis  discessit,  fer- 
tur  quotidie  imperatorem  advenire.Qui  statim  cum 
venerit,  verentur  omnes  Orientales  una  nobiscum, 
absque  omni  dubio  ipsum  illam  babere,  quoniam 
in  tanta  debilitate  prostrata  succumbit,  quod  non 
aliunde  sibi  venerit  auxilium,  eamdem  Antiocbiam 
Turcis  aut  Grsecis  cedere  indubitantur  necesse  est. 
Mente  igitur  devota,  corde  sollicito,  cursu  concito 
imperatorem  illum  de  quo  magis  timemus,  praeve- 
nire  studeatis,  quia  non  in  terram  alienam,  verum 
in  eam  in  omnibus  et  per  omnia  vobis  erit  ex- 
posita  venietis.Et  tam  nos  quam  omnes  alii  jussio- 
nibus  vestris  obtemperabimus. 

IX.  C 

B.  DE   BLANCESFORT  MAGISTRI    MiLITiiE  TEMPLI. 

LuDOviGO,  divina  gratia  illustrissimo  Francorum 
regi,  B.DE  Blancesfort,  eadem  gralia  pauperis  mi" 
litice  Templi  magister  dictus,  cum  universo  ejus- 
dem  militiae  conventu,omnimodum  cum  debita  re- 
verentia  famulatum  in  Domino. 

Orientalis  regni  perturbationemgraves  eventus  in. 
textos  infortuniiSjScripto  vobis  intimare  operae  pre- 
tium  duximus,cum  prosperorum  nuntiandi  facultas 
universaliter  fere  nobis  denegetur.Ne  vcro  majesta- 
tem  vestram  prolixa  improperiorum  nostrorum  re- 
latione  amaricare  videamur,  capitulatim  vobis  ea 
scribere  inviti  compellimur.Ecce  persecutores  veri- 
tatis  ac  fidei^inspecta  angustiarum  nostrarum  mul- 
titudine^  insoliti  furoris  audacia  adversum  nos  ar-  j) 
mantur.lpsos  namque  R.  principis  Antiochi(B  exal- 
tat  captivitaSyCsdesque  suorum  et  magnatum  prin- 
cipatus  factffiin  principis  captione.Hincab  eis  terra 
depopulata  ipsos  laetificat.Hinc  nutu  divino,nostro- 
rum  exigente  mole  peccaminum,  terraemotu  dissi- 
pat£  munitiones,eversa  castella  quamplurima^  in- 
numerique  quos  dirutorum  murorum  collisio  op- 
pressit,  multiplicato  eorum  furore  adversum  nos 
multo  acrius  solito  accendit.  Ecce  iterum  praedicta 
gravia,multa  graviora,ac  flebiliora  flebilibus  novis- 
sime  subsecuta  sunt.  Rex  namque  Balduinus,  qui 
omnivit«8uaetempore,murus  stetit  incxpngnabiiis 


pro  domo  Israel,  naturffi  persolvens  debitum,viam 
universae  carnis  ingressus  est,scilicet  damnum  die- 
bus  nostris  incomparabile.Haec  ct  his  similiaEccle- 
siac  persecutores  attendentes,  ab  extremis  eorum 
finibus  in  unum  convcniunt  quasi  vir  unu8,adver- 
sus  sanctuarium  Dei,delere  de  terra  memoriam  no- 
stram,  Ecclesiamque  fidelium,  quod  absit!  infinita 
eorum  multitudinisoppressione  depravare  conantur 
Super  hoc  Dei  ac  vestrum  auxilium  consilium  et 
subsidium,  ingemiscentes  postulamus.  Regnum  et- 
enim  Hierosolymitanum,licet  plurimum  propriis  vi- 
ribusdestitutum  sit,necesse  est  tamen  quatenus,  An- 
tiochiae  principatui  omnino  desolato  manum  con- 
solationis  extendat,  viresque  quas,  ut  ita  dicam, 
non  habet,  viriliter,largiatur.  Sed  quid  egenti  pr«- 
stare  poterit,  qui  egestate  afflictus  in  seipso  angu- 
stiatur?  Oppressionem  igitur  Orientalis  regni,et  Ec- 
clesiae,ipsa  conscientia  vestra  diligenter  inspiciat^in 
passionis  resurrectionisque  loci  subsidium  inflam- 
metur.  Oramus  obsccrando  quod  possumus,  quod 
ipsi  quderimus,Dominicffi  anobis  locus  impetret  re- 
surrectionis.Singula  improperiorum  nostrorum,at- 
tenuationis  nostrae,  elationis  inimicorum  passionis 
ac  resurrectionis  Christi,  malorum  vobis  scribere 
numcrositas  impedit;  quaenoslatorumprssentium, 
scilicet  fratrum  nostrorum  relationi  fideliter  com- 
mendavimus,  ac  sub  eorum  testimonio  reservari 
dignum  credidimus. 

X. 

EJUSDEM. 

LuDovico,Dei  gratia  illustrissimo  Francorumre- 
gi,  B.  domus  Templi  magister  dictus,  quamvis  in- 
dignus,  cum  ejusdem  domus  conventu,  servitium 
cum  dilectione. 

Nobilitati  vestrae  notum  fieri  volumus  quod  domi- 
nus  Guillcrmus  de  Donner,postquam  ad  Orientales 
partes  transfretavit,  ut  Dominicum  visitaret  sepul- 
crum,cajteraque  oratoria  circuiret,  quidam  ejus  vi- 
cini  suam  terram  crudeliter  invaserunt,  igne  eam 
pessime  dcvastantes.Unde  serenitatem  vestram  mo- 
dis  omnibus  deprecamur,quatenus  hoc,quantum  ad 
vos  pertinet,  fieri  non  permittatis,scd  ultionem  in 
eos  qui  hoc  prxsumunt  faciatis,  ut  cxteri,  vestram 
justitiam  audicntcs,tantum  scelus  ulterius  commit- 
tere  non  attentent.Magnum  siquidem  detrimentum 
in  hoc  poterit  Orientalis  Ecclesia  sustinere,  quia 
multi  sic  suaperdere  metuentes,transfretare  dubita- 
bunt.  Majestati  vestrae  grates  indesinenter  exsolvi- 
mus  de  bcneficio  nobisetfratribus  nostris  impenso. 

XI. 

GILDERTI   CUST0DI8   HOSPITALIS   HIERUSALEM. 

Illustrissimo  atque  excellentissimo  domino  Ludo. 
vico,  Dei  gratia  regi  Francorum  benignissimo,GiL- 
BERTUs,  eadem  gratia  sancti  Hospitali?  Hierusalem 
custos,  licet  indignuSfCum  omni  fratrumconventuy 
salutem  et  sacrarum  orationum  Hierusalem  nter- 
nam  participationem. 

Inter  caetera  charitatis  opera  quibus  ad  regna  fit 
ascensus  coclestia,  eleemosyna  prscipue  summum 


i27 


1 


AD  GODEPRroUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DB  BELLO  SAGRO. 


1912 


locum  obtinet,omni  iam  Veteris  quam  Novi  Testa-  A 
menti  pagina  verum  super  hoc  perhibente  testimo- 
nium.Hujusitaque  devolionis  intuitu,regalis  vestr» 
majestatis  magnificentia,  Spiritn  sancto  divinitus 
illu9trata,sanctissimam  domum  paupcrum  Uospita- 
lisHierusalem^placentem  Deo  et  per  omnia  accepta- 
bilem,  devote  diligere,  manutenere,  vestrarumque 
beneflciis  eleemosynarum  larga  manu  ditare  ac  re- 
crearesemperconsuevit.Supcr  quo  non  estdubium 
quin  propter  sincerura  vestraebenignitatis  afTectum, 
quem  specialitcr  pro  regno  ccelorum  adipiscendo 
erga  Deum,et  erga  omniaquaesibi  pertinent,in  toto 
regno  vestro  consistcntia,charitative  exhibetis.  Tot 
barbarae  gentes,  tantaeque  diversorum  populorum 
nationes,vestraB  dedie  in  diem  subjungenturditioni. 
Dignum  enimetjustumessejudicamusutqui  Deum  t» 
diligit  ejusque  mandatis  puro  corde  obtemperare  ni- 
titur,in  bonis  et  de  bonis  Domini  gaudeat,  teneat 
atque  victoriose  fossideat.  Si  enim  protoplastus 
Adam,  quia  inobediens  fuit  voci  Dominicae,  mun- 
dum  cum  omnibus  in  eo  creaturis  adversarium  at- 
que  contrarium  sibi  habere  promeruit,ita  si  aliquis 
fidelis  voluntati  Doniini  beneobediens  aliquando  in. 
venitur  (quod  raro  contingit),  tam  mundum  quam 
omnia  mundana  beneplacito  suo  debethaberesub- 
jecta,  et  sine  omni  obstaculo  invenire  parata.  Ut 
igitur  divin®  bonitatis  clemcntia,  sine  cujus  nutu 
nihil  boni  fieri  potest,h(Bc  praedicta,  rex  illustris- 
sime,  juxta  vestri  affectum  animi,concedere  digne- 
tur,Deum  scmper  prae  oculis  habete.  et  ea  quae  Dei 
sunt  in  regno  veslro  salva  et  secura  custodite,  et 
praecipue  et  specialiter  praedictam  domum  sancto-  C 
rum  pauporum  Hospitalis  Hierusalem,  in  qua  vere 
Christusinmembris  suis  suscipilur,sicutve8trisas- 
pexistis  oculis,  diversisque  modis  servitur,  solitae 
vestrne  pictatis  more  diligite,  manente,  et  ab  omni 
hoslili  manu  tanquam  bonus  patronus  protegendo 
defendite,ut  beatorum  prccibuset  intcrcessione  pau- 
perum,quibus  regnum  coelorum  a  Christo  traditum 
est,  in  praesenti  prosperitatem  mentis  et  corporis 
pacem  in  regnovcstro  ettranquillitatem,de  hostibus 
triumpbum,  post  hujus  vitas  transitum,  stolam 
immortalitatiscum  eisdem  pauperibus  in  regno  cod- 
lorum  fcliciter  adipisci  mereamini.  Amen. 

XII. 

A[MALRICr]   REGIS   HIEROSOLYMORUM. 

LuDOVico,  Dei  gratia  Francorum  regi  gloriosissi-  j) 
mo  et  incomparabili  viro,diIectissimo  suo,A.gratia 
ejusdem  Hierosolymorum  rex,  salutem,et  dilectio- 
ncm. 

Lacrymabilem  et  luctuosum  de  domino  ac  fratre 
nostro  inclyto  rep:e  IJ.  rumorem,  heul  heu!  vobis 
pcr  praesentia  scripta  inlimamus.denuntiantes  vobis 
quoniam  in  die  Scolastica;  virginis,  vocationo 
divina  migravit  ad  superos.Vcrumtamen  nosregno 
ipsius,  quod  nobis  haercditario  jure  obveniebat, 
nunc  potimur,  et  sine  omni  impedimento  atque  in 
bona  omnium  hominuin  nostrorum  voluntate  inso- 
lio  regni  nostri  consolidati  suoius.  Quia  vero,  illu- 


strissime,  tota  Christianitas  in  Oriente  vehementer 
attrita  et  gravius  solito  oppre8sa,nimium  atqueni- 
mium  laborat,  tum  ex  infortunio  R.  illustris  quon- 
dam  principis  Antiocheni,  qui  ut  jam  vos  dudum 
audisse  arbitramur,  rediens  ab  expeditione,captus 
fuit,caesis  aut  captis  fere  omnibus  illis  qui  in  comi- 
tatu  ipsius  erant,tum  et  ex  terraemotu,qui  in  pr»- 
teritoAuguslo,  totiusprincipatusAntiocheni  castel- 
la,turres  et  municipia  ferc  omnia  funditus  evertitso- 
loque  coa^quavit,  rogamus  serenitatem  celsitudinis 
ve9traB,ut  pro  terra  illa  quam  Dominus  sua  corporali 
praesentia  visitare,  illustrare  et  consecrare  dignatus 
est,quam  etiam.ut  liquido  con8tat,regnum  vestrum 
spurcitiisinfidelium  potentereripuit,etcultui  divino 
vindicavit,  sollicitus  sitis,et,dum  licet  atque  vacat; 
notum  faciatis  omnibus  quo  animo,  quo  cordis  af- 
fectu  quaintimasinceritate  Dominicum  sepulcrum 
hucusque  dilexistis.Scilotenamque  qnoniam  ab  ini- 
tio,  ut  a  praesentium  latoribus  certius  audire  pote- 
ritis,consilio  quidem  vestro,et  festino  auxilio,  tan- 
tum  opus,nec  consimile  fuit.Et  si  vobis  in  mentem 
veniret  Dominicum  sepulcrum  adire^non  in  terram 
alienam,verum  etiam  in  eam  quae  tota  vestraestet 
erit  tempore  quidem  nostro  vobis  exposita,  procul 
dubio  veniretis.Nos  enim  ut  tantum  tamque  subli- 
mem  dominum,vos  modis  omnibus  honorare,  dili- 
gcre  et  omnia  quae  vestri  juris  aut  sunt  aut  fuorunt. 
Data  ad  fontem  Sephoriae,  vi  Idus  Aprilis, 

XII. 

B.    DE   BLANCESFORT   MAGISTRI   MILITL«   TEUPL1. 

LuDovico,  Dei  gratia  gloriosissimo  Francorum 
rcgi,  et  domino  suo  excellenti,  B.  de  BLANc.,eadem 
gratia  pauperis  militiae  templi  ministerhumilis,  et 
totus  fratrum  suorum  conventus,orationum  munus 
cnm  salute. 

In  venerandae  celsitatis  vestrae  praesentia  saepenu- 
mero  relatum  credimus,  qualiter,  quandiu  et  qua 
intentione  sub  salutiferaj  crucis  vexillo  et  cum  do- 
minoregemilitaverimusinjEgypto;  sienim  scelera- 
tissimus  ille  Norodinus,intervenienteSyrac{onis  au- 
dacia,  regno  Babyloniorum,ut  affectabat.potiretur, 
multiplicatis  viribus  tantus  incumberet  Christi  re- 
gno  ut  pcr  piraticamclauso  mari,periculosum  etiam 
fugae  locum  non  concederet  timidis  et  ignavis.  Ea 
enim  erat  intentionum  suarum  summa,  eaque  gra- 
tia  miserat  in  Babylonem  Syraconem,ut  infinitam 
Babyloniorum  multitudinem,vel  vi  dominationis,veI 
simulatae  pacis  astutiasecum  ascisceret,  et  in  aboli- 
tionem  Christiani  nominis,duopotentis8ima  regna, 
Babylonis  scilicetet  Damasci  foederaretinvicem.Ve- 
rum  respexit  nos  desupcr  divina  clementia,  dedit- 
que  eulloribussuisChristus  noster  non  incruentam 
de  infidclitate  vijtoriam.  Supra  memoratus  etcnim 
Turcus,quem  adipiscendi  regni  gratia  missum  pr»- 
signavimus,BerbcsiumvalidissimamciviiatemiEgy- 
pti,quam  etiam  obfirmavcrat  et  muniverat  triginla 
millibus  bcIlatorum,in  triumphalis  tandem  ligni 
virtutc  coactus  est  reddere  servis  cruci8,et  nonsine 
magno  suorum  detrimentopulsusestapatria,quam 


1S73 


REGUM,  ETC.,  EPP.  AD  LUDOV.  JUN. 


1274 


quidem  triduo  amplius  tardante  succursu,  nullo  A  mtrasse,  Syraconem,Noradinicome8tabulumquiad 


erat  conlradicente  in  dominium  possessurus.  Nos 
autem  post  haec  omnia  revertentes,  invenimus  pro 
peccatis  nostris  terram  sanctam  satis  ac  desuper 
desolatam,Paneademque  civitatcm^qua  non  cratin 
toto  regno  munitior,  furto  sublatam  et  rcdditam 
Turcis  per  manus  proditorum,  Antiochiam  quoque 
miseram  ac  miserabilem,  eversionem  sui  jam  pro- 
ximam,et  stragem  suorum  inenarrabilem  insolabi- 
libus  lacrymis  deplorantem;de  quaquidemjamnon 
cst  dubium  quin  aut  in  GraecorumautinTurcorum 
manus  veniat,  et  in  proximo,  nisi  ei  divina  misera- 
tio  vestraque  superexcellensimmensitassuccursum 
provjderit  festinatum.Neque  enim  potest  rexnoster 
A.,  magnus  licet,  Deo  gratias,  ac  magnificus  ad  de- 


partes  illan  declinaverat  ut  eas  sibi  vindicaret,  in 
Berbesio  obsedisse.Ipsc  mense  finem  dante,  et  se- 
quente  jam  intrante  fixeruntibi  tentoria.Quoaudito 
Noradinus  indignatus  animo  et  mente  confusus, 
eadcm  tempestate  litteris  etlegatis  suisomnes  par- 
tes  quas  nomen  ipsius  audierant  et  tremebant  con- 
traxitjCt  castellum,quod  dicitur  Harencetin  finibus 
AntiochiaB  ct  Alapiae  situm  est,  olim  tumaci  et  su- 
perbia  obsedit.Applicatis  machiniset  petrariissuis, 
tot  ct-tantis  vulneribus  obsessos  invaserunt,  ut  fe- 
re  cibariis  et  aqua  carenles  amplius  tolcrare  non 
valerent.Cum  autem  haec  itaque  agerentur,princep8 
Boemundus,  qui  Antiochise  praesidebat,  curam  novi 
principatus  sui  viriliter  agens,comiteTripoIitanoet 


fensionem  Antiochiae  et  Tripolis,llicrusalem  etBa-  j.  domino  Torosio,  duceque  Marmistensi,et  de  fratri- 


bylonis  quae  servit  cum  filiissuis.etcui  potissimum 
metuendum  est,  quadripartitum  agmen  ingercre, 
quas  omnes  potest  Noradinus,  uno  et  eodom  tem- 
pore,  81  velit,  superabundantibus  canum  suorum 
copiis  infestare.  Proinde  noverit  magnitudo  vestra 
diiectum  fratrem  nostrum,famulumquoque  etami- 
cum  vestrum,  fratrem  Heustan  cane.m  pro  exone- 
ratione  et  relaxatione  sua  cogente  corporisinfirmi- 
tate,toties  supplicasse,ut  jam  non  possemus ei  salva 
pietate  contradicere.Mittimus  ergo  in  locoejus  prae- 
sentium  latorem,fratrem  VValterum.virum  pruden. 
tcm  et  discretum,  gemina  quoque  ingenuitate.avo- 
rum  scilicet  et  morum  bene  conspicuura,  quem  et 
nos  his  praesentibus,tanquam  praesentialiter,  vobis 
et  mandato  vestro  commiltimus  et  submittimus,et 


bus  nostris  qnam  pluribus  sibi  accersitis,fratreset 
homines  suos,  tanqaam  bonus  MathalhiaB  niius, 
succurrere  proposuit.Tantos  etenim  milites  et  Tur- 
copolos  et  pedites  coadunavit,  quod  nunquam  no- 
stris  temporibus  ab  illis  partibus  tam  pulchra  coa- 
dunalio  fidelium  adversus  infidelcs  armata  proces- 
serit.  Factum  est  autem  dum  atlversus  crucis  ini- 
micos  XII  die  excunte  Auguslo,  armati  procede- 
rent,eos  in  primo  conflictu  fugavenmt,sed  in  mul- 
titudine  gentium  confisi  et  plurimum  resistentes, 
nostros  sustinuerunt  et  disconfecerunt,  principem 
et  comitem  ceperunt,licet  multi  eorum  corruissent 
in  gladio.  Quid  ultra?  victoriam  habuerunt,  sed 
cruentam.  Praeteroa  huc  atque  illuc  per  terramdis- 
currentes  Harcnc  ceperunt  et  Antiochiam  obsede- 


quasi  manu  ad  manumtradimus,rogantesutipsum  C  runt.Non  est  enim  qui  eorum  immanitati  resistat; 


Dei  amore  et  nostro  in  agendis  nostris,  quae  et  ve- 
stra  suntjVestra  ope  fulciatis,ct  benigno  favoreve- 
stro,  tanquam  famulum  vestrumpropriuminomni- 
buset  peromniasustentetis.Nam  et  ipse  sicut  diu- 
turna  ejus  conversatione  cognoscetis,est  etiam  per 
80  honorari  dignissimus. 

XIV. 

6.  FDLCHERII  PROCURATORIS  DOMORUM   MILlTIiG 

TSMPLI. 

LuDOVico,  Dei  gratia  Francorum  regi  sanctissi- 
mo,domino  et  amico  suo  max.  frater  G.  Fulciierii 
domorum  pauperis  militiae  Templi  procurator  indi- 
gnu8,  salutem,  mittere  rem,  si  quis  qua  caret  ipse 
potest. 

Antiochenee  terrae  de8olationem,Hierosolymorum  n 
turbatum  regnum,  graves  eventus,  importunos  ca- 
8U8,Chri8tianitatis  plagas  continuas,lugubres  vobis 
intimare  compellimur,cum  prospera  nuntiandi  de- 
8it  facultas.Importunitatis  tamen  ctimproperii  no- 
stri  singula,  vobis  scribere  malorum  numerositas 
impedit,dum  vix  aut  nunquam  prospera  nobiseve- 
niant.  Praetermissa  igitur  tanti  infortunii  multitu- 
dine,graviores  nostros  eventus  vobis  revelarc  sata- 
gimu8,cum  iinguam  loquentislacrymae  desolationis 
impediant.  Anni  autem  istius  mense  JuIio,contigit 
regem  nostrum  A.  et  magistrum  nostrum,  c«te- 
rosque  terr»  sanctei  proceres  fines  Babyloniorum 


de  sexcentis  militibus  et  duodecim  millibus  pedi- 
tum,  vix  pauci  qui  nuntiarent  evasere.  Elevatum 
igitur  cornu  inimicorum  nostrorum,  humiliata  est 
in  laboribus  virtus  nostra.  Supplices  etenim  flexis 
genibus  cordis,charitatis  vestrae  pedibus  provoluti, 
a  liberalitate  vestra  auxilium  postulamus  et  exspe- 
ctamus.Interpellet  vos  ipsa  conscientia  vestra,mo- 
veat  vos  sincerae  charitatis  affectus,  redemptionis 
nostra;  locus,  terra  sancta,  urbs  fortitudinis,  Ecclc- 
sia  primitiva.  Semel  ac  saepius  vobis  talia  manda- 
vimus,nunc  autem  impensius  ac  impressius.Nobis 
equidcm  orationes,  ac  rogare ;  vobis  autem  ope- 
rationes  ac  rogata  pcrficere  divina  gratia  praesti- 

tit. 

XV. 
a[malrici]  regis  hierusalem. 

LuDovico,per  Dei  gratiam  Francorum  regi  excel- 
lentissimo,Patri  in  Christo  charissimo.A.,peream- 
dem  Hierosolymorum  rex,  salutem,  et  ab  eo  qui 
omnium  regum  est  Rex  regi. 

Quoniam  ex  regia  majestate  vos  posse  scimus,et 
ex  devotiono  pi©  voluntatis  vos  desiderarenonam- 
bigimus,  omnibus  necessitatem  patientibus  auxilii 
vcstri  interventionem  proficere,idcirco  per  praesen- 
tia  scripta,  dencndam  omnibus  Christianorum  qui 
in  terra  sancla  Hierusalem  sunt,  erectis  Turcorum 
cornibus   depressionem,  sablimitati  vestrae,    licet 


1278 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONDM.  DE  BELI.O  SACRO. 


lS76i 


cam  jam  forte  audieritis,  exponere  dignum  duxi- 
mus.  Nobis  apud  iEgyptum  cum  Syracuno  dimi- 
cantibus,  et  per  virtulem  Dominicse  crucis  inde 
eum,maxime  si  ibi  permansisset,universitati  Chri- 
stianitatis  nociturum,  expellentibus,  factum  est  ut 
comes  Tripolitanus  et  princeps  Antiochenus  cum 
multo  exercitu  ad  liberandum  castellum  prope  An* 
tiochiam  situm,  nomine  Ilaring,  quod  Noradinus 
cum  innumera  multitudinc  obscderat,  ipent,et  au- 
xilio  divino  hostibus  eorum  adventui  cedentibusli" 
berarent.Accidit  autem  ut  dum  praefati  princeps  e** 
comes,  non  contonti  tanto  Dei  beneficio,  supcrbe 
hostes  aJ  loca  naturaliter  munitissimainsequeren. 
tur,  ipsos  ab  hostibus  capi,  et  omncm  fere  eorum 
exercitum  partim  capi,  parlim  occidi.  Additus  est 
praeterea  huic  dolor  dolori.Namtraditorummanus, 
prsfato  Noradino,  cum  adhuc  in  iEgypto  essemus, 
Panudium,  quod  vulgo  Belinas  dicitur,  tradide- 
runt.  Sic  itaque  quasi  in  angustia*  pendulo,  sancta 
laborans  terra,  vestrum  et  vestrorum  potissimum, 
quod  sibi  efficacissimum  fore  speramus,  nobiscum 
implorat  auxilium.  Valete. 
Data  Antiochise  sccundo  Idus  Januarii. 

XVI. 

n.  0L1M  PRI0RI8  DE  MONTE  TUADOR. 

Excellentissimo  regi  Francorum,  H.,  non  nunc, 
sed  quondam  prior  de  monte  Thabor,licet  indignus, 
S.  intimaeque  dilectionis  effectum  cum  salute  in 
Christo. 

Quoniam  sui  est,  uniuscujusque  est  domino  suo 
status  est  seriem  habitudinis  suae  litteris  declarare, 
idcirco  mea  epistola,  quamvis  magna  intersit  loco- 
rum  distantia,  pra3tulit  ad  vestras  posse  venire 
manus,  et  nihil  est  de  quo  laetior  esse  queam  qua 
usque  ad  vestri  praBsentiam,Deo  concedente,super- 
vencrit.  Considerato  a  minimo  etiam  vestraj  curi» 
clerico,  sciatia  me  in  curia  domini  imperatoris 
Gonstantinopolis  prae  omnibus  suis  familiaribus 
primatum  tenere,ibique  quoniam  vestrorum  mini- 
mis  praesentialiter  nequeo  famulari,cum  omniaaf- 
fluentia  bonorum  plurimum  egere.Etinde  estquod 
flexo  capite  vestram  imploro  benevolentiam,ut  im- 
peratori  Constantinopolitanovestraslitteras  mittere 
dignemini,  quatenus  ad  vos,ut  ad  meum  charissi- 
mum  dominum,  omni  occasione  remota,me  venire 
dimittat,et  si  unquam  aliquodservitiumquodvobis 
placeret  fecerim,  modo  maximc  appareat.  G.  etiam 
et  R.  de  MerIo,mei  videlicet  propinqui,flexis  geni- 
bus  vestrsB  benevolentiae  integritatemexspostulant, 
ut  quod  vobis  litteris  meis  manifestatur,facerenon 
dcdignemini.Et  insuper  vestrinominisexcellentiam 
efflagito,  ut  huic  bajulo  quam  citius  poterit  ad  me 
reversuro,  non  tamen  pro  mei  merito,  sed  pro  ve- 
stri  clementia,manu  aliquantulum  larga  subvenire 
faciatw.  Valete. 

XVII. 

PETRI  PRI0RI8  H0SP1TALI8  C0N8TANTIN0P0LI8. 

Illustrissimo  Deigratia  Ludovico  regiFrancorum, 
P.,frater  Jcrosolymitani  Hospitalis  etprior  ecclesias 


A  beali  Joannis  Constantinopoleos,  DuntiuBque  ssn- 
ctissimi  imperatoris,E.  N.  et  utriusque  vitae  felici- 
tatem. 

Noscat  celsitudo  vestra,  domine  reverendissime, 
quod  ex  partedomini  nostri  imperatori8,advo8pro- 
pric  missi  sumu8,et  expraeceptoimperialihabemus 
quatenus  vestram  citius  quam  domini  papas  visite- 
mus  praesentiam.  Quapropter  vestram  obnize  de- 
precamur  benignitatem,  quatenus  velitis  ac  praeci- 
piatis  ut  secundum  dispositionem  domini  iropera- 
toris  hoc  implere  valeamusabsquescandalodomini 
apostolici,  quia  nuntius  ejus  nobiscum  est,  et  ad 
curiam  illius  nos  primitusirecompeIlit,quodnulia- 
tenus,  doncc  vestram  vidcremus  majestatem,  face- 
remus.  Valeat  diu  celsitudo  vestra. 

g  XVllI. 

A.  PATRIARCHiG  DOXINICiE  RESCRRECTIONIS  ECCLfiSIiE. 

Invictissimo  Dei  gratia  Ludovico  Francorumquo 
piissimo  regi,  A  ,  eadem  gratia  sancta;  Dominic» 
ResurrectionisEcclesiae  patriarcha,  unacum  N.  prio- 
re,  et  universo  canonicorum  inibi  Deo  famulan- 
tium  conventu,  salutem  et  debitas  orationes  in 
Christo. 

Piae  celsitudinis  vestrae  bonitas  et  mansuetudo, 
fama  loquente,  ut  experti  sumus,  vobis  veraciter 
innotuit,  quod  in  causa  servorum  Dei  studiose  con- 
currat,  et  religiosis  viris  sinceritatis  suae  soIaUa 
subministret.  Imprimis  igitur  libertati  veatrffi  im- 
mensas  gratiarum  actiones  persolvimus,  quia  sicut 
multorum  relatione  suscepimus,  res  Dominici  se- 
pulcri  cujus  servi  sumus,  licet  indigni,  amoris  re- 
C  spectu  divini  ubique,  quantum  potestis,augere  non 
desistitis.  In  his  ergo  quae  ad  Deum  sunt  ante  sa- 
crosancta  loca  passionis  et  resurrectionis  Dominicas 
jugiter  pro  vobis  existentes,  fraternitatis  nostrae  ac 
beneficiorum  nostrorum  vos  consortem  statuentes, 
dilectum  fratrem  et  canonicum  nostrum  S.latorem 
praesentium,  benignitati  vestrae  propensius  com- 
mendamus,  humiliter  rogando,  quatenus  ei  ob  re- 
verentiam  gloriosissimi  sepulcri,in  quibus  indigue- 
rit,auxilium  vestrum  Iargiridignemini,et  tam  eum 
quam  res  sibi  commissas  suo  vestra  sublimitas  fa- 
vore  manutenere  dignetur.  Insuper  vestrae  probita- 
tis  excellentiam  obnixe  deprecamur,quatenu8  prae- 
dicto  S.  canonico,  Hospitale  quoddam  vel  almum 
quemlibet  locum  sub  protectione  alarum  vestrarum, 
])  ubi  ad  honorem  Dominicae  resurrectionisrefugium 
habere  possimus,pro  saluteanimas  ve8traB,omniumr 
que  nobilium  parentum  vestrorum,  concedere  dig- 
nemini.  Valeat  tantus  rex  fortissimus. 

XIX. 

HUGONIS  ABBATI8  S.  MARliG  ADRlANOPOLtS  ET  PRIORIS 
S.  JOANNIS  CONSrANTINOPOLIS. 

Excellentissimo  atque  magnificoregi  FranciaeLu- 
Dovico,  HuGo  Dei  gratia  Sanctae  Mariae  Adrianopo- 
lis  abbas,et  prior  Sancti  Joannis  Constantinopolis, 
ejus  fidelissimi.  salutem,  et  in  regimine  sibi  com* 
misso  placere  summo  Rectori. 

Non  lateat  personam  vestrae  magnitudinis,  Pater 


REGUM,  BTC,  EPP.  AD  LUDOV.  JDN. 


1278 


idissime,  quia  si  importunitas  tcmporis  non 
j  constringcret,no3  cgrcssi  csscmus  cx  parti- 
ovinciae.  Sed  sciatis,  in  rei  vcritate,  quoniam 
parat;e  sunt  apud  Narbonam,  et  propter  ru- 
i,  nolumus  ut  omnibus  patcat  iter  nostrum. 
revo  noscat  magnitudo  vestraB  inajcstatis,Pa- 
erentissime,quia  multum  contristati  sumus, 
idimus  nutitios  vestros  sine  litteris  ad  rcgcm 
.  Quia  vos  bcne  scitis  quoniam  nos  ituri  et 
uri  sumus  pcr  ipsum  cum  pecunia,  et  per 
viam  ire  nec  reverti  possumus.  Et  istud  est 
iim  regis  Sicilia),  sicuti  imperatoris  ctvestri 
3  scimus  quia  vos  diligitis  cum.  Unde  roga! 
ersonam  vestra  magnitudinis,ut  pcr  nuntios 
3  dirigatis  ei  littcras  talcsquod  sint  honorabi" 
tro  regno  et  sibi,et  sic  credat  legatis  vcstris 
si  vos  loqucretis  cum  ipso.  Et,  si  placet  ve- 
iagnitudini,mittite  nobislitterasquam  citius 
;i8,ut  nobiscum  possimus  deferri  per  pr«esen- 
atorcm  littcrarum,et  noc  unum  diem  moram 
vobiscum.Valeatcclsitudovestrasanctissima. 

XX. 

AMALRICI    REGIS    HIEROSOLYMORUM. 

ovico,  pcr  Dei  gratiam  Francorum  regi  sere- 
io,Patri  et  amico  suo  charissimo,  Amalr.  per 
m  Hierosolymorum  rex,  salutem. 
^estrai  patcrnitatis  clementia  et  rcgno  vcstro 
liter  sperat  sibi  auxiliumetconsilium  Orien- 
IcclesicE  toti  Christianitati  lugubris  miseria. 
st  nimirum  quod  de  innata  vobisbenignitate 
lum  confisi,  cum  pro  omnibus  tcrrae  sanctae 
3  vestrae  supplicamus  putcruitati,  praecipue 
itribus  templi,vestram  e.^oramus  majcstatem, 
lus  solito  more  illos  commendatos  habeatis 
ue,  qui  quotidie  moriuntur  pro  Domino  et 
D,  et  per  quos  possurnus,  si  quid  possumus. 
j  enim  tota  summa,po8t  Dcuin,  consistit  om- 
eorum  quf-e  sano  llunt  consilio  in  partibus 
i8.Unde  quidquid  eis  feccrit  rcgia  vestrama- 
et  muniflua  dcxtcra  pietalis,  nostraB  per- 
dipsum  maximc  a^stimctis  vos  impendisse. 

• 

XXI. 

im\NDI    DE   BLANCAFORT,    MAGISTRI    MILITLE 

TEMPLl. 

ovico,  Dei  gratia  inclyto  ct  vcnerabili  regi 
)rum,  domino  suo  charissimo,  Bertr.  de 
VFORT,  eadem  gratia  militiac  tcmpli  magister 
,de  regno  ad  rcgnum  fchciter  transferri. 
t  ct  quanta  nobis  et  prafjdeccssoribus  no- 
,e  munificentiffi  vcstra»  largitate  collata  sunt 
3ia,  si  per  singula  pcrscqui  tcntabimus,  nec 
potcrit  ncc  lingua  sufficcre.  Nam  cum  ab 
e  «etate  vestra  libcralitas  circa  domus  nostras 
5ationemlaboriosadevotioncstuducrit,adhuc, 
*atias,in  eodem  suo  tenorc  pcrdurat,Deo  pro- 
t  vita  comite  in  posterum  duratura.  Et  ut 
5ta  tempora  replicemus,  raro  vel  nunquam 


\  invenietursanctadevotio  destitis8e,quin  semper  aut 
sua  nobis  propensius  ingereret,  aut  aliena  benigni 
sri  favoris  assertione  nostris  usibus  applicaret.Pro 
quibus  omnibus  reverentia  et  honorificentia  fratri 
G.  Fulch.  a  vobis  exhibita,  quia  grates  condignas 
referre  non  possumus,  referendas  illi  soli  commit- 
limus,  qui  quod  oculus  non  vidit,nec  auris  audi- 
vit  in  aeterna  recompensaturus  est  claritate.  Idem 
namquo  frater,  G.  Fulch.  in  universitatis  nostraB 
pracsentia  genibus  provolutus,vestram  circa  se  stu- 
diositatem  tantis  extulit  prsconiis,  ut  pene  intra 
*  credulitatem,etsupra  admirationemfieretuniversis. 
Unde  et  hic  et  ubique  nos  et  nostra  omnia,  vestr» 
supponimus  et  exponimus  voIuntati.De  cstero  su- 
per  oppressione  sancts  terrae,et  maxime  Antiochiad 

n  quid  loquamur?  ad  quos  ibimus?  quos  implorabi- 
mus.  Vobis  enim  toties  dictum  cst  ut  sit  facilius  re- 
pulsam  ex  taedio  quam  ex  pietate  lacrymas  promereri. 
Antiochias  tamen  res  adeo  confractae  ot  ad  tantam  re- 
dactae  sunt  pauperlalem  ut  ad  eam  recipiendam  in 
suam,collectis  undique  copiis,venire  velit  etaccin- 
gatur  imperator.Quippe  ea  namque  per  tot  infortu- 
niorum  gradus  ad  hanc  servitutum  perducta  est 
summam,  ut  immanitati  Graecorum  seu  Turcorum 
ad  primum  concursum  pateat  exposita.  Adhucta- 
men  ad  vos  respicit  misera  mater  et  apostolica  sedes 
Antiochcna,  amaritudine  et  moerore  confccta.  Va- 
lete. 

XXII. 

AMALRICl   REGlS   HlEROSOLYMORUM. 

LuDOvico,    per    bei    gratiam   Francorum   regie 
C  gloriosissimo,    et  amico  suo  serenissimo,  Amal- 
Ricus,    per   camdem    Jerosolymorum    rex,    salu- 
tcm. 

Quoniam  vestram  personam  et  regnum  vestrum 
diligimus,  et  vobis  servire  parati  sumus,  et  specia- 
liter  de  vobis  ct  de  regno  vestro  speramu8,succe8sus 
nostros  vestrae  notificare  majestati  dignum  duxi- 
mus.  Sciat  ergo  vestra  excellentia  quod  intravimus 
iEgyptum  cum  gente  quam  habere  potuimus.  Ter- 
ram  enim  nostram  pro  posse  nostro  munitam  pro 
Noredino  reliquimus,qui  omnes  quos  potuitevoca- 
verat  a  Baldac  et  ab  Euphrate,  et  ab  omnibus  ter- 
minis  eorum.Ante  civitatem  vero  iBgypti  nobilissi- 
mam  quae  dicitur  Bulbeis,  congressi  fuimus,  cum 
yEgyptiis  turmis  utrinque  dispositis  et  fronte  ad 
n  frontem  locatis.  Deus  autem,cujus  non  est  victoria 
in  multitudine,  multitudinem  inimicorum  suorum 
convertit  in  fugam,et  infinitis  morti  dati8,et  de  me- 
lioribus  et  majoribus  terro;  muliis  captis,in  campo 
illo  pernoctavimus.  In  crastino  autem  civitatem 
pra^nominatam  assiluimus  mirabiliter,  et  nisi  pcr 
intcrpositionem  fluminis  Paradisi,qui  ex  improviso 
nobis  supervenit,  sicut  singulis  annis  solitus  est, 
impediremur,  sicut  speramus,  urbs  illa  vel  capere- 
tur  vel  redderetur.  Si  igitur  ex  solito  nos  virtus  ve- 
stra  magnifica  adjuvare  voluerit,  Deo  dante,ex  levi 
poterit  /Egyptus  sanctae  crucis  charactere  insigniri 
Valete. 


1479 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  — MONUM.  DE  BBLLO  SACRO. 


l^ 


XXIII. 

QAUFRIDI     FULGHBRII     PR£CBPTORIS     DIEROSOLYMI- 

TAN^    DOMUS. 

LuDOVico,  Dei  gratia  gloriosissimo  regi  Franco- 
rum,domino  suo  charissimo,  frater  Gauf.Fuixherii 
Jerosolymitanae  domus  praeceptor,  salutem. 

8icut  exstincta  parum  fideliter  incendia  raajore 
tandem  flamma  reviviscunt,  sic  disconfectus  a  no- 
atris  paulo  ante  Noradinustransiitipse  Eupliratem, 
Persasque  ac  Turquemannos,  Ninivitas  e.  et  quid- 
quid  gentium  ab  extremis  usque  finibus,suscitat  in 
sui  pudoris  ulfinncm.  CoUectaque  multitudine  tam 
InaBstimabiii,  Hcrennium  oppidum  coepit  in  Antio- 
cbenis  finibus  obsidere.Quod  intuens  bonae  indolis 
adolescens  noster  Boam.  jam  princeps,et  magnum 
i41um  genitorem  suum  referens,  tantae  multitudini 
non  formidat  occurrere,  et  dum  eis  in  paterna  vir- 
tute  congreditur,occulto  Dei  judicio  devictus  capli* 
vatur,  quodque  sine  lacrymis  dicere  non  dtbemus, 
ipse  et  comes  Tripolitanus,  cum  duce  Mamistrae, 
dominoque  Vg.de  Leziniaco,et  aliis  quamplurimis, 
Alapiam  ducti  incarcerantur  ;  reliquus  autem  cxer- 
citus^magnus  licet  ac  metuendus,  caesus  aut  capti- 
vatus  fere  totus.  Sed  et  de  fratribus  nostris  cecide- 
runt  in  ore  gladii  60,milites  fortissimi,  praeter  fra- 
tres  clientes  et  Turcopolos  ;  nec  nisi  septem  tantum 
evasere  periculum.  Antiocbia  siquidem,  amissis 
bellatoribus  suis  a  primo  ad  ultimum^  tota  patet. 
Quippe  cum  in  omnibus  Onibus  ejus  nihil  prorsus 
est  reliquum,  praeter  solum  corpus  miserae  civitatis  ; 
de  qua  etiam  timetur,ut  pote  quae  armorum,  vivo- 
rum  et  victualium  coairctatur  penuria,  neque  enim 
habet  sufHcientia  per  duos  menses  cibaria.Quodque 
nondum  data  cst  in  potestatem  inimicorum,  solus 
post  Deum  fecit  et  facit  patriarcha,quid  ad  tempus 
sequestrata  patriarchali  dignitate,munit  oppida,di- 
vidit  escas,largitur  donativa,  non  dubitat  etiam  de 
vita  periclitari  pro  patria.Sed  quid  inde?  Sustinebit 
utique,sustinebit  Turcos ;  sed  imperatori  Gonstan- 
tinopolitano  qui  venit,  non  poterit  resistere,  omni 
humano  auxilio  destitutus.  Rex  enim  noster,  quem 
sua  gratia  conservet  Omnipotens,sub  sanctae  crucis 
vexiJlo,profectus  in  Tfigyptum  cum  suis,  et  cum  al- 
tera  parte  fratrum  nostrorum  a  prima  die  Augusti 
tenet  inclusum  in  Herbesio  civitate  usurpantem  sibi 
regnum  Babyloniae  comestabulumNoradiniSyraco- 
nem.Etnos  quidem  in  Jerosolymispaucissimi  (tanta 
est  Turcorum  et,ut  verius  dicam,8purcorum  infini- 
ta8},non  sumus  ab  infestatione  et  ab  impugnationo 
securi.  Videtis  ergo  necessitatem  nostram ;  videtis 
quoniam  si  dissimulaveriti8,aut  tarde  crcdideritis, 
ut  soletis,  nec  antequam  residuum  Ghristianitatis 
consumatur,  succursum  praebueritis,  metuendum 
estne,  cum  volueritis,  non  possitis.  Accingantur 
itaque  qui  Dei  sunt,  ct  qui  Ghristiano  nomine  cen- 
8entur,veniantpatris  sui  regnum  et  libertatia  nostrae 
patriam  liberare,  ne  patrum  nostrorum  sanguine 
viriliter  comparata,  periclitetur  turpiter  et  irreme- 
diabiliter  in  manus  filiorum.  Ne  exspectetis  hinc 


A  alios  nuntios,quia  rege  et  roagistro  ab8eatiku8,non 
audemus  dimittere  probos  homines  in  boc  arcto. 

XXIV. 

B.    RAIMUNDI   FILII,    PRINCIPIS  ANTIOCUI£. 

LuDOvico,  Dci  gratia  Francorum  regi  nobilissimo 
domino  suo.  B.,  Raimundi  quondam  Antiochi» 
principis  Glius,eju8  homo  et  famulus,ab  eo  qui  dat 
salutem  regibus. 

Quoniam,serenissime  regum  rt  domine,de  vcstrs 
magnitudinis  clementia  non  modicam  fiduciam  ha- 
bemu8,pietatis  vestrae  genibus  prostrati  totis  visce- 
ribus  mentis  involvimur,quatenus  Orientalium  par- 
tium  et  maxime  Antiochenarum  frequens  ac  lacry- 
mabilis  miseria  atque  devastatio  altitudinis  vestrs 
visccra  commoveat,ut  vestro  auxilio  atque  consilio 
P  in  ejus  manibus  spesnostra  atque  refugium  exomni 
parte  spectat  ac  singulariter  constat,  quod  qui- 
dem  suspiranti  animo  quotidie  praestolamur  dicen- 
tes  :  «  Qmndo  veniet?  pukis,  durabo?  w  Terra  nostra 
jam  in  arcto  posita,  et  nos  ab  inimicorum  Grucis 
Christi  faucibus  erepti,Deo  vero  laudes  referamus; 
et  vos  in  coelestibus  ab  ipso  Deo  coronemini.  Nos 
enim,nisi  Dei  auxilio  et  vestro  in  proximo  subleve- 
mur,  cum^  patria  nostra  ct  gente,  omnes  in  mise- 
riam  ac  funus  lacrymabile  jam  labimur.  Securis 
namque  ad  radicem  arboris  posita  est.Prob  dolorl 
quantum  dedecus  erit  omni  populo  et  vobis,si  ter- 
ram  istam,  terram  quidem  tanta  efPusione  sangui- 
nis  parentum  vestrorum,tanta  siti  ct  fame  acquisi- 
tam,  a  nefanda  gente  violari  permittat  ac  destruit 
Scitis  equidem,  domine,  ut  credo,  ac  satis  audistis 
D  quae  et  qualia  damnain  finibus  Antiochiae  in  trans- 
acto  anno  acciderint,  tum  videlicet  in  captivitate 
principis  et  aliorum  virorum  qui  cum  eo  erant,  et 
in  tanta  populi  Christiani  depraedatione  atque  ext«r- 
minatione  ;  tunc  etiam  in  tanta  munitionum  igne 
fcrro  destructione  atque  exstirpatione,  tum  eliam 
tanto  terrae  motu  tali  ac  inaudito,  qui  fere  omnes 
munitiones  Antiocbeni  principatus  et  omnia  castra 
solo  tenus  evertit.  Sed  de  bis  ad  praesens  praeter- 
mitto.  Gscterum  autem  quse  vobis  hic  praesentium 
lator  vir  quidem  magnae  religionis  ac  bonae  vitae,ex 
parte  nostra  dixerit,fideliter  credatis. 

XXV. 

G.   FULCHERII   CONSERVI    MILITI^  TEMPU. 

LuDovico,  Dei  gratia  regi  Francorum  charissimo 
Q  domino  suo,  frater  G.  Fulch.  eadem  gratia  miliUae 
Templi  conservus  bumilis^  salutem. 

Beneficia  et  honores  parvitati  mcae  a  vobis  exhi- 
bitos,digni8  laudibus  attollere  aut  recompensationi- 
bus  adaequare  quis  valeat?So]usDeus,quivobissua 
gratia  tn  aetema  beatitudine  dignetur  retribuere. 
Ego  autem,  Deo  gratias,  sanus  et  incolumis  Accoa 
appuli,  magistroque  et  fratribus  primum  ex  vestra 
parte  salutatis,  quantam  mihi  honorificentiam  pro 
Dei  amore  eorumque  reverentia  exhibueratis,  ex- 
pressi.  Illi  autem  super  boc  vobis  gratias  agentesy 
seque  ct  sua  vestrae  celsitati  commendantos,  ora, 
tionum  suarum  vobis  et  pro  vobis  offerunt  instan. 


4281 


.  EPIST.  B.  LUDOVIGI  IX. 


m^ 


tiam.  Mihi  aulem  famulo  vestro  non  crcdatis  ela-  A 
psum,  quod  ab  ore  vcstro  cum  avobis  recederem, 
accepisse  me  gaudco,  Dixistis  enim  mihi,  ut  ex 
parto  vestra,  loca  sancta  salutarem,et  in  visitando 
ea,  memoriam  vestri  facerem  in  singulis.  Gujusrei 
non  immemor,  hunc  annulum  quem  vobis  mitto, 
per  sacra  loca  circumferens  et  singulis  applicans, 
in  memoriam  vestri  singulis  imposui.Procujusre- 
verentia,  precor  ut  annulum  custodiatis  et  habeatia 
chariorem.Valete.  Valctc  iterum  cum  meimemoria. 

XXVI. 

B.  filimjR  T£MPLI  MAGISTRI. 

LfcDovico,  Dei  gratia  regi  exccllentissimo  Franco- 
rum,  BERCTiNrs,  miJitiae  Templi  minister  humilis, 
salutem,  et  in  Christo  regnare. 

Ad  aures  vestne  sublimitatis  pervenisse  non  du-  ^ 
bitamus,  quo  timorc  afflictus  dominus  noster  rex 
Amalricus  communi  consilio  Christianitatis  contra 
Sairanem,  quem  Noradinus  cum  multo  exercitu  ad 
regnumBabyloniffidirexeratsibi  subjugandum,  cum 
pretioso  sacrae  crucis  signo  perrexerit,  et  qnaliter 
redierit.  Nisi  enim  tanta  exstitisset  nostris  prome- 
rentibus  culpis  terrae  AntiochenaB  porturbatio  et  de- 


solatio,prffi8idioDominicaec  rucis  dominus  rex  velle 
sunm  de  inimicis  fecisset.  Sed  audita  incommoda 
Antiochiac,  ut  consilio  providit,  inde  secessit.  Futa- 
bat  enim  praedictus  adversnrius  Bnbylonicum  re- 
gnum  suo  domino  subjacere,  et  Christum  colenti- 
bus  ingressum  ad  Hierusalem  terra  marique  im- 
pedire.Nam  Deus  qui  suos  novit  ubique  custodire, 
longc  consilium  ipsius  iniquum  aliter  disposuit. 
Tanta  autem,  serenissime  rex,  sunt  utriusque 
patriae,  Antiochicae  scilicet  et  JerosolymitanaB,  in- 
commoda,  quod  pro  nimietate  sui  nolumus  vobis 
Fcripto  signiticare.  Deniquo  vestrac  eximiae  digni- 
tati  hunc  praesentium  lalorem  fratrem  Galterium 
honestum  et  negctiis  Dei  sollicitum  dirigimus, 
qui  in  ncgotiis  ipsispermansit,etinitiumfinemque 
vidit  ;  ipse  vero  vestras  sanctitati  placita  super  hoc 
reserabit.  QuaB  enim  sublimitati  vestrae  dixerit,con- 
fidenter  attendatis,  tanquam  nostro  ex  ore  prolata. 
Et  cognoscat vcstra  excellentia  quonlam  oculi  totius 
Christianitatis  Orientis,  post  Dominum,  in  vos  re- 
spiciunt,  ut  a  tantis  malis,  dum  tempus  instatop- 
portunum,  per  vos  eripiatur. 


B.  LUDOVICI  FRANCORUM  REGIS 

KPISTOLA 

AD  SUBDITOS  SUOS  IN  REGNO  FRANGIiE  GONSTITUTOS,  DE  GAPTIONE  ET  LIBERATIONB 

SUA. 

Scripla  in  Acon,  anno  Domini  1250. 

(BoNGARS,  Gesta,  ete.,  p.  ^1196.) 


LrDOvicus,  Dei  gratia  Francorum  rex,  dilcctis  et  C 
fidelibus  suis,  praeIatis,baronibus,miIitibus,civibus, 
burgensibus  suis,  ot  aliis  universis  in  regno  Fran- 
ciae  constitutis,  ad  quos  praesentes  litterae  perve- 
nerint,  salutem. 

Ad  decuset  gloriam  divini  nominis,crucisprose- 
qui  cupientes  negotium.totis  afToctibus  universitati 
vestrae  duximus  intimandumiquod  post  captionem 
Damiate,quam  Dominus  Jesus  Christus.per  ineffa- 
bilem  suam  misericordiam,  quasi  miraculose  praeter 
vires  humanasChristianaB  tradiderat  potestati,  sicut 
vos  credimus  non  latere,  delibato  communi  consilio, 
de  Damiata  recessimus,  vicesima  die  mensis  No- 
vembri  proximo  praeteriti ;  congregato  tam  navali 
exercitu  quam  terrestri,  procedentes  adversusSar- 
racenorum  exercitum,  congregatum  et  castrameta-  -. 
tum  in  loco  qui  vulgariter  Massoria  appellatur;  in 
ipso  quidem  itincre  sustinuimus  aliquos  Sarrace- 
Dorum  insultus,  in  quibus  assidue  detrimentum 
ftuoriKD  Qon  modicum  receperunt  quadam  die  qojq 


nullis  eorum,  qui  de  cxercitu  iEgyptiorum  nostris 
occurrerant,interfectis.  Intelleximus  autem  in  ipso 
itinere,  Soldanum  Babyloniae  de  novo  vitam  mi- 
seram  fmisse  ;qui,sicut  publice  dic^batet  miserat 
ad  lilium  suu  "  morantem  in  partibus  Orientis,  ut 
in  iEgyptum  venirot,  et  eidem  a  cunctis  sui  exer- 
citus  majoribus  fidelitatis  fieri  fecerat  juramenta ; 
relicta  totius  suae  terrae  exercitus  custodia  cuidam 
admirato  suo,  nomine  Farcbardino.  Usec  quidem, 
in  accensu  nostro  ad  locum  praedictum,  invenimus 
vera  esse 

Accedentes  igitur  ad  locum  praedictum,  die  Mar- 
tis,  ante  festum  Nativitatis  Dominicae,  in  primis  ac- 
cessum  habere  nequivimus  ad  Sarracenos  eosdem, 
propter  quemdam  fluvium  inter  utrumque  exer- 
citum  defluentem,  qui'fluvius  Thaneos  dicitur,  et 
in  loco  illo  a  magno  flumine  derivatur.  Interutrum- 
quefluvium  posuimus  castra  nostraprotendentiaa 
m^gori  fluvio  ad  minorem;  ubi  aliquando  conflictu 
habito  cum  SarraceniB^  multi  ceciderunt  ex  ipsifl, 


4  283 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SACRO. 


im 


n  )9trorum  gladiis  interfecti ;  maximainsupereorum 

multitudine  submersa  in  aquis  validis  ct  profundis. 

bane  quia  memoratus  fluvius  Thancos  non  erat  va- 

dabilis,  propterprofunditatem  aquarum  et  riparum 

altitudinem,C(Epimus  facere  super  eum  caiciatam, 

ut  per  eam  pateret  transitus  exercitui  Christiano, 

ad   hoc  multis  diebus  cum  immensis  laboribus, 

periculisetsumptiLus  insistentes.  Sarraceni  autem, 

e  contra  totis  resistentes  conatibus,  machinis  nos- 

trisquaserexeramus,  ibidem  machinasopposuerunt 

quasplures,  quibus  castella    nostra    lignea    quae 

super   passum  collocari  feceramus  eumdem,  con- 

quassata  lapidibus  el  contracta,  combusserunt  to- 

taiiter  igne  Grffico.  Quo  facto,  fcre  omni  ape  et  ex- 

spectatione  frustrata  per  calciatam  illam  taiiter 

transeundi,tandem  per  quemdam  Sarracenum  ve- 

nientem  ab  iEgyptiorum  exercitu,  datum  fuitnobis 

intelligi  locum  esse  vadabilem  aliquantulum  infe- 

rius,  quos  poterat  exercitus    Christianus  fluvium 

transmeare.  Inde,  communicato  consilio  baronum 

et  aliorum  majorum  de  exercitu,  die  Lunai  antc 

Gineres,  fuit  concorditer  ordinatum  quod  in  cras- 

tino,  die  videlicet  Carniprivii,  summo  mane  conve- 

niremus  ad  locum  prajdictum,  fluvium  Iransituri, 

quadam  parte  exercitus  ad  castrorum  custodiam 

ordinata.  Die  itaquecrastina,ordinatis  aciebus,ve- 

nientes  ad  locum,  transivimus  fluvium  non  tamen 

sine  gravi  periculo.Nam  profundioret  periculosior 

erat  locus,  quam  nobis  fuerat  intiraatum  :  itaquod 

ibi  oporluit  natare  equos  nostros,  et  propter  altas 

et  lutuosas  ripas,  periculosus  erat  exitus  fluminis 

antedicti.  Transacto  itaque  flumine,ventum  estad 

locum   ubi    erant  Sarracenorum    machina?,  juxta 

calciatam  praedictam.  Et  habito  cum  Sarracenis  ag- 

gressu,  nostri   qni  praecedebant,   multos  cx  ipsis 

trucidarunt  gladiis,  non  parccntes  sexui  vcl  aetati. 

Inter  quos  capitancumeorumdem,etquosdumalios 

admiratos  intcrfecerunt  ibidem.  Deinde  vero  dis- 

persis  aciebusnostris,quidamnostrorum  percastra 

hostium  discurrentes,  veneruntusque  ad  villamque 

Massora  dicitur,   quotquot    hostium  occurrebant 

gladiis  occidentes.  Sed  tandem  Sarraceni,  cognito 

eorum  inconsulto  processu,  resumptis  viribus  ir- 

ruentes  in  eos,  et  circumvallantes  undique,  oppres- 

serunt  eosdem,ubi  facta  est  nostrorum  strages  non 

modica  baronum  et  militum,   tam    religiosorum 

quam  aliorum,  dequanon  immeritodoluimus  quam- 

plurimum  et  dolemus.  Ibi  etiamillum  prsecordialem 

etpraeclarum fratrem nostrum,  recolendae  memoriae, 

et  Atrabensem  comitem,  temporaliter  amisimus  : 

quod  cum  cordis  amaritudine  recolimus  et  dolore, 

iicet  de  ipso  gaudendum  sitpotiusquamdolendum, 

quoniam  pro  certo  credimus  et  speramus  eum, 

corqna  martyrii,  ad  cojlcstem  evolasse  patriam,  et 

ibi  cum  sanctis  martyribus  perenniter  congaudere. 

Itaque  die  illa,  Sarracenis  super  nos  irruentibus 

undique,acimbrememittentibu88agittarum,graves 

insultus    sustinuimus    eorumdem  usque   circiter 

txoram  nonam,  dellciente  nobis  omnino  balistarum 


A  subsidio,  et  tandem  multis  ibidem  volncratis  ex 
nostris  et  equis  nostris  pro  majori  parte  diversis 
sauciatis  vulncribus  aut  occisis,DominoauxiIiante, 
campum  retinuimus,  nostrorum  viribus  recollectis, 
etibi,  juxta  Sarracenorum  machinas,  quas  acqui- 
sivimus,  eadcm  die  castra  nostra  posuimus  :  ubi 
cum  paucis  moram  fecimus  die  illo,  facto  ibi  prius 
ponte  de  lignis,  per  quem  possent  illi  ad  nos  qui 
erant  ultra  fluvium  transmeare.  In  crastino  vero 
plures  e  nostris  de  mandato  nostro  fluvium  trans- 
euntes,  castra  melati  sunt  juxta  nos  :  et  tunc,  de- 
structis  Sarracenorum  machinis,  licias  fecimus  ad 
pontes  navales,  per  quos  nostri  de  uno  exercitu  ad 
alium  transirc  libcre  potcrant  et  secure.  Sequenti 
autem  die  Veneris,  filii  perditionis,  congregatis  ex 

j.  omni  parteviribussuis,Christianumexercitumom- 
nino  perdere  intendentos,  in  fortitudinemaxima,et 
inmultitudineinnnitaconvencruntadliciasnostras, 
ex  omni  partc  excrcitus  tantos  tamque  terribilea  fa- 
cientes  insultus,  quantossicutapluribusdicebantur, 
in  eis  marinis  partibus  nunquam  viderant  facere 
Sarraccnos.  Quibus  tamen,  divina  praevalente  po- 
tentia,  ordinata  ex  omni  parte  exercitus  nostrorum 
copia  restitimus,  et  impetus  repuiimus  eorumdem, 
maxima  eorum  multitudine  nostrorum  gladiis  in- 
cumbenle.  Postmodum  autemelapsis  aiiquotdiebus 
adventavit  npud  MassoramSoIdanifllius^veniensde 
partibus  Orientis  :  in  cujusadventu  tympanizantes 
ct  laetantes  /f:gyptii,rcccperunt  cum  ad  Dominuni : 
ct  ex  hoc  angracntalacst  corum  non  modicumfor- 
titudo.  Undc  apud  nos  postmodum,  ncscimus  quo 

C  Dci  judicio,  omnia  nostris  dcsideriis  in  contrarium 
successcrunt,  inolcnte  divcrsarum  ajgritudinum, 
peste,  et  mortalitatis  etiam  generalis  tam  in  homi- 
nibus  quam  in  equis,itaquodvix  erant  in  exercitu 
aliqui  qui  mortuos  suos  non  plangerent,  aut  aegro- 
tantes  ad  mortem. Unde  pro  magna  parte  diminutus 
erat  cxorcitus  Christianus,  et  consumptus. 

Tantus  erat  defectusvictualium,quod  pluresine- 
dia  deflciebant  et  famc.Non  enim  vasolla  navaliadc 
Damieta  ad  exerciium  transire  poterant,  impedien- 
tibus  Sarraccnorum  galeis  et  vasis  piraticis,  qua; 
per  tcrram  in  flumine  collocaverant  antedicto. 
Sicquc  compluribus  vasis  nostris  prius  captis  ab  eis 
in  fluraine,  tandem  duas  sucessive  caravanas,  vic- 
tualia  et  alia  multa  bona  ad  exercitum  deferentes, 

r\  caesa  marinorum  et  aliorum  multitudine,  ceperunt 
in  totius  exercitus  detrimcntum.  Unde  deficiente 
omnino  victualium,  et  annonae  equorum  suffragio, 
cocperunt  in  exercitu  deficcre  fere  omnes,  in  deso- 
lationem  et  terrorcm  non  modicum  incidentes.  Ilis 
igitur  arctatos  incommodis,  tam  propter  ciborum  ca- 
rentiam  et  equorum  annonaB,tam  propter  casus  su- 
pcrius  adnotatos,  inevitabilis  nocessitasnos  induxit 
a  loco  praedicto  recedere,  ct  ad  partes  Damiatae  re- 
dire,  si  Dominus  providisset.  Sed,  cum  vias  hominis 
non  sinl  in  eo,  sed  potius  in  illo,  qui  quorumque  gres- 
sus  dirigit,  et  disponit  juxta  sua  placita  voluntatis 
{Jerem,  2c,  23),  dum  essemus  in  itinere  rev6rten<jU| 


1285 


EPIST.  B.  LUDOVIGI  IX. 


1286 


quinto  scilicet  die  mensis  Aprilis,et  Sarraceni  totis  A  exercitu  in  itinere  veniendi  adversus  prope  Damia- 


8uis  viribus  congregatis  in  unum,cum  multitudine 
infmita  aggressi  sunt  exercitum  Christianum  ;  et, 
sicut  accidit,  permissione  divina,  peccatis  nostris 
exigentibus.in  manusinimicorumincidimus  ;nobis, 
et  charissimis  fratribus  nostris,  A.  Pictaviensis,  et 
G.  Andegavensis  comitibus,et  caeterisquinobiscum 
revertebantur  per  terram,nemine  penitus  evadente, 
captis  et  carceribus  mancipatis,non  sine  maxima 
etrage  nostrorum,  et  elTusione  non  modica  sangui- 
nis  Christiani :  majori  parte  illorum  qui  reverte- 
banlur  per  fluvium,  similiter  capta,  aut  gladio  in- 
terfecta ;  vasellis  navalibus,  ut  plurimum,incendio 
dissipatis,  in  quibus  incendii  flamma  combussit 
sgrotantum  multitudinem  dolorosam.  Sane   post 


tam,  pro  complendis  omnibus  supradictis,  accidit, 
divino  judicio,quod  quidam  milites  Sarraceni,  uon 
sine  conniventia  vel  majoris  partis  excrcilus,  irru- 
entes  in  Soldanum  praedictum  surgentem  in  mane 
de  mensa,post  prandium,ipsum  immaniter vulnera- 
verunt,  et  de  suo  tcntorio  exeuntem,ut  posse  fugaj 
beneficio  liber^ri,  videntibus  fere  omnibus  admi- 
ratis,  et  aliorum  Sarracenorum  multitudine,  frus- 
tatim  gladiis  trucidarunt.  Quo  perpetrato,  statim 
multi  Sarraceni  armati,  in  illo  furoris  calore,vene- 
runt  ad  nostrum  tentorium,  ac  si  vellent,  ut  time- 
batur  a  multis,innos  ct  aliosChristianosdesaevire ; 
sed  divinaelcmentiaeorumfuriemmitigante,  super 
firmandis  treugis  praehabitls  cum  Soldano,  et  civi- 


captionem   nostram,  per  dies  aliquot  jam  dictus  t»  tatis  Damiatae  liberatione  festina,  nos  requisierunt 


Soldanus  requiri  nos  fecit  de  treugis  faciendis  : 
petens  instanter,  non  sine  minis  et  austeritatever- 
borum,  quod  sublato  morae  dispendio,  facercmus 
sibi  restitui  Damiatam,cum  omnibus  rebus  ibidem 
inventis,et  resarciremus  omnia  damna,et  expe nsas 
quas  fecerat  usque  ad  tempus  illud  a  die  quarece- 
perant  Damietam  Christiani.  Tandem  vero  post 
multos  tractatus,  treugas  inivimususque  ad  decen- 
nium,  sub  hac  forma  videlicet  : 

Quod  idem  Soldanus  nos,  et  omnes  qui  capti 
fuerant  a  Sarracenis  postquam  venimus  in  -/Egyptum 
Gbristianos  captivos,  nec  non  et  omnes  alios  de 
quibuscunque  parlibus  oriundos,  qui  capti  fuerant 
a  tempore  quo  Soldanus  Kyemel,avus  ejusdem  Sol- 
dani  Caym,  cum  imperatori  treugas  inierat,   de 


instanter.  Cum  quibus,  praemissis  tamenabeisver- 
borum  et  comminationum  tonitruis,  landem  sicut 
Domino  placuit,  qui  tanquam  pater  misericordia- 
rum,  et  pius  in  tribulationibus  consolator,gemitus 
compeditorum  exaudit,firmavimu8  cumjuramentis 
trcugas  quam  feceramus  antea  cum  Soldano;  et 
ab  omnibus  etsinguliseorumrecipimusjuramenta, 
juxta  legem  eoruradem  supertreugis  nostrisobser- 
vandis,  determinatis  cerlis  temporibus  infra  quae 
captivi  liberarentur  hinc  inde ;  et  Damiatas  civitas 
redderetur.  In  cujus  rcdditione,et  tunc  cum  admi- 
ratis  eisdeffl,et  antea  cum  Soldano  ea,de  causa  non 
sine  difficultate  convenimu9,quia  spes  nullaeratde 
retinenda  civitate  jam  dicta,sicut  certissime  per  illos 
intelleximus  qui  ad  nos  de  Damiata  venerant,veri- 


carcere  liberaret,  et  liberos  abire  permitteret  ubi  C  tatem  nullatcnus  ignorantes  :propter  quo8,de  con- 


vellent ;  et  quod  terras  quas  Christiani  in  regno 
Hierosolymitano  tenebant  in  adventu  nostro,  cum 
omnibus  pertinentiis  in  earum  pace  tenerent.  Nos 
autem  tenebamur  ei  reddere  Damiatam,  et  octin- 
genta  millia  Byzantiorum,Sarracenorumpro  libera- 
tionecaptivorum,  et  damnis,et  expensis  praedictis: 
de  quibus  jam  solvimus  quadringentos  :et  liberare 
omncs  Sarracenos  captos  in  iflgypto  a  Christianis, 
postquam  illuc  venimus,  nec  non  et  eos  qui  capti 
fuerant  in  regno  Ilierosolymitano,  a  tempore  treu- 
garum  olim  faclarum  inter  imperatorem  et  Solda- 
num  praedictum.  Adjecto,  quod  omnia  bona  nostra 
mobilia,  et  omnium  aliorum  apudDamiatamrema- 
nentia,post  recessum  nostrum,salva  forent,  et  sub 


silio  baronum  Franciae,etquamplurimum  aliorum, 
potius  elegimus  Christianitatiforeconsultius,noset 
captivos  alios  pro  treugis  hujusmodiliberari,quam 
civitatem  taliteradmitterecum  residuopopuliChris- 
tiani  existcntis  in  illa,quam  nos  et  alios  subtantis 
periculis  in  carccre  remanere.Die  igitur  statutare- 
ccperunt  admirati  praedicti  civitatero  eamdem :  qua 
recepta  liberaverunt  nos  et  fratres  nostros  ;nec  non 
comites  Britanniae,  et  Flandriae,  et  Suession.  Et 
multos  aliosbarone8,milites  deregnoFranciae,Jero- 
solymorum,etCypH.Ettuncspem  firmam  habuimus, 
ex  quo  nos  liberaverunt  et  alios  supradictos,  quod 
de  rcddendis  et  liberandis  omnibus  aliis  Christia- 
nis,  juramenta  sua  firmiter  observarent,secundum 


custodia  et  defensioneejusdemSoldani,portandaad  t\  continentiam  treugarum 


terram  Christianorum  quandocunque  opportunitas 
haberetur.  Omnes  etiam  Cbrigtiani  infirmi,  et  alii 
qui  pro  vendendis  rebus  suisquasibi  habebant,in 
Damiata  moram  traherent,tuti  similiter  essent,re- 
cessuri  per  terram  vel  per  mare,  quando  vellent, 
sine  impedimento  vel  contradictionequacumque.Et 
omnibus  illis  qui  per  terram  vellent  recedcre,tene- 
baturidem  Soldanus  usque  ad  terram  Christiano- 
rum  securum  praestare  conductum. 

Unde  cum  hujusmodi  treugae  inter  nos  et  Solda- 
num  praedictum,praestiti8  juramentis  hinc  indefir- 
tnat®  fuissent,  et  jam  idem  Soidanusessetcumsuo 


His  itaque  peractis,  a  partibus  iEgypti  recessi- 
mus,certosnuntios  dimittentes  ibidem,ad  recipien- 
dum  captivos  a  Sarracenis,et  ad  custodiam  rerum 
quas  ibidem  dimisimus,  et  quod  non  habebamus 
navigia  quae  sufficerent  ad  portandum.Postmodum 
autem  vcnientes  in  actu  de  rehabendis  captivis, 
quod  multum  insidet  cordi  nostro  sollicitecogitan- 
tes  remisimus  alios  solemnes  nuntios  et  navigia  in 
iEgyptum,  ad  reducendum  eaptivos,  ct  res  alias 
quas  dimrseramus  ibidem  :  scilicet,  machinas  no- 
stras,  arma,  tentoria,  quamdam  quantitatem  equo- 
rum,  et  alia  multa  bona.SedAdmiratipraediotinuQ* 


1287 


AD  GODEPRIDUM  APPEND.  II.  —  MONUM.  DE  BELLO  SAGRO. 


I^ 


tios  nostros,  cum  iastantia  postulanles  rcddi  sibi  A 
captivos  juxta  formam  treugarum  et  aliasupradic- 
ia  detmuerunt  diutus  in  Babylonia,  sub  spe  rcd- 
deniii  orania  quas  petebant.Tandem  vero  post  ex- 
spectationem  diuturnam  de  captivis  omnibus  quos 
reddere  tenebantur,  qui  sunt,  ut  firmiler  dicitur, 
numero  plus  quam  duodecim  milliajnter  antiquos 
et  novos,  non  liberaverunt  nuntiis  nostris  nisitan- 
tummodo  quadringentos  ;  do  quibus  pars  quaedam 
exivit  de  carcere  pecunia  mediante  idecseteris  tan- 
tum  rebus,  nihil  omuino  reddcrc  voluerunt.  Imo, 
quod  est  detestabilius,post  treugas  initasetjuratas, 
sicut  inlelleximus  per  nuntios  nostros,et  percapli- 
vos  quosdam  lide  dignosdeillispartibusredeuntes, 
clectos  juvencs  de  Christianis  captivis  ducendo  ad 
victimam,  tanquam  oves,quantum  in  eiserat.com-  ^i 
pellebant  apostatare  a  fide  catholica,  appositis  gla- 
diis  supcr  eorum  cervicibus,  ct  clamarc  legemscc- 
leratissimi  Machometi  ;quorum  multi  imbecilles  et 
fragiles  exorbitaverunt  a  fide,legemillamdetestabi- 
lem  profitendo.CaBteri  vero,  tanquamathletaefortis- 
simi,in  fide  radicati  et  in  firmo  proposito  constan- 
tissime  persistentes,  minis  vel  flagellis  hostium 
superari  nullatenus  potuerunt  isedcertanteslegiti- 
me,  coronas  martyrii  receperunt  sanguine  rubritas ; 
quorum  sanguis,  ut  procertotenemus.clamabatad 
Dominnm  pro  populo  Christiano,  etadvocati  nostri 
erunt  coram  summo  Judiccincoclesticuria,incausa 
quam  agimus  contra  fidei  inimicos,  utiliores  nobis 
in  illa  patria  quam  si  nobiscum  conversarentur  in 
terris.  Multos  etiamChristianosquiapudDamiatam 
remanserunt  sgrotantes,  gladiistrucidarunt.Necde  C 
liberandis  captivis  Christianis,  nec  de  rerum  re- 
stitutione  nostrarumaliquamcertitudinem  habeba- 
mus,  quamvis  plene  servaverimus  conditiones  et 
pacta  quae  cum  eis  habuerimus  et  parati  fuerimus 
observare. 

Ad  hoc  cum  post  trcugas  initas  et  liberationem 
nostram,  firmam  haberemus  fiduciam,quod  libera- 
tis  captivis,  terra  transmarina  quamChristiani  te- 
nebant,  in  statu  pacifico  permaneret  usque  ad 
tempus  in  treugis  diffinitum  :voIuntatem  etpropo- 
situm  habuimurt ad  partes  regni Franciae  revertendi : 
et  Jam  disponi  feceram  de  navigio,  et  aliis  quae  ad 
nostrum  passagiumnecessariavidebantur.Sed  aper- 
le  videntes,per  ca  quaBSuperiussuntexpressa,quod 
admirati  praedicti  aperle  contra  treugas  veniebant,  jj 
et  contra  propria  juramenta  nobis  et  Christianitati 
illudere  non  verentes^requisimusconsilia  baronum 
Franciae,  praslatorum,  domorum  Templi,  Hospita- 
lium  Sancti  Joannis,  et  Sanctae  Mariae  Teutonico- 
rum,baronum  regni  Jerosolymitani,etcommunica- 
tum  quid  esset  nobis  ineuntibushujusmodifacien- 
dum  :  quorum  major  pars  concorditer  asserebat, 
quod  si  nos  recedere  contingcret  his  diebu8,praedi- 
ctam  terram  dimitteremus  omnino  in  admissionis 
articulo  constitutam;  et  noster  recessus.non  esset 
aliud,  nisi  eam  totaliter  exponere  Sarracenis:  ma- 
xime  cum  in  stutu  tam  debili^et  tam  miserabilihis 


diebus  esset,  proh  dolor  !  constiluta^ C&ptivi  etiaiii 
Christiani  qui  ab  infidelibus  detinentur,poBt  reces- 
sum  nostrum  poterant  pro  perditis  reputari,  omm 
spe  de  liberatione  ipsorum  sublata.  8i  autem  con- 
tingeret  nos  morari,  sperabatur  quod  ex  naora  no- 
stra  posset  aliquod  bonum  evenire  :  ex  quo  etiam 
liberatio  captivorum,et  castrorum  etvillarum  regni 
Jerosolymitani  retentio,  et  quaedam  alia  totiChria- 
tianitati  utilia  possent,  actore  Domino,  provenire, 
maxime  cum  inter  Soldanum  Alapiae,et  Babylonios 
gravis  discordia  sit  exorta.  QuiSoIdanus,coDgrega- 
tis  suis  exercitibus,  jam  cepit  Damascum,  et  quae- 
dam  castra  sub  dominio  BabyloniaB  constitula,pro- 
cessurus,  ut  a  multis  asseritur,ini£gyptumad  vin- 
dicandum  mortem  interfecti  Soldani,  et  ad  terram 
jllam  quantum  potcrit  occupandam.Hisigitur  con- 
sidcratis  attcnte,praedictae  terraesanctae  cooipatien- 
tes  miseriis  et  pressuris,  qui  ad  ejus  aubsidium 
veneramus,ac  captivorum  nostrorumcaptivitatibuB 
et  doloribus  condolentes,Iicet  nobisdissuaderetura 
multis  morari  in  partibus  transmarinis:maluimtis 
tamen  adhuc  differre  passagium,  et  morari  per 
tempus  aliquod  in  regno  Syriae,  quam  negotium 
Christi  totaliter  relinquere  desperatum  et  captivos 
nostros  in  tantis  pcriculis  constitutos.  Charissimos 
autcm  fratres  nostros  .^.  Piciavienscmj  et  G,  And^- 
gavensem  comites,  ad  charissimaedominae  ac  matris 
nostrae,  ncc  non  et  totius  regni  consolationem,  in 
Franciam  duximus  remittendos. 

Cum  igitur  omnes  qui  in  nomineChristiano  cen- 
8entur,zelum  haberedebeant  ad  negotium memora- 
tum,  et  vos  praecipue,  clerici  qui  de  illorum  san- 
guinc  descendistis,  quos  Oominus  ad  terram  san- 
ctam  acquirendam,  tanquam  populum  peculiarem 
elegit,  quam  acquisitionis  titulo  propriamreputare 
debetits,  universitatem  vestram  ad  illud  servitium 
invilamus,  qui  nobis  in  cruce  servivit,  et  pro  re- 
demptione  vestra  sanguinem  proprium  effudendo, 
exstitit,ita  quod  corda  vestra  nova  in  Ghristo  Jesu. 
Gens  cnim  illa  sceIeratissima,incontumeliamGrea- 
toris,praBter  blasphemias  quas  dicebant  in  conspc- 
ctu  populi  Christiani,  crucem  flagellis  csdebant, 
spuebant  in  eam,  et  deinde  viliter  pedibus  concul- 
cabant,  in  opprobrium  fidei  Ghristian».  Eia  ergo 
milites  Christi  !  peculiaris  papae  Dei  viri  accingi- 
mini,et  estote  viri  potentesad  vindicandas  injurias 
et  opprobria  supradicta ;  actus  vestros  ad  anteces- 
sorum  vestrorum  exempla  reducite,qui  specialiter, 
inter  caeteras  nationes,  fuerunt  in  fidei  exaltatione 
devoti,et  sinceritatis  affectu  dominis  suis  tempora- 
liter  obsequentes,totum  orbemgestisinsignibusim- 
glcverunt.  Praecessimus  vos  in  obsequium  Dei ;  ve- 
nite  et  vos,  assequimini  nos  pro  Deo ;  tandem  no- 
biscum,  licet  tardius  deveneritis,  recepturi,Doraino 
largiente,  mercedem,  quam  Evangelicus  Paterfami- 
lias  primis  donavit  vineae  suae  operariis  et  extremis 
{Matth.  XX,  8).  Insuper  praeter  indulgentiam  ge- 
neralem  cruce  signatis  indultam,  venientea,  vel 
competens  transmittentes  in  Dostros  Bubsidiami 


VRRSUS  DE  ITINERE  HIBROSOL. 


19M 


potius  tens  sanctffi,  diiin  ibi  {irassentes  fueri-  ^^ 
,  apud  Deum,  et  hoinines  mohutn  sibi  favoris 
moris  acquirent.Expedite  autem  negotium,  ut 
juibus  virtus  Altissimi  inspirabit  venire  vel 
ire  in  subsidium  memoratum,  prasparent  se 
iros  vel  missuros  in  rassagio  instantis  raensis 
vel  Aprilis.  Ipsi  autem  qui  parati  i^sse  non  po- 
it  ad  transmittendum  in  iilo  pass^io,  saltem 
(Sundo  sequenti  passagio  sancti  Joannis  trans- 
re  procurent  in  subsidium  memoratum.Acce- 
ione  enim  opus  est^et  mora  dispendiosa  vide- 


tur Juxta  negotii  qualitatem.  Vos  ttUteoii  {^tslati  et 
alii  Ghristi  (ideles,  pro  nobis  Ac  memoratd  negotio 
terros  sanctse  specialitiBr  oratibnum  instlintia  inter- 
pellare  velitis  AItissimum,ac  in  locis  vobis  subjec- 
tis  faciatis  specialiter  exorari^  ut  qinod  ttostra  pec- 
cataprsepediuntjDivitiaB  knm  propitiaticmis  annuente 
Clementia,  vestrarum  aliarumqad  b(A]forum  oratio- 
num  suffragiis  valeat. 

Actum  Acon,  anno  Domini  4^00,  qitixi1]uage8imo 
monse  Augusto. 


•  1 1  <  -  r     • 


■<     f  I  t 


MONlttJM  IN  SUBSEQDKNTIA  GARMINA. 
(Edelesland  t>v  M^hil,  PoitUt  ant.  au  xii*  sUete,  p.  408.^ 


^ntbousiasme  prodoit  par  les  Groitiades  inspira  successivement  un  grand  nombre  defi(66ii%  populaires; 
aTons  cru  devoir  en.ajouter  qqelques-unes  qui,  quoique  post^rieures  2i  la  formation  , des  .iiouTelles 
les^  nous  ont  pdru  oflfrir  un  v^rilable  in(6rdt.  Gelle-ci  se  (rouve  dans  fes  Jn)AHei  de  Rogjbr  of  Hove- 
ap.  Saville,  Herum  Anglicarum  Scripfores,  p.  639.  Elie  fut  composee  i^h  ?4M;  i'adii6ur  ^appelail 
sr  ou  Berl^ro,  dont  Symfibon^n  Qdyon  fait,  sans  aucune  raison  h  rappui  de  son  oplnton^,  un  con- 
r  du  roi  d^Anglel^rre,  Hisfoire  dtOrUann^  p.  409. 


Chani  dei  Croisi*. 
jQxla  ibrenosr  Jeremiae 
Vere  Sion  lugenl  vta^, 
Quod  solemni  nbn  sil  die 
Qoi  sepulcrtiin  tlsM, 
Vei  casuni  resiiscitet 
Qujus  propheti». 

Conlra  quod  propbieta  scriblt, 
Qood  de  Sion  iex  oxibit, 
Nunquam  ibi  iex  perlbit 
Nec  harbebit  vindicen!, 
Ubi  Ghrislus  calicem 
Passionis  bibit. 
Ligraim  emci^, 
Signttm  ducis, 
Sequitur  exercitas ; 
Quod  noQ  oessity 
Sed  pr»ciMsit, 
In  vi  sancti  Sjf^iritns. 

Ad  portandum  oniis  Tyri 
Num  deberent  fdrtes  viri 
Suas  vircs  experiri, 

Qui  certant  quoiidie 

L.audibus  militiaB 
Gratis  insignirL 

Sed  ad  pugnaih  congressuris 
Estathleiis  opus  dUris 
Non  moililis  £picoris 
Non  enim  qui  plurlbUs 
Gutem  curant  sumplibus 


B 


D 


PrMbus  ap.  Savillo ;  roais  djins  lie  resfe  de  la 
r  )e  dernier  vers  du  couplet  rime  avec  les  trois 
iers :  pressuHs,  que  propose  VHistaire  liM" 


Emunt  Deum  ctiiris  [{). 

Lignum  cruciis^ 

Sigiium  ducis, 
Sequilur  exercittis ; 

Quod  non  dessit, 

Sed  j^rascessit, 
In  vi  s^ncli  Spirilus. 
Novi  rursnm  PhiiisUBi 
Gapla  eroce,  ordcis  tek 
Receperunt  arcam  Del, 
Arcam  novi  fo&deris, 
Rem  figarao  veteris 
Post  flgunim  rel. 

SM  cam  constat  quod  sint  isti 
Priecursores  Antichristi, 
Quibus  Ghristus  vult  rosisli : 
Quid,  qai  non  restiierit, 
Respondere  poierit 
In  advenlu  Christi? 
Lignum  crucis» 
Signum  ducis, 
Sequitur  exercftai ; 
Qood  non  cessft, 
Sed  pi^cd^lt, 
In  vi  sahcli  Spiritas. 

Crucis  spretor  oracem  j^emit, 

Ex  qua  Odes  pressa  gemil : 

In  vindictam  qui  [L  quis)  non  fiWiU  ? 

Quanti  lidem  aestimaty 

Tanti  crucem  redimat, 
Si  quem  crux  redemil. 

raire,  t.  XV,  t.  888«  dbiiiie  aii  Veri  u^e  it;^IIabe  de 
plus  qu'il  nedoit  avolr. 


Patrou  CLV. 


1391 


AD  GODEFRIDUM  APPEND.  II.-  MONUM.  DB  BELLO  SACRO. 


19 


Quibus  minus  est  argenli,  A 

Si  Gdeles  sinl  invenli, 
Pora  6de  sinl  conlenli. 
Satis  est  Dominicuin 
Corpus  ad  yialicum 
Crucem  defendenti. 
Lignum  crucis, 
Signum  ducis, 
Sequilor  exercilus ; 
Quod  non  cessit 
Sed  praecessil, 
In  vi  sancti  Spiritus. 

Chrislus  tradens  se  torlori; 

Mutuavit  pecoatori ; 

Si,  peccalor,  non  yis  mori 

Propler  pro  te  mortuum,  g 

Male  solyis  mutuum 
Tuo  CreatorL 

Sane  potest  indignari^ 
Cui  declinas  inclinari ; 
Dum  in  crncis  torculari, 
Pro  to  factus  liostia 
Tibi  tendit  brachia 
Nec  yis  amplexaru 
Lignum  crucis, 
Signum  ducis« 
Sequilur  exercitus; 
Quod  non  cessit, 

(2)  Ms.  B.  de  Glermont,  n»  ^S9  (xi«  si^cle).  Ccs 
chants  des  pi^lerins  devaient  6lre  assez  nombreux  ; 
car  on  lit  dans  la  Vie  du  bienheureux  Altinann,  ^y^- 
que  de  Padoue,qui  mouruli*.ni09i  :«  Interquosprse-  C 
cipui  duo  cauonici  exstiterunt,  yidelicel,  Ezzo  scho- 
laslicus^  yir  omni  sapienlia  ct  scientia  praedttus^ 
qui  in  eodem  iiinere  cantilenam  de  miraculis  Chrisli 
patria  lingua  nobilitcr  composuit;  »  dans  Pezins, 
Scriplores  rerum  Austnacarum,  I.  ^«•'.p.  H7.  Ui  re- 
iation  du  voyage  dc  Josl  Artus  k  la  terre  sainle  cn 
4483,  imprimde  dans  le  Curiositalen,  l.  II,  p.  463, 
422,  prouvc  qu'un  usage  si  nalurcl  exisiail  encoro  k 
la  tin  du  XV*  si^clo.  Ello  nous  apprend  que  lespd- 
lerins  chantaienl  en  approchant  de  Yeniso  : 

/n  Gotes  Nansen  varen  wir 
Vnd  sind  in  disem  Schijfehier. 

El  en  arrivant  dans  la  Palesline : 

Sed  uns  gegrusst 
Du  heilges  Lant 
Wo  unser  Christ 
Lcin  Lciden  vant ! 

Yoyez  aussi  deux  chanls  ios^r^s  par  M.  0.  Wolf,  D 
dansson  Sammlang  historischer  volskslieder  und 
Gediehte  der  Denischeny  p.  2  et  5.  Nous  devons  cette 
pii^ce,  ainsi  que  la  suivante,  a  rin^puiiable  obli- 
geance  de  M.  Champollion-Figeac,  conservaleardes 
manuscrits  de  la  Biblioihdque  royalc.  La  langue  est 
trop  ^videmmenl  currompue  pour  que  nous  ayons 
cherch6  k  la  resliluer  parloul.  Nos  correclions  ne 
portent  que  sur  les  fuules  qui  nous  ont  sembld  pro- 
yenir  du  copisie.  Cesl  une  pri^re  que  Pon  chaolait 
avanl  le  repas,  sans  doule  dans  un  monast^re  : 

Dicamus  primum  versiculum 

De  (I.  ad)  Deum  Patrem  et  FHium^ 

Uie  (I.  ul)  nohis  prxstet  auxilium 

In  istum  nostrum  convivium,  (3) 

Vt  non  incurrat  pericuium.  ^tant 


Led  praecessit, 

In  vi  sancti  Spiritus. 

Gum  attendas  ad  quid  lendo, 

Crucem  tollas,  el  vovendo 

Dicas :  illi  me  commendo 

Qui  corpus  et  animam 

Expendit  in  yictimam 

Pro  me  moriendo. 

Lignum  crucis, 

Signum  ducis, 

Sequitur  exercitus ; 

Qood  non  cessit, 

Sed  praecessit, 

In  vi  sancti  Spiritus. 

II 

Chant  des  pHerins  (2 j 

Audi  nos,  rex  Christe ; 

Audi  nos«  Domine, 

Et  viam  nostram  dirige ! 

Deus  miserere ; 

Deus,  miserere 

El  viam  nostram  dirige  (3) ! 

0  Irine  et  une, 

Cunctis  (/.  cunctos)  nos  protege, 

In  hoc  sancto  ilinere. 

Ducem  nobis  praebe^ 

Angelum  adhibe 

Qui  nos  deducat  ante  te ! 

Non  hic  resurgat  causatio 
Nec  uHa  maia  detractio ; 
Lxti  fluamus  ad  prandium 
De  puro  corde  et  animo ; 
De  nobis  gaudcant  angeii : 
Hsrc  sonat  (i.  hic  sonent)  verba  pacifira^ 
Dulcia,  bona  meiii  fluat  (i.  meiii  flmam^ 
Si  vultis  aliquod  dicere 
Scriptura  sancta  hiero  sonet  (I.  kk  resam 
Ut  omnis  homo  xdificet ! 
Domine  Dcus  omnipotens^ 
Conserva  nostrum  pontificem 
Ut  scmper  agat  guod  rectum  est, 
Cum  (I.  ut)  sacerdotes  istificet 
Et  suum  populum  prscdicet 
•  Curamque  gerat  in  pauperem 
Viduas  omncsque  ddjuvet 
Orphanos :  omnibus  pcUer  sit 
Et  captivorum  redemptio 
Regnum  acquirat  perpetuum 
Rogemus  Dominum.,,,, 
Ut  vitam  donet  pontifici, 
Istius  mundi  per  spatium^ 
Ut  renovetur  ul  aquila 
Et  in  cVternum  Ivetabitur  (I.  perpetuum  tri 

(turl 

Domine  Jesu  Christe  dulcissime, 
Aitingat  Hli  (I.  iiiud)  quod  dictum  cst, 
In  islis  sepfem  versicuiis, 
Et  captivorum  redemptio 
Regnum  acquirat  hoc  (L  tit)  sxcuium  I 
Gloria  Patri  ct  Fiiio 
Una  sum  sancto  Spiritu : 
Ilit  qui  vivit  el  regnat  (I.  iile)  nos 
Pcfducat  ad  vitam  perpetuam  (L  «temam 

(Amemm. 

Cc  couplet  (5tait  r^p^ld  aprds  tous  les  aotrt 
sans  doute  chant^  en  chcour. 


193                             RADULPHUS  ARDENS.  —  NOTITIA  HISTORICA.  1294 

Iler  noslrum  rege,  A                Tu,  formalor  bone^ 

Ab  hosle  defende  Jube  nos  yivere 

El  ad  palriam  reduce  In  regno  tuo  (/.  regni  lui)  lumine! 

Dexleram  exleude,  Gloriam  (/.  gloria)  aeicrne 

Sinistram  submove,  Maneal  cum  Palre 

Ab  adversis  nos  defende  I  In  saeculorum  saecula  (/.  tempore).  Amen. 


ANNO  DOHINl  MG 

R4DIILPHI]$  4KDEN8 


NOTITI  A 

(Histoire  liU^aire  de  la  France^  tom.  VIII,  p.  254). 


Raoul,  h  qui  la  vivacit^  de  son  esprit  et  Tardeur  de  son  z^le  semblent  avoir  fait  donner  le  sumom  dUr- 
mt^  naquit  au  dioc^se  de  Poitiers  ^uclques  ann^es  avant  le  milieu  du  xi«  si^cle.  L'editeur  de  ses  ^crits 
ssi^ne  pour  le  lieu  precis  de  sa  naissance  le  village  de  Beaulieu  dans  le  voisinage  de  Bre88uire,aiyour- 
*hui  du  dioc^se  dc  La  Rochelle.  Nous  ignorons  quelle  6tait  sa  famille,  qu*on  dit  cependant  avoir  6t6  il- 
istre  et  noble.On  ne  nous  apprend  point  non  plus  k  quelle  ^cole  il  fut  instruit,quoique  la  pr^somption 
oit  en  faveur  de  celle  de  la  cath6drale  de  Poitiers.EIIe  6tait  alors  florissante,  et  sa  reputation  y  attirait 
es  6tudiants  de  fort  loin  [Hist,  lit,  de  la  Fr.  t.  VII.  p.  50). 

En  quelque  lieu  au  reste  que  Raoul  etii  ^tudie,  il  r^ussit  au  delk  de  ce  qu'on  faisait  ordinairement  en  . 
on  temps.  C*est  ce  qu'annoncent  les  productions  de  sa  plume.  On  y  voit  qu*il  poss6dait  les  poetes^  les 
hilosophes,  rhistoire  sacr^e  et  profane,  la  science  canonique,  et  que  TEcriture  saintelui  etait  famili^re. 
^Q  y  decouvre  aussi  qu'il  avait  quelque  connaissance  du  grec  et  de  rh6breu.Pour  le  latin,  il  le  parlaitet 
terivait  avec  autant  de  puret^  que  ae  delicatesse.  Son  style  est  clair,ais6  et  coulant,  et  en  mdme  temps 
err6,  nerveux  et  energiaue.  A  tous  ces  avantages  on  veut  qu^il  r^untt  encore  le  titre  de  docteur  en  iheo- 
>g^e,  dont  il  aurait  6te  aecore  avant  T&ge  de  trente  ans.  Mais  les  desres  acad6miques,nomm^ment  celui 
e  doctear,  ne  furent  ^tablis  oue  longtemps  apr^s  lui,  comme  nous  i  avons  montr6  autre  part. 

Raoul  6toit  revStu  du  sacerdoce,  et  se  mit  lui-m6me  au  nombre  de  ceux  qui  avaient  le  pouvoir  de  lier 
t  de  delier,  ce  qu'il  ne  faisait  qu'avec  une  sage  pr^caution,  qu*il  prescrit  aux  autres.  En 
arlant  de  ceux  qui  etaient  charges  du  soin  de  rinstruction  dcs  fiddles,  11  donne  dairement  k  entendre 
u*on  lui  avalt  confi^  la  conouite  d'uno  portion  du  troupeau  de  J^sus-Christ,  apparemment  en 
ualit6  de  cu:  6  de  quelque  paroisse,  comme  il  est  marqu^  dans  le  petit  abr6g6  de  sa  vie  en  iAte  de  son 
3uvrc.  On  doit  croire  qu'il  n'a  point  ^crit  autrement  qu  11  a  pense ;  et  en  cons^quence  on  se  persuadera 
[u*il  n'6tait  point  un  de  ces  pasteurs  mercenaires  et  timides  contre  lesquels  il  s'616ve  avec  beaucoup  de 
orce  et  un  zdle  tout  de  feu.  11  ne  pouvait  gudre  mieux  marquer  son  indienation  contre 
ette  sorte  de  conducteurs  des  &mes,  qu'il  dit  avoir  ete  fort  communs  en  son  temps,  ni  faire  mieux  voir 
ombien  il  ^tait  eloigne  de  les  imiter. 

On  s'aperQoit  ais^ment  au  contraire,  en  lisant  le  beau  d^tail  des  caractdres  du  bon  pasteur,  qu'il  a 
'6u88i  k  se  peindre  lui-m6me  dans  ce  touchapt  tableau.  Au  reste,quMI  filt  r6ellement  tel,il  n'en  faut  point 
Tautre  preuve  que  le  recueil  d'homelies  qu'on  a  de  lui.  En  attendant  que  nous  les  fassions  connattre 
)our  ce  qu'elles  sont,  nous  dirons  q*6IIes  annoncent  le  soin  assidu  qu'il  avait  de  rompre  k  son  peuple  le 
)ain  de  la  parolc,  non  seulement  tous  les  dimanches,  mais  encore  toutes  les  f&tes  de  1  ann6e,et  son  atten- 
,ion  k  rinstruire  de  tous  les  points  de  la  religion  cbr^tienne.EUesannoncent  deplusqueleurauteur  r6u- 
liBsait  en  sa  personne  les  trois  principaux  talents  qu'i]  demandait  en  un  predicateur  :  le  don  dela  parole, 
jn  fonds  de  science  sufQsant  pour  soutenir  le  saint  minist^re,  et  une  force  convenable  d'e8prit  pour  re- 
prendre  les  vices  des  grands.  Les  vives  sorties  qu'il  fait  sur  les  mauvais  pasteurs  et  sur  les  Taux  savants 
3ui  ne  faisaient  usage  de  leur?  connaissances  que  par  des  motifs  d'ostentation  et  de  vanit^,  enfin  sur  les 
Svdques  mSmes,  dont  il  ne  dissimule  ni  le  faste  ni  les  autres  vices,  tout  cela  fait  bien  voir  que  Raoul 
n'epargnait  personne,  lorsquMl  s'agissait  des  int^rSts  de  Dieu  et  du  salut  du  prochain. 

Sa  sollicitude  ne  se  bornait  pas  seulement  k  rinstruction,eIIe  allait  encore  k  6tablir  le  bon  ordre  et  la 
biens6ance  dans  TEglise,  lorsque  les  fidMes  sV  assemblaient  pourrofQcedivin;  etcetraitdoitfairejuger 
des  autres  plus  importants.Raoul  voulait  qu'ils  s'y  plaQassent  de  telle  mani^re  que  le  cler^6  seul  occupe- 
rait  le  choeur  et  le  sanctuaire ;  qu^ensuite  se  placeraient  les  hommes  laiques,  le  seigneur  de  la  paroisse  & 
leur  tftte,  et  que  les  femmes  prendraient  leurs  places  apr&s  les  hommes. 

Un  pasteur  de  ce  m^rite  ne  pouvait  manquer  de  devenir  c6l^bre.  L'6clat  de  sa  r^putation  ^tant  venu 
jusqu  k  Guillaume  IX  (l),comte  ce  Poitiers  et  duc  d'Aquitaine,ce  prince  Tappela  k  sa  cour.  Ce  ne  fut  paa 
apparemment  par  le  motif  de  proflter  de  ses  instructions  et  de  corriger  «es  moeurs.  On  nA  ^^^^Vess^ 

(i)  On  lit  dan8  le  petit  abr^i  do  h  vie  de  aotoe  oratew  pVac^  eu  V^a  Qa  ^  Vm^\^^^^^^'>^>"*^^  ^ 


1S95  RADULPHUS  HISTOHICA.  12« 

qiie  ce  comte  mena  toujours  une  vie  scandaleiise,  et  tint  k  regard  dc  quelques  saints  6vd(^uesi  une  ccn- 
auite  outrageante.On  suppose  neanmoins  que  Guillaume  fit  de  Raoul  son  pr^dicatenr  ordinairc;  ce  qui 
est  fort  douteux,  pour  ne  pas  dire  hors  de  loutc  vraiscmblance  par  les  raisons  quon  vient  de  voir.  Cc 
qu'il  y  a  de  certain,  c'ost  que  si  nolre  orateur  a  jamais  pr6che  k  la  cour  de  Guillaume,  on  a  nejjlige  de 
nous  conserver  les  pi^ces  qu'il  y  debilii.etqu'il  nese  trouve  dans  ses  homclies  imprimecs  rien  qin  puisse 
faire  croire  qu'aucune  ait  ete  prononccc  devant  un  prince  ou  scs  courtisans.  Guinaume  putcependantse 
servir  de  Raoul  dans  ses  conseils,comme  lc  prelend  celui  qui  a  redige  la  courte  noticc  de  son  hisloire, 
quoique,apres  tout,  il  doive  parattre  surprcnant  qu'un  pr6tre  du  caract6rede  Raoul  ait  consenti  i  vivrei 
une  cour  telle  qu'6tait  alors  celle  du  comte  de  Poitiers.  Mais  il  est  k  presumer  ou  qu'il  ne  iut  pas  iibre 


fut  du  voyage,  toujours 
ils  historiques  ajoutent 
que  ce  fut  k  la  siiite  de  rarmee  et  au  milieu  du  bruit  dcs  armes  qu'il  ecrivit  ses  homelies.  Mais  ils  se 
trompent  assurement,  sils  prennent  k  la  rigueur  le  terme  d'6crire  pour  composer.  U  cst  visiblo  qu'clles 
ont  et6  prononcees  de  vive  voix,  devant  un  peuple  qui  n'6tait  point  engage  dansla  profession  des  armes, 
tels  qu'etaient  ics  croisds.  Tout  ce  qu'a  pu  faire  Raoul  en  cette  occasion,  est  de  lcs  avoir  mises  au  net, 
encore  suppos6  qu*il  eut  assez  de  tranquiilit^  et  de  loisir  ponr  cette  operation.  Mais  il  y  a  plus  d*appa- 
rence  qu*il  n'en  eut  pas  m6me  le  temps, et  quil  fut  du  nombre  deces  crois6squi,cnserendant  en  Pales- 
tine  en  ilOl,  perircnt  dans  les  montagnes  st^rilcs  et  les  defiles  oCi  ils  s'etaient  engages  imprudemment. 
Ce  qui  en  fait  ainsi  juger,  c'est  que  depuis  ce  temps-li  il  n'e?t  plus  parle  de  lui,  et  que  tous  les  biblio- 
graphes  qui  en  font  mention  terminent  k  cctle  mOmc  annce  le  cours  de  sa  vic.  (Gave,  p.  558;  Ooo.  Scrip. 
t.  Il,  p.  883;  Supp.  p.  354). 

II  est  f&cheux  qiie  ceux  qui  ont  connu  personnellement  cet  6crivain,  et  qui  ^taicnt  en  etat  dc  nous  le 
faire  connattre,  aient  n6gliger  de  nous  conserver  les  evenements  de  son  histoire.  Un  critioue  du  dernier 
si^cle  (Bath.  AdVf  1.  iv,  c.  7,  etc.)  ne  pouvait  asscz  admirer  la  beaute  de  son  genie,  retenclue  de  son6ru- 
dition,1a  solidite  dc  aa  doctrine,  la  force  cjo  son  eloquence,et  avouait  qu'il  etaitpeu  inferieur  aux  anciens. 
II  faut  convenir  que  c*estun  prejug6  bien  avantageux  pour  le  x»«  siecle  quc  d'avoir  produit  et  form6  un 
orateur  aussi  accompli. 

L'idee  qu*on  vient  de  prendre  du  savoir  ct  de  la  maniore  d'ecrire  de  Raoul,  dans  ce  qui  a  6t6  dit  de 
rhistoire  de  sa  vie,ne  j)eut  pr6venir  que  favorablement  au  sujet  de  ses  ecrits.  C'est  grancf  dommage  oue 
tous  ceux  qu'il  avait  laiss^s  ne  soient  pas  imprimcs;  et  ce  serait  une  plus  grande  perte  si  ceux  que  loa 
conservait  manuscrits  ne  se  trouvaient  aujourd'hui  nulle  part. 

^"  11  y  a  de  lui  deux  recuoils  d^Homdlies  sur  les  6pltres  et  les  evangiles  de  tous  lcs  dimancbes  et  fetes 
du  cours  de  rann6e,non-seulement  des  f^tes  dc  precepte,  mais  encore  de  ccllcs  qui  ne  le  sont  pasetoue 
rEglise  c6I^bre  avec  quelque  solennit6.  11  y  en  a  aussi  surlcs  epltres  et  les  ^vangiles  du  commun  des 
saints.  Toutes  ces  hom61ies  cxcddcnt  le  nombre  de  deuxcents;  cequi,joint  k  la  variet6  qui  y  r6gne,quoi- 
que  le  m6me  sujet  se  presentc  plus  d*uue  fois  k  traiter,  montre  la  fecondit6  de  leur  auteur. 

Raoul  y  suit  uniform6ment  partout  la  mdme  m6thode.Qu*il  s'agisse  dune  epltreou  d'un  6vangile,il  en 
divise  le  texte  sacr6  en  autant  de  principales  parties  qu'il  en  contient,  cequi  va  ordinairement  k  troisou 
quatre,  quelquefois  k  cinq  ou  six,  et  m^mc  davantage,  et  y  ram6ne  le  reste  du  tcxte  suivant  le  rapport 
qu'il  a  iichaque  partie,qu'il  explique  ensuiie  parordre.En  le  faisantil  se  renfermepr^cisementdansson 
t35xte,qu*il  ne  perd  point  de  vue,et  n'entre  jamais  dans  rhistoire  du  myst6re  ou  du  saint  pour  la  f^te  des- 
quels  on  a  choisi  ces  ^pttrcs  et  ces  evangiles,  k  moins  que  le  texte  sacre  n'en  contienne  des  traits  bien 
marques.  Do  sorte  que  les  homclics  dc  Raoul  sont  tout  k  la  fois  dcs  explications  suivies  du  NouveauTes- 
tament,  etdes  in.- tructions  famili6rcs  sur  la  rcligion,par  le  soin  qu*il  a  pris  d'y  faire  entrcr  presque  tous 
les  noints  de  dogmc,  de  morale  et  m6me  de  discipline  qui  la  concernent. 

D  abord  il  explique  litt6ralcmentchaque  partic,ot  en  tire  des  moralites  aussi  naturelles  qu^instructives. 
Ce  C[\ii\  dit  sur  le  sens  littcral  ct  le  sens  moral.il  est  attenM*f  k Tappuyer  par d'autres  textesde  FEcriture, 
ordinairement  bien  choisis.  Souvent  il  y  joint  lautorit^  dcs  anciens  P6res,  dont  il  rapporte  les  paroles; 
d'autres  fois,  des  traits  pris  de  rbistoireou  ecclesiastique  ou  civile,  des  Actes  dcs  samts,  des  canons  des 
conciles,  quelquefols  m6me  des  po6tes  profanes  et  des  philosophes.  Mais  il  ne  citedeces  paiens  quedcs 
traits  de  doctrine  en  quoi  ils  s'accordaient  avec  lcs  chreticns.Lt  s'il  en  cite  d'autres  en  quoi  ils  erraient, 
il  est  soigneux  de  murquer  leur  erreur  pour  la  faire  6viter.  Les  Percs  etles  autres  auteurs  eccl^siastiques 
dont  Raoul  8*est  servi  sont  nomm6ment  S.  Jer6me,  S.  Augustin,le  pape  S.  Gr6goirc,  S.  Sulprce  S6v6re, 
S.  Beiiott,  patriarche  des  moines  d'Occident,  dont  il  cite  la  Regle,  et  le  V6n6rable  B6de.  Entre  ceux-l&  il 
paratt  qu'ii  avait  choisi  pour  ses  auteurs  favoris  S.  Augustin  sur  le  dogme,  et  S.  Gregoire  sur  ia  mo- 
rale.  II  copie  quelquefois  de  ce  dernier,  dont  fl  poss6dait  k  fond  lcs  Dialogues,  de  longs  passagcs  sans  le 
nommer. 

11  est  aise  de  juger  par  \k  de  Terudition  de  notre  orateur.  Son  slyle  est  assorti  au  dossein  do  son  ou- 
vrage.  II  est  clair,  simple,  net,  pathetique  et  concis.  Les  divlsions  et  subdivisions,  qui  ont  et6  en  vogue 
parmi  les  pr6dicateurs  de  notre  si6clc,  y  sontperp6tuelles.  Son  61oquence  est  naturelle,  tiree  des  choscs 
m6me8,et  en  m6me  temps  vivc,anim6e  et  bicn  soutenue.Son  lalin  est  assez  pur  pour  le  si6cle  oil  6crivxit 
Raoul.  11  se  sert  n6anmoins  quelquefois  de  termes  barbares  pour  faire  mieux  comprcndrc  sa  pensee :  tel 
est  le  terme  mitiludo,  pour  exprimer  la  doucpur  de  caractere.  Ces  homelies  ayant  6t6  prononcees  dcvant 
un  auditoire  illcttr6  par  un  pasteur  qui  n'avait  en  vue,comme  il  paralt,que  d  instruireletroupeau  con(i6 
k  ses  soins,nous  ne  vou^iriona  pas  nier  que  Tauteur  ne  les  eiit  d'abord  pr6ch6es  cn  Ianguevulgaire;apres 
quoi  il  les  aurait  mises  en  lalin,  tcllcs  qu'elles  sont,  pour  les  conserver  k  la  posterit6  Nou8avonsobserv6 
ailleurs  oue  dcs  savants  du  premicr  ordre  pr6tendent  qu'il  en  fut  de  m6me  des  sermons  dc  S.  Bernard 
pr6ches  aevant  les  fr6rea  laiquos  ou  convers  de  Clairvaux. 

Ii'auteur  a  fait  entrer  dans  une  de  ses  homelies  un  trait  fort  int6ressant  pour  Thistoire  de  son  si6clc,  et 
qui  a  6chapi)6  k  tous  les  6crivains  scs  contemporains  et  k  ccux  qui  Tont  suivi.  M.  de  Meaux,  n6anmoins, 
en  fait  mention  dans  ses  Variations,  Ce  trait  rcgarde  une  espcce  a'h6retiqucs  manich6en3  qui  troublaient 

qui  a  6t6  suivi  de  ceux  qui  Tont  copi6.  Maisil  s'agit  de  Guillaume  IX,  comme  lo  montre  le  trait  quicon- 
cerne  Ja  croisade  k  laguelle  il  prit  part,  et  ainsi  qu*OQ  le  verra  dans  soa  histoire.Guillaume  IV  ^tait  mort 
Mif  990,  un  gidcle  avant  qne  Raoul  Ardeut  fCft  cotmxi  ^  k  co\xt  &^%  <^omVi9  dQ  pQiQe^, 


mi  NOTITIA  HISTORIGA.  1308 

alors  le  dloc^se  d'Agen.La  peinture  qu'en  fait  Raoul  montre  que  c'etait  une  branche  de  ceux  qui  avaidn^ 
d6jc^  paru  k  Toulouse  vers  lOf  8,  k  Orleans  en  1023,  k  Gambrai  et  k  Licgo  deux  ans  apr^8,et  que  c'eBt  de 
celte  brancho  que  sorlircnt  dans  la  suite  ccux  qui  parurent  k  Soissons  en  1114,  k  Toulouse  en  1118,  en 
Perigord  vers  1147,  et  rormerent  cnfin  la  secle  aes  aibigeois.  Comme  la  doctrine  de  ces  manich6ens 
d'Agcn  diff^rait  des  aulres  en  plusicurs  points,  quoiqu'elle  lut  la  m6me  pour  le  fond,  on  ne  sera  paB 
fcLchA  d 'en  lire  ici  le  d^tail  tel  que  Raoul  nous  Ta  conserve.  «  lls  se  vantent,  mais  faupsemont, 
dit-il,  de  mencr  la  vie  des  ap6trcs,  de  ne  mentir  ni  jurer  jamais.  Sous  pr6texte  d*abstinence  et  deconti- 
nence  ils  condamncnt  l'usage  de la  chair  et  lcs  noces,  pr6tf*ndant  que  cest  aussi  un  grand  crime  d^user 
du  mariage  que  de  commettro  un  iuceste  avecsapropre  mere  ou  sa  iille.lls  rejettcnt  aussi  l'Ancien  Testa- 
ment  avec  une  partie  du  Nouveau,  dont  ils  ne  rcticnnent  que  certaines  choses.  Et,  ce  qu'il  y  aencore  de 

Elu3  criminel,  ils  reconnaisscnt  deux  createurs :  Dieu,qui  icst  dcs  choses  invisibleSjCt  le  diabie  des  visi- 
les.  Sur  cc  principe  ils  adorcnt  cn  cachette  lc  diable,  qu'ils  regardent  comme  le  createur  deleurcorps. 
A  r^gard  du  sacremcnt  de  rautel,  ils  pretendent que  ce  eest purement  que  du  pain.lls  nient  le  baptfime 
avec  la  resurrection  dcs  corps,  et  souliennent  que  personne  ne  peut  6tre  sauve  nors  de  leur  sectc.  » 

Un  autre  trait  remarquable  qui  se  lit  dans  une  autre  hom^lie  de  Raoul  est  le  caract^re  dominant  de 
quelques  nations,  qu'il  a  trouve  occasion  d*y  tracer.  11  assigne  aux  FranQais  Torgueil  comme  leur  vice 
propre,  aux  Romains  ravaricc,  ct  aux  Poilevins  la  gloutonnerie  et  le  babil.  Ne  nommant  en  particulier 
que  cctte  derni^re  nation,  c'est  une  preuve  qu*il  parlait  devantelle,  et  qu*il  cn  etait  lui-mt^mc. 

Le  grand  nombre  d'editions  qui  ont  ete  faitcs  ae  ce  recueil  d  homclies  montre  en  quclle  estime  il  a6t6 
aux  sieclcs  passes.  Pcut-6tre  n'en  rerait-on  pas  moins  de  cas  en  nos  jours,  s'il  etait  mieux  connu.  II  est 
diviso  en  deux  parties,  comme  ii  a  ete  dit.  Cclte  qui  contient  leshomelies  sur  lcs  ^pttre^  et  les  ^vangiles 
des  dimanches  et  des  myst^res  du  Scigncur,dans  le  cours  de  rannee,  fut  imprim^e  pour  la  premi^re  fois 
k  Paris,  chez  Glaude  Pr6mv,  en  1564.  Le  volume,  qiii  est  in-8«,  fut  dedie  k  Jean  Goqu6e,  abb^do  Mauri- 

,  Jl*!**'^  ''I'  l  J  All'  1  'Jl  iTI  A  ± 


6crivain  marque  aussi  une  6dilion  au  m6mc  cndroit  en  1570  ;et  deruno  et  de  Tautrc,  unetroisi6mefaite 
k  Louvain,  en  1555.  Nous  n'avons  trouv6  aucune  de  ces  6ditions  dans  oucun  autrc  bibliographe,  ni  dans 
aucune  de  cette  multitude  de  biblioth^ques  que  nous  avons  visit^es  par  nous-m6mc  ou  par  le  secours  de 
nos  amis. 

La  seconde  partie,  qui  comprend  lcs  hom^lies  sur  les  ^pltres  et  les  ^vangilcs  dcs  principales  f&tes,  et 
du  Commun  dos  saints,  parut  k  Paris.  encore  chez  Claudc  Fremy,  en  1567,  et  en  mdme  volume  oue  la 
premiere  partie.  Ce  volume  est  dedi6  k  Antoine  Trusson,abb6  de  Toussaint  en  rile  dc  Ch&lons-sur-Marne. 
L*editeur,  dans  son  6pUre  dedicatoirc,  oil  il  fait  parlcr  le  libraire,  dit  express^mcnt  que  c*6tait  pour  la 
prcmi^re  fois  que  cette  seconde  parlie  d*homelic8  voyait  le  jour,  et  fait  clairement  enlendre  que  1  edition 
de  la  premicrc  pai-tie,  faite  chez  le  m6me  libraire,  avait  prec^d^  toutes  les  autrcs. 

Depuis  redition  de  cette  seconde  partie,  Tune  et  Tautre  furent  toujouas  r^imprim^esensemble  dansla 
suite,  en  deux  yolumes  in-S*^.  Elles  Ic  furent  ainsl  k  Paris,  chez  Fremy,d6s  lann^e  suivanfe  1568;  k  An- 
vcrs,  chcz  Pierro  Bellcr,  en  1571  et  1576  ;  encore  k  Paris,chez  Nicolas  CheEneau  et  Jean  Poupy,en  1573, 
1574  et  1586  :  ct  k  Cologne,  chez  Quentel,  en  1604.  M.  Dupin  en  indiqueuneedition  comme  faite  k  Paris, 
pn  ^583,  que  nous  ne  trouvons  point  ailleurs :  ce  qui  nous  fait  soupgonner  qu'il  faut  lire  4573  au  lieu  de 
15S3,  M6me  faute,  et  encore  plus  considerable,aura  6t6  faite  dans  le  catalogue  des  livres  de  la  veuve  Ed- 
mond  Martin,  dans  lcquel  on  en  marque  une  ^dition  de  1675.  Nous  ne  doutons  point  qu'il  ne  faille 
lire  4575. 

On  a  juge  autrefois  ces  homelics  si  utiles  pour  rinstruction  de  tous  les  fideles,  qu'on  en  a  donn^  une 
traduction  cn  notre  langue.  Elles  furent  imprim6c8,  troduites  dc  lasorte,  en  deux  volumcs  in-8*»,JL Paris, 
chez  Poupy  et  Chesneau,  en  1575.  Le  traducteur  de  la  premiore  partie  fut  Fr.  Jean-Robcrt,qui  la  d^diai 
Jean  Brolly,  abbe  de  N.-l).  de  la  Vicloire,  prcs  de  Scnlis,  par  une  epttre  dat6e  de  Paris  aumoiad^octobre 
de  la  mSmc  annee.  L'autrc  partie  fut  tradurte  par  F.  Fremin  Cupitis,  qui  en  flt  la  dedicace  k  NicolHS 
Pseaume,  evdque  de  Verdun,  d'o£i  son  6pUre  cst  dat^e  lc  27  de  janvier  4575.  Celte  traduction  no  paralt 
point  avoir  6t6  r6imprim6e  :  ce  qui  annonce  qu'clle  ne  fut  pas  goiltce  comme  le  texte  original.  Aussi  y 
a-t-il  entre  Tun  et  Tautre  une  trds-grande  diff6rence. 

2«  Celui  qui  a  redige  le  petit  eloge  historique  de  Raoul,  imprim6  en  tt^te  de  ses  hom^lies,  assure  (]ue, 
outre  cet  ouvrage,  il  en  avait  compos6  un  autre,  divis6en  qualorzc  livres,et  intitule  Speculum  ArdenttsM 
Miroir  de  UaouT  Ardent.  Mais  on  ne  nous  instruit  point  si  c'etaitun  Miroir  historialou  moral,c'cst-&-dir() 
81  robjet  de  Touvrage  6tait  rhistoire,  la  morale,ou  quel  autresujet  Tauteur  entreprenait  d'y  traiter.Divers 
autrea  ecrivains,  dans  la  suite,  choisirent  le  m^me  titre  pour  annoncer  quclques  uns  de  leurs  ^crits.  Ce 
ASiroir  de  notre  orateur,  au  temps  de  lediteur  de  ses  homclies,6tait  conscrv^  manuscrit^la  bibliothdque 
dcs  Cordeliers  de  Bressuire  ;et  1  on  dit  quc  rautcur  y  declare  avoir  compose  encorc  plusieurs  autrcs  on- 
vrages.  Pour  ravancer  aussi  atnrmativcment  (juon  semble  le  faire,  il  faut  avoir  lu  Tendroit  oil  Raoul  en 

f^arie.  Et  si  on  l*avait  lu,  pourquoi  ne  pas  articuler  ccs  autres  ouvrages,  et  en  copier  m6me  ce  qu'en  dit 
'auteur. 

Outre  rexemplairo  manuscrit  du  Miroir  qu'on  vient  d'indiquer,  il  8'en  trouve  cncore  trois  autres  :  Pun 
k  la  bibliotheque  du  Vatican,  et  dcux  autres  k  celle  de  rabbaye  de  Saint-Vinccnt  de  BesanQon  (Montt. 
Bib,  bib.j  p.  101,  1190,  1194).  Dans  Jexemplaire  du  Vatican  et  un  des  deux  aulros  Touvrage  est  intitul^ 
Speculam  universale,  Miroir  universel :  ce  qui  ferait  jugcr  que  lauteur  y  traite  un  grand  nombrede  difiP§- 
rents  sujets.  Mais  le  litre  qu'il  porte  dans  le  troisieme  manuscrit  restreint  cetteidee,et  donnciientendre 
qu'il  ne  s'y  agit  que  de  morale.  Voici  ce  tilre :  Diveni  trartatus  theotoyici  morales.  Une  main  etraBgi6re, 
pour  montrer  que  c'estle  m^mo  ouvrage  bous  un  autre  titre,  y  a  cyoute :  Speeulum  universale  magistri 
Adulphi  Ardentts,  conform^ment  au  titre  de  rautreexemplairedela  bibliotheque,titrcoi!i  le  copiste  a  6orit 
par  erreur  Adulphi  pour  Radulphi,  ou  mieux  Rodulfi, 

39  On  ajoute  que  Raoul  avait  ecrit  une  hisloire  ae  pon  temps,c*est-Mirc.cnmme  on  rexplique  aussitdt. 
de  la  guerrc  dc  Godefroi  de  Bouillon  contre  Irs  Sarrasins.  Mjiis  on  nedit  pointquo  cet  ouvragefAtun  de 
ceux  dont  Raoui  fait  menlion  dans  8on  Miroir  ;ei  ce  qu'on  ajoutetoutdeeuite  fait  naitre  une  aifncult^  qui 
demando  auelque  ^claircissement.On  dit  que  cctte  croisade  etait  celle  dontflt  DarUe  G\iVL.VftxiL\S2A^^\£&^^^ 
Pbitiers.  Or  ce  prince  ne  partit  pour  la  Palestine,  ainsi  qu'on  Va  va,craL*eTv  V\Q\,  ^V^^^c  ^^sasfen^ajcJ^^s^^^ 
la  mort  de  Godefroi  dc  Bouillon.  De  sorte  que,  si  Phistoire  qu^fecTmV Wo\x\  KT^eTv\T»\i\t^\.«ox\^ 


1299  RADDLPHI  ARDENTIS.  1300 

militaires  des  chr^tiens  contreles  Turcs,  du  temps  que  le  comte  Guillaume  6tait  de  cetteexp^ition.elle 
ne  contenait  que  des  ev6nements  arriv^s  en  1101,  et  ne  pouvait  6tre  qu'un  commencement  d^histoire, 
puisqu^on  suppose  que  Tauteur  ne  v6cut  pas  au-del&  de  cette  m6me  annee.Si  au  contraire  elle  comprenait 
ce  qui  se  passa  k  la  croisade  sous  Godefroi  de  Bouillon,  ce  devait  Stre  un  ouvrage  preferable  &  ceux  de 
Tudebodo,  de  Raymond  d'Agiles,  de  Foucher  et  de  tant  d'aulres,  au  moins  pour  \e  style  ;car  on  a  montr6 
que  son  auteur  avait  le  talent  de  bien  ^crire,  que  ne  poss^daient  pas  cs  autres  historiens. 

4*  Enfin  on  attribue  k  Raoul  un  recneil  de  leltres,  divise  en  deux  livres.  Les  traits  d^histoire,  de  litt^- 
rature  ou  autres  qu'elles  contenaient,  joints  h  la  mani^re  d'6crire  de  rauteur.doiventenfaire  regretter  la 
perte.  Si  olles  cxistaient  encore,  de  m6me  aue  Touvrage  pr6cedent,  et  qu'il  filt  possible  de  les  decoavrir, 
ce  serait  incontestablement  un  agreable  present  k  faire  au  public. 


D.  RADULPHI  ARDENTIS 

PICTAVI 

Docloris    theologi  perantiqui,    illustrissimi  Aquitanix    ducis    Gulielmi,     hujus  nominis    quarti^ 

condanatoris  disertissimi. 

m  EPISTOLAS  ET  EVANGELI4  SANCTORUM 

HOMILItE 

Ecclesiasticis    omnibus  animarum    curam    gerentibus    plurimum    necessarise    et    ante    annos 

prope  quingentos  ab  auctore  conscriptse,  nunc  primum  in  lucem  editse. 

Quibus  annecti  curavimus  ejusdem  homiiias  in  Epistolas  et  Evangeiia  qu»  in 

Comrouni  sanctorum  legi  ccnsueverunt. 

(Parisiis,  apud  Claudium  Fremy,  via  Jacobaea,  ad  insignc  D.  Martini.  —  4567.) 


EPISTOLA  NUNCUPATORIA 

Reverendo  Patri  Antonio  Trusson,  abbati  incIytimonasteriiOmniumSanctorumininsulaCatalaunensi 
Claudius  Fremy  salutem  et  pacem  exoptat. 

Superioribus  annisjussucujusdampr3esulxs,abbas  reverende^Homilias  Radulphi  Ardentis,auctoruper- 
antiquiyin  Epistolas et  Evangelia  Dominicalia^  a  blattis  etineis  vindicawlas  suscepiypreloque^uanta  fieri 
potuit  cura^  repurgatas  tradidi.Quas  utcompertum  habui  multorum  piorum  hominum  ac  doctorumcal- 
culis  comprobari^multumque  utilitatis  reipublicx  Christianse  afferre.eo  qundprxter  singuiarem  doctri- 
nam,etiam  veterum  Patrum  in  religione  pietatem  ac  sanctitatem  redoleant  \omnem  laboremrursus  adhi' 
buiin  transcribendis  ejusdem  homiliis.ut  vocant^desanotis,  Quibusaddidi  Vitas  quorumdam  sanctorum^ 
quorum  exemplis  veluti  stimulis  quibusdam  urgeremur  ac  premeremur  adeasimitandasvirtutes,quasin 
eorum  vitas  consuetudine  admiramur.  Cumenim  iumine  fideiastemum  illudglorix  decus^quod  per  hujus 
mundi  contemptum  consecuti  sunt  sancti,  contemplamur^non  possumus  non  vehementer  accetidi  {simodo 
tanquam  ingenui  fiiiiadbeatam  patriam  ccelestemque  Patrem  aspiramus)a'i  eorumsequenda  vestigia,qui 
jam  in  illa  indicibili  gloria  securi  triumphant:  certo  apostolica  docfrina  persuasi.quodsi  socii  fuerimus 
passionumy  et  consolationis  erimus,  Ut  autem  ad  aeternam  illam  consoiationem  facilius  pervenire  valea- 
muSjOperas  pretium  fuerit  has  nostri Ardentis  homUias  legere,  In  quibus^ut  verbis  D,  Hieronymiutar^ 
infans  quod  lacfet,  puerquod  laudet^  adolescens  quod  corrigatjuvtnis  quod  sequatur^  senior  quod  pre- 
cetur,  In  quibus  item^  ut  docet  noster  Ardens,  methodum  imequendi  Christum  addiscemus^  utpotesi 
mundum  contemnentes^  omnia  quae  habemus pauperibus  erogaverimus,nudi  nudum  Christum  secuii  fue- 
rimus,  carnem  nostram  cum  vitiis  et  concupiscentiis  crucifixerimus,  castitate,  charitate  caeterisgue  vir- 
tutibus  enituerimus,  ad  coelestia  toto  desidetio  contenderimus,  Uasc  autem  omnia  mecum  m  animo  repu» 
tansillas  libentianimo  edendas  curavi^  tum  ut  populus  Christianvs  et  Catholicus  in  simplicitate  fidei^ 
quam  a  parentibus  accepit,  contineatury  tum  ut  tar»ti  auctoris  iectione  vitia  quae  in  dies  magis  ac  magis 
puUulant^radicitus  evellantur,Quas  tuae  fidei  voini credere,ut  tua  dignitate  et  nomine  aniiquum  theolo- 
gum  protegere  digneris,  Quod  si  susceperis,  facies  quod  tui  est  muneris  et  dignitaiis.  vak. 
AfausFedruarih  1S67. 


1301 


HOMILIiG.  —  I.  DB  TBMPORE. 


im 


THEODORETUS 

Libro  de  curatione  Aflectioimm  Graecarum  octavo^  qui  est  de  Martyribus. 


«  Nam  et  ADliochus  Deus  vocatus  est^etCaiusqui  A 
Tiberio  imperatori  successit,  Vespasianus  quoque 
et  Adrianus,  sibi  templa  ingentia  excitarunt.  Ve- 
rum  et  vitali  simul  aura  et  impio  honore  privati 
sunt.  Martyrum  vero  templa  conspicua  cernuntur, 
magnitudine  quse  prssiantia,  omni  praeterea  orna- 
tus  genere  variata,  splendorcmque  quodammodo 
pulchritudinis  suae  late  fundeutia.  Neque  vero  haec 
per  annum  semel,  aut  bis  aut  quinquies  adventa- 
mus,  sed  in  eis  saepenumerodies  festosperagimus, 
Bspe  diebus  singulis  eorum  martyrum  Domino  lau- 
des  hymnosque  cantamus.Quiquehomines  prospera 
sunt  valetudine,  conscrvari  eam  sibi  a  martyribus 
petunt ;  qui  vero  aegritudinem  aliquam  patiuntur, 
sanitatem  cxposcunt.Insuper  et  steriles  viri  et  mu- 
lieres  dari  sibi  filios  pctunt :  qui  vero  parentcs  p 
guntyintegra  sibi  et  propriacustodiri  quaeconsecuti 
sunt,  dona.Item  qui  peregre  aliquo  proficiscuntury 
petunt  Martyres  sibi  comites  esse  in  via^vel  potius 
itineris  duces.  Qui  vero  jam  sospites  redierunt.gra- 
tias  agunt,  acccptum  bencficium  confltentes.  Non 
qui  se  ad  deos  accedere  arbitrentur,  sed  qui  orent 
Dei  martyres  tanquam  divinos  homines  interces- 
soresque  sibi  eos  apud  Deum  advocent  au  pre- 
centur.  Pie  vero  fideliterque  precatos  ea  maxime 
consequi  quae  desiderant,  testantur  illa  qu«  voto- 
rum  rei  dona  persolvunt,  manifesta  niminim 
adepts  sanitatis  indicia.  Nam  alii  quidom  oculo- 
rnm,  alii  vero  pedum,  alii  porro  manuum  si- 
mulacra  suspendunt,  ex  argento  aurove  confecta. 
Gratissime  namque  accipit  eorum  Dominus  qua- 
Itacunque  sunt  dona,nec  exigua  nec  vilia  dedigna-  C 
tur,  quippe  qui  ea  pro  fercntis  facultatc  metitur. 


Hec  itaque  omnium  spectaculo  exporrecta,  testan- 
tur  morborum  depulsionem,  cujus  ipsa  certissima 
signa  sunt^  a  sanitate  consecuiis  allata :  haec,  in- 
quam.  sepulcrorum  ibi  martyrum  qus  sit  virtus 
ostcndun^.Martyrum  autem  virtus  quem  ipsi  colue- 
runt  Deum,  verum  esse  Deum  declarat,  »et  caetera. 
—  Deinde :  «  At  philosophi  quidem  prseclarique 
oratores  obiivioni  jam  dati  sunt  :imperatorum  vero 
ac  magnorum  ducum  ne  nomina  quidem  multi  ho- 
die  Borunt,  cum  tamen  martyrum  nomina  magis 
quam  familiarium  cuncii  mortales  sciant ;  quin 
etiam  nascentibus  filiis  ea  imponi  curantjta  custo- 
diam  illis  tutelamque  certissimam  comparantes,  » 
et  cstera.  —  Item  :  «  Atillos  quidem  cassos  gioria 
vanosque  reddidit,suis  autem  martyribus  honorem 
illorum  dedit :  pro  Paudiis  enim  Diaslisqueac  Dio- 
nysiis,  hoc  est  Jovis  Liberique  patris  solemnitati- 
buSy  PetrOy  Paulo,  Thomae,  Sergio,  Marccllo,  Leon- 
tio,  Antonino,  Maurilio  aliisque  sanctis  martyribus 
populari  epulo  peraguntur.  Proque  illa  veteri 
pompa,  pro  turpi  obscenitate  ac  impudentia  fiunt 
modests  castae  ac  temperantiae  plenae  festivitates, 
non  illffi  quidem  mero  dclibutae,  non  comespationi- 
bus  leves,  non  cachinnis  soluta,  sed  divinis  oanti- 
cis  personantes,  sacrisque  sermonibus  audiendis 
intentae,  in  quibus  ad  Deum  preces  nonsine  sauctis 
lacrymis  ac  suspiriis  submittuntur.Cum  itaque  talem 
tantamque  utilitatem  cx  martyribus  honore  col- 
lato  provenire  homines  videalis,  fugite,  quaeso,  er- 
rorem  daemonum,  praevioque  ductu  martyrum  fa- 
cibusque  utentes,  viam  capescite  quae  ad  Deum 
perducit,  ut  immortali  aevo  illcrum  choris  et  prae- 
sentia  perfruamini.  » 


RADLLPHI  ARDENTIS  HOMILII 


I. 


HOMILIiE  DE  TEMPORE 


I. 

IN   SOLEXNITATB   SANCTI   AiVDREiE  AP06T0LI. 

Corde  creditur  adjustitiam ;  ore  autem  confessio  fit 
ad  salutem  (Rom,  x),  etc.  Tripartita  est  hsc  lectio, 
firatres  mei.Primo  enim  ostendit  Apostolis  quod  ex 
fide  et  confesvone  est  salus ;  secundo,  unde  illae  in 


D  nobis  oriantur  ;tertio  ostendit  quod  magis  auditores 
prsedicationi,  quam  prsedicatio  auditoribus  desit. 
Ostendens  igitur  Apostolus  ex  quibus  proflciamus 
ad  justitiam  et  salutem,  ait :  Corde  creditur  ad  ju- 
stitiam^  verum  /it  confessio  ore^ei  ita  ad  salutem.lion 
sufficit  fides  cordis  sinc  confessione  oris,  maxime 


i8Q8 


RAIWLFBI  ARDBNTI8. 


WW^P 


uhiildfiapmclitatur.Petrus  qu  idem  fldem  habfihat  in 
corde,8ed  quiaore  negavit,  mortalitcr  peccavit.  De- 
bemus  enim  crucem  Cbristi  et  aperte  prsdicare,  et  iu 
eminentioripartenostri,  etinfrontc  portare,et  non, 
ut  quidam  haeretici,  opprobria  Christi  erubescere. 
Unde  Dominus  :«Qui  confltebitur  me  coramhomini- 
bus.confiteboret  ego  eum  coram  Patremeo^3fa///i.x).)) 
Econtrario  :«Quierubueritme  et  meossermone^,  et 
hunc  erubescet  Filius  homiuis  coram  Patro  meo 
(I,ttc.ix).))Quodapertecontranos  est,fratres  mei,  qui, 
etsi  crucem  Chrislt^  quse  nunc  ubique  apud  Chri- 
stianos  est  in  honore,nonerubescimus;tamenhumi- 
]itatem,paupertatem,patientiam  cceterasque  Gruci- 
fixi  virtutesfaterierubescimus.quoniam,  sicut  Do- 
minus  confltebitur  eos  esse  suos  qui  has  virtutes 
conflitentur  et  portant,  ita  econtrario  diffitebitur 
illosessesuosquinunchasvirlutesfatcrierubescunt. 
Rursus  nec  sufGcit  confessioorissinefidecordis.Fi- 
ctis  enim  Ghristianis  et  hypocritis  nihil  prodest  Deum 
confiteri  ore,  quem  nonhabent  incorde.Unde  Do« 
minus :  «  Populus,  inquit,iste  labiis  me  honorat ; 
cor  autem  eorum  longe  cst  a  me  (Isa,  xxix  yMatth. 
xv).>Quodetiamcontranosest^fratres  mei,  qui,  etsi 
orando  et  invocando  Dcum  confitemur,  tamen  per 
malas  cogitationes  ab  eo  elongamur.  RuriBus  nec 
fides  cordi8,nec  confessio  oris  sufTicit  sine  attesta- 
tipne  operis,  habenti  dico  tempus  operandi ;  falsi 
esim  Ghristiani  et  etiam  do^mones  credunt  et  con- 
fitenturDeum.Unde  Jacobus  :«D€emonescredunt  et 
Gontremiscunt  {Jac.  ii).  »Et  etiam,  ut  habetur  in 
Gvangeiio,exeunte8  de  corporibus  obsessomm  fate- 
bantur  Jesum  esse  Christum  (Marc,  i) ;  et  tamen  his 
obest  potius  quam  prodest.Christum  credere  eorde, 
velconfiteriore,  quem  diffitentur  opere:  Unde  Jaco- 
bus:«Fides^inquit,sineoperibus  mortuaest(/a(;.ii).  » 
Et  Paulus:«Gonfitcntursenosse  Deum,  factis  autem 
negant(Ti7.i).»  Proptereacumdixissethic  Apostolus, 
Cprde  creditur  adjustitlamy  adjunxit,  ore  autem  con- 
fessio  fit  ad  salutem.  Potest  enim  hic  haberi  justi- 
tia,  nec  in  futuro  salus.  Nos  ergo,  fratres  mei,  ut 
ffiternam  vitam  atque  salutem  in  futuro  consequi  me- 
reamur,  hic  et  cordo  firmiter  credamus,  et  ore 
ooo«pnoconj(lteamur,  etvita  puritatis  Christum  at- 
testemur.  Quod  autem  ex  fidectconfessione  perve- 
niatur  ad  salutcm,  probat  Apostolus.  Et  primp  de 
fide  subdit :  Dicit  enim  Scriptura :  Omnis  qui  cr^/iU 
in  illumjnonconlundetur,  Quicnim  flrmitercreditin 
Ghristumfideperdilectionemoperantc  {Gal.  v),  ct  si 
intertribulationes  ct  miserias  ssculi  vidcatur  ali- 
quandoconfundi^  tamen  in  nnemnopcppfundetur, 
imotanquamfiliushonorabitur.Quodenimbenedixe- 
rituniversalitcromww,  probat  cum  subdit :  Nqn  esf 
enimdistinctioJudwi  et  Grxci,  Vorro  Judaei  erant 
pcoximiiGhriaU)  carno,  familtare?  cultu  etinstiiuU 
per  legem*  Et  econtra,  Grffici,  sive  genlilos,  erant 
remoti  a  Deo  et  ignoti,  et  nec  per  legem  ncque  per 
prophetas  eruditi.  Sed  apud  Doum,  qui  non  e^t  ac- 
ceptor  poraonarum  (Act.  x),  non  est  distinclio  JudtVi 
et  gentUis :  quoniam  Judecos  ct  gcntiles  asque  cre- 


A  dentes  sque  salvat,  ffique  laicum  et  dfiricum»  Wt 
que  religiosum  et  saecularem,  aeque  litteratum  et 
iiliterajtum,  aeque  nobilem  et  ignobilem.  Inao  idem 
fervor  fldei  vidctur  esse  majoris  mcriti  in  laico 
quam  in  clerico,  in  ssculari  quam  in  religioso,  in 
ilJiterato  quam  in  litterato.  Gratiora  quippe  viden- 
tur  obsequia,  qua  exhibentur  ab  eis  qui  minus  te- 
nentur.  Nam  idem^  inquit,  Deus  Dominus  omnium, 
dives  in  omnes  (subaudi  ditandos)  qui  invocafUcum. 
Ac  si  dicat :  Reges  terrs  propter  paupertatem  ali- 
quos  satellites  suos  quandoque  vel  non  remune- 
rant  vel  non  quantum  debent  remunerant.  At 
Dominus  omnipotens,  in  omnibus  dives^  milites 
suos  omncs  abundanter  rcmunerat.Deinde  auctori- 
tatem  Isaiae  do  confessioneinducit.subdens  :(HRim 

n  enim  qui  invocayerit  nomen  Domini,  salvus  erii.  Do- 
minum  invocat  qui  ex  intimo  afTectu  eum  vooal, 
qui  procul  dubio  afTcctuSjSi  opus  subsequi  non  poa- 
sit^  ad  salutem  sufficit. 

8equiiur  pars  secunda,  in  qua  ostenditur  unde 
fides  et  confessio  in  nobis  oriantur,  cum  sttbdii: 
Quomodo  ergo  inrocabunt,in  quem  ncn  erediderunt? 
Et  quomodo  crclent  ei  quem  non  audiemmt  ?  Ei  quo- 
modo  audient  sineprardicante  ?Etquomodopr3edicaBunl 
nisi  mittantur  ?  Ostendens  per  hanc  gradationem 
quod  non  potest  haberi  confessio,  vel  fides,  nisi  es 
gratia  Dei,praedicatores  mittentis  et  pra;dicationem 
in  cor  hominis  docentis.  Quando  enim  Deus  sub- 
trahit  praedicationem  aliquibus,  ne  vel  audtant,  vel 
acquiescant  proidicationi,  ex  occulto  Dei  jadteio 
provenit.  Unde  ipse  ait :«  Linguam  tuam  adhaerere 

C  faciam  palato  tuo,  ne  sis  quasi  vir  objutgans,  quia 
Dominus  exasperans  est  (Ezech,  iii).  »Quando  vero 
mittit  et  immittit  praidicationem  suam  in  homines, 
ex  gratia  di^-ina;  misericordiae  est.  Proinde,  fratros 
mei,  toiis  viribus  orandum  est  nobis  ut  Dominus 
vcros  praedicatores  in  populum  suum  mittat,  juxta 
quod  ipse  ait:«  Messis  quidem  multa,operarii  an- 
tem  pauci.Rogate  e*rgo  Dominum  messis,ut  mittat 
operarios  in  messcm  suam  (Matth.ix),  et  ut  corda 
auditorum  ad  crcdendumetconfltcndumpraeparet; 
nidi  enim  intus  sit  qui  doccat,in  vannm  lingua  do- 
centis  laborat.Quam  autcm  utiiis  sit adventuaj^sB- 
dicatorum  populo,ostendit  Apostolusper  auctorita- 
tom  prophotee,  cum  su^dit,  sicut  scriptum  est: 
Quam  sjnecio^i  pedes  evtmgelizantium  pacem,  evange- 

n  iimntium  bona !  Quis  cnim  adventus  potest  nobis 
esse  utilior,et  quae  annuntiaiiopotestesse  gratiorno- 
bis  quam  eorum  quaeDeircconciliationemetpacem 
nohls  aferuat  e^  ofTerunt^et  bona  nobis  aeternapro- 

"  mittunt?  Quod  aperte  contra  quosdam  perver- 
808  est,  qui  oblatam  praedicationem  non  solum 
facere  vel  suscipere,  sed  et  ncc  auiire  volunt,  cum 

•  ad  quoslibet  vanos  rumores  et  otiosos  sermonesau- 
diendos  semper  parati  siiiti  Quo^  qMjanta  damnatio 
e.\8pepl9ty  oatendit  Dominus,  cum  di^cipMlis  ^uis 
dicit :  «  Quicunque  nop  reeeperint  vo?»  am^  dicp 
vobis  quia  tolcrabiliuseritSodpmprun)  vel  GpippfY 
rhaeorum  terris  quam  illi  civitati  (^fitih.  x  ;  Mm^ 


i«QK 


HOMiUiE.  -r  l  m  TEIIPORE. 


1306 


VI ;  fMC.  n).  »  Sequitur  pars  tertia»in  quaostendit  ^  minus  sollicitus  in  miserando,  demonstratur,  cum 


quod  magis  auditorespredicationiquam  predicatio 
auditoribus  de^it,  cum  subdit  :  Seil  non  omnes  obe- 
diuut  Evangelio.Ao  si  aperte  dicat :  Cum  autem  utiHs 
sit  Evangelii  annuntiatio,tamcn  non  omnes  ei  obe- 
diunt.Alii  enim  vixetiam  audiuntEvangelium;  alii 
v«ro  audiunt,$ed  non  suscipiunt;alii  vcro  ctaudiunt 
^t  suscipiunt  professionejCum  non  exscquunturope- 
re;aliiveroetaudiuntetsuscipiuntctexsequunturad 
tempus,  sed  tamen  non  perseverant.  Omnesautcm  is- 
ti,quamvis  audiant.non  obediunt  Evangelio,  quod  et 
fidem,et  operationem,et  pcrseverantiam  rcquirit.  De 
quorum  inobedientia  dolent  et  conqueruntur  hodie 
yeri  praedicatores,  sicut  oHm  conquerebatur  Isaias, 
diceos  :  Domincquis  credidit  audituinosfro?  videHcot 


dicitur  :  Ambulans  Jesus  juxta  mare  GaliUex,  Non 
solum  enim  Dominus  noster  Jesus  CbristUiS  misere- 
batur,sed  et  qusrebatcui  misereretur^etillucam- 
bulabat,  ubi  iUos  quibus  misereretur  esse  scieb^t. 
Hinc  est  quod  Dominus  ambulabat;i/xto  mor^  Gali- 
Iscx^  ubi  Petrum  ot  Joannem^Andream  et  Jacobum 
per  misericordiam  vocaturus  erat.  Quem  nos  imi- 
tantos,  fralrcs  mei,  illuc  potius  camus,ubi  occasio- 
nem  miserendi  nos  inventuros  scimus.  Non  simus 
illis  similes  qui  decHnant  loca  ubi  pauperes  esse 
s'ciunt,ne  forte  propter  inopportunitatem  cogantur 
misereri  eorum ;  sed  nos,  iratres,eamus  ubi  soimus 
essc  errantes,  ut  eos  ab  errore  revocemu^.  Eamus 
ubi  scimus  esse  pauperes,  ut  eis  subveniamuii.  Ei^ 


quod  nos  a  Deo  interius  audivimus,  et  auditoribus  ^  mus  ubi  scimus  esse  lugontes,  ut  eos  oonsolemur. 


exteriusministramus»quasidicatrar2U5:/rr^o,inquit, 
fides  ex  auditu,  scilicet  prsdicationis,  venit  ad  cor 
auditoris.  Auditus  autem  fit  per  verbum  Dei,  cxtcrius 
sonanSy  et  per  ^piriluale  verbum  interiusinvisibili- 
ier  operans.  Sed  dieo  :  Nunquid  non  audierunt?  au- 
dierunt  quidem,  quoniam  ex  quo  Evangelium  per 
apostolorumpredicationero  peruniversum  mundum 
divulgatum  est,  nuMus  per  inaudientiam  se  potcst 
excusare.  Unde  et  per  auctoritatem  Psalmistae  indu- 
cit,  dicentis  :  Et  quidem  in  omnem  terram  exivit  so- 
nus  eorum^  et  infines  orhis  terrx  verba  eorum.  Per 
omnea  quippe  mundi  parles  exivit  fama  apostolo- 
rum.  Et  ipsa  eorum  verba  ubique  prop.alata  sunt. 
Petrus  autem  et  Paulus  Romanis  evangelizaverunt ; 
Jacobus,  Hispanis;  Thomas.popuHs  majoris  Indi®; 


Vidity  inquit,(fiM>«  fratres  mittentes  rete  in  tfiar^,quoH- 
niam  illorum  prscipue  miserotur  Deua  qui  frateiv 
nitatem  diligunt,  qui  sese  coadjuvant,  et  de  Uibore 
suo  vivunt.At  qui  venantur  fralrom  in  ii>ortem,qui 
sese  persequuntur,  el  «  in  laboro  hominum  Jxod 
sunt  {PsaL  lxxii,  »  vocdtione  digni  non  ^unt.  Sie«- 
quitur  pars  secunda,  in  qua  ostenditur  quomodo 
Dominus  Potrum  et  Andream  cfYicaciter  vQoavQrifc, 
cum  eis  dixit :  Venite  post  me,  faciam  vos  fieri  pisaxr 
tores  hominum,  In  qua  vocationc,  fratrea  mei,  trin 
considerajida  sunt :  Lociis,ordo  et  afOcacia.  Locus, 
quoniam  Deus  de  littore  laborantes  in  marii  a  maii 
vocat.  In  quo  quid  aliud  significatur,  niai  qnia  a  soV- 
licitudine  bujus  mundi  ad  quietam,a  timoreajd  a^ 
curitatem,  ab  instabilitatc  ad  atabilitatem  cteroip 


Bartbolomeus,  populis  minoris  Indis;  Maf.hsuS;  G  vit»  eos  invitat?  In  quo  et  nos  i^eccatores  iDstruit, 


iEthiopibua;  Joannes,  Asianis;  Simon  et  Judas, 
iEgyptiis  et  Persis;  Andrcas,  cujus  hodie  natalia 
colimu8,Gr9ecia.  Quorum  praedicatio  contemi^i  non 
pptuit,  sed  potius  adrairabilis,  vclox  et  efflcax  fuit. 
Et  quod  prsedicabant  verbiSjConfirmabantexemplis, 
connrmabjant  miracuHs,conGrmabant  cfTusionesui 
sanguinis.  Nos  ergo,  fratres  mei,  eorum  verba  fir- 
miter  ten/eamus,  exempla  vita;  eorum  sequamur, 
miracula  credamus,  martyrium  imitcmur,etsi  non 
sanguine,  s.altem  carnalium  concupiscentiarum  in 
npbis  crucifixiooe,  mundum  odientes,  divitias  et 
honores  mundi  contemnenteSipersecutiones  fortiter 
8uatinentes,bonis  operibus  radiantes,omnibus  enim 
inim.icis  cbaritatem  exhibontes,ad  coelesti^  toto  de- 


ut  extra  mundanam  concupiscentiam  sinius^alaUojB 
ab  illa  concupiscentia  revocarevelimua,  ne,.sicupi- 
dus  rupidum  moneaty  forte  dicalur  illud  Pau]a:<(  Tu 
praedicas  non  furandum  et  furaris;  non  moBQhanr 
dum  et  moecharis  {Rom.  u).  •  Grdo  etiamnotandojs 
est,vidit,  vocavit,  so  sequi  ju88it,pr4emium  promiail. 
Vidit  per  electionem,  vocavit  per  fidem,juBait  «0 
sequi  per  obedientiamipraemiumpromisitper  obch 
dienti»  remunerationem.Perolectionem  quippe  vch 
nitur  ad  fidem;  per  ndem,adobedientiam;  perobo- 
dientiam,  ad  prsmium.  Magnum  quippe  praemium 
et  raagna  dignitas  est  B\m  et  aliarum  animarum 
piscatorem  esse  Qui  cnim  aliorum  animaa  a  muDdo 
trahit,  et  suam  sibi  submei^i  sinit,  bonus  piacalor 


siijerio  festinantes,ut,  meritis  et  precibus  ipsorum  i)  non  cst.  EfQcacia  vero  in  hoc  apparuit.quoniam  ex 


aposto]orum,eorum  consprtia  in  coeli^  con^equi  mo- 
reamur^largientcDomino  nostro4^9|U  Cfiristo,  etc. 

IL 

IN   SOLEMNITATE   SANCTI   ANpRFiG  ApOSTOU. 

4mbulans  Jesus  juxta  mare  Galilxs^^  vidit  duos 
fratres,  Simqnem,  q^i  vpcqtur  Petrus,  et  Andream 
fratrcm  ejus,  mittentes  rete  in  mare  {Matth.  iv),  etc. 
Tn^  nobis  ostenduntur  in  hais  lectione»  fratres  mei. 
Primo  enimostenditurquantum  sit  Dominus  soHi- 
citus  inmiserendo;  secundo,  quomodo  sit  efOcax  in 
vocando;  tertio,  quantum  Petrus  et  Andreas  fue- 
rint  veloccs  in  obediendo.  Borro  quantum  sit  Do- 


quo  vocavit  eos  Dominus,  statim  eum  secuti  aunt 
Non  enim  tantum  exterius  eos  vooavit,  sed,  sicut  vo- 
cavit  eos  exterius  voce,  ita  vocavit  eos  intcrius  in- 
spiratione.  Ipse  enim  aolus  verua  vooator  et  voruB 
pr«dicator  est,  quoniam  interiuB  vocatel  prjedicat. 
No8  vero  vcri  praedicatoi^s  noa  sumus,  quoniam 
tantum  exterius  vocamus  et  praedicamus.  Sequitur 
pars  tertia,  in  qua  ostenditur  quantum  Petrua  ei 
Andreas  velociter  obedierunt,  cum  subditur  :il<  iUi^ 
continuo  relictis  retibuset  navi,seculi  sunl  eum,  Ecee 
isti,  cum  nulla  adhuc  miracula  Domini  vidissent, 
nihil  de  aeterna  retribuUoaei  audiastmt,  oum  ipvum 


!30t 


RADULPm  ARDENTIS. 


I30B 


Dominum  mortalem  viderent  et  eum  nihil  habere 
conspicerentjtamenadprimamejus  vocationem  cre- 
dunt,omnia  relinquunt,et  nudi  nudum  sequuntur. 
Quid  nos,  fratre8,dicturi  sumus  qui  quotidie  mi- 
racula  videmus,qui  quotidie  de  aeternabeatitudine 
legimus  et  audimus,  qui  ipsum  Dominum  immor- 
talem  in  cobIo  regnare  scimus,  qui  eum  divitem  in 
omnibus  novimus,  ct  tamen  ad  crebras  eju3  voca- 
tiones  eum  scqui  conlemnimus.  Nec  abundantes, 
nec  egentes  eum  sequimur;  nec  minis,  nec  verbis, 
noc  verberibus,  ncc  promissionibus  emendamur. 
Relictis,  inquit,  mivibus  et  patrc,  Sed  dices  :  Quid 
isti  dimiserunt  qui  nihii  fere  habucrunl?  Multum, 
fratres,  reliquerunt  qui  omnia  ea  que  habuerunt 
reliquerunt,  et  de  caetero  nihil  habere  voluerunt. 
Omnia  illa  reliquerunt  qua)  concupisccre  potuerunt. 
Nemo  ergo  sibidicat  :  Imitari  mundicontemptores 
volo,  sed  quid  relinquam,  non  habeo.  Muitum,  fra- 
tres,  relinquitis,  si  concupiscentiis  vcslris  abrenun- 
tiatis.  Certe  cum  regnum  coelorum  »stimationem 
non  habeat,tantum  valet  quantum  habcs.  Petrus  ct 
Andreas,  relictis  retibus  et  navi^  regnum  coelorum 
mercati  8unt;Zachaeu8  dimidio  bonorum  suorum 
{Luc.  xix);  vidua  duobus  minutis  {Luc,  xxi  ;  Marc, 
xii);  alius  frigidse  aquae  calice  {Mdtth.x)\  aliussola 
bona  voluntate.  Qui  nihil  habet,  se  det,  et  habebit 
illud.  SecuU  sunty  inquit,  eum,  non  solum  pede,sed 
et  amore,  vlta  et  morte.  Pede,  quia  nec  mors,  nec 
vita  potuerunt  eos  separare  a  charitateXhristi; 
vita,  quia  facti  sunt  sancti,  sicut  ipse  sanctus  est, 
pius,  sicut  ipse  pius  est,  justus,  sicut  ipse  justus 
est ;  morte,  quia  sicut  Christus  passus  cst  pro  eis, 
ita  ipsi  pro  Christo  passi  sunt,  crucifixi  etiam, 
sicut  Christus  crucifixus  est.  8edChristus,qui  sine 
macula  fuit,  in  cruce  directus,  extensus  fuit.  Petrus 
vero,  quia  Christum  negavit,  opposito  crucifixus 
fnit.  Andreas  autem  ex  obliquo,  quoniam,  etsi  non 
negavit,  tamen  aliquo  modo  peccavit.  Quia  vero  sic 
obediendo  secuti  sunt,  ita  et  Christus  cos,  ut  pro- 
miserat,  «  piscatores  fecit  hominum  (Marc,  i).  » 
Piscator  navem  regit,  navem  disponit,  pisces  capit, 
oaptos  ad  littus  trahit  et  secernit.  Sic  quoque  isti 
naves,  id  est  Ecclesias  rexerunt,et  rete  praedicatio- 
nis  disposuerunt;  pisces,  id  est  homines  praedica- 
tione  ceperunt,  et  eos  ad  littus  judicii  traxerunt ; 
Petrus,  Antiochiam  et  Romam  ;  Andreas,  Achaiam. 
In  judicio  vero  bonos  a  malis  separabunt.  Sede- 
bunt  enim  cum  caeteris  apostolis  « supcr  sedes 
duodecim,  judicantes  duodecim  tribus  Isracl 
(Mattk.  x).  »  Nos  ergo,  fratres,  tantorum  Patrum 
Nataiitia  celebremus,  ut  eorum  precibus  et  moritis 
adjuti,  ipsorum  vitam  et  doctrinam  tenere  merea- 
mur.  Et  si  non  possumus,  sicut  illi,  pro  Christo 
relinquere  omnia,  saltem  relinquamus  superflua; 
et  si  non  possumus,  sicut  iili  nudi  soqui  nudum, 
saltem  contenti  necessariis,  sequamur  eum ;  et  si 
non  possumus  eum  sequi  per  crucis  passionem. 


A.  saltem  sequamur  eum  per  camis  abstinentiam  et 
macerationem.  Cruciflgamus  membra  nostra,  ut 
peccato  moriamur.  Pedes  crucifigamus,  ne  eant  in 
viam  peccatorum ;  manus,  ne  extendantur  ad  opera 
iniquorum ;  oculos,  ne  videant  vanitatem ;  aures,  ne 
audiant  detractionem ;  cor,  ne  cogitet  malam  cogi- 
tationem  ;  ut  in  resurrectione,  si  non  judicare  cum 
apostolis,  tamen  adjudicari  vits  aeternse  ab  aposto- 
lis  mereamur.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Chri- 
stum.  etc. 

Vitn  heati  Andreoe  apostoliper  Dorotheum. 

(2)  Andreas,  frater  Simonis  Petri  (Matth,  x),  siculi 
majores  nostri  tradiderunt,  Scythis  et  Sogdiamis, 
et  Sacis,  et  in  Sebastopoli  interiore,  ubi  iEthiopes 
agrestes  habitant,Evangelium  Domini  Jesu  Cbnsti 
praedicavit.  Sepultus  est  Patris,  civilate  Achaie, 
crucifixas  ab  Mgea,  rege  Edessenorum. 

"  Ejusdem  per  D.  Isidorum, 

(3)  Andreas,  qui  interpretatur  viritis,  vel  deeorus, 
frater  Petri,  secundum  Joannem  primus  (Jooh,  i), 
juxta  Matthseum  a  primo  secundus  (Matth.ji).  Hic  in 
sortem  prxdicationisScvthiam  atque  Achaiam  sus- 
cepit,  in  qua  crucis  patibulo  suspensus  occubuit. 
Ejus  Vitarn  ampliorem  vide  in  Abdia,  et  in  Adone, 
Treverensi  episcopo. 

111. 

IN   DIB   SANCTI   STEPHANI. 

Stephanus  plenus  gratia  et  fortitudine,  faciebat  pro- 
digia  et  signa  magna  in  populo  (Kct.  vi),  etc.  Hodie, 
fratres  charissimi,festivitatem  sancti  protomartyris 
Stcphani  celebramus,  cujus  admirabilem  vitam  et 
pretiosam  mortem  praelibata  lectio  nobis  exponit, 
ostendens  nobis  septem,videlicet,quantus  fucrit  in 

p  virtute,quantus  in  opere,  quantus  in  prudentia  et 
eloquentia,  quantus  in  contemplatione,  quantus  in 
patientia,quantus  in  charitate,quam  felix  in  morte. 
Primo  igitur,quantus  fue-it  in  virtute,ostendit,cum 
dicit :  Stephanus  plenus  gratia.  Vocat  autem  hic  gra- 
tiam  collective,  quaelibet  dona  sancti  Spiritus,  ut  fl- 
dem,  spcm,charitatem,  sapientiam,  quae  antonoma- 
stice  gratiae  nuncupantur.His  beatusStephanus  dici- 
tur  esseplenus,ad  modumdolii  pleni  mu8to,et  alaba- 
siri  pleni  unguento.Sicutenimdolium  plenummu* 
sto  foris  eructat,  et  circumstantia  fervore  et  odore 
replet,  ita,  sicut  alabastrum  plenum  exterius  respi- 
rat,  et  sua  flagrantia  exteriora  delectat,  ita  beatus 
Stephanus,  divina  gratia  repletus,  non  solum  redo- 
lerepoterat,  sed  potius  suarum  virtutum  opinione 
circumstantes  delectabat.  Plenus.  inquit,  gratia  et 

D  fortitudine.  Sunt  quidam  qui  gratiam  quidem  ba- 
bent  in  mcnte,  sed  eam  non  exercent  in  opere  pro- 
pter  pusillanimitatem,  vel  proptcr  timorem,  vel 
propter  debilitatem.  Propter  pusillanimitatem,  ut 
qui  mentem  bonam  habent,  sed  tamen  ex  infir- 
mitatc  horrent  viam  justitiae  aggredi,  dicentes : 
Quis  posset  tam  dura  pati?  Quibus  Dominus  per 
prophetam  ;  «  Pusillanimes,  confortamini,  etnolite 
ttmere  (ha.  xxxv)  »  Propter  timorem,  ut  quidam, 
qui  propter  timorem  pravorum  hominum  justitiam 
tueri  non  audent.Quibus  dicitur  :  «  Qui  timet  prui- 


(2)  EusEB.  lib.  III,  cap.  1,  Eistor  ecclesiast. 


(3)  Lib.  De  Patribus  Novi  Testamenti. 


1S09 


HOMILIiE.  —  1.  DE  TEMPORE. 


1310 


nam,  irruet  super  eum  nix  (Job  vi).  »  Propter  de-  A 
bilitatem,ut  quidam  qui  in  aggressu  operum  justi- 
liac  ex  infirmitate  succumbunt.  Quibus  Dominus 
per  propbetam  :  «  Confortamini,  manus  fatigatae,  et 
genua  dissoluta,  roborate  (Isa.  xxxv). »  Beatus  igitur 
Stepbanus,  postquam  dictus  est  plenus  gratia,  dici- 
tur  el  fortitudine  plenus,  quoniam  neque  propter 
pusiilanimitatem,  neque  propler  timorem,  neque 
propter  debilitatem  mentis  ab  operibus  iustitiae  et 
sanctitatis  poterat  retardari.  Unde,  frementibus 
Judsis  circa  se,  de  duritia  et  malitia  sua  eos  repre- 
hendit,  dicens  :  Semper  dura  fronle  et  indomabili 
corde  Spiritui  sancto  resistitis.  In  quo  nos  indigni 
prsdicatores  confutamur,  qui  timentcs  pravorum 
malitiam^vel  eo  formidantes  amittcre  gratiam,eorum 
mala  non  reprehendimus,  sed  potius  palpamus  vel  |« 
tacemus.  Secundo,  quantus  fuerit  in  opere,  dc- 
monstratur,  cum  dicitur :  Faciebat  prodigia  et  siyna 
magna  in  populo.  Cum  eadem  possint  esse  prodigia 
et  signa,  tamen  prodigia  ab  admiratione,  signa  voro 
a  signiflcatione  dicta  sunt.  Prodigia  vero,  qusB  con- 
tra  consuetum  natura;  cursum  flunt  dicuntur,  et 
ideo  quoque  ab  uno  vidente  propter  admirationcm 
digito  produntur.  Sed  istorum  prodigiorum,  sive 
Bignorum,  alia  quidcm  non  faciunt,  sed  tantum  si- 
gnificant  fidem  et  sanctitatem  facientis,  vel  potius 
virtutem  illius  in  cujus  nomine  fiunt,  ut  miracula 
quae  et  reprobi  facere  leguntur  [Mattk,  vii).  Alia 
vero  signiflcant  simul  et  faciunt  sanctitatem  fa- 
cientis,  ut  opera  virtutum  interiorum,  videlicet, 
ut  diligere  inimicum,  vivere  in  mundo  angelice, 
et  h^jusmodi.  Quae  quidem  opera  facientem,  sanc-  C 
lum  faciunt  et  demonstrant.  Porro  utrisquejoperi- 
bus  radiabat  B.  Stephanus,  quoniam  et  in  se  ad- 
mirabilis  erat,  omnia  mundana  contemnens,  Deum 
Buper  omniu  diligens,  omnia  pauporibus  distri- 
buens  et  inimicos  diligens,in  carne,non  secundum 
carnem  vivens,  in  mundo  angelice  conversans,  pro 
persecutoribus  orans,  in  coelo  mente  habitans.  In 
exterioribus  quoque  admirabilis  erat,  caecos  illu- 
minans,  claudos  erigens,  surdos  audire  faciens,  le- 
prosos  mundans,  daemones  ejiciens,  omnem  infir- 
mitatem  sanans,  mortuos  resuscitans.  At  nos,  fra- 
tres  charissimi,  non  affectcmus  exteriora  facere  mi- 
racula,  quae  perfectis  convcniunt  et  imperfectis, 
sicut  nos  sumus  multoties  et  occasionem  super- 
biendi  ministrant,  sed  interiores  virtutes  et  earuro  ]) 
opera  habere  satagamus  quae  sanctitatem  interio- 
rem  et  operantur  et  demonstrant.  Operantur  ad 
utilitatem  nostri,  demonstrant  ad  exemplum  proxi- 
mi.  Tertio,  quantus  fuerit  in  sapientia  ct  eloqucntia 
demonstratur,  cum  quantos  superaverit  in  disputa- 
tione,  aperitur,  cum  subditur  :  Surrexerunt  autem 
quidam  de  Synagoga  quse  appellatur  Libertinorumj  et 
Cyrenensiumfet  Alexandrinorum  et  corum  qui  erant  a  Si- 
eiliaet  Asia,disputantescumStephano, quod  cum  de  tot 
nationum  Synagogis  electi  sapientes  in  superbia  suae 
sapientiae,  surrexissent  ad  disputandum  cum  Ste- 
phdinOjisLmennonpoterant/inquiitresisteresapienti^eet 


spiritui  qui  loquebatur.  Non  ait,  non  poterant  resi" 
stere  illi,  sed  non  poterant  resistere  sapientUB  et  spi- 
ritui  qui  loquebatur  per  illum,  juxta  quod  Dominus 
discipulis  suis  ante  promiserat,  dicens  :  «  Dum 
steteritis  antc  reges  et  praesides,  nolitecogitare  quo- 
modo  aut  quid  loquamini.Non  enim  vos  estis  qui  lo- 
quimini,3ed  Spiritus  Patris  vestri  qui  loquitur  io  vo- 
bis  {Matth.  x).  »  Non  enim  in  sapientia  sua  surrexo- 
rat  beatus  Stephanus  atque  eloquentia  ad  disputan- 
dum  contra  Judaeos,  sed  potius  in  sapientia  Dei,  et 
in  eloquentia  Spiritus  sancti,  «  qui  linguas  infan* 
tium  facit  disertas  (Sap.  x).  »  In  quo  confutantur  sa- 
pientes  hujus  mundi,qui,8i  quid  acute,si  quid  recte, 
si  quid  diserte  sentiunt  vel  loquuntur^sibinonDeo 
attribuunt ;  gloriantes,  juxta  Prophetam,  in  sententia 
oris  sui,  dicentem  :  «  Labia  nostra  a  nobis  sunt. 
Quis  noster  Dominus  est?  »  {Psal.  xO.  Nos  ergo, 
fratres  mei,  si  quid  bene  sapimus  aut  eloquirour, 
non  nobis  sed  Deo  totum  tribuamus,  qui  nobis  de- 
dit  intelligentiam  et  Iinguam,et  utraque  utendi  pos- 
^\h\\\idXem.Audientesautemhascdissecabanturcordibus 
suiSf  et  stridebant  dentibus  in  eum.  Quoniam  enim  non 
poterant  sapientia  et  cloquentia  contendere  contra 
sanctum,  ideo,  more  canis  rabidi,  vesania  cordis  et 
stridore  dentium  invehehantur  in  eum,  ostendentes 
ipso  gcstu  corporis  sapientia  et  modestia  se  esse 
vacuatos. 

Quarto,  quantus  fuerit  in  contemplatione  osten- 
ditur,  cum  subditur  : 

Cum  autem  esset  Stephanus  plenus  Spiritu  sancto^ 
intenden^  in  caslum,  vidit  gloriam  Dei  et  Jesum  stan- 
tem  a  dextris  Dei.  Dicturus  Lucas  contemplationem 
Stephani,  praemisit  eum  plenum  esse  Spiritu  sancto, 
ostendens  quod  per  Spiritum  sanctum  contemplatio 
ministratur,  ut  hic  adverbium,  cum,  non  temporale 
quam  casuale  intelligatur,  intendens,  inquit,  in  cce- 
tum.  In  coelum  intendebat ;  nam  ubi  thesaurus  suus, 
ibi  et  cor  suum  erat  (Matth.  vi).  In  ccelum  intende- 
bat,  quo  toto  desiderio  festinabat,  vufi/,  inquit,  gla- 
riam  Dei.  Haec  visio,  partim  corporalis,  partim  spi- 
ritualis  fuit ;  nam  coelos  apertos  et  Jesum  in  carne 
glorificatum  corporalibus  oculisutcunquevidere  non 
potuit.Ideo  autem  u^n^u^  dico,  quoniam  tantaest 
gloria  glorificati  hominis  quod  mortalis  visus  eam 
ferre  non  possit.  Unde  et  in  transGguratione,  ubi 
brevis  et  imperfecta  fuit  inChristo  gloria,  Petrus  et 
caeteri  discipuli  ferre  non  potuerunt,  sed  statim  in 
facies  suas  ceciderunt  (Matth.  xvii).  Et  si  ^loriam 
transflguratihominisferrenon  potuerunt  mortalium 
ocuIi,quomodo  perpetuam  etimmensam  gloriam  ho. 
minis  vere  gloriflcali  ferre  possunt,gIoriam  vero  im- 
mensam  et  inaccessibilem  Dei  Patris?  Et  quomodo 
Filius,  a  dextris  Dei,  id  est  ad  aequalitatem  eju8,stet, 
tantum  spiritualis  oculus  et  hoc  utcunque  videre 
potuit,  et  utcunque  ideo  dico,  quoniam  tanta  est  glo- 
ria,  tantus  est  splendor,  tanta  esl  beatitudo  divina 
majestatis  quod  nullus  intellectus,  nec  et  angelicusy 
prout  est,  perfecte  possit  contemplari.  Certe  ve- 
re  beatus  erat  homo,  cui  coeli  et  eorum  secreta  ita 


m 


RADCLPHI  ARDBNTIS. 


mi 


paleb.ant.  Ideo  eniminter  manu3  persficutorum  po-  A  injuriam  pro  ii\(uria,  contumdiam  pvo  contnipdi| 


9ito,  ctiam  passuro,  coeli  patebant,  et  gloria  Patris 
Filii  ostendebatur.  Ut  ostcnderctur  non  solum  illf, 
sed  quibuslibetproChristopatientibuscoelasaperiri, 
etgloriamDci  parari^etJesumeisptare  adextrisDei, 
id  est  Jesum.  coflequalem  nobis,Patri,cum  Palrc  para- 
tum  eis  auxiliari.Stare  cnim  pugnantis  et  auxilianlis 
est.  Nos  ergo,  fratres  nici»animemur  ad  patiendum 
injurias,  et  pcrsccutiones  tH  tribulationes  pro  no- 
mine  nostri  Redemptoris,  quoniam  procul  dubio 
nobis  pro  sc  et  justitia  paticntibus  non  dccrit,  sed 
auxilium  con^tnntiffi  et  victori«  nobis  ministrabit, 
et  januam  rcgni  ccclestis  nobis  reserabit,  et  in  glo- 
ria  divinic  beatitudinis  nos  collocabit.  Sed  beatus 
Stepbanus,  qui  nullo  terrore  circumstantium  per- 


reddcre  festinamus.  £t  dum  ita  superare  cupimus, 
ab  ira  et  impatientia  inierius  superamur,  non  alten- 
dentes  quia,juxta  Salomonem, «  m^lior  estpatiens 
viro  forti,etqui  dominaiur  animo  suo  expugnaloce 
urbium  (Prov,  xv).  y 

Sexto  quantus  fuerit  in  charilate  demonairatur 
cum  dicitur  : 

Positis  autem  genituSjClamavit  voce  magna,dicens: 
PominCf  ne  statuas  illis  hoc  pecxalum.  Duo,  frafres^ 
quasi  contraria  et  pastoribus  sanctae  Ecclesis  imi- 
ianda,  ostcndit  in  sc  beatus  Stephanus,  quoniam, 
cum  se  asperriirc  corrigeret,  ita  fer\'enter  diligebat, 
et  cum  ita  fcrventissime  diiigeret,  itii  aspere  corri- 
gobut;  etindc  coniingebat  quia  perfecle  odiebat  vi- 


secutorum  cohiberi   potuit,  quando  revelatam  sibi  r%  tium,et  perfecte  naturam  diiigebat.  Miraenim  eha- 

■      a  11*  i<*0  1  1*  rv  •    f  ^^  *  1  f^  I  1  *         i*  1  *     I      «^  ■  •  •  • 


visionem  publice  testificaretur,  diccns  :  Ecce  video 
ccelos  apertoSj  et  Jesum^  filinm  hominis,  stantem  a 
dextris  Deiy  nobis  exemplum  pracbet,  ut  ob  nulhim 
timorem  testimoniiim  veritatis,  maxime  ubi  facien" 
dum  est,  taceamus.  At  impii,  qui,  ne  audirent  te- 
stimonium  veritatis  clamaverunt,  et  aurcs  sibi  ob- 
turaverunt  et  impetum  in  sanctum  fecerunt,  ostcn- 
dunt  quantum  sint  contrarii  impii  tcstibus  verita- 
tia,  qui  non  solum  eos  audire  non  possunt,  imo  ct 
eis  malum  probono  reddunt.Quinto,quantus  fuerit 
in  patientia  ostenditur,  cum  dicitur  :  Et  impetum 
feceruut  unanimiter  in  eum.  Et  ejicientes  eum  extra 
civitatem^  iapidahant,  Et  testes  deposuerunt  vesti- 
menta  sua  seeus  pedes  adolescentis,  qui  vocabatur 
Saulus,   Et    lapidabant    Stephanum,    invocantem   et 


ritas  Stephani,  fratres  mei  I  Pauoi  enim  inveniuo- 
tur  qui  vere  diligant  seipsos  ;  paucUsimi  enim,qui 
vere  diligant  inimicos.Al  Stephanus  ita  dilcxit  ini- 
micos,ct  quideminter  mortiferos  ictus,  ccebreacien- 
tium  lapidum.  Ubi  aliquis  posset  oblivisci  eti9.m 
amicorum  suorum,  Stephanus  non  est  oblitus  ini- 
micorum  suorum.  Sed  supplicavit,  clamavit,  oraTit 
pro  cis.Supplicavit,non  tam  genibus  q^iam  mente; 
clamavit,non  tam  voce  quam  dcvotione;oravit,Doo 
tam  ex  prascepti  coactione  quam  ex  libera  ch&ritate. 
Non  enim  putandum  est,  fratres  mei,  quod  l>catos 
Stephanus,  in  quo  nihil  duplicitatis  fuit,  supplica- 
verit  pro  inimicis,  ut  quidam  faciunt  corpore,  noa 
mente,  oraverit  pro  eis  voce,  non  devotione.  Absit 
hoc  a  martyre  charitatem  Christi  imitante !  sed  pro- 


dicentem.:  Domine  Jesu,  suscipe  spiritum  meum.  Porro  ^  cul  dubio  supplicavit  proinimicisslnc  aliquQ  meni- 

iis  rancore,  oravit  pro  ipsis  sine  ficUooiB,  vel  te- 
pore  :  Domine,  inquit,  ne  statuas  illis  hoc  pcccatum* 
Verus  imitator  Christi  qui  in  passiono  sua  pro  ini- 
micis  oravcrat ;  «  Pater,  dimitte  illis,  quia  nesciunt 
quid  faciunt  (tMC.  xxiii),  »  factus  sicut  passionis, 
ita  ct  charitatis  Dominicae  primus  imitator.  Quo 
cnim  aJGfectu  movetur  pater  erga  filium  phreneti- 
cum,  patrem  suum  percutientem,  cujus  magii? 
plangit  insaniam  quam  suam  miseriam,  eo  afTeotu 
movebatur  beatus  Stephanus  erga  Judaeos.quorum 
perditionem  magis  dolebat  quam  suam  passionem. 
Insani  quippe  et  diemoniaci  suntomnes  maIi,quo? 
niam  a  daemone  vcxantur  ct  ad  mala  instigantur,  et 
quid  faciant,  vcl  ad  qucm  linem  inde  venturi  sint, 


Judsi  persecuti  sunt  Stephanum  persccutione  qua 
nul1(a  est  pejor.  Pati  quippe  persecutionem  ab  eo 
qucm  aliquando  in  aliquo  laesimus,  parum  est ; 
pati  vero  ab  eo  quem  nunquam  laesimus,  magnum 
est;  et  pati  ab  eo  cui  multum  contulimus,  maximum 
est !  Talis  erat  beatus  Stephanus.  IUe  enim  contu- 
lerat  Judaeis  multa  bona,  et  illi  econtrario  infere- 
bant  ei  mala.  Stephanus  quippe  petebat  Judaeos  in 
eorum  salutom,  et  illi  econtrario  impctcbant  ei  in 
ejus  mortem.  Stephanus  cupiebat  eos  introducere 
in  Jerus|BLlem  ccelestem ;  et  illi  econtrario  ejiciebant 
Stephanum  extra  Jerusalcm  terrenam.  Stephanus 
testificabatur  eis  verba  veritatis,  ct  Mli  ccontrario 
tcstificabantur  in  Stephanum  verba  falsitatis,diccn« 


tes  :  Quoniam  nos  audivimus  eum  dicentem  quod  h-  n  ignoranl.  Propterea,  fratrcs  mei,  qusLado  mali  nos 


sus  NoMrenus  destruet  locum  istum,  et  mutabit  tra- 
ditiones  quasjradidit  mbis  Moyses.  Stephanus  mit- 
tebat  in  eos  verba  praodicationis  et  orationis,  et  illi 
ccontra  mittebant  in  Stephanum  lapides  crudelila- 
tis.  Et  cum  ita  redderent  Judaei  Stcphano  mala  pro 
bonis,  tamen  non  mutatus  cst ;  non  murmuravit, 
sed  patienter  omniatulit,eamdem  obsei*vans  patien- 
tiam  et  charitatem,  Deum  sempcr  invocans,  et  pro 
se  et  pro  eis  orans.  In  quo  confundimur  nos,  fratres 
mci,  quia,  et  si  quando  aliquis  aliquam  pa5nam,in- 
Juriam  vel  contumeliam  nobis  intulerit,statim  cxar- 
descimus,  patientiam  et  charitatem  amittimus,  et 


persequuntur,  cogitemus  qui  eos  equitet,  et  contra 
nos  eos  instimulet.  Et  sicut  eques  non  pugnat  ad? 
versus  equum,  sed  adversus  equitem,  et  ad  boo  m- 
natur  ut  equitem  d€;jiciat,  et  equum  luctetur,  sio^ 
nos  pugnemus,  non  adversus  homines,  sed  adver'- 
sus  daemonem  malorum  insessorem^et  ad  hoc  nitET 
mur  ut  daemonem  dejiciamus,  et  homiDes  Deo  pejr 
beneficia,  orationes  et  monitiones  lucremur.  Si^ 
enim  Stephanus  Saulum  pcrsecutorem  suum,  et 
alios,  ut  credimus,  multos  Deo  lucratus  e9t.  Non 
enim  potuit  oratio  praecedens  ex  lam  ferventi  cha- 
ritate  inefticaz  esse.  Septimo,  quam  felix  fuerit  in 


13« 


HOMIUiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


mt 


B 


inorte  demonstrtttur,  cum  subdilur;  El  cnm  hoc  X 
dixissel,  obdormivit  in  Domino.  Ab  opcrc  el  oralione 
perfectionis,  transiit  ad  perfcctionem  quietis.  Pul- 
chrc,  fratres  mei,  dictum,  non  obiisse,  scd  obdor- 
misse.  Qui  enim  dormit,  quasi  mortuus  essc  vidclur, 
et  non  est,imovi\dt,requioscit,ettaudenievigilatur. 
Sic  et  sancli  quando  migrant  ab  hac  vita,  «  visi  sunt 
oculis  insipientiu  m  mori  ,illi  autcm  sunt  in  pace,et  re- 
quiescnnt  {Sap,  iii).  »  Quoniam,  ut  legltur  in  Apoca- 
lyp»i:«Amodojam,dicitSpiritus,utrequiescantala- 
boribus  suis  [Apoc.  xiv).  »  EL  tandem,  id  cst  diluculo 
diei  judicii,  corpora  simul  cum  animabus  evrgila- 
buntur,  ut  bcata  et  aeterna  luce  sscmper  ft*uaritur. 
Sed  et  B.  Stephanus  obdormivit,  Obdormivit  autem 
in  DominOy  id  est  in  manu  et  protectione  Domini, 
Juxta  illud:  «  Justorum  animafe  in  manu  Dei  sunt, 
et  non  tanget  illos  tormentum  malitia;  {Sap,  m).  » 
KaquB,  fratres,  si  Yolumus  consortes  esse  quietis  ct 
glorise  bpati Stephani,  simus,  inquantum  possimus, 
consorles  ejud  virtotis.  Et  si  non  pnssumus  eum  imi- 
tari  in  passione,  saltemimitemureum  incharilalc. 
Duo  quippe  ingentia  bona  sunt,  martyrium  et  pas- 
810.  Sed  tamenmartyriumsinecharitatcnihil  prod- 
est,  dicente  Paulo:  «  Et  si,  inquil,  tradidero  corpus 
raeum,  ita  ut  ardeam,  charitatem  non  habeam, 
nihil  mihi  prodest  (/  Cor,  xv).  »Charitatem  autem, 
fratres,  teneamus,  per  quam  triumphant  martjTes, 
justificantur  confessores,  florescunt  virgincs,  recon- 
cflianturpeccatores.  Charitas  sinc  martyrio  multum 
prodest.Diligamus  Deumpropterseipsum :  amicum 
in  Dco  ;  inimicum  propter  Deum.  Benefaciamus  iis 
qui  oderunt  nos;  oremus  pro  porsequentibus  et  ca-  C 
lumniantibus  nos,  ut  mcreamur  fliii  esse  Patris 
ccelestis,  qui  facit  solem  suum  oriri  super  bonos  et 
malos,  et  pluit  super  juslos  et  injustos  {Matth.  v), 
per  Filium  ejus  unicum  Dominum  nostrum,  qui 
cum  eo  vivit,  etc. 

IV. 

~     SEUMO   I.N   EADRM   80:.EMNITATl£. 

Bixil  Jesus  turbis  Jmlxorum  :  Ecce  ego  mitto  ad 
vos  prophctaSf  et  sapientcs^  et  scribas,  et  ex  illis  oc- 
cideiis,  crucifigetiSj  et  flagellabitis  in  synagogis  ve- 
striSf  et  persequemini  de  civitate  in  civitatem  (Matth, 
xxiii),  et  reli^q.  In  hac  sancti  Evangelii  lectione, 
fratrcs  charissimi,  conqucritur  Dominus  Redem- 
ptor  noster  de  Judajorum  et  eorum  similium  duri-  |v 
tia  et  perversitate ;  facit  igitur  tria  :  Ostendit  quam 
bonus  ipse  fuerit  erga  Judaeos,  et  quam  perversi 
Judsi  fuerint  contra  Christum,  et  quanta  ultio  vcn- 
tura  sit  super  ipsos.  Porro  quam  bonus  ipse  fuerit 
erga  Judxos,  ostendit ;  et  quanta  beneiicia  eis  exhi- 
buerit  et  qualem  affeclum  erga  ipsos  habuerit, 
ostendit.  Primum  igitur  quanta  beneficia  eis  exhi- 
buerit,  enumerat,  cum  dicit  :  Ecce  ego  mitto  ad  vos 
prophetaSy  et  sapientes,et  5cri6a5.  Beneficia  siquidem 
temporalia,  id  est  quce  Judaeis  exhibuit,  tanquam 
parva  praitermittens,  sola  spiritualia  enarrat,oslen- 
dens  80  doctores  et  pastores  semper  mittere  ad  eo- 
rum  correctionem  et  cruditionem  spiritualem.  Misit 


clcnim  eis  prophetas,  qui  eis  praedlcarerit  prittium 
suum  advcntum,  et  secundum,  et  pccnas  reprobo- 
rum  gloriamque  justorum.  Misit  eis  sapicntcs  qut 
cos  doccrent  quomodo  hi  dobcrcnt  vivere,et  poBnad 
reproborum  evitare  et  gloriam  justorum  consequf 
valerent.  Misit  cis  scribas,  qui  omnia  his,  ncquan- 
do  oblivoni  darentur,  scriberent,  et  in  memori^ 
revocarent.  Qualem  vero  affectum  erga  JudaBOS  ha- 
buerit,  ostendit,  cum  dicit :  Jerusalem,  quoties  voiui 
congrcgare  filios  tuos,  quemadmodum  gallina  congre-' 
gat  pultos  suos  sub  alaSf  et  noluisti!  Quoties,inquit, 
voluijCt  quotics  me  velle  demonslravilDemonstraVi 
siquidcm  multis  indiciis  quod  te  volebam  congt^- 
gare;vel  quando  ab  yf^gyptiaca  servitute,vel  quando 
a  Babylonica  captivitale,  vel  quando  a  diversisldoi 
lolatrise  erroribus  ad  unius  divinitatiscultum  ter^ 
duxi.Volui  quippefilios  tuoscongregare,3ituvelle6; 
sed  tu  noluisti,et  ideononcongregavi.Quodslquem 
filiorum  tuorum  congregavi,te  nol6nte,congregavi. 
Est  autem,fratres  mei,congrcgare,Deiet  divinorum 
hominum,  sicut  dispergere,  est  diaboli  et  diaboli- 
corum  hominum.  Unde  Dominus:  «  Qui  non  colli- 
git,  inquit,  mecum,  dispergit  (Matlh:,  xii).  »  Deufl^ 
colligit  homines  in  virtotem  fidoi.speietcliaritati^, 
et  ad  ultimum  in  unionem  divinae  visionisetpacis. 
Et  econtra  diabolus  dispergit  homines,  per  errorerf 
idololutrio;,  dirfidtntiarum,  odiorum,  discordiarum' 
et  inquictudinum.  Quefnadmodum,  inquit  gallirUf 
eongregat  pullos  suos  sub  a/a^.Gallina  avis  est  affe- 
ctuosissima  ct  piissima  in  pullos  suos  ;  ita  ut  pnd 
amore  quem  habet  in  eos  infirmetur ;  et  voce  rau- 
cescento  eis  conformata,  eos  convocat,  ut  sub  alaff 
congreget,et  amilvo  seopponendoeosdefenset.SiCi 
fratrcs  mei,Dominu8  et  Redemptor  noster  affactuo* 
sissimus  et  piissimus  est,non  solum  inJudsos,8ed! 
et  in  omncs  homines,  quos  ad  imaginem  etsimlli- 
tudincm  procreavit,ita  quod  «  propter  uimiamcha- 
ritatem,  qua  dilexi  nos  (Ephes,,  u),  »  infirmitatem 
nostram  assumpsit,  voce  pracdicationis  8U£b  nostr» 
capacitati  conformata,  nos  convocaverit,  non  alta, 
sed  simplicia,  et  simplici  voce  nobis  loquens,  sub 
alas  brachiorum  suorum  in  cruce  extensorum  no8 
traxit  et  congregavit  juxta  quod  ipse  dixit :  «  Cum 
cxaltatus  fuero  a  terra,omnia  traham  ad  meipsum 
(Joan,,  xii),  »  et  se  pro  nobis  morti  opponendo,  nos 
a  faucibus  diaboli  potenter  eripuerit.  Ecce,  frater, 
quam  admirabilis  et  affectuosa  est  charitas  Dei  in 
homines,etquarenon  sumus  affectuosi  ad  eum  dili- 
gcndum.  Quare  tantus  amor  et  tanta  beneficia,  a 
tanto  nobis  tantillis  exhibita,nos  non  provocant  ad 
eum  redamandum  ?  Quam  perversi  vero  econtra 
Judasi  et  oorum  similcs  fuerint  in  Deum  et  in  san- 
ctos  suoB  ostendit  Dominus,  cum  dicit :  Et  ex  eis 
occidetis,  et  crucifigetis  et  flagellabitis  in  synagogis 
veslris, Quorum  malitiam  ut  magis  exaggeret,repel- 
li  t,  apostrophans  se  ad  Jerusalem  ex  malis  colleclam , 
e  geminatione  dicens:/^ru5a^,/^rtaa^,9tia?aa;u<(i 
prophetas,  ei  lapidas  eos  qui  ad  temissisunt!  Magnum 
erat  peccatum,  fratres  mei,  si  ad  se  missos  pradi- 
catores,  vel  non  audireutvN^V  w)AI\V«^  ^xNKOj^wt^ 


1315 


RADULPHI  AHDENTIS. 


i3i« 


voluisseat.  Nunc  vero  coQsummata  est  malitia, 
cujus  et  suae  salutis  ministros  persecuti  sunt  et 
occiderunt;reddentcs  eis  mala  pro  bonis,qua  retri- 
boiioBA  nulla  est  pejor.  Illi  quippe  Judaeos  ad  salu- 
tem  vit»  «tflnMiQCabant ;  et  ideo  Judsi  illos  occi- 
derunt.llli  Judxos  ad  oaaiigationem  et  castificatio- 
nem  corporis  sui  monebfluit,et  ideo  Judsiilloscru- 
cifixerunt.llli  Judaeos  corrigebantyeiideo  illos Judaei 
flagellaverunt.In  paterno  alTectu  naturam  Jttd«orum 
diligebant,  et  vitia  eorum  persequebantur,  et  ideo 
Judsi  illos  persecuti  sunt  de  civitate  in  civitatem. 
Illi  verba  vit®  Judasis  jaculabant^etideo  Judasi  illos 
lapidaverunt.Occidcrunt  siquidcm  Joannem  Bapti- 
8tam,etJacobumMajorem,etMinorem;crucifixerunt 
Petrum  et  Andream ;  flagellaverunt  duodecim  apo* 
stolos,  quando  «  ibant  gaudentes  a  conspcctu  con- 
cilii,  quoniam  digni  habiti  sunt  pro  nomine  Jesu 
contumeliam  pati  {Act,  v).  »  Persecuti  sunt  et  illos 
de  civitate  in  civitatcm,  ut  expulsi  juste  ad  quos 
migrarcnt,  Lapidaverunt  quoque  Stephanum^cujus 
hodie  celebramus  solemnitatem.  Et  multi  quidem 
hodie  Judaeorum  malitiam  exsecrantur,  qui  tamen 
eos  imitantur.  Imitantur  enim  Judseos  quicunque 
praBdicatores,vel  magistros,vel  monitores  suos  pcr- 
sequuntur,quales  hodie(unde  magis  dolcndumcst) 
intra  sanctam  Ecclesiam  sunt  multi,  qui,  quamvis 
prsdicatores  et  pastores  suos  gladio  non  occidant 
(non  enim  audent),tamen  gladio  malae  voluntatiset 
linguae  et  injuriarum  eos  occidunt,dumeos  odiunt, 
dum  eis  detrahunt,  diiTamant  et  contumelias  info- 
runt,et  dum  cis  inquictationes  ct  damna  irrogant, 
non  attendentes  quoniam,  qualiscunquc  sit  missus 
qui  inhonorat  missum,  inhonorat  mittentcm,  quo- 
niam,  ctsi  missus  in  sc  honorabilis  non  est,tamen 
propter  Dcum,  imo  Dcus  in  co  honorandus. 

Propterea,  fratres  mei,  paslorcs,  praBdicatores  et 
monitores  nostros  diligite,  honorate  et  audite.  Qui 
si  digne  nos  corrigunt, nobis  prosunt;si  autem  in- 
digne,attendamus  quoniam  nobis  prodesse  volunt, 
et  ob  hoc  non  odiendi,  scd  magis  diligendi  sunt. 
Quanta  autem  ultio  vcntura  sit  super  Judaeos  et 
eorum  imitatores,ostendit  Dominus,  cum  dicit  :  Ut 
veniat  subaudi  per  imitatioucm,  super  vos  otnnis 
sanguis  justus,  id  est  reatus,et  ultio  omnis  sangui- 
nis  justi,  qui  effusus  est  super  terram,  a  sanyuine 
Abel  justi  usque  ad  sanguinem  ZachariXj  filii  Bara- 
chijSy  quem  occidistis  inter  tetnplum  et  altare,  Sicut 
scriptum  est  quod  «  pater  non  portabit  iniquitatem 
filii;et  filius  non  portabit  iniquitatem  patris(E;sec/i. 
xvui).»  Ita  scriptum  est  :  «  Ego  sum  Deus  zclotes, 
vindicans  peccata  parentum  in  filios  (Exod,  xx).  » 
Sicut  enim  verum  est  quod  bonus  pater  non  porta- 
bit  peccata  mali  filii,  et  bonus  filius  non  portabit 
peccata  mali  patris^  ita  et  verum  est  quod  malus 
pater  portabit  iniquitatem  filii  exemplo  suo  corrupti, 
et  malus  filiusportabitiniquitatemimitatampatris. 
Sicut  enim  parentes  proptermalumexcmplumpar- 
ticipant  in  peccatis  filiorum,ita  filii  propterimita- 
iionem  participant  in  peccatis  parentum^utscilicet 


A,  qui  participant  in  culpa,  participent  in  poena.  Judai 
autem  non  solum  sceleratos  imitati  sunt,  sed  etiain 
superaverunt.  Illi  enim  prophetas,  isti  etiam  Domir 
num  prophetarum  occiderunt.  Quare  dixerit  o^ 
Abel,  non  est  mirum,  quoniam  ipse  primus  sanctos 
occisus  est.  Sed  quare,  ait,  usque  ad  Zachariam, 
cum  multi  sancti  posteum  occisi  sinttSed  perhos 
duos  significantur  duo  genera  martyrum.  Per  Abel 
quippe,  qui  in  agro  occisus  est,  sigoificatur  marty- 
rium  laicorum.  Per  Zachariam  vero  sacerdotemyqui 
mter  templum  et  altare  occisus  est,  significatur 
martyrium  ecclcsiasticarum  personarum,  ac  si  di- 
cat  :  Ut.oina)8  sanguis,  tam  laicarum  quam  eccle- 
siasticarum  pereoiiarum,  veniat  super  vos.  Amenf 
dico  vobiSy  venient  kasc  omnia  super  generatianen^ 

^  istam,  Non  significat  his  Yerbis  generationem  ez  so* 
lis  Juda^is  perversis,  qui  touQ  erant,  collectam,sed 
generaliter  generationcm  omnium  malorum  qui 
fuerunt,  vel  futuri  sunt,  a  principio  uaque  in  fi* 
nem,  super  quam  ultio  omnium  scelenmi  qu»  in 
hoc  mundo  fuerint,  ventura  est.  Deinde  qw  ul- 
tiones  super  eos  venturae  sint,  exponit,  cum  wfh» 
dit :  Ecce  retinquetur  vobis  damus  vestra  desertt^ 
Amen  dico  vobis  :  Non  me  videbitit  amodo  donee  di- 
catis  :  Benedictus,  qui  venit  in  nofnine  Domini,  Duas 
ultiones  pracdixit  super  eos  venturas,  deseKionem, 
et  visitationis  subtractionem.  Desertionem  cum  di- 
cit  :  Ecce  relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta, 
Porro  domum  eorum,  vel  templum,  vcl  civitatem 
vocat  Jcrusalem,  quae  a  Tito  et  Vcspasiano  quadra- 
gesimo  secundo  anno  a  passione  Domini  destnicta 

C  sunt  et  desolata,  quoniam  auditac  sunt  angelicaB  vir» 
tutes,  de  templo  clamantes  :  «  Transeamus  ab  his 
sedibus.  »  Vel  Synagogam,  quae  a  Deo  derelicta  est 
propter  peccata  sua,  ut  jam  de  caetero  careat  Dei 
gratia,  careat  prophetia  et  unctione,  careat  et  sacri- 
ficio.  Vel  etiam  mentes  eorum  quae  a  Deo  deserte 
sunt,  et  de  caetero  a  malignis  spiritibus  inhabitatae 
sunt.  Visitationis  subtractionem,  cum  dicit:  Amen, 
dico  vobis,  non  nie  videbitis  amodo,  Praecesserant 
siquidem  plures  Judaeorum  captivitates  per  quas 
visitaverat  eos  Dominus,  et  in  terram  suam  per  pro- 
phetas  et  doctorcs  reduxerat,  sed  per  hanc  extre- 
mam  captivitatem  eos  visitare,  vel  in  terram  suam 
rcducere  eos  voluit,  ac  si  dicat  aperte  :  Amodo  non 
visitabo  vos,  neque  per  prophctas,  neque  per  prae- 

n  sentiam  mcam,  quam  in  proximo  occisuri  estis, 
donec  dicatis,  inquit  :  Benedictus,  qui  venit  in  no» 
mine  Domini,  id  est,  donec  in  secundo  adventu. 
Tunc  enim  illum  cum  magna  majestatc  venientem 
ad  judicium,  confitebuntur  universi,tamboniquam 
mali,  etomne  genu  ante  cum  fiectetur,  coelestium, 
terrestrium  ct  infernorum  {Phit,  ii).  Sed  Judsi,  qui 
ad  pracdicationem  Eliae  et  Noe  convertentur,volun- 
tarie  et  gloriose  semper  cum  caeteris  confitebuntur 
Dominum.  Increduli  vero  et  reprobi  coacte  et  inuti- 
liter  eum  confitebuntur,quoniam  proderitnihiltunc 
eis  illum  confiteri,  quem  hic  confiteri  noluerunU 
Istas  quoque  poenas  noverunt  super  se  venturas  qu 


1317 


HOMlLIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


C3i8 


ad  oorrectionem  suam  missos  a  Deo  correctores,  A. 
flagella  et  castigationes  benigne  non  suscipinnt^sed 
potius  persequuntur,  repcllunt,  et   remurmuraut, 
deteriorantes  unde  admeliorari  debuerunt.   Tales 
enim  Deus  deserit  arbitrio  suo  et  diaboio.Unde  ipse 
ad  tales  ioquitur  per  prophetam  sub  spccie  viri, 
uxorem  suam  adultcram,  ob  nullas  correctiones 
correptam,  relinquentis  ;  «  Jam,  inqnit,  ut  irascar 
tibiy  zelus  meus  reccssit  a  te  {Ezech,  xvi)-  »  Hasc 
enim,  fratres  mei,  est  poena   quam   magis  timere 
debemus,  ne  forte  Deus  propter  scelera  nostra  of- 
fensus,  et  ipsas  correctiones  subtrahat,  et  tradat 
nos  a  desidcrio  suo  peccatori,  id  est  diabolo,  nec 
velit  de  c«tero  per  ilagella  et  castigationes  nos  vi- 
sitare  usque  ipse  veniat  judex   tcrribilis   talcs  in 
perpetuumdamnare.  Imitemur  igitur,  fratres,  prolo- 
martyrem  Stephanum,  qui  et  inimicos  et  persecu-  ^ 
tores  suosdilexit,  non  attendensanimum  eorum  qui 
cumpersequebantur,sed  potius  coronam  etgloriam 
quam  per  eos  consequebatur.  Sicut  refert  et  bcatus 
Oregorius  de  sancto  quodam  miras  patientis  et  chari- 
tati8,qui  omnes  illos,  qui  sibialiquam  contumeliam 
velinjuriaminferebant,  specialiterdiligebat,  vocans 
eos  coadjutorea  suos,  utpotc  per  ministcrium  quo- 
rum  ipse  vel  a  peccatis   suis   purgarctur,   vel   ad 
majorem  coronam  promoveretur.   Quos   nos  imi- 
tantes,  charissimi^  cum  patimur  persecutionem  ab 
aliquo,  quatuor  cogitemus.  Primo,  peccatis  nostris 
exigentibus  hoc  nobis  contingere,  et  ideo  non  con- 
tra  persecutores,  sed  contranosipsosirasci  debere ; 
secundo,  non  hominem,  sed  diabolum  nos  tentare, 
et  ideo  non  contra  hominem,  sed  contra  diabolum  Q 
instigatorem  hominis  nos  pugnare  debere;  terlio, 
nec  hoc,  nec  aliud  in  hoc  mundo  fieri  sine  justo 
Dei  judicio,  et  ideo  judicio   Dei  nos  patienter  de- 
bere  portare ;  quarto,  illatam  injuriam  nobis  pa- 
tienter  ferentibus  profuluram,  etideoaequanimiler 
et  laete  eam  portare  dcbere.  Sic  sic  cogitantes  pote- 
rimus  crga  persecutores  nostros  placatum  animum 
habere,  et  ita  quandoque  diligere  vere.  Quam  cha- 
ritatem  nobis  Deus  concedut   pcr  intercessionem 
beali  Stephani,  qui  et  pro  pcrsecutoribus  exoravit 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  etc. 

Vita  divi  Stephani  per  DoroOieum  episcopum, 

Stephanus  primus  martyr,  unus  ex  seplem  dia- 
conis,  Hierosolymis  a  Judaeis  lapidatus,  sicut  Lucas 
in  Actis  apostolorum,  testatur,  morluus  est  {Act.  vi, 
vii).  De  quo  etiam  sic  Petrus  ChrysoIogus(serm  i54).  j) 
Sicut  Petrus,  inquit,  a,pelranoTnen  adeptus  est  quia 
primus  meruit  Efcclesiam  fldei  (irmitate  fundare,ita 
Stephanus  vocatus  est  a  corom,  quia  primus  me- 
ruit  pro  Christi  nomine  subire  conflictum.  Primus 
meruit  sanguine  suo  militum  Christi  martyrium 
dedicare. 

D.  Augustinus  (sermo  4  De  tempore):  u  Post 
extremum  festivissimum  diem  quo  salutaris  nostri 
Christi  nobis  Nativilas  illuxit,  etiam  hodiernusdies 
beati  marlyris  Stephani  coronaillustratur.  Martyris 
iilius  merita  nulla  gens  orbis  ignorat.  Passus  est 
enim  ipso  principio  Ecclesiae,  id  est  in  ipsa  urbe 
Hierosolyma,  Ibi  enim  diaconus  ministravit,  et  in 
ipso  juventutis  flore  decorem  statis  suse  purpura- 
vit.  Passio  ejus  insignis  est  multumque  mirabilis. 


Hanc  modo  de  libro  Actorum  apostolorum  cum  le- 
geretur,  audivimus  non  sdnm»  aed  etiam  OttailSmr 
8pectavimu9.  Christus  ergo  caput  maKyrum  prfor 
passus  est  pro  nobis  relmquens  vobis  exemplum,ut 
seguamini  vestigia  ejus.  Gujus  passionis  vcstigia 
prior  secutus  beatus  Stephanus,  confitendo  Chri- 
stum,  lapidatus  a  Juda?i8Coronam  meruit,  tanquam 
suo  sibi  nomine  positam.  Stephanus  enim  Grsce, 
Latine  corona  appellatur,  Jam  corona  nomen  habe- 
bat,  et  ideo  palmam  martyrii  suo  nomine  prafere- 
bat.  Qui  cum  lapidaretur,  non  solum  non  exspecta- 
bat  de  persecutoribus  reportare  vindictam,  sed  eis 
potius  a  Ueo  veniam  postulabat.  Meminerat  enim 
dixisse  Dominum.  «  Mihi  vindictam,  et  ego  retri- 
buam,  dicit  Dominus  {Hom.  xii.)  »  £t  iterum  :  «  Ne 
dixeris  :  Ulciscar  me  dc  inimicis  meis,  sed  exspecta 
Dominum^  ut  tibi  auxiliumsit.»  De  miraculis  sancti 
Stephani  vide  D.  August.  De  civitate  Dei,  lib.  xxn, 
cap,  8  ;  et  Gregorium  Turonensem  archiepisc.  lib. 
De  Grloria  martyrum,  cap  32. 

V. 

IN  FESIO  SANCTI  JOANNIS   RVANGBLISTJE. 

Qui  timet  Deum,  faciet  bona  {Eceli.  xv),  etc. 
Hac  in  lectione,  fratres  charissimi,  agitur  de 
sapientia,  non  de  sepientia  mundi,  quam  qui 
diliget,  «  inimicus  bei  constituitur  (Jae,  iv,)  » 
scd  de  sapientia  vera  et  ccelesti  quam  qui  habet, 
Dominum  habet.  Quae  tam  pretiosaet  gloriosa  est, 
quod  Filius  Dei-ejns  nomine  se  voeaverit,  dicens  : 
«  Ego  sapientia,  qua  ex  ore  Altissimi  prodii,  pri- 
mogenita  ante  omnem  creaturam.  »  Est  autem  bi- 
partita  hsc  lectio.  Primo  enim  ostendit  per  quaB 
vera  sapicntia  habeatur;  secundo  habita  quanta 
bona  largiatur.  Ponit  crgo  tria  necessaria  ad  adi- 
piscendum  sapientiam,  timorem  scilicet  Dei,  justi- 
tiam  et  gratiam.  Per  timorem  quippe  et  justitiam 
hospitium  sapientiae  praeparamur.Ispavero  sapientia 
non  propter  merita  nostra,  sed  propter  solam  gra- 
tiam  suam  apud  nos  hospitatur.  Per  timorem  autem 
et  justitiam,  hospitium  sapientiaB  praBparamus,dum 
per  timor«  m  nos  avitiis  purgamus,  et  per  justitiam 
nos  virtutibus  ornamus.  Frustra  igitur  laboras, 
frustrastudes,  frustra  volvis  et  revolvis  libros,  quia, 
nisi  primum  vitia  et  peccata  a  te  eliminaveris,  et 
ad  justitiam  cortuum  inclinaveris,  sapientiam  sus- 
cipere  non  poteris.  Scriptum  est  enim  :  «  In  ma- 
levolam  animam  non  introibit  sapientia,  nec  nabi- 
tabit  in  corpore  subdito  peccatis  (Sap.  xi.)  »  Ait 
igitur  primum  de  timore  :  Qui  timet  Deum,  faciet 
bona.  Non  ait,  facit.  Qui  eiiim  similiter  ttmetf  non- 
dum  facitbonum,  dum  non  propter  Dei  amorem  pec- 
catum  cavet,  sed  faciet  bonum,  dum  paulatim  pec- 
cata  cavens  et  timere  desinens,  incipiet  eum  dili- 
gere.  Sed  dicis  :  Peccator,  propter  conscientiam 
peccatorum  suorum  Denm  timens,  et  ob  hoc  mul- 
tas  eleemosynas  tribuens,  nonne  facit  bonum  ?  Facit 
utiquc,  id  est  opus  de  genere  bonorum  facit.  Sed 
bonum  non  dicitur  facere,  quia  illud  non  facit  bena, 
dum  illud  fsceret  ex  solo  timore.  Unde  et  illud  fa- 
ciendo  non  meretur  praemium  vits  ffiternae,  sed 
qualemcunqne  alleviationem  pcBnaB.  Et  qus  bona 
faciet  ?  Illa  per  quas  pervenitur  ad  sapientiam,  scili* 
cet  abstinebit  ab  injustitia,  et  continebit  Justitirm» 


nif 


RADULPHl  ARDENTIS. 


IMO 


B 


Und^  et  de  juslitia  subdens  ait  :  Et  ^ni  iimtns  e$t  A 
jialitice^  apprebendet  eam,  id  est  sapientiam.  Est 
aulcm  justitia  reddcre  unicuique  quod  suum  est, 
ut  Deo  religionem,  sibi  puritatcm,  parentibus  ho- 
norem,  mcgoribns  reverentiam^  subditis  discipli- 
ham,  afflictis  misoricordiam,  divitibus  admonitio- 
hem,  bonis  amicitiam,  malis  correctionem  omni- 
bus  aequitatem.  Hanc  igitur  justltiam  qui  ita  ope- 
ribus  exhibet,  vel  saltem  Oeicit  quod  potcst,  eam 
fntra  se  continens,  ille  utiquc  apprehendet  sapien- 
tiam,  non  mcritis  vel  ingenio  suo,  sed  sola  ipsius 
bapienti3B  gratia.  Unde  et  subditur  ;  Et  ohviabitilli 
gratis  quasi  mater  houorificata.  Ad  similitudinem 
videlicet  honorabilis  et  amabiiis  matris,  quse  (ilio 
sitienli  et  lac  posccnti^  non  se  avertit,  sed  potius 
obviam  ei  otTert  mamillam,  Ecce,  fratres  mei,  talis, 
imo  major  cst  pietas  Dei  erga  nos,  si  (ilii  cjus  esse 
volumus.  Undo  Jacobus  ;  «  Si  quis,  inquit,  indiget 
sapientia,  postuleta  Deo,  qui  dat  affluenter  et  non 
impropcrat  (Jac,  i.)  » 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  enumcrantur  de- 
cem  dona,  quai  adepta  sapientia  suis  confcrt  alum- 
nis.  Quorum  scptem  datio  hacvita,  tria  vcroin  fu« 
tura.  Primum  est  cibus,  non  corporalis,  sed  anim», 
de  quo  ait  :  Cibabit  illum  pane  vitse  et  intelleC' 
/w,,  id  est  Christi  corpore,  vel  doctrina  Verbi 
sine  quo  pane  anima  in  deserto  hujus  mundi 
fame  perit ;  qui  dicitur  panis  vits  et  intellectus ; 
quia  recte  vivere,  et  recte  intelligere  facit.  Secun- 
dum  est  potus  anims,  de  quo  ait  :  Etaqua  sapientiae 
salutaris  potabit  iilum,  id  est  gratiam  Spiritus  san- 
cti,  sine  quahomoinfervorehigus  mundi  siti  perit.  C 
De  qua  aqua  Dominus  ait  :  «  Qui  bibcrit  aquam, 
quam  ego  dabo,  flet  in  eo  fons  aquas  salientis  in 
vitam  aeternam  (Joan.  iv),  »  Tcrtium  cst  fortitudo 
tolerandi  patienter  persecutiones,  flagelia  mise- 
riasque  mundanas.  De  qua  hic  subditur  :  Et  finna' 
bitur  m  illo,  id  estfirmum  eum  faciet,  ct  non  flectc- 
tur  a  rigore  veritatis  etjustitijBperaliquam  impor- 
tunitatem,  sicut  faciunt  hodie  falsi  quidam  pastores 
sancta;  Ecclesiffi.  De  quibus  Dominus  :  «  Mercena- 
rius,  inquit,  et  qui  non  cst  pastor,  videt  lupum 
venientem,  et  dimittit  ovcs,  et  fugit  (Joan,  x.)  » 
Quartum  est  contrnentia,  de  qua  subditur  :  Et  con^ 
tinebit  eum,  id  est,  continentem  eum  faciet,  et  non 
confundetur  vel  effundctur  per  illicita  desideria  vel 
tentationes  carnis,  videlicet  sit  firmus  contra  per-  t\ 
secutiones  interiores.Quintuni  estprffiIatio,quaecon- 
venienter  quinto  loco  ponitur ;  quando  ille  qui  habet 
pra^cedentia  dona»  id  est  doctrinam,gratiam,  forti- 
tudinem  et  continentiam,  dignus  est  ut  ad  offiQium 
prsdicationis  et  magisterii  sublimetur.  Unde  hic 
subditur  :  Et  exaltabit  illum  apud  proximos  suos. 
Non  ait  famulos  vel  scrvos,  quod  videlicet  pastor 
subditos  non  habeat  utminores,  sed  potius  ut  proxi- 
mos  et  fratres.  Unde  scriptum  est  :  «  Principem  te 
constituerunt,  noli  extolli,  sed  esto  quasi  unus  ex 
eis  [Eccti.  xxxii.)  »  Sextum  est  prsdicatio,  quse  est 


omcium  prstoris,  et  mne  qua  dHiaitf^iHtek'  pMSt^ 
De  qua  hic  dicitur  :  In  medio  Eeclmm  eip^r^  oi 
ejus,  ac  si  dicat  apcrtc :  Non  prttsumitt  (irijfcdftirto^ 
de  eloquentia  sua,  quia  non  potcit  priedicair6  ptrifb', 
nisi  Dominus  os  ejus  aperiat.  Unde  et  Pflilinitoldtt 
orat :  «  Domine,  labia  mca  apenes  (Psal,  t),  i 
Soptimumest,  adimpletio  Spiritus  Giapii^liiSteiet  ftot^ 
lectus,  qui  solus  ministrat  pra^dioatori  ifbm  ipii6 
dicat.  Unde  :«  Nonenim,  inquit^vosedtis^Ho^frif- 
mini,  sed  Spiritus  Patrifii  vcstri  qui  loijfuitilr  iti  vo* 
bis  [Matth.  x.)  »  De  his  subditur  :  Et  Mpt^^U  euai 
Dominus  Spiritu  sapientist  et  tnteliectus.  Bciprft  dBfe^ 
rat  :  Aqua  sapieutix  potabit  iUum.  Hic  v6ro  aH : 
Implebit  eum  Spiritu  sapierttise,  qnod  ifi6^6  ^i.  It 
quo  innuitur  quod  quando  aliquis  digne  ad  offlditiii 
prffidicationis  sublimatuf,  graiti^  ileitictl  8pir[ttft 
magis  et  magis  eutnuktur. 

Et  ha?c  dunt  septem  dona  qua^  verti  staityiMtift  ^od- 
fert  in  praisenti  vita.  Tria  vero,  qu*  seqttntot*,  «Wl- 
feit  in  alia  vita.  Octavum  ergo  est  dtolA  glOiM  iitf- 
mortalitatis  et  animde  et  corporis,  Dequa  dUbdktlf : 
Et  stola  yloriw  induet  eufn.  Tonc  ettfm  d'^  tSifith 
animae  sanctorum  non  poterurtt  corrumfii  pfeis 
catis  vel  perturbationibuB ;  nec  corpotii  moHo 
vel  infirmitatibus.  «  Tunc  enim  ab^erget  Devii 
omnem  lacrymam  ab  oculis  sBnctofiim,  dt  titfk 
erit  amplius,  neque  luctua  nequo  clatiW>r,  qiio- 
niam  priora  transierunt  Non  edurieliij  ite^^  8i>- 
tient  umplius,  ct  non  cadet  super  illos  96i  Be^ye 
ullus  cestus  {Apoc.  xxi.)  »  Nonum  est  gAtidiviih 
incfTabile  quo  Deus  replebit  sanctos  Iti  «teftiiiiBf. 
De  quo  subditur  :  Jucunditat&m  et  exsuUaiionm 
Ihesaurizabit,  id  est,  indesinenter  cumulabit  flm- 
per  eum.  Jucunditatem  mentis,  exetltttioito^ 
corporis,  vel  jucunditatem  de  vistone  Dei.  Bk- 
sultationcm  de  salute  communi.  Tuuc  euixn  vi- 
debunt  illum  «in  quem  desiderant  angeli  OOMpi- 
cere  (f  Petr.  i ;)  »  et  de  bonis  singulotuta  cOmmtt'* 
niter  sine  invidia  gaudebunt.  Singulorum  qilippe 
bona  faciet  communia  voluntas  et  charitfts  uua,  et 
ita  in  dispari  claritate  par  erit  gaudium.  Decimum 
est  honor  ffitemus,  de  quo  subditur :  Et  n&mine 
xterno  hsereditabit  {7/um.Quia,fVatred  mei,qii^  lionor 
major  potest  esse  quam  cum  Deus  vocaibit  et ooQsti- 
tuet  sanctos  filios  Dei,  »  haeredesquideift  D^,  oohs- 
redes  autem  Gbristi  {Rom.  vni ;)  »  quom  cumr  flJiul 
adoptivus  erit  et  nomine  et  honore  et  herediiatei 
ubi  est  naturalis  et  unigenitus  Dei  FiHu&.  Nunc, 
fratres  charissimi,  videamus  quomodo  omnia  isti 
impleta  sunt  in  bono  Joanne  evangelista,  ctyus 
hodie  solemnitatem  celebramus.  Ipse  quippe  timuit 
Dominum,  cum  vitarct  mala,  ct  faceret  bona.  Ipsd 
fuit  continens  justitiae,  exhibens  Deo  religionem 
sibi  tam  corporis  quam  animse  munditiam^  paren- 
tibushonorem,fratri  charitatem,delabore  manuum 
cum  patre  et  fratre  vivens,  huio  Dei  sapientia, 
tanquam  mater  honorifieata  obviam  vtoit,  quando 
eum  et  fralretfi  ejus  a  mari  vocavit  {Makh.  iv.) 
HuQC  cibavit  pane  vitae  et  intellectus,  et  aqua  sdfien- 


im 


HOMILI^.  ~  I.  DE  TEMPORE. 


im 


lis^Mlutaris  fotavilf  quando  eum  su^et  i^ius  suum  Ji^  ui  poBsit  dicere  Becur^  cum  Paulo  :  «  Imitatores 


recumbentcm  (Joan.  xxi),  de  fonte  pectoris  sui 
GoelfBti  doctrina  et  sapientia  largius  pr«  Cffiteris 
inebriavit.  Hunc  confirmavit,  qui  nec  Judaeorum, 
nec  gentilium  perseoutionibus,  nec  dolio  pleno 
ferventis  olei,  nec  exsilio  a  veritate  potuit  infirmari. 
Hunc  continentem  efTecit,  quia  in  nulla  desideria 
eamis  defluxit.  Hunc  exaltavit  afnid  proximos  suos, 
quando  eum  in  apostolum  sublimavit.  /n  medio 
Ecclesiw  aperuit  os  ejus^  quando  eum  praedicatorem  et 
evangelistam  constituit.  Hunc  implevit  Spiritu 
sajrientise  et  intellectuSy  non  solum  in  die  Pentecostes 
eum  csleris,  sed  et  abundantius  caeteris  ;  ut  supra 
omnem  intellectum  inteHigeret,  scriberet  et  cla- 
raaret :  «  In  principio  erat  Vcrbum,  et  Verbum  erat 


mei  estote,  sicut  et  ego  Christi  (/  Cor.  iv  et  xi.)  » 
Quod  aperte  contra  nos  praedicatores  est,  qui  in 
Ecclesia  Christi  ministerium  gerimus,  et  tamen  ve- 
stigia  ejus  non  sequimur.  Christus  enim  viam  pau- 
pertatis,  humilitatis^  laboris  et  patientise,  nobis  in 
hoc  mundo  demonstravit.  At  nos  econtra  hic  ditariy 
gloriari,  quiescere  et  delectari  desideramus.  l>nd€, 
quod  sine  lacrymis  dicere  non  possum,  contingit 
quod  a  Christi  vestigiis  nos  pastores  exorbitamus, 
nobis  subditos  nobiscum  exorbitare  facimus,  et  ita 
non  solum  animabus  nostris,  sed  et  animabus  alio- 
rum  ruinam  damus.  Unde  scriptum  est :  «  Pro- 
pheta  laqueus  ruinee  {Ose.  xi.)  »  At  nos,  fratres 
charissimi,  sicut  videmus  periculum  nostrum,  «i 


apud  Dteum,  et  Deus  erat  Verbum  {Joan,  i).  »  Ilunc  p  vestigia  summi  pastoris  non  sequamur,  ita  quoquA 


induitDominus5/otoj7/ori('P,  quandoeum  sine  dolore 
carnis  ad  coelestia  transtulit.  Jucunditatem  et  exsul- 
tationem  thesaurizavit  super  cum,  quem  secum  con- 
gaudere  facit  in  aeternum.  Nomine  aeterno  harredita- 
bit  illum,  quoniam  cum  sui  nominis  et  honoris 
haeredem  et  participem  elTecit.  Cujus  meritis  et 
precibus  nosquantuloscunque  servos  comparlicipes 
glorise  sus  faciat  Dominus  noster  Jesus  Christus, 
qui  cum  Patre,  etc. 

VI 

IN  EODEM  FESTO  SERMO  DE  EVANGELIO. 

DixU  Jesus  Pelro  :  Sequere  me.  Gonversus  Petrus 
vidit  illum  sequentem  discipulum  quem  diligebat 
Jesus  (Joan.  xxi),  et  reliqua.  Hanc  lectionem  sancti 
Evangelii,  fratres  mei,  scribit  Joannes  apostolus  et 


periculum  vestrum  timeamus,  si  vos  nos  recte  gra- 
dientes  sequi  contemnatis.  Propterea  vos  et  nos  vits 
nostras  corrigamus,  et  viam  nostri  Eedemptork 
sequi  contendamus.  Imitemur  quoque  imitatorem 
ejus  Petrum,  qui  Christum,  vita,  doctrina  et  cruce 
secutus  est.  In  quibus  tribu?  omnos  specialiter  nos 
praedicatores  eum  scqui  tenemur,  ut  videlicet  pure 
vivamus,  recte  doceamus,  et  membra  nostra  cum 
vitiis  etconcupiscentiis  crucifigamus.  Secundo  quo- 
modo  Joanncs  evangelista  ab  hac  vita  migraturus 
esset,  significatum  est  a  Domino,  cum  Petro  de  ejus 
morte  quaerenti,  ait :  Sic  eum  volo  manerCy  donec 
veniam.  Ac  si  diceret :  Sic  diutius  et  post  mortem 
omnium  apostolorum  volo  eum  vivere  in  carne, 
donec  ego  eum  visitem,  et  plaoida  morte  ad  coele- 


evangelista,  cujus  hodie  solcmnitatem  celebramus.  G  stia   eum   transferam.    Legimus   enim  quod   iste 


Pacit  igitur  tria  in  hac  lectione.  Primo,  demonstrat 
significatum  fuisse  aDominoquamorte  Petrusesset 
Dominum  darificaturus.Secundo  quomodoipseesset 
ab  bac  vita  migraturus.  Tertio,  personam  suam  cum 
quibusdamlocutionibus  manifestat.  Porroquamorte 
clarificaturus  Petrus  esset  Dominum,  significavit 
Dominus  cum  in  lectione  praeccdenti  ei  dixit:  «  Cum 
esses  junior  ci  ngcbas  te  et  ambulabas  ubi  voIeba6;cu  m 
autem  senueris,  extendcs  manus  tuas,  et  alius  te  cin. 
get,  et  ducet  quo  tu  non\\s{Ibid.).  «  Et  cumpostea 
hoc  ei  quod  modo  audivimus,  dixit :  Sequere  me. 
Ac  si  aperte  dicat :  Imitare  me,  et  praecipue  in  hoc 
quod  sicut  ego  mortuus  sum  pro  te,  ita  tu  quoque 
raoriaris  pro  me.  Porro  principi  apostolorum  pne 


Joannes  evangelista  longotempore  post  omnes  apo- 
stolos  vixit.  Et  cum  esset  annorum  nonaginta  no- 
vem,  apparuit  ei  Dominus  Jesus  Christus,  et  dixU 
illi :  «  Veni,  dilecte  mi,  ad  me,  quia  tempus  est  ut 
epuleris  mecum  in  convivio  meo  cum  fratribus 
meis.  Die  igitur  Dominico  qui  post  quinque  dieiB 
futurus  est,  venies  ad  me.  »  Et  cum  haec  dixisset, 
coelo  receptus  est.  Veniente  igitur  die  Dominico, 
venit  beatus  Joannes  ad  ecclesiam,  et  cum  ibi  a 
primo  pullorum  cantu  usque  ad  tertiam  horam  di- 
vina  mystcria  celebrasset,  et  populum  exhortatus 
fuisset,  indcfossum  sepulturae  suae  locum  solus  do- 
scendit,  et  spiritum  Deo  reddidit,  et  tam  a  doloie 
mortis  extraneus,  quam  a  carnis  corruptione  inve- 


caeterisdiciturutsequaturDominum,  quoniam,cum  (g  nitur  alienus. 


omnes  sequi  debeanr  cum,  praecipue  primates  san- 
ctae  Ecclesiae,  qui  ejus  vicem  in  Ecclesia  tenent, 
Omnes  quippe  tenentur  eum  sequi.  Unde  scriptum 
est :  «  Qui  vult  cum  Christo  manere,  sicut  ipse 
ambulavit,  debet  et  ambulare  (/  Joan.  ii.)  »  Sed  mi- 
noribus  sufficit,  si  viam  Christi  a  longe  sequantur. 
Praelatis  vero  Ecclesiae  sanclae,  non  sufficit  nisi  de 
prope  et  expresse  Christum  sequantur,  et  ejus  ve- 
stigiis  innitantur.  Unde  et  specialiter  eis  dictum 
est :  «  Qui  mihi  ministrat,  me  sequatur  (yoaw.  xii.)» 
Ac  si  diceret:  Qui  meum  rainisterium  gerit,  vestigia 
mea  sequatur,  ut  qui  cum  sequitur,  me  sequaturi 

Patbol.  GLY. 


Non  autem  ideo  Dominus  dixit  singulariter  Pe- 
tro  :  Sequere  me,  quasi  iste  Joannes  non  esset  eum 
secuturus.  Qui  enim  magis  secuturus  erat  Agnum 
quam  ille  qui  sequitur  eum  quocunque  ierit  ?  (Apoc. 
xiv.)  Sed  quia  per  amaritudincm  passionis  non 
esset  eum  securutus,  demonstravit.  Nec  tamen  idco 
Joannes  a  corona  martyrii  privatus  est,  Domino 
teste,  qui  ei  et  fratri  suo  Jacobo  praedixerat :  «  Ca- 
licem  quidem  meum  bibetis  (Matih.  xx.)  »  Ipse  ni- 
mirum  et  cum  caeteris  apostolis  a  Judaeis  flageUa- 
tus  est ;  ipse  in  dolio  ferventis  olei  propter  nomen 
Christi  a  Domitiano  positus  est ;  ipse  in  Patbmos 


1323 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1314 


insulam  in  exsilium  relegatus  est;  ipse  propter 
Ghristum  multas  persecutiones  passus  esl,  propter- 
ea  tam  labore  quam  voluntate  martyr  est.  Propter- 
ea,  fratres  mei,  labores,  tribulationes,  persecu- 
tiones  et  carnis  afflictiones  propter  Deum  patienter 
et  gaudenter  sustineamus ;  quoniam  dum,  baec  fa- 
cimus,  juxta  verbum  Domini,  calicem  cjus  bibi- 
mus,  et  martyrii  palmam  promeremur.  In  hoc  au- 
tem  quod  Dominus  Petrum  mortem  condiscipuli 
8ui  curiosius  inquirentem  arguit,  dicens  :  Quid  ad 
teJTu  me  sequere;  nos  instruit,  fratres  mei,  no 
vitam  proximorum  nostrorum,  praecipue  qui  nobis 
subjecti  sunt,  curiose,  ut  quidam  faciunt,  inqui- 
ramus,  sed  potius  semper  de  nostra  solliciti  si- 
mus;  non  alienam  vitam,  sed  nostram  semper  di- 
judicemus.  Tertio,  considerandum  est  quomodo 
Joannos  personara  suam  ad  utilitatem  sequentium 
commendat  et  manifeste  ex  tribus :  ex  privilegio 
gratiac,  ex  privilegio  familiaritatis,  et  ex  officio.  Et 
tamen  in  omnibus  iis  de  se,  tanquam  de  alio  loqui- 
tur.  Hic  cnim  mos  est  familiaris  sanctis  Patribus,  ut, 
quando  loquuntur  de  se  bona,  ad  evitandam  jactan- 
tiam,  de  se  tanquam  de  alio  loquantur.  Unde  Moyses 
de  se  loquens,  tanquam  de  alio  ait :  «  Erat  autem 
Moyses  mitissimusomnium  hominum  {Num,  xii.)» 
Ita  et  Joannes  iste  loquens  ex  privilegio  gratiae  se 
commendat  :  cum  se  discipulum  quem  diligebat 
Jesus  vocat.  Non  quia  solum  eum  diligeret,  sed 
quia  majoris  signum  dilectionis  ei  ostendebat : 
Omnes  quippe  dilexit,  qui  omnibus  dixit :  «  Manetc 
in  dilectione  mea,  sicut  et  ego  dilexi  vos  (Joan, 
XV.)  »  Sed  istum  specialitcr  dilexit,  quoniam  virgo 
electus  est  a  Domino  ;  virgo  in  acvum  permansit. 
Felix  certc  cst  et  beatissimus,  quem  Dominus  an- 
tononastice  dicitur  diligere.  At  privilegio  familiari- 
tatis  se  commendat,  cum  dc  se  ait :  Qui  et  recubuit 
in  casna  super  pectus  ejus,  et  ait :  Domine^  quis  est 
qui  tradet  te?  Maximo;  quippe  signum  familiaritatis 
est  super  pectus  magistri  recumbere,  et  ejus  arca- 
norum  conscium  esse.  Si  quis  autem  qucerat  quarc 
Dominus  isti  discipulo  tantum  amorem,  tantamque 
exhibuerit  familiaritatem,  dicimus  quod  vita  virgi- 
nalis  et  contemplativa  est  vita  ccDlcstis  et  angelica. 
Porro  Deus  et  angeli  ejus  cum  virginibus  et  contem- 
plativis  magnam  habent  familiaritatcm.  Hinc  est 
quod  Dominus  discipulum  virginem  ct  contempla- 
tivum  tcnerius  et  familiarius  dilexit  caiteris,  ma- 
tremque  Virginera  ei  virgini  commendavit,  quoniam 
intervirgines  et  contemplativos  sancta  conversatio, 
munda  familiaritas,  et  floridus  aspectus  est.  Quo- 
niam  autera  vix  \ita  virginalis  et  contemplativa 
ccBlestis  et  angclica  est,  idco  opinor  Dominum  vo- 
luisse  quod  beata  Virgo  et  discipulus  iste,  facileet 
Bine  dolore  ad  cajlestia  transmigrcirent ;  facilis 
quippe  est  transilus  de  similibus  ad  similia.  Sicut 
enim  quanto  quis  remotior  est  a  coelestibus  vita  et 
znoribus,  ita  transitum  ad  ea  sortitur  difficiliorem. 


B 


A  Ita  econtrario  quanto  quis  est  propinqaior  coelesti- 
bus  vita  et  moribus,  ita  transitum  ad  ea  promere- 
tur  leviorem.  Ab  officio  vero  sanctus  Joannes  se 
manifestat,  cum  dicit :  Hic  est  discipulus  ille  qui 
testimonium  perhibet  de  iisy  et  scripsit  hsec.  Et  sei' 
mus  quia  verum  est  testimonium  ejus,  Cujus  scripta, 
fratres  mei,  tanto  Ormius  et  charius  amplecti  de- 
bemus,  quanto  ipse  mysteriis  quae  ipse  scribit,  fa- 
miliarius  et  propinquius  interfuit;  quantoqne  ipse 
de  rivulis,  scilicet  de  ipso  fonte  Dominici  pectdHs 
largius  et  profundius  caeteris  hausit.  Propterea, 
fratres  mei,  ipsum  precibus,  ipsum  gemitibus  ex- 
oremus,  quatenus  meritis  precibusque  suis,  nobis 
apud  dilectum  Dominum  suum  obtineat,  quatenos 
mereamur  scripta  illius  recte  intelligere,  et  obse^ 
vare  castitatem,  contemplationem  csterasque  cjus 
virtutcs  a  longe  imitari,  mundum  contemnere, 
Dcum  super  omnia  diligere,  ad  coelestia  toto  desi- 
derio  festinare,  et  ad  ea  felici  cursu  pervenire,  lar- 
giente  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  in  perfecta 
Trinitate  vivit  et  regnat  per  omnia,  etc. 

Vita  divi  Joannis  evangelistw  per  Dorotheum, 

(4)  Joannes  frater  Jacobi,  qui  et  evangelista 
Domini  factus  est,  quem  Dominus  dilexit,  Evange- 
lium  Domini  Jesu  Christi  in  Asia  prsdicavit.  A 
Trajano  vero  in  insulam  Pathmum  propter  ver- 
bum  Domini  exsilio  damnatus  est  ;  uoi  etiam 
sanctum  Evan^elium  suum  conscripsit^  quod  postea 
Ephesi  per  Camm  hospilem  suum  conscripsit,  cui 
et  Paulus  apostolus  Romanis  scribens,  testimoninm 
dedit  dicens  :  «  Salutat  vos  Gaius  hospes  meus  et 
totius  Ecclesiffl  (Rom,  xvi.)  »  Post  mortem  vero 
^  Trajani  reversus  est  ex  insula  Pathmo,  mansitque 
^  Ephesi,  ac  vixit  annos  420.  Quibus  finitis,  seipsum 
ibi  vivus  adhuc  volente  Domino  sepelivit.  Sunt 
taraen  qui  dicunt  eum  non  sub  Trajano  in  insulam 
Pathmum  relegatum  esse,  sed  sub  Domitiano  Veapa- 
siani  filio.  In  nac  posterior  sententia  est  Hierony- 
mus,  Eusebius  in  Chronicis  et  in  Hist.  Ecdes. 
pluresque  item  alii,  quanquam  idem  Eusebius  in 
lib.  De  praepar,  evang,  et  Tertullianus  scribunt  a 
Nerone  eum  in  Pathmum  insulam  relegatum  esse. 

vn. 

IN  FESTO  SANCTORUM  INNOCENTUM. 

Vidi  supra  montem  Sion  Agfium  stantem  {Apoc. 
XIV,)  etc.  Hanc  visionem,  fratres  charissimi,  narrat 
sibi  revelatam  fuisse  aDomino  Joannesapostoluset 
evangelista  (Joan,  xii,)  qui  virgo  f\iit  electus  a 
Ghristo,  et  virgo  in  aevum  permansit.  Qui  et  su- 
i\  pra  pectus  ejus  in  coena  recubuit;  unde  et  profun- 
dius  caetcris  secreta  cognovit  coelestia.  Primo  igi- 
tur  loquitur  de  eo  quem  vidit.  Secundo  de  eis 
quos  cum  Deo  vidit.  Loquens  igitur  de  eo  quem 
vidit,  ait :  Vidi  supra  montem  Sion  Agnum  Uan- 
tem,  In  quo  tria  dicit :  et  quem  viderit,  et  ubi,  et 
quomodo  eum  situm  viderit.  Quem  vidit?  Vidi^ 
inquit,  Agnum,  Agnus,  fratres  mei,  dicitur  Chri- 
stus  triplici  de  causa.  Quia  in  agno  pascbali  est 
praefiguratus.  Quia  mitis  et  innocens  ut  agnus ; 
et  quia  nos  pascit  carne  et  sanguine  suo,  et  sus 


(4)  Eus£B.  lib.  iiiy  cap.  i,  Eist,  eccles^f  et  cap.  48. 


13S5 


HOMILIiE.  —  I.  DB  TEMPORB. 


1326 


.znunditis  et  immorlalitatis  stola  nos  vcstit  ut 
agnus.  Ubi  eum  vidit?  Supra  mo7item  Sian,  id  est 
supra  eminentiam  et  contemplationem  totius  Ec- 
clesiflB.Prsest  cnim  tanquam  caput  universis  mem- 
bris»  non  solum  divinitate,  sed  et  beneficio,  do- 
ctrina  et  exemplo.  Beneficio»  quoniam,cum  ipse  sit 
fons  omnium  gratiarum,  de  plenitudine  ejus  tan- 
quam  membra  de  capite  omnes  participationem 
accipimus.  Doctrina,quoniam  doctrina  vit®  et  mo- 
rum  ab  eo  erudimur.  Exemplo,  quoniam,  eo  tan- 
quam  luce  duceque  prscedente,  ad  vitam  aeternam 
pervenimus.  Propterea,  fratres,  opcrae  pretium  est 
nobis,  ut,  si  recte  inofTenseque  ad  vitam  aeternam 
pervenire  volumus,  semper  ejus  vestigiis  insista- 
mus,  semper  oculum  mentis  nostrse  in  eum  tenea- 
mus.  Juxta  quod  Sapiens  ait :  «  Oculi  sapientis  in 
capite  ejus  {Eccle.  ii).  »  Quomodo  vidit  eum  si- 
tum?  Stantem,id  est  paratum  nobis  adjuvare  et  pro 
nobis  pugnare.  Dum  enim,  fratres  mei,  laboramus 

.  inter  tribulationes  ct  miserias  hujus  mundi  Domi- 
nus  stat  nobis,  si  in  eum  toto  corde  speramus.Un- 
de  et  beatus  Stephanus  inter  persecutores  positus, 
non  sedentem,  sed  stantem,  et  quasi  pro  se  pu- 
gnantem,  eum  se  vidisse  confessus  est.  Secure  igi- 

:  tur  pro  Christo  pugnemus  et  patiamur  quoniam 
eum  stantem,  et  auxilium  nobis  ferentem  procul 
dubio  sentiemus.  Sed  nunquid  tu,o  Joannes,vidisti 

.  Agnum  sine  sociis?  Nequaquam.Propter  hoc  quip- 
pe  dc  sinu  Patris  in  mundum  venit,  propter  hoc  et 
Agnusfactus  et  immolatus  est,  ut  secum  in  pa- 

,  terna  hsreditate  haberet  participes  et  cohaBrcdes. 
Sed  cum  omnes  boni  cum  eo  sint,  tamen  familia- 
rius  et  conjunctius  ei  virgines  adhsrent.  Gum 
enim  ipse  semper  sit  virgo,  et  filius  Virginis  ma- 
tris,  virginum  contubernalia  specialius  diligit  et 
qusrit.  Unde  soquitur :  Quod  cum  eo  centum  qua- 

.  draginia,  etc.  Est  autem  haec  pars  socunda  in  qua 
Joannes  describit  eos  quos  cum  Agno  vidit,  osten- 
dens  circa  eos  decem,  videlicet  quanti  essent  et 
cujus  professionis,  cujusmodi  vocem  haberent, 
quale  canticum  cantarent,  uti  illud  canerent,quam 
casti,  quam  Agno  conjuncti^quam  electi,  quam  ve- 

:  races,  quam  mundi  essent.  Porro  quanti  essent, 

.  ostcndit  cum  dicit  :   Centum  quadragtnta  qmtu4)r 

.  fnillia^  id  est  duodecies  duodecim  millia.  Ponitur 

.  autem  hic  numerus  finitus  pro  infjnito,etmagisad 
exprimendum  mysterium  quam  numerum.Uterque 
enim  numerus,  id  est  duodenarius  et  millenarius, 
perfectus  est.  Alter  vero  per  alterum  multiplica- 
tus  ostendit  perfectionem  illos  habere  qui  cum 
Agno  erant.  Cuimen  quippe  omnium  virtutem  est 
virginitas.  Nec  de  omni  virginitate  hoc  dico.  Est 
enim  qudsdam  virginitas  coacta  et  inutilis,  ut  illo- 
pum  vel  illarum  qui  propter  timorem  vel  custo- 
diam  virgines  sunt.  Est  et  virginitas  naturalis  et 
utilis,  ut  illorum  qui  propter  dignitatem,  aetatem, 
vel  trigiditatem  corporis  virgines  sunt.  Est  et  vir- 
ginitas  virtuosa  et  valde  meritoria,  ut  illorum  qui 
propter  ardorem  divinse  charitatis  virgines  sunt ; 


A  hancvirginitatemdicoomniumvirtutum  culmen,ut- 
pote  quae  omni  virtnte,omni  merito  et  martyrio  cu- 
mulatur.Quae  enim  major  virtus,quod  meritum  ma- 
jus,quam  vivere  in  carne^non  secundum  carnem  : 
quam  esse  in  igne,  et  non  ardere ;  manere  in  luto, 
et  non  contaminari,  et  inter  malitias  hugus  mun- 
di  angelicam  ducere  vitam?  Quod  martyrium  megus 
quam  seipsum  concinne  crucifigere,  quam  secum 
quotidie  luctari,et  suis  voluptatibiis  et  voluntatibus 
abrenuntiare?  Gujus  professionis  essent  ostendit 
cum  dicit  :  Habentes  nomen  ejuSf  id  est  Agni,  et 
nomen  Patris  ejus  scriptum  in  frontihus  suis,  id  est 
nomen  Patris  et  Filii  palam  confitentes,nec  propter 
pudorem,  nec  propter  timorem,  nec  propter  tor- 
menta  illud   tacentes;  parati   magis   mori  quam 

n  silcre,  vel  abscondere  nomen  Christi.  In  quo  con- 
funditur  superbia  nostra,  qui,quamvis  confiteamur 
nos  Christianos,  eo  quod  nomen  Christi  nunc  in 
honore  cst,  tamen  pauperatem,humilitatem,patien- 
tiam^caeteraque  insignia  ferre  erubescimus.  Gigus- 
modi  vocem  habent,ostendit  cum  subdit  :  Et  audivi 
vocem  de  coslo  tanquam  vocem  aquarum  multarum,  et 
tanquam  vocem  tonitrui  magni.Et  vocem  quam  audivi 
sicut  citharxdorum  citharizantium  in  eitharis  suis, 
Ac  si  dicat :  Audivi  vocem  multam  et  delectabilem* 
Multam  ex  psallentium  multitudine,delectabilem  ex 
consonantiae  suavitate.  Et  si,  juxta  Jacobum,<(mul- 
tum  valet  deprecatio  justi  assidua  (Jac.  v),»  quan- 
tum  putatis  placeat  et  delectet  Dominum  laus  vel 
oratio  infmitarum  virginum,  facta  cum  devotionis 
magnitudine  ct  concordiae  suavitate.Pulchre  autem 

C  laudem  illorum  quiucarnem  suam  crucifigunt  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  (Gal.\), »  melodiae  citharae- 
dorum  comparsivit^quoniam  sicut  citharcedi  torquent 
et  cogunt  chordam  ut  percussa  sonum  dulcem  reso- 
net,  sic  virgines  et  continentes  torquent  et  urgent 
carnem  8uam,ut  quanto  magis  manu  persecutionis 
percutitur,tanto  magis  Deo  psallat.Et  sicutdiversi 
.  chordarum  soni  in  cithara  in  unam  consonant  melo- 
diam  ,ita  diversae  in  chore,vel  divisae  virtutes  in  eadem 
persona,inuniuscharitatisconveniuntconsonantiam 
Propterea,  fratres  mei,  torqueamus  per  abstinen- 
tiam  carnalem  nostram  voluntatem,et  cogamus  eam 
in  adversis  Deo  psallere,  et  in  rectae  intentionis  et 
charitatis  melodiam  consonare.Quale  vero  canticum 
cantarent  ostendit,  quod  canticum  novum  et  sin- 

n  gulare.  Quod  novum,  ostendit  cum  ait :  Et  canta' 
bunt  quasi  canticum  72(7t;um.Canticum  quippe  virgi- 
num  novum  est,quia  novi  hominisChristi  institutum 
ad  hominesinnovandos.Antiquienimnon  virginitati 
studebant,  sed  posteritati.  Quibus  et  dictum  est : 
«  Crescite  et  multiplicamini^  et  replete  terram 
(Gen,  i).  »  In  tempore  vero  novae  gratis  monuit 
Ghristus  ad  observationcm  virginitatis,et  dixit  eis : 
«  Crescite  in  munditia  mentis  et  corporis,et  replete 
cGelum.»Quod  vero  singulare,ostendit  cum  ait  :  £t 
nemo  poterat  dicere  canticum  nisi  illa  centum  quadrO' 
ginta  quatuor  millia  qui  empti  sunt  de  terra.  Tintin- 
nabulum  quantuluncunquQ  fractumvel  IssumnoQ 


m 


IlAbt}Lt>Bl  ARDBNVTd. 


1B* 


potest  reddere  eam  dnlcedinem  melodic  qaam  int»-  A.  bus  peri6uli8,1«i)lationibti9tHbuIat{dnfbusqtre'iMi6« 


gprum  et  sanum.Sed  ncc  puberes  et  corrupti  possunt 
ita  sohare  et  acnte  cantare  ut  parvi  impuberes  et 
incorrupti.  Sic  cohjugicti  vel  vidui  nullatenus  pos- 
^nt  esse  ante  I>ominum  in  spirituali  melodia^  nec 
Virginibus  ad^squari.  Siiigulare  quippe  canticum 
virgTties  cantant,qui  de  mentis  et  corporis  slngulari 
TlticOiTuptione  Deum  benedicunt  et  laudant.  Quod 
cknticnm  cfeteri  quidem  audire  possunt,  sed  can- 
^M  nullatenns  possunt.Ganticum  quippe  virginum 
ttudhmt,  et  eo  delectantur,  qui  virtutein  virginalis 
mfelodr^  in  aliis  amant^et  in  ea  congratulantur,nec 
pehitub  fea  earent  qui  per  charitate  meam  sibi  fti- 
dtint  communcm.  Quodammodo  enim,  frattres  mei, 
Virtutes  proximorum  nostrorum  nostras  facimns. 


danis.  Sive  empti,  id  est,  electi,  ex  omnibus  ^ectts 
etiam  praBelectis,ul  sint  primitisg  Deo  tt  Agnd.  Prf- 
mitiffi  cnim  dicuntur  praematuri  frtictu8,qui  el  suk 
novitate  et  praematuritate  plusquam  cftterl  fnicltis 
sdlent  delectare.Sic  novitas  Vrrginalis  pudicitisprte 
csftteris  virtutum  fructibus  divinam  delectat  ina}e- 
statem.Quam  sint  veraces^ostendit  cnm  sn^bditif/ 
m  oreeorum  non  est  inventum  mendacium.kt^  si  dicat : 
Non  solumsunt  casti  menteetcorpore,s^d  etlingtiA. 
Quod  est  cbntra  quo8dam,qui  cum  castitatefm  mein- 
tfs  et  corporis  observent,  tamen  lingua  adulteriai* 
tur,  dum  per  mendacia,  detractiones,  turpiloquia, 
multiloquia,  et  inaniloquia  cffiterosque  lingus  ex- 
cessus  cifunduntur,  non  attendenlcs  quoniam  qni 


dum  inde  congratulamur  et  Deum  laudamus.  Ubi  ^  vere  eastus  est,  non  solum  corpus,  sed  et  Hnguain 


illud  cantatent,  ostendit  cum  dicit  :  Ante  sedem  et 
unte  quatuor  animalia  et  seniores.  Per  sedem,  san- 
ctam  l)ei  Ecclcsiam,  in  qua  Dcus  rcquicscit,  intel- 
Tigiratis.l^er  quattior  anima1ia,quatuor  evangelistas, 
et  per  viginti  quatuor  seniores,  Vcteris  et  Novi 
Testamenti  Patres,  id  est,  duodecim  patriarchas  et 
duodecim  apostolos  intelligimus.Ante  igitur  sedem 
'^t  quatuor  animalia  et  seniores  canticum  noMim 
^rfrgities  cantant,  qui  Deum  ct  sanctos  ejnft,  ct  ma- 
]gistratirs,senatoresque  coclcstis  curia?,  no^itate  vir- 
tntiset  landis  sus  delectant.O  quam  beatisuntvir- 
^lnes,  qui  in  ccclesti  curianovi  organists  statuun- 
iur,  et  quodammodo  angelorum  cantico  vete- 
rasccnte,  novamelodia,  Deum  totumque  Dei  curiam 
tnerenturprtetlelectare!  Mirabilior  quippeest  virgini- 


aures,  oculos,  caeterosque  scnsus  castos  habMil. 
Scriptum  est  enim  :«  Perdes  omncs  qrui  loqminkir 
mendacium  (PsaLv).  »  Quam  mundi  snnt,  osrtendit 
cum  subdit :  Sine  macula  sant  mte  thronum  Dei.%c 
si  dicat:Non  solum  in  pr^edictis.sed  etiam  nniver- 
saliter  mundi  sunt.Quoniam  et  siex  vita  mundatfa, 
qus  sine  peccato  non  agitur,  aliquas  maculas  offto 
contraxerunt,  tamen  per  baptismum,  per  pcenileil- 
tiam,per  passionem,  cfleteraque  purgantia,  pehihu 
mundati  et  sanctiflcati  sunt ;  nec  sohim  ante  htittA- 
nes,qui  falli  possunt,8ed  etiam  ante  Dominutn,^i 
falli  non  potest.  Et  quam  mundi  sunt,  qni  diviiiio 
Judicio  mundi  sunt.Itaque,fratres  mei,  vos  quivih- 
gines  estis,beati  estis.si  in  vera  virginitat^  perM^ 
tetis.  At  tamen  scitote  quoniam  fios  virginitferti^, 


ta^  humana  quam  angelica,  dumquodhabetangelus  C  quanto  est  magispretiosus,tanto  ad  custodfendiifti 


per  naturam,virtute  nititur  obtinerecontra  naturam. 
Quam  casti  sunt,  ostendit  cum  dicit  :  lli  sunt  qui 
cum  mulieribus  non  sunt  coinquinati,  virgines  enim 
sunt.  Vocatur  autem  hic  mulieris  nomine  quidquid 
pollutionem  camis  potest  provocare.  Describii  «u- 
tem  proprie  luxuriam,vocanseam  coinquinationem. 
Luxuria  enim  res  vilis  est,turpium  ministerio  mem- 
bl-orum  actu,  exitu  fccda,  ct  post  pudens  et  po&ni- 
^ens.  Quatuor  quippe  luxuriam  comitantur:Mentis 
■bmtiflcatio^coinquinatio,  pudor  et  poBnitentia;  qu« 
'penitus  ignorat  munditia  virginalis.  Virgines  enim 
8unt,  iBTCut  corpore^  ita  et  mente.  Qui  enim  mente 
cormptus  est,  virgo  jam  non  est.  Unde  Dominus  : 
r<  Qui  viderit,  inquit,mulierem  ad  concupiscendum 


magis  periculosus,inter  tot  tentationes  tarnis,  dia- 
boli  et  mundi.  Propterea  vacate  jejuniis,vigiliiii,lt- 
boribus^  humililati  et  orationi,  qui  cusiodes  stmt 
virginitatis.  Vos  etiam  continentes  secundo  leii^ 
beati  estis,  si  quanto  liberiores  estis,  tanto  m«g$8 
Deo  etejus  operibus  vacatis,  si  ea  quce  eunt  mtoiiMi 
eontemnentes,  toto  desiderio  ea  qus  suiit  Dei  oo^- 
tatis  et  facitis^scicntes  quoniam  longa  castitas  vf^- 
ginitatis  imitatrix  est.  Vos  etiam  conjugati,  teHlo 
loco  beati  esti8,si  conjugalem  pudicitiam  illibattfti 
servatis,  si  uxores  et  familias  juste  regitis,  si  fiMs 
in  timoreDeieducatis,simaculasnuptiGlrnm  eleettA)- 
synis  rcdimitis,  si  hospitalitati,  si  curfle  pauper#to 
csterisque  operibus  miserieordlae  vacatis,  si  cioeHi- 


eamjam  mccchatus  est  in  corde  suo  {Matth.  x).  »  q  siam  frequentati8,si  Dominicis  prsceptis  intendl^. 


i)UEm  conjuncti  sint  Agno,  demonstrat,  cum  sub- 
dit  :  Hi  sequuntur  Agnum  quocunque  ierit.  Super 
omnes  sunt  virgines  plus  familiares  et  conjunoti 
Christo,  qui  soli  sequuntur  eum  quocunqae  ierit. 
Conjogati  enim  et  vidui,et  si  eum  sequuuntur  per 
viam  charitatis,humilitati9,patientiae  c®terarumque 
virtutum,tamen  non  sequuntur  eum  quocunque  ierit, 
quia  perviam  virginitatis  eum  se^^ui  non  possunt. 
Soli  quippe  virgines  et  per  hanc,et  peromnes  alias 
Virtxrtes  eum  sequiintur.  Quam  electi  sint  ostendit, 
cum  snbdit :  Hi  emptisunt  ex  ommbus  primiticV  Deo 
Ct  Apno,  Ui  cmpti  sunt,  inqdt,  ^ubandis,  ex  omdi- 


Hoc  enim  faciendo,Agnum,et  si  non  quocunque  ierU, 
tamen  eum  sequimini,et  per  hoc  consequimini  ejiis 
sternam  beatitudinem,  ipso  opituianle  qui  vivit  ^ 
regnat,  etc. 

VIII. 

IN   BODEM   F^BSTO. 

Apparuit  angelus  in  sommis  Joseph,  dieens  :  Stti^e 
et  accipe  puerum  et  matrem  ejus  et  fuge  in  iEgypHm, 
et  esto  ibi  usque  dum  dicam  Hbi  {Matth.  ii),  eto.  In 
hac  sancti  Evangelii  leotione,fratre8  charissittiijiyia 
juxta  litteram  nobis  demonstrantur.  Primum  fSvka 
demonstratur  nobis  quod  Ghristns  habuit  1%Mn 


HOMILIiE.  —  I.  DB  TBMPORE. 


im 


diviDitatein  ct  veram  humaoiUteni.  Veram  quippe  A 
humanitatem  habere  demonstratur^cum  sicuthomo 
Aigit  et  absconditur.  Sed  in  hoc  exemplum  dedit 
suis  ccdendi  quandoque  persecutioni,  videlicet  ne 
quandoque  improperatur  membris,8i  fugerent^cum 
ipsum  caput  Christus  aliquando  fugisset.  Secundo 
vero  demonstratur humanum  furorem  frustracontra 
divinum  propositum  insanire^in  hoc  quod  intentio 
Herodis  Christum  occidere  machinantis  frustratur. 
Scriptum  est  enim:«  Non  est  prudentia,non  est  ra- 
tio,non  est  con^ilium  contra  Dominum(Prot;.xxi).» 
Tripliciter  enim  in  malitia  sua  Herodes  fallitur, 
dum  Christum,  quem  occidere  conatur,  non  lasdit ; 
et  illis  quQs  propter  eum  occidit,  prodest^dum  eos 
i^artyres  facit,  et  sibimet  etiam  nocet,  dum  sibi 
damnationem  acquiritjUt  de  eo,et  consimilibus  re-  j^ 
cte  dicatur, «  Lacum  aperuit  et  efTodit,  et  incidit  in 
foveam  quam  fecit.ConvertcturdoIor  in  caputejus, 
et  in  verticem  ipsius  iniquitas  ejus  descendet (P^a/. 
vii).  »  Tertio  quoque  demonstratur  nobis  terrenos 
demortefllioruminconsolabiliterdolerecumdicitur: 
Tunc  adimpletum  est  quod  dictum  est  per  Jeremiam 
prophetam  dicentem  :  Vox  in  Rama  audita  est,  plo- 
ratus  et  ululatus  multus,  Rachel  plorans  /ilios  suos ; 
et  noluit  consolariy  quia  non  sunt.  His  verbis  recor- 
d^tus  Jeremias  veteris  historis  praedicit  tantun^ 
planctum  futurum,  propter  occisionem  a  Chaldsis 
p^trandam,  quantus  fuerat  propter  uxorem  Levits 
exstinctam,et  in  duodecim  partea  divisam  :  exstiur 
cta  peno  tota  tribus  Benjamin,  preeter  paucos,  quo- 
nim  planctus  auditus  dicitur  fuisseusq.uead  ren)o- 
tum  locum,  qui  dicebatur  Rama  {Judic.  xx).  E^t  C 
ergo  ac  si  dicat  evangelista  :  Tantus  fuit  planctuai 
iqatrum,niio8  suos  ab  Herodeinterfectoslugentium, 
auod  similis  esset  ctplanctui  qui  fuitpropterinter- 
fectipnem  filiorumBenjaminpropteruxorem  Levits 
occi9Qrum,et  illi  qui  fuitpropteroccisionem  Judmo- 
rtim  a  Chaldffiis  factam.  Sicut  enim  tunc  vel  tribus 
Rachel,  de  qua  natus  est  Benjamin,vel  tribusJuda 
ipco^solabiliter  suos  fleverunt  occisos^  ita  et  tunc 
miktrcs  inconsolabiliter  fleverunt  Giios  suos  ab  He- 
rode  peremptos.  Sed  nos  Christiani  non  debemus 
vel  has  vel  Ulas  imitari,  ut  scilicet  de  morte  filio- 
rum  vel  amicorum  nostrorum  inconsolahiliter  do- 
leamus.  Si  enim  boni  erant,  non  eos  lugere,  sed 
potius  eis  congaudere  debemus,  utpote  de  quorum 
salute  securi  sumus.  Si  vero  peccatores  erant,  eis  j) 
per  eIeemosynas,orationes  et  oblationes  succurrere 
debcmus,ut  pariter  nobiset  illis  veniam  etsalutem 
impetrare  valeamu9,ut  scilicet  cum  eis  in  resurre- 
Ctione  gloriemur.IIIorum  est  enim  desperare,et  in- 
ponsolabiliter  dolere  de  mortc  amicorum^quifidem 
reaurrectionis,  vel  spem  glorificationis  non  habent. 
ynde  ApostoIus:«  Nolo  vos  ignorare  de  dormienti- 
bns,  ut  non  contristemini  sicut  ct  csteri  qui  spem 
jion   habent.    Hoc  enim  vobis  dicimus  in   verbo 
pomini,  quia  no8  qui  vivimus  et  residui  sumus,  in 
Hijventu  Domini  non  prseveniemus  eos  qui  dormie- 
runt  (/  Thess.  iv).  »  etc.  Deinde  subjungit :  «  Ra- 


piemur  cum  illis  obviam  Christo  in  ^^r^  ^i  ^ipt 
semper  cum  Domino  erimus.  Itaque  ooqsoJc^bu^ 
invicem  in  verbis  istis  (Ibid).  » 

Mystice  vero  quatuor  hic  nobis  signiflcantur.Per 
hoc  enim  quod  Christus,  mox  ut  natus  est,  pereQr 
cutionem  ab  Herode  patitur  et  cum  matre  in  ^gy^ 
ptum  per  Joseph  tranafertur,  signiflcat  primitiy^m 
et  incipientem  Ecclesis  fidem  persecutionem  a  Ju- 
d^is  passuram,  et  ideo  ipsam  fidem  Cbristi  cuiq 
Ecclesia  per  ordinem  prsdicatorum  a  Jude^Q  ad 
gentes  tran8ituram,donec  mortuo  HerQde,idestJur 
dsorum  infidelitate,  rursua  fldes  Christi  in  Bno 
mundi  ad  JudsBos  rediret. 

Secundo  in  occisione  puerorum  signiflcatur  pa8r 
sio  omnium  martyrum.  Isti  passi  sunt  a  membris 
Herodis^et  illi  passuri  erant  a  membris  diabQli.Isti 
f  uerunt  parvuli  et  pueri ;  et  isti  futuri  erant  humi-r 
les  et  puri.Isti  fuerunt  quidam  bimi,quidammiaor 
ris  aBtatis,et  illi  futuri  erantquidamdoctrinaetoqper 
ratione  perfecti,  quidam  imperfecti.Isti  occi^isunt, 
ut  Christua  inter  eos  occideretur;  et  erant  xUi  Qfloir 
dendi,ut  Christuscum  illisoccideretur.Tertioquod 
infantes  pro  Christo  occiduntur,et  tamen  Chriatua 
non  oociditur,  eigniflcatur  quod  martyres  quidem 
erant  pro  Christo  occidendi,et  tamenChristusnuUa 
ratione  potuit  in  eis  occidi,  vel  eis  auferri,  juxta 
quod  Paulus  ait :  «  Neque  mor8,neque  vita  poierit 
no8  aeparare  a  charitate,  qua  est  in  Chriato  Jeau 
(Rom.  viiO*  »  Et  alibi  :  «  Sive  vivimus,  aiva  mori- 
mur,  Domini  ^umus  (Rom,  xiv).  Quarto  ,vero  ia 
hoc  quod  subditur,  quod  vox  in  Rama  audita  e$t, 
ploratus  et  ululatus  multuSj  Rachel  plorans  /ilioi 
jtt05,8ignificatur  quod  vox  sanguinis  martyrum  qui 
clamat  de  terra,  et  ploratus  etiam  Rachelis,  id  est 
Ecclesis^de  injusta  nece  martyrum,non,utinfldeie9 
putant,in  vacuum  cedit ;  sed  in  Rama,  id  eat  in 
excelsum,  usque  ad  aures  Dei  judicis  asceQdit,qui 
merito  et  hos  coronabit,et  illos  punietin  aeternuxQ, 
Super  vero  morte  martyrum,EccIesianon  vult  CQUr 
8oIari,9uta  non  sunt^  subaudis  amplius  de  hQ6  mun- 
do;  et  ideo  non  vult  super  eos  flere  hao  ratione  ut 
redeant  ad  mundum,  quos  scit  in  eeternuo)  cun) 
Christo  rcgnare.  Quamvis  enim  martyres  et  s^nctoa 
Dei  doleamus  nobis  subtrahi,  tamen  non  debemua 
velle  eos  huc  redire,  sed  potius  cum  Chriato  glo* 
riari  et  orare  pro  nobis.  Moraliter  quoqye  in  hoo 
quod  Jesus  mox  natus  persecutionem  ab  UerQdp 
passus  est,demon8tratur  nobis  quodmox  ut^iquia 
ad  Deum  convertitur  et  incipit  Deo  vivere,  tenta- 
tionem  et  pcrsecutionem  a  diabolo  passurua  eat. Yi- 
dens  enim  diabolus  bominem  sibi  mori,etDeo  inci- 
perc  vivere,  acrius  seevit  contra  illum,  ut  illum  in 
anima  occidat.Unde  scriptum  est  :  «  Fili,  accedena 
ad  servitutem  Dei,stain  timore,et  prsparaanimaoi 
tuam  ad  tentationem  (Eccli.  u). »  Sed  ad  conailium 
nuntii  Dei^hic  taiis  sscularem  vitam,  iu  qua  UerO'- 
des,id  est  diabolua  regnat,  fugit,  et  iQiEgyptum,id 
est  in  claustralem  vitam,in  quadiabolusnonhabet 
potestatem,  copfugit^  ^t  ^^i  securiuQ  vivlV  ^^.V^" 


1331 


RADULPHI  ARDENTIS. 


rsn 


vulorum,  id  est  rudium  et  infirmorum,  qui  in  ss- 

culari  vita  remanent,  plerique  a  diabolo  in  anima 

perimuntur.  Quorum  perditionem   Rachel,  id  est 

Ecclesia  plangit,  et  pene  inconsolabiliter  plorat, 

quia  parvulos,  quos  per  baptismum  Christo  genue- 

ratyper  insidias  diaboli  perdit^et  vix  superperdilio- 

nem  talium  vult  consolari,quia  scilicet  de  numero 

eIectorum,de  quo  videbantur,subtractisunt.Quibus 

utique  melius  esset  penitus  non  esse  quam  in  aster- 

Dum  damnatos  esse.  Vos  igitur,  Glii,  qui  adhuc  in 

Ghristo  parvuli  et  infirmi  estis,quique  ad  quaslibet 

damnationes  diaboli^vel  carnis,vel  mundi  ruitis,ne 

quandoque  a  diabolopenitusperimamini^fugitess- 

cularem  vitam,et  intrateclaustrumvelsolitudinem, 

ut  ibi  tanto  securius  vivatis,quantoa  tentationibus 

mundi  remotiores  estis.  Vos  autem  qui  in  Ghristo 

fortes  estis,  et  diabolo,  mundo  et  carni,  Deo  auxi- 

liante,resistere  valetis,nolite  vos  sscularium  homi- 

num  conventibus  8ubtrahere,sed  potius  peccatores 

verbo  et  exemplo  vestrae  bonas  conversationis  Deo 

lucriflcate.  Unde  Dominus  :  «  Nemo  accendit  lu- 

cernam,  et  ponit  eam  sub  modio,  sed  super  can- 

delabrum,ut  qui  ingrediuntur  lumen  videant  (Luc. 

viii).    Propterca  vos  qui   in   Ghristo    perfectiores 

estis,bono  verbo  et  exemplo  aliis  lucete,tenebrosos 

illuminate,  bene  incipientes  promovete,  infirmos 

conf ortate,  bene  viventes  ad  meliora  monete,quate- 

nus  cum  lucro  multarum  animarum  ad  Ghristum 

mereamini  pervenire,  cum  ipsis,  et  pro  ipsis  coro- 

nandi  per  omnia  sscula  sasculorum.  Amen. 

De  sanctis  Innocentibus  ex  libris  D,  Haymonis,  De 
Christianarum  rerum  memoria. 

Ghristo  nato,ct  secundum  Matthaei  evangelistde  le- 
stimonium  adventantibus  tribus  Magis  ad  cum  stella 
ducc»  conturbatur  Herodes,  incrcdibiliter  veritus 
status  sui  et  rcgni  periculum.InvestipatoaMagiset 
manifestato  cx  Micneae  oraculis  nativitatis  loco,in- 
terimi  jubet  omnes  pueros  a  bimatu  et  infra,  se- 
cundum  tempus  a  Magis  exquisitum,  ut  cum  illis 
Dominum  posset  exstinguere.  Sed  praemonitus  ab 
angelo  Joseph,  puerum  transfert  in  iflgyptum.etc. 

De  quibus  sic  Ghrysostomus  inquit  (5)  :  «  Sed  o 
beata  lactantium  gloria,quibus  pro  Christo  contigit 
dedicare  martyrialExpugnanttemporeuno  nativita- 
tem  et  mortem,ingressum  et  exitum,principium  et 
occasum,  ut  in  ipsis  posset  tempore  uno,  ut  dixi,et 
nascendo  ingredi  mundum,etdedicaremartyriocoB- 
lum.  Probat  novos  exercitus  Ghristus,  rudesmilites 
designatjegiones  lactantes  victoria  perpetrata  coro- 
nat.  Fiunt  pro  Ghristo  victores,  qui  aetate  fuerunt 
coaequales  ;  fiunt,  inquam,  infantes  sine  certamine 
fortes,  sine  pugna  victores,  norunt  vincere,  qui  pu- 

?;nari  non  norant ;  exislunt  victoriae  compotes,  qui 
iierant  aetate  imbelles.MerenturpcBnam  martyrum, 
gloriam  sanguinecomparant.aeternamvitam  tempo- 
rali  mort«  commulant.Nectimuit  aelasillamortem, 
nec  horruit;limere  enimnon  potuitauas  timerenon 
novit ;  transmittit  infantes  infans  Cnristus  ad  coe- 
lum,  nqva  xenia,  Patri  primitias  fructuum  exhibet 
Genitori.Ostendit  futuram  fecundissimam  messem, 
dum  in  semine  tantamexhibetubertatem.Derisitse, 
derisit  hostilis  immanitas,  quae  putavit  turbare 
posse  consilium  Dei,  gloriam  Ghristi,  salutem  ne- 
cessariam  mundi ;  sed  conlulit  infantibus  multis 
martyrium,duminfantemquaeritoccidereChristum. 

(5)  1  Serm.  3  in  opere  22  S«rm.,  tom.  11. 


A  Praestat  hostis  dum  nocet;  beneficium  tribuit,cum 
occidit ;  invideret  enim  eorum  gloria;,  si  amaret ; 
sed  aliae  sunt  terrcstres  pugnaB,aliae  ccslestes  vioto- 
riae.  In  praelio  Christi  moriendo  vivitur,  cadendo 
surgitur,  victoria  per  interitum  comparatnr.  » 

IX. 

IN  CONVERSIONE  BEATI   PAULI  APOSTOU. 

Saulus  adhuc  spiram  minarum  et  cxdis  in  discipu- 
los  Domini  (AcL  ix).  Hodie,  fratres  charissimi,  con- 
versionem  beati  Pauli  apostoli  celebramus,  et  ideo 
convenienter  lectio  recitans  historiam  conversioais 
ejus  hodie  recitatur.  Ostenduntur  autem  nobis  tria 
in  ipsa  lectione,  videlicet  quam  fuerit  ante  conver- 
sionem  malus,et  quae  ejus  fuerit  conversio,et quam 
fuerit  post  conversionem  bonus.Porro  quam  fuerit 

B  ante  coaversioncm  malus  ostenditur,  cum  dicitur  : 
Saulus  adhuc  spiram  minarum,  Gaeteri  impii  perse- 
quuntur  homines;Saulus  vero  non  solum  homines, 
sed  etiam  ipsum  Deum  in  discipulissuisperseque- 
batur.PeVsequebatur  autem  quatuor  modisianimo, 
verbo,  opere,  consuetudine,  quibus  modis  omnis 
malitia  consummatur.  Animo,  Oominum  in  disci- 
pulis  suis  odicndo ;  quod  notat  cum  ait  spirans^ 
Quando  enim  spiramus,  conceptum  interius  flatum 
foras  mittimus.  Et  Paulus  odium  intus  conceptum 
foras  emittebat.Verbo,Dominum  in  suis  conviciando 
et  minando.  Quod  notat,  cum  ait,  mtnarum.Opere, 
occidendo,  quod  notat  cum  ait,e/  c^dis.  Consuetu- 
dine,obstinata  malitiapersequendo,quod  innuitcum 
ait :  Abiit  ad  principcm  sacerdotum  et  petiit  ab  eo 

p  epistohis  in  Damascum  ad  synagogas^  ut  si  quos  inve- 
niret  hujus  vijs  viros  vel  muliereSy  vinctos  perduceret 
tn  llierusalem.Ac  si  dicat:More  lupi,sanguini  inno- 
centium  assuefactus,postquam  praesentes  occiderat, 
absentium  sanguinem  sitiebat,  et  m^vjoi^m  saeviendi 
potestatem  sibi  dari  postulabat.  Et  quis  unquam, 
fratres  mei,putaret  hominem  tam  cruclclemetsan- 
guinolentum  ad  tantam  gratiam  posse  pervenire?  Sed 
Dominus,cujus  misericordiae  non  est  ]Aiumeru8,hu- 
ju^  etiam  misertus  est,  ut  ostenderet^se  esse  illum 
de  quo  scriptum  est  :  «  Qui  eduxit  vinctos  in  forti- 
tudine,  similitcr  eos  qui  exasperant,  4t  qui  habi- 
tant  in  sepulcris  [Psal.  lxvii).  » 

Sequitur  pars  secunda,in  quaostenditurquando, 
et  qualiter  Dominuseumconvertit.Quandoostendi- 
lur,  cum  subditur  :  Et  cum  iter  facerety  contigit  ut 

D  appropinquaret  Damasco.  Ac  si  dicatur  :  Quando 
erat  in  proposito  et  in  itinere,utetiammagisacma- 
gis  saeviret,  vocavit  eum  Dominus,  et  malum  ejus 
propositum  et  viam  in  bonum  convertit.In  quo  di- 
vinae  gratis  major  apparet  effectus.  Qualiter  autem 
eum  convertit,  ostenditur,  cum  subditur  :  Et  subito 
circumfulsit  eum  lux  de  coelo,  et  statim  eadens  in  ter- 
ram,  audivit  vocem  dicentem  sibi.  Sunt  autem  tria 
gonera  convorsionum.Quosdam  enim  convertit  Do- 
minusperinterioreminspirationem,utMagdaIenam; 
quosdam  per  interiorem  praedicationemyUt  Petrum 
et  Andream;  quosdam  per  flagellationem,  ut  flliof 


1338 


HOMILLG.  —  L  DE  TEMPORE. 


1831 


Israel,  de  quibus  scriptum  est,  «  Cum  occideret  eos, 
quaerebant  eum,  et  revertebantur  (Psal.  lxxvii).  » 
Hoc  modo  convertit  Paulum,  flagellat  enim  eum 
primo ;  secundo,  flagellationis  causam  eum  docet ; 
tertio,  Saulus  medicinam  quaerit ;  quarto,  medicina 
ei  datur.  Cum  flagellat  eum,  luce  de  coelo  circumful- 
gente,  eum  excaecat,  prosternit.  Et  debiiitat,  osten« 
dens  se  habere  divinam  potentiam^  et  iilum  huma* 
nam  fragilitatem.  Eum  excaecat,  quoniam  nonpoterat 
vere  illuminari,  nisi  a  mala  sua  scientia  prius  excae- 
caretur.  Eum  prostornit,  quoniam  non  poterat  bene 
Burgere,  nisi  prius  a  mala  sua  elatione  prosternere- 
tur.  Eum  debilitat  quoniam  non  poterat  bene  valere, 
nisi  prius.a  sua  mala  fortitudine  debilitaretur.  Non 
potest  enim  aliquis  divinam  accipere  fortitudinem, 
nisi  suam  amittat  et  vilipendat  fortitudinem.  Unde 
idem  Paulus,  «  Cum,  inquit,  inilrmor,  tunc  fortior 
Bum  et  potens  (//  Cor,  xii).  »  Causam  flagellationis 
eum  Dominus  docet  cum  ait:  SauUy  Saule,quid  me 
persequeris  f  Ac  si  dicat  :  Dignus  es  non  solum  fia- 
gellari,  imo  etiam  damnari,  qui  mesalvatorem  mun- 
di  persequeris.  Non  autem  ait,  quid  meos  persequeris^ 
sed,  quid  me  persequeris  ?  In  quo  demonstratur  nobis 
quanta  sit  unio  capitis  et  membrorum.  Quoniam 
sicut  caput  dicit  pro  pede  conculcato,  quare  concul- 
cas  me?  et  pro  dorso  csso,  quare  caedis  me?  Ita 
Dominus  dicit  sibi  inferri  quJB  suis  inferuntur. 
Ad  hoc  Saulus  tremens  pra)  timore,  conscius  se 
Jesum  persecutum  fuisse,et  stupens,ilium  animad- 
vertens  esse  Deum,  quem  purum  hominem  pu- 
iabat,  quasi  coactus  ad  obediendum  medicinam 
qusrit,  dicens :  Dominej  quid  me  vis  facere  ?Ac  si  dicat : 
Verum  est,  Domine,  quod  te  persecutus  sum,  sed 
ignorabam  te  esse  Christum.  Sed  jam  de  caetero 
tibi  obedio ;  prsecipe  quidquid  vis.  Medicinam  inci- 
pit  ei  Dominus  adhibere,  dum  praecipit  in  urbem 
intrare,  et  dicendis  obedire.  Viri  autem  qui  eum 
comitabantur,  stabant  stupefacti^  vocem  quidemau- 
dientes,  ut  testimonium  ei  ferre  possent,  sed  non 
renati,  eum  videre  non  erant  digni.  Ad  manus  au- 
tem  illum  trahenles,  etc.  «  Haec  mutatio  dextrae  Ex- 
cclsi  (PsaL  Lxxvi).  »  Qui  venerat  trahere  oves  tra- 
hitur  ut  ovis,  factus  de  lupo  agnus,  de  Saulo  Pau- 
lus,  de  persecutore  praedicator.  Et  erat  ibi  tribus 
diebus  et  tribus  tioctibus  non  vidcns^  et  non  manduca- 
vit  neque  bibit.  Ad  modum  triduanae  Domini  sepul- 
lurae  mortuus  est  peccato,  ut  surgeret  Deo.  Cum 
aulem  Dominus  jam  per  se  interius  eum  etiam 
Evangelium  docuisset  (unde  ipso  gloriatur  se  non 
«  ab  homine  »  accepissc  illud,  neque  didicisse,  sed 
«  per  revelationem  Jesu  Christi)  {Gal.  i),  »  tamen 
mittitad  eum  illuminandum,  erigendum  et  confor- 
iandum  ad  Ananiam ;  ut  per  hoc  ostendat  ministris, 
id  est  ministeriis  Dei,  quanta  reverentia  dcbeatur, 
ut  non  nisi  per  eos  et  per  ea  pateat  salus.  Nam  mox 
ut  Ananias  imposuit  Paulo  manus,  ceciderunt  ab 
oculis  ejus  tanquam  squamaSj  perpentinae  malitiae,  et 
illuminatusest.Etcumaccepisset  cibum,tam  corpo- 
ralem  quam  spiritualem,  confortatusest,  Hoc  modo 


A  convertit  ad  se  Dominus  plerosqud  nostrum  quoti- 
die.  Nam  saepe  dum  sumus  in  proposito  et  in  cursu 
peccandi  ctmale  agendi,  ut  nos  convertat  Dominus 
ad  8e,immitit  nobis  flagella  infirmitatum^persecutio- 
num  et  miseriarum,  ut  qui  nolumus  per  prosperita- 
fem,saltememendcmurperadversitatem.Qui8ivere 
humiliamur, 'et  emendationem  promittimus,  illumi- 
namur  a  Domino  interius,  erigimur  et  confortamur. 
Sequiturparstertia,inquaostenditur  quam  bonus 
fuerit  Paulus  post  conversionem,  cum  subjungitur: 
Fuit  autem  cum  discipulis  qui  erant  Damasci,  per 
dies  aliquot.  Qui  enim  prius  crat  toto  corde  contra 
Christum  et  discipulos  ejus,  nunc  erat  toto  corde 
cum  Christo  et  discipulis  ejus.  Super  omnia  enim 
diligebat  Christum,  et  discipulos  ejus  sicut  seipsum. 

P  Quantum  quippe  diligeret  Christum  ostendit,  cum 
ait  :  «  Certus  sum  enim  quod  neque  mors,  neque 
vita,  neque  instantia,  neque  futura,  neque  altitudo, 
neque  profundum,  neque  creatura  aliqua,  poterit 
me  separare  a  charitate  quae  est  in  Christo  Jesu 
(/?om.  viii).»  Quantum  vero  dilig^ret  Christi  discipu- 
los  ostendit,  cum  ait  :  «  Quis  infirmatur  et  ego 
noninflrmor^Quis  scandalizatur,etego  non  uror?» 
(//  Cor.  II.)  Et  qui  phis  blasphamabat  et  perse- 
quebatur  nomcn  Christi,  coram  rcgibus  et  principi- 
bus  et  niiis  Israel  portavit  nomen  Christi.  Unde 
et  hic  dicitur  :  Et  continuo  ingressus  Paulus  in  syna^ 
gogaSf  prcedicabat iltis  Jesum,  ostendens  quoniamhicest 
/*t7ttuD^i.EtquipriusadjuvabattotonisuJudaeo8per- 
8equensChristum,nunctotonisupcrscquebaturinfi- 
delitatem  eorum.Unde  et  hic  dicitur :  Saulusmulto 

C  magts  convalescebat,  et  confundebat  Judseos^  osteri' 
dens,  id  est  affirmans,  quia  hic  est  Christus,  Et  qui 
prius  lapidabat  et  occidebat  confltentes  Christum, 
nunc  non  efTugitlapidari  etoccidi  propter  Christum, 
Ecce,  fratres  mei,  de  quam  pervcrso  quam  sanctus 
factus  est  Paulus.  In  Paulo  quippe  ct  in  Magdalena 
et  higusmodi,  voluit  Dominus  demonstrare  viscera 
misericordiae  suae,  ut  scilicct  cacteris  peccatoribua 
exemplum  poonitentiae  et  spem  veniae  praestaret,  ne 
videlicet  aliquis  in  quantacunque  scelerum  enormi- 
tate  desperaret,  sed  potius  pfir  poDnitentiam  ad 
spem  veniae  festinaret.  Sicut  econtrario  in  ruina 
Judse  et  similium,  qui  de  alto  gradu  sanctitatis  in 
foveam  pcrditionis  prolapsi  sunt,  voluit  profundita- 
tem  sevcritatis  suae  demonstrare,  utscilicet  caeteris 

n  justis  timorem  incuteret,nevidelicetaliquis  inquan- 
tacunquevirtutumaltitudine  praesumeret,sedpotius 
se  humiiiaret,  timeret  ct  vigilaret,  et  non  in  sc,sed 
in  Deo  se  posse  stare  conflderet.  Audi  tamen,  peo- 
cator.  Non  proponitur  tibi  Paulus  in  exemplum  pec- 
candi,  scd  pcenitendi.  Si  secutus  es  peccantem,8e- 
quere  poenitentem.  Ne  differas  de  die  in  diem.  Ne 
adjicias  peccatum  super  peccatum,  etdicas  :  Mise- 
ratio  Dei  magna  est,  peccatorum  meorum  miserebi- 
tur.  Neque  enim  vita,  neque  poenitentia,  est  in  manu 
hominis,  scd  in  manu  Dei.  Qui  sicut  humilibus  et 
timentibus  per  misericordiam  suam  tempus  poeni- 
tentiae  tribuit,  ita  praesumentibus  et  contemnentibaB 


U98 


RADULPHI  ARDENTIS. 


perjustitiam  illad  subtrahit.  Itaque,  fratres  mei, 

qui  justus  est  ex  nobis,  dnm  est  in  hac  lubrica  vita, 

semper  timeat  ct  vigilet,  et  qui  peccator  est,  non 

desperet,  sed  dum  licet,  ad  remedium  pcenitentis 

festinet,  compungatur,  ploret,  confiteatur,  et  bonis 

operibus  redimat  peccatasua,  quatenus  utrique  vi- 

iam  mereamur  consequi  sempiternam.  Per  Domi- 

num  nostrum  Jesum  Christum  qui  cum  Paire  et 

Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus,  per  omnia  s«- 

cula  ssculornm.  Amen. 

Vila  D.  Pauli  apostoli^  per  hidorum, 

Paulus,  qui  antea  Saulus,apostoIus  gentium,  ad- 
vocatus  Jud»orum,a  Ghristo  de  cgbIo  vocatus,etin 
terra  prostratus,  qui  oculatus  cecidit,  cscatus  sur* 
rexit,  ex  persecutore  factus  est  vas  electionis,  et  ex 
Inpo  agnus,  inter  apostolos  vocatione  novissimus, 
prffldicationeprimus,inlege  Gamalielis  discipulus, 
m  Evangelio  Ghristi  servuSjCigus  patria  Judasa  fuit, 
genus  de  tribu  Benjamin.Hic  secundo  post  ascensio- 
nem  Domini  anno  baptizatus.di^nitatem  meruitapo- 
8tolatu8,atque  plus  omnibus  Iaborans,multo  latius 
inter  caeteros  verbi  Dei  gratiam  seminavit,  atque 
doctrinam  evangelicam  sua  prffldicationecomplevit, 
incipiens  ab  Hicrosolvmis  usque  ad  Illyricumet  in 
Italiam,  Hispaniamque  processit,ac  nomen  Ghristi 
multarum  gentium  populis  manifeslavit  quibus  non 
flieratdeclaratum.  Gujus  miracula  ista  esse  noscun- 
tur  :  raptus  tertium  ccelum  ascendit,  seducen- 
tem  Pythonis  spiritum  imperata  discessione  dam- 
navit,  adolescenli  mortuo  vitalem  redintegravit 
Bpiritum,  caccitate  praBclusit  Magum,  claudo  pro- 
prium  reformavit  incessum,  diri  serpentis  nec 
Bensit  morsum,  sed  igni  dcdit  arsurum,  pa- 
trem  etiam  Publii  a  febribus  orando  sanavit.  Ob 
amorem  quoque  Ghristi  multas  passioncs  susti- 
nuit,  in  primis  Judaicas  persecutiones,  et  gentium 
miserias,  etlaborem,et  famem,sitim,  irigus,  etnu- 
ditatem,  die  ac  nocte,  profundi  naufragia,miile  pe- 
ricula,  ferrum,  verbera,  carcerales  tenebras,  tor- 
menta  catenarum,  calores  et  vincula.  Inter  h«c 
ligatur,  et  Judseis  traditur,  a  ^entibus  lapidaturad 
necem,  in  sporta  per  murum  dimittitur,virgis  caedi- 
tur,  poenis  arctatur  in  carcere,  vinctus  terrajmotu 
facto  resolvitur.  Ac  ultimum  a  Nerone  gladio  occi- 
ditur  eo  die  quo  et  Petrus  crucillxus  est.  Sic  enim 
oportuerat  ut  ii  qui  simul  confessi  sunt,  uno  die 
eoronarentur.  Sepultus  est  Romce  via  Ostiensi,  anno 

f)ost  passionem  Domini  trigesimo  sexto,  iertio  mil- 
iario  ab  urbe  contra  orientalem  plagam. 

X. 

IN  EODEM  FESTO. 

Dixit  Simon  Betrus  ad  Jesum :  Ecce  nos  reliquimus 
0mn(a  et  secuti  sumus  te,  Quid  ergo  erit  nohisf 
(Matth.  XIX.)  Et  reliqua.  Hujus  evangelic»  lectio- 
nis,  fratres  charissimi,  tres  sunt  partes.  Primo  enim 
dicit  Petrus  Domino  quid  propter  Dominum  fecerit. 
Secundo  querit  quid  boni  inde  consecuturus  sit. 
Tertio  qussitum  ei  Dominus  cxponit.  Primo  igitur 
Petrus  quid  propter  Dominum  fccerit  oslendit,  cum 
dicit  :  Ecce  nos  reliqnimus  omnia  et  secuti  sumus  te, 
Porro  cum  Petrus  nullas  in  hoc  mundo  divitias  ha- 
buisset^  sed  ex  arle  piscatoria  utcunque  se  susten- 
taret  :  quia  non  solum  navem  ct  retia  reliquit,  sed 
omnia  reliquisse  dicit,  eo  quod  rcliquerat  omnem 
oupiditatem  habendi.  Tanta  cnim  indicat  se  reli- 
quisse  quanta  poterat  cupivisse.  Omnia  igitur  reli- 
quit,qui  et  illud  minimum  quod  habebat,totum  re- 


A.  liquit,  et  cupiditatem  habendi  penitus  depo9uit.I>iio 
enim8unt,relinquerecupiditatem,etre)inquererem. 
Alterum  est  praecepti,alterum  vero  consilii.ReHnque- 
re  quippe  cupiditatem  tenemur  ex  prscepto.  Reliii- 
querevero  rem  non  tenemur,8ed  monemorexconsi- 
lio.Sicupiditatem  non  relinquimu8,damnamur.Siv6- 
ro  rem  non  relinquimus,  non  ideo  damnattiur,8ed 
quodamodoimpedimur.Quidamigitursuntquireliii- 
quuntcupiditatemetrem;quidam,quicupiditatetti8t 
non  rem ;  quidam,  qui  rem,  etnoncupiditatem.  Gupi- 
ditatem  et  rem  reliquerunt  apostoli  ,et  eoruOQ  imitat^ 
res,  qui  et  cupiditatem  habendi  penitus  a  se  abjeee- 
runt^etomniaetiamnecessadareliquerunt.Quibttea 
Domino  dicitur:  «Nibil  tuleritis  in  via,  neqite  eae- 
culum,  neque  peram,neque  calceamentum  (£.««; t), 

H  etc»  Quibus  debet  esse  in  Deo  tanta  Odueia,  quod 
etsi  non  portent  ista,tamen  pro  certo  babeant,  Deo 
providente,  nulla  sibi  defutura.  Unde  Dominus : 
«Quando^iaquit,  misi  vos  sine  pera,  et  eaecoeteal- 
ceamentis,  nunquid  aliquid  defuit  vobisfQaidixe- 
runt :  Nihil  {Lu<:t  xxii).  m  Quod  aperte  est  contrt 
cIauBtrales,qui  postquam  omnia  reliqueniiit,rursu8 
ad  habendum  sacculos  et  bursas,  per  cupiditatem 
redcunt,  facti  dcteriores  multo  quam  sceculares,  qoi 
eas  licite  possidcnt.  Cupiditatem  vero,  et  noa 
rem,  relinquunt  boni  saeculares,  qui  omnem  iUiei« 
tam  cupiditatem  relinquunt,  res  vero  sibi  neces- 
sarias  non  relinquunt.  Nam  res  superfluas  reti- 
nere,  cuilibet  damnabile  est.  Qui  ergo  res  80- 
perabundantes  et  superfluas  possidet,  eas  popillis, 
viduis  et  egenis  erogct,  ne  forte  flat  reus  propter 

G  inopiam  tot  pereuntium  animarum,  quot  potuitsos- 
tentare  ex  rebus  quas  superflue  retinet  apud  se. 
Unde  Joannes  Baptista :  <<  Qui  babet  duas  tunicas, 
det  unam  non  habenti ;  et  qui  babet  escas,  eimilite^ 
faciat  (Luc,  iii).»  Nam  juxta  Joannem  evangelistam: 
«  Si  quis  habucrit  substantiam  hujus  m^ndi,  et  vi- 
dens  fratrem  suum  necessitatem  patientem,  etclao- 
serit  visccra  sua  ab  eo,  quomodo  cbaritas  Dei  ma- 
net  in  eo?  »  (/  Joan.  iii.)  Rem  autem  et  non  cupi- 
ditatem  relinquunt  avari,  qui,quamvi8  vel  per  ex- 
actionem,  vel  per  mortem  divitias  habere  desinanti 
tamen  nec  in  morte  eas  pauperibus  erogare  possont; 
de  quibus  scriptum  est :  t<  Et  relinquent  alienisdi- 
vitias  suas,  et  sepulcra  eorum,  domus  vero  eorum 
in  aeternum  {PsaL  xlviii).  »  Itaque  Petrus  qui  cupi- 

Q  ditatem  et  omnia  etiam  necessaria  reliquerat,  vere 
dicebat  :  Ecce  nos  reliquimus  omniay  et  secuti  sumus 
te ;  nudum  nudi,  expeditum  expediti.  Ac  si  aperte 
dicat :  Non  secuti  sumus  tc,  ut  quidam  solent,  pro- 
pter  lucrum  majorum  divitiarum  scecularium^cum 
eas  non  possideas,  sed  tantum  propter  teipsum.Se- 
quitur  pars  secunda,  in  qua  Petrus  quaeritquid  inde 
boni  sit  consecuturus,  cum  subdit  :  Quid  ergo  erit 
nobis  ?  Ac  si  aperte  dicat  :  Mandatum,  consilium  et 
exemplum  tuum  secuti  sumus  ;  quod  est  illud  pr«- 
mium  quod  promiaisti  nobis,  dicens  :  «  Si  vis  esse 
perfectus,  vade,  et  vende  omnia  quae  habes,  et  veni, 
8equereme,ethabebis  thesaurumincoelo  {MaUh.  t).» 
Porro  haec  illatio  quae  fit  per  hanc  conjunctionem 


^AHr 


HOMILIifi.  —  t.  M  TEMPORE. 


iaM 


ergOf  non  provenit  ex  debiti  astrictione,  sed  potius  A 
ex  promlssione.  Non  enim  electis  suis  dabit  Domi- 
nus  vitam  «Bternam,  ideo  quia  illi  meruerunt,  sed 
idco  quod  gratis  eis  promisit.  «Non  enim  ex  operi- 
bus,  ut  ait  Apostolus,  quae  fecimusnos,  sed  secun- 
dum  misericordiam  suam  salvos  nos  fecit(ri7.iii). » 
Unde  non  ait  hic  Petrus  :  Quid  ergo  reddcs  nobis, 
sed  ait :  Quid  ergo  erit  nobiSj  quasi  quid  proveniet 
nobis  ex  tua  promissione?  Bcne  quoque  ait  quidf 
quoniamea  qu»  hic  damus,  vel  relinquimus  propter 
Deum,  non  sunt  commensurabilia  ei  bono  quod  ab 
eo  accepturi  sumus,  quoniaminsta  sunt  parva,fugi- 
tiva  ct  transitoria;  illud  verabonum  erii  (quid)  quo- 
nfam  magnum,  stabile  et  setemum. 

Seqnitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  ad  hoc  quod 
Fietrus  qussierat,  respondet  dicens :  Amm  dico  vo-  n 
his,  quod  vos  qui  reliquistis  omnia  et  secuti  estis  me, 
(n  regeneratione  cum  sederit  Filius  hominis  in  sede 
majestatis  su35,  sedehitis  et  vos  super  sedes  duodecim, 
fudieantes  duodecimtribus  Israel.  Per  hoc  confirraa- 
tivnni  adverbium,  amen  confirmat  Dominus  hoc 
quod  ipse  promittit  fore  verura,  et  est  quasi  jusju- 
randum  Dei,  quod  vos  inquit,  qui  reliquistis  omnia, 
Bed  quoniam  multipropterinanemgloriani,vel  pro- 
pter  furorem  omnia  reliquerunttut  Socrates  et  Dio- 
genos,  qui  etiam  necessaria  reliquerunt,  addit,  et 
tecuti  estis  me,  quod  fldelium  proprium  est,  m 
regeneratione,  id  est  in  resurrectione,  quae  ideo 
TOcaturregeneratio,quoniam  qui  primum  nascendo 
regeneramur  ad  vitam  raortalem,  postea  resur- 
gendo  generabimur  ad  vitam  aeternam  Cwn  sederit 
Filius  hominis  in  sede  majeslalis  suse,  sedebilis  et  vos.  C 
Ac  si  aperte  dicat :  Vos  qui  non  solum  mandatum^ 
sed  etiamconsilium  etexcraplurameurasecuti  estis, 
ita  speciallter  mecum  sedebitis.  Significatur  autem 
liic  per  duodecim  sedes,judiciaria  potestas  omnium 
perfectorum,  sicut  per  duodecim  tribus,  universitas 
t^mnium  judicandorym.  Alias  nec  Pauius  qui  dicit 
se  angelDs  Judicaturum,  judicabit,  nec  aliae  a  duo- 
decim  tribubus  judicabuntur.Judicabit  autem  solus 
t>ominu8  auctoritate,  tanquam  Dominus  et  Judex. 
Apostoli  vero  judicabunt  assensu,  tanquam  sena- 
Idhes  inconcilio.  Mediocriter  etiam  bonos  dicit  aiibi 
'Dominusjudicaturos^comparatione  scillicet  melioris 
ftitfti  diccns  :  Viri  Ninivitae  surgent  in  judicio  cum 
generatlone  ista,  et  condemnabunt  eam,  quoniam 
egerunt  pcenitentiam  in  predicatione  Jonas  (Matth.  D 
Xit ;  Luc,  n).  Et  omnis,  inquit  qui  reliquerit  domum^ 
Uut  fratreSy  aut  sororeSy  aut  patrem,  aut  matrem^  aut 
UXOtemy  aut  filios,  aut  agros  propter  nomen  meum^ 
einhiplum  accipiet,  et  vttam  xtemam  possidebit,  Ac 
ti  dicat :  Non  solum  vos  qui  omnia  reliquistis,  et 
flie  Becuti  estis,  apud  me  gloriam  aeternam  conse- 
quimihi,  sed  etiam  caeteri  minores,  qui  cum  cupidi- 
tAte  etiam  relinquent^et  si  nonomnia,  tamenaliquot 
t^mporalinm  propter  me.  Hi  et  si  non  erunt  tanti, 
qnanti  vos  in  potestatejudicandi,tamen  centuplum 
ai^cipient,  et  vitam  seternam  posaidebunt.  Sed  quid 
eilt%nitreBmei,quod  hie  Dominuspromittit  prsmium 


reiinquentibus  propter  se  patrem,  aut  matrem,  aut 
uxorem,  cum  alibi  idem  praecipiat  honorare  patrem 
et  matrem  {Matth,  xv  ;  Marc,  vii),  et  uxorem  a  viro 
non  discedcre?  (Matth,  xix.)  Sed  non  naturam  vel 
charitatem  patris  ct  matris  vult  Dominus  propter 
se  relinquendam,  sed  carnales  aflectus,  maxime 
cum  a  via  Dei  nos  impediunt.Quod  olim  in  primi- 
tiva  Ecclesia  frequenter  contingebat,  cum  fidelem 
pater,  vel  mater.  vel  uxor  infidelis  a  via  Dei  retra- 
hebat.  Quod  si  carnales  afTectus  patris,  vel  matris, 
vel  uxoris  Deo  praeponebat,  indignus  Deo  erai,ipso 
dicente :  Qui  amat  patrem  aut  matrem  plusquam 
me,  non  est  me  dignus  {Matth.  x).  »  Non  aitpropter 
me,  aut  secundum  me,  sed  ait  plvsquam  mCf  vel 
contra  me.  ItBque,  fratres  mei,  quando  a  via  Dei 
parcntes  nos  impediunt,  nec  nos  eos  possumus 
lucrari  Deo,  sed  ipsi  cupiunt  nos  lucrari  mundo, 
rclinquendi  sunt,  nesimul  cumeis  pereamus.  Unde 
Dominus  :  «  Non  veni  pacem  mittere  in  terram,  sed 
gadium.  Vcui  enim  separare  filium  apatre,  nurum 
a  socru  (Matth.  x),  »  etc.  Et  Hieronyinus:  «  Si  tibi 
tendenti  in  ereraura  obsliterit  pater  in  limine,  per 
calcatnm  perge  patrem.  »  Pietatis  enim  genusest  in 
hac  re  csse  crudciera.  Quod  si  non  impcdiunt  no8 
omnino  parcntes,  sed  aliquantulum  nos  retardant 
a  via  Dei,  et  spem  habearaus  cos  lucrificandi  Deo, 
non  sunt  deserendi,  sed  potius  per  charitatem  et 
bonam  conversationem  ad  Deum  trahendi.  Hinc 
Paulus  ait  :  Si  consentit  vir  infidelis  habitare  cum 
muliere  fideli,  non  discedat  fidelis.  Sanctificatur 
enim  vir  infidclis  per  muliercm  fidclem  ;  et  mulier 
infldelis  per  virum  fidelera  (/  Cor,  vii).  Non  enim 
dcficit,  irao  raagis  proficit,  qui  propter  lucrandam 
proximi  animara,  a  sua  perfectione  descendit. 
Unde  etiam  Paulus :  «  Factus  sum  infirmis  infir- 
mus,  ut  eos  lucrifacerem  (l  Cor,  ix).  »  Quod  au- 
tem  ait,  quia  qui  reliquerit  illud  propter  me^  centu- 
plum  accipiet,  non  est  intelligendum  secundum  in- 
tellectum  Judajorum  vel  haereticorum,  qui  putant 
omnia  teraporalia,  quae  in  hac  vita  propter  Deum 
reliquerunt,  ea  in  centuplum  se  in  aliavita  receptu- 
ros,  non  attendentes  turpe  et  indecens  esse,  ut  qui 
unam  uxorem  propter  Christumreliquerit,8itrece- 
pturus  centum.  Sed  iis  verbis  significatur  nobis, 
quoniam  centuplo  pluris  erunt  prima,  quam  pro 
Deo  data  vel  derelicta.  Quod  autem  ait  alius  evan- 
gelisla,  centuplum  accipict  hic,  et  in  futuro  vitam 
aetemamy  manifestum  est.  Qui  enim  omnia  tempo- 
ralia  vere  reliquit  propterChristum,  centuplum  ac- 
cipiet  hic  in  gratia  virtutum.  Sed  etiam  in  tempo- 
ralibus  centuplum  recipit,  quoniam  Deo  omnia  ad- 
jiciente,  factus  esttanquam  nihil  habens,  etomnia 
possidens  (//  Cor,  vi).  Ccntuplum  enim  melius  est 
omnia  habere  sine  soUicitudineet  timore  quam  cum 
sollicitudine  et  timore.  Itaque,  fratresmci,  cum  ne- 
cesse  sit  nos  vol  relinquere  omnia  temporalia,  vel 
jam  relinqui  ab  eis,  quoniam  relinqui  a  temporali- 
bus  pcenam  babet,  et  non  praemium,  relinquamus 
ea,  antequam  relinquamur  ab  eis ;  et  si  non  possu- 


1889 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1340 


mus  relinquere  non  necessaria,  saltem  relinquamus 
superflua,  ea  in  pupillos,vidua8,  infirmos,  captivos 
et  cajteros  bonos  usus  erogantes;  et  etiam  ab  ipsis 
necessariis,  quantum  possumus,  nos  restringamus, 
in  cibo,  et  potu  caeterisque  necessariis  nos  cohiben- 
tes,  ut  sine  cupiditate  ettimorehic  vivamus,  «  lan- 
quam  nihil  habentcs  et  omnia  possidcntes,  »  man- 
data,  et  consilia,  et  excmplaChristi  sectantes,ut,et 
si  non  judicare  cum  apostolis  possimus,  tamen  me- 
reamur  adjudicari  vitae  aeternae  ab  apostolis,  lar- 
giente  Deo  et  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum 
Patre  ct  Spi:  itu  sancto  vivit  et  regnat  Deus,  per 
omuia  ssecuia  saeculorum.  Amen. 

XI. 

IN  PUHIFICATIONE    BEATJ:   MARIiE  VIRGINIS. 

Ecce  mitto  angclum  meum,  qui  prxparabit  viam 
ante  laciem  nieam  (Mal,  iii),  etc.  Hic  loquitur,  fra- 
trcs  mei,  de  adventu  Christi  Malachias  propheta, 
imo  Dominus  per  eum.  Ostendit  autem  quinque. 
Primo,  dicit  Deus  Patcr  se  mittere  angelum  ante 
adventum  Filii  sui.  Secundo,  dicit  statim  ipsum 
Filium  venturum.  Tertio,  dicit  paucos  intellecturos 
adventum  ejus.  Quarto,  dicit  quod  sit  officium  ejus. 
Quinto,  dicit  quid  sit  facturus.  Primo  igitur,  Deus 
Pater  loquens  ad  Filium  suum,  dicit  se  mittere 
nuntium  ante  adventum  ejus,dicens  :  Ecceego  mtlto 
angelum  meum,  Cum  plures  nuntios  adventus  Filii 
sui  praemisisset  Deus  in  pluribus  temporibus,  ut 
patrirrchas  et  prophetas,  hic  singulariter  dicit  se 
mittere  unum  nuntium,Joannem  Baptistam  intelli- 
gens,  quem  etiam  propter  praerogativam  sanctitatis 
et  officii,  suum  angelum  vocat.  Sicut  enimrexter- 
renus  venturus  in  aliquara  urbem,  multos  praemittit 
praBambulos,  adventus  sui  nuntios,etjam  intraturus, 
nuntium  familiariorem  sibi  praemittit :  ita  Dominus 
fecit,  raittens  primo  patriarchas  et  prophetas,  et jam 
vero  venturus,  praecursorem  sibi  chariorem  prae- 
misit ;  cui  etiam  testimonium  perhibuit,  quoniam 
«  inter  natos  mullerum  non  surrexit  major  Joanne 
Baptista  {Joan,  i).  »  Qui  etiam  more  augeli  divino- 
rum  arcanorum  internuntius  fuit  ad  homincs,  se- 
creta  Trinitatis  et  Incarnationis  pra^dicavit,  imo 
etiam  demonstravit, non  suam,  sed  Domini  gloriam 
quaesivit.  Quid  autem  iste  angelus  facturus  esset 
ostendit,  cum  subdit :  Qui  prxparabit  viam  ante  fa- 
ciem  tuam,  Praeparavit  enim  praecursor  viam  Chri- 
sto,  praedicando,  baptizando ;  sed  ctiam  sua  mirabili 
nativitate,  nativitatem  Christi  mirabiliorem,  et  sua 
sancta  conversatione  conversationem  Cbristi  san- 
ctiorem,  et  sua  passione  pretiosa  passionem  Christi 
pretiosiorem  praecucurrit  et  praemonstravit.  Si  au- 
tem  in  littera  habeatur  ante  faciem  meamj  facies 
Patris  Filius  dicitur,  eo  quod  perFilium  Deus  Pater 
iu  terra  cognoscatur.Secundo,  dicit  post  pr  i  curso- 
rem  statim  Filium  venturum,  cum  subdit:  Et  statim 
vewte/,etc.Conceptionem  quippe  et  nativitatem  prae- 
cursoris,  post  dimidium  annum  subsecutaest  con- 
ceptio  et  nativitas  Christi.Et  quis  veniet  ?  Dominator 
quem  vos  quxritis,  et  angelas  testamenti  quem  vos 


A  vultis.  Quia  namque  Patres  Veteris  Testamenti, 
gravi  dominio  diaboli  et  malorum  principum  op- 
pressi  erant,  jugum  suave  Christi  quaerebant ;  qui 
pondus  Veteris  Testamenti,  et  duritiam  ministro* 
rum  ejus  ferre  non  poterant,  angelum  Novi  Testa- 
menti  desiderabant.  Hoc  est  quod  Simeon  ille  seneXf 
qui  responsum  acceperat  se  non  moriturum  donee 
videret  Christum  {Luc  ii),  dicebat  quotidie  in  ora- 
tionibus  suis :  Quando  veniet?  Quando  nascetar? 
Quando  videbo?  Hoc  etiam  desiderium  antiquorum 
Patrum  significant  illae  septem  antipbonas,  qus  a 
desiderativo  adverbio  0  incipiunt  ita:  0  Sapientia, 
0  Adonai,  etc.  quo  veniet  ?  Ad  temptum  sanctum 
suum  id  est  ad  uterum  beatae  Virginis,  quod  anto- 
nomastice  sanctum^  id  est  sanctificatum  fuit.  Vel 

n  etiam  ad  materiale  templum  Hiorosolymis,  in  quo 
hodierna  die  cum  oblationibus  a  parentibus  oblatus 
fuit.  Vel  certe  ad  templumy  id  est  ad  sanctam  Eccle- 
siam,  quam  significare  et  conjungere  sibi  venit.  Et 
ne  desperetis  de  diiatione,  quia  ecce  venit,  dicil  DO' 
minus  exercituum.  Terlio,  dicit  paucosintellecturos 
adventum  Christi,  cum  subdit :  Et  quis  poterii  cogi' 
tare  diem  adventu^  ejus  ?  Et  quis  stabit  ad  videndum 
eum?  Quasi  dicat,  pauci.  Pauci  quippe  fuerunt  Si- 
meon  et  Anna,  et  aliquot  viri  spirituales,  qui  per- 
Spiritum  intellexerunt  quando  venturus  erat.  Et 
pauci  fuerunt  discipuli  ejus,  qui  per  Spiritum  intel- 
lexerunt  quod  Filius  Dei  in  carne  quam  videbant, 
venerat.  Convenienter  autem  ait,  Stabitf  quoniam  et 
si  multi  carnalibus  oculis  viderunt  Christum,  tamea 
ad  eum  videndum  non  steterunt,  qui  undeproflcere 

C  debuerant,  per  infidelitatem  corruerunt. 

Quarto,  dicit  quod  foret  officium  ejus  cum  subdit. 
Ecce  ille  quasi  ignis  conflanSy  et  quasi  herba  fullonum. 
Ac  si  dicat:  Officium  ejus  erit  purgare  et  mundare 
Ecclesiam.Venit  enim  in  primo  adventu  justificare 
impios  per  misericordiam,  qui  in  secundo  veniet 
impios  damnare  per  justitiam.  Nec  tamen  ait :  Ecce 
ille  quasi  conflator,  et  quasi  fullo,  quoniam  Chri- 
stus  non  est  tantum  minister  purgandi  et  emun- 
dandi,  ut  caeteri  magistri,  sed  etiam  causa.  Porro 
ignis  sex  res  iacit,  calefacit,  liquefacit,  urit,  illumi- 
nat,  corroborat  et  inflammat.  Christus  quoque  ve- 
nicns  in  hunc  mundum  c^Iefecit  hominum  frigidita- 
tem,  liquefecit  cordium  duritiam,  ussit  peccatorum 
rubiginem,     illuminavit    hominum    insipientiam, 

n  corroboravit  hominum  infirmitatem,  inflamma- 
vit  etiam  cordium  torporem.  Herba  quoque  ful- 
lonum  duo  facit,  masculas  pannorum  tollit,  et  eos 
dealbat.Christussimilitermaculas  animarum  tollit, 
et  eos  dealbat.Unde  Prophetaei  dicit:  «  Aspergesme 
Dominc,  hyssopo  et  mundabor,  lavabis  me,  et  super 
nivem  dealbabor  (P5a/.L).»Sunt  autem  duo  genera 
hominum.  Quidam  enim  suntdurl  cordis  et  crude- 
lis,  qui  signifieantur  per  metalla  rubiginosa.  Qui* 
dam  vero  sunt  mollis  animi  et  remissi,  qui  signifi- 
cantnr  per  squalida  vestimenta.  At  Christus  utros- 
que  per  misericordiam  suam  respciens,  et  illis  fU 
ignis  conflans,  et  istis  herba  fullonum.   Utrumque, 


1941 


HOMlLIiE.— I.  DE  TEMPORE. 


im 


fratres  charissimi,  in  hodierna  solemnitate  signifi-  A  dandi  per  baptismum,  vel  per  pojnitentiam.  Unde 


camus,  qui  hodie  luminaria  accensa  gestamus,  et 
vostimentis  candidis  deaIbamur,Quinto,quid  factu- 
rus  sit  ostenditur,  cum  subditur  :  Et  sedebit  con- 
flans  et  emundans  argentum^et  purgabit  fi,lios  Levi, 
Per  argentum,  quod  sonorum  est  et  utensilibus 
altaris  aptum,9ignincantur  pr(Bdicatoreset  ministri 
Ecclesis.  Idem  etiam  significatur  per  filios  Levi, 
qui  in  monasterium  Dominiassumpti  erant.Adquo- 
riim  emendationem  emundationemqueChristusse- 
dit,  tanquam  magister,  et  vacavit.  Primum  enim 
apostolos  et  discipulos  suos  igne  sancti  Spiritus 
purgavit  et  illuminavit,  ut  per  ministerium  eorum 
csteri  quoque  purgarentur  et  illuminarentur.  Et 
conflabit  eos,  inquit,  tanquam  aumm.et  quasi  argcn- 


Job  :Quis  potest  faceremundum  de  immundocon- 
ceptum  semine  ?Nonne  tu  qui  solus  est?))(yo6xiv), 
Et  sedebity  inquit,  conflans  et  emundans  argentum, 
Ac  si  dicat  :  Non  illos  in  quibus  ad  horam  habitat 
Deus,  sed  illos  solos  in  quibus  sedet  manet,  emen- 
dat  et  efficit  argentum  purum  et  vasa  electionis. £i 
purgabit  filios  Levi^  id  est  illos  qui  videbantur  ad- 
diti  numero  reproborum,  purgando  addet  numero 
electorum  ministrorum,  et  faciet  eos  offerre  sacri' 
flcia  i>i;u5/i7m,utjustitia  sit  in  ofrerente,et  in  oblato,et 
in  intentione.  Et  placebit  Deo  sacrificium  Juda  et 
Jerusalem,  Ac  si  dicat  :  Quia  in  vera  confessione  et 
pace  sacrificabunt.placebunt  Deosicutsacrificiaan- 
tiquorum  sanctorum.  Glamemus  ergo,  fratres  mei, 


lum,id  est  sapientia  et  eloquentia  eosclarosreddot,  n  totocorde,clamemusadillum  sanctummundatorem 


per  quas  pradicatio  ministratur.  Et  erunt  Domino 
offerentes  sacriflcia  in  justitia,  Deo  omnia  bona, 
sibi  sola  mala  attribuentos,  non  aliena,  sedseipsos 
Deo  propter  Deum  sacrificantes.  IIoc  est  enim  sa- 
crificare  sacrificium  justitia^.Utinametnos  indignos 
peccatores  et  8acerdotes,illeignis  divinuspurget,il- 
luminet  etinflammet,quatenus  sacrificium  justitiae 
mereamur  et  digne8acrificare!E/;?/acc6t7,inquit,D^o 
sacrificium  Juda  et  Jerusalem^  id  est  primitivaB  de 
Judaeis  Ecclesiae,  sicut  dies  sceculi,  subaudis,  primi. 
Et  sicut  anni  antiqui,  id  est  sicut  sacrificium  Abel. 
Abrahs,  Melchiscdech,  et  oaBterornm  antiquorum 
Patrnm,  quorum  sacrificium  certum  est  Deo  pla- 
cuisse:  imo  mugis  quam  illud,  quia  illi  figuram, 
isti  venim  Agnum  et  verum  panemobtulerunt.Mo- 


animarum,quatenus  ipse  emolliat  duritiam  anima- 
rum  nostrarum,  decoquat  rubiginem  peccatorum, 
induat  nos  candoresuarumvirtutum,inflammetnos 
ad  amorem  desiderii  sui,ut  omnia  transitoria  tan- 
quam  stercora  reputantes  (Phillip.  iii),  ad  eum  toto 
desiderio  festinemus,  nosmct  in  holocaustum  suavi- 
tatis  ofTerrc  ei,  et  ab  eo  suscipi  mereamur,interce- 
dente  Dei  Genitrice,  quac  hodierna  die  meruit  of- 
ferre  Filium  suum  Dominum  nostrum  Jesum  Cbri- 
stum,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivitet  reg- 
nat  Deus  per  omniasajcula  saBCulorum.  Amen. 

xir. 

ITEM   IN  EODEM    FESTO. 

Postquam  completi  sunt  dies  purgationis  Marix 
secundum  legem  Moysi  (Luc,  ii),  etc.   Hodie  fratres 


raliter  vero,   sicut  Deus  Pater  praemisit  angelum  C  charissimi,beatsB  Virginis  etmatrisDominicelebra- 


suum,  id  est  Joannem  Baptistam,utprd(3pararetFi- 
lio  suo  in  carne  venienti,viam,ita  quotidiepraemit- 
tit  angeloe  suos  qui  praeparent.Filioeidem  invisibi- 
liter  ad  corda  hominum  venienti  viam.  Angelos 
autem  dico  sacerdotes  et  praedicatorcs,qui  primum 
prsdicant  verbum  Dei  auditoribus,  ut  ita  postmo- 
dum  ad'corda  illorum  veniat  ipse  Filius.  Scriptum 
est  enim  :  «  Labia  sacerdotiscustodiunt  scientiam, 
et  legem  requirent  dc  ore  ejus.  Angelus  enim  Do- 
mini  ezercituum  est  {Mal.  ii).  ))  Et  non  solum  nos, 
sed  etiam  quislibet  vestrum,  fratres  mei,  qui  ver- 
bum  salutis  proximo  annuntiat,angelusDominipo- 
test  dici.  Itaque  vcrbo  praedicatoris  extcrius  ad  au- 
rem  8onante,et  Deo  intus  invisibiliteroperante,8ta- 


mus  purificationcm.Unde  et  Evangelium,  illius  ex- 
plicans  historiam,hodierecitaturin  sanctaEcclesia, 
proponens  nobis  quatuor  quasi  opposita :  videlicet, 
quod  pura  purificatur,quod  Deus  ofTertur^quodRe- 
demptor  redimitur,  quod  senex  jammoriturusgra- 
tulatur.  Ut  quid,  fratres  mei,  voluit  Dominus  vel 
matrem  suam  puram,cum  non  indigeretpurificari, 
vel  se  Deum  ofTerri,  vel  Redemptorem  redimi  ?  Ob 
tres  causasiut  sc  non  solvere  legem,sed  adimplere 
demonstraret  (Matth.  v,)  ut  per  omnia  exemplum 
humilitatis  nobis  proponeret,ut  nos  debitores  a  debi- 
tis  pronobis  indebita  solvendo  redimeret.Primo  igi- 
turproponitnobisevangelistapurissimaevirginispu- 
rificationem,cum  ait:  PostquamimpletisuntdiespuV' 


tim  venit  verbum  Patris  per  fidem  ad  cor,et  illudin  ])  gationisMarix secundum  legem  illoy^i^subaudis,  egit 


templum  sibi  sanctificat.  ))  Templum  enim  Dei, 
inquit  Apostolus,  sanctum  est,  quod  estis  vos 
(/  Cor,  iii).  »  Sed  quis  poterit  cogitare,  vel  intelli- 
gere  diem  vel  horam  udventus  ejus  ad  cor  ?  Acsi  di- 
cat  :NuIlus.Ipse  enim  solus  novit  quomodo  mentes 
hominum  in  melius  mutet,  vel  quomodo  ad  easve- 
niat,  vel  eas  sanctificet.Scriptum  est  enim:((  Spiri- 
tus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  et  nescis 
unde  veniat,  aut  quo  vadat  (Joan.  iii.)  »  Et  tamen 
hoc  scimus,  quia  ille  est  quasi  ignis  conflans,  et 
quasi  herba  fullonumf  Id  est  auctoritatem  habet 
emolliendi  mentes  per  compunctionem,  et  emun- 


quod  purificandofacere  debebat.Praecepitenimlexut 
mulier  quae  suscepto  semine  masculum  peperisset, 
immunda  haberetur  septem  diebus,  et  in  octava 
puer  circumcideretur,  deinde  aliis  triginta  tribus 
diebus,  suspcnderetur  ab  introitu  templi.  Quibus 
expletis,quadragesimo  die  cum  hostiis,agno  scilicet 
et  turture,velcoIumba,puerumad  templumofferret. 
Si  autem  peperisset  feminam  ,erat  imraunda  quatuor- 
decim  diebus,et  aliisscxagintascxdiebussuspende- 
batur  ab  ingressu  templi :  donec  octogesimo  die 
cum  hostiis  adtemplumveniret(D^/.xii.)Videamus 
igitur  diligenter  verba  legit^  et  primo  secundum 


iUt 


RADULPHIS  ARDENTIS. 


IftH 


litteram;  ait  enim  mulicrcm  qua;  suscepto  semine  \  reconciliaret;  ipso  Patre  teste,  qul  ei  inQOtHit:<tTH 


masculum  peperisset,  immundam  esse  septem 
diebus.  Ulam  vero  quan  sine  semine  peperisset, 
non  dicit  esse  immundam  neque  prasdictoe  puri- 
ficationi  subjacere.  Patet  ergo  quod  beata  Virgo 
quae  sine  semine  de  Spiritu  sancto  concepit,  cum 
immunda  non  fuerit,  purificatione  non  eguerit. 
Itaque,fratres  mei,si  mater  puritatis  non  recusavit 
purificationem  legis  subira.quidnosimpurietimpii 
facere  dcbemus,  qui  quotidie  purificatione  indige- 
mus  ?  Mater  munditisB  et  sanctitatis  mundationem 
non  refugit,  et  tu  adultervel  adnltera,tu  immunde 
vel  immunda,pernurificalionemdisciplinaB  etpajni- 
tentiae  mundificari  fugis?  Moraliter  vero,  anima 
fldelis  quaB,suscepto  verbi  Dei  semine,fructum  ma- 


cs  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mibi  bene  complft- 
cui  (Matlh,  iii ;  xvii  ;  Marc,  i).  »  Nos  ergo  fratresv 
si  quandoque  peccamus,  si  quandoque  Deum  ofTeik* 
dimus,non  per  nos,sed  per  Christum  reconeiii^Uo* 
nem  quffira.iiusjper  quem  solum  preceSyOblationef, 
cthostiae  apud  Deum  Patremacceptabilesessepoa- 
sunt.  Unde  et  quailibet  oratio  Per  Domimtmnosirum 
Jesum  Christmn  fit  et  concluditur. 

Tertio  vero  proponit  quod  Redemptor  inundi  re- 
dimitur,  cum  subditur  :  Et  ut  darent  hostuim  se^ 
cundum  quod  scriptum  est  in  lege  D^mini,  par 
turturum,  aut  duos  pullos  cotumbarum.  Hiec  bo- 
stia  pauperum  erat,  qui  agnum  ferre  non  pote^ 
rant.  Dignatus  est  enim   Dominus  pro  nobia  pau- 


sculae  et  sanctae  vitae  intus  concipit  per  bonam  vo-  n  pcr  ficri  ;    dignatus  est   pro   nobis  redimi.   Data 


Iuntatem,et  exterius  parere  incipit  per  bonamope- 
rationem,  non  statim  se  mundam,  sed  potius 
immundamreputare  debet.Quia,quis  quantumcun- 
quejustus  gloriabitur  mundum  se  habere  cor? 
Debet  ergo  se  immundum  ante  Dei  oculos  reputare, 
et  praecipue  dum  adhuc  ejus  conversio  nova  est  et 
rudis,quam  debet  in  octava,idest  in  fide  etprofide 
resurrectionis,  a  veteri  et  vana  consuetudine  cir- 
cumcidere,  sed  et  etiam  per  quadragintadies,idest 
per  totum  vitae  praesentis  cursum,sedebetapraeter- 
itis  peccatis  per  pcenitentiam  et  disciplinam  puri- 
ficare,  et  lacrymis,  partim  de  recordatione  pccca- 
torum,  partim  de  desiderio  patriae  ca;lcstisnatis,se 
lavare,  donec,  consummata  proisenti  vita,  fructum 
suum  cum  sacramento  Agniimmaculatietcastitate 


quippe  est  hostia,quaB  dabatur  pro  conceptis et  na- 
tis  in  peccato,  pro  Domino,  qui  nec  oonceptus  nec 
natus  est  in  peccato.  Redemptus  est  etiam  secun- 
dum  hoc  quod  scriptum  cst,  quod  primogenitus 
qui  non  erat  de  tribu  Levi,  quinque  siclis  argeqti 
redimebatur  (Lev,  xxvii).  Voluit  enim  nobis  vitam 
humilitatis  tam  exemplo  quam  verbo oommendare. 
Exemplo,  quia,  cum  esset  omnium  dives,natus  est 
pauper,  et  pro  nobis  pauper  fieri  voluit.  Cum  easet 
Redemptor  mundi,voluit  rcdimi  ;cum  essetrexom- 
nium,  voluitpro  se  tributum  darI;oum  essetDomi<* 
nus  omnium,voluit  hominibussubdi.Undeipseait : 
u  Non  veni  ministrari,  sed  ministrare  {Malth,  xz). » 
Verbo,  quia  discipulis  adhuc  carnalibus,etdeprin- 
cipatu  contendentibus  ait:<(Qui  major  estvcstrum, 


turturis,  et  innocentia  columbs  templum  patriae  C  fiat  sicut  junior  ;et  qui  praBcessor  est^sicutqui  mi-r 


coelestis  mereatnr  introire.  Anima  vcro  quae  femi- 
nam,  id  est,  moUem  voluntatem  concepit,  et  ope- 
rando  mollem  vitampeperit,duplo  quamaliamajori 
indiget  purificatione,  et  per  quadragintadies,idest 
per  totam  praBsentem  vitam  non  digne  purificatur. 
Sed  et  etiam  post  morteminpurgatoriislocispuri- 
ficatur,  donec  octogesimo  die,  id  est,  in  rcsurrec- 
tione,  plene  purificata,in  templum  aeternaB  beatitu- 
dinis  admittatur.Secundo  vero  proponitquod  Deus, 
oum  sit  omnis  oblatio,  ofTcrtur,  cum  subdit  :  Tule- 
runt  Jesum  in  Hierusalem,  ut  sisterent  eum  DomtnOt 
sicut  scriptum  esl  in  lege  Domini,  quia  omne  mascu- 
linum  adaperiens  vulvam^sanctum  Domino  vocahitur, 
Quia   namque   Dominus  in   iEgypto  primogenita 


nistrat  {Luc.  xxiij,  docens  eos  de  sola  bumilitate 
contendere.In  quo  nostra  retunditur  superbia^  qui 
malumus  dominari  quamsubdi,quifugimus  domi^ 
natum  hominum,et  dominatum  non  fugimusvitio- 
rum,  qui  tributa  dare  hominibus  quasi  pestem  fu- 
gimus,  et  tributa  dare  diabolo  non  horremus,  qui 
damna  ct  exactiones  pecuniae  quasi  gravissiiniim 
scelus  fugimus,et  damna  innocentia  nontimemus. 
Si  aliquis  saecularis  tollat  nobi8pecumam,abSccle- 
sia  arcemu8,divina  fidelibu8prohibemus,Deonostro 
servitium  subtrahimus.Et  quia  nobisauferturpecu- 
nia,nos  nobis  auferimus  divina  Deo  ministeriasua. 
Ut  quid  hoc?  nisi  quiaviam  Dei,  paupertatem  et 
humiiitatem  abjicimus,  et  pecuniam  Deo  et  anims 


Hebraeorum  ab  angelo  percuticnteservaverat,voIuit  n  nostrae  praBponimus.  Contra  quos  Apostolus  loqui- 


Dominusprimogenitaeorumdecaeterosanctificariet 
ofi^erri.Juxta  quam  institutionem,  Dominus  noster 
Jesus seipsum voluit Deo  Patri  ofrerri,videIicet  ut  per 
bostiam  sui  corporis  nos  Deo  reconciliaret.  Alias, 
unde  Dco  homo  reconciliari  poterat?Si  enim  homo 
offerret  scipsum  Deo  Patri,cum  reus  esset,  potius 
exacerbaret  eum  quam  placaret.  Si  offerretsua,  ut 
agnum  vel  hircum,aut  hujusmodi,minor  esset  ob- 
latio,nec  pro  delecto  satisfactura.Siangelusseoffer- 
ret  pro  homine,oblatio  esset  ab  homine  aliena.Ita- 
que  Verbum  factum  est  homo  (Joan,  i),  ut  homo 
per  omnia  Deo  placensprohomineoblatus^cumDeo 


tur  :  «  Omnino,  inquit,  delictum  est  in  vobiSjqupd 
contcntiones  habetis  inter  vos,quare  non  magisiui- 
juriam  patimini?  »  (/  Cor,  vi.)Quarto  quoqueindu- 
cit  evangelista  senem  prophetam  Jam  moritujrum, 
qui  viso,  quod  desideraverat,optat  dimitti  ad  mor*' 
tem.Describitur  autemtalisqui  dignussit  Deoferili 
testimouium  .Nam  erat;u^/tt5,redden8  unicuique  sui^ 
/tmor(i/u«,non  timore  servili,sed  flli$ili  ;quiatimebat 
cum  dilectione,  et  diligebat  oum  timqre  DeuiQi 
Espectans  non  ut  dubius,  sed  certus,  Bedempt^ 
rem.  Et  Spiritus  sanctusj  cum  eeptem  donis  |UiSS| 
erat  in  eo.  Dic  orando  ^  dcsidorojMi^^  lAWPIVII^  4 


Ii45 


HOMILliE.  —  i,  DE  TEMPOHB. 


4346 


%pfrtlti  SaKicto  habere  responsum  non  visurum  se  A  phirum  illuminati,supraimraaculatas  columnasin 

tnortem,  donec  videret  Christum.  Et  venit,  nonfor- 

tuitu,  sed  illustratus  a  Spiritu^  in  templumy  et  in 

eodem  Spiritu  eum  esse  Christum  intellexit,  et  in 

tilnas  suas  eum  suscepit.  Quis  potest  pensare,  fra- 

tres  mei,  quantum  gaudium  habuit  iste  senex, 

quando  Redemptorem  suum  et  mundi,  quem  tandiu 

desideraverat,  suspiraverat  et  exspectaverat,  oculis 

vidit,  inter  brachia  sustulil,  exsultans  portavit? 

t}u!  cum  gaudii  magnitudinem  nec  exprimere,  nec 

oTnnino  tacere  posset,  in  gratiarum-actionem  pro- 

rumpens,  bcnedixit  de  immensis    beneficiis  suis 

Deum  et  dixit :  Nunc  dimittis  servum  tunm^  Domine, 

secundum  vei^bum  tuum  in  pace.  Ac  si  aperte  di- 

cat  :  Nunc,  Domine,exhibito  quod  promiseras,  oro 


cobIos  evolantes,  ita  in  nubibus  ad  Dei  orcursm 
exeamus.  Hodie  dilecti  festi  cursum  perpetuo  per- 
aga[hus,cum  angelis  choros  ducamus,cum  pestori- 
bus  illuminemur,  cum  orthodoxis  adorcmus,  cum 
Bethlehem  festum  agamus,cumSimeone  Christum 
ulnisamplectamur,utsinusintraffiternaGhristibona 
eratiaetmiserationibus  et  ciementia  Domini  nostri 
JesuChristi,  cuigloriaet  potentia  in  ssculu  sfficulo- 
rum. 

XIII. 

IN   CATHEDR.\   SANTl   PLTRl. 

Pctrus  apostotus  Jesu  Christi,  elcctis  advenis  di» 
spersionis  Ponti^  Galatix,  Cappadociw,  Asise,  et  Bi" 
thynix,  secumdum  prgescientiam  Dei  Patris,  insanoii- 
ficationem  SpirituSt  in  obedientiam  et  aspersionem 


dimilti  in  pace,quando  post  magnitudinem  gaudii,  ^. -^^^"  Christi,  gratia  vobis  et  pax  muttipUcetur,  etc. 


non  sentiam  mortem.  Et  quare  tantum  gaudes? 
Quia  viderunt  oculi  mei  salutare  tuum,  Exteriores, 
fexleriorem  carnem;  interiores,interioremdivinita- 
tem.  Quarum  conjunctio  cst  salutare  tuuin  et  no- 
strum  ;  tuum,quia  das  ;  nostrum,  quiaaccipimuset 
sentimus  beneficium,  quandoquidem  salutare,  non 
est  singulare,  sed  omnium  commune.  Unde  sequi- 
tUr  :  Quod  parasti  ante  faciem  omnium  populorum, 
Lumenad  revelationetngentium,  huc  usquecaecarum, 
et  gloriam  plebis  tux  IsraeL  De  quibus  Christus  se- 
l^undum  carnem  natus  est.  Et  quia  hodie  ille  san- 
ctus  senex  sic  a  Spiritu  sancto  illuminatus  est,  ut 
lumen  totius  mundi  agnosceret  et  bajularet,  binc 
inolevit  mos  in  sancta  Ecclesia  utomnesluminaria 
accensa  hodie  quasi  Chistum  in  manibus  bajula- 


llanc  epistolam,  fratres  mei,  scribit  beatus  Petrat 
apostolus  discipulis,  qui  de  diversis  nationibus  ve^ 
nientes,  erant  conversi  ad  fidem  Jesu  Christi,  etin 
persecutione,  quae  facta  est  in  Ecclesia  Hierosoly- 
mitana,quando1apidatus  estSIephanus,per  diversa 
loca  dispersi  sunt.Atbeatus  Petrus  relinquens  llie- 
rusalem,  tanquam  firmus  et  nescius  cedere  perse- 
cutioni,  tanquam  bonus  pastor  habens  curam  etiam 
de  absentibus,  Epistolam  consolatoriam  et  conior- 
tatoriam  eis  scribit.  Primo,  eos  salutans ;  secundo, 
deeorum  profectu  Deum  benedicens ;  tertio,  ad  tol©- 
rantiam  passionum  et  tribuiationum  tanquam  uti- 
liumeos  exhortans.Sed  quod  tunc  beatus  apostolns 
Petrus  dicebat  illis,  nunc  quoquc,  fratres,ego  dico 
vobis,qua1iscunque  ego  sim  qui  officium  et  aposto- 


mus.  Ignis  enim  divinitatem  ;  ccra,  quae  apis  virgi-  C  latum  Petri  habeo  ;  missus  enim  sum  vobis  evange- 


nalis  est  opus,  humanitatcm  ex  Virgine  sumptam 
demonstrat.  Nos  itaque;  fratres,quffiramus  omnibus 
modis  animarum  nostrarum  purficationem  ;  redi- 
ttiamus  peccata  nostra  per  elcemosynarum  largita- 
tem  ;  otT^ramus  Deo  in  hoIocaustum,turturis  casti- 
latem  etcolumbasinnoccntiam.Etsicututraqucavis 
fecit  gemitum  pro  cantu,  dum  sumus  in  hac  valle 
lacrymarum  semper  habcamus  gemitum,  et  more 
sancti  Simeonis,  juslitiam  esuriamus  et  sitiamus, 
Desideremus  pacem  et  videro  dies  bonos,  ut  visi- 
tatione  Dei  illustrati,  et  gaudio  sancti  Spiritus  re- 
pletiyplenidierumetgaudentes  dimittamur  inpace 
ad  mortem  victuri  in  aBternum,perChristum  Domi- 
num  nostrum,  cuiest  honor  et  gioria  per  infinita 
ssculorum  saecula.  Amen.  D 

Annotatio, 

Obsdrvapervetustum  Ecclesi®  morem,  quodindie 
Purificationis  beatffi  Mariae  virginis  candel®  ceraebe- 
nedictffi  JQdelium  manibus  deferuntur.Quod  etiam  au- 
tumat  Cyrillus  archiepiscopusHierosolymitanus,in 
oratione  de  occursu  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et 
de  Simeone  qui  Deum  excepit.  Quamobrem,  in- 
quit,  venite  vos  omnes  Christi  et  Dei  amantes^  Do- 
mino  Iseti  et  mundi  occurramus,  non  legaliter, 
se^d  spiritualiter ;  non  ventrem  geliciis  explentes, 
•»d  epiritu  exsultantes ;  non  nos  vino  inebrian- 
tes, 'Sed^piritu  ferventes.  Leeti  hodic  lampades  or- 
nemue.  Tanquam  filii  iucis,ceras  veree  luci  Christo 
dbbraimus.  Quoniam  lumen  ad  revelationem  gentium 
mundo  anparuit,  ideo  lumiua  ex  lumine  supra  ni- 
v%m  resplendeamus.  Supra  lao  deaU)ati,saprft  sap* 


lizare.  Qui  etiam  Petrus  esse  debeo,  id  est  firmus  ; 
pastor  enim  inter  persecutiones  ettentationes  debet 
esse  firmus  et  fortis,  ut  imperfectiones  tam  verbo 
quam  exemplo  possit  confirmare.  Vos  quoque,  fra- 
tres  mei,  elecii  estis,  si  tamen  tenetis  opere  quod 
estis  vocatione,  si  estis  sicut  nomine,ita  in  veritate 
Christiani.  Adven®  quoquc  estis  in  hoc  mundo,  si 
intelligcntes  vos  non  habcre  hic  manentem  civita- 
tem,ad  8etcrnam  patriam  toto  dosiderio  festinatis, 
si  intcr  hujus  cxsilii  miserias  ingemiscentes,ad  pa- 
triam  suspiratis,  ct  dicitis  cum  Propheta  :  «  Heu 
mihi !  quia  incolatus  meus  prolongatus  est  (Psdl. 
Gxix).  »  Et  illud  :  «  Advena  ego  sum  apud  te  et  pe- 
regrinus,  sicut  omnes  patres  mei  {Psat,  xxxvm).  » 
In  dispersione  etiam  positi  estis,  quoniam  pauci  in- 
ter  infinitos  malos,  sicut  pauca  grana  inter  multaa 
paleas  misti  estis.  Alius  enim  electorum  latet  in 
Ponto,  alius  in  Cappadocia,  alius  in  Galatia,  aliua 
in  Asia,  alius  in  Hispania,  alius  in  Britannia,  alius 
hic,  et  alius  ibi.Quos  Deus,qui  solus  novitqui  sunt 
ejus  (//  Tim.  n),  in  fine  ssecuiorum  segregabit  a 
maiis,  et  in  unum  congregabit.  Ad  hoc  enim,  teste 
Joanne,mortuus  est  Christus,ut  iilios  Dei  qui  erant 
dispersi,  congregaret  in  unum  (Joan.  ii).  Electi 
autem  estis  npn  secundum  merita  vcstra  vel  paren- 
tum  vestrorum,  sed  secundum  prxscientiam  Dei  Pm^ 
Iris,  qui  scilicet  vos  sua  sola  gratia  ab  eeteroo  ptB- 
destinavit.  Ad  quid  ?  /n  sanctificationem  SpirituSfUi  vi- 

delicet  per  8piritam,8anotam  inbaigtiBQQiQH^^^^&swBc 


1347 


RADULPHI  ARDBNTIS. 


4SIS 


darct  f>b  omnibus  peccatis  vestri8.£/  in  obedientiam,  A  resurrectos  speraremus.  Et  ubi  est  spea   i]la?  h 


uL  ?rilicet  mundati  a  peccatis,  non  rediretis  ad  vo- 
mituin^sed  de  caetero  mandatis  Dei  obedientes  esse- 
iiB.Et  in  aspersiofiem  sanguinis  Jesu  Christi,  ut  vide- 
licet  participes  essetis  passionis  Ghristi,  per  quam 
solam  regnum  coclorura  vobis  aperitur  et  ccelestia 
terrenis  confoedorantur.  llic  est  enim  ordo  salutis 
nostrciejfratres  mei.Primo  cnim  antequam  essemus, 
a  Dco  gratis  ad  vitam  praidestinati  sumus ;  nati  vero 
per  baptismum  sanctificamur;  deinde  per  obedien- 
tiam  vitam  Deo  placitam  ducimus  et  ad  extremum 
per  passionem  Christi  regni  januam  intramus.Quod 
autem  tunc  Petrns  nplal^at  suis,  cgo  nunc  opto, 
fratrcs  mei,  vobis  :  Gratia  vobis  el  pajc  multiplice' 
/ur.Non  opto  vobis  divitias,  non  honores,  non  glo- 


vobis  qui  custodimini  non  cum  viribus  vestris,  ded 
in  virtute  Dei.Et  quomodo  est  vobis  spes  illa?  Ptr 
fidem,  Non  enim  speraretis,  nisi  crederetis.  Et  quo 
tendit  spes  illa?  In  haereditate  seterns  beatitudinis, 
a  qua  per  peccatum  primi  Adoe  exhsereditaii  eramas, 
et  nunc  per  novum  Adam  h£redamur?Hsreditatem 
dico   incorruptibilemy  nec   senio,  nec   morbo,  nec 
aliquibus  defcctibus ;  et  incontamin^tam,  nec  pec- 
cato,  ncc  vitio,  nec  aliqua  macula ;  et  immarcesti- 
hilem^  nec  mutationibus,  nec  deteriorationibus.H»- 
reditatem  dico  conservatam  in  ccelis^  qui  ejue  digni 
esse  merentur.Et  ubi  con3er\'atam ?  /71  ccelis  :  «  Ubi 
nec  aerugo,  nec  tinea  demolitur,  neque  fures  effo- 
diunt,  nec  furantur  [Matth,  vi).  »  Ad  quam  haeredi- 


riashujussaicali.qiu-emultissuntcausa  perditionis,  ^  tatem,qui  tendit  in  salutem  aeternam  anime  et  cor- 


sed  opto  vobis  multiplicationem  gratiarum,scilicet 
fidei,  spci,  charitatis,  sapicntiae,  justitiai,  fortitudi- 
nis,  tempcranliaj,  caeterarumque  virtutum  quae  ho- 
mines  sanclos  ct  Dei  amicos  efficiunt,  ct  ad  vitam 
fleternam  ducunt.Opto  ctiam  vobis  pacem,  ut  vide- 
licet  pacem  habeatis  cum  neo,ei  obediendo,pacem 
vobiscum,  vos  mundos  custodiendo ;  pacem  cum 
proximis,  eos  in  Dco  diligendo.  Hajc  enim  pax  ho- 
mines  efficit  filios  Dei.  Scriptum  cst  enim  :  «  Beati 
pacinci,quoniam  (ilii  Dei  vocabuntur  (j/rt///i.  v).»Se- 
quitur  pars  secunda,in  qua  Petrus  benedicit  Deum 
de  beneficiis  quae  discipulis  suis  contulerat  dicens  : 
Renedictiis  Deus,  et  Pater  Domini  mstri  Jesu  Christi^ 
subaudis  iit.  Sed  quoniodo,  fratres  mei,  Deo  op  • 
tamus  bcnedictionem,  a  quo  est  omnis  benedictio. 


poris,  prxparatam  revelari  in  tempore  novissimo,  m 
quo  exsuttabitis.  Juxta  quod  Joannes  ait  :  «  Filii 
Dci  sumus,sed  nondum  apparuit  quid  erimas.Gum 
autem  venerit,  similes  ei  erimus,  quia  videbimus 
eum  sicuti  est  (l  Joan.  iii).  »  Et  quid  dulcius,  quid 
gloriosius,  fratres  mei,quam  in  seterna  beatitadine 
et  gloria  cum  Filio  Dei  cobaeredes  esse,  et  cum  eo 
in  aeternum  gaudere?  Propter  quam  hsreditatem 
'emendam  contemnamus,  id  est  vendamus,  fratres 
mei,  omnes  tcmporales  haereditates,  quoniam  qui 
istarum  amatores  sunt,ad  illam  aetemam  pervenito 
non  possunt.Sequitur  pars  tertia,in  qua  Petrus  nos 
hortatur  ad  tolcrantiam  passionum,subdens  :  Modi- 
cum  si  oportct  vos  contristari  iu  variis  tribulationibus, 
Bene  autem  ait,  oportet^  quoniam  frumentum,  nisi 


et  a  quo  est  benedictus  quicunque  est  benedictus?  C  prius  trituratum,  non  reconditur  in  horreum,  et 


Vel  quomodo  Deum  benedicere  possumus,  qui  be- 
nedicti  esse  non  possumus,nisi  a  Dco  benedicamur  ? 
Sed  alio  iLodo  Creator  benedicit  crcaturam,  alio 
modo  creatura  creatorem ;  alio  modo  una  creatura 
aliam  creaturam.Creator  enim  benedicit  creaturam 
sanctificando.  Creatura  vero  dicitur  benedicere 
Creatorem,  ei  gratias  agendo.  Una  etiam  creatura 
benedicit  aliam,  ei  divinam  benedictionem  optan- 
do.  Deuin  ergo  benedicimus,  fratrcs  mci,  cum  ei 
gratias  agimus  de  beneficiis  suis. 

Unde  et  ^whdiii^Quiregencravitvos  in  spem  vivam^ 
id  est  qui  vos  gencratos  cx  Adam  in  mortem,rege- 
neravit  vos  per  baptismum  in  spem  vivam,  id  est 
vita;  aeternae.  Vel  certe  spem  vivam  vocat,  quae  per 


sicut  aurum,  nisi  prius  examinetur  non  reponitur 
in  thesaurum,  ita  nec  justus,  nisi  prius  per  tribu- 
lationes  probatus,  non  recipitur  in  regnum  coelo- 
rum.Bene  etiam  ait  contristari^quoniam,  quamvis, 
ut  ait  Apostolus,  justi  glorientur  in  tribulationibus 
in  spe  gloriae  filiorum  Dei  (Rom.  v),  tamen  caro 
inter  amaritudines  tribulationum,  non  potest  non 
contristari.  Unde  Dominus  ait  :  «  Tristis  est  anima 
mea  usque  ad  mortem  [Matth,  xxvi ;  Luc,  xxii).  » 
Bene  quoque  ait,  in  variis  tribulationibuSf  quoniam 
sicut  varietas  membrorum  exigit  varietatem  medi- 
cinarum,  ita  varietas  morum  exigit  varietatem  tri- 
bulationum.  Benc  autem  ait  mdicum,  quoniam  in 
respectu  aeternae  beatitudinis  quantacunque  in  hoc 


charitatem  benc  operatur.Spes  enim,sicut  et  fides,  n  saeculo  patiamur,  modicum  et  momentaneum  esse 


sine  operibus  mortua  cst  [Gal.  v),  nec  fructum  par- 
turit  aeternitatis.Quod  est  contra  illos  qui,cum  male 
vivant,se  futuros  salvos  praesumunt.  Scd  nunquid 
propter  merita  nostra  vel  parentum  nostrorum  re- 
generavit  nos  in  spem  vivam  ?  Nequaquam,sed  secun- 
dum  magmnn  misericordiam  suam.  Et  quomodo? 
Per  resurrectionem  Jesu  Christi  ex  mortuis.  Resur- 
rectio  quippe  ejus  non  solum  est  causa  regeneratio- 
nis  et  emundationis  nostrae,sed  etiam  argumentum 
et  causa  est  nostrae  futurae  resurrectionis.  Sicut 
enim  mortuus  est  pro  nobis,ne  nos  pro  eo  mori  ti- 
meremus,  ita  resurrexit  pro  nobisi  ut  nos  per  eum 


videtur.  Ucde  Apostolus  :  «  Existimo,  inquit,  quod 
non  sunt  condignae '  passiones  huus  temporis,  ad 
futuram  gloriam  quae  revelabitur  in  vobis  {Rom. 
viii).  »  Porro  quam  utilitatem  nobis  conferant  tri- 
bulationes  ostendit,  cum  subdit  :  Ut  probaUo  fidei 
vestrcB,  id  est  fides  vestra  probata,  multo  pretiosior 
sit  auro  quod  per  ignem  probatur.  Prima  utilitas  tri- 
bulationum  est,  quoniam  hic  probant  et  purgant. 
Probant  quoniam  sicut  equus  in  stadio,id  est  eques 
in  praelio,  ita  fides  in  tribulationibus  probatur. 
Purgant,quoniam  sicut  ignis  reddit  aurum  purisai- 
mum,  ita  tribulatio  justum.  Secunda  utilitasi  est 


1349 


HOMILIiE.  -^  I.  DE  TEMPORE. 


1380 


B 


merces  seterna.  Unde  et  subdit,  Inveniatur  in  laU'  A. 
dm,  et  gloriam,  et  honorem^  in  revelationem  Jesu 
Christi  Domini  nostri.  Quffi  autem,  fratres  mei,  ma- 
jor  laus  potest  nobis  contingere^quam  quando  lau- 
dabimus  a  Deo  dicente  :  «  Venite,  benedicti  Patris 
mei  {Mattb,  xxv),  »  qui  fecistis  hoc  et  hoc  propter 
me?  Qu»  major  gloria  potest  esse  quam  quando 
Deus  induet  nos  gloria  immortalitatis,  faciens  nos 
sole  clariores,et  introducens  nos  in  societatem  an- 
gelorum  diccns :  Percipiteregnum,quod  vobis  para- 
tum  cstab  origine  mundi?  Quis  major  honor  esse 
potest  quam  associari  angeli8,patriarchis,  prophe- 
tis  et  apostolis,  imo  etiam  ibl  esse  ubi  cst  unigeni- 
tus  Filius  Dei,  ct  non  solumvocari,imo  otiam  esse 
et  apparere  niii  Dei?  Haec  autom  fient  in  revelatione 
Jesu  Ghristi ;  id  est  in  rme  mundi,  quando  Jesus 
Christus,  qui  modo  est  absconditus,  et  a  pluribus 
contemnitur,  aut  ignoratur,  veniet  adjudicium  cum 
potestate  magna,  claritate  et  majestate,  revclans 
potentiam  suam,  revelaus  etiam  occulta  cordium 
nostrorum,  revelans  quoque  quantam  gloriam  sui 
dilectores  et  quantam  pa^nam  sui  conteraptores 
meruerunt.  Ne  autem  crimina  nostra,  fratres  mei, 
ibi  ad  confusionem  revelentur,  nunc  revelemus  ea 
per  confessionem,  ac  lacrymis  ablucntes  et  eleemo- 
synis  redimentes,  omnia  transitoria  vilipendentes, 
ad  coelestia  toto  desidcrio  fcstinantes.  Ad  quae  per- 
ducere  nos  dignetur  Deus  et  Dominus  noster,  cui  esl 
honor  et  ploria  per  omnia  saecula  saiculorum.  Amen. 
Fita  D,  Petri  per  Dorotheunu 

(5)  Petrus  apostolorum  GoriphaBus,utin  epistolis 
suis  innuere  videtur,  Evangelium  Domini  Jesu  C 
Christi,  in  Ponto,  Galatia,  Cappadocia,  Bithynia,  et 
tandem  Romas  praedicavit  (/  Petr.  i),  ubi  et  postea 
sub  Nerone  rege  capite  ad  terram  verso  (nam  ad 
hunc  modum  ipse  pati  volebat)  tertio  Kalendas  Julii 
crucifixus,  ibique  sepultus  est. 

XIV. 

IN   FESTO   SANCTI   MATTHIiE. 

Exsurgens  Petrus  in  medio  fratrum  dixit  (erat 
autem  turba  hominum  fere  centum  viginti)  [Act.  i) 
etc.  Hodie,  fratres  mci,  natalitium  sancti  Matthis 
apostoli  celebramus,  qui  est  in  loco  Judae  prodito- 
ris  divina  electione  subrogatus,  ne  videlicet  sacra- 
mentum  duodenarii  a  sua  perfectione  claudicaret. 
Hinc  est  quod  lectio  ejus  explicana  electionem,  ho- 
die  in  sancta  Ecclesia  recitatur,  quae  quadripartita 
est.  Primo  enim,8urgit  Petrus  inter  fratres;  secun-  j^ 
do,demonstrat  reprobationem  Juda,et  alterius  sub- 
stitutionem  a  Spiritu  sancto  fuisse  praedictam ;  ter- 
tio,  ostendit  quod  unus  ex  fratribus  debeat  ei  sub- 
rogari ;  quarto,  ostenditur  quomodo  substitutus  sit. 
Aii  evgOfExsurgensPetrus  in  medio  /ra/rttm.  Triadicit, 
exsurgensy  et  in  mediOy  et  fratrum.  Quae  quidem  tria 
Bunt  in  vero  pastore  requirenda.  Erat  enim  exsur- 
gens  super  reIiquo8,ut  gradu  ita  etiam  vita,et  vir- 
tutum  altitudine,juxta  illud  :  «  Super  montem  ex- 
celsum  ascende,  tu  qui  evangelizas  Sion  (Isa,  xl).» 
Neo  tamen  idcirco  roliquos  quasi  minores  et  subje- 

(6)  Epjph.,  lib.  I,  tom.  11,  CorUra  hxs. 


ctos  despiciebat,  ut  quidam  faciunt,  sed  eos  quasi 
sequalcs  et  fratres  amabat.  Unde  idem  ait :  «  Nec  ut 
dominantes  in  clero,  sed  forma  facti  gregis  ex  ani- 
mo  (/  Petr,  v).  »  Rursus  ita  erat  exsurgens  inter 
fratres,  quod  etiam  in  medio  eorum  erat  peraequi- 
tatem.  Quod  enim  mcdium  est,  acqualiter  se  habet 
ad  circumstantias.  Petrus  quoque  aequalitcr  se  habe- 
bat  erga  omnos.  Non  enim,  ut  quidam  faciunt,  vel 
propter  sanguinem,  vel  propter  aliquod  temporale 
emolumentum,vcl  propter  aliquam  temporalem  in- 
tentionem,unum  alii  praeponebat;  sed  in  exercenda 
justitia,ordinatione,eIectione,  aequitatem  et  rectitu- 
dinem  observabat.  Itaque  qui  pastor  est,  ad  exem- 
plum  Petri  per  altitudinem  vitae  exsurgat;percha* 
ritatem  minores  tanquam  fratres  et  sibi  aequales 
habeat;  et  per  aequitatis  rectitudinem  medium  te- 
neat.  Erat  autem  turba  hominum  simul  fere  centum 
viginti.  Qui  numerus  constat  ex  denario  duodecies 
ducto.  In  quoostenditurconventumdiscipulorumin 
exsecutione  luisse  pcrfectum.  Sed  tamen  fere  addi- 
tur,  quoniam  numerus,propter  ruinam  Judae  mino- 
ratus,  crat  perficiendus.  Qui  omncs  essc  simul  di- 
cuntur  sicut  loco,  ita  fide,  amore  et  communitate, 
Unde  et  de  eis  dicitur  :  «  Multitudinis  credentium 
erat  cor  unum  et  anima  una,  prantque  eis  omnia 
communia  (Act,  ii).  «  Sequitur  pars  secunda,in  qua 
ostendit  Petrus  Judae  reprobationem  et  alterius 
substitutioncm  a  Spiritu  sancto  fuisse  praedictam, 
dicens  :  Viri  fratres,  oportet  impleri  Scripturam  quam 
prxdixit  Spiritus  sanctu^  per  os  David  de  Juda,  Et 
cum  dcberet  subjungere  Scripturam,  interponit 
causam  reprobationis,  dicens  :  Qui  fuit  dux  eorum 
qui  comprehenderunt  Jesum^  id  est  dux  proditionis 
fuit,  qui  connumeratus  erat  nobiscumy  et  sortitus  est 
sortem  ministerii  hujus,  Ac  si  dicat :  Nobiscum  erat 
numero  non  merito,  vocatione  non  eIectionc,mini- 
sterio  non  virtute.  Et  hic  quidem  possedit^  id  est  fe- 
cit  possideri,  agrum  iniquitatis,  reddito  pretio  ini- 
quae  proditionis  Judaeis.  Vel  possedit,  quia  forte  in 
eo  sepultus  fuit.  Et  suspensus  crepuit  mediuSy  et 
diffusa  sunt  omnia  viscera  ejus,  Qui  licet  pcccasset 
gravissime  prodendo,tamen  gravius  peccavit  despe- 
rando.  Cujus  guttur  de  quo  vox  proditionisexierat 
laqueo  suffocatur.  Venter  et  viscera  quae  proditio- 
nem  conceparant  effunduntur.  Moritur  autem  non 
in  terra,  non  in  coclo,  sed  in  acre,  quoniam  socie- 
tatc  hominum  ct  angelorum  indignus,  aeris  potes- 
tatibus  erat  agregandus.  Scriptum  est  enim  in  libro 
Psalmorum  :  Fiat  habitatio  ejus  (ante  tempus)  dc- 
serta^  quoniam  impii  «  non  dimidiabunt  dies  suos 
(Psal,  Liv).  »  Et  episcopatum  ejus  accipiat  alter, 
Quia  commissum  talentum,quo  male  usus  est,  au- 
feretur  ab  eo,  et  dabitur  alii  bene  usuro  (Matth. 
xxv).  Multi,  fratres  mei,  hodi6  exsecrantur  scelus 
Judae  qui  tradidit  Dominum,  sed  ipsi  simile  scelus 
incurrunt.  Quicunque  enim  vel  veritatem  pro  pretio 
dicunt,vel  justitiam  pro  munere  faciunt,  Deum,  qui 
veritas  est  et  ju8titia,vendunt.  Quicunque  enim  vel 


4351 


R4DULPUI  ARDENTI6. 


monus  imp(>6itionem»vel  ecclesiasticam  admtnistra-  ^. 
tionem,  vel  aliquod  sacramentum  Christi  vendunt, 
ipsum  Christum,  quantum  in  eis  est,  vendunt.  Qui 
laqueo  collum  suum  stringunt,  dum  rcte  iniquita- 
tum  vocem  et  officium  praedicationis  sibi  auferunt, 
scipsos  suspendunt  ct  occidunt,  dum  male  vivendo, 
abofficioquod  indigne  administrant,se  suspcndunt, 
etsespiritualiternecant.Quorum  ventcr  crepatetvi- 
sceraefTunduntur,  quoniam  consilium  eorum  dissi- 
patur,id  est  pereunt  omnes  cogitationes  eorum.Quo- 
rum  dies  sunt  pauci.quoniam  in  malo  et  non  in  bo- 
no  sunt  consun.muti.Et  habitatio  corum fit  deserta, 
et  episcopainm  eorum  accipit  altcr,  quoniam  con- 
versatio  eorum,  ut  digna  erat,  pcrit,  et  talenlum 
male  ministratum  alter  sumit.  Impiis  quoque  Ju- 
da;is,qui  Judae  dicenti :  «  Peccavi  tradens  sangui-  p 
nemjustum,responderunt :  Quid  ad  nos?  tu  videris 
(Matth.  xxvii),  »  similes  sunt  qui  eos  qui  sibi  per 
Simoniam  vcndiderunt;  et  non  se,  qui  pecuniam 
dederunt,  rcos  Simoniae  opinantur.  Sed  Simoniacos, 
tam  emptorcs  q  aam  venditores,  simul  involvit  dam- 
natio,  nisi  quia  praecessuri  sunt  in  poBna  qui  in 
gradu  et  scientia  prscedebant.  Quod  vero  Judaei 
dixerunt :  «Non  mittamus  xxxargenteos  in  corbo- 
nam,quia  pretium  sanguinis  est,  sed  inde  emerunt 
agrum  in  sepulturam  peregrinorum  (/6?d.),  »  imi- 
tantur  hodie  quidam  qui  pecuniasmalehabitasof- 
ferre  Deo  metuunt,  et  tamen  eas  in  eleemosynas 
vcl  in  alios  usus  conferunt,  non  aUendentes  quo- 
niam  quod  non  licuit  offerre,  non  licuit  dare  vel 
sibi  retinere. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  ostendit  Petrus  de  C 
quibus,  id  est,  ad  quid  substitutio  dcbeat  fieri  cum 
subdit  :  Oportet  ergo  cx  his  viris  qui  nobiscum  sunt 
omni  tempore  congregati,  ex  quo  Dominus  Jesus  intra- 
vit  et  exiit  inter  wo5,  incipiens  a  baplismate  Joannis 
usque  in  diem  qua  assumptus  est  a  fwbis,  testem  re- 
surrectionis  nobiscum  fieri,  unum  ex  istis,  Ex  his, 
inquit,  qui  nobiscum  sunt.  Quoniam  de  fratribus 
ejusdcm  congrcgationis  dcbet  fieri  electio.si  ibi  di- 
gnus  possit  invcniri.  Quod  aperte  est  contra  illos, 
qui  propterinvidiam  suosbonosfratrcscontemnunt, 
et  eligunt  extraneos.  Ait  ergo,  viris,  quoniam  viri 
tam  astatc  quam  moribus  debent  in  pastores  eligi, 
unde  et  presbyteri,  id  est  senioreSj  nuncupantur. 
Quod  aperte  est  contra  illos  qui  juniores  actate  vel 
moribus  eligunt  in  pastores,  cum  ipsa  sapientia  n 
Patris  Dominus  noster  Jesus  Christus,non  nisi  tri- 
cesimo  anno  vnluerit  aperte  praedicareet  Ezechieli 
prophets  non  nisi  triccnario  aperti  sunt  cceli,  et 
in  canonibus  prohibitum  sit,  nisi  triccnarium  in 
saccrdotem  ordinari.  Ait  ctiam  ex  his  qui  ifobiscum 
sunt  omni  tempore  quo  Dominus  Jesus  intravit  et 
exiit  inter  vos,  inciplens  a  baptismate  Joannis,  etc. 
Quoniam  illi  soii  debent  eligi  in  pastores,  qui  lon- 
go  tempore  fuerunt  eruditi  in  schola  sanctarum 
Scripturarum  ct  morum  ordinandorum.  Quod 
aperte  est  contra  illos  qui  rudes  et  novitioseligunt 
in  pastores,  cum  Apostoius  praecipiat  episcopum ' 


ordinandum  non  neopbytam,  ne  elftUu 
ruinam  diaboli.  Ait  ctiam  tesiem  returreciiouis  jM 
nobiscum.  In  quo  ostendit  ad  quid  debeat  In  saeerdo- 
tem  vel  in  pastorem  aliquis  eligi,  quoniani  ad  bme 
ut  resurrectio  Ghristi  semper  testificetur  non  solQa 
toslimoniopr»dicationis,8ed  etiam  testimcmio  honm 
vitee  et  boni  operis,  ut  vidclicet  sic  pradicet,  aie 
vivat,  sic  agat  ut  ostendat  se  vere  credere  Chrtafi 
resurrectionem,  et  vere  sperare  suam.  Quod  aperla 
condemnat  nosindignos8acerdotes,qai,at  ai  veiiit 
Christi  resurrcctioncm  et  nostram  pnBdieamiii, 
tamen  moribus  et  fi&ctis  eam  negamus.  Cum  eiika 
prsscntem  vitam,  tantisper  amamu8,quod  propter 
eam  ultra  modum  concupiscimns,  multa  illicita  dL 
vitae  futurae  contraria  facimus,  resarreetioiiem  iwl 
vitam  futuram  nos  non  credere  vel  non  sperare  da*> 
monstramus.  Unde  etiam  minores  de  rQSurreotioaa 
facimus  dubitare  et  dicore  :  <c  Si  nostri  paatoree, 
cum  prudentes  sint,8perarent  re8urrectionem,iuio- 
quam  sic  vivcrent,  nunquam  talia  perpetrarent, 
ct  propterea  non  exspectantos  vitam  futuram  oa- 
nia  referunt  ad  prxsentem.  Quorum  ruina  (qnod 
sine  gemitu  dicere  non  possum)  nobis  impntaUir. 
Scquitur  pars  quarta  in  qua  ostendit  quoraodo 
Mathias  substitutus  sit,  cum  dicitur  :  Et  degeruiU 
duos,  Joseph  qui  nominabatur  Barsabas,  qui  cognond' 
nafus  est  Justus,  et  MaUhiam.  Ac  si  dicat :  Non  extra- 
nei,  sed  ipsi  clegcrunt.  Nec  nnus  vel  duo,  sedcom- 
muniter.  iN^on  enim  extranei,  se  ipsi  fratres;  qiti 
confratres  suos  cx  quotidiano  convictu  familiarins 
agnoverunt  debent  eligere.  Quod  aperte  contra 
principes  vel  pontifices  est,  qui  eos  quorum  vitaili 
non  cognoverunt,  eligere  praesumunt.  Necunusvei 
duo  sibi  dilectum  vel  utilem  nsi  forte  omnes  co&Bh 
muniter  alicui  honests  personae  non  sibi  Buspecta, 
spontc  communem  concesserint  clectionem.  Ele- 
gerunt  autcm  apostoli  duos,  quos  juxta  arbitrium 
suum  capteris  praBponebant,quorum  aller  cognomi- 
natione  justitise  commcndatur;  alteri  veroad  com- 
mendationem  sufflcit  quod  a  Domino  eleetas  est. 
Sed  quoniam  uter  eorum  altcri  proeponendus  esset, 
ncsciebant,  ad  orationem  confugiunt,ct  Deum  con- 
sulunt  dicentes  :  Tu,  DominCf  qui  corda  nosti  homi* 
num,  ostemie  quem  elegeris  ex  his  duobus,  untsm  ae- 
cipere  ministerii  hujus  et  apostolatus,  de  quo  prgevth 
ricatus  est  Judas  ut  abiret  in  tocum  suum.  In  qao 
nobis  dederunt  exemplum  ut  electionem  celebra- 
turi,  communem  cum  fratribus  omnibas  faciamoa 
orationem  ad  Deum,ut  ipse  qui  solus  novit  corda 
hominum,  eligat  et  demonstret  quem  ad  ministe- 
rium  suum  noverit  magis  dignum.  Et  dederunt  soT' 
tes  eis,  et  ceeidit  sors  super  Matthiam,  et  annumera' 
tus  est  cum  undccim  apostolis,  Hinc  sumunt  quidam 
auctoritatem  sibi  sumendi  sortes.  Sed  tamen  nove- 
rint  quod  privilegia  paucorum  non  faciunt  legem 
communem.  Si  tamen  voluerint  sortibns  uti,faoiant 
hoc  quod  apostoli  fecerunt  et  non  nisi  in  necessa- 
riis  et  dubiis.Alias  graviter  peccant,necmerentara 
Domino  certifican*  Apostoli  vero  qui  dedemat^r- 


1888 


mmUMf  ^  h  1)9  T&MPORE. 


1354 


tii^De»  f^  Domiaa  «ickudiu»tur.  Nc^m  Mattjbia^  a  D^ 
8«drt^fQ  fegtate  eleottts  e9t»  et  anagmeratua  e^t  tanA 
meritoqn^m  QumM^o^tam  electiooequam  9Qfte,tam 
poteataie  quam  naiQisterio»  c^teris  apo^tolis,  tam 
ia  o«li9  quam  ia  terFSu  Vnde  hQdierna  die  de  terra 
asMimpt^e,ett9»Q»t4ri9  f^postolis  io  ccdlo  glorifu^-» 
tim,cum  ei&49m  mupdum  judicat^rus.  C^jue  mari-' 
tum  et  iQtAToeaaio  faoiat  1108  vita  «terqi»  a^judiear], 
largieoAe  Pomiiio  oQ9tro  Jeeu  Cbrigte»  qui  cqm 
P^tpa  et  Spiritu  eai^etQ  vivit  at  regnat  Deua  per  am- 
nia  e«cu)%  s^oalQrum*  Amen. 

(&]  MaUbiae  oum  ^aet  imus  e^;  geptnapi^a  diacii- 
puii9»  pQ9te4  undecim  apostolis  duQdecimus,  loco 
JudaQ  proditorfs,  ^nnuperatus  est  {Act.  \),  Hinc  in 
interiore  ^t^iopia,  ubi  Hyssus   maris  portus,  et  g| 
Pbasia  fluviuB  est,  ommbus  barbarie  et  earnivorta 

Cr«dicaWt  Evangelium.  Mortuu?  eet  autem  in  $»- 
astQpoli,  ibiquc  prope  t^mptum  Solis  sepultus, 

XV, 

IN  ANNVNTIATIOIii:  Bf^lS  HAKUEf 

K^0dUiur  virga  d^  rf^dic^  JesHt  ^t  flofi  d0  rqdice 
ejm  a$c0idet  (Im,  xO>  Qi<c.  Uie  verbi^»  Cratrei  cbaris* 
simi»  pri^di^it  Qlim  Uaia^  prophete  Cbrifjlui»  iu 
carne  venturum,  oetendeps  triet  SQilioQt  uude  es^at 
Qriimdufi»quaqti8  donie  a  Spiritu  saMo  es^ot  il)u- 
8tjpeji4u9>  et  quaUs  erga  aliop  e^set  futurus.  Porro 
uode  esaet  oriuadu9  pnmQ  09teudit  cum  4icit ; 
iqreAietur  virga  d^  radice  fme^  ^fiosdi  radice  ejus 
Qscendet,  Met^pbQrice»  f!ratre9  mei,  vocat  radiceoA 
9emeii  Jease  patris  David ;  virgam  verp  beatam  Vi^ 
ginem,et  florem  Cbrietum.  Redix  quipp^e^t  ima  et  G 
Qcculta  in  terra»  et  tamen  e»  ea  surgit  arbor  magnai 
Sic  etirps  Je^se  fuit  ime  ^t  occulta,  quoqiam  plo'* 
beu<»  erat  Jes8e»  id  est  nuUiu8  nQmiqi8,et  toman  e;^ 
eo  m^a  eat  regalis  linea.  £t  siput  nesciretur  ubi  e^* 
aet  radix»  nisi  prepter  arbprem  inde  surgeqtem,  itft 
nuUa  noiitia  esset  de  Jesee»  qisi  per  reigiam  Uneam 
e:^  eo  procedentem.  Virga  quoque  est  plana»  virensi 
rec^  et  rotunda.  Sic  beata  Virgo  fuit  plana  ab  omni 
nodo  vitiorum»  fuit  virens  omni  virpre  virtutum»iui^ 
recta  rectitudine  inteqtioms»  fuit  rotunda  rotundi^r 
tate  perfectionis.  Iq  flpre  vero  sunt  tria»  pulcbritudo» 
odor  et  spcs.  In  XlbHsto  quoque  fuit  pulcbritudo 
omnium  virtutum^  Unde  de  eo  scriptum  est :»  Spe- 
cio^us  fprma  pr»  fiUis  bominum  (Psal,  xuv).  »  la 
ipso  quoque  fuit  odor  pmnium  boqarum  virtutum*  n 
Unde  de  eo  ecriptum  est  in  Ccce  odor  01ii  mei  si- 
cut  odor  agri  pleni»  eui  benedixit  Dominus  (Gen. 
xxyu)'»  Et  in  Evangelio  legimus  quoniam  ><  abiit 
opinlo  ejus  per  totam  regionem  (Matlh.  iv).  »  In 
ipsootiam  fuit  etest  spes  fructus  sterni.  IJixde  ipse 
yocatur  a  prop.betis  Exspectatio  gentium  {Gen. 
xux)»  et  Desideratus  cunctis  gentibus^  (Agg,  11). 
Porro  tuqc  vocatur  flos ;  nunc  vocatur  fructu^s.  Quo- 
niam  ipse  qui  nobis  C8t  flos  in  via»  erit  fructus  iq 
patria»I^uac  enim  pulcbritudine  suarum  virtutum, 

(6)  EusiB.j  lib.  2,  cQf.  4»  HisL  eocles^     . 
Patrol,  GLV. 


et  odore  ^uorum  operum  et  morum,  nos  delectatur 
et  allicit,  et  spe  suavitatis  qua  fruuntur  sancti  in 
patria  nos  trahit.  In  futuro  vero  gustu  suae  inelTa- 
biiis  suavitatis  nos  in  sternum  satiabit.  Si  illa  inef- 
febili  dulcedine,  fratres  mei,  in  sternum  satiarl 
cupimus,  in  pulchritudine  ejus  admiremur,  et  in 
odore  ejus  curramus,  ct  in  spe  trahamur,  orantes 
cum  sponsa  et  dicentes  : «  Trahc  me  post  te,  curre- 
mus  in  odore  unguentorum  tuorum  (Cant,  i].»  Con- 
venienter  a,utem  ait :  Et  flos  de  radice  ejus  ascendct^ 
quoniam  non  de  insitivo  surculo,  sed  de  sola  carne 
Virginis  sice  opere  virili  conceptus  est  Christus. 
Convenienter  quoque  ait,  ascendet,  quoniam  Chri- 
9tus  merito  humilitatis  altitudinem  virtutis  ascen* 
dit,  non  8olum  ut  esset  caput  totius  Ecclesiae,  sed 
eti^  ascendit  super  cherubim  et  seraphim  et  su- 
per  C(bIo9  coalorum  usque  ad  Patris  squalitatem, 
qobia  r^inquens  exemplum  ut  moreamur  ascendere 
ed  c<elorum  altitudinem. 

Quantis  autem  donis  a  Spiritu  sancto  esset  il« 
lustr^dus  ostendit,  cum  subdit  :  Ht  requiescet  5U- 
per  eum  Spirilus  Domini.  Non  solum  enim  Spiritua 
saqctus»  9ed  etiam  tota  Trinitas  in  homine  Jesu 
Cbristo  requiescit,  id  est  gratanter  quiescit.  In  ca3« 
teris  quippe  hominibua  aliquid  est  quod  Deo  di- 
9plicet;  in  Christo  autem  nihil  est  vel  fuit  quod 
Peo  beneplacitum  non  sit,  teste  Patre  qui  de  eo 
dixit :«  Hic  est  Filius  meus  dilectus,  in  quo  mihi 
bene  complacui  (Matth,  iii).»  Nos  ergo,  fratres  mei, 
omne  quod  Deo  displicet  excludamus  a  nobis.  Si 
Volumu8  quod  Deus  requiescat  in  nobis,  evitemus 
peccata  per  qus  Deus  oxcutitur  a  nobis.  Sequitur 
in  textu  :  Spiritus  sapientise  et  intellectus,  spiritus 
consilii  et  fortitudinis,  spiritus  scientise  et  pietatis^ 
et  replebit  eum  spiritus  timoris  Domini,  Unus  est  enim 
spiritus»  sed  diversa  sunt  ejus  dona.  Qui  nomen 
suum  donis  suis  ideo  tribuit,  quoniam  ea  in  aliquo 
nunquam  derelinquit.  Qui  enim  habet  dona  Spiritus 
sancti»  habet  Spiritum  sanctum,  ct  qui  habet  Spiri- 
tum  sanctum,  habet  ejus  dona,  prssertim  cum  nihil 
aliud  sit  Spiritum  sanctum  habere,quam  ejus  dona 
babere.  Porro  in  Domino  nostro  sunt  septem,  id  est 
pmnia  dona  Spiritus  sancti.  Omnia  quippe  habet  in 
potestate^qui  ea  cui  vult  potest  dare,  sed  in  usu  non 
babet,  nisi  ea  qus  oportet  eum  habere.  Pcenitentia 
enim  et  refrenatio  libidinis  sunt  dona  Spiritus 
8ancti»quaB  Christus  in  se  non  habet,  quoniam  non 
pportet.  Primum  donum  esl  sapientiadivinorum,  ut 
qotitia  trinitatis  in  unitate,  et  unitatis  in  trinitate, 
et  notitia  divinorum  seretorum,  notitia  creandi, 
conservandi,  propagandi,  et  gu^ernandi  uoiversa. 
Quod  donum  quis  magis  habuit  quam  ille  qui  e»- 
jsentialiter  est  sapientia  Dei  Patris,  et  qui  cum  Patre 
ab  sterno  omnia  disposuit,  et  in  tempore  omnia 
creat,  conservat  et  regit?  Et  tamen  istud  donum  in 
tempore  accepturus  dicitur,  quoniam  quod  erat  ei» 
secundum  quod  Deus  natura  est»  factum  est  ei  se« 


i   .«%—•"* 


*sv 


1355 


RADULPHt  ARDENTIS. 


ISN 


cundum  quod  est  homo  gratia.  Secundum  donum  A 
est  intellectus  occultorum,  ut  videlicet  intelligere 
occulta  coriiium,  occulta  futurorum,  occulta  Scri- 
pturarum,  occulta  absentium  et  invisibilium,  qui 
proprie  spiritus  prophetiaB  potestdici.  Quod  donum 
quis  magis  habuit  quam  ille  qui  occultas  cogitatio- 
nes  iniquorum  Judasorum  arguit,  et  futura  et  absen- 
tia  tanquam  praeterita  narravit?  Inde  est  quod  pro- 
pheta,  imo  Dominus  prophetarum  vocatur.  Moyses 
enim  de  eo  ait :  «  Prophetam  suscitabit  vobis  Deus 
de  fratribus  vestris  {Deut.  xviii).  »  Et  inEvangelio  : 
«  Hic  est  vere  propheta  qui  venturus  est  in  mundum 
(Joan.  vi).))  Tertiumdonum  est  consilium  inter  insi- 
dias  et  pericula  hujus  mundi,  Quod  donum  quis 
magis  habuit  quam  ille  qui  humano  generi  de  salute 
desperanti  consilium  dedit,  et  qui  quotidie  incon-  p 
sultis  consulit?  Propt^r  hoc  enim  antonomatice  a 
propheta  «  consiliarius,  et  angelus  magni  consilii  » 
nuncupatur(/5rt.  ix).  Quartum  donum  cst  fortitudo 
fesistcndi  pcrsccutionibus  et  tentationibus  hujus 
mundi.  Quod  donum  quis  magis  habuit  quam  ille 
qui  diabolicas  tentationcs  et  persccutiones  penitus 
supcravit,  acrias  potestates  debellavit,  fortem  ar- 
matum  alligavit,ct  omnia  vasa  ejus  distribuit.  Pro- 
pler  hoc  enim,  «  Deus  fortis  et  Dominus  virtutum  )> 
a  propheta  appellatur  {Isa,  i).  Quintum  donum  est 
scientia  discerncndi  virtutem  a  vitio,  verum  a  falso. 
bonum  a  malo,  juslum  ab  injusto.  Quod  donum 
proprie  discretio  spirituum  dicitur.  Quod  donum 
quis  magis  habuit  quam  ille  qui  «  scientiarum  Do- 
minus  est  (/  Reg.  ii),  )>  et  «  qui  scrutatur  renes  et 
corda  {Rom.  viii),  ))  qui  non  aolum  inter  bona  et  C 
mala  dijudicat,  sed  etiam  inter  bona  et  bona,  mala 
et  mala,  et  secundum  merita  unicuique  redditurus 
est?  Unde  Apostolus  : «  Vivus  est,  inquit,  sermo 
Dei,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancipiti,  pertin- 
gens  usque  ad  divisionem  animae  et  spiritus,  com- 
pagum  quoque  et  medullarum,  et  discretor  cogitn- 
tionum  et  intentionum,  et  non  ost  aliqua  creatura 
invisibilis  in  conspectu  ejus  {Hebr.  iv). ))  Sextum 
donum  est  pietas  diIigendi,compatiendi,  et  benefa- 
cicndi.  Quod  donum  quis  magis  habuit  quam  ille 
qui  seipsum  dedit  non  sokim  pro  amicis,  sed  etiam 
pro  inimicis,  orans  etiam  pro  persecutoribus  suis? 
Fropter  hoc  etiam  non  solum  pius,  sed  ipsa  pietas 
et  ipsa  charitas  appellatur.  Septimum  donum  est  ti. 
mor  Domini  filialis;  habuit  quidem  Jesus  Cbristus  n 
non  passionem  timoris,  sed  reverentiam  et  obedien- 
tiam  omnia  Patri  attribuens,  ei  usque  ad  mortem 
obndicns.  Et  hoDC  quidem  dona  hic  descendendo 
enumerantur,  quoniam  Christus  (de  quo  haec  di- 
cuntur)Jib  allitudino  divinae  sapientiaB,usque  ad  ex- 
trernum  doiiuui,  id  cst  timorora  Domini  qui  est  ini- 
tium  sapientia}  {Psal.  cx),  propter  nos  est  humilia- 
tus.  Nos  vero,  fratrcs,  qui  in  infimis  positi  sumus, 
a  minore  dono,  id  est  timore  Domini,  in  altum  pro- 
ficiamus.  Oremus  ergo  ipsum  qui  sine  mensura  ha- 
bet  plenitudinem  donorum,  ut  ip^^e  secundum  men- 
suram  suse  voluntatis  nobis  distribuat  ea.  Oremus 


et  dicamuB,  Domine :  immitte  in  oorda  nostra  timor 
rem  nominis  tui,  ut,  propter  te,  peccaia  et  omnes 
turpitudines  evitemus.  Sed  quia  hoc  non  sufficity  dt 
etiam  nobis,  Domine,  spiritum  pietatis,  ut  simiif 
pii  in  te  et  in  proumos  nostros,  te  super  omnia,  et 
proximos  sicut  nos  diligentes.  Sed  quoniam  qai- 
dam  habent  zelum  Dei,  sed  non  secandum  seien- 
tiam,  da  quoque  nobis,  Domine,  spiritum  seientia, 
ut  sciamus  cui  pietatem,et  cui  correctionem  debet- 
mus.  Sed  quoniam  quidam  sciunt,  sed  tamen  pro- 
pter  pusillanimitatem  que  sciunt  facienda  aggredi 
non  audent,  da  simul,  Domine,  nobis  spiritum  for- 
titudinis^  ut  fortiter  agere,  et  tam  duris  quam  blan- 
dis  resistere  valeamus.  Sed  quoniam  quidam  eiiam 
fortes  sunt,  sed  tamen  in  angustia  periculorum 
perturbantur,  da  etiam  nobis,  DominOy  apiritum 
consilii,  ut  tam  nobis  quam  aliis  consilium  reetnm 
dare  possimus.  Sed  quoniam  rectum  consilium  per 
spiritum  intellectus  ministratur,  da  nobis  quoquc, 
Domine,  spiritum  intellectus,  ut  eo  iilustrati  quod 
faciendum  sit  in  dubiis  intelligamus.  Sed  quoniam 
inteliectus  per  participationem  vera  et  letem»  sa- 
pientise  confertur,  da  nobis  sedium  tuarum,  Domi- 
ne^  assistricem  sapientiam,  ut  sciamus  quid  acee- 
ptum  sit  coram  te  omni  tempore. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  ostendit  qualia  Chri* 
stus  erga  alios  esset  futurus,  demonstrans  eum  ftatn- 
rnm  Judicem  subtilem  et  incorruptum  defensorem 
bonorum,  persecutorem  malorum,  justos  et  fidelei 
sibi  conjuncturum.Judicem  subtiiem  eum  futumm 
demonstrat,  cum  dicit :  Non  secundum  visianm 
oculorum  judicabitf  neque  secundum  auditum  tturium 
arguet.  Ac  si  diceret :  Non  secundum  exteriorem  sn- 
perficiem,  sed  secundum  interiorem  conscientiam 
judicabit,  juxta  quod  scriptum  est :  Homo  videt  in 
faciem,  Deus  autem  intuetur  cor(/  Reg.  xyij.WBm 
enim  humanus  persaepe  fallitur,  dum  non  interioSa 
sed  tantum  exterius  videt.  Hinc  est  quod  multo- 
ties  judicat  hominem  justum  qui  ixyustus  est,  et 
e  converso  et  opus  rectum,  qnod  perversum  est, 
vel  e  converso.  Humanus  quoque  auditus  similiter 
fallitur,dum  ncscius  cogitationum  vel  intentionum, 
ex  quibus  proferuntur  verba,  tantum  exteriorem 
vocem  attendens,  judicat  verbum  verum,  quod  fal- 
sum  est,  vel  bonum,  quod  malum  est.  Hinc  est  quod 
judicare  in  hoc  saeculo  multum  periculosum  est. 
Quamvis  enim  judex  neminem  intendat  fallere,  ta- 
men  multoties  fallitur,  justificans  damnandum, 
vel  damnans  jus^iflcandum.  Hinc  Dominus  nos  mo- 
net,  dicens : «  Nolite,  inquit,  judicare,  et  non  judi- 
cabimini  (Luc.  vi).  »  Et  Apostolus  :  «  Nolite,  in- 
quit,  judicare  ante  tempus,  quoadusque  veniat  Do- 
minus,  qui  illuminabit  abscondita  tenebrarum  et 
manifestabit  consilia  cordium  (/  Cor.  iv). »  Judicem 
incorruptum  Ghristum  fore  demonstrat,  cum  sub- 
dit :  Sedjudicubit  in  justitia  pauperes,  id  est  causam 
pauperum,  circa  quam  omnes  fere  judices  mun- 
dani  corrumpuntur.  Alii  enim  corrumpuntur  con- 
temptu,  itcT  quod  causam  pauperom  tanquam  sibi 


HOMILIiG.  —  I.  DB  TEMPORE. 


1358 


mk  audire  contemnunt.  Unde  Isaias  :  «  Pu-  A  Quoniam  enim  Ghristus  in  suis  similibus  delecta- 


noD  judicant,  et  causa  vidu»  non  ingreditur 
I  (Isa.  i).  »  Alii  vero,et  si  eam  audiunt,  ta- 
torrumpuntur  munere,vel  favore,vel  amicitia, 
stu  parentum,  nc  eam  juste  judicent.  Contra 
Psalmista  :«  Usquequo  judicatis  iniquitatem, 
ies  peccatorum  sumitis?  Judicateegeno  et  pu- 
iumilemet  pauperemjustiflcate  {PsaL  lxxxi).  » 
»ro,et  si  istis  non  corrumpuntur,corrumpun- 
imoderato  motu  misericordisydum  contra  re« 
inem  justitis  per  misericordiam  pauperi  con- 
.  quod  per  invidiam  diviti  auferunt.  8ed  qui 
sedet»  non  debet  agnoscere  faciem  in  judicio 
oupiditate,  a  favore,  a  metu,a  contemptu,  ab 
,  ab  odio,  a  misericordia  et  invidia  alienus 


tur,  simus  tales  qualis  ipse  est,  simus  justi  eicut 
ipse  justus  est,  fideles  sicut  ipse  fidelis  est,  mundi 
sicut  ipse  mundus  est,  misericordes  sicut  ipse  in 
nobis,  nos  in  eo  habitemus  et  ipse  in  nobis,  ipso 
largientc  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit 
et  regnat  Deus,  per  omnia  ssecula  sasculorum. 
Amen. 

XVI. 

IN  EODEM   FESTO. 

Missus  est  angelus  Gabriel  a  Deo  in  civitatem  Gali- 
IXce,  cui  nomcn  Nazareth,  ad  virginem  desponsatein 
viro,  cui  nomen  erat  Joseph,  de  domo  David,  et  no^ 
men  virginis  Maria  (Luc.  i),  et  reliqua*  Quinque 
sunt  partes  hujus  lectionis,  fratres  mei  :  Primo 


ebet.  Unde  Dominus  Moysi  :  «  Non  conside-  p  enim  angelus  mittitur  a  Dco  ad  virginem ;  secun- 


jadicio  personam  pauperis,nec  honores  vul- 
otentis  (Leait.  xix).  »  Non  consideres  perso- 
•auperis  miserando  in  praejudicium  divitis, 
mores  vultum  potentis  ei  favendo  in  prsju- 
i  pauperis.  Talis  prsdictus  est  a  propheta 
118  iuturus^qui  in  judicio  personam  non  agno- 
ad  omnes  etiam  pauperes  sque  judicet,  non 
18  pauperi  prave  viventi,  nec  damnans  divi- 
ecte  viventem.  Unde  scriptum  est :  «  Deus 
es  non  abjicit,  cum  et  ipse  sit  potens  (Job. 

»  Quod  vero  foret  defensor  bonorum  osten- 
m  subdit :  Et  arguet  in  sequitate  pro  mansue- 
*(a?,id  est,  potentes,  injuste  opprimentes  man- 
,  corripiet  in  squitate.  Unde  et  ei  dictum 

Tibi  derelictus  est  pauper,  orphano  tu  eris 


dOjingressus  eam  salutat ;  tertio,  turbatam  confor- 
tat;  quarto,  quaerenti  modum  determinat;  quinto, 
ipsa,  suam  humilitatem  professa,  promissum  fieri 
optat.  Primo  ergo  mittitur  a  Deo  archangelus  ad 
virginem,ministerium  nostrae  redemptionis  ferens. 
Ded  cum  Deus  omnipotens  solo  nutu  posset  nos  re- 
dimere,  cur  placuit  ei  redimcre  nos  tam  laborioso 
et  tam  humili  modo  :  ut  scilicet  propter  nos  carnem 
de  muliere  sumeret,nasceretur,  nutriretur,infirmi- 
tates  hominis  pateretur  et  etiam  moreretur?  Ob 
tres  causas.  Prima  est,  quia  sic  nimiam  charita- 
tcm,quam  erga  nos  habebat,  melius  demonstravit ; 
dum  non  per  alium,sed  per  seipsum  nos  redemit ; 
nostras  infirmitates  suscipiendo  nobis  condescendit 
et  se  nobis  coaequavit  et  non  aliud,sed  seipsum  pro 


r  (Psal.  IX.)  »  Quod  si  aliquando  dissimulet  G  nobis  pretium  dedit.  Ac  si  aperte  dicat  :  Amate 


.oxilium  mansuetis,  quandiu  noscit  tribula- 
6i8  necessarias,tamen  «  non  in  finem  oblivio 
.QperiSypatientia  pauperum  non  peribit  in  fi- 
Wt).  n  Quod  foret  persecutor  malorum  os- 

eum  subdit :  Et  percutiet  terram  virga  oris 
Mt  corripiet  terrenos  rectitudine  prsedicatio- 
B  ab  amore  terrenorum,et  diriget  ad  amorem 
lum.  Et  spiritu  tabiorum  suorum,  id  est  spi " 

sermone,  interflciet  impium,id  est  impieta- 
>.homine,  et  generabit  in  eo  pietatem.  Vel  si 
idabilis  perstiterit,  rectitudine  sententis  ju- 
e  damnabit  ipsum  impium  et  terrenum  in 
im.  Quidam  etiam  hoc  specialiter  de  Anti- 
»  dictum  putant.  Quod  justos  et  fideles  sibi 


me,  quia  tantum  vos  amavi.  Secunda  est,  quia  sic 
exemplum  humilitatis  imitandum  nobis  melius  de- 
monstravit,dum  seipsum  pro  nobis  exinanivit,ma- 
trem  pauperculam  eIegit,paupertatem,abjectionem 
et  persecutionem  pati  voluit.  Ac  si  aperte  dicat. 
Sequimini  viam  quam  vobis  demonstravi.  Tertia 
est,quia  sic  nostree  miseri»  convenientiorem  medi- 
cinam  adhibuit,  dum  genus  humanum  per  mulie- 
rem  damnatum,  per  mulierem  salvavit,  sicut  caro 
peccaverat,ita  caro  purgaret,Juxta  iilud  hymnigra- 
phi :  «  Gulpat  caro,  purgat  caro,  regnat  Deus,  Dei 
caro.  »  Sicut  igitur  diabolus  per  serpentem  seduxit 
mulierem,et  per  mulierem  virum,  ita  Dominus  per 
angelum  instruxit  mulierem,  et  per  mulierem  sal- 


^o^juncturus,  et  in  consortio  eorum  delecta-  ])  vavit  genus  humanum.  Quamvis  enim  homo  pec< 


»8tendit,cum  subdit  :  Et  erit  justitia  cingulum 
tftm  ejus  et  fides  cinctorium  renum  ejus.  Per 
aenim  et  renes  delectatio  intelligitur ;  per  cin- 
et  cinctorium,  societas  eum  circumdans. 
■go  justitia  cingulum  lumborum  ejus,et  fides 
rium  renum  ejus,quoniam  in  societate  justo- 
fidelium  delectabitur.Deliciffienimillius  sunt 
iim  filiis  hominum  (Prov.  vm,)  non  veterum 
t  aed  novorum.  Ut  ergo,  fratres  mei,  Ghri- 
lelectet  habitare  nobiscum,  imo  in  nobis,pur- 
I  per  pcenitentiam  a  nobis  omnem  immundi- 
itagamue  in  nobie  haberejustitiam  et  fidem. 


cando  Deum  offendisset,  et  ideo  ab  eo  juste  expul- 
sus  esset,  tamen  quia  non  obliviscetur  misereri 
Deus,prior  legatum  pacis  mittit  et  pacem  ofTert  ho- 
mini.  In  quo  nos  instruit,  ut  si  quandoque  aliquis 
nos  offendendo  iram  Dei  meruit,  non  exQpectemus 
ut  ab  eo  petamur,sed  ipsi  priores  per  legatos  pacis 
ei  veniam  et  pacem  ofiTcramus,  ut  simus  filii  Patris 
ccelestis  qui  cupit  semper  aversos  a  se  convertere 
et  profbgos  revocare.  Eleganter  autem  angelus  Ga« 
briel,  qui  fortitudo  Dei  interpretatur,  mittitur  ad 
Mariam,ut  pote  virgo  ad  virginem,fortitudo  Dei  ad 
foriem  m^J^erem.  Quam  ezoptoiis  et  pr»viden8  Sct-i 


13^59 


RADULPHI  ARDBNtlS. 


fSM 


lomon,ait  :  «  Mulicfum  fortom  quife  inveniet?  prd- 
cul  et  de  ultimis  finibus  prfletium  ejus  (Prov.xsxi.)  >< 
Fuit  quippe  beata  Virgo  inter  omnes  qusB  fuerunt 
vel  erunt  a  principio  usque  ad  fmem  forti8sima,qn«e 
priiAa  et  sine  exemplo  carnem,  sexum  ct  a^tatlsm 
vincenSjVirtute  mentis  conservavit  in  nobilitate  hui 
militatem,  in  paupertate  honestatem,  in  conjug^o 
virginitatem.  Et  ideo  etiam  ei  datum  est  ut  sinfe 
exemplo  in  virginitate  haberet  fecunditalem.  Solet 
enim  nobilitas  expugnare  humilitatem,  paupertas 
honcstatem,  conjugium  virginitatem,  virginitas  fe- 
ctinditatem.Propterea  admirabilis  bcata  Virgo  fuit; 
quae  quamvis  de  regia  stirpe  nata  osset^quamvis  Ab 
angelo  salutata,quamvi8  gratia  et  bencdictione  re- 
pleta,quamvis  mater  Dei  electa,tameh  in  tanta  sub- 
limitate  nescit  elevari  (ut  quidam  faciuht),  sed  po- 
tius  se  aneillam  fatetur  et  subjectam.  Err^,  inquit) 
ancUla  Domini.  Rursus  quamvis  esset  paupercula; 
quamvis  fabro  desponsata,quamvis  plebeia  et  igno- 
(attamen  non  se  contempsit,non  per  inhoneata  ef- 
iluxit,  ut  quidam  pauperes  faciunt,  tahto  difTusius 
quanto  occultius,sed  potius  in  paupertate  honesta- 
tem  conservavit  et  sanctitatem.  Rursus,  quamvis 
esset  conjugata,  quamvis  tenera  puella,  tamcn  nu- 
piialibus  lenociniis  non  fuit  irretita,  scd  potius  ih 
conjugid  servavit  virginitatem.  Sic  ergo  meruit 
etiam  in  virginitate  singularem  habi^re  fecundita- 
tem^et  ut  non  qualemcunque,  sed  etiam  ipsum  Fi- 
lium  Dei  generaret.  Adrairentur  igitur  et  emulen- 
tur  eam  nobiles.ut  videlicet  ad  elemplum  ejus  di- 
ecant  in  nobilitate  observare  humilitatem.  Admi- 
rentur  et  asmulentur  eam  conjugati  et  conjugiatffi^ 
ut  ad  exemplum  ejus  discantincdnjugioobservare 
castitatem.  Admirentur  quoque  et  semulentur  eam 
virgines,  ut  ad  exemplum  ejus  discaht  habere  in 
Tirginitate  fecunditatem,  non  fecunditatem  carnid 
(hoc  euim  salva  virginitate  non  pos8unt),sed  feeun- 
ditatem  fldei  et  bonorum  operum,ut  scilicet  Chri- 
stum  per  fidem  in  corde  concipiant,ac  per  bonam 
confcssionem  et  operationem  pariant.Merito  quippe 
ipsa  beatissima  virgo  Maria  nuncupatur,qu»  j/ei/a 
maris  interpretatur.Est  enim  quasi  qua;damlux,  et 
quasi  quaedam  stella  praevia  nobi8,in  magno  et  pe- 
riculosohujus  mundi  pelago  navigantibus,suoexem- 
plo  nos  ducens,suis  virtutibus  nos  illuminans,8ui8 
intcrcessionibus  nobis  auxilians.Si  ergo,fratre8mei, 
si malignus  spiritus  nos  infestat,si  caro  nos  tentat,  si 
mundus  nos  oppugnat,ad  Mariam  respiciamud,  ad 
Mariam  confugiamu8,ad  Mariam  conclamemus. 

Secundo,ingressus  angelus  ad  Mariam,  eam  salu- 
tat.Quo  ingressus?  iEstimo  quod  in  cubiculum,  vel 
in  aiiquem  locum  secretum,ubi  sancta  Virgo  clauso 
ostio  orabat  ad  Patrom  suum.Hinc  discant  virgines 
nostrae  thalami  secretum  diligere,non  publicum  fre- 
quentare;  non  per  plateas  curiose  discurrere,  non 
velle  videri  et  vidcre,  ne  forte  sieut  Dina  concupi- 
Acantur  et  opprimantur  (Gen.  xxxiv).  Ave,  inquit, 
gratia  plena,  Dominus  tecumf  benedicta  tu  in  malie- 
fibUs.EBdo  salutatio,fratre8  mei,quam  Dominus  pe^r 


A  angelum  facit  Virgini,et  per  Virginem  hminnid  gai^ 
neri,edt  signum  paci8,demon8tratia  fiimoris^ifiiiMH 
tiaitio  saltitis.Per  hanc  qnippe  ealbtatioiiAai  liDevVi^ 
gini,  et  per  eam  humano  generi  pAx  offiBrtixry  amor 
demonstratur,  salus  annuntiatur.  0aod  aos  hnHA» 
te8,fratres  mei,quando  salutamtrs  adihTiccfm^^MQte^ 
mu^  ex  Tera  pace^non  ex  pravitalie  c6n8en6a,«t()\ii^ 
dam  faciuntfde  cnjusmodi  Joanned  dioit :  «  Neiii 
ei  dixeritis.Qui  enim  ei  dicit  ATe,cJomiDtnioat  a^ 
ribus  ejus  (//  loan.  i).  *  Salnteilius  et  vi^ro  ainoN| 
non  ex  sola  itineris  ocoasione.De  ei^smodi  Dtl&ti» 
hus  dicit :  (c  Et  nemiheen  per  viam  MslaVeriHl 
(Luc.  x),  t  Salutemus  ex  veril  saliitis  optaihmeiMI 
cx  doli  et  proditionis  duplicitalejut  JndaiSiQua  ta* 
tem  salus  MariaB  annuntietur  exponil^6nm  subdtUm 

H  Gratia  plena.  Vocatur  siqaidem  dxcMl^t^r»^  qtmi 
appropriata  nuncupatione,gratia  plena :  qdoiiiiAuii* 
hil  virtutis,  nihil  meriti,  nihil  hthiofiB  eM|  qnod  iH 
ca  hoh  abuhdet,et  grati®  (qns  singulis  Baitetis  ti» 
gillatim  distribuuntur)  Mariffiunivei^Bnlilerconfferw 
tur.  Sed  et  insupei*,  quod  ndihini  nnquam  polnH 
contingere,cum  gloria  virginitatis  gandbt  etiani  hd^ 
nore  parentis,  gestans  intra  se  non  qaalenlevnqvei 
sed  DeumyCtDei  Filium^fontem  omBiBm  §ratianiB| 
per  quem  gratia  et  veritas  est,  Jesani  Ghnstim 
Rogemus  igitur,fratred  mei^matrem  gratianim^f  tit* 
tenus  de  fonte  ^ratiartim  qaetn  parit^ali^uenl  liw 
lum  nobisimpetretimpaHiri.  Doihotiiiiifaquil^lsailk 
Tecum  per  es8entiam,tecum  per  gratiam^tecvni  pir 
amor(Bm,tecum  pev  incarhationein,  tiicuin  Domlttnf 
ih  corde^  tecum  in  ore,  tecam  ih  op^r^^  Cl^ciim  k 

Q  ventre.  lili  igitur  qui  adeo  tibi  faihiliafis  Mt|  el  yoi 
setnper  est  tecum,no8,pii88ima  domina^  heeoneiKtfi 
ut  per  te  dign^tur  esse  etiam  nobiBCum',  BeneiuHt 
tU,  ihquit)  in  mulieribus  imo  prte  omnibne  aiaiit» 
ribus,  utpote  qus  cfeterarum  iliuliOrum  ei  lome* 
dium,honor  et  exemplum.  Remedium^  quia  fia^|eUi 
cffiteratum  mulierumexpias ;  honoi^^quia  inhoneitft- 
tem  cttterarum  mulierum  honoras;  exemplumi  qvte 
cteteris  mulienbus  viam  virginitatis  et  omnii  virtu* 
tis  tui  etemplo  demonstrae.  Bene  Igitur  beotedieU 
in  mulieribus,  quae  prs  omnibus  mulieribUs  digna 
es  benedici.Unde  omties  muliere»,irao  (fmM  be^UMM 
te  dicent  generationei.  Tertio,  turbaiam  coAfoKil 
angelus.Gum  audisset  enim  insolitam  6alutatioii6ai| 
turbata  est  in  sermorU  ejus,  Solent  quippe  virglnie 

n  (quae  verae  virgines  aunt)  semper  esee  formidoloM 
et  ad  subitum  occursum  virorura  insolitorum  tre^ 
pidare.  Timent  enim  pericula  floris  vir^nei,  ^ui 
cito  amittitur,et  amissus  non  recuperatur.Sie  igiinf 
beata  Virgo,ex  subito  aispectu  angeli,  et  tx  ineoKta 
ealutatione,  turbata  edt,  sed  non  est  perturbataf 
imo  prudenter  cogitabat  quatis  esset  uta  sdluiatie^ 
Noverat  quippo  quod  aliquando  Satanas  tlrannfigu- 
rat  se  in  angelum  lucis  (//  €or,  ii),eteub  scdntatfte- 
ne  occultat  fraudem,sub  commendatione9deeeptie« 
nem.  Gogitabat  igitur  an  Ista  salutatio  et  eommen- 
datio  esset  falsistatis,  an  veritiittB.  Cogitabat  an  ei 
adulaiione  essetian  ez  amore.  Qu<yd  et  nem  oogiMI 


i«M 


HOMIUifi.  -F^l.m  TBMPORE. 


1S6S 


debemus,  fraires  mei,  qaando  aliquis  nos  salutatet  A  ^  ^i  Filius  esse  operibus  attestantibus  innotuit. 


€Oipmendat.Quod  si  salutatio  et  commendatio  falsi- 
tatis  est,  erubescamus,  et  contradicamus ;  et  quales 
prffidicamuf ,  esse  studeamus.  Si  autem  veritatis  est, 
iLQn  apud  nos  olevemur,  sed  Deo  totum,  non  nobis 
attribuamus.  Si  ex  adulationeest,  non  recipiamus, 
cedtanquam  falsitatem  repudiemus.  Si  vero  examo- 
tt,  amicis,  qui  in  judicio  rei  amata)  saepe  falluntur, 
«on  omnino  credamus.  Turbatam  igitur  etcogitan- 
ieiD  heatam  Virginem  angelus  (quod  proprie  estbo- 
^iorum  angelorum)  confortat,  et,  quod  maximetimo- 
Dtm  pellere  solet,  proprio  nomineeam  vocat  dicens : 
ifeimMS  fiajria,  £t  quare  non  sit  ei  timendum, 
ixM  potitts  gaudendum,  s\ibjunxit :  Invenisti  gratiam 
.^ptMi  Ihiun,  Ac  ai  aperte  dicat :  Quia  Deo,  non  ho- 


Hio  est  enim  ille  parvus  lapis,  qui  excLsus  est  de 
monte  sine  manibus,  et  postea  excrevit  in  magnum 
montem,  et  occupavit  totum  orbem  (Dan,  n.)  Et 
dabit  illi  Dominus  Deus  sedem  David  patris  ejus,  ut 
videlicet  populo.  in  quo  David  regnavit  corporali- 
ter  et  temporaliter,  Jesus  regnet  spiritualiter  et 
«ternaliter.  Et  regnabit  in  domo  Jacob  in  sstemum, 
id  est  in  Ecclesia,  qufle  per  fidei  imitationem  ad 
patriarcharum  pertinet  sortera,  Sectemur,  fratres, 
fidem  patriarcbarum  ;  simus  Jacob,  id  est  supplan- 
tatores  vitiorum ;  non  regnet  peccatum  in  nostro 
mortali  corpore,  et  regnabit  Jesus  in  nobis.  «  In 
malevoiam  enim  animam  non  intrabit  sapientia,  et 
non  habilabit  in  corpore  subdito  peccatis  (Sap.  i.) » 


CEdnihus  pla^ceDe  desiderasti.  apud  Deum  gratiam  ^Et  regni,  inquit,  ejus  non  erit  finis,  Non  erit  flnis 


infirenjati.  Qui  bominibus  placent,  confusi  sunt, 
quoniam  Deus  sprevit  eos.Unde  Apostolus  :  «  Si  ad- 
huc,  inquit,  hominibus  placerem,  Christi  servusnon 
essem  (GtU.  u)  »  Eeu  1  quam  vani  sunt  illi  qui  to- 
i^  yitam,  oorpus  et  animam  8uam,expendunt  pro- 
sfH^  eDOaeraoidam  inanem  principum  mortalium  glo- 
jAWf  .^uam  vix  habere  possunt,  habitam  cito  per- 
4wt  IQ.aam  £Rciliu8  possent  invenire  veram  et  seter- 
Hfm  g^oriam  Apud  Deum ! 

fyfif  cmcipies,  inquit,  et  paries  filium,  ei  vocabis 
04>Wn  eju$  Jesum^  De  hac  conceptione  prsBdixer^ 
^AHMciil^propheta,  dicens : «  Novum  faciet  Dominus 
j|9perterram,  mulier  eireumdabitvirum  (y^.xxxi.) » 
JHifllMreQci  eoncipere  et  parere  filium  non  est  novum. 
gf^  u^  Jtioc  pajrtu  novum  et  mirabile  fecit  Deus,  vel 


potestatis  et  gloriae,  non  erit  finis  praemiorum. 
.Quarto,  quaerenti  modum,  angelus  determinat.Gum 
enim  beata  Virgo  promisfflonibus  angelicis  (Idem 
adhtberet,  de  modo  adimpletionis  dubitans  ait. 
Quomopo  fiet  istut,  quoniam  virum  non  cognosco  ?  id 
est  me  non  cognituram  proposui.  Alias  supcr  hoc 
dubitare  non  deberet,  utpote  quae  de  sponso  suo 
.concipere  posset.  Modum  ergo  determinans  angelus 
ait :  Spiritus  sanctns  supcrveniet  in  te.  Ac  si  aperte 
dicat  :  Non  de  virili  semine  concipies,  sed  de  vir- 
(tujte  Spiritus  sancti.  Sed  cum  superius  be^ta  Virgo 
pjena  gratia  describatur,  quomodo  hicSpiritus  san- 
oius  dicitur  superventurus  ?  Non  ut  eam  gratia  re- 
pleret,  qua  jam  repleta  erat,  sed  ut  eam  sancto  ei 
^iro  modo  gravidaro  efOceret.  Et  virtus  Altissimi  ob- 


Ap  i^  QUOd  flon  ex  utero  Virgo  suscepit,   sed  m  &  fnuf^rabit  tibi,  Virtus  Altissimi  potest  dici  vel  Spi- 


jl^il^.et/exuterQtantum.  Vel  in  hoc  quod  non  per 
^ptfKPVitta  iprimum  earo  decisa  et  de  carne  matris, 
4>PflAJt  <lbqu«t  diai  spiritus  infusus  est,  sed  simul 
jBOOC^pit  inleaum  viruip,  ex  vera  carne  et  vera.anima 
IMAfl!^9^tOI|i*  Oieum  et  Dominum  nostrum  lesum 
ty^^tiW*  De  hotc  .eoiiem  Isaias  dicit :  m  Ecce  virgo 
^WIW^^  ia.utero  et  pariet  fllium  {Isa,  vn.)  »  Gum 
pifttoW  M^  ^^wtum  iste  nominativus  virgo  ponatur, 
il9P#A9e  eot  ut  ad  utrumgue  verbum  referatur.  In 
f^P  i^rte.demonst^tur  sicut  in  conccptu,ita  quor 
QSi^  ju  piiintiu,  virginem  permansuram  esse.  Et  voca- 
M.^ur,  in(|ui.t  iibid.,)  EmmanueJ,  quod  interpretatur 
^liUcum  J^^,  Eic  autem  ait  angelus  :  Vocabis  no- 
W^if^Vi»  JQSum  :  quod  intarpretatur^a/vator.  Quid 


orijtiys  sanctus,  juxta  illud  quod  Lucas  ait  :  «  Vos 
^uwtem  sedete  in  civitate,quousquc  induaminivirtute 
«  alto  [Lue,  xxix  ;)  »  vel  ipse  Filius,  juxta  quod 
Paulus  vocat  eum  «  Dei  virtutem  et  sapientiam 
(/  €ov.  1.)  »  Ait  ergo  :  Yirtus  Altissimi  obumbrabit 
Ubi,  idest,  Spiritus  sanctus  sestum  vitiorum  a  te  ex- 
oludet,  ut  habitatio  munda  in  te  Dei  Filio  prepfire- 
tur.  Vel  certe  virtus  Altissimi,  id  est  Filius  Dei,  ob- 
umbrabit  tibi,  id  est  obumbraculum  carnis  accipiet 
iVL  te.  Quia  enim  immensitatem  divini  fulgoris  in- 
firmitas  nostrorum  oculorum  contemplari  non  pos- 
set,  ideo  Sol  justitiee  Jesus  Gbristus  sese  velavit 
caroe,  ut  sicquodammodo  melius  eum  contempla- 
remur  aub  nube.  Idooque   videlicet,    quia  non  ex 


60^  aliud  eat  nobiscum  Deum  esse,  quam  nos  sal-  q  virili  semine,  sed  ex  Spiritus  sancti  virtute  conoi- 


Yl^re?  f)t  q}]M  est  nc»s  salvare,  quam  nobiscum  Deum 
QM^P.er:p8^um  jgiturVirginisDeus  nossalvat  et  no- 
bifiQuiixe^i-^Qbisoum  eat^nostrse  carnis  assumptione 
n^tfisoum  est.obaritate,  nobiscum  estproteotione.Hu; 
erit^  inqujt,  nMgnus,  Et  yere  magnus,quoniam  ejus 
imiguiiudinis  non  est  riniB.EtfiUusAltissimivocabitur, 
i|0O#dQpitiv,^s,4cd  n^bturalis.Sedcum  ab  aeterno  fue- 
i^iO^gpusetFiliusAItissimi,  quareait :  Perfuturum 
emt  n\i^guue,  et  Altissimi  Filius  ?  Ad  humanitatem, 
et.cMl  hpminum  notitiam  referendum  est,  quoniam 
q#  ;primp  parvua  secundum  humanitatem  aestima- 
ijjSMsUpo^toaoiagnus  aQstimatuseat»po;>tca  magnus 


pics,  quod  nascetur  ex  te  sanctum,  vocabUur  Filius 
Dei,  id  est  ille  qui  nascetur,  Non  cnim  per  hoc  re- 
lativum,  quod,  sola  caro,  sed  persona  signiOcatur. 
Neutrum  tamen  positum  est,  ad  majorem  rei  ex- 
pressionem.  Si  enim  dixissetillc  sanctus  homo,  vel 
ille  sanctus  vir,  parum  dixisse  videretur,  sed  ait 
illud  sanctum ;  ac  si  aperte  diceretur  :  Ille  in  quo 
nihil  nisi  sanctitas,  nibil  nisi  bonitas  est. 

Et  ecce  Elizabeth  cognata  tua,  et  ipsa  concepit  fi'' 
lium  in  scnectute  sua.  Postquam  bcatae  Virgini  gau- 
diura  suum  nuntiatura  est,  nuntiatur  ei  et  gaudium 
oognatae  et  amics  suse,  ut  ita  gaudium  gaudio  cu« 


1363 


RADULPHI  ARDBNTIS. 


muletnr,  et  ut  ad  mutuam  matrum  visitaMonem  et  A  mo  Verbum  Patris^  secundum  verbum  tiinm.  Bl 


congratulationem,infantesquoque  sancti  in  sanctis 
uteris  congratulentur.  Et  hic  mensis  est  sextus  illi 
quse  vocatur  stcrilis.  Ac  si  ei  dicatur  :  Sicut  cognata 
tua  te  praecucurrit  concipiendo,  ita  filius  ejus  tuum 
praecurret  pracdicando  et  baptizando.  Quia  non  erit 
impossibile  apud  Deum  omne  verbum ;  ac  si  aperte 
dicat :  Non  solum  partua  virgini8,vel  anus,  vel  ste- 
rilis,  Deo  est  possibilis,  imoetiamquidquid  homi- 
nibus  videturimpossibile,  Deo  est  possibile,  cui  fa- 
cilius  est  quidquid  vult  facerequam  nobis  verbum 
proferre,  et  propter  hoc  dictum  est  potius  omne 
verhum,  quam  omne  factum.  Non  ergo  desperet  quae- 
cunque  anima  sterilis,  quoniam  licet  per  totam  vi- 
tam  suam  fructum  bonum  non  fecerit,  speret  tamen 


ecce,  gloriosa  Virgo,  desiderium  tuum  adiropk* 
tum  est.  Secundum  enim  angelicum  verbum,  Ver- 
bum  Patris  factum  est  in  te  et  tibi,  imo  et  mihitt 
omnibusquiin  eum  firmitercreduntet  spera]it,qm 
eum  ardenter  diligunt,  qui  ejus  mandata  fadant 
Sed  ecce,  piissima  domina.  dum  hoc  facere  volii* 
mus,  inimici  nostri  qui  animabus  nostris  insiditih 
tur,  nos  impediunt,  et  in  partemsnam  trahere  vo- 
lunt.  Sed  tu,  domina,  matema  pietate  pro  nobif 
servulis  tuis  esto  sollicita.  Si  nos  tentat  damon, 
juva ;  si  nos  tentat  caro,  juva ;  si  nos  tentat  mnn- 
dus,  juva :  imo  semperjuva,  quatenus  potentissimis 
intercessionibus  meritisque  tuis  adjuti,  ad  «tema 
gaudia  pervenire  mereamur,  per  Filium  tanm  Do- 


in  Domino,  qui  in  senectute,  et  etiam  in  extremo  |»  minum  nostrum,  qni  cum  Patre  et  Spirita  saneto 
articulo  vitae,  peccatores  ab  omnibono  operesteri-      "~"'*  "*  *  ^  *  '  ' 

les  respicit,  et  per  poenitentiam  fructiflcare  facit. 
Quinto,  beataVirgo  suamprofltetur  humilitatem  di- 
cens  :  Fxce  ancilla  Domini,  Ecce,  fratresmei,  beata 


Virgo,  quamvis  gratia  plena,  quamvis  Mater  Dei  et 
Domini  nostri  electa,  tamen  solam  profitetur  in  se 
subjectionis  humilitatem,  nec  hoc  sola  voce  et 
fictione  (ut  quidam  faciunt,)  sed  corde  et  opere. 
Unde  et  statim  postannuntiationem  angelicam  sur- 
gens  (ut  in  scquentibus  continetur)  vadit  salutare 
et  obsequium  praestare  Elisabeth,  Mater  Dei,  matri 
hominis,  mater  Regis,  matri  servi.  Quod  est  contra 
plerosque  nostrum,  fratres  mei,  quos  si  quandoque 
nostris  simulationibus  Ecclesia  decepta,  et  Deo  per- 
mittente,  ad  aliquam  administrationem  ecclesiasti- 


vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  saecula  8«caloninL 
Amen. 

XVII. 

IN  FESTO  APOSTOLORUM  PHIUPPI  BT  JAOOBI. 

Dixit  Jesus  discipulis  suu  :  iVait  turbetur  ror  ee* 
strum:  Credilis  in  Deum,  et  in  me  crediie  (Joan.  m,] 
et  reliqua.  Omnisciens  Dominus,  fratres  charissimi, 
pracvidens  animos  discipulorum  exsua  passione  per- 
turbandos,  eos  praemunire  et  prsconsolaridigDatus 
est.  Minus  enim  laedunt  jacula  quae  pr»videntur 
quam  ea  quae  non  praBvidentur.  Igitur  iturus  in  ipst 
nocte  ad  passionem  eospraemunivit  etprcinstruxit, 
sicut  in  praslibata  Evangelii  lectione  modo  andivi- 
stis.  Facit  autem  in  ipsa  lectione  quatuor.  Primo 
enim  eos  consolatur.  Secundo,  ad  interrogationem 


cam  promoverit,  nostris  meritishoc  ascribimus,  et  ^  Thomfle,  estendit  se  esse  viam  perquamadPatrem 


nostrae  fragilitatis  obliti  caeteros  contemnimus^  im- 
memores  Domini  exempli  {Matth.  xx,)  qui  non  mi- 
nistrarc,  sed  ministrari  volumus,  nosque  non  pa- 
tres,  sed  dominos  demonstramus   numerum  equo- 
rim,  acervum  divitiarum,  mutatoria  mollium  ve- 
stimentorum  nobis  aggrcgarous,   cum  pompa  glo- 
riaque  procedimus,  et  in  alto  sublimati   mortales 
videre  dedignamur,quod  facientes  non  humilitatem 
quam  Dominus  demonstravit  nobis,  sed  superbiam 
diabolicam  imitamur.  Deinde  beata  Virgo  per  desi- 
derativum  et  deprecativum  verbum  desiderat  tota 
menteet  deprecaturadimpleri  promissum  cum  sub- 
dit  :  Fial  mihi  secundum  verhum  tuum,  quod  est 
contra  teporem  quorumdam  nostrum,  fratresmei. 


itur.  Tertio,  ad  petitionem  Philippi,  per  se  cognosei 
Patrem  dicit.  Quarto,  quid  mereaturverifidesosten- 
dit.  Itaque  eos  consolans  ait :  Kon  turdetur  cor  tv<- 
strum,  acsi^dicat :  Propter  passionem  meam  non 
commoveatur  cor  vestrum  a  stabilitate  fidei  et  so» 
tranquillitatis.  Et  quare   non  debeant  perturbari 
ostendit,  cum  subdit.  Creditis  in  Deum,  et  in  meer^ 
dite,  id  est,  si  creditis  Patrem  esse  omnipotentem, 
consequens  est  ut  mequoque  consubstantialemcijos 
Filium  credatis  omnipotentem,   qui   detineri  noo 
possum  a  morte,  sed  sum  Dominus  mortis  et  vit«. 
Sed  et  si  contingat  vos  in   passione  mea  turbari 
usque  vel  ad  fugam,  vel  ad  dubitationem,  vel  etiam 
ad  ncgationem,  tamen  non  perturbemini  «sqoe  ad 


qui  ad  aeternae  etbeatas  Deipromissionestorpesci-  j)  desperationem,  quoniam  in  domoPatris  mei  cosle- 


mus,  cum  tamen  ad  promissiones  temporales  inar- 
descamus.  Certe  si  aliquis  rex  temporalis  promittat 
nobis  honores  et  divitias  vanas,  eas  cum  toto  desi- 
derio  non  differri  optamus  et  postulamus.  Et  ecce 
Deus  promittit  nobis  (cternum  et  beatum  regnum, 
promittit  nobis  cirlestia  bona,  «  quae  nec  oculus 
vidit,  nec  auris  audivit,  et  in  cor  hominis  non 
ascendit  (/  Cor,  n,)  »  et  ad  illa  torpescimus 
et  negligentes  sumus.  Ut  quid  hoc,  nisi  quia  • 
temporalia  nimis  ardenter  amamus,  et  caelestia 
bona,  vel  non  credimus,  vel  contemnimus  ?  Fiat, 
inquit,  mihi  secundum  verbum  tuum.  Fiat  mihi  et  in 


stis,  non  solum  qui  nunquam  ceciderunt,  sed  etiam 
qui  ceciderunt,  et  per  paenitentiam  resurgunt,locam 
habent.  Unde  et  subditur  :  IndomoPatris  meiman' 
siones  multie  sunt.  Quod  autem  Dominus  tunc  diee- 
bat  discipulis,  ego  nunc,  quoque  fhitres  mei  cha- 
ris8imi,dieovobis.  Si  contigerit  vosturbari  caden- 
do  in  aliquod  grave  peccatum,  non  perturbetor 
cor  vestrum  usque  ad  desperationem,  qoo- 
niam  nullus  tantis  flagitiis  et  sceleribos  po- 
test  implicari,  qui  per  pQ)nitentiam  non  pos- 
sit  reparari,  et  locum  in  reg^o  caBlorom  adi- 
pisci,  in  qao   sunt   divers®  mansiones,  id   est, 


1365 


HOMILLE.  —  L  DE  TEMPORE. 


13C6 


meritorum  et  prsBmiomm  diversitates.  Quoniam  A  prsparandi  vobis  locum.  Et  viam  scitis,  scilicet 


et  81  unus  ffitems  beatitudinis  denarius  detur  om- 
nibus  electisytamen  stella  diCTert  a  stella  in  claritate 
(I  Car.xw),  et  secundum  gradus  meritorum,  diversi 
8unt  gradus  pramiorum.  Sed  tamcn  megor  claritas 
ibi  per  superbiam  non  elevatur,  nec  minor  claritas 
per  invidiam  cruciatur,  sed  in  dispari  claritate  par 
Bufficientia  et  par  gaudium  est.  Omnia  quippe  sin- 
g^loram  bona  facit  communia  charitas  et  voluntas 
una.  Ad  illa  ergo  vera  et  ffiterna  bona,  fratres  cha- 
rissimiftoto  desiderio  festinemus,contemnendo  fal- 
sa  et  momentanea  hujus  sfficuli  bona,in  quibus  nec 
BaflQcientia^  nec  verum  gaudium  reperitur. 
«Sequitur.  Si  quominus,  id  est,  si  non  essent  di* 
yereffi  mansiones  parat»  in  domo  Patris  mci,  dixis- 


exemplum  et  doctrinam  meam,  per  quam  me  se- 
quendo  potestis  ad  Deum  Patrem,  praeparatamque 
vobis  gloriam  pervenire.  Et  hoc  quidem  Thomas 
per  auditum  sciebat;  quia  tamen  quid  essetad  Pa- 
trem  ire  ignorabat,sc  nescire  dicit,  cum  respondens 
ait :  Domine,  nescimus  quo  vadis,  et  quomodo  possu- 
mus  viam  scire?  Est  autem  haec  pars  secunda,  in 
qua  DominusThomffi  respondens  dicitse  esse  viam^ 
qua  itur  ad  Deum  Patrem,  cum  subdit  :  Ego  sum 
via,  veritas  et  vita,  Porro  quatuor  de  causis  Chri- 
stus  dicitur  via,  quoniam  pcr  ejus  cognitionem,per 
ejus  exemplum,per  ejus  doctrinam,  per  ejus  auxi- 
lium  itur  ad  Deum  Patrem.  Tribus  etiam  de  causis 
dicitur  veritas,  quoniam  vcrum  et  immutabile  esse 


sem  tobis :  Quia  vado  parare  vohis  loeum.  Et  si  abie-  ^  habet  cum  Deo  Patre,  quoniam  in  eo  adimplentur 


ro  et  presparavero  vobis  locum,  iterum  veniam  ad  vos, 
Paraiffi  quidem  sunt  ab  origine  mundi  in  regno  cob- 
lorum  multffi  mansiones,  sed  tamen  nondum  erant 
prsparati  illis  mansores.  Propterea  Dominus  de- 
scendit  etrediit,ut  illis  mansionibus  mansores  pras- 
paret.  Ascendit  igitur  Dominus  et  prnparat  nobis 
locam ;  dum  nos  prsparat  loco.Ita  fac,Domine  Jesu 
CShriste,ut  promisisti.  Prffiparasti  mansiones,  prffi- 
para  noa  mansionibus.Fac  nosdignos  illis  mansio- 
nibu8,qui  ex  nobis  indigni  sumus.  Mansiones  sunt 
sanctffi  et  nuptiales,tu  quoque  indue  nos  sanctitate 
at  nuptiali  veste,  ut  ibi  discumbamus  secure.E/  si, 
inquit,adt^  et  prxparavero  vobis  locum,  iterum  ve^ 
niam  ad  vos,  et  (^ccipiam  vos  ad  meipsum,  OHicio 
nuntii  et  prffiambuli  fungitur  summus  et  humilis 


lex  et  prophetffi,quoniam  veraxest  fidelibus  suis  in 
omni  promissione.  Tribus  quoque  de  causisdicitur 
vita,  quoniam  essentialiter  et  immutabiliter  cum 
Deo  Patre  vivit,  quoniam  causaliter  per  eum,  sive 
corporaliter  sive  spiritualiter  vivitur,  et  quoniam 
potentialiter  per  eum  mortuus,  sive  in  anima  sive 
in  corpore  vivificatur.Quantum  vero  ad  praesentem 
locum  pertinet,  sensus  est  cum  dicitur  :  Ego  sum 
via,  veritas  et  vita,  id  est,  ego  sum  ductor  eundi  ad 
veram  vitam,  quas  ego  et  Pater  sumus.  Quod  expo- 
nens  suhdit :  Nemo  venit  ad  Patrem  nisiper  me.  Ac 
si  aperte  dicat:Nemo  venit  ad  beatam  cognitionem 
et  visionem  Dei  Patris,  nisi  psr  me  ductorem,  ni- 
si  per  mei  cognitionem,  exemplum,  doctrinam,  et 
auxilium.  0  Domine  Jesu  Ghriste,  ut  ad  bcatam  et 


Dominu8,dum  abit  et  prsparat  nobis  locum,et  ite-  C  desiderabilem  Dei  Patris  et  tui  visionem  pervenire 


nun  redit  obviam  nobis,  ut  ad  locum  nos  ducat 
prsparatum.  Sic  enim  facere  solent  potenteshujus 
Mouli,  cum  vadunt  in  aliquam  civitatem,  prsmit- 
tunt  nuntium,qui  prsparat  hospitium.  Quo  parato 
818  obviam  redit,et  eos  ad  hospitium  ducit.Sic  quo- 
que  Deus  et  Dominus  no8ter,quivenitinhunc  mun- 
dum  non  ministrari,  sed  ministrare  (ilfa((A.xx),tan- 
qnam  praambulus  abiit  ante  nos,et  ascendit  in  coe- 
Inm  praeparare  nobis  locum,et  iterum  redit  obviam 
nobi8,vel  quando  ab  hoc  ssculo  migramus  suscep- 
turas  animas  mostras,vel  certe  in  extremojudicio, 
quando  corpore  et  anima  glorificati,c<  rapiemur  ob- 
Tiam  Ghristo  in  aera,  et  sic  semper  cum  Domino 
erimus  (/  Thess.fiw),  »  Et  hoc  est  quod  hic  dicitur : 


valeamus,da  nobis  ducatum  tuum,da  nobis  tui  co- 
gnitionem,  da  nobis  sequi  exemplum  et  doctrinam 
tuam,da  nobis  manus  tuae  opitulationem.Et  quidem 
tardiusculi  sumus,  Domine,  utpote  quos  aggravat 
inhabitatio  ot  miseria  corporalis.  Scd,  tu,  «  trahe 
nos  post  te,  et  curremus  in  odorem  unguentorum 
tuorum  (Cant,  i).  »  Si  cognovissetis,  me,  inquit,  et 
Patrem  meumutique  cognovissetis.  Ex  duplici  ratio- 
ne  accipit  consecutio  ista  necessitatem,videlicet  et 
ex  ratione  relationis,  et  ex  ratione  consubstantiali- 
tatis.Pater  enimet  Filius  sunt  relativa,  et  ideo  sunt 
similes  natura  et  cognitione.  Rursus  Deus  Pater,  et 
Deus  Filius  sunt  non  solum  similes,sed  etiam  ejus- 
dem  substantiffi,  et  idco  cognito  uno,cognoscitur  et 


Ei  accipiamvos  ad  meipsum^ut  ubi  ego  sum^et  vossi-  ])  reliquus.Siergo  perfecta  fide  cognovissent  discipuli 


lu.N jn  ait,  ubi  ego  ero,  sed  ubi  sum,  ostendens  se 
semper  prffisentialiter^esse  ingloriaper  divinitatem 
enm  Patre,  in  qua  nondum  erat  per  humanitatem 
Et  quid^fratres  mei,quid  beatius  quam  esse  in  illa 
beatitudine,  in  qua  est  Deus  Pater,et  ejus  Unigeni- 
tu8  ?  Quare  ergo  ad  hanc  promissionem  non  exar- 
descimus?  Quare  propteo  eam  omnia  temporalia 
tanquam  stercoranonreputamus?  Quare  peromnes 
amaritudines  et  passioneseamnonapprehendimus? 
Et  quo  ego,  inquit,  vado  scitis  et  viam  scitis,  Ac  si 
aperte  dicat :  Non  debetis  de  recessu  meo  turbari, 
qnia  scitia  quo  ego  valo,  ad  Patrem  scilicet  causa 


Filium  Dei,  cognovissent  ulique  et  Deum  Patrem. 
Et  amodo,  inquit,  cognoscetis  eumj  quando  scilicet 
accepto  Spiritu  sancto  in  fide  consolidabimini,e/  jam 
eliam  vidistis,  inquit,  eum,  fide  scilicet  imperfecta, 
quali  et  me  Filium  esse  vidistis;  quomodo  et  nos 
nunc,Domine  Jesu,te  et  Patrem  tuum  videmus?  sed 
quod  minus  est  in  nobis,  tu  per  Spiritum  sanctum 
in  nobis  perfice^ut  et  hic  perfectiori  fide  non  unum 
Deum  esse  credamus,et  in  futuro  beatitudinem  fa- 
ciei  vestrffi  remota  nube  videamus. 

Sequitur   pars  tertia  in  qua  Philippo,  quffirenti 
aibi  Patrem  o8tendi,re8pondet  Ghristus  in  se  Patrem 


1367 


tULDOLPMI  ARDESttfS. 


eognosciyCum  dicit :  Tanto  tempore  vobiscfam  sum,  et  A 
non  cognovistis  mef  Pkilippe  qui  videt  me,  videt  et 
Patrem  meum.  Porro  in  hoc  quod  Philippus  postu* 
lat  sibi  Patrem  ostendi,  fatetur  se'  6um  non  co- 
gnoscere.  Unde  quia,  non  cognito  Patre,  non  oo- 
gnoscitur  Filius,arguit  eum  ipse  Filius  increpando, 
quod  non  vere  cognoscat  cum ;  cum  tanto  tempore 
conversando  cum  co  potuerit  eum  per  divina  mi- 
racula,  virtutes  et  praedictiones  esse  verum  Dei 
Filium  cognosccre.  Qui  videt,  inquit,  me,  videt  et 
Palrem,  Sic  de  duobus  valde  similibus  dicilur  ppo- 
pter  accidentalem  similitudinem,  qui  videt  irnum 
videt  alterum.  Matime  de  Patre  Deo  et  Filius  ejus^ 
quorum  non  solum  similis,  sed  una  et  eadem  eist 
substantia,  potestvere  dici  quod  qui  Dei  Filium 
oculis  fidei  videt,et  Patrem,cui  est  oonsubstantialis,  |^ 
videt.Est  ergo  ac  si  dieat  :  Qualis  ego  8um,tali8  pe- 
nitus  est  Pater  meus.  Sicut  videtis  quod  ego  'sum 
sapientiajustitiay  misericordia  et  chaHtas,  ita  cre- 
dite  quod  Pater  metis,  cum  quo  tinum  sum,est  sa^ 
pientia,  justitia,  misericordia,  charitas.  Non  eredis, 
inquit,  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me  est?  Si  di- 
citur  quod  aliquis  pater  camalis  sit  in  Olio  sno,  et 
filius  in  patre,propter  solam  similitudinem^qfaanto 
verius  dicitur  quod  Deus  Filiue  est  in  Deo  Patre,et 
Deus  Pater  in  Deo  FiIio,propter  eamdem  utriusque 
substantiam.  Quod  vero  Deus  Pater  in  Deo  Filio  sit, 
probat  ipse  Filius  ex  hoc  quod  nec  loquitur,  nec 
operatur  ex  se,  sed  ex  Deo  Patre,  qui  in  eo  et  per 
eum  et  loquitur  et  operatur.Undeet  subdit  :  Verba 
qux  loquor  vobis  a  meipso  non  toquor,  sed  Pater  in 
me  manens  ipse  facit  opera,  Si  autem  Deus  Filius  C 
cum  sit  ejusdem  potestatisetauctoritatis  cum  Patre, 
nihil  sibi,sed  totum  Deo  Patri  attribuit,  quantaest 
superbia  hominis,  qui,  cum  nihil  penitus  boni  ex 
sc  possit,  bonum  sibi  a  Deo  prasstitum  sibi  prae- 
sumptuose  audet  arrogare?  Propterea,  fratrescha- 
rissimi,infirmitatemnostramsemperconsidendbiu8, 
et  si  quid  boni  habemus,  non  nobis,sed  Deo  attri- 
buamus,  malum  vero  quod  habemus,nobis  aacn- 
bamus.  No»  creditis,  inquit,  quia  ego  in  Patre,  0t 
Pater  in  me  est?  AUioquin  propter  ipsa  opera credite. 
Ac  si  aperte  dicat:  Si  sine  experimento  mihi  credeire 
non  vultis,  experimentum  habetis  divinorum  ope- 
Tum  quae  ego  operor,et  propter  quas  credere  debetis. 
Soquitur  pars  quarta,  in  qua  quid  vera fides  me- 
reatur  ostendit  Dominus,  cum  subdit  :  Qui  cr^SUi^ 
in  mCj  opera  qua*  ego  facio  et  ipse  faciet,  et  majora 
horum  faciet,  quia  ego  vado  ad  Patrem,  Et  quidquid 
petierits  Patrem  in  nomine  meo,  hoc  faciam,  Duo 
sunt  quaB  promiltit  Dominus  in  se  credentibus,  vi- 
delicct  quod  divina  opera  operabuntur,etquidquid 
petierint  Palrem  in  nomine  suo,  consequentur. 
Porro  divina  opera  quoB  Filius  Dei  operatur  operati 
sunt  etiam  credentes  in  cum,  juxta  quod  Dominus 
etiam  alibi  praedixit  :  »  In  nomine  meo  dasmonia 
ejicicnt,  linguis  loquentur  novis  (Marc,  xvi),  »  etc. 
Et  majora,  inquit,  facient.  Majus  enim  est  stare  in- 
firmos  ob  solum  umbram,  quod  factum  est  per  Pe- 


trutti,  qwam  prot^ter  bctm  fi^^^rto,  ^uod 
est  p^t  Dhridtum.  Majtie  eet  etitim  iot«rm  iMttdttii 
oonvertere  ad  fidem,^o<l  fociumest  ^f  dteelplilo», 
qnam  paticos  Jud8ftonim,qudd  tkctuBi  esrt  per  Gbl> 
st^m.Majus  etiam  «t  mirabilius  eet  q%iod  hom^  uon 
tuus  suscitatuir  ab  homine  ftiortaU  et  etlt[«i  a»orA 
tuo,  ^am  qnod  eu^itbtur  «b  omttipoteiite  f)ee. 
Qtfomodo  autem  'Christue.Tel  jqnomddo  ditd|MK 
ejue  essent  op^raitirifOeteadit^tnitti  euMit  :  i)fm 
quse  ego  ftteio^  et  ipse  facid,  C^  <ek^  af^jiiM,  fiH 
erit  mlmeter.  Ae  si  dicat :  Sitie  tm  idbll  |ieilMfe 
dtcere  nec  facete  {Jom.txw},  'Ouod  veiNi  pnKDmellii 
sic  operaBdi  possit  <diai«e  4leeip«lib  'Mis, MeitlmMl 
oum  eubjungit :  Quia  iMida  nd  Fnntm.  Ad^  tt^Mle 
dicat :  Bene  poeeum  ^ite  po^iMm  MeMimiri 
in  tne  da)re,  '^uia  hnboo  )M3«eetliletti  iMbbliieMi « 
otfniBedendi  in  eaid^  ((k|ualitttte  tnm  mi^.ttMk 
Boltim  vobie  oredeKitibue  be<D  obtic^diaM^eiid  <AMi 
quidquid  petieritis  Ptitrem  in  ^mMe  mtf^jM  ^ 
ciam.  Noii  «It  fafoiiBt,  eed  foofftm.tit  oMt^iti  mm* 
dem  euam  eit  Mris  iseee  «pieHEitiMefli.  PM%ii 
fiomitie  Jeen,  id  oet  del?^toi4e»  peiit  4^  ^lMe 
fttofnam  peiit.Qui  proeul  dttbio  id  intfd  totoHMl- 
derio  et  ^reevefanti^  fiietit,adipieM«irr.aiM]W,fli%- 
tres  mei,  ilrmiter  in  Jeetfm  Gb4*ltfttitti  9kt¥MmA 
hmtmm  credamue,et  fide  per  dileelfOn«iD  dtMMHli 
{Catat.  V),  «i  adhaereamie,  "qtfeniam 'da%it  ^olte  M 
e^am  opera  que  ipee  faoit,  ftfciaftnws,  Viddi«ttt  M- 
eeirieoi-diam,  ju96iti^m,  Ba)>ieniitSam^  ¥irtiiletki,'l«NiH 
p^^rantiam.  Dabit  ^iam  nobie  poteMtem  oIbcM;^ 
fei  non  exteriu8,taimen  qtiod  m^jus  ^^ililerhie  INtt* 
min«ndi,  claudoB  in  vva  Dei  spiritimliUsr  WigeHlth 
Oiaptos  a  fkucodiaiboli  preceet^eorrepftitme^r^^iffH 
mok^tuos  in  peccatis  pef  'bonifm  ootieikefm  tmM^ 
tandi,eed  et  salutem  nternam  nobie  tdio  ieeidetPl^ 
tet  petiseverantia  poBtulanlibue  procal  ddbie  lnrgl^ 
i;dr,tft  eum  videattiuB  et>benedieattKi«1iiMetAa  M^ 
tsulorum.  Amen. 

V4ta  divi  Jaeebi  Minof*i$,  perl>.  ^iierm. 

Jaoobue  AlphSBi,  eipieoopUs 'Hie)md)}ttf«Miti  ^Mi^ 
onus,  cognomento  giialtts,  eOFOi^is  ractaris  jkiHiii 
filius,  unde  et  Dommi  frater  vocaliiseBt,  Ixamol^ 
cis,  operarius  vcrltatis.tantsqueetiam ssLnciitatis  ot 
'flmbnam  ve^trmentrejoscertatim  cuperent  attitigm 
-popefH.Hic  duodecrim  ^tiMbm,(j&9d  snift  hiditoMr^ 
^ione  (gcntium^fi^pietohkm  tscrq^eit.  ^ui  tknn  In  &ie- 
.rusalem  ChristumDei  Filium  pr«dicaret,de  teniplo 
a  Judsis  prsciDfitatus,lapidibus  opprimitur,  ibique 
"juita  templum  liumattrs  e^.tjnem  ^OBei^UBtitiM 
eandtitatf 8  perhfbet  x^  propter  ojure  *necem  If }eH»iH»- 
lyma  oredatur  OBBe  diruta. 

VitaD,  Phiirppi^astoli  perewmdmn.  . 
Philrpi)us,qui  inteitprettatur^ai  lampadu,  ia  ^edi- 
Baida  civitate  Andres  et  Petri,GaUi8ipradicat>€l^i- 
stum.  Barbaras  gentes  vicinasque,  tenebris  et  t^- 
mentis  Dceano  conJuncfta8,ad  ^cfentiaB  lub^  fid^i- 
que  deducit.  Defnde  m  Hiefttpoli  tn^Phrjf^g^  f^ 
"vincis  crucifixas  icpidatiisiiue  oocobirit,  uiuLiliniej 
eepulcro  sepultus  est.  Gi^us  ^aialiB  est  KnUadJB 
Maii. 

XVIII. 

m   INVENTlO^ns  fiTA-NmB  tmuCfB. 

Confido  de  vobis  m  Domino  quod'nlhU  MiM  «JpMl- 


HOMILI^.  —  L  DE  TEMPORE. 


187» 


dmt.  t),  eto.  Fmtfes  mei,  hac  loquitur  Pau-  A. 
ftlatis,  (Juibtts  pseudoprcedicatores  praedicave- 
egttin  cum  Evangelio  esse  tenendam  ;  contra 
iBfSalsam  prsdicationem  scribiteisApostolus. 
antem  eex  in  hac  lectione.  Primo,  dicit  se 
letB  in  Deo  de  siabilitate  fidei  eorum.Secundo, 
lofuwdiiDatoribus  minatur  judicium.  Tertio, 
bstrat  se  non  pr»dicare  legis  observantiam. 
•y^optatperturbatorum  separationem.  Quinto, 
Dstf*at  quantum  prsdioent  l^is  observantiam. 
,-dioit  se  nen  in  lege,  sed  in  cruce  Ghristi  glo- 
Mmo  igitur  dicit  se  confidere  in  Deo,  id  est, 
iei  eanim  stabilitate,  cum  ait :  Confido  de  vobis 
mino  qtmL  nihil  aliud  sapielis,  Ac  si  dicat : 
ivi*  ipeendopredicatores  vobis  prsdicent  con- 
i  Mel,tiMiien  conndo  de  vobis  in  Domino  quod  ^ 
«iMid  a  viHute  fidei  sapietis.  Bani  magistri  est 
Bdpulorwn  errantium  emendatione  nunquam, 
aunt  in  h^c  vtta,  deaperare,  et  ideo  nunquam 
•Itone  tessare,  quoniam,  et  si  de  incorrigibi- 
ataiendatioae  quanium  in  eis  dilHdat,  tamen 
I  ia  Domino  oonOdere  debet,  qui  non  solum 
iasipioieet  refoeare,  imo  «tiam  de  lapidibus 
latfe  fiAtoB  Abrahffi  (Matth,  iii).  Inde  est  quod  ait: 
h^de  vobit  in  Domino,  non  in  vohis,  quoniam 
Bdieiufl  homo  qui  eonfkiit  in  homine  (Jerem, 
•  Mttilns  enim  per  se  stare,  necdum  resurgere 
LiQnod  autem  Apostolus  tunc  dicebat  Galatis, 
hMufcros^faariesimi,  nttnc  dico  vobis  :  Quamvis 
liliquoB  et  hflerotioos  habiietis,  quorum  alii 
liiomplo,  aUi  mala  docirina  vos  corrumpunt, 
1  «onfido  de  vobis  non  in  vobis,  sed  in  Domi-  C 
uadfdihil  aliud  ab  uniiate  Adei  sapieiis  vei 
ift.  -^i  enim  ab  unitate  ecclesiasticee  fidei 
ator,  tanquam  ovis  errabunda  a  lupis  devo- 
• 

[aiiiirpare  seounda,  in  qua  Apostolus  pseudo- 
iaitertbtts  judicium  minatur  subdens  :  Qui 
^  <e$niurbiU  vos,  portabit  judicium,  quicmque 
f.  '8i  mLikim  malam  Deus  relinquit  impuni- 
fnanto 'aupplicio  debet  ille  puniri  qui  fideles 
rbii  a  rreotiiudiBe  vit»  et  fldei  ?  Si  enim  tan- 
paoaaliim  est  oocidere-oorpus  hominis  mortale, 
InaipeooaAuffl  estoocidereanimas  immortales? 
Dominus  in  Evangelio  :  «  Qui  scandalizaverit 
1  de  pusillis  istie  qui  in  me  credunt,  expedit 
auapendatur  mola  asinaria  in  coilo  ejus,  et  ,d 
rgateir  in  profundum  marie  (Mutth.  xviii ;  Marc. 
Ottia  videhcet  predicator  :qui  offensione  mali 
pli 'vel  doetrinee  qpusillos  in  fide  facit  ruere, 
««aaet  ei  ut  «ircuitus  ponderosus  vitee  seou- 
Mim  in  ttternam  damnationem  preBcipitaret, 
mn  aoliifl  anioMe  su»  reum  minor  pcena  cru- 
r ;  iauno  eutem  tot  -supplioia  sustinebit,  quot 
liiriHiare  ^feort.  Portabit,  inquit,  judidum,  vel 
riHfitaFiuBf^vel  in  futuro  invitus.  Qui  enim  hic 
lyiatrato  (pAoeaio  seipsum  per  contritionem, 
BtfioBein  et  laatiafactionem  aocusat  et  judioat, 
Itna  jndioitlin  «vitat.   Unde  idem  Apostolue 


alibi  ait : «  Si  noemetipsos  dyudicaremus,  non  utl- 
que  judicaremur  7  Cor,  n).  »  Itaque,  fratree  mei, 
prflBveniamus  divinum  judicium.  Hic  nos  de  peccatis 
nostris  accusemus.nein  futuro  accusemur.  Hic  noa 
judicemus,  ne  in  futuro  judicemur.  Nam  quicunque 
est  ille^et  quantuscunque  qui  minores  a  via  Dei  de- 
viare  facit,  juxtagradum  suum  judicium  suum  por- 
tabit.  Nam  «  gravius  judicium  in  his  qui  praesuni 
fiet,  et  polentes  potenter  tormentapatientur,etfor- 
tioribus  fortior  instat  cruciaiio  (Sajf,  vi).  » 

Sequitur  pars  teriia,  in  qua  Apostolus  demonatrat 
se  non  praedicare  legis  observantiam  cum  Evan^- 
Jio.Legalia  enim  sacriflcia  et  observanti»  venturam 
Evangelii  observaniiam  praefiguravere  :  propteceay 
Evangelio  coruscante,  debuerunt  cessare.  Quaai 
legis  consummationem  ot  cessationem  J)ominu8  in 
sua  passione  demonstravit,  cum  ait :  «  ConaumixMp 
tum  est  (Joan.  xix).  »  Qui  igitur  extuno  iiguras  le** 
gis  obeervat,  Ghristum  nondum  venisae^^ed  adhuo 
venturum  esse  demonstrat.  Itaque  extunc  iegalea 
figura8observare,non  tanium  est  inutOe, aed  «etiam 
mandatum,  ei  sperantibus  eiiam  in  eis  damnosum* 
Unde  idem  Paulus  alibi  ait :  «  Si  ctrcumcidaminit 
Ghristus  nihil  proderit  vobis  (Gal.  v).  n  Demonstcat 
igitur  Paulus  se  non  pnedicare  legis  observantiamt 
cum  ait :  Et  ego,  fratres,  si  circtmcisianem  aikuc 
praedico,  ut  quid  adkuc  persecutionem  patior  ?  Ac  ai 
aperte  dicat :  Et  boc  patet,  quia  ciroumcisionem 
non  predioo,  quia  a  Juda&is  amatoribus  ciroumci- 
sionis  persecutionem  patior.  Qui  ob  nihil  aliud  m^ 
persequuntur,  nisi  quia  circumcisionem  evacuo^ 
quam  amant,  et  crucem  prffidico  Gbristi,  in  qua 
scandalizantur.  Ergo,  inquit,  evaeuatum  est  scanda- 
lum  crucis,  si  non  crucem  prsdico,  sed  circumci- 
sionem  in  qua  Judai  non  scandalizantur,  sed  potiua 
letantur.  Quod  autem  tunc  Paulus  patiebatuf  a  Jtt- 
dffiis,  idem  patimur  hodie  nos,  licet  indigni  pr«d>- 
caiores,  a  quibusdam  perversis  Ghristiania,  jfuia 
eum  eis  non  grata,  sed  vera,  non  plaeita,  sed  dura 
dicimu8,insidi€ffi,Goniumelia8et  injurias  ab  eis  pi^ 
timur.Gum  enim  hunc  corripimus  de  Iuxuria,iUum 
de  avaritia,  hunc  de  ira,  illum  de  crudelitate,alium 
de  mollitie  et  dissolutione,  eos  lucrari  Deo  cupien- 
tes,  nos  oderunt  unde  diligere  debuerunt. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Apostolue  pptatper- 
turbantium  separationem  cum  snbdit :  UHnamab' 
edndantur  qui  vos  conturbantl  Sicut  prudens  pa- 
stor  eeparabat  morbidam  ovem  velporcumab  ovilji, 
ne  ejus  contagio  totus  grex  pereat ;  ita  Dootor  ,gen- 
tium  oplat  separari  iniquos,  male  dooentes  vel  vi- 
ventea,  a  grege  fidelLum,ne  eos  aua  contagione  cor- 
rumpant  et  in  anima  occidant.  IIlos  enim  debemue 
retinere  in  gregem  nostrum  qui  de  nostra  societa^ 
sint  meliores,  vel  de  quorum  societate  nos  meliores 
simua.  Incorrigibilem  vero,  qui  de  nostra  bona 
conversatione  non  iit  meIior,et  nos  de  sua  deteno- 
res  fieri  possumus,  a  nobis  excludamus.  Scriptum 
est  enim :  «  Auferte  malum  de  medio  vestri  (/  Cor. 
v). »  Hinc  eat  quod  aaneta  Ecolaaia iartJftltftyo<i»JaMi»' 


1871 


RADCLPHI  ARDENTIS. 


tm 


ratores,  hffireticos  caeterosque  publicis  sceleribus  A  crux  dextri  latronis  pro  peccatis  suis  patientisyfieil 


involutos  excommunicare  et  eliminare  consuevit^in 
hoc  tam  sibi  quam  illis  consulens  :  sibi,  ne  contagio 
eorum  interius  corrumpatur,  illis,  qui  cum  vident 
propter  scelera  sua  se  dejectos,  erubescunt  et  sa- 
lubriter  confundantur. 

Sequitur  parsquinta,in  qua  demonslrat  Aposto- 
lus  quare  observantia  legis  prsedicetur  a  pseudo- 
prsdicatoribus,  et  ponit  duas  causas.  Primam,  ut 
evitent  persecutionem ;  secundam^utacquirant  sibi 
nomeli.  Quicunque  enim  volunt  placere  in  came 
id  est  carnaliter,  et  non  spiritualiter,  hominibus, 
et  non  Deo,  hi  cogunt  nos  cimmcidi,  tantum,  su- 
baudiSyin  carne,  vel  tantum  hac  causa  ut  crucis 
Ghristi  persecutionem  non  patiantur.  Romani  enim 


tamen  p(Bnitcntis,et  confitentis,  nec  in  eaestnnde 
glorietur,  sed  unde  corripiatnr.  Est  et  crnz  Gyre- 
naei  in  angaria,sed  non  morientis.id  est  hypocrita 
carnom  affligentis  et  mundo  viventis,  nec  in  eaest 
unde  vere  glorietur,sed  unde  judicetur.  Est  etcnii 
Ghristi  innocentis,  pro  peccatis  nostris  sponte  mo- 
rientis,  et  in  ea  est  multum  unde  glorietar.  In  hae 
Paulus  gloriatur,  quoniam  et  ad  exemplum  Gbristi 
in  cruce  pcndcntis,  carnem  snam  cruciflxerat  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  {Gal,  v),  mortuus  mando, 
sed  vivus  Deo.  Unde  idem  ait  :  «  Vivo  ego,  jam  noa 
ego,  vivit  vero  in  me  Ghristus  {GaUU.  n).  »  Et 
etiam  pro  Christo  quotidie  patiebatur  contamelias, 
injurias,  flagella,  carcercs,  lapides,  et  hujasmodi. 


imperatorea^Augustus,  Tiberius,  et  Caius  dederant  ^  Undc  idem  ait :  «  Ego  stigmata  Christi  porto  in 


libertatem  Judsis,  ut  ubique  possent  patriis  legi- 
bus,  donec  viverent.  in  pace  deservire.  Propterea 
pseudopredicatores  dum  viderent  Ghristianos  per- 
secutionem  pati,  legales  observantias  tenebant,  et 
8U0S  tenere  cogebant,  ut  hominibus  non  displice- 
rent,  et  persecutionem  evitarent.  Quorum  etiam 
hodie  sunt  similes  quidam  solo  nominepastores,qui 
non  vera,  scd  grata,  non  dura,  sed  placita  dicunt  et 
faciunt  hominibus,  hac  videlicet  causa  ut  eis  pla- 
eeant.  Sed  ut  ait  Psalmista  :  «  Qui  hominibus  pla- 
cent,  confbsi  sunt.quoniam  Deus  sprevit  eos  [Psal. 
Lii).  »  :  Et  Apostolus  :  «  Si  adhuc,  inquit,  homini- 
bus  placerem,  Ghristi  servus  non  essem  {Gal,  i).  » 
Secundam  vero.causam  ponit  cum  subdit :  Neqv£ 
enim  qui  circumcidunturf  subaudi8,tantum  tn  carne, 


corpore  meo  (Gal.  vi.)  Et  suppleo,  inquit,  qa»  de* 
sunt  passionum  Ghristi  (Col.  i).  »  His  igitar  annis 
jam  superaverat  Apostolus,  non  solum  mundnm, 
sed  etiam  seipsum.  Unde  et  subdit :  Per  quem^  id 
est,  per  cujus  amorem,  per  cujus  imitationem, 
mundus  mihi  crucifixus  est,  ne  me  trahat  concapi- 
scentiis,  et  egomundo,  ne  eum  sequar,  id  est  per 
quem  vici  mundum,  et  etiam  meipsom.  Sed  noB, 
fratres,  si  adhuc  mundo,  si  adhuc  carnis  concapi- 
scentiis  vivimus,  quomodo  in  cruee  .  Jeaa  Gbristi 
gloriari  possumus?  Nonne,  dum  signum  cracis 
fronti  nostro  imprimimus,  et  tamen  concupiecon- 
tias  et  vitia  in  nobis  non  mortificamus,  paaperta- 
tem,humilitatem,  contumelias,  injurias,  inflrmita- 
tes^  ca3terasque  infirmitates,  c«terasque  anxietates 


legemcustodiunt,qu8d  spiritualem  magis  quam  car-  C  patienter  non  portamus,  nonne  facti  aumassimiles 


nalem  prsecepit  circumcisionem.  Sed  volunt,  inquit, 
vos  circumcidiy  ut  in  came  vestra,  id  est  in  carna]i 
vestra  circumcisione,  glorientur,  dum  plures  prose- 
lytos  faciendo,  nomen  sibi  acquirent.  Quales  sunt 
bodie(unde  dolendum  est)  multi,  qui  prsedicant  et 
legunt^non  ut  auditoribus  proflciant,sed  ut  inmul- 
titudine  auditorum  glorientur  et  nomen  sibi  acqui- 
-rant  Sed  tales  quicunque  sunt,  jam  receperunt 
mercedem  suam. 

Sequitur  pars  sexta,  in  qua  Apostolus  dicit  se 
mon  in  lege,  sed  tantum  in  cruce  Ghristi  gloriari. 
Quasi  dicat  :  IUi  gloriantur  in  circumcisione ;  mihi 
autem  absit  gloriari  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu 
Christil  Noluit  dicere^  cum  posset,  Apostolus,  mihi 


Gyrenseo,  qui  crucem  quidem  portat,8ed  non  mori- 
tur?  Itaque^fratres,si  volumus  gloriari  cum  Ghristo, 
patiamur  cum  eo,  per  viam  quam  ipse  ambalavit 
ambuIemus,divitias,honores  et  glorias  mandioon- 
temnamus,  membra  nostra  cum  vitiis  et  concapis- 
centiis  cruciflgamus,  miserabilibus  personis  com- 
passionemetmisericordiamexhibeamu8,omniadora 
spe  regni  ecelorum  amplectamur,  pro  Ghristo  cjus- 
que  justitia  usque  ad  mortem  decertemu8,qaatena8 
ejus  gloriae  participes  esse  mereamnr,  ipso  lar- 
giente  qui  cum  Patre  et  Spiritu  eancto  vivit  et 
regnat  Deus  per  omnia  sscula  ssculorum.  Amen. 

XIX. 

IN  EODBM  FE8T0. 


absit  gloriari  nisi  in  sapientia  vel  potentia,  vel  in  j^     Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Sicut  fulgur  exU  ah 


aliqua  alia  virtute  Jesu  Ghristi,  sed  ait,  nisi  in 
cruce.  Quare?  quia  crux  est  arma  per  quae  nos 
Ghristus  redimens  diabolum  superavit,  et  nos  eum 
superare  docuit.  Sicut  ergo  aliquis  miles  gloriatur 
in  armis  suis,  quibus  superavit  hostem  suum^  ita 
Paulus  gloriatur  in  cruce  Ghristi,  perquum  victor 
erat  omnium  suorum  adversariorum.  Nec  ait  sim- 
pliciter  in  cruce;  sed  in  cruce  Domini  nostri  Jesu 
Christi.  Mult»  quippe  sunt  crucea,  id  est  causae 
patiendi.  Est  enim  crux  sinistri  latronis,  qui  pro 
peccatis  suis  invitue  patitur,  nec  emendatur,  in  qua 
non  CBt  unde  glorietur,  sed  unde  damnetur.  Est  et 


oriente  et  paret  usque  in  occidentem,  ita  erU  et  od- 
ventus  Filii.hominis  (Matth.  xxiv),  et  reliqaa.  In  hac 
sancti  Evangelii  lectiene,  fratres  charissimi,  pr»in« 
struit  nos  Dominus  et  Redemptor  noster  de  secaado 
adventu  suo,  sex  res  nobis  demonstrans,  videlicet 
qualiter  sit  venturus,quo8  ad  judicandum  eecam  sit 
congregaturus,  quales  mutationes  rerum  sit  faoto- 
rus,  cum  quibus  insignibus  sit  ventunis,  qaid  mali 
malis,  et  quid  boni  bonis  sit  collaturus.  Primo  igi- 
tur  adventum  suum  non  ut  primum,ita  seoandam 
futurum  esse  occuItum,etin  humilitate,  sed  potias 
manifestum  et  in  gloria  per  aimilitudinem  dicena: 


HOMILIiE.  —  L  DE  TBMPORE. 


ItM 


fidgur  exit  ab  oriente  et  paret  usque  in  occi- 
tiy  ita  erit  et  adventus  Filii  hominis.  Porro 
r  octo  proprietates  habet.  Venit  subito,  mani- 
cum  tempestatey  cum  igne,  cum  fulgore,  cum 
*ey  cumtempestate,cum  igne,  cum  fulgore^cuii 
'6,  alta  percutit  et  urit,humilibus  parcit.  Re« 
tor  quoque  noster  ad  judicium  eubito  veniet  et 
te.Unde  ipse  dicit :  «  Sicut  in  diebus  Noe  erant 
dentes  et  bibentes,  nubentes,  et  nuptui  traden- 
;  venit  subito  diluvium^et  tulit  omnes,itaerit  et 
itus  Filii  hominis  {Luc,  xviii). »  Et  alibi :  «  Dies 
Domini  sicut  fur,  ita  in  nocte  veniet  (/  Thess, 
Petr.  iii). .  Veniet  quoque  manifeste,  sicut  et  in 
vangelio  demonstratur;  et  in  Psalmo:  «  Deus 
r manifeste  veniet  (PsaL  xlix).  »  Veniet  quoque 
empestate  elementa  concutien  tc.  Veniet  quoque 
gnequatuor  elementa  concremante.  Unde  et  ibi 
ir:  «  Ignis  in  conspectu  ejus  exardescet,  et 
euitu  ejus  tempestas  valida  (ibid,).  »  Veniet 
ae  cum  fulgore,  quoniam  sicut  ipse  dixit,  cum 
I  veniet  et  majestate  {Marc  xiii).  Veniet  quo- 
(om  terrore,  quoniam  terribilis  erit  reprobis, 
ivis  sit  blandus  justis.  Quod  bcne  signiOcavit 
OB  qui  in  resurrectione  ejus  apparuit;  cujus 
loctus  erat  sicut  fulgur,  et  vestimenta  sicut  nix 
'A.  XXVIII.  »  Feriel  quoque  Dominus  alta,  ad 
r  fulguris,  igne  gehenn»  elatos  et  superbos  in 
lum  concremans  et  humilibus  parcens,  «  quo- 
nzcelsus  Dominus,  et  humilia  respicit  et  alta 
i^  oognoscit  (PsaL  xlvi).  »  Secundo,  demon- 
Dominus  quos  ad  judicandum  sccum  sit  con- 
itnrus,  cum  subdit :  Ubicumque  fuerit  corpus, 
xmgregabuntur  et  aquilx.  Ac  si  apertius  dicat : 
aquil»  cadavera  etiam  transmarina  sentiunt, 
.  eongregabuntur  ubi  eritcaro  Filii  hominis,  ut 
ant  mundum  cum  eo,  juxta  illud  :  «  Et  voca- 
rinm  desursum,  et  terram  discernere  populum 
i  {Psal.  XLix.  »  Convenienter  autem  posuit 
I89  quod  signiflcantius  cadaver  dicitur,  insi- 
I  qnoniam  quamvis  Ghristus  in  cruce  sit  mor- 
quamvis  tanquam  in  sepulcro  positus,  tamen 
ini  fuit  judicatus,  veniet  judicaturus,  et  ad 
1  tanquam  ad  panem  vit®,  omnes  sancti  con- 
bnntur.  Sancti  autem  comparantur  aquilis 
er  tres  eorum  proprietates,  quoniam  pennis 
um  altius  ad  coelestia  sublevantur,  quoniam 
I  contempIationisSoIemjustitiffi  subtilius  con- 
antur,  et  quoniam  vetustate  non  corrumpun- 
ed  renovantur  utaquilffijuventussua.  Quibus 
lociari  mereamur,  vetustatem  peccatorum  no. 
cm,  fratres  mei,per  pcBnitentiam  exuamus,  et 
)  in  diem  per  novitatem  vii  tutum  renovemur, 
>  mentis  desiderio  ad  videndum  Doum  deo- 
D  Sion  suspiremus.  Tertio  demonstrat  Domi- 
nas  res  in  secundo  adventu  suo  sit  facturus, 
inbdit :  Statim  autempost  tribulationem  dierum 
n  $ol  obscurabitur,  et  luna  non  dabit  lumen 
et  steltae  cadent  de  csslo,  et  virtutos  caelorum 
nntur.  Porro  juxta  litteramy  sol,  luna  et  stel- 


A  Iffi  ad  tempus  suo  lumine  privabuntur,  ut  instan- 
tem  adventum  Domini  signiflcent;  sed  postea  muiw 
do  renovato,  majus  lumen  recipient.  Sed  et  tanta 
claritas  erit  veri  Solis  sanctorumque  ad  judicium 
venientium,  quod  ad  comparationem  eorum,  sol  et 
luna  obscurabuntur,  et  stellte  cadent  a  sua  clari- 
tate,  tantaque  severitas  erit  districti  judicis  contra 
reprobos,  quod  virtutes  et  potestates  ocBlorum  mo- 
vebuntur,  non  quod  de  se  timeant,  sed  quod  tan« 
tam  severitatem  exerceri  videant.  Unde  Job :  «  CSo- 
lumns,  inquit,  cceli  contremiscunt  et  pavent  adven- 
tum  ejus  [Job  xxvi).  »  Et  si  tremebunt  angeli,  fra* 
tres  mei,  quanto  magis  homines?  Et  si,  ut  ait  apo- 
stolus,  vix  justus  salvabitur  (/ Pelr,  iv),  impiua  et 
peccator  ubi  parebunt  ?  Mystice  vero  muUi  qui  vi- 

l>  debantur  hic  radiis  bonorum  operum  quasi  sol  et 
luna  mundum  irradiare,  Domino  veniente,  «  qui 
illuminabit  abscondita  tenebrarum«  et  manifeetabit 
consilia  cordium  (/  Cor,  iv),  »  obscurabuntur,  et 
multi  qui  fulgere  videbantur  ut  stelle,  cadenty  et 
qui  hic  firmi  videbantur  quasi  viKutes  coslorumy 
ruent.  Quarto  quoque  ostendit  Dominus  cum  qui- 
bus  insignibus  ad  judicium  sit  venturus,  cum  sub* 
dit:  Et  tunc  apparebit  signum  FilU  hominis  m 
coelo,  Sicut  rege  ssculari  cum  equitatu  suo  venien* 
te  solent  vexilla  ejus  prscedere,  sic,  fratres  mei, 
fiet  Domino  ad  judicium  veniente.  Pracedet  enim 
vexillum  sanctte  crucis.  Et  hoc  ob  tres  causas.  Pri- 
ma  est,  ut  ostendat  quale  sit  signum  victori»  8U«, 
quod  priusvidebatur  opprobrii  esse  et  dejectionis; 
secunda  est,  ut  dilectoribus  suis  sue  crucis  b%ju- 

C  latoribus  inspiret  jucunditatem  ;  tertia  est,  ut  oru-' 
cifixoribus  sueque  crucis  comtemptoribus  incutiat 
confusionem  et  timorem.  Unde  scriptum  est :  «  Et 
videhit  eum  omnis  oculus,  etiam  qui  eum  pupuge» 
runt  {Apoc,  i.)  »  Tradunt  etiam  quod  vestigia  vul- 
nerum  quse  pro  nobis  pertulit  tunc  demonstrabitt 
et  reprobis  improperabit.  Propterea,  fratres  mei, 
propter  nos  crucifixum  diligamus,  et  ejus  crucem, 
quantum  possumus,bajuIemu8,cupiditates  camiset 
amoremmundi  in  nobiscruciflgamus,  paupertatemi 
humilitatem,  contumelias,  i^jurias,  infirmitates  et 
dolores  cum  patientia  sustineamus,  erga  miserabi- 
les  personas  compassionem  et  miserioordiam  ha- 
beamus,  spe  regni  coBlorum  omnia  dura  pati  non 
timeamus,  pro  Ghristo  usque  ad  mortem  decerte- 

j)  mus,  quatenus  Ghristum  cruciQxum  io  Judicio  se- 
curi  vidcre  mereamur.  Quinto  demonstrat  Dominus 
quid  mali  sinthabituri  mali  in  judicio,  cum  subdit : 
Et  tunc  plangent  omnes  tribus  terrm^  id  est  aliqui 
de  omnibus  tribubus  qui  Ghristum  persecuti  sunt, 
vel  comtempserunt  in  hoc  mundo.  Unde  et  subdit 
ceusam  quare  plangant^^um  videlicet  videbant  Ft- 
lium  hominis  venientem  in  nubtbus  caBli,sicut  in  nn* 

.  bibus  cseli  ascendit.  \enientem  dico  cum  virtute  itia- 
gna  et  majestate^  ut  reddat  unicuique  secundum 
opcra  sua.  Plangent  quidem  et  pcDnitebunt  repro- 
bi,  sua  interius  conscientia  eos  accusantey  sed 
seroy  quoniam  planotus  et  panitentia  illa  non  eril 


IIN 


RADDLPHI  ARDENTI6. 


ItSI 


(Mfigatoria,  eed  prtiurtpiqm  eiern®  miserifie.  la  qua 
^idem  erit  plMictug  sine  consolatione,  poenitentia 
aine  indulgentia,  dolorsine  remedio,  cruciatus  sine 
nfHgerio,  ardor  sioe  rore,  supplicium  sine  spe, 
inorB  sine  fine.  Sesto  demonstrat  Dominus  quid 
boni  «uis  sit  collaturus,  cum  subdit :  Et  mittet  an- 
g$h$  €um  luba  el  voce  magna,  videlicet  tam  im* 
mansa  ^t  tam  eftlcaci  quse  omnes  mortuos,  ubi- 
enoque  sint,  possint,  excitare,  el  ad  judicium  con- 
eitaTO.  £t  congregabunl,  inquit  electos  ejus  a  qua- 
iuwr  viutiSy  id  est  ab  omnibus  partibus  mundi,  a 
ftfmmif  espi/^rum  u^que  ad  terminos  eorumy  id  est  ab 
omnibus  k)cie  qui  sub  cobIo  sunt,  a  mcditerraneis 
«squead  uUimos  terminoB  terre.Hi  suntmessores  an- 
gel:  4|in  jj  uzta  paraboiam  evangeiicam  ,zizania  et  t  riti- 
4»im  partieir  colligent;  sedzizania  colligabuntin  fa- 
•eicilos  ad  comburendum,  triticum  vero  congre- 
fpbunt  in  coBleste  horreura  (Matth.  xiii).  Ut  autem, 
IMi«8y  tune  non  ad  ignem^sed  ad  vitam  coUigi  me- 
«vaBiur,  interim  formidinem  extremi  judicii  semper 
HDte  oculos  oostros  ponamus,  quam  terribilis  ve* 
siajt  «ummus  Judex  semper  cogitemus ;  peccata 
oostraiacrymispcBni  tentiae  diluamus,etomnia  trans- 
Itoria  «ontemneBtes,  ad  illa  cterna  bona  toto  desi- 
tkrto  festinemus,  Deum  super  omnia,  et  proximum 
0ioot  nos  diligamus ;  et  si  tunc  Judicem  nobi  il- 
ittiii  nidserioordem  invenire  cupimus,  nunc  miseri- 
eordee  aimus,  patientibus  compatiamur,  esurien- 
jbMnpaflcamus,  sitieBtem  potemus,  nudum  vestia- 
0IU8,  perpgricMim  euscipiamus,  infirmum  visitemus, 
Incairoeratiim  redimanus,  quatenus  tunc  a  summo 
Jjndioe  oiternaliter  pasci,  potari,  vestiri,  suscipi  et 
MBflolari  mereamur,  ipso  largiente  qui  cum  Patre 
«t  Spiriiu  aaneto  vivit  ot  regnat  Deus  per  omnia 
Mpula  psoulorum.  Amen. 

QuomoM  crux  Dominioa  inventa  est,  ex  Eutropio 
historico  lib.  u  rerum  Romanarum  in  Flavio  Con- 
stantino. 

liater  CoQstaniJAi  imperatoris,Helena  nominc,  in 
aomois  admoniU,  JHierosoIvmam  properavit,  et  se- 
pulcru;n  Christi,  licet  difflculime,tamen  invenit,8or- 
nibus  cooperttim,et  desuper  templum  Veneris  aedi- 
'Boi^nim,  ubi  virgines  eantibus  insultabant;  praBce- 
oitqiJbe^iieetPttiaoeleratissijzium,  ipsumque  pulverem 
fianestls  saGriflciis  yiolatum  •ejicl,  et  a  civitatc  pro- 
cul  dispergL  Exinlpcum  pur^ari  praecipiente,  stutim 
palammonumentum  Domini  apparuit.  Apparuerunt 
«ft«kca  illud  BiifE68S«  tres  cruces  et  clavi.simul  et 
lituIualittQrisjGr^Bciset  Latinisoonscriptus,ye5U5  Na- 
zmenus  rexjud^eorunjk.  Dicitur  autem  quia  etiam 
mortuu3  crAicis  tactu  surrexit.  De  hocligno  Sibylla 
Aixit  aj)ud  Riganos  :  «  0  ter  beatum  lignum,  in  quo 
Deiis  exiiensus  eet !  »  Tunc  ergo  qusB  crux  Dommi 
^9set,'<]U6B  lnitrojiiom  4ubitare  coBperunt.  Proinde 
Maoariua,  civitatijs  prffisuUhi^iusmodi  tactu  dubita* 
tionem  solvit.  Muneri  namque  nobilitate  clars, 
loneasgritudineffftigats,  unamearum  crucum  cum 
oratioiie^roim>tiesimaadhibens,  virtutem  Salvato- 
rifl  a^iiovit.  Mox  .enim  ut  mulierem  attigit  crux, 
pjaasionem  Bsvissin^  .s^ritudinis  effugavit,  et  fe- 
min»  salutem  restituit.  Yide  epistolam  Paulini  un- 
decimam  ad  Severium,  ubi  copioseinventionem  Do- 
■iiBi«e<crueie  >tractat. 


A  XX. 

IN   NATIVITATE  SANCn  JOANKIS  BAPTMTJB* 

Priusquam  te  formarem  in  utero,  nosBtUt^t  misqum 
exires  lie  ventre^  sanctificavi  te,  et  praphetam  in  gm' 
tibus  dedi  te  {Jcr,  i),  etc.  Habc  sunt,  fratree  ^aris* 
simi,  verba  ad  Jeremiam  prophetam,  de  ele«doBt 
ejus  in  prophetam.  Sed  quoniam  QihilomJaiM  ^eato 
praecursori  Domini  conveniunt,  ideo  eoaveiiieBtar 
recitantur  in  ejus  nativitate,  quam  aoe  hodie  «da- 
bramus.Sunt  autem  hujus  lectionis  quatmwpBrtes. 
Primo  enim  dicit  Dominus  Jeremie  ee  eoHiia  gmr 
phetara  praBdestinasse;  secumio^JeremiaeseeaLcasMtt 
tertio,  Dominus  consolatur  eum ;  quarto,ii^iiBgitei 
prophetisB  ministerium.  Miseurus  igitur  ikMBiBiu 
Jcremiam  ad  oificium  prophetan^iifBeipBepropiiB 

^  imperitiffi  fragiiitatisque  coascius  iqjnai^pm  .oftr 
cium  renueret,  primo  demonstrat  ei  qu/ffl.  ip^e  ad 
hoc  sit  praeelectus,  ^eum  dicit :  Priuiquam  U  ftr* 
marem  in  ulero  novi  te,  id  est  approbain  ei  eiegi  te« 
et  anlequam  exires  de  vulvay  smotificavi  ie^  ei  ps^ 
phetam  in  gentibus  dedi  ie.  Ecqe  quam  mirdiiiii, 
quamque  stupendus,  fratres  mei,  eet  ^Siviiut  pn^ 
desistination  efrectu8,qttffi  homiBem  enie^EMm  m\, 
oligit;  antequamdeimmunditia  exeat,BMpia^Bi;$Bp 
iequam  loquatur,  prophetam  facit,  ;iu3ota  4|aod  de 
eo  scriptum  est :  «  Qui  fscit  qus  futura  eaoi.  »  E^ 
alibi :  «  Qui  vocat  ea  qus  aon  eunt,  taBqaBan  et 
qu8B  sunt  (Rom,  iv).  »  Quffi  «utem  hic  de  ilereBitt 
idicuntu  r,  similiteTy  imoexceilenti4ie,8aBeliBflime4)0B<- 
veniunt  Domini  prccursori.Istumepim  eimitiiteret 
antequam  forniaret  in  utero  elegity  imo  veatttmuB 

G  per  prophetas  preedixit  et  per  angelum.HBScnto|riH| 
pronuntiavit.  Istum  quoque  antequaaoi  ^ret  4$ 
yulva  sanctiilcavit,  imo,  juxta  yerbuai  QpqhBByK, 
.onm  Spiritu  sancto  ex  utero  matrie  ^1«  Deplevlt. 
Istum  similiter  autequam  exii:et  de  vulva^kDOfilMr 
tam  in  gentibus  per  prffidesUoationefli  dedEt,iflM 
per  propheticum  gaudium,  et  per  os  ttatris  eiMB, 
adventum  Ghristi  in  utero  eaihetflB  Virginip  progbe» 
tare  fecit.  Ecce  videtis  quomodo  -paiaia  ib«p  eoMl* 
lentius  beato  Joanni  conveaiaiit  qttam  Jq^efflia. 
Nemoautem  vestrum,  fctttres  «mei,  ex  ietis  poMfi 
quse  hic  diountur,  priusquam  ie  {ormarefnm  -ulero,, 
novi  te,  sumat  errori8  0ccasionem,4Dstimaiido42|Mif 
ideo  Dominus  vel  Jeremiam,  vet  Joannem  el^glt, 
quod  eos  futuros  bonos  prffiooyit.  (Non  enim  bona 

D  vita  eorum  divinffi  prffldeatinatioDiay  sed  fMftioe  ^^- 
vina  prffidestinatio  bouffi  vits  eoimivi  ^uea  liiitsptfti- 
hil  enim  aliud  praelegit  an  eis,  niei  «qBod  iectune 
erat  in  ipsis.  Est  igitur  ac  ai  diceret  iPriusqumti  4e 
formarem  in  utero,novi  te,  id  .^t  •priuequam  4e  for- 
marcm  in  utero  elegi  in  te  quod  ibrmaturifts  -eraM 
in  te.  Itaque,  fratres  meiyquod  Dominusab  «teme 
6U0S  prsBdestinat,  quod  eos  in  iea^pove  eanotifieBt, 
quod  eos  ad  bene  operandum.peFseveraoter^ei^^let» 
totum  est  gratiffi  divinffi,  Aon  •meritiiiunM^;6ie«t 
econtrario  quod  in  prffiscientia  sia  ^  «terao  "iBi- 
pios  reprobavitj  qnod  temporaiiter  'giMitiera  mmm 
snbtrabit^  quod  oqs  oiale  agece .  derelixiqttitlitrttfl 


HOMILIiE.  --  I.  DB  TEMPORE. 


tt» 


est  tii  meriti  hutnani.  Unde  et  nos,  fratres  A 
mnensam  ejiis  clementiam  totis  vi^ceribus 
aenter  exoremus^  qustenus  nos  indignos  fa- 
raols  de  massa  p^rditionis  eripere^  et  in  ele-» 
1  suorum  greg^  nos  dignetur  numerare. 
iitvr  pai^  8ectinda,in  quaJeremias  ab  officio 
9tandi  seipstim  excusat^cum  dicit :  A^  a,  a, 
e  DetUy  ec^e  neeeio  lequi.quia  puer  ego  sum. 
frbtre^  mei,  Jeremias,  quamvis  audieritaDeo 
i  ab  eo  prcfeele6tum,se  esse  sanctificatum,  se 
ro|)hetam  destinatum^tamen  se  exhorrescere 
tidieaedre  grave  et  periculosum  prophetandi 
m  demoDstrat,  per  a  interjectionis  expressi-» 
rabns  Af  a,  a,  Domine  Deus !  Ac  si  dicat : 
M  Dou8>  cui  famulari  et  obedire  teneor,  ofQ- 
id  quod  me  vis  mittere^quiasuprameasvires  p 
iformido*  Quate  autem  reformidet  ostendit^ 
obdit :  Ecce  neecio  loqui,  quia  puer  ego  sum, 
miti  letate,  puer  sum  ineloquentia,  puer  sum 
1180) puer  8um  pusillanimitate.Quodlibetenim 
m  quatuor  impedit  officium  praedicandi  Puc^ 
ttlatc  hondum  valet  perfecte  loqui  ;puer  vero 
iiihHia,ne8citaffluenter  loqui  ;puer  imperitiat 
prudenter  loqui ;  puet  vero  pusillanimitate« 
aiet  fortiter  loqui.  Joannes  vero  Baptista, 
M  in  ipso  matris  utero  prophetarec(Bpit,non 
r  se  excusas^y^ed  tantumadofficiumprophe* 
hB  ^dse  indignum  demonstrat,cum  rogatus  a 
1^18  quis  e88et,an  propheta  esset^se  esse  pro- 
od  negat  {Joan,  i).  Ab  ofHcio  vero  baptizandi 
Qptorem  ttostnim  se  aperte  excusat,  cum  ex-" 
BeD8  ait :  «  Ego  a  1e  debeo  baptizari^et  tu  ve-  C 
l  faie?  »  {MatthAu,)  Quidamigiturlaudabiliter 
ciiMBt^  ut  Jeremias,et  Joannes  Baptista  ;  alli 
awiabiliter  se  oflerunt,  ut  Isaias.qui  Domino 
I :  «  Qtiem  mittam^  et  quis  ibit  nobis?  ait : 
sgcsmitte  me  (Isa,  vi.)  »  Gonsiderandum  ta- 
!Bt  quoniam  Isaias  qui  se  ofTert.vel  carbone. 
loulo  de  altari  sutnpto  Jam  purgatum  se  esse 
I»  et  Jeremias,  et  Joannes  Baptista,  etsi  se 
lotv  kion  aperte  repudiant.  Sed  quis,  fratres 
ddie  se  mundatum  esse  inlelIigit?Ideo  tutius 
iillicium  prsedicandi  declinatur,quam  appeti-^ 
m  tbmen  debet  ille  pertinaciterdcclinarequi 
g;lt  80  a  Deo  vocatum  esse.Quorumutrumque 
b  io  Ise  demonstrat,cumDominomittentieum 
monem  se  excusat,  et  tamen  ei  instanti  hu^  u 
r  obtemperat  {Exod.  tv),  dans  exemplum  no- 
t  ^aantumcunque  simus  probati,tamen  sem- 
Qoiom  pastorale  reformidemus,  sed  et  si  no- 
li  divinam  esse  voluntatem,  non  omnino  re- 
UB  In  quo  quorumdara  prssumptiorefutatur 
uamvis  in  conscientia  sua  non  mundi  sed 
{fblluti  sint.tamen  officium  pastoralenon  re> 
ttali^  imo  ambiunt.Confutantur  quoque  etilli 
liec  t[aod  Jeremias  puer  prophetavit,  acci* 
siU  ecToHs  exemplum,  ut  et  ipsi  adhuc  im- 
M)6ant  prndicare,nonattendentes  quoniam 
i^Jeremia  minue  erai  perstatem  auppletuna 


est  per  gratiam,  et  quia  privilegia  jiaitcoi^un  non 
faciunt  legem  oommunem.Gonfutanturetiam  etilli 
qui,  cum  non  habeant  sermonis  eloquentiam,  at« 
lentant  pr»dicationem.Sedquom€do  prsdioftbuniv 
qui  loqui  nesciunt^Confutantursfmiltlerotilli  qai^ 
cum  non  haheant  doctrinam  8apientiiie,  prsdioave 
audent.  Sed  quomodo  alios  docebunt,  qui  seipeorf 
docere  nesciunt?  Gonfntantur  nihilominua  et  ilU 
qui,  cum  non  habeant  fortitudinem  menti^^ prasii» 
munt  officium  prfledicationis.  Sed  quomodo  pHiioi«« 
patibus  et  potestatibus  prsdioabunt,  qui  eoaincre* 
pare  non  auient?  Ab  ista  pustllanimilate  ostendil 
Psalmiata  se  esse  alienum  cum  dicit :  «  Et  loque* 
bar  de  testimoniis  tuis  in  conspectu  regum,etnoii 
confundebar  \PsaL  cxviii).  » 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  timorenl 
prophetao  consolatur  ct  confo^tat,  dioeni  :  Noli  di* 
cere  :  Puer  sum,  quoniam  Ad  amnia  ad  quae  mittam 
te  ibiSy  et  universa  quw  mu^daifero  tibi  loqueris,  Ne 
timeas  a  facie  eorum,  quia  ego  tecum  swfntHt  eruxm  U* 
Ac  si  aperte  dicat :  Quamvi.j  sis  puer  etate  tit« 
men  ego  dabo  tibi  posaibilil  .tem  ot  efei  ad  (jutf 
ego  mitto  te  possis  facere.  Quamvis  ais  puer  p^ 
ineloquentiam  et  insipientiam,  tamen  ego  dabd  iibi 
eloquentiam  et  sapientiam  ut  mandata  mea  pMtis 
eloqui.Quamvis  sis  puer  pusillanimitateytamen  egO 
prfflcipio  tibi  ne  adversarioa  tuos  timeas,  quia  egi 
semper  sum  tecum  ad  constantiam  et  defbnsioilem« 
Porro  in  hoc  quod  ait,  ad  oinnia  ad  quae  miUam  te 
ibiSj  ostendit  prophetam,  vel  prtBdicatorem,  ad  6% 
ad  quo  missus  est  sempef  ire;  ad  ea  vero  ad  qu« 
missus  non  est,  nunquam  ire  debere.  Unde  divinam 
experitur  indignationem  Jonas,  qui  Ninivttis*  md 
quos  raissus  erat  praedicatum,  ire  fbgiebat  (Jon,  i)« 
Et  damnatur  Balaam,  qui  corruptus  pretio,  poplh 
lum  a  Deo  benedictum  maledicere.ad  quem  miaaiM 
non  erat,  ibat  (Num,  xxiv\  Quorum  sunt  hodie  etiadl 
similes  quidam  falsi  pastores,  qui  corrupti  favor% 
vel  odio,  timore  vel  pretio,  vadunt  abaoitere  iUos 
qui  ligandi  sunt^vel  ligare  eos  quisolvendi  aunt,e4 
juxta  prophetam,cf  vivificant  animas  qu»  non  vivimif 
et  mortificant  animas  quAD  non  moriuatur  (Ezech* 
iii).  >»  Sed  «  maledicam,  inquit  Dominus  Deafti  be* 
nedictionibus  vestris,  et  benedicam  malediotionlbtfs 
vestris  (Maladi.  ii).  »  In  eo  vero  quod  ait  univered 
qux  mandavero  tibi  loqueris,  ostendit  prophetam  ve\ 
praedicatorem  semper  verba  Dei,  et  Bon  alia  debere 
prsdicare.  Unde  confutantur  «qnaliter  et  illl  qui 
verbum  injunct®  pnedicationis  tacentyunde  « oanes 
muti  n  a  Domino  vocantur  (/m.  lvi,  et  sanguia 
propter  taciturnitatem  suam  pereuntium  ab  eis 
requiritur,  et  illi  qui  alia  quam  Domini  verba  pre- 
dicare  prssumunt,  cum  Dominus  dioat  Bzcchieii  ( 
V  Annuntiabis  eis  ex  me  (Eteech.  iii).t  In  hoc  etiMl 
quod  DominuB  ait^  ne  timeas  a  facieeomm,  quia  ege 
tecwm  ittfn,  confutantur  illi  pradicatores  q^4  horai-* 
nes  timent;  nam  in  hoc  Deum  eecum  non  habere 
demonsirant.  Nam  si  s^um  Deum  faabetft,  q«aitt 
homines  timent?  Itoitandiergo  enataoteieyiwdioiii 


1379 


RADULPHI  ARDENTIS 


iStt 


toribus  Jeremias  et  Joannes  Baptista,  qui  sffivitiam 
Judeorum»regu[nque  potentiam  non  timuerunt,sed 
aspere  vitia  eorum  reprehenderunt.  Clamat  enim 
Joannes  Baptista  contra  Judasos :  u  Geniminajnquit, 
viperarum,  quis  docebit  vos  fugere  a  ventura  ira?» 
(MMh,  III ;  Luc.  iii.)  Et  contra  Herodem  :  »  Non 
licet,  inquity  tibi  iiabere  uxorem  fratris  tui  {Marc. 
n).  »  Sed  quomodo  eruit  eos  Dominus  a  persecuto- 
ribus  suis,  cum  Jeremias  a  Judaeis  in  iEgypto  sit 
kipidatus,  et  Joannes  ab  Herode  decollatus  est? 
Eruit  eos^  fratres  mei,  a  persecutoribus,  non  quasi 
eos  afQigerent  et  occiderent,  sed  quod  eis  non  no- 
cerent,  imo  prodcssent,  dum  illis  occasionem  co- 
rons  darent. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Dominus  injungit 
Jeremi»  ofOcium  propheti»,  cum  mittens  manum 
fluam  tangit  os  ejus  dicens  :  Ecce  posui  verba  mea 
in  ore  tuo  :  ecce  constitui  te  super  gentes  et  super 
regna,  ut  evellaSj  et  destruas^  et  disperdas,  et  dissi- 
peSf  et  aedifices  et  plantes.  Jcremise,  quoniam  ab 
utero  sanctiOcatus  erat,  non  emundantur  labia  ut 
Isaiffi,  sed  tantum  tactu  manus  suaB,  id  est  eflfica- 
cia  potestatis  susBy  tria  ei  confert  quse  prophetse  vel 
pr»dicatori  necessaria  sunt;  videlicet  affluentiam 
verbi,  gradum  potestatis,  et  usum  ministerii.  Af- 
fluentiam  verbi  se  ei  dedisse  demonstrat,cum  dicit  : 
Ecce  dedi  verba  mea  in  ore  tuo.  Dedi,  quasi  non 
vendidi.  Et  ideo  quia  gratis  accepisti,  gratis  da.  In 
quo  illos  condemnat  qui  verbum  prasdicationis  ven- 
dunt.  Item  B.\i,verha  mea^  quasi  non  aliena.  Inquo 
eo8  condcmnat  qui  prsdicant  non  verba  Dei,  sed 
verba  dialectices,  vel  rethorices,  vel  alicujus  scien- 
tio  saecularis.  Item,  ait.  in  ore  tuo,  quasi  :  verba 
mea  dedi  in  ore  tuo,  ut  tu  ore  tuo  prsediees,  non 
alieno.  In  quo  illos  confundit  qui  gregem  sibi  com- 
missum,  et  de  cujus  stipendiis  vivunt,  docere  de- 
dignantes  per  se,  eos  per  linguam  mercenariorum 
docere  volunt,  sed,teste  Domino,  ovcs  non  audiunt 
vocem  alienorum  {Joan.  x).  Gradum  vero  potestatis 
ge  ei  dedisse  demonstrat.  cum  dicit ;  Ecce  constitui 
te  hodie  super  gentes,  et  super  regna.  Gonstitui  te, 
inquit,quasi  non  tu  te  per  ambitionem  injecisti,  ut 
multi(unde  dolendum  est)  hodie  faciunt,  sed  ego  te 
elegi  et  constitui.  Nemo  enim  debet  sibi  assumere 
honorem,  sed  qui  vocatus  est  a  Deo  sicut  Aaron 
(Hebr.  v).  Ait  quoque,  super  gentes,  quoniam  super 
gcntes  debet  esse  propheta  vel  pra3dicator,ut  gradu, 
ita  vita  et  sapientia,  ut  seilicet  exemplo  et  doctrina 
inferiores  gentes  regat.  Turpissimum  enim  est 
quando  sacerdOs  est  sicut  populus.  Quod  aperte  est 
contra  quosdam  hodiernos  praedicatores,qui  vita  et 
sapientia  non  solum  non  prsesunt  plebi,  sed  etiam 
subsunt.  Unde  nec  audent,nec  sciunt  eos  corrigere. 
Sed  tamen  quia  principes  corrigere  non  audent^ 
addit,  et  super  regna,  id  est  super  reges,  quoniam 
tanta  debet  esse  prophet®  vel  pastoris  excellentia, 
quod  non  solumplebes.sed  etiam  ipsos  reges  debet 
regere.  Non  tamen  intelligat  dominatum  se  habcre 
ittper  hominesy  sed  8upervitia.Unde  in  Evangelio  ; 


A  «  Qui  major  est,  flat  sicut  junior,et  qui  pracesflor, 
sicut  qui  ministrat  (Luc.  xxii).  »  Usum  vero  minL 
stejii  se  propheta  dedisse  demonstrat,cam  Bubdit : 
Ut  evellas  et  destruas,  etc.  Ac  si  aperte  dicat :  Non 
ad  hoc  te  constitui  super  gentes  et  super  r^^a,  ot 
tu  vaces  sommo  et  otio,8ed  potius  ut  tu  soUicitead 
modum  ruricolse  labores,  qui  saturoa  bonam  plaih 
tationem  in  agro,primo  spinas  et  tribulos,  et  qiis- 
cunque  novica  exstirpat  de  agro.  Ponit  autem  lei, 
quorum  quatuor  aufernnt  mala,  duo  ponunt  bona. 
Quaedam  enim  nociva  sunt  in  agro^  quo  fadii  ma- 
nu^  agricola  cum  ipsis  radicibns  evellit.  Qucdam 
vero  ita  radicata  sunt,  quod  evellere  non  potest, 
sed  cum  labore  multo  et  ferro  succidenti  destrait. 
Qusedam  vero  sunt  quse  latent,utradice9 ;  qQseom 

|.  ligone  et  aratro  subvertens,  ne  iterum  poaaint  re- 
viviscere,  igni  disperdit.  Quaedam  vero  sunt  qua 
naturaliter  terra  producit,ut  silices ;  qus  qoia  non 
possunt  omnino  auferri,  sffipe  cum  faloastro  disrf* 
pat.  Quasdam  vero  bon®  plant»  sunt,  qos  ager 
forte  germinabat,  ut  vitem  vel  pomum  silvestrem, 
vel  hujusmodi,et  illas  non  destruit,8ed  potiuB  »di* 
ficat.Quffidam  vero  excellentes  plant»  sunt,  quibufl 
ager  penitus  carebat,et  illas  solliciteperquiritagri- 
cola  et  plantat.  Sic,  iratres  mei,  sic  debet  facere 
praedicator^qui  est  quasispiritualiscultorEU^cIesie. 
Primo  enim  debetauferremala^deindeseminarebo- 
na  ;scriptumestenim  *  «Declinaamalo,etfucbonum 
(Psal.  xxxvi).  »  Ille  enim  vitia,  qu£  minus  harent, 
a  cordibus  populi  sui  facili  correctione  evellat.  Ula 
vero  quae  altius  radicesflxeruntmultasoilicitudine, 

C  etcrebra  aeternce  daomationis  comminatione  des- 
truat.  llla  quoque  quffi  latent,ut  cogitationeset  causas 
vitiorum,solIicita  investigatione  perquirens,  et  per 
propriam  uniuscujusque  confessionem  evertens, 
igne  compunctionis  et  divini  amoris  disperdat.  lUa 
vcro  quae  naturaliter  naturagenerat  humana,quem 
dum  homo  est  in  hac  via  penltus  abjicere  non  po- 
testyUt  edacitatem,cupiditatem,et  curam  tempora- 
lium,cum  falcastro  moderationis  dissipet  et  refre- 
net.  Illos  vero  bonos  mores,  qu»  naturaliter  in 
quibusdam  natura  producit,utnaturaIem  pietatem, 
naturalem  justitiam,  naturalem  veracitatem,  non 
destruat  bonus  pr£dicator,sed  potius  ffidificet.lllas 
autem  virtutes,  quffi  omnino  aberant,  crebra  ad- 
monitione  et  commendatione  plantet.  Ita,  fratres 

j)  mei,  praecepit  Dominus,ita  quoque  Jeremias,  ita  et 
Jsannes  Baptista.  Evellit  enim  et  de8truit,cum  cla« 
mat  :«Ecce  securis  ad  radicem  arboris  positaest. 
Omnis  arbor  qus  non  facit  fructum  bonum,  exci« 
detur  et  in  ignem  mittetur  [Mattk.  iii).»  iEdiflcatet 
plantat  cum  clamat :  «  Facitedignos  fructuapceni* 
tentiae.Qui  habet  duas  tunicas,  det  unam  non  ha* 
benti ;  et  qui  habet  duplices  escas,  similiter  faciat 
[Luc.  ui).  A  Itaque  fratres  mei,  ad  exhortationem 
prfficursoris  Domini,evellamusdecordibu8  hoatriai 
per  veram  pcenitentiam  et  emendationem,  spinaa 
vitiorum,  scilicet  ingluviem,  ebrietatemyloxuiiami 
avaritiamiirami  invidiam|acodiam»Y{Uiaxa  6teft>% 


HOMJLIiE.  —  L  DE  TEMPORE. 


188« 


01,  et  caetera  vitia  ;  et  germinent  in  nobis 
irtutes,  scilicet  abstinentia,  sobrietas,  ca- 
rgas,  mansuetudo,  charitas,  devotio,  con- 
mundi,  humilitas,cdBterasque  virtutes^qui- 
nter  omati^continuis  coelestium  nuptiarum 
s  Isti  sine  flne  interesse  mercamur,  eo 
B  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
eus  per  omnia  sacula  ssculorum.  Amen. 

XXI. 

IN   EODEM  FESTO. 

Ui  impletum  est  tempus  pariendi,  et  peperit 
tc.  i),  et  reliqua.  Hodie,  fratres  charissimi, 
BO  mundo  venerabilem  sancti  praecursoriset 
Domini  nativitatem  celebramus^quem  ho- 
ulli  alii  sanctorum  exhibemus.  Depositio- 
pe  sanctorum,  quibus  ad  vitam  nascuntur 
9  eancta  celebrat  Ecclesia.  In  nativitatibus 
im,quibus  ad  miseriamet  adpocnamhomo 
silere  consuevil.Nativitas  tamen  praccur- 
)mniter  celebratur,quoniam  octo  honorum 
8  a  Domino  decoratur.  Primus  honor  cst, 
18  Paler  nasciturum  longc  antc  pr.i^dixit, 
jr  os  Malachi»  propheta;  Filio  suo:«  Ecce 

0  angelum  meum,  qui  praeparabit  viam 
em  tuam  {Malach,  iii;  Marc.  i).  »  Secundus 
liam  per  eumdem  archangelum  ,pcrquem 
um  suum  Virgini  erat  nuntiaturus,  istum 
im  patri  nuntiavit.  Tertius  est,  quod  cum 
matris  non  tantumsanctificavit,imoetiam 
ancto  replevit.Quartus  est,quod  ad  adven- 
*08anct«  Virginis  Filium  Dei  in  utefo  ges- 
iim  in  utero  exsultare,  et  per  os  matris, 
«culo  inauditum  fuerat,  prophetare  fecit, 
cas  in  praecedentibus  Evangelii  sui  aperte 
rat.Quintus  est  quod  contra  naturam  de  ma- 
i  et  utroque  parente  sene  mirabiliternatus 
et  in  exordio  evangelic»  lectionis  modo  au- 
Elisabeth  impletum  est  tempuspariendi,etpe' 
m.Ac  si  dicatur:EIizabeth,cujusjampraeter- 
ipus  pariendi,mirabiliter  Domino  operante, 

1  eenectutis  suas,  impletum  est  teropus  pa- 
perit filium.  Et pulchre  de  sene et sterili  nas- 
nasciturumde  virgine  praedicare  veniebat, 
liter  natus  mirabilius  nasciturum  demons- 
ixtushonor  est  gaudium  in  ejus  nativitate. 
subditur:  Et  audierunt  vicini  et  cognaticjus 
nificavit  Dominus  misericordiam  suam  cum 
^ngratulabantur  ei.  Praedixerat  siquidcm 
lus  de  praecursore  Domini,  quoniam  in  na- 
JU8  multi  essent  gravisuri  (Luc.  i).  Quod 
3t  ipsa  die  nativitatis  ejus  impletum  est, 
lonsolumparentes  de  dono  tanti  filii  gavisi 
1  etiam  vicini  et  cognati  ejus  congratulati 
remotiores  etiam,  tantae  rei  novitate,  slu- 
dmiratione  moti  suni.  Et  idipsum  etiam 
mnis  compIentur,quotiiam  fideles  ubicun- 
Tum  in  gloriosa  Nativitatis  ejus  solemni- 
idiant  et  exsuitant.  Gum  enim  caeteri  filii 
i  XXX  peccatie  et  in  tristitia  nascantur,  non 


A.  cst  mirum  si  in  ejus  nativitate  gaudeamus,  qui  in 
sanctiflcatione  et  in  gaudio  natus  est ;  qui  et  gau- 
dium  commune  toti  mundo  venit  nuntiare.  Septi- 
mus  honor  est,  quod  in  demonstratione  nominie 
ejus  loquela  patri  restituitur.  Gum  enim  ad  cir- 
cumcidendum  puerum  convenissent.etcognatieum 
paterno  nomine  Zachariam,  mater  vero  edocta 
(ut  credimus)  a  Spiritu  eum  Joannem  vocaret, 
pater  mutus  de  mediodubitationemauferrevolensy 
ut  acceperat  ab  angelo,  scriptura  simul  et  voce 
nomen  ejus  indicavit,  dicens:  Joannes  est  nomen  ejus. 
Et  pulchre.qui  incredulitate  fllii  nasciluri  loquelam 
amiserat,infllii  nati  nominatione  eamdemrecuperat 
et  miscricordiam  Dei  circa  se  factam  benedicit  et 
magnificat.Gujus  rei  admiratione  non  solum  vicini, 

j.  sed  etiam  remoti  percelluntur,  metientee  et  conje- 
ctantes  penes  sc  quantis  virtutibus  invitasuaesset 
radiaturus,qui  etiam  in  nativitate  tantis  virtutibus 
radiabat.  Bene  autem  Joannes,id  est  (/ra/ta,  nuncu« 
patur,  qui  gratiam  praedicare  venerat.  Lex  enim  et 
prophetae  usque  ad  Joannem  (Luc  xvi),  et  a  Joan- 
ne  tempus  gralias  inchoatur.  Octavus  vero  honor 
est,  quod  gratia  fllii  prophetae  propheta  etiam 
ipse  pater  efficitur.  Unde  et  subditur :  Et  Zacharias 
pater  ejus  impletus  est  Spiritu  sancto,  et  prophetavii 
dicens  :  Benediclus  Dominus  Deus  Israel,  quia  visita» 
vit  et  fecit  redemptiouem  plebis  suce,  In  quo  cantico 
tria  facit.Primo  enim  Dominum  de  impletione  pro- 
missionis  patribus  factae  benedicit.  Secundo  infan- 
tulum  prophetam  viasDominopraeparaturumosteQ- 
dit.  Tertio  vero  lumen  ortum  ex  alto  ad  illumi- 

C  nandas  mundi  tenebrasdicit.Undeethoc  canticum 
in  matutinis  laudibus  sancta  Ecclesia  cantare  con« 
suevit.  Quoniam  igitur  nativitas  prsecuraoris  illis 
octo  donis  privilegiatur,  ideo  a  sancta  Ecclesia  per 
univcrsum  mundum  celebratur.  De  quibus  duo, 
scilicet  extrema,in  octavo  die  circumcieionie  com- 
plentur,  ideo  et  ipsa  nativitatis  festivitatis  ueque 
in  octavum  diem  solemniter  protelatur.  Moraliter 
autem,  fratres  mei,  ex  hac  lectione  sex  nobis  imi- 
tanda  proponuntur.  Primum  enim,ex  hoc  quamvis 
sterili  et  vetulae  filius  a  Domino  datur,  exemplum 
nobis  proponitur,ne  aliquis  peccator  unquam  quan- 
tumcumque  a  bonosterilis.quantumcamqueinpec- 
cato  senuerit,  etiam  in  ipso  margine  vitc  a  fructu 
poenitentiae  debeatdesperare,sed  semper  sperare  in 

j^  inefTabilem  Dei  misericordiam,qu»nunquamquan- 
tumcumque  flagitio8um,converti  volentem,re8puit; 
quee  Mariam  Magdalenam  de  tam  sordida  tam  san- 
ctam  fecit;quae  latroni  in  cruce  Jam  exspiranti  po- 
stulatam  misericordiam  non  negavit. 

Secundo  vero  ex  hoc,quod  vicini  et  cognati  bono 
Elisabeth  congratulantur  et  congaudent,exempIum 
nobis  proponitur,  quod  nos  quoque  bon»  oonver- 
sationi  conversionique  aliorum  congaudeamue.  Si 
enim,  teste  Domino,gaudium  est  angelis  Dei  euper 
uno  peccatore  poenitentiam  agente  {Luc,  xvi), 
quanto  pracipue  homines  dehominumconveroione 
et  emendatione  debent  gaudere  ?  Quod  ap^  con- 


im 


RADULPHI  ARDENTI8. 


tra  qtioBdain  maiigno9  est,  qfui  de  bonis  aliorum  j^  mlserieordiam  otekarHatem  euper  OBMia 


non  solum  non  gandere,  sed  eliam  per  invidiam 
dolere  solent.Sed,  fratres  mei,  sicut  divinorum  ho- 
minum  est  de  bonisaliorumgaudere,etdemali3do- 
Iere,itadiabolicorumhominum  est  de  bonisaliorum 
dolere,  et  de  malis  gaudere.  Tertio  quoque  ex  hoc, 
quod  puer  non  nomine  patris,sed  nomine  Joannisjd 
est  gralix  nuncupatur^exemplum  proponiturnobis, 
quod  nunquambonumopusnostrum  nomini  nostro, 
sed  potius  divinae  gratiae  attribuamus,  quas  sola  dat 
et  velle  et  posse  perflcere  (PhiL  ii),  ipso  attestante 
qui  discipulis  suis  ail  :  u  Sine  me  nihil  potestis 
facere  [Joan,  xv),  »  Quod  aperte  contra  quosdam 
arrogantes  C8l,qui  si  quidsapienter  vel  fortiterege- 
riot,  ingenio  vel  viribus  suis  ascribunt,  quasi  di- 
centes  :  «  Manus  nostra  excelsa,  et  non  Deus  fecit 


mundum  contemnamus ;  toto  desidaH»  Mt 
suspiremus ;  quateous  iBieroedenia  betlS'  J 
fiaptista,cui  hodie  festivamas,  ad  ctenic  Imui 
venire  valeamus,  presstanie  Demiiio  noetfo  J 
Ghristo^qui  oum  Patre  ei  Spiritu  sancio  vivit  ei  t%t 
gnat  Deus  per  omnia  saeeulo  seouloraaii.  Aomv. 

(7)  Vita  et  mars  Divi  Joannis  B4fptisi^,pgr  Epipkm 
nium  Constantix  Cunri  episcopum  scripla. 

Joannes  Baptista,  Zacharia  natus  et  Blisabeih^  e 
tribu  Levi  emicuit.Is  est  qui  tanquam  digito  oaton- 
dit  nobis  Agnum,  Dei  Patris  Filiam,aai  toUH  peo- 
eata  mundi.Hic  mortalibas  viam  pepairuxii^tftwi^ 
patefecii  regni  Dei.  NeBio  aane  ioter  naloe  iDiili^ 
rum  ms^or  Joanne  Baptista.  Functus  asi  auuffli 
vita,  decollatus  ab  Uerode  tyranno  propier  Hero- 
diadem  fratriam,quta  Philippi  fhitrissuTCOiyagem. 

Ejusdem  per  D.  Isidorum  epiBCopvm  |ll8pi/ile»« 


u««  ^.1«;«  /n^.#   ^^^.,\       n.,o..#rv  ^♦;«r«  o^  v,^«  B  sem  (8).  Joannes  Baptista,  filiu»  Zacaari*,  e»  ifikii 
h«c  omnia  {Deut.  xxxii).  »  Quarto  etiam  ex  hoc      ^^^.  \^  Hierusalem  orius,  angelo  nuntiaiiie  «)SS. 

plus,pr9enuntius  Ghristi,pr»co  judicis.propheiaAl- 


guod,demonstratione  npminis  gratia;,patri  muto  ad 
benedicendum  Deus  os  aperitur,  nobis  demonstra- 
tur  quoniam  illi  soli  Deum  benedicere  et  laudare 
digne  possunt,  qui  bonum  quod  faciunt,  non  no- 
mini  suo,  sed  Dei  gratis  totum  ascribunt.  Sicut 
enim  per  diabolicam  praesumptionem,  quia  aliquis 
quod  Dei  est  sibi  attribuit,  magis  Deus  exacer- 
batur ;  ita  per  humilitatem,  qua  homo  de  se  viliter 
sentiens,  si  quid  boni  habet,  totum  Deo  attribuit, 
magis  Deus  placatur.  Quicto  quoque  ex  hoc  quod, 
propter  visa  miracula,  timor  factus  est  super  vici- 
no8,et  super  omniamontanaGalilsffidivulgabantur 
omnia  verba  hsc,  proponitur  nobis  exemplum,  ut 
visia  virtutibus  Dei  divinorumque  hominum  Deum 
timere  discamus,  et  opera  virtutum  semper  et  ubi-  C 
que  prsdicemns.Quod  aperte  contra  quosdam  ma« 
lignoB  eat,  qui  virtutes  et  bona  opera,qu®  Deusper 
sanctos  suos  operatur,  vel  nogant,  vel  silent,  pec- 
cata  vero  et  mala  opera  hominum  statim  credunt 
et  dilTamaat.  Sexto  vero  ex  hoc  quod  merito  filii 
patri  muto  non  eolum  loqueIa,8ed  etiam  prophetia 
Gonfertur,Dobi8  exemplis  propouitur  quoniam  mul- 
ioiies  illi  quipriusadDeumlaudandumetprsdican- 
dum  muti  erant,  si  i>eae  incoBperint  fructiflcare  et  vi- 
vere,Bon  solum  facultas  digne  laudandi  Deum  confer- 
iur  eed  etiamgratiaeis  docendi  et  prsdicandicumu- 
latur.  Sicut  econtrario  persspe  contigit  quod  qui- 
dam  qui  prius  apti  erant,  vel  ex  naturali  ingenio, 
vel  ex  industria,  ad  docendum,  postea  exigentibus 


tissimi,  vox  Verbi  amicus  Sponsi,  testis  Domiiif, 
lucerna  luminis,terminu8  prophetarora,  baplina» 
tis  ini  ti  um.  Q  ui  prffinuntiatus  pareniiavocem  wetn^ 
genitus  officium  lin^us  resolvit.Qui  needum  edtitti 
Christum  prophetavit,  salutavit  ex  utero,in  colam- 
ba  agnovit,  in  dosrrto  monstravit.  Cujus  veetimeo- 
tum  lanugo  fuit  camelorum,  habiteiio  eremuav 
victus  melliset  Iocustarumcibu8.HioduaiBeix>4epii 

f^rohiberet  fraternum  violare  connubium,  carcere* 
ibus  tenebris  mancipatur.  Ginus  caput  filia  r^i^ 
ludens  a  patre  praemiumpostulavit.Atilledefleeiam 
male  poscenti  fili»  ebrius  inter  noouladedii.Sepal* 
tus  est  in  Sebastia  oppido  Palestiiia.  qu»  oUni 
Samaria  vocabatur.  Quam  Uerodes  rex  Juaaa,An- 
tipatris  filius,  ob  honorem  Gaesaris  Augusti,  Laii- 
no  sermone  Augustam  vocavit. 

XXII. 

IN   FESTO  D.   PfrrRI   APOSTOU. 

Misil  Hcrodes  rex  manus  ut  affligeret  qtso$dam  d$ 
Ecclesia  {.4ct.  xii),  etc.  In  hac  lectione,  fratBsa  idia* 
rissimi,tria  juxta  litteram  nobisconsiderandasuoit 
Primo,  qua  ratione  omnipotens  ei  lustus  DomioBS 
reprobis  tantam  insanctossuos  tribuat^viendipe^ 
testatem.  Bene  autem  dicotribuat,  quoniam«  ui  aii 
Apostolus,«non  est  potestas  nisi  aDeo(/{om.xiii),>ito8* 
teetiam  Redemptorenostro  quiaitPiIato:ttNonJbab^ 
res  potestatem  adversum  meullam,ni8i  tibi  daiumee* 
set  desu  per  (70071 .  xix).  •  Unde  nec  diaboluseoaira  iob 
aliquidfacerepotuit,priu8quamaDominopoie8iateai 
postulaverit  et  acceperit  (Joh,  i).  Dai  igiinr  Dou?- 
nus  malis  potestatem  ssviendi  triplici  de  eaaaa : 
Primum,ad  exercitium  bonorum.Quod  enim  fomaa 


peccatis  suis  excecantur,etpriorigratiaspoliantur,  D  auro,quod  lima  ferro,quod  aqua  panno.hoe  eenfeii 


joxta  quod  scriptum  est :  «  Omni  habenti  dabitur, 
et  abundabit ;  ei  vero  qui  nihil  habet,  etiam  quod 
habere  videbatur,  auferetur  ab  eo  (Mattk,  xiii; 
JVar^;,  iv).  »  Itaque,  fratres  mei,  sterilitatem  et 
vetustatem  peccatorum  per  poenitentiam  exuamus, 
in  novam  vitam  per  bonam  operalionera  fructifice- 
mois;  bona  habentes  opera,  non  nomini  nostro,  sed 
divinee  gratis  attribuamus;  misericordiam  Dei 
eirca  nos  factam  semper  benedicamus ;  alios  ad 
Deum  canvertef  e  bono  exemplo  etverbo  studeamus; 

(7)  Habetur  in  lib.  ejus  de  Vita  prophetarum. 


tribulatio  justo.Per  exercitium  igiturmalorum  taii^ 
quam  fabrorum  suorum,limatDeuBva8aeleoiionia» 
ut  eos  purgatiores,  clariores,  solidiores  ei  ppeti#^ 
siores  reddat.  Secundo,  ad  illusionem  xeprobaiio^ 
nemque  malorum,juxta  quod  ecriptum  est:«  Draea 
iste  quem  formasti  ad  illudendum  ei(P$ai.  cm).  n 
Illuditur  enim  diabolusetmembraejiisiii  faoequia« 
dum  cupiunt  nocere  sanctis,  eis  proauniy  el  ailii 
ipsis  magia  obsunt.Tertio,  ad  divinn  lapiaiitU»  jp^ 
tentisque  demonstrationem,  qufls  ianta  t^  qaoA 

(8)  In  lib.  De  patribus  Veteris  Teetameottt 


HOMILIiG.  —  I.  DB  TEMPORE. 


1386 


>eribu8  reproborum  scit  ct  potest  uti  in  bo-  A 
lidquid  cnim  mali  intentant  Deo  et  mem- 
i,  Deo  militant,  qui  de  eis  et  per  eos  suam 
/oluntatem  et  gloriam.  Secundo  vero,  con- 
lam  est  quod  Dominus  quosdam  sanctorum 
non  vult  in  hoc  seculo  diutius  manere,  et 
tySi  superviverentyViderentur  tam  sibi  quam 
iltom  proAituriy  tamen  festive  eos  educit 
lationibus  higus  mundi,ut  Jacobum  Majo- 
m  adhuc  juvenem  ante  caeteros  apostolos, 
mundo,  per  gladium  Herodis  subiraxit. 
misciens  Dominus  propter  tres  causas  fa- 
la  est,  quoniam  novit  eos  merita  qu»  ha- 
rant,  consummasse,  juxta  quod  scriptum 
Honsummatus  in  brevi  explevit  tempora 
enerabilis  enim  est  senectus^non  diuturna,  «x 
nnorum  numero  computata.Cani  enim  sunt 
iominis,et  setas  senectutis  vita  immaculata 
.  »  Unde,  quamvis  sancti  juvenes  morian- 
en  explent  dies  suo8,cum  contra  de  repro- 
tur  :  «  Viri  sanguinum  et  dolosi  non  dimi- 
dies  suos  (Psal.  liv).  »  Secunda  est,  ne  in 
i^jus  ssculi  via  aliquando  laberentur  et  pcr- 
ixta  quod  scriptum  est :  «  Raptus  est  ne 
mutaret  inteliectum  ejus^aut  ne  Octio  deci- 
ilmam  ejus  {Sap.  iv).  »  Propterea  properavit 

eum  de  medio  iniquitatum.  Tertia  est, 
BO  cito  prsripiuntur  sanoti  de  hoc  sseculo, 
1  eis,  ut  ait  Apostolus,  «  dignus  non  erat 

(Hf6r.  ii). »  Et  ideo  exigentibus  peccatis 
nine  sanctorum  privantur.  Unde  scriptum 
^  Justi  tolluntur,et  nemo  considerat ;  afacie  C 
tis  sublatus  est  Justus  {!sa.  lvii.)  Sed  qua- 
de  causa,  fratres  mei,tam  cito  tollantur  ab 
ero  mundo  sancti,  bene  et  beate  actum  est 
,  quibus  datum  est  tam  cito  transcurrere 

bt^jus  mundi  et  miseriam,  et  gloriam  in- 
DQpiternam.  Tertio,  quoque  considerandum 
I  alios  sanctorum  Dominus  potenter  de  tri- 
ibus  eripiens,  facit  eos  hic  longam  ducere 
it  Petrum  et  Joannem  evangelistam.  Quod 
ftLcit,et  ad  majorem  majoris  laboris  eorum 
rationem,et  ad  Ecclesi®  sus  consolationem 
tionem,et  ad  partis  adverss  confusionem  et 
itionem,quam  maxime  confundunt,dum  eis 
)tivitatis  eripiunt. 

sr  has,  igitur  causas  Petrum  Ecclesiae  su»  n 
s  diutius  reservavit,  et  de  carcere  Hero- 
enter  eum  liberavit.  In  qua  liberatione 
>rdiam  pariter  et  omnipotentiam  suam  nobis 
lemonstrat.  Et  misericordiam  quidem,  in 
od  ad  preces  Ecclesiss  suae  pro  incarce- 
magistri  sui  desolats,  motu.'^  et  misertus 
sntiam  vero  in  hoc  quod  Petrum  incar- 
i  duplici  catena  vinctum,  duplicique  cu- 
nultum  circumvallatum,  porta  ferrea  prs- 

ab  omnibus  his  impedimentis,  non  per 
im  cautelam,sed  per  angelum  suum  poten- 
ott,et  Ecclesi»  sus  miserioorditer  restituit, 

Paviol.  CLY, 


dcmonstrans  nobis  ad  pias  Ecclesis  suae  preccs  se 
semper  esse  exorabilem,  et  ad  liberandum  eam  se 
semper  esse  potentem.Porro  incarccratio  et  libera- 
tio,quoe  semel  factse  sunt  in  Petro,quotidie  fiunt  in 
nobis.  Herodes  enim,  id  est  diaboius,  qui  est  rex 
omnium  iniquorum,quotidie  Deo  pormittenle,  mit- 
tit  manus  suas  ut  afHigat  quos  potest  de  Ecclesia. 
Non  enim  sufHcit  ei  quod  gentiies  et  Judseos  cste- 
rosque  infideles  quotidie  dcvorat,  nisi  etiam  Chri- 
stianos»  quos  potest  in  anima  occidat.  Unde  Domi- 
nus  de  eo  ad  beatum  Job  ait :  «  Absorbebit  fluvium, 
et  non  mirabitur,  et  habet  fiduciam  quod  Jordanis 
fluat  in  os  ejus  {Job,  xl).  »  Ac  si  dicat :  Non  pro 
magno  habet  diabolus  quod  fluvium,  id  est  genus 
humanum,  a  principio  mundi  usque  ad  Christum 
fere  totum  absorbuit^  nisi  etiam  Jordanem,  id  est 
baptizatos  in  ventrem  suae  malitis  transglutiat.Nec 
sufQcit  etiam  ei  quod  minores  de  Ecclesia  aliquos 
quotidieenecatysed  etiam  majores  et  prselatos  san- 
ctffi  Ecclesiae  praccipue  occidere  festinat.Escse  enim 
ejuSyUt  ait  Habacuc,  electae  sunt  {Hahac,  i).Unde  et 
hic  dicitur.  Occidit  autan  Jacobum  fratrem  Joannis 
gladiOf  quoniam  magnos  contcmptores  et  supplan- 
tatores  vitiorum  occidit  gladio  sux  tentationis.  Kt- 
dens  autem  hoc  placere  Jud^eis,  id  est  maliti®  suae 
fautoribus,  apponit  etiam  ul  Petrum^  id  est  firmo- 
rum  episcoporum  ordinem  apprehendat,ut  videlicet 
Iffiso  capite  minora  membra  sibi  universaliter  sub- 
jiciat.  Facit  autem  hoc  precipue  in  diebus  azymo- 
rum,  quoniam  in  solemnitatibus  et  in  jejuniis,  in 
quibus  fideles  exercent  se  ad  majorem  puritatem, 
migoremexercctcontraeos  diabolusimpugnationem 
Apprehensum  autem  impugnationibus  suis  peccato- 
rem,mittit  in  profunditatem  et  obscuritatem  vitio- 
rum,et  ne  inde  per  portam  poenitentis  exeat,  tra- 
dit  eum  qmluor  quatemionibus  militum  custodien' 
dum,  Dicitur  autem  quaternio  qui  habet  quatuor 
tyrannos  sub  se,  sicut  eenturio  qui  hubent  centum. 
Primus  igitur  quaternio,cui  peccator  custodiendus 
traditur  a  diabolo,  est  spiritus  stulti  pudoris,  qui 
confusionem  ingerit  peccatori  confiiendi  peccatum 
suum.  Unde  Salomon  :  «  Est  confusio   adducens 
peccatum  {Eccli,  iv).  »  Hic  habet  sub  se  quatuor,vi- 
delicet  pudorem  confitendi,  pudorem  se  sacerdoti 
humiIiandi,pudorem  medicinam  quaerendi^pudorem 
injunctam  poenitentiam  persequendi.  Et  ne  forte 
istCi  ad  custodiendum  in  peccato  suo  peccatorem 
non  sufficiaty  adjungitur  et  secundus  quaternio, 
scilicet  spiritus  pravo  securitatis,  qui  similiter  se- 
cum  habet  quatuor,  securitatem  levis  et  remissi- 
bilis   culpae,  securitatem  longioris   \'iUb,  securita- 
tem  satis  agcnds  pcenitentiae,  securitatem  divinae 
misericordiffi.  Et  ne  forte   isti  duo  non  sufficiant, 
additur  et  tertius  quaternio,  spiritus  scilicet  obsti- 
nationis,  qui  scilicet  quatuor  sub  se  habet,  obstina^ 
tionem  in  peccato,  obstinationem  in   contemptu, 
obstinationem  in  cordis  duritia,  obstinationem  in 
impcenitentia.  Et  ne  forte  isti  tres  non  sufficianty 
additur  et  quartus  quaternio^spiritus  scilicet  inore* 


1387 


RADDLPHI  ARDENTIS. 


1388 


dulitatis.Hic  similiter  quatuor  sub  se  habet.  Incre-  A 
dulitatem  gravitatis  peccati,  incredulitatem  resur- 
rectionis, incredulitatem  extremi  judicii,  increduli- 
tatem  seterni  supplicii. 

Istis  igitur  gravibus  custodibus  arctat  et  custodit 
diabolus  peccatorem  in  carcere  peccatorum,  volens 
post  Pascha.id  est  post  transitum  mortis,  producere 
evm  torquendum  populo  dsmoniorum.  Et  peccator 
quidem  sic  servatur  in  carcere.  Oratio  autem  debet 
fieri  sine  intermissione  ab  Ecclesia  ad  Deum  pro  eo. 
Unde  constat  quoniam  iste  vere  non  est  de  Ecclesia, 
qui  pro  flliis  Ecclcsias  adeo  captivatis  incessanter 
non  orat.Quod  est  aperte  contra  quosdam  Christia- 
nos,  qui,  si  quandoque  vident  pastorem  suum,  vel 
aliquem  alium,  vinculis  peccatorum  mancipatum, 
non  tantum  pro  eo  non  orant,  imo  potius  gaudent,  j. 
detrabunt  et  difTamant.Qui  procul  dubio  maledictio- 
nem  Gbam  incurrunt,  dum  ad  exemplum  ejus  pu- 
denda  patris  non  tegunt,sed  irrident  {Gen.  ix).Gum 
autem  peccatorem  sic  captivatum  diabolus  speret  se 
jam  producturum  ad  poenam  aeternam,  peccator 
interim  est  dormiens  inter  duos  milites^  in  nocteipec- 
catorum  suorum,id  est  inter  spiritum  praesumptio- 
nis,qui  retinet  eum  ne  evadat  a  dextris,et  spiritum 
desperationis  qui  retinet  eum  neevadata  sinistris. 
Vinctus  catenis  duabus,  id  est  amore  et  delectatione 
peccatorum  suorum,qui  eum  a  bono  opere  et  bona 
via  probibent  et  arcent.  Et  custodes  ante  ostium 
custodiebant  carcerem.  Ostium  carceris  peccatorum 
est  pocnitentia,  quap,  ne  pateat  peccatori,  prsedicti 
quaterniones  prohibent,stuItus  scilicet  pudor,prava 
securitas,  obstinatio,  incredulitas.  Quamvis  autem  C 
peccator  ita  in  profundo  vitiorum  sine  spe  dormiat 
vinctus  et  oppressus  Jam  ad  aeternam  damnationem 
produoendus,  tamen  divina  clementia  assiduas  Ec- 
clesioG  susB  preces  exaudiente^angelus  potentise  divi- 
nse^vel  etiam  aliqnis  praedicator,  astitit,  qui  astat ; 
et  aslantes  facit,  et  lumen  compunctionis  refulget 
illi,  qui  habitat  in  tenebris  peccatorum  :  Percus- 
soque  latere  Petri,  id  est  conscientia  peccatoris, 
excitat  eum  dicens  :  Surge  velociter  a  somno  pecca- 
torum  tuorum,  ne  jam  ad  aeternam  damnationem 
traharis.  Et  continuo  cadunt  catenss  amoris  et  de- 
lectationis  peccatorum  a  manibus  ejus,  quoniam 
peccata quse prius  amabat,  etin  quibus  delectabatur^ 
incipiunt  ei  displicere  et  eum  cruciare.  Et  sug- 
geritur  ei  ut  mollitiem  fluxarum  cogitationum  per  n 
contincntiam  praecingat  et  refrenet,  et  calcet 
pedes  afTectuum  suorum,  ne  desideriis  terrenis 
inhaereant.  Suggeritur  etiam  ei  ut  vestimentiim 
charitatis  csterarumque  virtutum  circumd^t  sibi, 
et  salutis  admonitionem  sequatur.  Surgens  au- 
tem  peccator,  scqnitur  angelum  salutaris  admo- 
nitionis,  et  tamen  conscins  propriae  fragilitatis 
et  infirmitatis,  non  putat  esse  verum  quod  ipse 
possit  exire  a  consuetudine  peccatorum  suorum.Ita 
enimteneturaconsuetudinc,quodputatsenonposse 
abstinere,  Transiens  autem,Domino  operante,  pri- 
tnam  custodiam,  id  est  spiritum  preesumptionis  et 


desperationis,^/  secundam,id  est,stultum  pudorem, 
pravam  8ecuritatem,obstinationem,  incred^litatem, 
ad  ultimum  venit  ad  portam  Ferream,  id  est  ad  ob- 
staculum  pravae  et  durs  consuetudinis»  qu»»  Do- 
mino  operante,aperitur  ei.  Et  exiens  processit  vimi 
linum,  quoniam,postquam  a  consuetudine  peccato- 
rum  exiit,viam  bonse  operationis  procedit,^  statim 
discedit  angelus  ab  ^o,quoniam  abstractus  et  instm- 
ctus  jam  non  videtur  indigere  ducatu,  qui  etiam 
aliorum  ductor  efQcitur.  Et  peccator  jam  justus  ef- 
fectus,  respiciendo  profunditatem  peccatorum  sao- 
rum  de  qua  erutus  est,  ad  sereversus  dicityafnrmani 
quod  prius  de  se  sperare  non  prssumebat :  Nmu 
scio  vere  quia  misit  Dominus  angelum  ittum,  et  mi- 
sericordiam  suam,  et  eripuit  me  indignum  de  mmm 
llerodis,  id  est  diaboli,  et  de  omni  exspectaUane  dm' 
moniorum.  Sic  itaque,  fratres  mei,  confiteatar  et 
benedicat  Dominum,qui  jam  novit  se  esse  emtam, 
per  misericordiam  Dei,  de  pristina  consuetudine 
peccatorum  suorum.Qui  vero  adhuc  in  carcere  peo- 
catorum  suorum  dormit,angeIum  salutaris  admoni- 
tionis  exaudiat,et  a  peccatis  suis  cito  resurgat,xona 
castitatis  lumbos  praecingatypedes  affectuum  abin- 
hserentia  terrenorum  prohibeat^vestimento  charita* 
tis  cffiterarumque  virtutum  sese  muniat,  operibas 
misericordisB  peccata  sua  redimat,  quatenus  a  car* 
cere,a  vinculis,  a  gemina  diaboii  custodia,  a  porta 
ferrea  consuetudinis,  liber  evadens,  viam  justitie, 
de  cetero  sequatur,  et  Domini  misericordiam,  et 
nunc  et  in  «eternum  benedicat  et  confitoatur,  lar- 
giente  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum  Patre 
et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus^  per  omnia 
saecula  sfficulorum,  Amen. 

XXIII. 

IN   EODEM   FE8T0. 

Venit  Jesus  in  partes  Caesarex  PhHippi,  ei  interro- 
gabat  discipulos  suos  {Matth.  xvi),  et  reliqua.  In  hic 
sancti  Evangelii  Iectione,fratres  charis8imi,quinque 
facit  Dominus  et  Redemptor  noster.  Primo  enim, 
venit  in  partes  Gsesarese  Philippi.Secundo^ibi  qus- 
rit  et  audit  quis  ab  hominibus  diceretur.  Tertio, 
quserit  et  audit  quis  a  discipulis  crederetur.Quarto, 
responsionem  Petri  commendat.Quinto,eam  remu- 
nerat.Requisiturus  igitur  Dominus  a  discipulis  suis 
fidei  suae  confessionem,  primo  eos  ducit  in  partes 
Gaesareae  Philippi  (quae  est  civitasquam  statuitPhi* 
lippus  ad  honorcm  Tiberii  G»saris),ubi  tradunt  an- 
tiquis  regibus  tributa  solitum  esse  persoIvi.Et  bene 
Dominus  hoc  in  has  partes  maxime  peragere  voluit, 
ut  videlicet  in  eo  loco  in  quo  terrenus  rex  tributa 
quondam  exigebata  subditis  suis,nunc  Rex  ccelestis 
tributum  confessionis  exigeret  a  discipulis  suis.Cui 
congruit  et  nomen,PhiIippusenim  os  lampadis  inter- 
pretatur.  «  Gordeenimcredituradjustitiam,  oreau- 
temconfessio  fi  tad  salutem  (/{om.x). » In  quo  ostendit 
Dominus  a  terreno  rege  se  in  hoc  distare  quoniam  cum 
terrenusrex  exigatasuistributum  metalli,ipseasui8 
non  exigit  nisi  tributum  purs  confessionis.Undeipse 
ait  : «  Quimeconfessusfueritcoramhominibusycon. 


HOMILIiG.  —  I.  DB  TEMPORE. 


i390 


et  ego  eum  coram  Putre  meo  (Malth.  viii ;  A  sct.^um  dicufit  homines  essc  Filium  hofnin is^hicQii 


I.).  «  Quas  quidem  confessio  tunc  est  pura, 
.0  in  confessione  Dei  flt  cordis,  oris  et  operis 
aantia.Alia  non  est  puritas  nec  integritas  con- 
aie,  et  fassio  tantum,  non  confessio^  potest 
8Cundo,qu£rit  Dominus  cujus  opinionis  apud 
168  habeatur^cum  dicit :  Quem  dicuni  homines 
aium  hominis  f  Non  quod  hoc  nesciret,  qui 
L  novit,  sed  ut  relinqueret  nobis  exemplum 
suam  in  Ecclesia  tenentibus,  ut  simiiiter  a 
aribus  nostris  qusramus,  cujus  famse  apud 
168  habeamur.  Et  quare  hoe?  quia  solemus 
lobis  nimis  indulgemus.vitia  nostra  ignorare. 
im  quippe  est  omni  ingenio,  ut  melius  aliena 
8ua  dyudicet.  In  nostris  enim  dijudicandis 


Vos  aulem  quem  me esse dicitis^i  acsi  discipuli  homi- 
nes  non  esset.  In  quo  innuit,  fratrcs  mei,  quod 
homines  erant,  qui  de  Ghristo  tantum  humanitus 
sapiebant.  Non  autem  homines,  sed  dii  erant,  qui 
de  eo  divinitus  sapiebant.  Homines  erant,  qui  hu- 
manitatem  fatebantur  quam  videbant.  Spirituales 
et  divini  erant,qui  divinitatem  fatebantur  quam  non 
videl»ant.  Nos  quoque,  fratres  mei,  quando  tantum 
qusB  carnis  sunt  sapimus,  carnales  et  animales  su- 
mu8.Porro  Petrus  Domino  respondet  pro  omnibus, 
quoniam  conveniens  est,  ut  prior  omnium,  prius 
omnium,et  pro  omnibus  loquatur  :  Tu  es^  inquit 
Christm  Filius  Dei  vivi.  Sub  breviloquio  omnia 
compleotitur  Petrus.  Gonfltetur  autem  non  solum 


affectu  impedimur.Placet  siquidem  simiss  si-  ^  Filium,  sed  etiam  Patrem  et  Spiritum  sanctum^di- 


88UUS,  quamvis  sit  turpis;  placet  et  corvo  vox 
iiamvis  sit  rauca.Placent  et  nobis  vitia  nostra, 
via  sint  foeda  et  aliis  dispIiceant.Proinde,fra- 
i6i,  submittamus  judicinm  vit®  nostrsB  non 
toribuSy  qui  nesciunt  dicere  vera,  sed  grata, 
UDiliaribus  morum  ccnsorius,  et  adjuremus 
t  quales  vel  ab  hominibus.vel  ab  eis  sstime- 
nobis  non  taceant,  ct  si  famae  bons  nos  esse 
rimus,  totum  Dei  gratie,  non  nobis  depute- 
et  6886  tales  quales  dicimur  laboremus.Si  au- 
1  aliquo  nos  notariaudierimus,vitam  nostram 
liu8  em6ndemus,et  non  solum  vitia,sed  etiam 
iim  umbras  fugiamus,ut  scilicet  tanta  sancti- 
nobis  efrulgeat,qu8B  omnem  infamiam  deter- 
ora  maledicentium  claudat.  Qnemdicunlfin- 


vinam  quoque  naturam  et  nomen.  Patrem  conflte- 
turydum  Filium  nominat.In  nomine  etiam  Christi. 
id  est  uncti ;  et  ungentem  Patrem,  et  unctionem 
Spiritum  sanctum  significat.Divinam  Ghristi  natu- 
ram  astruit,  dum  eum  Filium  Dei  dicit.  Humanam 
quoque  innuit,  dum  eura  Ghristum,id  est  unctum, 
appellat.Secundum  enim  humanitatem  ungi  potuit. 
Nomen  etiam  non  tacet,  dum  Christum,id  estMcs- 
8iam,in  lege  promissum  eum  vocat.Adjungitetiam 
vivi,  ad  distinctionem  eorum  quosgentiles  exmor- 
tuis  deos  asstimaverunt,  vel  de  insensata  materia 
construxerunt.  Dicitur  quippe  Deus  tripliciter,  na- 
tura,  ut  Ghristus ;  adoptione,  ut  sancti ;  aestima- 
tione,  ut  Jupiter.  Nos  ergo,  fratres  mei,  a  Petro 
edocti,  Christum  Filium  Dei  vivi  firmiter  conflten- 


\amines  esse  Filium  hominisl  In  quo  quaeren-  C  mur,ut  per  hanc  confessionem  cum  Petro  adoptio- 


i8t»  fratresmei,quareRedemptor  noster  se  non 
tum,non  Jesum,sed  potius  Filium  hominis  fre. 
6r  appellet.Quod  facit  utique  triplici  de  causa 
antum  pro  nobis  se  bumiliaverit^  nobis  in  me- 
\m  r6ducat,ut  contra  Manicbaeos  se  veram  hu- 
\aiem  habere  frequenter  dicat,  ut  nos  exempln 
I  nobis  humiliora  et  sentire  et  loqui  commoneat. 
Filius  Dei  se  esse  Filium  Dei  tacet,sed  se  esse 
n  hominis  frequentat.In  quo,fratres  mei ;  con- 
t  8uperbiam  nostrorum,qui  minores  parentes 
08  fateri  erubescimus,  et  ditiores  semper  me- 
mus,  et  more  muli  proverbialis  interrogati 
fuerit  pater  noster^asinum  fateri  erubescimus, 
»quum  nostrum  fuisse  avum  jactitamus.  Porro 


nem  divinitatis  mereamur,et  auctoritalem  divinita- 
tis  oreaturae  summopere  fugiamus.Quarto  commen- 
datDominus  responsionem  Petri  cum  dicii :  Beatus 
eSf  Simon  Bar-Jona,  id  est  flli  Joannis,subaudis  in 
hac  confessionis  veritate,  nec  tamen  hanc  confes- 
sionem  habcs  ex  te.  Unde  et  subdit  :  Quia  caro  et 
sanguis  non  revelnvit  tibiy  id  est,  natura  carnis  et 
sanguinis,  vel  quislibet  carnalis  homo  non  revela- 
vit  tibi.Ac  si  dicat :  Non  ex  te,  nec  ex  alio  homine 
hoc  habuisti,  sed  Patery  inquit,  meus  qui  est  in 
cosliSfhoc  tibi  revelavit.ln  qno,  fratres  raei,  retun- 
ditur  quorumdam  prsesumptio,  qui  de  ingenio  suo 
prsesumentes,  humano  sensu  ccelestia  conantur 
investigare,  sed  isti  tales,  ut  Saloraon  ait,  oppri- 


lod  respondetur,  alii  Joannem  Baptistamy  alii  n  muntur   a  gloria  (Prov.  xxv).  Proptcrea   errantes, 


Eliam,  alii  vero  Jeremiam,  alii  unum  ex  pro^ 
fyOStenditur  opiniones  populi  fere  semper  dis- 
re,  et  a  veritale  discrepare.  Unde,  fratres  mei, 
facile  rumoribus  populi  auremcredulitatis  dare 
mu8,ne  si  forte  rumorem  popularera  afflrmemus 
iter  reperta,  ipsi  mendaces  inveniamur.  Ter- 
6ro  quffirit  Dominus  a  discipulis  suis  quem 
6886  dicant.  Quod  quidem  facit  triplici  de  cau- 
it  in  sui  confessione  eos  promereri  faciat,  ut 
idc  eos  corroboret,  ut  eorum  confessionem 
et  et  remuneret.  Vos  autem,  inquit,  quem  me 
UcUis  ?  In  quo  notandum  est  cum  supcrius  dixis- 


non  sicut  apostoii  a  sumrao  Patre  inspirati,  in 
unam  conveniunt  confessionera,  sed  pro  arbitrio 
suo,  diversas  opiniunculas  faciunt,  sicut  illi  homi- 
nes  qui  de  Ghristo  sentientes  diversa^  alii  dicebant 
eum  esse  Joannem  Baptistam,  alii  Eliam,  alii  Jere- 
miam,  aut  unum  ex  prophetis.  Quinto,  remunerat 
Dominus  responsionem  Petri  quatuor  modis,nomi- 
nis  sui  denominatione,  principatu,  virtute  perse- 
verantifie  et  offlcio.Nomlnis  sui  denominatione  Pe- 
trum  honorat^dum  a  se  Petra  eum  Petrum  appel- 
lat.  Sicut  enim  petra  flrma  est,  et  aediflcio  apta,  e^ 
scintillat,  et  aquam  emittit,  ita  Pctrus  in  confes- 


1391 


RADULPHI  ARDBNTIS. 


1311 


sionc  fuit  flrznus,  in  dedincio  Ecclcsioe  aptissimus,  A  juste  solvit,  vel  ligat,  non  solvitur  ille  quem  Deui. 


scintillas  miraculorum  emisit,  aquam  sapienti» 
emanavit.  Principatu  eum  remunerat  cum  subdit : 
Et  super  hanc  pctram  xdiflcabo  Ecclesiam  meam, 
Sicut  enim,  quamvis  solus  Christus  sit  pastor,  ta- 
men  ab  eo  denominative  Petrus  dicitur  pastor ;  et 
quamvis  solus  Christus  sit  substantialiter  Ecclesias 
fundamentum,  tamen  Petrus  caeterique  apostoli 
Ecclesia:  fundamenta  dicuntur  :  ita,  quamvis  solus 
Christus  sit  petra,tamen  denominative  ab  eo  Petrus 
dicitur  petra.  Porro  super  Petrum  Ecclesia  fundata 
est,  quoniam  eani  portat  officio,  merito,  prffidica- 
tione,  exemplo,  cura  et  intcrcessione.  Virtute  per- 
severdntiflB  eum  rcmunerat  cum  subdit  :  Et  portx 
inferi  non  prcBvalebunt  adversus  eam.  Portae  inferi  di- 
cuntur  vel  peccata,  vel  tentationes,  vel  tormenta,  p 
vel  mortcs.  Haec  autem  non  solum  adversus  Chri- 
8tum,sed  nec  etiam  adversus  Petrum  Christi  virtute 
armatum  praevalent,  quoniam  pcccata  dissolvit, 
tentationes  repellit,  tormenta  superat,  mortem  tam 
animae  quamcorporisperutriusque  resurrectionem 
vincit.  Et  non  solum  seipsum,  sed  etiam  multos 
peccatores  ab  ipsis  portis  et  faucibus  infernitrahit. 
Nec  solum  ilic,  frutres  mei,  sed  etiam  quicunque 
fidelis,  qui  peccatorem  aliquem  corrigendo,  mo- 
nendo,  docendo,  a  faucibus  diaboli  eripit,  quid 
aliud  quem  portas  inferi  frangit,et  vasacaptivitatis 
reducit?  Officio  remuneratcum  8ubdit:Ef  tibi  dabo 
claves  rcgni  caalorum;  et  quodcumque  ligavcris  super 
terram  erit  ligalum  et  in  ccelis ;  et  quodcunque  solve^ 
ris  super  tcrram,  erit  solutum  et  in  ccbHs.  Porro  du« 


ligat,  nec  ligatur  ille  quem  Deus  aolvit.  Sed  iameB 
sententia  pastoris  vel  justa  vel  injusta  timendt 
est,  ne  si  eam  contemnas,  ex  ipso  coniempta  fi- 
gandus  flas.  Oremus  igitur,  fratres  mei,  Fetnioi 
pastorem  animarum  nostrarum,  ut  ipse  nobia  me» 
ritis  et  precibus  suis,  absolutionem  a  peccatto  bo- 
stria  mereatur,  offlcio  largiatur,cura  sua  nos  a  & 
belo  tueatur,  regimine  suo  nos  regat,  et  ducat 
nos  ad  pascua  viriditatis  ffiterns,ipsolargienteDe6 
et  Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  se- 
cula  sseculorum.  Amen. 

Vita  divi  Petri  apostohrum  princifis  per  dwum  Hi^ 
ronymum  in  Ub.  De  viris  tllustribus. 

Simon  Petrus  iilius  JoanniSy  provincie  GaliUM 
vico  Bethsaida,  frater  Andreae  apostoli,  et  princeps 
apostolorum,post  episcopatum  Antiochensia  Eceiei 
siae,  et  praedicationem  dispersionie  eoram  qni  di 
circumcisione  crediderant,  in  Ponto,  Galatia,  Gap» 
padocia,  Asia,  et  Bithvnia,  secundo  Claudii  aniMti 
Komam  ad  expugnandum  Simonem  Magum  pergit^ 
ibique  viginti  qumque  annis  cathedram  Baemlota» 
lem  tenuit,  usque  ad  ultim^m  annum  Neronis,  id 
est  decimum  quartum.  A  quo  et  aflixus  cruci,maf» 
tyrio  coronatus  est,  capite  ad  terram  verso»  et  ia 
sublimc  pedibus  eievatis,  asserens  se  indignum  nt 
sic  crucingeretur  ut  Dominus  suus.  De  quo  etiaBl 
sic  Haymo  in  lib.De  rerum  Ghristianarum  memoriai 
loquitur:((Et  Petrum  et  Paulum  apoatolorum  diioea 
et  signiferos  Juda3ae,populo  Dei,in  ipsaurbe  Romai 
alterum  quidem  gladio,  alterum  crucis  patibnlo 
condemnat  Nero.Et  Petrus  quidem  capite  demene 
cruciflgitur;  quod  rog;avit,  ne  Domino  vidmtar 


claves  omnibus  aiqualiter  apostolis  dantur.Unde  et  C  adffiquari.»Vitie  Eusebium,lib.  n,  cap.25,et  Kpiph^ 
..     ^  r.      •  ...  lib.  I,  tom.  il,  contra  h»res.;  Dorotheum  epiecop. 

post  resurrectionem  suam  Dommus  eis  luspirans      -^^  Synopsi.  «-       ■- 


ait  :«  Accipite  Spiritum  sanctum;  quorum  remisc- 
ritis  peccata  remittuntur  eis  (Joan.  xx),  »  etc.  Hic 
tamen  ad  solum  Petrum  sermo  dirigitur,ut  osten- 
datur  quia  qui  unitatem  Ecclesio)  non  sequitur,  a 
clavibus  ligandi  atque  solvendi  privatur.Sunt  autem 
duae  claves,  discretio  et  potestas.  Discretione, 
discernitur  qui  sunt  ligandi  vel  qui  solvendi;  pote- 
etate,  ligantur  ligandi,  et  solvuntur  solvendi.  Sed 
quid  dicam  hodie,  fratres  mei,  cum  multi  sacerdo- 
tum  careant  discretione,et  multi  eorum  qui  discre- 
tionem  habent  abutantur  ligandi  atque  solvendi  po- 
testate?  Hi  enim  (unde  dolendum  est)  qui  sint  li- 
gandi,vel  qui  solvcndi  nesciunt.llli,et  si  sciunt,odio 


XXIV. 

IN  NATAU  BIATI  PAUU. 

Notum  vobis  facio  Evangelium  quod 
tum  est  a  me,  quia  non  e$t  secundum  kaminem  (GtL 
i),  etc.  Multi,  fratres  mei,  non  solum  gentiies  «I 
Judsi,sed  etiam,unde  magis  dolendum  eat^quidafli 
fafsi  Chri8tiani,cumaudiuntnarrationi8  evangdicMi 
8implicitatem,putant  nihil  aliud  csee  quam  huma<^ 
nam  adinventiomem,  vel  doctrinam  Plaloma,  vel 
Ciceronis,et  aliorum.Gontra  quos  loquitur  Apoato* 
lus  in  lectione  quam  modo  audivimua.  Facit  autein 
tria.  Primo,  dicit  Evangelium  non  esae  secundoa 


vel  amore  ligant  solvendum,vel  solvunt  ligandum.  jj  hominem.  Secundo,  dicit  non  ab  homine,8ed  a Dea 
Sed  qui  injuste  solvit  vel  ligat,a  potestate  ligandi      iHud  sibi  traditum  esse.  Tertio,  demonstrat  hoo 


vel  solvendi  se  privat.Unus  est  enim  invisibilis  sa- 
cerdos,  qui  solus  baptizat,  solus  absolvit  et  ligat. 
Ministri  vero  ejus,  solo  ministerio,  non  auctoritate 
aliqua  solvunt  vel  ligant,  id  est  solutos  vel  ligatos 
esse  ostendunl.  Uinic  ot  in  Levitico,  lcprosi  juben- 
tur  oslenderc  se  sacerduLlljus  (La*.  xiv);  quos  illi 
quidem  leprosos  vel  mundos  non  faciunt,  scd  le- 
prosos  vel  mundos  essc  discernunt.  Solus  quoque 
Dominus  Lazarum  in  monumento  suscitavit,  et 
suscitatum  a  discipulis  solvi  pra?cepit(Joan.xii),non 
ut  Buscitarent^  sed  ut  suscitatum  demonstrarent. 
Cum  autem  sacerdos  vel  discretione  caret,  vel  in- 


certa  ratione.Dicit  itaque  :  Notum  vobisfacio  Evmh 
lium  quod  evangelizatum  est  a  me,  quia  non  oii  »- 
cundum  hominem.Ex  hoc,  fraires  mei,  constat  qoo- 
niam  Evangelium  non  est  secundum  homineBHi 
quoniam  supra  hominem  est.  Altitudo  enim  Evaa- 
gelii  superat  omnem  human»  rationia  altitudinem* 
Nulla  quippe  ratio  potest  attingere  ad  altitudinem 
Trinitatis  caetcrorumque  mysteriorum,  qu«  Evan* 
gelium  prsecipit  credere,  neo  ad  altitudinem  pni* 
miorum  qu»  prsecipit  sperare.  Humiiitas  qaoqH 
Evangelii,  omnem  humanam  vincit  humi^tate»* 
Nullus  cnim  homo  potest  satis  admirari,  necdoa 


HOMILLE.  ~  L  DE  TBMPORE. 


1894 


amiUiatem  Filii  Dei,  qui  ab  altitudine  diviott 
tis  tantum  se  humiliavit  ut  de  muliere  for- 
irvi  sui  acciperet,  Deus  homini  se  subderet 
Aistraret,  pro  servo  et  a  servo  suo  contu- 
injurias  mortemque  sustineret.  Justitia 
Evangelii  omnem  humanam  et  etiam 
jastitiam  superezcellit.  Non  solum  enim 
liumy  sed  etiam  contumeliam  et  iram  dam- 
»  solum  malam  operationem,  sed  etiam 
voluntatem  damnat.  Non  etiam  solum  per- 
prohibet»  sed  etiam  jusjurandum.  Inimi- 
eipit  non  solum  non  odio  haberi,sedetiam 
iisericordia  etiam  Evangelii  omnem  huma- 
loricordiamexcedit.  Prfficipit  enim  misereri, 
am  miserabilium,  sed  etiam,inimicorum,et 
Bonsoium  indigentiaBafflictorum,  sed  etiam 
perversorum,  orare  pro  persecuioribus  et 
m  inimicis.  Et  quod  Evangelium  sit  supra 
a  ez  his  constat.  Quod  vero  a  Deo  sit,  ex 
•ret»  qnoniam  ab  ffiterno  fuit  a  Deo  Patre 
naium,  a  Spiritu  sansto  per  patriarchas  praB- 
ID,  per  prophetas  prsdictum,  per  angelos 
am,  a  Filio  impletum  et  promulgatum,  et  a 
■ancto  perapostolos  ubique  prsdicatum.  Ad 
probationcmaccedunt  opera  virtutum.  Pro 
[D^desanctitotummundumcontempserunt, 
{ua  habebant  pauperibus  erogaverunt,  nudi 
Christum  secuti  sunt,  carnem  suamcum  vi- 
OQCupiscentiiscrucinxerunt,  castitate,  chari- 
terisque  virtutibus  enituerunt,  toto  desiderio 
siia  ieienderunt.  contbmelias^  injurias.tor- 
mortes  inhumanas  et  importabiles  fortiter 
runt,  et  per  hoc  ad  coBlestia  gloriose  perve- 
Acceduntiterumadhocopera  miraculorum. 
10  enim  fldem  csci  illuminati  sunt,  dsmo- 
larati  suatyde  paucis  panibus,  multabomi- 
UUa  pasta  sunt,  inflrmi  sanati  sunt,mortui 
i  sunt,  super  aquas  ambulatum  est^ignisne 
noceret  exstinctusest,venenum  sinelssione 
I  est.  Per  hanc  fldem,  serpentes  non  nocue- 
raobedierunt,  aves  ministraverunt,  olementa 
ini,  inferna  patuerunt.  Qui  ergo  Evangelium 
dii  esse  a  Deo,  sine  Deo  est. 
liur  pars  secunda,  in  qua  Apostolus  dicit 
lium  non  ab  homine,sed  a  Deo  sibi  traditum 
im  aubdit :  Nequeenim  ego  ah  homineaccepi 
eque  dddici,  sed  per  revelatimem  Jesu  Christi, 
le  ministerium  prsdicandi  Evangelium  ac- 
neque  etiam  illud  didicisse  ab  hominedicit 
U8,  sed  per  revelationem  Jesu  Ghristi.  Adof- 
|utppe  praBdicandi  missus  est,  cum  Barnaba, 
rU  sancto  dicente,ut  habetur  in  Actibus  apo- 
n  :  «  Segregate  mihi  Paulum  et  Barnabam 
ad  quod  assumpsi  eos  [Act,  xm), »  id  est  ad 
indum  gentibus.  Unde  et  apostoli  dicti  sunt 
a  Paulus  et  Barnabas,  quod  ipse  Apostolus 
7 :  «  Qui  operatus  est,  inquit,  Petro  in  apo- 
Bi,  operaius  est  et  mihi  intcr  gontes,  et  co- 
nni  gratiam  quedaiaest  mihi  a  Ghristo  ifial. 


A  u).  »  Evangelium  vero  ipsum  didicit  per  revelatio- 
nem  Jesu  Ghristi,vel  quando  in  via  Damasciexcs- 
catus  mansit,  vel  in  Daniasco  tribus  diebus  in  ora- 
tione  non  manducans  neque  hibens.  Unde  statim 
ingressus  in  synagogas  confundebat  Judsos,  afflr- 
mans  quoniam  hic  est  Christus.  Vel  quando  raptus 
est  nsque  ad  tertium  ccBlum^vel  quando  raptusest 
in  paradisum,  et  audivit  verba  qusB  non  licet  ho- 
mini  loqui.  Unde  certe  beatissimus  est  Paulus  qui 
veritatem  Evangelii  meruit  percipere,non  ab  inter- 
prete,neo  ab  aliquo  mediante,  sed  ab  ipso  Evange- 
lii  auctore,factus  subito  in  eo  perfectus  sine  mora^ 
sine  exercitio,  sine  labore.  Nos  vero,  fratres,  qui 
veritatem  Evangelii  ab  homine  paulatim  didi- 
cimus,  in  hoc  profecto  beati  erimus,  si  eam  corde 

l^  flrmiter  tenuerimus,  si  eam  etiam  inter  tormenta 
constanter  confessi  fuerimus.Sivero,(quod  absit!), 
verbis  Evangelium  confltemur,  et  factis  negamus. 
quid  aliud  quam  voce  nos  damnamus,  similes  facti 
Judffi  proditori,  qui  Ghrlstum  quem  magistrum  con- 
fltebatur  et  salutabat,  opere  prodebat?  Sequitur  pars 
tertia,inqua  Apostolus  demonstrat  se  non  didicisse 
Evangelium  ab  bomine.  Hoc  autem  demonstrat 
duobus  modis.  Primo  per  tempora  et  per  facta,  se- 
cundo  per  jusjurandum.  Per  tempora  et  per  facta 
hoc  demonstrat  cum  dicit :  Audislis  enimconversa 
tionem  meam  in  Judaismo^  quoniam  suqra  modum 
persequebar  Ecclesiam  Dei,  et  expugnabam  illam,  et 
proficiebam  in  Judaismo  super  multos  comtaneos  meos 
in  genere  meOy  amplius  amiulator  existens  patemarum 
mearum  traditionumf  etc.  Ac  si  aperte  dicat :  Ex  hoc 

C  patct  quod  ego  non  didici  Evangelium  ab  horhine, 
nec  ante  conversionem  meam,  nec  post.  Quod  nec 
antc  conversionem  meam,  patet  ex  factis.  Ante  enim 
conversionem  meam  nonsequebar  Evangelium,imo 
pcrsequebar  ;  nec  Evangelium  discebam,  imo  cxpu- 
gnabam.  Quod  vero  nec  post  conversionem  meam 
didicerim  Evangelium  ab  homine,  similiter  ex  factis 
apparet  quoniam  post  conversionem  meam  non  abii 
ad  apostolos  Ghristi  causa  discendi  Evangelium  ab 
eis,  imo  statim  abii  in  Arabiam  praBdicarc  Evange- 
lium,  et  postquam  eum  ibi  praedicavi,  redii  Da- 
mascum,et  ibi  pr®dicavi.  Uoc  autem  dicit  his  ver- 
bis :  Cum  autcm  eomplacuit  illi  qui  me  segregavit,  id 
est  abstraxit  ab  utero  matris  mecByVeX  segregavitde 
fovea  nativfiB  incredulitati»,  et  vocavit  per  gratiam 

n  suam,  ut  revelaret  Filium  suum  in  me,  ut  evangeli- 
zarem  eum  ia  gentibus,  continuo  non  acquievi  carni  et 
sanguini,  id  est  consiiio  generis  mei  carnalium  ho- 
minum.  In  Grffico  apertius  habetur,  videlicet,  non 
contuli  cum  came  et  sanguine,  id  cst  cum  bomine 
Evangelium.  Quod  apertius  dicitur  cum  subditur: 
Nec  abii  ad  anteccssores  nieos  apostolos,  sed  abii  in 
Arabiam,  ei  inde  reversus  sum  Damascum.  Porro  in 
his  verbis  ponit  Apostolus  tres  causas  vocationis 
suflB.  Primam  ponit,  cum  dicit,  cum  autem  compla- 
cuit  illi,  et  cum  snbjungit,  el  vocavit  per  gratiam 
suam,  Ac  si  aperte  dicat  :  Non  propter  merita  mea 
qu8B  non  erani  nisi  mala,  sed  tantum  proptcr  bene- 


139S 


RADULPHI  ARDENTIS. 


I9N 


placitum  suumei  gratiamsuamvocavit  me,iQquo,  A.  scamus,  et  quidquid  boni   facimua,  oum  magic 


fratres  mei,dat  exemplum  nobis,utidem  sentiamus 

de  nobis.  Secundam  ponit  causam,cum  ait :  Vt  reve' 

Laret  Filium  suum  in  me,  id  est  Filii  sui  misericor- 

diam.  Propter  hoc  enim  vocavit  Dominus  Paulum 

et  Magdalenam,  et  hujusmodi  criminosas  personas, 

ut  in  his  demonstraret  superexcelientem  Filii   sui 

misericordiam,  qui  venit  in  hoc  mundo  quaerere 

peccatores  quos  salvaret.  Ac  si  dicat  :  Propter  hoc, 

me  magnum  peccatorem  vocavit  Deus,  ut  in  me 

demonstraret  quod  nullus  quantuscunque  peccator 

dc  misericordia  Dei  debeat  desperare.  In  quo,  fra- 

tres  mei,  nobis  peccatoribus  dat  exemplum  culpas 

nostrassemper  accusandi  etDei  misericordiam  sem- 

per  praedicandi.Tertiamcausam  ponit,cum  subdit: 


dilectionis  fervore  faciamus.  Nam  juxta  prophetam, 

«  maledictus  eat  qui  opus  Dei  facit   Deglfgenier 

{]er.  xLviii).  »  Deindey  inquit  post  tres  annos  tm 

Hierosolymam  videre  Petrufn^  et  mansi  apud  eum 

diebus  quindecim,Tion  tam  scilicetdiscitarua^qttam 

cum  eo  collaturus    Evangelium.  Exemplum  dat 

Paulus  visendi  Patres  et  fratres  nostros,  maxime 

spiritualcs,  non  ut  vultus,  quantitates  et  qualitates 

eorum  videamus,  sed  ut  invicem  moreByVitam,  vb- 

tutes,opera  et  studia  ccftisideremus,  sed  ut  dereli- 

gione  et  doctfina  Ghristi  conferamus,  et  at  alter- 

utrum  in  melius  ffidificcmus  et  proficiamas,  et  in 

spirituali  gaudio  simul  co11»temur.4/torttm avftm, 

inquit  vidiapostolorum  neminem,  nisiJacobumfratrem 


l]tcvangelimremcumingentibus.Vvo\}i^.v\\ocQmmyo-  «  Domini.Ac  si  dicat  :  Si  ab  illis  apostolia  qoosvidi, 


cavit  eum  Deus  (utipse  ait  Ananiae),ut  ipseportaret 
nomcn  ej  us  coram  gentibus,  et  regibus,et  filiis  Israel. 
Sane  propter  has  tres  causas,  non  solum  Paulum, 
sed  etiam  nos  quoslibet  peccatores  quotidie  Deus 
vocat.  Vocat  cnim  nos  Deus,  fratres  charissimi, 
propter  beneplacitum  suum  tantum  ;  vocat  nos,  ut 
magnara  misericordiam  suam  in  nobis  revelet ;  vo- 
cat  nos,  ut  immcnsam  ejus  semper  et  ubique  praedi- 
cemus  bonitatcm. 

In  hoc  autem  quod  ait  Apostolus  :  Continuo  non 
acquievi  cami  et  sanguiniy  ostendit  divinae  vocationis 
circa  se  vcloccm  efficaciam,  quae  tam  cito  eum  de 
ma!o  bonum,  de  carnali  spiritualem,  de  insipiente 
fecit  sapientem.Nescitenim  moras,  sed  subitomcn- 
tem  Deus  mutat,  subito  erudlt,  subito  sanat.In  quo 


Evangelium  non  didici,  multoroinus  ab  illii  qiios 
non  vidi.  Porro  Jacobus.frater  Domini  dictas  estjVel 
quiaexpressius  caeterissanctitstemejus  imitabatur, 
unde  et  ei  successit  episcopatus  Hierosoljmomm, 
vel  quia  cognatus  ejus  erat,etex  parte  matr!8,etex 
partepatrisputativiJoseph.Perjusiurandumdemon- 
strat  Apostolus  se  non  didicisse  Evangelium  abbo- 
mine  cum  subdit  :  Quas  scriho  vohis^  ecce  eoram 
Dco,  quia  non  mentior.  Est  enim  species  juramenti. 
Quasi,  ecce  coram  Deo,  id  est,  teste  Deo^  loquor  v(h 
bis,  quia  non  mentior  in  hts  qux  vobis  seribo.  Sed 
cum  Dominus  prohibeat  omnino  jurare,  neque  per 
CGclum,  ncque  per  terram,neque  per  aliquam  crea- 
turam,sed,inquit,sit  sermo  vester  :  Est^  est;NoD, 
non  ;  quidquid  eni^n  abundantius  his  est,  a  malo 


confutanturiUiqui,quando  videntaliquemcrimino-  C  est  (Mhtth.  v)  :  quid  est  quod  Apostolus  jurat?  Do- 


sum,  de  ejus  emendationc  desperant  et  dicunt  : 
Quomodo  fiet  istc  bonus,  qui  tam  malus  est?  Non 
attendentes  quam  cilo  Deus  Paulum,  quam  cito 
Magdalenam,  quam  cito  latronem  mutaverit,  et  de 
tam  malis  tam  bonos  effecerit.  In  hoc  vero  quod 
Paulusmodoconversus  statim  tamstrenue  festinat, 
et  vadit  et  venit  ad  praedicationcm,  demonstratsuffi 
conversationis  fervorem.Qui  sicut  fuerat  prius  fer- 
vidus  in  persecutione  Evangelii,  et  in  damnatione 
animarum,  ita  imo  magis  postea  in  praedicatione 
Evangelii,  et  in  lucro  animarum  fervidus  effectus 
est.  In  quo,fratres,  inde  meus  etmei  similiumtepor 
confunditur,  qui,sicut  nunquam  fui  valde  fervidus 
inmagnamalitiajtanec  in  magnabonitatefervidus 


minus,  fratres  mei,  quod  perfectius  est,  consulait, 
prohibens  nequisquasi  bonum  appetatjuramentum, 
et  assiduitate  jurandi  labatur  in  perjurium.  Aposto- 
lus  tamenjuratquasi  coactuspropterincredulitatem 
hominum.  Ecclesia  etiam  pro  foedere  pacis  et  fidei 
suos  jurare  permittit.  Non  est  tamen  juramentum 
bonum,  id  est,  non  est  appetendum  quasi  bonom, 
tamen  non  est  malum,  quando  est  necessarium. 
Verumtamen  sempcr  a  malo  est,idest  ab  incredu- 
litate  eorum  qui  jurarc  faciunt.  Debet  autem  jura- 
mentum  cum  sit,  habere  tres  comites  :  veritatem, 
judicium  et  justitiam.  Veritatem^  ut  ita  corde  sen- 
tiat  sicut  jurat.  Judicium,  ut  cnm  discretione,  et 
pro  quibus  necessarium  est  jurarc,  juret.  Jostitiam, 


existo,  non  attendens  quod  ait  Dominus  in  Apoca-  j)  ut  propter  Deum  et  justitiam  juret.  Si  veritas  non 


lypsi  hominibus  hujuscemodi : «  Utinam,  inquit,  fri- 
gidus  aut  calidus  esses  ;  sed  quia  nec  frigidus  nec 
calidus  es,  ideo  incipio  te  evomere  de  ore  meo 
{Apoc.ui).^y  Natura  quippe  hominum  fervidae  mentis 
cst,quod  quidquid  faciunt,8ivebonumsivcmaIum, 
illud  fervide  faciunt.  Et  ccontra  homines  tepid» 
mcntis  quidquid  faciunt,  sive  bonnm  sive  malum, 
illud  tepide  faciunt.  Et  quamvis  pejor  sit  mensfri- 
gida  quam  tepida,  tamcn  saepius  et  citius  mens  fri- 
gida  quam  tepidavenitad  fervorem.Proinde,  fratres 
mci,  teporem  nostrum,  ne  nauseam  Deo,  faciat 
excutiamus,  et  in  dilectione  Dei  et  proximi  inarde- 


est  in  juramento,  perjurium  est,  ut  quando  aliter 
jurat  ore  quem  sentiat  corde,  vel  quando  jurat  in 
verborum  calliditatc.  Deus  enim  sic  accipit,  sicut 
ille  cui  juratur  intelligit.  Si  vero  judicium,  id  est 
discretio  non  sit  in  juramento,  stultum  est  Jura- 
mentum.  Et  si  illud  quod  juratum  est  facere,  sit 
peccatum  criminale,  non  est  faciendum,sodpotius 
stultum  juramentum  per  poenitentiam  corrigendum. 
Unde  scriptum  est :  «  In  male  promissis  rescinde 
fidem,  in  turpi  vero  muta  decretum. «  Si  vero  justitia, 
id  est  bonus  finis^nonsitin  juramento,dejeramen- 
tum  id  est  pravum  juramentum  potest  dici,  nt 


1897 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1398 


quando  atiquis  propter  lucrum  vel  propter  favo-  A.     Secundo,  inducitur  peccatrix  pcDnitens  cum  sub. 


rem,vel  odium,  vel  aliquam  aliam  temporalem  cau- 
sam  jurat.  Itaque,  fratres  mci,grave  peccatum  est 
dejeramentum,  quia  caret  recto  fine.  Gravius  vero 
est  stultum  juramentum«  quia  jurat  ea  quae  non 
deberet  jurare.  Gravissimum  vero  est  perjurium, 
quia  jurat  falsum  pro  veritate,  et  falsitatis  Deum 
testem  inducit.  Super  omnia  etiam  ista,  gravissima 
estjurandi  consuetudo.  Qui  enim  quotidie  jurat, 
frequenter  pejerat.Etsi  tantum  peccatum  est  etiam 
semel  pejerare,  quantum  crimen  est  frequenter  pe- 
jerare?  Igitur,fratres,con8uetudinem  jurandi  quasi 
mortem  fugiamns;  nec  etiam  aliquando,  nisi  pro 
magna  necessitate,et  tunc  cum  timoreot  reverentia 
juremus.  Alios  ad  jurandum    non  compellamus, 


ditur  :  Et  ecce  mulier,  qux  erat  in  civitate  peccatriXf 
ut  cognovitjeic,  In  quo  consideranda  sunt  quatuor : 
Peccatricis  magnitudo,  occulta  provocatio,  accele- 
rata  conversio,  fervens  pcenitudo.  Peccatrix  siqui- 
dem  hffic  magna  erat,  quas  antonomastice  peccatriz 
dicta  est.  Unde  et  hic  dicitur  :  Muliery  quce  erat  in 
civitate  peccatrix.  Non  quod  nuUa  alia  esset  pecca- 
trix,  sed  quia  quselibet  peccatrix,  in  comparatione 
ejus  sancta  csset.Unde  et  Marcus  septem  daemonia 
de  ista  a  Domino  fuisse  ejecta  testatur  {Marc,  xvi ; 
Luc,  \ii\),  Septem  enim  dsmoniaMariahabuit  quas 
universis  vitiis  plena  fuit.Qui  enim  a  libidine  possi- 
detur,  aspiritu  fornicationis  possidctur;  et  qui  ab 
avaritia  possidetur,  a  mammoaa   spiritu  avariti» 


praBcipue  illos  quos  falsum  Juramentum  habere  |>  possidetur.  Et  sic  de  aliis.  Quot  ergo  criminibus  quis 


novimuB,  ne  eos  in  anima  occidamus.  Et  ne  ipsi  ad 
Juramentum  aliqnando  compellamur,  tam  verac^s 
omnibus  nos  exhibeamus  quod  nostro  simplici  dicto 
credatur  tanquam  juramento.  Sit  veritas  in  ore, 
simplicitas  in  corde,innocentia  in  opere,  justitia  in 
intentione,  Christus  in  mcrcede.  Quod  ipse  nobis 
concedat  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
regnat  Deus  pcr  omnia  sscula  sseculorum.  Amen. 

XXV. 

IN   FESTO   BEATiE   MARIiE   MAQDALENiE. 

Rogabat  Jesum  quidam  Pharisaeus  ut  mxinducaret 
cum  itlo  (Luc.  vii),  et  reliqua.  Haec  sancti  Evangelii 
lectio  quinque  pertita  est.  Primo,  invitatus  Jesus  a 
Pharisffio  recumbit.Secundo,peccatrix  pccnitens  ad 
eum  accedit.  Tertio,  murmurat  Pharisffius.  Quarto, 


servit,  tot  dsemonibus  servit.  Sed  quanto  fuit  hujus 
peccatricis  iniqultas  major,  tanto  sacrificatio  cjus 
fuit  mirabilior,utdeea  spccialiter  dictum  videatur : 
«  Ubi  abundavit  delictum  superabundavit  gratia 
{Rom.  v).  »  llaec  peccatoribus  in  cxemplum  propo- 
nitur,  ne  propter  aiiquam  criminum  cnormitatem 
desperent,sed  ad  exemplum  hujus  per  pcenitentiam 
resurgant.  Audi,peccator  :  nontibi  proponitur  Ma- 
gdalena  in  occasionem  peccata  tuaexcusandi;  ipsa 
enim  non  cxcusavit  sua,  sed  accnsavit.  Si  ergo»  tu 
secutus  es  peccantem,  sequere  corrigentem.  Fuit 
quoque  vocatio  ejus  occulta,  et  ideo  magis  digna. 
Non  enim  per  vocem  praedicationis,  ut  Petrus  et 
Andreas,  nec  per  necessitatem,  ut  Paulus,  sed  per 
solam  internam  inspirationem  vocata  fuit.  Ille  enim 


ei  respondet  Jesus.  Quinto,  ponitur  Phariseorum  C  qui  corporaliter  apud  Simonem  erat,Mariam  absen- 


remurmuratio,et  peccatricis  dimissio.  Primo  igitur, 
rogatus  Dominus  a  Pharisffio,intrat  domum  ejus  et 
recumbit.  Caeterum  alibi  prsecepit  Dominus  discipu- 
li8,ut  venientes  in  aliquam  civitatem  interrogarent 
quis  in  ea  dignus  sit,  et  ibi  maneant  (Luc.  x).  Cum 
ergo  iste  Pharisffius  legatur  murmurasse  contraDo- 
minum^quomodo  erat  dignus  ut  Dominus  recumbe- 
retapud  eum?  Non  erat,  fratres,  unde  dignus,  sed 
ideo  Dominus  recumbit  apud  eum,  ut  eum  faciat 
dignum.  Itaque,  fratres,  Dominus  non  nisi  rogatus 
apud  Pharisaeum  recumbit,  et  hac  de  causa,  quia 
praeviderat  se  pluribus  ibi  profuturum,etpeccatrici 
per  veniam,  et  Pharisceis  per  increpationem,  dans 
nobis  exemplum,ut  non  comedamus  cum  aliquonisi 


tem,  ut  ad  se  veniret,invisibiIitervocabatet  trahe- 
bat.Unde  non  est  mirum  si  eam  exterius  suscipie- 
bat,quieaminteriusadvocabat.  Fuitetiam  conversio 
ejusaccelerata,quia  non  procrastinavit,non  distulit, 
non  exspectavit  ut  Dominum  in  loco  secreto  et  tem- 
pore  libero  inveniret,  sed  mox  festinans  in  domum 
alienam  inter  conviva8,ad  Dominum  convivio  occu- 
patum  erumpit,  et  medelam  quaerit  Hajc,  fratres 
mei,  nostram  condemnat  negUgentiam,  qui,  cum 
simus  magnis  obvoluti  criminibus,tempuspceniten- 
tias  proscrastinamus,exspectamus  tempus  Quadra- 
gesimse,  locum  secretum,  sacerdotem  familiarem^ 
quasi  totum  tempus  vitae  nostrae  pcenitentiae  non  sit 
accommodatum;  et  spatium  vitae  nobis  promittimus, 


rogati,et  nisi  intentione  proflciendi.Nam  sunt  repre-  n  cum  de  praesenti  hora  securi  non  simus.  Inde  est 


hen8ibiles,vel  qui  non  rogati  veniunt,  vel  qui  solum 
cibum  quaerunt.  Cnm  quis  ergo  nos  rogat,ut  secum 
comedamus^si  talis  est  personacui  prodesse  valea- 
mu8,  vel  quae  nobis,  eamus.  Alias  non  eamus.  Im- 
perfectus  ergo  et  rudis  convivia  et  consortia  malo- 
rum  penitus  evitet,  quia  non  converteret  eos,  .sed 
potius  subverteretur  ab  eis.  Qui  vero  est  in  virtute, 
rogatus  a  persecutoribus  eat,  ut,  dum  pascitur  ab 
eis  corporaIiter,pascat  eos  spiritualiter.  Si  quis  vero 
obmurmuret,  respondeat  illud  Dominicura  :  «  Non 
est  opus  valentibus  medico,  sed  malc  hahcntibus 
{Matth.  ix).  » 


quod  mors  quasi  fur  in  noctevenicns,heu!  multos 
rapit  impcenitentes  et  intestatos.  Hujus  ergo  pecca- 
tricis  acceleratam  conversionem  imitemur.  Et  quia 
quotidie  labimur,  quotidie  ad  medicum  animarum 
uostrarum  recurramus.  Nunquam  dormiamus  in 
peccato,  sed  semper  mortem  instantem  timeamus. 
Fuit  etiam  ejus  poenitentia  fervens,  quod  ostendit, 
dum  stans  retro  secus  pedes  Jesu^  lacrymis   coepii 
rigare  pedes  ejus,  et  capillis  capitis  sui  tergebat,  et 
osculabatur  pedes  ejuSy  et  unguento  ungebat,  Dum 
retro  secus  pedes  Domini  stat,  se  de  caetero  ejua 
vestigia  secuturam  significat.  Dum  lacrymis  pedes 


1399 


RADULPHI  ARDENTIS. 


I40D 


Jesu  rigat,  compunctionein  et  fervorem  interiorem  A 
se  non  jam  ulterius  posse  celare  demonstrat.  Nam 
pensate,  fratres  raei,quanto  ardore  intus  ardebat, 
qu»  inter  epulas  flere  non  erubescat,  quae  inter 
comedentes  et  laetautescompungebaturct  flebat.Et 
cum,  teste  Salomone  «  melius  sit  ire  ad  domum 
luctus  quam  ad  domum  convivii  {Eccle.  viii),  quan- 
tum  haec  intus  fervebat,  quae  in  domum  convivii 
fuctum  faciebat.  Recordabatur  quippe  quam  immo- 
derate  peccaverat,  et  ideo  non  curavit  quam  immo- 
derate  poeniteret.  Quare,  fratres  mei,  non  confun- 
dunt  lacrymse  hujus  peccatricis  duritiam  mcntis 
nostrae,  qui  non  flentes  venimus,  sed  ridentes,  qui 
ad  deflendum  damnaterrena,  lacrymasinvenimus; 
ad  dcflcndum  vero  peccata  et  spiritualia  damna, 


Quarto  respondet  Dominus  ad  cogitaiionein  PhA- 
risaei,  inducens  paradigma  de  eo  qui  minu8,et  de  eo 
qui  plus  debebat.  Quibus  cum  creditor  dimiaisset, 
interrogatDominuB  uter  eorum  magis  diiigere  debe- 
ret.  Qui  respondit.  Mstimo  quia  is  ctU  plus  donamL 
Cui  Dominus  :  Hecte  judicasti,  Ecce  PhariscBas  eoi 
sententia  constringitur,  et  quasi  phreneticus,  fone 
quem  portat,  ligatur.  Ostendit  enim  Dominus  per 
hanc  pbrabolam,peccatrici  sua  peccataesse  dimissa, 
et  eam  tanto  plus  in  amorcm  ferventem,  quanto  da 
pluribus  et  miyoribus  consecuta  erat  remissioneoi. 
Quod  plerumque  oernimus,  fratres  mei.  Videmiu 
namque  aliquos,  qui  quanto  fuerant  fervidiores  in 
peccando,tantum  flunt  fervidiores  in  poBnitendo.£t 
aiiquando  aliquos  qui  quanto  minus  peccaveront, 


lacrymas  invenire  non  possumus?Hsecmuiier,quia  |>  tanto  minus  in  bono   fervidi  sunt.  Sed  quosdam 


per  oculos  terrena  concupierat,  ideo  nunc  eorum 
lacrymis  pedes  Jesu  rigabat.  Gapillos  ad  decorem 
corporis  nutrierat,  et  ideo  nunc  eos  in  obscquium 
tergendi  pedes  domini  expendebat.  Ore  vana  et 
falsa  dixerat,  et  illicita  oscula  fecerat,et  ideo  nunc 
orc  pedibus  l3omini  oscula  dabat.  Unguento,  ut 
bene  oleret  hominibus,  sese  ungere  solebat,  nunc 
unguento  pedes  Domini  ungebat.  Quot  habuit  obie- 
ctamenta  culpse,  tot  habuit  nunc  sacriflcia  poeni- 
tentis. 

Tertio  inducitur  Pharissus  murmurans  et  intra 
se  dicens  :  Hic  si  esset  prophela^  sciret  profecto  qux 
et  qualis  est  mulier  qux  tangit  eum,  quia  peccatrix 
est.  Ac  si  dicat :  Non  est  propheta  iste  qui  se  tangi 
patitur  a  peccatrice.  Pharisseus  iste,  fratres  mei, 


plango,  de  quorum  numero  ipse  sum,  qui,  eom 
multa  magnaque  crimina  perpetraverint,  tamen  in 
poenitendo  tepidi  sunt,  et  quasi  nihil  vel  parom 
delicti  commiserint  securi  sunt. Sed  quicunque  iales 
sumus,  quid  aliud  facere  debemus,ni8i  utquotidie 
replicemus  multitudinem  magnitudinemqueoiimi- 
num  nostrorum  in  cordibus  no8tri8,et  tormenta  eis 
ulciscendis  debita  et  parata,  semper  ante  ocolos 
nostros  habeamus  :  ut  hinc  erubescentes,  et  inde 
timentes  in  lacrymis  compungamur,  et  quandia 
vivimus  nunquam  nobis  sanctitatem  promittamot. 
Scriptum  est  enim : «  De  propitiato  peccato  noli  esse 
sine  metu  {Eccli.  v).  »  Adaptans  autem  Dominos 
inductam  parabolam,  subjungit :  Yide$  hanc  muli&' 
rem?  Probat  autem  Dominus  Pharis«o  quod  plos  a 


sibi  justitiam  arrogabat,  ct  tamen  vere  justus  non  C  peccatrice,cui  multadimissaerant.diligatur,  quam 


erat.  Gum  eniin  omnes  virtutes  inter  se  conjunctae 
sint,  iste  veram  justitiam  non  habebat  qui  consor- 
tibus  ejus  humilitate  et  charitate  carebat.  Si  enim 
humilitatem  haberet,  non  aliorum  peccata,sed  sua 
judicaret,cum  scripturasit:«Justusprioraccusator 
est  sui  (Prov.  xviii).  »  Iste  autem  de  falsa  justitia 
superbit  etcontemnit  peccatricem,etjudicatDomi- 
num  eara  suscipientera,  in  utroque  perversus,prffl- 
sertim  cura  vidcret  Dominum  non  nisi  humiliatam 
et  plorantcm  suseepisse.  Rursum,  si  charitatem 
haboret,  et  peccatrici  per  misericordiam  compate- 
retur,  et  Dominum  compatientcm  imitaretur.  Ipse 
autem  et  contra  patientem,et  contracompatientem 
indignatur.  Talcs  sunt  hodie  quidara,et  undegra- 


ab  eo  cui  minus  dimissum  erat.  Et  hoc  per  exteriora 
opera^quse  probatio  sunt  dilecUonis,  probat,  loquens 
perantithesim,nunc  de  hoc,nunc  de  illa  hoc  modo: 
Intravi  in  domum  tuam^  aquam  pedibus  meis  non  di' 
disti,  quod  minus  est;  hac  autem,  quod  migusest, 
lacrymis  non  cessavit  rigare  pedes  meos.  Osculum  mihi 
non  dedisti,  hwe  atit^m.quod  majus  est,ni>n  cessamt 
osculari  pedes  meos.  Potuit  enim  subjungere :  To 
spiritualiter  me  non  pavisti ;  haec  autem  spirituali^ 
ter  me  pavit.  Propter  quod,  inquit,  dimissa  sunt  ei 
peccata  multa,  quoniam  diiexit  multum.  Ac  si  aperte 
dicat :  Per  suse  dilectionis  fervorem  decoxit  pecca- 
torum  suorum  pristinam  rubiginem.Caveteautem, 
fratres  mei,  ne  hic  intelligatis  ideo  peccatrici  pec- 


vius  dolendura  est,  etiam  nostri  ordinis,  qui,  cum  n  cataesse  dimissa,  quod  ipsa prsdicta  opera  Ghristo 


aliquid  exterius  boni  faciunt,  mox  minorcs  despi- 
ciunt,  et,  more  Pharisaei,  a  peccatricc  tangi  refu- 
giunt.  Quae  si  ad  pedes  Pharisaei  resedisset,  calcibus 
repulsa  recederet.  Inquinari  enira  se  alienis  peccatis 
opinantur,  qui  non  vera  justitia,sed  sua  replentur. 
Sed  nos.  fratres  mei,  hiec  evitantes,  quid  facere 
debemu8,nisi  ut  in  alienis  peccatis  lugeamus  nos; 
In  similia  cnim  peccata  aut  lapsi  sumus,  aut  labi 
possumus.  Si  lapsi  sumus,  lapsos  non  judicemus, 
scd  potius  cum  eis  lugeamus.Si  vero  in  hujusmodi 
lapsi  non  fuimus,  quia  tamen  labi  possumus,  no- 
bismet  timeamus. 


exhibuit,  vel  quia  eum  dilexerit.  Non  enim  dilectio 
vel  exhibitio  peccatriois  fuit  causa  Christo  quare  ei 
peccata  dimitteret,  sed  econtrario.  Non  enim  ideo 
quia  raulier  Ghristum  dilexit  et  praedicta  opera  d 
exhibuit,  Ghristus  ea  dimisit,  imo  quia  Christus  ei 
diinisit,  illa  Ghristum  dilcxit,  et  ei  praedicta  opera 
exhibuit.  Deus  enim  sola  gratia  praevenit  peccato* 
rem,  conferendo  ei  gratis  et  contritionem  et  pecca- 
torum  reraissionem.  Quod  ergo  aitj  propter  quod  et 
quoniam.non  sunt  essendi,sed  potius  intelligendiet 
sciendi.  Estergo  sensus  :  Ex  praedictis  enim  operi- 


1401 


HOMlUiE.  —  L  DB  TBHPORE. 


1401 


bus  potes  inteUigereetquiadilexit  multum,  et  quia  A  ruptum,  haud  amplias  duobus  passuum  millibuB 


peccata  sunt  ei  dimissa. 

Quinto  loco,  sequitur  remurmuratio  PharisaBo- 
rum,qui,cumviderint  cogitationes  suasdivino  nutu 
deprehensasetconrutatas^noneruhescunt;  nec  dant 
honorem  Deo,8ed  adhuc  malum  cogitant,  dicentes : 
Quis  est  hic  qui  eliam  peccata  dimittit  ?  Sed  Dominus 
eos  tanquam  responsione  indignos  prstermittens, 
causam  ahsolutionis  peccatricis  suhdit  dicens  illi : 
Fides  tua  te  salvam  fecit,  Sed  si  fldes  sua  eam  sal- 
vam  fecit,quomodosoiagratia?Quoniametiam  ipsa 
fides  gratia  est.  Non  enim  credidisset,  nisi  divina 
gratiaei  inspirasset.  Quid  antempost  ahsolutionem 
agere  deheat,  ostenditur  cum  ei  dicitur  :  u  Vadein 
paee^  hoc  est  quod  alii  peccatrici  dicitur  :  Vade,  et 


procnl  Aquensium  ojppido  conscendit,  nunquam 
postea  dieressura,  ihique  in  antro  ohscuritate  qui- 
dera  sua  horrihili,  sed  horrore  ipsa  venerahili,  an- 
nos  triginta  orans,  at  ccelestia  jugiter  animo  ver- 
sans^absque  uilo  ciho  quem  mortales  suggesserinti 
transegit.  Caeterum  an^elico  ministerio  alebatur, 
visehaturque  ccelo  afTatimid  sunplente,  quo  se,  ne 
mundo  deheret,  ahdicaverat.  Nam  eam  deinceps 
vidit  nemo  mortalium,  prietor  episeopum  Maximi* 
num,qui  illam  semel  Dominici  corporis  ministrandi 
gratia,  cum  proxima  fato  jam  esset,  oraculo  moni- 
tus  adiit.  De  Magdalena  ita  inquit  Franciscus  Pe- 
trarcha  :  Fecit  idem  Maria  post  peccatum.  Non 
enim  in  populis  longum  conspici,  aut  habitare  in 
palatiis  elegit,  sed  patriam  fugiens,  in  has  terraa 
veiut  in  orhem  alterum  delata,  perseveranter  latuit 
hic  in  flnem,  et  pro  domo  hahuit  nudam  et  conca* 
vam  illam  rupem,  quam  vidisse  te  arbitror;  neque 


amplius  noli  peccare  [Joan,  viii.)»InpaceirepraBci-  «  enim  procul  hinc  abest,  et  locus  est  eacro  qaodam 
pitur,  utviam  nonscandali,  sedrectitudinissequa-      '  *"'  -"•^---  -"-  ^       -  ^^ 

tur.  Non  enim  prosunt  lamenta,  si  replicentur  pec- 
cata. 

Exemplum  ergo^  fratres  charissimi,  hujus  pecca- 

irici88equamur,p(Bnitentiam  non  proscrastinemus, 

sed  propere  convertamur.  Si  fuerit  vc3pera,non  ex- 

spectemuB  mane ;  et  si  fuerit  mane,  non  exspecte- 

musveBperam,8ed  quamcitocum  lacrymis  compun- 

etionis  et  nuguento  devotionis  ad  medicum  anima- 

rumcurramus,  secus  pedes  ejus  resideamus  per  hu- 

niilitatem,et  retro,  non  ante,  per  conscientiae  pudo- 

rem,  inter  convivantes  et  Intantes  flere  discamu8,et 

dum  peccata  nostraploramus,  ultimaChristimem- 

bra,  id  est  pauperes  heneflcio  compassionis  rige- 

mue,8uperfluitateno8trorumscilicethonorunitem-      ^,    .....     .-  .     ,    ,     .         .... 

_       i.  .  ,        .    .  ,..     ..      fi  Et  Ditidis  Biccare  comniis,  ferre  o»cula  plantit, 

poralium,eisserviamus,osculumfraternffidiiectio-  ^  inquo  capul  Domini  pretiosoa  spargere  odor«i. 
nis  eis  porrigamus,  ut  videlicet  eos  quihus  eleemo-      ^^^  tibi  congressus  primos  a  morle  returgens, 

eynam  facimus,  fratemo  amore  diligamus,  odore  et 

opinione  nostr»  devotioniseos,  imo  et  totam  Eccle- 

fiiam  respergamus  et   delectemur,  quatenus    per- 

Osetam  peccatorum  nostrorum  veniam  consequi  et 

viam  pacis  de  c«tero  sequi   mereamur,    largiente 

Deo  et  Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  qui  cum  Patre 

et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Dcus   per   omnia 

BflBcuIa  Bfficulorum.  Amen. 


horrore  venerahilis,ac  visitari  de  longinquo  etiam 
non  indignus,  uhi  et  scpe  me  fuisse,  et  trea  olim 
noctes  totidemque  dies,  non  sine  voluptate  alia, 

auam  ouffi  in  urhihus  capi  solet,  exegisse  memini. 
lic  dulcis  ac  felix  Christi  hospita  non  onnantittm 
servitio  puellarum,  sod  ohsequentium  ministerio 
an^elorum  vivens  ac  moriens  usa  est.  At  nibil  tale 
fecit  Martha  soror,  dicat  aliquis,  et  tamen  fancta 
est.  Non  inflcior  id  quidem,  sed  certe  malto  san- 
ctior  Maria  qus  id  fecit.  Hac  Petrarcha,  qui  et  plu* 
rimum  devotus  huic  Banctissimffi  fuit,  in  cigQB  bo- 
norem  et  carmina  quffidam  sepulcro  ipsiuB  fecit 
appendi,  qus  tam  suDScribere  baud  indig^um  du- 
ximus.  Sic  enim  incipiunt : 

Dulcis  amica  Dei,  lacrymis  inflectere  nostris 
Atque  meas  intende  preces,  nostrsqne  salati 
CoDsule,  namque  potes;  neque  enim  tibi  tangere  fhtstra] 
Permissum,  gemituque  pedes  perfundere  sacrot, 


De  sancta  Maria  Magdalena,  Ex  Sedulio, 

Post  Dominut,  Pharisffia  peteus  coDTivia  coeuffi, 
Oraotit  dapibus  sese  impertivit  amici. 
Taac  mulier,  quam  fuma  nocent  et  plurima  vitffi 
Mordebant  deucta  suffi  clemeutia  supplex 
Corruit  amplectens  vestigia,  qusque  profusis 
Irrigat  incumbent  lacrymis,  et  crine  soluto, 
3>ergere  nec  tacras,  nec  cessat  lambere  plantas. 
Unguento  fragrante  fovens  seoteDtia,  doDCc 
Lffita   Dei,    quem    ferre    manum    non    poenitet    un- 

[quam, 
8i  nos  pceniteat  veterem  quffisisse  ruinam  : 
Vade,  ffdet,  mulier,  tua  te  salvavit  ab  omai 
Dixittet  quodcanoue  malo  gessisse  videris. 
JUtere  pace  mea.  Magoa  est  medicina  fateri 
Quod  nocet  abscondi.  Quoniam  sua  vuluera  Dutrit, 
Qui  teffit,  et  plagam  trepidat  nndare  medenti. 
Ka  poUula  diu,  modicum  purgata  recessit 
Per  gemitumj  propriique  lavaDs  se  gnrgite  fletus 
ffnnda  suis  lacrymis  redit,  et  detersa  capillis. 

De  sancta  Maria  Magdalena, 
Magd&lena,  relictasorore  cffiterisque  coUemprffi- 


Et  voces  audire  suas,  et  membra  videre, 
Immortale  decus,  lumenque  habitura  per  nvum, 
Ne  quidquam  dedit  ethere  rex  Ghriatus  olympi. 
Viderat  iUe  cruci  herentem,  nec  dira  paveniem 
Judaicffi  tormeuta  manus,  turbffique  furentis, 
Jurgia,  et  insultus  ffiquantes  verbera  Unjpias, 
Sed  luoestam  iutrepidamque  slmul,  digititqae  cruenios 
Tractantem  clavos,  iinnlentem  vulnera  fletu, 
Pectora  tuDdeutem  violentis  candida  pu^it, 
Vellentem  flavos  manibus  sine  more  ca|>iUot. 
Viderat  hffic,  inquam,  dum  pectora  fida  taorum 
Diffuf^ereut  peUente  metn,  ^emor  erao  revisit 
Te  primam  ante  alius,  tibi  te  priut  obiulii  uoi, 
Te  quoque  digressus  terris,  et  ad  astra  revertas, 
Bis  tria  iu«tra  cibi  ounqnam  mortalis  egeuien 
Rupe  tub  hac  aluit,  tam  longo  iempore  solis 
Divinis  conteota  epulis,  et  rore  talimri. 
Hffic  domus  antra  tfbi  stillantibus  humida  taxit 
Horrifico  tenebrosa  sKn,  tecta  aarea  regam, 
n  Deiicias  omnes,  ac  ditia  vicerat  arva. 
Hic  inclusa  libens  louffis  vestiia  capiUis, 
Veste  careus  alia  ter  denos  pasta  Decembret 
Diceris,  hic  non  fracta  gelu,  nec  victa  pavore 
Namque  famem,  frigus,  durum  quoque  saxa  cubile» 
Dulcia  fecit  amor,  spesque  alto  peciore  fixa. 
Hic  hominum  non  vita  oculit,  stipata  catervis 
Angelicis,  septemque  die  subvecta  per  boras, 
Coelestes  audiro  cnoros,  alteroa  caoeDtet 
Carmiaa,  corporeo  de  carcere  digna  ftaitii. 

XXVL 

IN  FBSTO  BBATI  JACOBI   APOBTOLI. 

Accessit  ad  Jesum  mater  filiorum  Zebedsei,  adorans 
eum,  et  petens  aliquid  ab  eo  (Matth.  xx).  Tripartita 
est  hffic  lectio,  fratroB  cbariesiiai.  Primo»  portulat  a 


1403 


RADULPHI  AHDENTIS. 


1404 


Domino  mater  filiorum  ZebedaBi ;  secundo,  respon- 
det  ei  Dominus  incrcpando ;  tertio,  erudiendo.  Filii 
siquidem  Zebedsi,  Jacobus  et  Joannes,  audierant 
Dominum  venturum  in  regno  suo,  et  sessurum  iu 
majestate  sua,  et  idco  tanquam  adhuc  carnales, 
capti  dulcedino  regnandi,per  intercessionem  matris 
suffi,  quam  Domini  materteram  et  Tamiliarem  nove- 
rant,  voluerunt  sibi  vindicarc,  ut  Ghristo  ad  dexte- 
ram  et  ad  sinistram  collaterales  sederent.  Et  hoc 
prs  castcris  se  consequi  eestimabant,  quia  Ghristi 
erant  familiarinrns,etquiain  quibusdam  erant  cum 
Petro  piivilcgiuti,  ut  in  transfiguratione  et  in  qui- 
busdam  aliis  secretis.  Quorum  petitio^quamvisesset 
indiscreta,  tamen  in  boc  dcderunt  nobis  exem- 
plum^  ut,  quando  aliquid  aDomino  postulamus,per 
intercessionem  eorum  quos  scimus  Deo  placere, 
postuIemus.Quando  enim  displioens  etingrataper- 
Bona  aliquid  postulat,  non  illum  fleclit,  imo  potius 
eum  exacerbat.  Et  si  quis  reus  non  ezoret  ut  apud 
regem  pro  eo  intercedamus,  dicere  solemus : «  Pro 
te  intercedere  apud  regem  nequeo,  quia  ejus 
familiaritatem  non  habeo.  »  Nos  ergo,  fratres, 
veniam  peccatorum  nostrorum  per  intercessionem 
Deo  placentium,  tam  vivorum  quam  defunctorum, 
postulemus,  ut  qui  de  meritis  nostris  displicemus, 
eorum  meritis  adjuvemur.  Quos  ergo  novimus  per 
sanctimoniam  meritorum  Deo  familiariores,  illos 
potius  colamus,  veneremur  et  flagitemus.  Ipsa 
autem  mater,  postulatura  pro  filiis,prudenteregit. 
Primo  enim,  accessit;  post,  adoravit ;  deinde,petiit 
aliquid.  In  quo  nos  exemplo  suo  instruit,ut,quando 
volumus  a  Deo  postuiare,  primo  fide  et  moribus 
Deo  accedamus,  ut  hemorroissa.  Secundo,  adore- 
mus,nos  tanquam  indignos  humiliantes,et  de  sola 
Dei  gratia  praesumentes,  ut  humilis  publicanus. 
Tertio,  aliquid  petamus.  Non  petamus  temporalia, 
non  petamus  mortem  inimicorum  nostrorum,  non 
petamus  vana;  quss  cum  apostoli  postulassent,  au- 
dierunt  :  »  Usque  modo  non  petistis  quidquam  in 
nomine  meo  {Joan.  xvi),  »  sed  petamus  in  nomine 
Jesu,  id  est  Salvatoris,  salutem.  Hanc  enim  petere, 
est  aliquid  petere.  Petamus  igitur  «  primum  re- 
gnum  Dei  et  justitiam  ejus,  et  caetera  adjicientur 
nobis  {Matth.  vi).  »  Interrogat  autem  Daminus  ma- 
trem  quid  vellet,  non  quin  sciat;  sed  ut  ei  conse- 
quenter  respondeat.  Dic,  inquit,  ut  hiduo  filii  mei 
sedeant  unus  ad  dexteram^  et  alius  ad  sinistnm  in 
regno  tuo.  Haac  mulier,  fratres  mei,habuit  magnam 
fldem,  et  prudentem  pietatem.  Fidem  quippe  ma- 
gnam  habuit,cum  illum  quem  in  mundo  possidere 
nihil  cernebat,  regem  aeternitatis  credidit.  Fidem 
magnam  habuit,  cum  ei  non  fac,  sed  dic  tantum 
dicit,  sciensprocul  dubio  quod  dicere  Dei  est  facere, 
«  quoniam  ipse  dixit,  et  facta  sunt  {Psal,  xxxii).  » 
Prudentem  qnoque  pietatem  habuit,  qu®  filiis 
non  opes,  non  possessiones  terrenas,  sed  regnum 
aeternum  postulavit.  Hanc  matrem  nostrae  ma- 
tresfamilias  imitentur,  ut  perfecta  fidc  et  prudenti 
pietate,  flllis  suis,  non  divitias,  non  honores,  non 


A  glorias  vanas  postulent,  que  fuerunt  multis  causa 
perditionis,sed  regnum  aeternum.Nonexheredent, 
ut  multi  hodie  faciunt  alios,  ut  filios  suos  haeredent, 
non  damnant  animas  suas,  ut  fllios  suos  in  boc 
mundo  locupletent,  sed  potius  orationibus,  oblatio- 
nibus  et  eleemosyniSyflliis  suis  divinam  mereaatur 
haereditatem ;  imitantes  illam  egregiam  matronam 
PauIam,quaB,cum  omnia  erogando  pauperibus  spo- 
liaret  fllios  suos,  dicebat  :  «  Non  possum  migorem 
haereditatem  acquirere  filiis  meis  quam  Dei  miseri- 
cordiam.  »  Secundo,  respondet  eis  Dominus  per  in- 
crepationem,  cum  subdit  :  Nescitis  quid  petalis, 
Respondet  autem  hic  Dominus  non  singulariter 
malri,  sed  flliis  quorum  instinctu  postulabat.  llli 
aulem  bonum  petebant,sed  indiscrete.  Indiscretio- 

l^  nem  quippe  habuerunt  in  quinque.  Primo^  in  per- 
sona  a  qua  postulabant,  quoniam  Dominum  esse 
personarumacceptorem  putabant.Personarum  enim 
acceptor  esset,  si  cognatos  suos  ob  sanguinis  amo- 
rem  sublimaret,  et  remotos  despiceret,  si  Judaios 
ob  solam  propinquitatem  diligeret,et  alienas  gentes 
reprobaret.  Sed,  ut  ait  Petrus  :  «  Non  est  personi- 
rum  acceptor  Deus,  sed  in  omni  gente  qui  timet 
Deum  et  operatur  justitiam,  acceptus  est  illi  {^ct. 
x).  »  Secundo»  in  ordine  petendi  indiscretionem 
babuerunt,  dum  praemium  ante  meritum,  messem 
ante  seminationem,requiem  ante  laborem,  regnum 
ante  militiam,  triumphum  ante  praelium  postula- 
bant. 

Tertio  in  re  postulata  indiscretionem  habuerunt, 
dum  altcrum  ad  dexteram  Domini,  et  alterum  ad 

G  sinistram  sessurum  postulabant,  cum  omnes  ele- 
cti  ad  dextram  sint  statuendi.  Quarto,  in  ni- 
mietate  petiti  indiseretionem  habuerunt,  qui 
caeteros  apostolos,  quos  non  praeibant  probitate, 
honore  praecellere  satagebant;  quod  et  sequentia 
ostendunt,  dum  audieutes  decem,  indignati  sunt 
de  duobus  fratribus.  Quinto,  in  modo  petendi  indi- 
scretionem  habuerunt^  dum  non  per  humilitatem, 
sed  per  ambitionem  regnum  ccsleste  postulabant 
Undo  etin  sequentibus  audiunt  :  Reges  gentium  do- 
minantur  eorum.  Vos  autem  non  sic.  Sed  qui  major 
est,  /Sa<  sicut  junior;  et  qui  prxcessor  est,  sicut  qui 
ministrat. 

Nos  ergo,  fratres  mei,  cum  postulamus  aliquid  i 
Domino,  cum  discretione  postulemus.  Petamus  con- 

j)  fidentes,  non  ex  hoc  quod  sumus  ministri  Dei,  vel 
quod  videmur  aliquid  esse  in  hoc  saecuIo,sed  exsola 
Dei  misericordia.  «  Deus  enim  personarum  acceptor 
non  est.i  Petamus  ordinate,  ut  scilicet  prius  donet 
nobis  facere  mandata  sua,  et  postea  consequi  pra- 
mia  sua.  Petamus  etiam  quod  conveniens  est  nos 
petere,et  quod  per  Scripturas  scimus  Deum  sanctis 
suis  daturum.  Petamus  moderate,  rogantes  scilicet 
quod  nos  faciat  Deus,non  migores  in  regno  8uo,sed 
vel  ultimos.  Petamus  etiam  non  cum  ambitione,sed 
cum  humilitate.  Non  enim  per  ambitionem,8ed  per 
humilitatem  pervenitur  ad  regnum  coelorum.Tertio, 
erudit  nos  Dominus,quibu8  regnumDei  ait  dandum, 


140B 


HOMILIiB.  —  I.  DE  TBMPORE. 


1406 


cum  subdit :  Poteslis  bibere  calicem  quem  ego  bibitu-  A 
rus  5um.Per  calicem  quo  infirmus  bibere  solet  ama- 
ritudinem)  significat  Dominussuam  passionem.  Ac 
si  aperte  dicat  :  Vultis  venire  ad  regni  honorem  ? 
Prius  exemplo  mei  bibitepassionem.Nam  per  potum 
amaritudinis  pervenitur  ad  gaudium  salutis.Si  vul- 
ti8venireadculmen,honorispriusvosexerceatviala- 
boris.Qui  cum  fiducialiter  responderent :  Possumus, 
ait  illis  :  Calicem  quidem  meum  bibetis,  subaudi,  et 
illum  bibendo  regnum  consequcmini.Sed  cum  Joan- 
nes  in  pace  vitam  nnierit,patet  quia  non  solum  san- 
guine,  sed  etiam  abstinentia,  continentia,  labore  et 
compassione  martyrium  obtinetur.  Propterea,  fra- 
tres  mei,discamu3  crucifigere  carnem  nostram  cum 
vitiis  et  concupiscentiis.Qui  enim  carnalia  desideria 
in  se  crucifigit,  martyrii  corona  non  ohve\i\i,  Sedere  n 
autem,  inquit,  ad  dexteram  meam  vel  ad  sinistram^ 
non  est  meum  dare  v(?6w,subaudis,nunc  scilicetante 
laborem.  Vel,  non  est  meum  dare  vobiSf  subaudis, 
talibus,  scilicet  ambitiosis  et  vanis.  Vel,  non  est 
meum  dare  vobis,  hac  scilicet  cx  causa,  qui  cognati 
et  sanguinei  mei  est,cum  non  sim  acceptor  perso- 
narum.  In  quo,  fratres  mei,  condemnat  prajlatos 
sanctffi  Ecclesi«,qui  in  ecclesiasticis  dignitatibus  et 
administrationibus  dandis,  non  pensant  meritum, 
sed  sanguinem.Non  quaerunt  Dei  honorem,nec  ani- 
marum  utilitatem,sed  honorare  carnem  suam.Quod 
quia  Heli  fecit,redarguitur,  et  damnatur  a  Domino 
dicente  :  «  Quia,inquit,  honorasti  filios  tuos  magis 
quam  me  (I  Reg,  ii),  »etc.EccehodiepraBlatinostri, 
quidquid  locum  Christi  tenent,et  non  exemplum,si 
veniat  matervel  materteracum  duobus  parvulis  suis 
petens  eis  honores  ecciesiasticos,non  dubitant  con- 
fcrrc  uni  decanatum,et  alteri  arcbidiaconatum,post- 
positissenioribus,  religiosis  et  discretis,  nonatten- 
dentes  quodDominus.nonJacobum,  non  Joannem, 
quamvis  sanctiet  prudentes  essent,  noluit  statuere 
principessuperapostolos,nevidereturjuniorempr»- 
ferreseniori,velcognatum  alieno.  Ipsequoquedicen- 
ti  :  «Eccematertua,etfratrestuiforis8tant,quaDren- 
tes  alloqui  te  {Matth,  xii),  ait  :  «  Quae  est  mater 
mea,  et  qui  sunt  fratres  mei?  Quicunque,  inquit 
fecerit  voluntatem  Patris  mei  qui  in  cceHs  est,  ipse 
mihi  frater,soror  et  mater  est  (ibid,),  »  Dans  exem- 
plum  ne  quis  in  causa  Dominica  agnoscat  vultum 
amici  vel  cognati,sed  tantum  Dei  voluntatem  et  Ec- 
clesiae  utilitatem.Eccehic  Dominus  duobus  consan-  D 
guineis  et  amicissimis  suis  ait  :  Sedere  ad  dexteram 
meam  vel  ad  sinistram  non  est  meum  (qui  acceptor 
personarum  non  sum) .dare  vobis  cognatiset  amicis 
mpis,praBsertim  adhuc  elatis  et  ambitiosis,  sed  qui- 
bus  paratum  est  a  Patre  meo.  Dominus  enim  Pater 
paravit  regnum  suum,ut  daretur  non  familiaribus, 
non  cognatis  indignis,  sed  quibuslibet  dignis,  de 
quacunque  lingua  et  natione  sint.Nos  ergo,  fratres 
mei,  non  per  ambitionem  et  elationem  quaeramus 
regnum  ccBlorum,sed  per  humilitatem,  patientiam, 

(9)  Euseb.  lib.  ii,  cap.  9,  Histor.  eccles. 


;r  fi 


laborem,abstinentiam,  continentiam,  charitatem,e 

per  opera  charitatis  et  misericordiap.  Non  enim  pi- 

gris  et  somnolentis  datur  regnum  ccBlorum,3ed  la- 

borantibus.  »  Neque  omnis  qui  dicit  •  Domine,  Do- 

mine,intrabit  in  regnum  c(Elorum,sed  qui  facit  vo- 

luntatem  Patris  mci  qui  in  coelis  est  {Matlh,  vii  ; 

(Luc,  iii).  »  Propterea,  fratres,voluntatem  Dei  sem- 

per  inquiramus,et  eam  pro  po?se  nostro  semper  fa- 

ciamus,  petentes  primo  ut  Deus  det  nobis  suam 

facere  voIuntatem,deinde  statuat  nos  vel  ultimos  in 

regno  suo.  Quod  ipse  praestare  dignetur,  qui  cum 

Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus,  per 

omnia  saecula  saeculornm.  Amen. 

Vita  divi  Jacobi  apostoli  fratris  Joannis  evangelist^S, 
per  Eusebium  (  xsariensem  scripta  (9). 

Tempore  Claudii  imperatori8,quando  fames  erat, 
misit  (inquit  Lucas  in  Actis  apostolorum)  He- 
rodes  rex  manus  suas  affligere  aliauos  de  Eccle- 
sia,  ct  intcrfecit  Jacobum  Iratrem  Joannis  gladio 
{Act.  xii).  De  hoc  autem  Jacobo  Clemens  Alexan- 
drinus  etiam  historiam  quamdam,  dignam  memo- 
ria,in  septimo  Dispositionum  suarum  libro  scribit, 
perlatam  ad  se  usqiic,ex  traditiono  majorum.  >>Quo- 
niam  quidem,inquit,  et  is  qui  obtulerat  eum  judici 
ad  martyrium,  JacoLum  scilicet,  motus  etiam  ipse 
confessusestseesseChristianum,ducti  8unt,inquit, 
ambo  pariler  ad  supplicium.et  cum  ducerentur,  in 
via  rogavit  Jacobum  dare  sibi  remissionem.  At  ille 
parumper  deliberans  :  «  Pax  tibi,  »  inquit ;  et  oscu- 
latus  cst  cum,et  ita  ambo  simul  capite  plexi  sunt. » 

Vita  ejusdem  per  Isidorum, 

Jacobus,qui  interpretatur  supplantator,  filius  Ze- 
bedaei,  frater  Joannis,  quartus  in  ordine  duodecim 
trtbubus,  quae  sunt  in  dispersione  gentium,  atque 
Hispaniae  et  Occidentalibus  locis  Evangelium  praedi- 
cavit,  et  in  occasu  mundi,  luce  praedicationis  efful- 
sit.  Hic  in  marinarica  Achaiae  al)  Herode  tetrarcha 
gladio  caesus  occubuit,  ibidemque  sepultus. 

XXVU. 

IN     TRANSFIGURATIONR     DOMINI.    SBRMO    DB    EPIST0L4 
BEATI    PETRI,    QUiE  LEGITUR   IN   EODEM   FESTO. 

Dabo  opera  et  frequenter  habere  vos  post  obitum 
meum,  ut  horum  memoriam  faciatis  (II  Petr,  I),  eto. 
Lectio  ista,  fratres  charissimi,  quadripartita  est» 
Primo  enim,ostendit  Petrus  quantam  habet  operam 
in  profectu  filiorum.  Secundo,  ostendit  doctrinam 
suam  talem  et  tantam  esse,cujus  memores  esse  de- 
beant.  Tertio,  ejus  veritatem  astruit,  et  apostolico 
et  prophetico  testimonio.  Quarto,  commendat  scri- 
pturam  prophetarum.  Ostendit  igitur  primo  quan- 
tamsollicitudinemhabeat  in  profectu  animarum  stbi 
commissarum,  quando  dicit  se  daturum  operam  et 
frequ6nter,ut  siceis  intimet  evangelicam  doctrinam, 
ut  eam  post  obitum  suum  in  memoria  babeant.In- 
struxit  quippe  cos  viva  voce  ;  instruxit  eos  Epistola- 
rum  delegatione  ;  instruxit  eos  bono  exemplo  vitae 
suae.Et  illi^ut  bonae  ovcs,  auditorum  memores  ex- 
stiterunt  Nos  quoque,  fratres  mei,qui  vicem  Petri 
in  Ecclcsia  gerimus,quoad  possumus,  vestigia  ejus 
sequi  debemus,ut  scilicet  solliciti  simus  instructio- 
ne  animarum  nobiscommissarum,eteis  intimemus 
evungelicam  doctrinam  ;  et  si  non  possumus  san- 


Ma 


RADULPHI  ARDENTIS. 


«408 


gttine  et  martyrio,ut  Petrus,tamen  ezemplo  et  ver-  A.  Gerte  non  est  mirum,  si  dolente  capite  doleant  «A 


bo.  Hffic  enim  duo  necesse  est  habere  omnem  pa- 
atorem  ;  et  qui  non  habet,verus  pastor  non  est.Nec 
enim  sufHcit  ezemplum  sine  verbo.  Unde  Heli, 
quamvi8,quantum  ad  se,recte  viveret,  tamen,  quia 
non  bene  correxit  filios  8uos,reprobatur  (I  Reg.  ii). 
Unde  Dominus  per  prophetam  :  «  Si  feceritvir  ini- 
quitatem,el  tu  non  annuntiaveris  ei,ut  convertatur 
a  via  sua  mala,  ipse  quidcm  in  iniquitate  sua  mo- 
rietur,  sanguinem  autem  ejus  de  manu  tua  requi- 
ram  {fzech.  iii). »  Rursus  non  sufficit  verbum  sine 
exemplo.  Unde  Dominus  per  prophetamy  «  cum 
ipsi  limpidissimam  aquam  biberitis,reliquam  pedi- 
bus  vestris  conculcabatis,  et  oves  vestrse,  turbatam 
aquam  pedibus  vestris  bibebant  (Ezech,  xxxiv).  » 


membra.  Ovium  est  audire  et  obedire.  Sed  hodia 
mal»  oves,  pastores  suos  audire  nolunt ;  et  modo 
aiunt  :  Pra^dicat  saeerdos,  ut  nummos  extorqueat. 
Sed  et  si  audiunt,  auditorum  certe  memores  non 
sunt;  nec  volunt  obedire  pastori  suo,sed  eumjudi« 
care.  Quare,  inquiunt,  qnod  ipse  predicaSt  tu  ipsa 
non  facis?  «  Tu  qui  prsdicas  non  moBcbandumy 
mGDcbaris  ;  non  furandum,furaris  (Rom.  ii).  »  Quan- 
do  duo  vel  tres  vadunt  ad  forum  vel  ad  villam,tuno 
pastorem  suum  judicant,mordent  et  damnant,  non 
attentes  illud  quod  Dominusait :  «  Non  est  discipu* 
lus  super  magistrum  (Luc,  vi).  »  Et  illud  :  «  Qoc- 
cunque  dixerint  vobis  servateet  facite;  aecundum 
vero  opora  eorum  nolite  facere  (Maith.  xxm).  »  Hi 


Porro  pastores  aquam  limpidam  bibunt,cum  sanam  n  mali    filii,  maledictionem  Cham   incurrunt.  Gum 


doctrtnam  et  intelligunt  et  prsdicant.Reliquam  pe 
dibus  conculcant,cum  male  vivendo  praedicationem 
auam  fcDdant.0ve8  aquam  turbatam  bibunt,quando 
non  auditam  pr«dicatione2i,  sed  malae  vitee  exem- 
plum  trahunt.  Sed,fbatres  mei,dum  vitam  nostram 
el  vitam  subditorum  conspicio,  raros  (unde  dolen- 
dum  est)  veros  prsdioatores  et  raras  veras  oves  in- 
venio.  Hodiemi  enim  pastores,  nec  Scripturarum 
ipsi  memores  8unt,nec  alios  memores  faciunt.  Con- 
tempta  enim  cura  animarum,  temporalibus  lucris 
intendunt^et  se  nec  finenecopere  pastores^sel  mer- 
cenarios  esse  ostendunt;  fine  pastores  non  sunt, 
quia  quaB  sua  sunt,  non  quaB  Jesu  Christi  queerunt. 
Num  enim  hodie  prclationes  in  Ecclesia,  non  ut 
prosint  animabus.scd  ut  ipsi  sublimentur,honoren- 


enim  Noe  inebriati  apparerent  pudenda,Gham  eum 
derisit.  Sem  vero  et  Japhct,  avertentes  oculos,  eum 
velaverunt.  Evigilans  Noe  maledixit  semen  Gham  ; 
Sem  vero  et  Japhet  benedixit  (Gen.  ix.)  Non  est.fra- 
tres  mei,  aliquis  pastor  ita  perfectus  quin  aliqaid 
pudendum  faciat  quandoque.  Sed  malus  filiuseum 
deridet  et  diffamat.  Bonus  vero  subditus  peccatum 
magistri  sui  dissimulat,tegit  et  excusat.  Propierea 
hic  bcnedictionem,ille  sortitur  maledictionem.  Sic, 
fratres  mei,  quia  utrique  peccavimus,  utrique  de- 
fleamus,  utrique  ad  poDuitentiam  reourramus.  fit 
nos  ut  boni  pastores  demus  amodo  operam  et  fre- 
quenter,ut  evangelicam  doctrinam  verbo  et  exem- 
plo  vobis  intimemus.  Vos  quoque,  ut  bon«  oves, 
date  amodo  operam  et  frequenter,  ut,  audiendo  at 


tur  et  delectentur?  Non  quaerunt  in  qua  Ecclesia  C  obediendo,auditorum  avobis  memoriam  faciatis. 


possint  pluB  animabus  proficere,  sed  in  qua  plus 
possint  aggregare,  et  quam  magis  possint  vendere. 
Opere  pastores  se  non  esse  demonstrant,  dum  nec 
axemplo,  nec  verbo  oves  pascere  curant,  sed  se 
oblationibus  eorum  impinguant.  Unde  propheta  : 
w  Ve  pastoribus  Israel,  qui  pascunt  semetipsos ! 
Nonne  greges  pascuntur  a  pastoribus?  lac  comede- 
batis ;  et  lana  operiebamini.Quod  crassum  erat  oc- 
cidistisyquod  infirmum  fuit  non  consolidastis,quod 
«grotum  non  sanastis,quod  fractum  non  alligastis  ; 
quod  abjectum  non  reduxistis,  quoi  perierat  non 
Tequisistis.sed  cum  austeritate  imperabatis  et  cum 
potentia.  Et  disperss  sunt  oves  meae,  eo  quod  non 
esset  pastor,  et  facts  sunt  in  devorfitionem  bestia- 


Sequitur  pars  secunda,in  qua  ostandit  doctrinam 
suam  tantam  et  talem  esse,cujusmemores  es8ada> 
beant,subdcn8  :  Nan  enim  ineptas  fabulas  secudf  no- 
tam  facimus  vobis  Domini  nostri  Jesu  Christi  vtrft»- 
tem  el  sapientiam.Ac  si  dicat :  Non /abula8,8ad  vari- 
tatem  et  sapientiam  notam  fecimus  vobii.In  quocon- 
demnateosquiyOmissisEvangeliisJeguntpoeticasfar 

bulas,  bucolica  carmina  et  comoedias.  Quod  quam- 
vis  in  pucris  excuaationem  habeat  necessitatis,  in 
aliis  tamen  crimen  habet  voluntatis.  Quomodo 
autem  ore  illo  quD  quotidie  damat  Jupiter  om- 
nipotens,  vocat  divam  Venerem,  et  catera  ma- 
gis  daemonia  quam  numina,  poterit  Deum  bena- 
dicere,pure  laudare  et  orare  ?  Notam  fecimus^nqmL 


Tum  agri.  Propterea,  pastores,  audite  verbum  Do-  p  vobisDomini  nostri  Jesu  Christi salvatoris  etregisvir' 


mini  ;  «  Ecce  egoipsesuperpastores.requiram  gre- 
gem  meum  de  manu  eorum  {E%ech.  xxxiv.) »  Ecce, 
fVatres,  sicut  legimus,  ita  hodie  videmus.  Quod 
crassum  est^  malo  exemplo  perdimus.  Quod  infir- 
mum  est  peccatiSyConsilio  non  sanamus.  Quod  fra- 
ctum  est  tribulationibu8,admonitione  non  consoli- 
damus.  Quod  erroneum,  non  revocamus.  Quod  de- 
speratione  perditum  est,  non  requirimus.  Cadit 
asinus,  et  est  qui  eublevet ;  perit  anima  et  non  est 
qui  curet.  Quomodo  est  pastorquem  plustangit  in- 
flrmitas  porci,vel  asinae  sus,quam  anim»  Christia- 
n9?Si  hoc  faoiunt  pastores,  quid  faciunt  oves? 


Intcm  el  sapientiam.^on  ait  humanitatem  vel  infir* 
mitatem,qu8B  omnibus  nota  suntySed  incredulis  du* 
biam,fidelibus  certam  virtutem  et  sapientiam.Fra- 
treSjCum  Dominus  posset  nos  virtute  aperta  et  sa- 
ptentia  redimere,  noluit,  sed  in  infirmitate  bumana 
occultavit  divinam  virtutem,  et  in  insipientia  sa- 
pientiam.Insipientia  enimvisa  fuit  hominibusquod 
Deus  iieret  homo,quod  impassibilis  pateretur^quod 
immortalismoreretur.  Virtus  ergo  Dei  perinfirmita» 
tem  devicitdiabolicam  virtutem.SapientiaDei,porift- 
sipientiam  vicit  calliditatem.  »Nos  praBdicamu8,inqail| 
Christum  cracifixum,iudflii8quidem8oandahim;gan* 


1409 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TBMPORE. 


UiO 


tibus  aulem  stutitiam,  ipsis  vero  vocatis  Judaeis  et  A.  quens  ait :  «  Pallebant  ora  jejuniis,  et  mensdeside- 


Grscis,  Dei  virtutem,  et  Dei  sapientam.  Nam  quod 
infirmum  est  Dei,  fortius  est  hominibus  ;  et  quid 
stultum  est  Dei,  sapientius  esthominibus  (/  Cor.  i). » 
Vos  ergo,  fratres,  exetnplo  Rodemptoris  nostri  di- 
8oamu8,non  per  superbiam.sed  per  humilitatem,per 
patientiam  et  per  maueuetudinem  vincere  malitiam 
mundi.Discamus  non  per  calliditatem,  sed  per  stul- 
titiam  Dei  vincere  sapientiamssculi.Stultitiavide" 
tur  huic  seeculo  nequam  contemplus  mundi,  abje- 
ciio  saeculi,omnia  relinquere^  paupertatcm  et  vilita- 
tem  amare,  invisibilia  desiderare  Et  tamen  hxc  in- 
sipienta  diabolicam  et  humanam  vincit  sapientiam. 
Sequitur  parstertia,  in  quaapostolico  prophetico 
testimonio  astruit  veritatem.Et  prius  apostolicocum 


riis  ffistuabat.  )>  Honorem  vero  a  Deo  Patre  Filius 
accopit,  in  eo  quod  legis  eum  et  prophetarum  Domi- 
num,  per  Moysen  et  Eliam  inter  quos  in  migestate 
visus  est,  designavit.  Et  in  hoc  testimonium  ei  Pa- 
ter  exhibuit.  Unde  et  subditur :  Voee  d^lapsa  hujus* 
cemodi  a  magnifica  gloriom^  id  est  a  Patre  glorioso 
Filium  magniflcante.  Qua?  Hac,  scilicet  hic  est  Fi' 
lius  meus  dilectus,  id  est,  hic  non  alius,  est  Filius 
meus,  non  adoptivus  ut  aiii,  sed  substantialis.  In 
quo  solo  mihi  complacui,cum  in  Adam,et  in  c«te- 
risquantumcunquesanctis,mihialiquiddisplicuerit. 
Et  hanc  vocem,  inquit,  nos  audivimus  dc  ccelo  allatam, 
cum  essemus  cum  illo  in  monte  sancto,  Superius 
dixerat :  Speculatores  facti  iliius,  hic  dicit,  audivi* 


subdit:  Sec  speculatores  facti  illius  magitudinis,  Ipse  n  mus  :  Ac  si  dicat:  Bene  debetis  oredere  nobis  visa 


enin  Petrus  et  Jacobus,  etJoannes,qui  fueruntcum 
Domino  in  monte,  quando  transfiguratus  cst,  po« 
tuerunt  de  visis  et  auditis  vrrum  proferre  tcstimo- 
nium  ;  ut,  secundum  legem,  inore  duorum  vei  trium 
testimonium,  starot  omne  \erhvLm  (Deut.  xix>.  Tri- 
plici  enim  de  causa  ostdndit  Dominus  gloriam  suam 
discipulis  in  monte,  ut  eos  de  fide  divinitatis  suae 
roboraret,  ut  eos  in  in  spe  resurrectionnis  confir- 
maret,  ut  eos  de  utroque  certos  testes  erficeret. 
Unde  et  hic  ait :  Speculatores  illius  facti  magnitu- 
dmis.  Et  cujus  subdit,  fuit  enim  Christus  accipiens  a 
Deo  Patre  honorem  et  gloriamy  gloriam  in  hoc  quod, 
«  facies  ejus  refulsitsicutsol,  vestimentaejus  fucrunt 
alba  sicut  nix  {MattK  xvii).  »  Et  hoc  parum  fuit 
in  Filio,  cum  etiam  quilibet  sancti  in  patria,  plus- 


et  audita  testiflcantibus  vobis.  Et  habemus  inquit» 
(lirmiorem  propheticum  sermonem. Qwtm  dicit  firmiih 
rem,  id  est  valde  flrmum.  Vel  /irmiorem,  id  estma- 
gis  firmum  quantum  ad  Judeos,  qui  plus  acqmesce- 
bant  testimonio  prophetarum  quam  apostolorum. 

Sequitur  pars  quartu,  in  qua  commendat  prophe- 
tiam,  et  eos  qui  ei  attendunt,  dicens:  Cui  benefacitti 
attendentes.  In  quo  econtrario  condemnat  eos  qui, 
sermon  Sicripturarum  attendere  nolunt.  Quales  sunt 
bodie  multi  etiam  sancts  Ecclesi®  magistri,  qui 
spretis  Scripturis,  intendunt  aucupio,  venationf, 
aleis,  ludicris  et  vanis,  et  qui  etiam  spretis  Scri- 
pturis  sanctis,  intenduntlegibus  8«cularibu8,  causia 
et  vanis  figmentis.  Reprehenduntur  etiam  et  plebea 
qui  libentius  audiunt  cantilenas,  citharas  et  vanitai- 


quam  sol  sint  radiaturi.  Sedtantum  ineoostensum  C  tes  quam  sacram  Scripturam.  Accedentes,  inquif, 


et  claritatis,  quantum  inflrmus  visus  mortalium 
discipulorum  mortalium,  quoquomodo  poterat  in- 
sueri.  Mystice  vero  per  faciem,  divinitatis  notitia  in- 
telligitur,  qus  fulgebit  in  sanctis  sicut  sol.  Sol  tria 
facit.  Desiccat,  illuminat,  calefacit.  Notitia  quoque 
divini  vultus  omnem  terrenitatem  in  sanctis  desicca- 
bit  et  exuret.  Illuminabit  etiam  ita  eos,  ut  omnia 
occulta  cognoscant.  Galefaciet  etiam  ita  eos  ut 
eos  in  amore  reddat  ferventes,  ut  quanto  eum 
viderint,  eum  magis  videre  desiderent.  Per  vestes 
vero  vel  caro  Christi,  vel  sancti  intelliguntur,  de 
quibus  scriptum  est :  «  Omnibus  his  quasi  vesti- 
mento  vestieris  (Isa.  xux).  »  Hsec  vestimenta 
erunt  alba  sicut  nix.   Nix  de  coelesti  pluvia  per 


tanquam  lucemx  ardenti  in  caliginoso  loco.  Mundua 
caliginosus  est  triplici  caligine.  Galigine  peccato- 
rum,  caligine  ignorantie,  caligine  miseriaB.  Scri- 
ptura  vero  sacra  nobis  est  lux  in  hoc  mundo;  quam 
sequentes,  evitamus  peccata,  ignorantiam,  et  ad  ut- 
timum  miseriam.  Et  haec  lucerna  est  nobis,  dum 
sumus  in  hoc  sfficulo,  necessaria,  donec  dies  dies, 
Bcilicet  magnus  judicii,  qui  vesperam  non  habebit, 
illucescat  inresurrection.quserit  quasi  maneaeter- 
nitatis,  et  tucifer,  id  est  claritas  divina,  oriatur  m 
cordibus  nosiviaf  excludenspenitus  a  nobis  caliginem 
peccatorum,caliginem  ignorantiae, caliginem  mise- 
rise,  et  reveiata  facie  videbimus  Deum  aicuti  est 
(/  Cor.  xiii).  Ipso  largiente  qui  cum  Patre  et  Spiritu 


magnitudinem  frigoris  constringitur  et  candidatur.  q  s^i^cto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  sascula  sacu- 
Per  nivem  ergo  castimonia  designatur,  quae   non      lorum.  Amen. 


habetur  nisi  gratia,  per  refrigerationem  car- 
nis;  nec  enim  per  gratiam  sine  refrigeratione, 
nec  per  refrigerationem  sine  gratia  datur.  Errant 
ergo  qui  volentes  castigare  corpus  suum,  de  sola 
gratia  sine  labore  volunt  castimoniam  obtinere ; 
Dominus  enimvirtutes  non  dormientibus,  sed  labo- 
rantibus  concedit.  Rursuserrant,quipersolam  ca- 
stigationem  carnis  castitatem  habere  conantur.  In- 
utilis  enim  est  labor  sine  gratia.  Unde  e^in  macilen- 
tis  8t  pallidis  adhuc  vivunt  incendia,  nisi  per  Dei 
gratiam  restringantur.  Unde  Hieronymns  de  se  lo- 


XXVIII. 

IN  TRANSFIOURATIONB  DOMINI. 

Assumpsit  Jesus  Petrum,  et  Jacobum  ei  Joan^ 
nem  fratrem  ejus,  et  duxit  eos  in  montem  excelsum 
seorsum,  et  transfi^uratus  est  ants  eos  {Mattk, 
xvii).  In  praecedentibus  hujus  Evangelii,  fratres 
mei,  dixerat  Dominus  Jesus  discipulis  suis  hu- 
jusmodi  verba:  «  Sunt  de  hio  stantibus  qui  non 
gustabunt  mortem,  donec  videant  Filium  hominis 
in  regno  suo  (Marc.  viii).  »  Qui  auiem  essent  iHi 
discipuli  ostendit,  cum  satim  subjungit :  Etpast^Mi 


1411 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1412 


S('x  assumpsU  Petram^  et  Jacobum  et  Joannem  fra-  A  perficere  (P^i7.ii).  Quod  senliens  sponsa,  in  Can- 


trchi  ejuSf  elc.  Voluit  quippe  Dominus  oslendere 
disripulis  suis  gloriam  suam^  ante  mortem  suam  ; 
polentiam  suam,  ante  passionem  suam  ;  honorem 
auum^  ante  injuriam  suam.  El  hoc  tripiici  de  causa. 
Prima  cst,  quoniam  in  fide  divinitatis  et  potentis 
suffi  eos  corroboraret,  ut  videlicet  quando  viderent 
eum  pati,  scircnt  quod  non  de  nccessitate  patere- 
tur,  sed  de  voluntale.  Secunda  cst,  quatenus  in 
demonstrata;  gloriaj  desiderium  animos  eorum  ac- 
cenderet.  Tertia  est,  quatenus  de  visa  gloria  sua 
eos  tam  firmos  quam  veros  testes  efficeret.  Unde 
tribus  eam  ostendit,  quoniam  juxta  lcgcm,  in  ore 
duorum  vel  triuiu  tcstium,  stat  omne  verbum 
(Deut,   xix).    Et   his   sibi    magis  familiaribus    et 


ticis  canticorum  clamat  sponsum  :  «  Trahe  me  post 
te,  curremus  in  odore  unguentorum  tuorum  (Canl.i), 
Hinc  et  Psaimista:  «  Beatus  vir  cujus  est  auxiliuma 
te  {Psal,  Lxxxiii).»  Quare?  Quia  te  ei  bonam  volun- 
tatem  inspirante,«  assensionesin  corde  suo  disposuit 
(ibid.)j  »  quatenus  corporaliter  adhuc  maneat,  « in 
valie  lacrymarum,  in  ioco  quem  posuit  (ibid.),  • 
Et  per  quem  quod  disposuit  facere  poterit?  «  Etenim 
bencdictiones  gratiarum  dabit  legistator ;  ibunt  de 
virtute  in  virtutem,  videbitur  Deus  deorum  in  Sion 
(ibid.),  »  Ubi?  In  monte  seorsum.  Qui  enim  mere- 
buntur  frui  divina  visione,  sublimabuntur  supra 
omnes  reprobos.  Juxta  illud  :  «  Et  dominabuntur 
eorum  justi  in  matutino  (Psal.  XLvin),  »  et  aepara- 


perfectis,   ut  ostenderet   divinitatis   arcana    tan-  ^  buntur  in  ffiternum  ab  eis.  Unde  et  scriptum  est : 


tum  familiaribus  et  perfectis  esse  revelanda.  Est 
autem  hsBC  lectio  quadripartita.  Primo  quippe 
describitur  Dominus  tres  discipulos  duxisse  in 
montem ;  secundo,  promissam  visionein  cis  dc- 
monstrasse;  tertio,  cos  prostratos  erexisic,  quarto, 
ne  viaa  nisi  post  resurrectioneni  suam  revelarentin- 
hibuisse. 

Primo  igitur  describitur  Dominustres  discipulos 
duxisse,  cum  dicitur:  Post  dies  sex  assumpsit  Jesus 
Petram^et  Jacobum  et  Joanncm  fratrem^  etc.  In  quo, 
fratresmei,  innuit  nobis  sex,videlicetquando,  quot, 
qui,  quoir.o  Jo,  per  quemet  ubi  ad  contemplationem 
divinae  gloriae  sint  perventuri.  Quando?  Post  sex 
dies,  id  est  post  sex  aetatcs  mundanae  vitae  ;  in  aetate 
septima,  quae  defunctorum  est,    incipient  sancti 


«  Tollatur  impius  nc  videat  gloriam  Dei  (Isa.  xxvi). » 
Secundo,  describitur  Dominus  promissam  vi- 
sionem  apostolis  revelasse^  cum  dicitur :  Et  trans" 
figuratus  est  ante  eos,  etc.  Tria,  fratrea  mei,  reve- 
lantur  in  hac  visione  apostolis,  videlicet  gloria,  au- 
ctoritas  et  natura  divina  Jesu  Ghristi.  Gloria  quippe, 
quam  habiturus  vcl  daturus  erat  suis  in  resurre- 
ctione  demonstratur,  cum  dicitur :  Transfiguratus  est 
ante  eosj  et  resplenduit  facies  ejus.  Tunc  proprie 
tranfigurari  dicitur,  cum  manente  eadem  substan- 
tia,  tantum  qualitas  ct  statuscirca  eum  transmu- 
tatur.  Voiens  ergo  Dominus  demonstrare  gloriam 
resurrectionis,  substantiam  suam  non  mutat,  sed 
tantum  se  transfigurat,  innuens  nobis  quod  in  re- 
surrectione  substantia  hominum  non  auferetur,  eed 


'  in  anima^frui  gloria  Dei.  Fruitur  eadem  in  anima  C  tantum  qualitas  mutabitur,  malorum  in  pejus,  bo- 


et  corpore  in  octavo,  id  est  in  resurrectione.  Et 
node  et  hunc  locum  describcns  alius  evangelista 
dicit:  «  Post  octo  (Joan  .  xx),  »  includens  primum 
et  extremum  diem.  Quot?  tres  tantum,  id  est  tres 
ordines  sanctae  Ecclcsiae,  scilicet  conjugatorum, 
continentium  ct  virginum.  qui  juxta  ordincm 
Buum  recto  vivunt.  Fornicarii  quippe  et  adulteri, 
moechi,  Sodomitae  caeterique  polluti  ad  divinae  glo- 
riae  visionem  nullatenus  sunt  pervccturi  (/  Cor. 
VI ;  /  Tim.  i).  Qui  ?  Simon  Petrus,  Jacobus, 
Joannes,  id  est  obedientes  vitiorum  supplantatores 
et  gratiosi.  Qui  eiiim  Deo  et  majoribus  suis  non 
obediunt,  quique  vitia  certando  non  vincunt,  qui- 
que  a  gratia  Dei  vacui  sunt,ad  divinae  gloriae  visio- 


norum  in  melius  Quod  expressius  ostenditur,  cum 
subditur  :  Et  resplenduit  facies  ejus  sicut  sol,  vesti- 
menta  autem  ejus  facta  sunt  alba  sicut  nix,  testante 
alibi  Domino.  «  Fulgebunt  justi  sicut  sol  in  regno 
ccelorum  (Matth.  xiii).  »  Multo  msgor  ergo  est  gloria 
Ghristi,  et  etiam  sanctorum  multorum  (ut  credimua) 
quam  solis.  Sed  si  clarius  exempium  invenisset. 
illud  posuisset.  Sed  nec,etiam  Doniinus  Jesus,  os- 
tendit  gloriam  vel  suam  vel  sanctorum,  nisi  quan- 
tum  infirma  discipulorum  acies  hic  poterat  aliquo- 
modo  intueri.  Unde  ct  vestimenta  ejus  candida 
sicut  nivem  demonstravit,  eum  stolabeataeimmor- 
talitatis  induti,  vestibus  non  indigeant  vestiri,  ut- 
potet  qui  de  caetero  nec  frigus  nec  pudorem  sint  per- 


nem  pervenire  non  possunt.  Quomodo?  ascenden-  n  pessuri.  Sed  perfaciem,animam;perve8timentum, 

%1f  1  <1  *■«*  •««  r>       •  ^^  %  *  *  a  ^^  *  ^  *  * 


do,  laborando  et  de  virtute  in  virtutem  proficien- 
do.  Qui  enim  in  imo*voIuptatum  vitiorumquerema- 
nent,  nequaquam  ad  Dci  contemplationem  perve- 
nire  valent,  sed  potius  subvortuntur  et  damnan- 
tur.  Unde  et  Lot,  subversionem  Sodomiticae 
voluptatts  luxurisque  fugicnti,  angulus  consu- 
luit,  dicens :  «  Nec  manseris  hic,  nec  in  om- 
ni  circumregionc,  sed  in  monte  salvum  te  fac 
(Gew.xix).  »Per  quem?  Per  Christum.  NuIIus  quippe 
viribus  vel  meritis  suis  ascendere  valet,  nisi  fuerit 
assumptus  per  electionis  gratiam,  et  ductusper  gra- 
tiam  oooperantem  ab  eo  qui  solus  dat  et  velle  et 


corpus  designavit.  Convenienter  quippe  anima  qu» 
ad  imaginem  et  similitudinem  Dei  creata  est,  facies 
Domini  dicitur,  quoniam  pee  eam  Dominus  a  nobis 
et  in  nobis  cognoscitur.  Unde  Psalmista :  t  Tibi  dixit 
cor  meum  :  Exquisivit  ts  facies  mea,  faciem  tuam, 
Domine,  requiram  \Psat.  xxvi).  »  Quoniam  enim  si- 
miliasimilibu8gaudent,faciesanima3n08trae,faciem 
Dei,ad  cujus  imaginem  creata  est,  semper  debet 
desiderare.  Facies  igitur  Jesus  Ghristi,  vel  etiam 
sanctorum,  in  resurrectione  fulgebunt  sicut  sol,  id 
est  tanquam  Deus,  non  quantum  Deus,  quoniam 
anima  uniuscujusque  in  resourrectipne,  juxta  mo- 


«413 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TBMPORE. 


UU 


dum  suum,  crit  munda  sicut  Deus  mundus  cst,  A 
recta  sicut  Deus  rectus  est,  sancta  sicut  Deus  san- 
ctus  est,  ardens  sicut  Deus  ardens  est.  Vestimcnta 
vero,  id  est  corpora,  erunt  candida  sicut  nix.  Nix 
de  ccelesti  pluvia  per  frigoris  magnitudinem  con- 
stringitur  et  candidatur.Per  nivem  ergo,castimonia 
signincatur,quse  non  nisidoccelesti  gratiapercarnis 
refrigerationem  et  castigationem  obtinetur.  Unde 
pariter  errant,  vel  qui  sine  Dei  gratia,  vel  qui  sine 
carnis  castigatione,putant  se  castimoniam  adipisci 
posse.  Corpora  igitur  sanctorum  in  resurrectione 
erunt  sicut  nix  candida,idest  castitatesplendcntia, 
quoniam  de  caetero  non  nubent,  neque  nubentur, 
sed  erunt  virgines  et  casti  sicut  angeli  Dei  in  coelo 
{Mattfu  xxii).  Auctoritas  vero  Jesu  Ghristi  demon- 
stratur  cum  dicitur  :  Et  appamerunt  eis  Moyses  et  ^ 
Elias  cmn  eo  loquentes.  In  boc  quippc  demonstravit 
Redemptor  noster  se  esse  Dominum  legis  et  pro- 
pbetarum,Dominum  vivorum  et  mortuorum,Domi- 
num  coeli  et  terraB.  Porro  Dominum  legis  et  pro- 
phetarum  se  essc  ostendit,  cum  legislatorem  et  pro- 
phetarum  eximium,  quando  et  ubi  voluit,  sibi  as- 
sistentes  demonstravit.  Dominum  vivorum  et  mor- 
tuorum  se  esse  ostendit,  quando  mortuum  Moysen, 
et  Eliam  in  paradiso  vivcntem,  quando  et  ubi  vo- 
luit,  sibi  assistentes  et  colloquentes  exhibuit.  Domi- 
num  cceli  et  terrae  se  esse  demonstrat,  cum  sic  po- 
testative  illis  imperavit,  quod  statim  terra  Moysen, 
et  coelum  Eliam  ibi  praesentavit.  Quales  autem  visi 
sunt,  et  quid  cum  eo  locuti  sunt,  Lucas  exponit  di- 
cens  :  «  Visi  sunt  in  majestate,  dicentes  excessum 
quem  completurus  erat  in  Hierusalem  {Luc,  ix).  »  C 
Sane  in  hoc  quod  Dominus  legislatorem  et  prophe- 
tarum  eximium,  secum  in  majestatis  gloria  osten- 
dit,  demonstrat  se  spirituales  legis  exsecutores  et 
prophetarum  secum  in  gloria  glorificaturum.Inhoc 
vero  quod  excessum,  quem  completurus  erat  loque- 
bantur,  aperte  demonstratur  quod  lex  et  prophetae 
consentientes  praenuntiaverunt,  et  in  eo  veraciter 
adimpleti  sunt.  Porro  delectatus  Petrus  in  divini 
splendoris  et  gloriae  contemplatione,  dixit  ad  Jesum : 
Bonum  est  nos  hic  esse,  Sed  cum  Petrus  in  umbra- 
tilis  brevisque  gloriae  visione,  tantisper  gavisus  et 
deiectatus  sit,  ut  semper  ibi  vellet  manere,  quan- 
tum  putatis,  fratres  mei,  gaudium,  quantaque  di- 
lectio  erit  in  illavera  aeterna,  beataquegloriadivinae 
visionis,  «  in  quam  angeli  scmper  desiderant  pro-  n 
spicere  [l  Petr.  i).  »  Si  vis,  iuquii,  faciamus  hic  tria 
tabemaculat  tibi  uiium,  Moysi  unum,  et  Elix  unum, 
Cum  Petrus  adhuc  in  carne  positus  in  ostensione 
umbratilis  et  brevi  gloriae,  Moysen  et  Eliam  nun- 
quam  amplius  visos  cognoverit,  quam  aporta  puta- 
tis,  fratres  mei,  notitia  erit  omnium,  in  illa  veraet 
aeterna  beatitudine  ?  Caeterum  etiam,  petitione  con- 
struendorum  tabernaculorum  Petruserrat,quoniam 
ex  subito  nimioque  gaudio  perturbatus,  teste  alio 
evangelista,  quid  peteret  nesciebat  {Luc,  ix).  Quid 
peteret,  nesciebat  qui  in  aeterna  beatitudine,  ubi 
nulia  intemperies  est,  tabernacula  postulabat.  Quid 


pctcret  nesciebat,  qui  ante  humani  generis  pcr  san- 
guinem  Jesu  Christi  redemptionem,  et  ante  Evan- 
gelii  praedicationcm,  gloriam  postulabat.  Quid  pe- 
teret  nesciebat,  qui  in  constructione  labernaculo- 
rum,  Domino  servos  adaequabat.  In  hoc  tamen  bene 
sapiebat,  quod  cum  Domino  semper  esse  deside- 
rabat,  et  quod  divinam  voluntatem  suae  praepone- 
bat,  cum  dixit  :  Si  vis,  faciamus,  Ac  si  dicat  :  Non 
mea  voluntas,  sed  tua  (iat.  Quem  nos  imitantes,fra- 
tres  mei,semper  cum  Domino  manere  desideremus, 
semper  in  petitionibus  nostris  divinam  voluntatem 
nostrae  praeponemus.  Divina  vero  natura  revelatur 
cum  subditur  :  Adhuc  eo  loquente,  ecce  nubes  lucida 
obumbravit  eos  ;  et  ecce  vox  de  nube  dicens,  etc.  Sive 
hoc  pronomen,  eos,  referatur  ad  Moysen  et  Eliam, 
sive  ad  Petrum,  et  Jacobum,  et  Joannem,  idem  est 
scnsus,  quoniam  utrique  obumbrati  sunt.  lili  ne 
viderentur  ab  istis  ;  et  isti  ne  vidcrent  eos.  Quare? 
ut  istis  certum  esset  quod  Jesum,  qui  solus  appa- 
rebat,  vox  Patris  de  nube  testimonium  perhiberet. 
Ecce  mysterium  Trinitatis.  Filius  transfiguratur, 
Spiritus  sanctus  per  nubem  eum  ab  aliis  secernit, 
Patcr  per  vocem  eumdem  ostendit.  Sicut  enim  ba- 
ptizato  Domino,  Pater  in  voce,  Spiritus  sanctus,  in 
columbatestimoniumperhibuerunt,siceidcmtrans- 
figurato  Pater  similiter  in  voce,  Spiritus  vero  san- 
ctus  in  nube  lucida  testimonium  fecit.  Bene  autem 
super  baptizatum  Dominum  Spiritus  sanctus  in 
columba  apparuit,  quando  Christi  innocentiam 
simplicitatemque  demonstrabat,  per  quam  et  ad 
quam  Christus  homines  perbaptismumadvocabat. 
Bene  vero  super  transflguratum  in  nube  apparuit, 
quoniam  eum  solum  esse  in  alia  vita  tegimen  et 
lumcn  sanctorum  demonstrabat,  tabernaculorum, 
quae  Pctrus  postulabat,  et  solis  usu  pariter,  ut 
Joannes  in  Apocalypsi  perhibet,  cessanle.  «  Et  tem- 
plum,  inquit,non  vidi  in  ea:  Deus  enim  omnipotens 
templumiliiusest,  et  Agnus.Et  civitas  illa  non  egct 
sole  et  luna ;  nam  claritas  Dei  illumina,t  illam,  et 
lucerna  ejus  est  Agnu3(Apoc,  xxi).»  Ecce  vox,  inquit, 
de  uube  dicens,  Hic  et  non  alius,  est  naturalis  Filius 
meusdilectuSf  scilicet  in  quo  nihil  est  nisi  diligibile ; 
in  quo,  id  est,  in  cujus  generatione,  complacui  mihi ; 
qui  in  formatione  hominis  quondam  quodammodo 
mihi  displicui,  cum  multiplicatis  hominum  sceleri- 
bus  dixi :  «  Pcenitet  me  fecisse  bominem  (Gen,  vi).  » 
Ipsum,  inquit,  audite,  Quasi  diceret  :  Uic  est  de 
quo  Moyses  ait  :  «  Prophetam  suscitabit  Deus  de 
fratribus  vcstris,  ipsum  tanquam  me  audietis  in 
omnibus  quae  locutus  fuerit  vobis.  Et  anima  quae 
non  audierit  eum,  vel  in  se,  vel  in  suis  praedicato- 
ribus,  peribit  de  populo  suo  {Deut,  xviii).  » 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  prostraLos 
discipulos  erigit :  Nam  cum  audii'ent  discipuli  vocem 
patriSy  ceciderunt  in  faciem  suamj  et  timuerunt  valde. 
Ordo  praeposterus.  Ex  auditione  quippe  vocis  ti- 
muerunt,  et  ex  timore  ceciderunt.Ubi  enim  divina 
magnitudo  panditur,bumana  infirmitas  concutitur 
et  prosternitur.  Sed  Jesus  humano  fragilitatissem- 


I41S 


RADULPHI  ARDENTIS. 


!«• 


por  sublovaior,  accedit,  tangit»  erigit,  et  consola-  \  ix\  elc.In  bac  lectione,  fratrcs  mei,  bortatur  A|>06* 


tur  eo8.  LevanUs  autem  oculos  neminem  viderunt 
nisi  solum  Jesum.  Exquo  certum  babuerunt  vocem 
de  nobe  solum  Jesum  demonstrasse,  et  ei  soli  te- 
stimonium  perbibuisse.  Porro  quod  tunc  contingit 
apostolis,  quotidie,  fratres  mei,  contingit  in  nobis. 
Gum  enim  in  contemplatione  ab  inspiratione  vel 
lectione  divina  ore  cordis,  Dei  audimus  polen- 
tiamet  magnitudincm,  nostr®  fragilitatis  conscien- 
tia  timet  et  concitatur,  et  in  faciem,  id  est  in  noti- 
iiam  propriffi  infirmitatis  bumiliatur  ;  sedne  usque 
in  desperationem  dejiciatur,  adest  Jesus  solita 
clementia  sua,  ct  accedit  nobis  compatiendOytangit 
nos,  gratiam  suam  nobis  conferendo,  erigit  nos  ad 
coelestia  desiderium  nostrum  dirigendo^consolatur 


tolus  Gorintbios  ad  dandam  eleemosynam  suictisqiil 
erant  in  Jcrusalem^quiyCum  omnia  sua  poauiasenl 
ad  pedes  apostolorum  (AcL  iv)  fndigebant.  Gam  aa- 
tem  eos  bortatur^nos  quoque,  fratres  meiyhortatur 
ad  eleemosynam  prsecipue  bonis  egentibus.  Unde 
idem  alibi  dicit :  Facite  «  bonum  ad  omnes,  maxi- 
me  autem  ad  domesticos  fidei  (Gal.  vi).  »  Sunt  ao- 
tem  bujus  lcctionis  quatuor  partes.Primo  enim  oa- 
tendit  ab  quam  causam  debeamuseleemoaynamfa- 
cere  large.  Secundo,  quomodo ;  teriio,  quo  ilne; 
quarlo^qua  ilducia  eam  debeamus  donare.  Primnni 
igitur  ob  quam  causam  debeamus  large  faeereele- 
emosynam,  ostendit  cum  dicit.  Qui  parce  sminatf 
parce  et  metet,  et  qui  seminat  in  benedictionilmSt  di 


nos,  fiduciam  sui  amoris  nobis  praestando,  ut  le-  _  benedictionibus  et  metet.  Ac  si  aperte  dicat  :  Large 

x__ 1 i^ «^-.     ..:j^»^. «:«:    »^i..^  Mj •    .i.     _.  •_    j i    ^i: •_ •    _«. 


vanies  oculos  nostros  non  videamus  nisi  solum 
Jesum,  id  est  aciem  nostrs  contemplationis  ad 
Deum  levantcs,  non  videamus  in  eo  nisi  salvatio- 
nem  qua  cupit  omnes  homines  salvos  fieri  (f 
Tinu  ii).  Unde  eum  magis  diligcre  quain  horrere 
debemus. 

Sequitur  pars  quarta^in  qua  Dominus  inhibet  dis- 
cipulis  ne  cuiquam  visa  nisi  post  resurrectionem 
8uam  revelent,  dicens  :  Nemini  dixeritis  visionem, 
donec  Pilius  hominis  a  mortuis  resurgat.  Et  quare 
boc?Ob  tres  causas.  Prima  est,  ne,  si  Ghristidivi- 
na  potentia  etgloriapalamomnibusmanifestaretur, 
passio  ejus  noslraque  redemptio  impcdiretur,  teste 
enim  Apostolo,  si  principes  cognovissent,  nunquam 
Dominum  glori»  crucifixissent  (/  Cor.  ii).  Secunda 


seminate,  quia  secundum  quod  aliquis  seminat, 
metct.Qui  nibil  seminat,  nibil  metet;  et  qui  puice 
seminat,  parce  et  metet,  et  qui  seminat  in  benedi- 
ctionibuSfid  est  in  largilatibus,delargitatibualarge 
metet.  Vocat  autem  benedictionibus,  largitatem, 
quoniam  causa  est  benedicendi.Vocatquoquedato- 
rem  eleemosynaB  metaphorice,  seminantem.  Quo- 
niam  sicut  seminator  spargit  inbiememodicumse- 
men  in  terram,  et  in  eetate  copiam  colligit  messia, 
ita  dator  eleemosynaQ  modicum  dat  in  bac  vila,  et 
«eternambeatitudinera  recipietin  futura.Sedanimad- 
vertendum,  fratres  mei,  quod  parcitas  vel  largitas 
elcemosynam  faciendi^non  refertur  ad  substaniiam; 
alias  miserrimi  essent  pauperes,parum  vel  nihil  in 
eleemosynam  dare  valentes.quoniaminaliaviiapa- 


e8t,nesi  transnguratio  Domini  omnibus  manifesta-  C  rum  vel  nihil  essent  recepturi.Et  beatissimi  essent 


retur,  non  verum,sed  phantasticum  corpus  habere 
putaretur.  Gujus  corporis  vcritas,  postquam  per 
passionem  probata  fuit,  nihil  deinceps  transfigura- 
tionem  ejus  impedivit  prsdicari.  Tertia  est,  ut  da- 
ret  fldelibus  suis  exemplum,  quatenus  si  quid  virtu- 
iis  et  glori»  in  se  babereat,  nunquam  in  vita  sua 
quidquam  manifestari  vellent.  Sed  et  si  cui  forte  fa- 
miliarium  notum  fierel,  ab  eo  exigerent,ne  se  viven- 
tibus  alii  revelarent ;  sicut  legimus  beatum  fecisse 
Nicolaum,  sicut  enim  ventus  bore»  flores  urit,  ita 
flosculos  virtutum,  rumoret  favor  popularis.Quam- 
vis  enim  laudari  erubescamus,  et  indignos  nos  dica- 
mus,  tamen  anima,  qus  naturaliter  suiamatrixest, 
ad  laudes  intus  Istatur,  et  sibi  incipit  placere.  Et 


divites,hic  plurimapauperibustribuente8,quoniam 
in  alia  vita  plurimam  mercedem  esseni  habituri. 
Non  ergo  rcferturadsubstantiam^sedpotiuaadcha- 
ritatem  et  ad  possibilitatem.Non  pensatquippeDo- 
minus  quantum  tribuatur,  sed  ex  quanta  chariiate 
et  possibilitate.  Unde  Dominus  viduam  duo  minuta 
in  gazophilacio  ofTerentem  dicit  plus  omnibus  ob* 
tuIisse;quoniam  illi  ex  abundantia  aliqua;  illa  vero 
quidquid  habuit  obtulit  (Uarc.  xii;  Luc.  jxi).  Unde 
et  patet  quod  ex  majori  charitate  hoc  fecit.Mulium 
igitur^fratres  mei,seminat  qui  illud  modicum  quod 
babet  totum  pro  Deo  erogat.  Multum  seminat,  qui, 
cum  plus  non  possit,verbum  correctionis  ei  saluiis 
tribuit.MuItum  seminat«qui,cum  patienti  non  po8- 


quanto  magis  nos  nobismet  placemus,  tanto  ma-  j^  sit  dare  rem,  dat  vel  cbaritatis  compassionem ;  ei 


gis  Deo  displicemus.  Propterea,  fratre8mei,gIoriam 
et  laudem  bumanam  semper  fugiamus,  thesaurum, 
gloriam  et  desiderium  nostrum  ad  ca^Ios  penitus 
iransferamus,  nos  bic  contemni,  dejici  et  opprimi 
propter  Ghristum  diligamus,  ut  in  alia  vita  ab  eo  ho- 
norari,  sublimari  et  gloriflcari  mereamur ;  ipso 
prsstante  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
regnat  Deus,  per  omnia  sscula  ssculorum.  Amen. 

XXIX. 

IN   PASSIONB   BEATI   LAURENTII. 

Qui  parce  seminat^  parce  et  metet.  Et  quiseminat  in 
hncdictionibuSf  de  benedietionibus  et  metet  (II  Cor 


econtra,  dives  aliquis,  cum  videatur  pro  Christo 
multa  dare,  tamen  pauca  donat,  quia  ex  nulla  vel 
tepida  charitate.Quod  inde  patet  quoniam^ad  com- 
parationem  eorum  quae  possidet,pauca  prebei.Sed 
et  illud  sciendum  est  quoniam  prsmia  siername- 
ritis  nostris  commensurabilia  non  eruni,  quoniam 
merita  nostra  nulla  vel  minima  sunt,  prsmia  vero 
immensa  erunt.Unde  Dominus  in  Evangelio:«  Ser- 
ve  bone  et  fldelis,quia  super  paucafui8iifideli8,8U- 
pra  muItateconstitutam(Ma///i.xxv).»  Nulluaergoin 
futuro  saeculo  parce  metet,quoniam  quislibeimini- 
mus  sanctus  sufflcienter  in  futuro  abundabit.  Sed 


HOMILIiE,  —  I.  DE  TEMPORE. 


Utfi 


limtiir  paree  metet,  ad  comparationem  m^jo- 
irsmiorum  dicitur,  quoniam,  Apostolo  tes- 
<  stella  dilTert  a  stella  in  claritate  (/  Cor.xv).» 
lo»  demonstrat  Apostolus  quomodo  eleemo- 
lit  facienda,  cum  subdit,  unusquisque  enim, 
iiy  tribuat  eleemosynam,  prout  destinavit,  id 
oposuit  in  cordo  suo,  scilicet  libero.  Et  quo- 
ristitia  et  necessitas  solent  cordis  devotio- 
bnubilare  et  impedire,  subdit,  noneo;  tristiHa, 
neeessitate,\d  e8t,ex  tristitia  qu»  provcnit  ex 
itate.Porro  ex  tristitia  donat  qui  in  ambiguo 
ii  vel  non  donandi  positus,  pene  negat,  sed 
n  necessitate  compulsus  donat.  Vocat  autem 
iii8  necessitatem,  quamdam  coactionem, 
facit  quibusdam  tepidis  vel  frigidis  mandatum 
portanitas,vel  pudor,vel  promissio,vel  caro, 
usmodi.  Quidam  enim  non  ex  compassiene, 
asi  ex  mandati  coactione,  inopibus  tribuunt, 
vel  nihilfVel  parum  merentur.  Alii  vero,  im- 
itate  indigentium  compulsi,ut  tsdio  careant 
it;qui  procul  dubio  rem  et  meritum  perdunt. 
ro,  videntes  juxta  se  multos  multas  eleemo- 
lanteSfpudore  compulsi^non  aliqua  compas- 
ribuunt;  qui  profecto  nihil  merentur  vel  pa- 
iiquoquenonexaliquapietate,sed  ex  promis- 
aamfeceruntcompulsi,  tribuunt ;  qui  simili- 
»arum,vel  nihil  merentur,sed  dictumsuum  re- 
t.AliiverOyCamis  propinquitate  compul8i,non 
.teparentibusetcognatissuistribuunt,  ex  quo 
terentur,sed  tantum  carnis  usumsequuntur. 
necessitates,  fratres  cbarissimi,  vitamus,  si 
)um  et  proximum  diligimus.Tunc  enim  nul- 
si  mandatum,nulla  pauperum  importunitaa, 
lia  ratio  largiendi  erit  nobis  gravis,  sed  po- 
nabilis.  Necessitatem  quippe  superat,  qui 
lod  coactum  est.  Per  veram  igitur  dilectio- 
psas  donandi  necessitates  amplectendo,  tri- 

a  nobis  fugemus,et  liberadevotaquevolun- 
*gientes  illa  etiam  dona  qus  parentibus,  co- 

fkmiliaribus  et  amicis  nostris  exhibemus, 
u»  astricti  videmur,  libere  multumque  me- 

faciamus.  Hilarem  enim,  inquit,  datarem 
Deus,  Sicut  enim  inviti  coactique  animi, 
sie,  tarde  et  exprobrando  dare,  et  ita  do- 
lum  vendere,ita  benevolentis  de^otique  est, 
ito  et  benedicendo  dare,  et  ita  donum  suum 

hominibus  gratiflcare.  Csterum  non  vani 
bet  datoris  hilaritas  vana  Deo  placet,  sed  ea 
1«  ex  vera  diiectione  procedil.  Sed  ea  ipsa 
scenda  est,  ne  ultra  modum  hilarescat  ani- 
t  de  perpetrata  eleemosyna  sibi  nimis  com- 
ty  unde  et  Deo  displicero  incipiat.  Quanto 
enim  nobismetipsis  placemus,  tanto  magis 
isplicemus.  Propterea,  fratres  mei,  quando 
•synam  damus,  vel  aliquod  aliud  bonum  fa- 

pensemus  quoniam  non  nostra,  sed  aliena 
Bamus,  nec  datores^sed  potius  ministratores 
.  Unde  et  dicamus  illud  quod  Dominus  ju- 

Cum  feceritis  omnia  qu«  praecepta  sunt  vo- 


A  his,  dicite  :  Servi  inutiles  sumus,  quod  debuimus 
facere  non  fecimus  {Luc.  xvii).  »  Tertio  vero,  de- 
monstrat  Apostolus  ob  quam  causam  eleemosyna 
sit  facipnda,  cum  dicit  :  Potens  autem  est  Deus  om- 
nem  gratiam  abundare  facere  in  vobis,  ut  in  amnibus 
sufficienUamhab€ntes,abundetissemper  in  omne  opus 
bonum,  Ac  si  aperte  dicat :  Eleemosynam  semper 
debetis  facere,  non  ob  gratiam  vel  laudem  homl- 
num,  qui  vel  ingrati,  vel  impotentes,vel  mendaceB 
Bunt  ad  remunerandum,  sed  propter  Deum  Bolunif 
qui  solus  potens  est  etiam  semper  nobisdarecopiam 
eleemoBynam  faciendi,  et  remunerare  factam.  IpBO 
enimesteleemosyns  et  causa  finalis  etcausaefQcienB. 
Namquepropteripsum  solum  et  eleemosynam  facere 
possumuB,  et  propter  eum  solum  eam  facere  debe- 

|.  mus.Ipse  enim  dat  nobis  et  voluntatem  et  potesta- 
tem,  et  materiam  et  affectum  totius  boni  operia, 
et  istorum  omnium  «temamremunerationem.Pro- 
pter  quod  ait,  omnem  gratiam,  id  est  cooperantem, 
operantem,  perficientem  et  remunerantem.  Et  hoc 
probat  auctoritate  PsalmistaB,subden8  :  Sicut  serip- 
tum  est :  Dispersit,  id  est,  dispergendo,  dedit  paupe^ 
ribus  (Psal.  cxi).  Non  enim  uni  omnia  sunt  danda 
sed  pluribus,  Juxta  quod  possumus,  et  secundum 
quod  illi  indigentydistribuendaiUtpluresapudDeum 
mereamur  habere  advocatos  etintercessores.Neque 
Bunt  distribuenda  non  pauperibus,ne  liberalitas  li* 
beralitate  pereat.  Pars  enim  sacrilegii  est^res  pau- 
pemm  dare  non  pauperibuB.  Et  quid  memit  ju- 
Btus  distribuendo  pauperibus  ?  Justitia  ejus,  id  est 
merces  quam  perjustitiammeruit,mantf/tn<a?ctt/um 

C  sxculi,  id  est  in  aeternum.Sed  sollicite  consideran- 
dum  est,  fratres  mei ,  quoniam  cum  dixisset  PsalmiB- 
ta,  Dispersit,  dedit  pauperibns,  et  inde  consequenter 
deberet  Bubjungere,  misericordia  eleemosynarum 
ejus  manet  in  ssculum  ssculi,  ait :  Justitia  ejui 
manet  in  sxculum  s<eculi.  Similiter  Dominus  in 
Evangelio  cum  moneret  ad  eleemosynam»  et  aper- 
tiu8  posset  dicere:Attendite  ne  eleemosynasvestras 
faciatis  coram  hominibus,  ut  videamini  ab  eis,  no- 
luit,  sed  ait :  «  Attendite  ne  justitiam  vestram  fa- 
ciatis  coram  hominibus  (Matth.  vi).  »  Ut  quid  hoc, 
nisl  quia  eleemosyna  justitia  est^Sicut  enim  debe- 
mus  Deo  religionem,  parentibus  honorem,  m^jori- 
bus  reverentiam,  subditis  disciplinam,  peccantibus 
correctionem,  ita  debemus  miseris  misericordiam. 

r\  Sed  et  etiam,  ipsse  res  in  communi  omnium  creats 
sunt.Dous  vero  eas  abundantius  commendat  diviti- 
bus,  precipiens  eis  ut  intelligant  se  non  dominos, 
sed  dispensatores  earum  ad  pauperes.Unde G:>nstat 
quoniam,  quando  damus  eleemosynas  pauperibus, 
non  nostra  eis  damus,  sed  sua  eis  reddimus.  Quod 
utique  ofQcium  justiti®  est.  Qui  ergo  pauperibuB, 
inopia  pereuntibus  communium  remm  superabun- 
dantiam  retinent  apud  se,quid  aliud  faciunt  quam 
quod  pauperibus  sua  toUunt  et  eos  occidunt?  Tot 
profecto  pauperum  facti  sunt  homicide  quot  bub- 
tentamenta  pauperum  retinent  apud  ee. 
QuartOidemonstrat  Apo8toluB  qua  fiducia  debet* 


1419 


RADULPHl  ARDBNTIS. 


1490 


mus  olcemosynara  darc,cum  subdit:  Qui  autemdat 
semen  serenti,  et  panem  ad  mandueandum  pracslnbit, 
Et  multiplieabit  semen  vestrum,  et  augebit  incrementa 
frugum  justitix  vestrx.  Ac  si  aperte  dicat:Non  sitis 
timidi  vel  pusillanimes  ad  dandam  eleemosynam, 
sicutquidemqui  pauperibuseleemosynam  posfulan- 
tibus  causantur  sc  habere  parum  in  arca,et  parum 
annona;  in  horreo.  Nam  Dominus  qui  dat  semen  se- 
renti,  id  est  materiam  eleemosyna;  tribuenti,  ipse 
Vobisfacientibuselecmosynamproculdubioetprtnem 
ad  manducandum  prxstalit,  et  multiplieabit  semen 
vestrumfid  est,  proptcr  clcemosynam  quam  fccistis, 
multiplicabit  vobismaloriani,undc  majores  clecmo- 
synas  facere  possitis,  et  ita  amjebit  inerementa  fru- 
^ttw,id  est  praimiorum  justilia;  vestri-c^et  ita  multi- 
plicando,mcrita  augebit  et  propmia.Minimae  quippe 
fidei  est  quiob  hoc  non  vultdarc  cleemosynam^uia 
tlmet  sibi  nccessaria  decssc.Nam  siDcusdat  nece^- 
saria  non  suis,quanto  magis  suisfidelibus^Etsidat 
necessaria  rapiontibus  alicna.quanlo  magiserogan- 
tibus  sua?  Fiducia  quoque  seminantis  agricola;(de 
quo  metaphoram  sumit  Apostolus)  debct  nos  exci- 
tare;quem  quamvis  ppesmcssisaliquando  fefellerit, 
tamen  non  timet  iterum  quantumcumque  potestse- 
minare,  sola  perparce  retinendo  neccssaria.  Scd 
etiam  quandoqueea  quajcrant  sibinecessariascmi- 
nat;quandoque  vero  cum  necessaria  nonhabct,mu- 
tuat  etiam  aliena  quae  seminet.  Et  si,  fratres  mei, 
cum  tanta  fiducia  dat  agricola  praesens  semen  pro 
spe  futura;  messis,  fortassis  insnis,  cum  quanta 
fiducia  deberaus  hic  clecmosynas  dare  pro  certa 
spe  rctributionis  aetcrna;?  Beatus  Nicolaus,  beatus 
Joannes  patriarcha,  cajteriquc  sancti,  vix  sibi  ne- 
cessaria  relincntes,  quajcunque  poterant,  in  ma- 
nus  panperum  seminabant,  ct  Dcus  eis  abunde 
ministrabat  qua3  tribuere  posscnt.  Et  quasi  ccrtare 
videbantur  :  Deus  illis  ministrando,  illi  pro  Deo 
distribuendo.  Ipsa  etiam  ncccssaria  tribuit  viduae 
Sareptanae  ;  quoe,  cum  tanta  fames  osset  quod  plus 
panis  habcns  plus  vivcret,ipsa  tamenfidens  inDeo, 
de  pusillo  farina;  quod  solum  habcbat,ipsa  esuriens 
prius  prophetam  pascit:unde  ct  temporalis  farinaj 
multiplicationem,  aetcrnamque  retributionem  pro- 
meruit.  Aliena  etiam  mutuat,  cum  propria  non  ha- 
berct  hospcs  Elisa?i,ad  cxhibcndum  hospitalitatcm 
prophctis,  undc  promcruit  post  mortcm  suam,  et 
mulHplicationcm  olei  ad  absolvcndum,  sustentan- 
dumque  uxorcm  ct  filios,  mcrcedemque  sempiter- 
nam.Quotidiequoque,fralresmei,videmusquoniam 
qui«lamscmpcrrapiunt,etscmpercgent;quidamsem- 

per  tril)uunt,ctscmper  abundant,  Deopropterqucm 
doriant  eis  cuncta  ministrante.PropI.oroa  discamus 
Christum  pasccrc  in  esurion'ibu3,  potare  in  sitien- 
tibus,vcstire  in  nudis,  suscipcrc  in  perogrinis.visi- 
tare  in  iniirmi3,redimcre  in  captivis,quatenus  me- 
reamur  ab  illo  audirc  illam  dulcissimam  voccm  : 
«  Vonitc,  benedicti  Patris  mei,  porcipite  regnum 
quod  vobis  paratum  est  ab  origino  mundi.  Esurivi 
enim,et  dedistis  mihi  manducarc;sitivi,et  dedistis 

(10)  Lib.  I  Offic.  cap.  4i. 


A  niihi  potum  (Matth.  xxv),  •  etc. :  ipso  prastante  qni 
cum  Patro  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus 
per  omnia  saecula  ssculorum.  Amen. 

Vita  sancti  Laurentii  martyris  per  divum  Amlrosim 
episc,  Mediolanensem  scripta  (10). 
Non  praetereamus  sanctum  Laurentium,qui,CDm 
videret  Sextum  episcopum  suum  ad  martyrium  duci, 
flere  coepit,  non  passionem  illius,  sed  suam  reman- 
sionem.Itaque  bis  verbis  appellare  ccepit:»  Quopre- 

grederis  sine  filio,  Pater?Quo,8acerdos  sancte,  sine 
iacono  properas?  Nunquam  sacrificium  sine  mi- 
nistro  ofierro  consuevcras.  Quid  in  me  ergo  displi- 
cuit,  Pater?  Num  dcgenerem  probasti?  Experire 
certc  utrum  ministrum  idoneum  ele^eris,cui  com- 
misisti  Dominici  8anguinisconsecrationem,cuicoii- 
summandorum  consortium  sacramentorum,  huic 
consortium  tui  sanguinisnogas?Videne  periclitetur 
judicium  tuum,  dum  iortitudo  laudatur.  Abjectio 

jj  discipuli,  detrimentum  est  magistri.  Qui  quod  il- 
lustres  ot proestantos  viri  discipulorum  certaminibus 
magis  quam  suis  vincunt?Dcnique  Abrabam  filium 
obtulit,Petrus  Stephanum  praemisit.et  tu,Pater,in 
filio  ostendo  virtutom  tuam,  offer  quem  erudisti,ut 
sccurus  judicii  tui  comitate  nobili  pervenias  adco- 
ronam.  »  Tunc  Sixtus  : «  Non  ego  te,  lili,  relinouo 
ac  dcsero,  sed  majora  tibi  debentur  certamina.Nofl 
quasi  senes  lovioris  pugnae  cursum  recipimus,  te 
quasi  juvcnem  manet  gloriosior  de  tyranno  trium* 
phus.  Mox  venies,  flcre  desiste,  post  triduum  me 
sequeris.  Inter  sacerdotem  et  levitam  bic  medius 
numerus  decct.Non  erat  tuumsubmagistroviDcere 
q^uasi  adjutorem  c[uaerercs.  Quod  consorlium  pas- 
sionis  mcse  expetis?  Totam  tibi  haereditatem  ejus 
dimitto.  Quid  praesentiam  meam  requiris?  Infirmi 
discipuli  magistrum  praecedant,fortes  sequantur.ut 
vincant  sinc  magistro,qui  jam  non  indigent  magi- 
sterio.Sic  et  Elias  Elisaeum  reliquit.Tibi  erco  com- 

p  mendo  nostrae  virtutis  successionem.  »  TsJis  erat 

^  contentio,  digna  sane  do  qua  certarent  sacerdos  et 
minister,  quis  prior  patoretur  pro  Christi  nomine. 
In  fabulis  ferunt  tragicis  excitatos  theatri  magnos 
esse  plausus,  cum  se  Pylades  Oresten  diceret, 
Orcstes  (ut  erat)  Oresten  so  osse  asseveraret;ille,ut 
pro  Oreste  necaretur,Orestes  ne  Pyladera  prosepa- 
toretur  necari.  Sed  illis  non  licebat  vivere,  quod 
utcrque  esset  parricidii  reus ;  alter  qui  fecisset, 
alter  qui  adjuvisset.llic  Laurentiumsanctumadboc 
nullus  urgebat,nisi  amor  devotionis.tamen  et  ipse 
post  triduum,  cum  illuso  tyranno  impositus  super 
craticulam  exureretur:«  Assum  e8t,inquit,ver8a  et 
manduca.»  Itaanimi  virtute  vincebatignisnaturam, 
De  D.  Laurcntio  sic  ait  Petrua  Chrysologus  (11). 
Itaque  beatissimus  martyr  ostendens  quam  quiete 
jaceret  in  illo  ignitoferro,aitcircumstantibus:«Jam 
me  vorsate,  et  si  una  pars  cocta  est,vorate.  >»  Mira- 
mur  patientiam,donum  Dei  miremur.  Ibi  fides  non 
solum  non  arsit,  sed  et  consolabatur  ardentem. 

D  Quare  fides  consolabatur  ardcntcm?  Quia  fidelem 
tenebat  promittentem,ut  fides  non  doficcret,utspe8 
non  avcrteretur.ut  charitas  intcr  pccnas  igneasco^ 
porales  plus  accenderetur,  Dei  dona  erant,  fratres 
mci,  nemo  arrogot  potentiae  suae,  quae  non  dat  nisi 
Deus.  Merito  Apostolus  alloquens  martyres,  ut  in 
Epistola  ejus  hodie,cum  legeretur,audistis, «  Vobis 
(inquit)  donatum  est  pro  Cnristo,non  solumutcre- 
datis  in  eum,  sed  etiam  ut  patiamini  pro  co  (Phil. 
I).  »  Ergo  martyrium  mcrita  velut  Dei  dona  laude- 
mus,  amomus,  subinferamus  voluntatem  nostram; 
voluntas  enim  sequitur,  non  praevenit.  Sed  tamen 
non  deest  charitas,  si  non  dcsit  voluntas  ;  ipsa 
enim  ardens  voluntas  vocatur  charitas.  Quis  est 
qui  timcat  volens?  quis  est  qui  amet  nolens? 
fervcat    oratio,  et    festum    martyris    celebretur. 

(11)  Sermo  235,  in  opefe  Homil.  ejus. 


l 


HOMILI^.  —  I.  DE  TEMPORE. 


I41S 


ut  non  sit  inanis,   qui  celebrat,  imitelur.  »>  A  ^s  omnia  mundana  studia  experiri  facit,  et  non  in- 


XXX. 

IN  ASSUMPTIONI   BEAf^E  MARIiG  VIRGINIS. 

omnibus  requiem  quxsivi,  et  in  hsereditate  Do- 
morabor  (Eccli,  ixiv),  etc.  Haec  verba,  fratres 
i8simi,verba  sunt  sapientiae,  non  mundanse  qu(B 
lca  est  Deo,  sed  sapientiae  quae  ex  ore  Altissimi 
iit,  scilicet  Domini  nostri  Jesu  Ghripti,  in  quo 
ir  quem  Deus  omnia  fecit  et  refecit.  Cujus  verba 
i  aviditate  suscipere  debemus,  scientes  quoniam 
loquitur,  loquitur  nobis  et  pro  nobis.  Dicit 
n  quatuor.  Primo,  dicit  se  requiem  qusesivisso 
3giBse,quod  demonstrat,cum  dicit,  in  omnibus 
em  quxsivi,  et  in  haereditate  Domini  morabor, 
|aid  est,  Domine  mi  Jesii  Christe?  Tu  es  ipsa 


venientes  in  eis  requiem,  facit  eos  ad  baereditatem 
Domini  transire  et  ibi  morari. 

Secunda  pars  sequitur,  in  qua  sapientia  Dei  Pa- 
tris  ostendit  ipsum  Patrem  mandatum,  et  consen- 
sum  sibi  in  hsereditate  ejus,  cum  subdit :  Tunc 
prascepit  et  dixit  mihi  Creator  omnium,  subaudis,  ut 
etiam  morarer  in  hsereditate  ejus.  Gum  Pater  etFi- 
lius  sint  ejusdem  substantise,  essentis,  auctorita- 
tis,voluntatis  et  potenti®;  tamen  Filiussemper  re- 
spiciens,tum  ad  hoc  quod  ipse  ex  Patre  est,  cum 
Pater  ex  nullo  sit,  tum  ad  hoc  quod  secundnm  as- 
sumptam  humanitatem  minoratus  est,  dicit  quia 
«  non  veni  facere  voluntatem  meam,  sed  voluntatem 
Patris  mei  qui  misit  me  (Joan.  vi). »  Et  quia  «  Pater 


les,  et  quicunque  requiescit,  per  te  requiescit.  p  major  me  est,  et  sicut  mandatum  dedit  mihi  Pater, 


etiam  ipse  clamas  :  «  Venite  ad  mo,  omnes 
aboratis  et  onerati  estis^  et  ego  reflciam  vos 
\.  xi),  »  id  est,  requiescere  faciam.  Quomodo 
tu  ipse,  cum  sis  requies,  requiem  qua^sivisti? 
)cio  quod  nos,  in  his  quae  nobis  concordantia 
icentia  sntit,  requicm  habemiis;  in  illis  vero, 
nobis  contraria  et  displicentia  sunt,  roquiem 
PB  non  valemus.  Tu  quoque,  Domine,  cum 
{  te  requiem  semper  et  pacem  habeas,  apud 
tamen  qui  per  immunditiam  et  iniquitatem  tibi 
miles  et  displicentes  sunt,  requiem  non  habes, 
lli  similiter  apud  te.  Apud  vero  illos,  qui  per 
litiametjustitiam  tibi  {^imilesetplacentessunt, 
em  habes,  et  illi  simiiiter  apud  te.  Unde  et 
ti :«  Super  quem  requiescet  spiritus  meus,  nisi 


sic  faeio  [Joan,  xrv).»  Gonsensum  vero  cum  subjun- 
git :  Et  qui  creavit  me,  id  est  genuit  me,  vel  certe,  se- 
cundum  humanitatem  assumptam  crcavit,  requie^ 
vit  in  tabemaculo  meo.  Cum  enim  Deus  Pater,  et  ex 
eo  genita  sapientia,  fuit  semper  ejusdem  essentis  et 
voluntatis,  in  quocunque  requiescit  Dei  sapientia, 
et  Deus  Pater.  Unde  et  eadem  snpientia  in  Evange- 
lio  dicit  :<<  Si  quis  diligit  mc,  sermonem  meum  sar- 
vabit,  et  Pat^r  meus  diliget  eum,  et  ad  eum  venie- 
mus,et  mansioncm  apud  eum  faciemus  (Joan.xiv).» 
Porro  tabernaculum  suum  vocat,  vel  ipsum  assum- 
ptum  hominem  in  quo  habitat  plenitudo  divinitatis 
corporaliter ;  vel  etiam  sacratissimum  uternm  beataB 
Virginis,  in  quo  Dei  sapientia  secundum  carnem 
habitavit,  Sed  et  tam  Deus  Pater  quam  ejus  Filius 


humilem  et  mansuetum,  et  trementem  ser-  C  in  ea  et  per  essentiam,  et  per  gratiarum  plenitu- 

dinem  requievit.  Sed  et  unusquisque  nostram,  fra- 
tres  mei,  si  omncm  spurcitiarum  labem  anobis  ell- 
minamus,si  nos  virlutibus  et  bonis  operibus  exor- 
namus,si  per  veram  charitatem  Deum  in  nobis  ha- 
bemus,  procul  dubio  Dei  Patris  ejusque  sapientis 
tabernaculum  et  templum  8umus,dicente  Apostolo. 
«  Templum  Dei  sanctum  est,  quod  estis  vos  (/  Cor. 
vi);  »  et  alibi :  «  Nescitis  quia  membra  vestra  tem- 
plum  sunt  Spiritus  sancti?  Si  quis  enim  violaverit 
templum  Domini,  disperdet  illum  Deus  (ICor,  m).  » 
Templum  Dei  violat,  qui  per  turpes  et  malas  cogi- 
tationes,  et  per  reprobam  vitam,  a  se  Dei  sapien- 
tiam  prolongat.  Scriptum  est  enim  :«  In  malevolam 
animam  non  introibit  sapientia,  nec  habitabit  in 


!S  meos?  »  (Isa.  lxvi.)  Hic  quoque  ostendis 
quem  requiem  eligas,  cum  subjungis,  et  in 
litate  Domini  morabor,  Porro  hjfireditas  Do- 
dicuntur  hi  quos  Deus  regni  sui  haeredes,  Fi- 
5SuicohaeredeseIegit,qui,contemptisomnibus 
itoriis,  solum  Deum  in  haereditatem  sibi  eli- 
dicentes  cum  Propheta :  «  Dominus  pars  hae- 
itis  meae  {Psal.  xv),  »  id  est,  pars  et  haereditas 
Hinc  est  quod  beata  et  venerabilis  Virgo  Maria, 
i  hodie  Assumptionem  celebramus,  quia  prn 
18,  qui  ab  initio  usque  in  finem  fuerunt  vel 
i  suntyDominum  in  munditia,humilitate,man- 
dine,  simplicitate,  sanctitate,  caeterisque  vir- 
18  magis  studuit  imitari,  Dominique  iieri  hae- 


18  omnibus  modis  desideravit;  ideo  eam  Do-  j)  corpore  subdito  peccatis  (Sap.  i).  Sequitur  pars  ter- 


8  de  numero  universorum  qui  sunt  vel  fue- 
vel  futuri  sunt,  singulariter  elegit.  In  qua  non 
m  spiritualiter,  sed  etiam  carnaliter  requiesee- 
tsecundum  assumptam  humanitatem  habita- 
Dnfoveretur  et  cresceret.  Sed  et  in  nobis,  fratres 
ssimi,  si  vias  Domini  nostri  Jesu  Christi  pro 
ilo  nostso  secuti  fuerimus;  si  mundi,  si  humi- 
i  mansueti,  si  sancti,  si  justi,  sicut  ipse  justus 
uerimus,  procul  dubio  in  nobis  habitabit,  re- 
icet  et  complacebit,vel  certe  divina  sapientia 
88  in  omnibus  requiem  quaesivisse,  et  tantum 
sreditate  Domini  mororii  quia  homines  sapien* 


tia,  in  qua  exponitur  in  quibus  Dei  sapientia  re- 
quiescat,  cum  subjungitur :  Et  dixit  mihi :  In  Jacob 
inhabita,  et  in  Israel  hsereditare,  et  in  electis  meis 
mitte  radices,  Voluntas  Dei  Patris  est  ut  egus  sa- 
pientia  habitet  in  Jacob,  id  est  in  luctatoribus  con- 
tra  vitia,  haereditet  in  Israel,  id  est  in  fortibus  con- 
tra  vitia,  mittat  radices,  tantum  in  electis.  Multoties 
quippe  et  luctatores  vitiis  8uccumbunt,et  fortes  ca- 
dunt,etDei  sapientiam,qu»  videbatur  in  eis  habi- 
tare  vel  haereditare,  perdunt.  Sed  electi  soli,  in  qui- 
bus  divina  sapientia  misit  radices,  eam  non  admit- 
tunt.  Et  siCf  inquity  in  SUm,  id  est  in  8peoulativif| 


1433 


RAOULPHI  ARDEIITIS. 


MM 


firmata  sum,  qui  scilicet  opUmain  partem  sibi  ele- 
gerunt,  qus  non  auferetur  ab  eis  (Luc,  x).  Et  in 
civitale,  id  est  in  congregatione  sanctorum,  sancti- 
ficata  similiter  requievi,  «  Ubi  enim  duo  vel  tres  con- 
gregati  sunt  in  nomine  meo,  ego  in  medio  eorum 
8um  (Matth,  xviii).  »  Et  in  Hierusalem  potesUis  me^f 
id  est  in  pacificis.  Potestas  enim  divina  sapienti», 
prsecipue  in  pacifiois,  qui  filii  Dei  vocabuntur 
(Matth,  y)»  apparet,  quoniam  omnes  inordinatos  mo- 
tQ8  non  solum  in  80,  sed  etiam  in  aliia  sedant.  Di- 
vina  qaippe  sapientia  pacifica  est,  similis  aque  pro- 
funde.  Secularis  vero  litigiosa  qsU  similia  aqua 
tenui  et  garruls.  Et  radicavi  in  populo  hanorificatOt 
cui  dieit  Dominus .  «  Tu  es  populus  meus,  et  ego 
Deu8tuu8.»Quod  exponens  subdit  :Et  in  partes  Dei 
mei  hosreditas  illius,  id  est,  in  illo  populo  radicavi 
quem  elegit  Deus  in  partem,  et  qui  Deum  elegit  in 
haereditatem.  El  in  plenitudine  sanciorum  detentio 
mea,  Ubi  enim  migor  sanctimonia,  ibi  divina  magis 
invitatur  et  detinetur  sapientia.  Cum  autem  in  om- 
nibus  his  divina  requiescat  sapientia,  prscipue  et 
singulariter  requiescit  in  Maria.  Ipsa  enim  omnia 
hnc,  et  plusquam  hsc  habet.  Quis  enim  sic  fuit 
Jacob,  id  est  luctator  contra  vitia,  ut  Maria?  Quis 
fuit  sic  electus,  imo  prslectus  ut  Maria?  Quis  fuit 
sic  Sion,  id  est  speculativus,  ut  Maria?  Qu»  civitas 
sic  fuit  sanctificata,  ut  civitas  et  claustrum  Dei  Ma* 
ria?  Quis  fuit  sic  Hierusalem,  id  est  pacificus,  ut 
mediatrix  Dei  et  hominum  Maria.  Quis  fuit  populus 
sic  honorificatus,  ut  pars  vel  haoreditas  Dei,  ut  sin- 
gularis  Dei  Mater  et  Virgo,  et  regina  ccelorum  Ma- 
ria?  Quis  habuit  tantam  sanctimoniae  plenitudinem, 
quantam  Maria?  Singulariter  igitur  et  superexcel- 
lenter  Dei  sapientia  requievit  in  Maria. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  sapientia  ostendit 
qualis  ipsa  sit :  dicit  se  esse  exaltatam,  se  esse  spe- 
ciosam,  se  esse  odoriferam.  Se  esse  exaltatam  osten- 
dit,  cum  subdit :  Quasi  cedrus  exaltata  sum  in  Liba" 
no,  Sed  cum  divina  sapientia  non  possit  esse  major 
vel  altior  quam  semper  fuerit,  quomodo  dicit  se  esse 
exaltatam?  Non  quia  in  se,  sed  quia  in  suis,  dum 
eos  exaltat,  exaltatur.  Divina  quippe  sapientia  facit 
quod  sancti,  a  vitiis  surgentes,  in  alto  virtutum 
se  collocant,  et  quod  virtutum  virtuti,  bonum  bono 
accumulant.  Et  hoc  est  quod  dicit :  Quasi  cedrus 
exaltata  sum  in  Libano,  et  quasi  cypressus  in  monte 
Sion.  Qwisi  palma  exaltata  sum  in  Cades,  Per  Liba- 
num,qui  candidatio  interpretatur,  candor  innocen- 
tis  Yits  significatur.  Per  cedrum  vero,  cujus  odor 
fugat  serpentes,  dicente  poeta  : 

Disce  odoratam  stabulis  aecendere  cedrum^ 

(ViiG.,  Georg,  lib.  iii,  vers.  414.) 

et  cujns  resina  libros  a  tineis  et  vetustate  conser- 
vat,  fides  accipitur,  cujus  intelligentia  fugat  hereti- 
cos,etsensum  Scripturarum  a  corruptione  conser- 
vat.  Per  Sion  altitudo  speculationis  intelligitur.  Per 
cypreBBum  vero  que  odorifera  est,  nullo  impulsu 
amittens  eomam,solida  et  oneri  eedere  nescia,  for* 
titiido  spei  «temtt  odorantis  et  superari  nesoieulis» 


A  accipitur.Per  Gades,que  mandatim  vel  ioiaeta  inteih 
pretatur,  mandatum  Dei  intelligitur.  Per  palmam 
vero,  qus  gracilis  est  circa  radieem,  et  desuper  di- 
latatur  cum  gratia  foliorum  semper  virentium  et 
suavium  pomorum,  charitas,  qu»  ab  angusto  inei- 
pit,  et  postea  usque  ad  inimicos  dilatatur,  ^i  sempsr 
viret  et  fructificat,  significatur.  Divina  igitur  saj^ieft» 
tia  quasi  cedrus  tn  Libano^  quasi  cypresiut  in  numk 
Ston,  quasi  palma  m  Cades  exaltatur,  dum  per  eam 
sancti  in  innocentia  fidem,  in  contemplaiiotiflBii 
spem,  in  mandato  charitatem  observantes,  exaltaa* 
tur.  Se  vero  speciosam  ostendit  cum  subdit :  QtMi 
plantatio  rosx  in  Jericho.  Quasi  oliva  spedosa  m  mn^ 
pis,  et  quasi  platanus  exalUUa  sum  jnxta  aquatn  ia 
plateis,  Porro  Jericho  odor  vel  luna  intarpraialiir. 

n  Per  plantationem  ross  in  Jericho,  corona  martjrii 
designatur.  Per  olivam,  cujus  liquor  superenatal 
omnibus  liquojibus,  misericordia  qus  superexaltat 
judicium,  aocipitur.  Per  platanum,  sic  dictam  a  li- 
titudine  foliorum,  et  quia  patuia  et  ampla  eai,  qua 
nascitur  juxta  aquam  in  plateis,  magnanimiiatem 
significat,qus  juxta  mandatum  divin»  8apienti0,ei 
latitudine  charitatis,  animi  amplitudine  cunctos  re- 
cipit,  protegit  cunctisque  benefacit.  Divina  igiilir 
sapientia  est  speciosa  quasi  plantatio  rosJB  in  Jerieks^ 
et  quasi  oliva  speciosa  in  campis,  et  quasi  plakmm 
exaltata,  juxta  aquam  in  plateis,  quoniam  quosdam 
odore  bonorum  operum  etiam  martyiio  ooronatv 
alios  in  campo  hujus  vit»,  virtute  miserioordia  ei 
oompassionis  decorat,  alios  latitudine  charitatis, 
magnitudin^  benefaciendi,  latius  iUustrat.  Se  vero 

C  esse  odoriferam  ostendit,  cum  dicit :  Sieui  eimuh 
momum  et  balsamum  aromatiiians,  odarem  dedi; 
quasi  myrrha  electa^  dedi  suavitatem  odorit.  Sane 
per  cinnamomum^  quod  est  brevis  frutez,  colore 
subnigro  vel  cinereo,  et  fractum,  spiramentum  visi* 
bile  emittit  in  modum  nebula  vel  pulveris.  humiliias 
significatur^quffi  se  quasi  brevem  et  vilem  d^ioiensi 
etidm  Issa  magis  bumiliatur,  et  quasi  visibile  spi- 
ramentum  boni  dicti,v61  facti,  suis  l«soribu8  nsddiL 
Per  balsamum  vero,  quod  duobus  cubitis  emiaeti 
foliis  albis  et  semper  manentibus,  et  Issum  ovm 
acuto  lapide,  emittit  guttas  odoris  precipui,  beai- 
gnitas  significatur;  que  semper  albens  et  vireaSj 
etiam  lesa  Issoribus  gratiam  beneficiorum  reddere 
novit.  Per  myrrham  etiam  qua  amara  est,  et  corpo* 

Q  ra  incorrupta  conservat,  castimonia  et  moriificatio 
carnalium  desideriorum  significantur,  qu»  corpof 
et  animam  a  vitiis  conservant  incorruptam.  Divina 
igitur  sapientia  est  odorifera  sicut  cinnamomum  ei 
balsamum  et  myrrha,  quoniam  sanotos  suos  virtute 
humilitatis,  benignitatis  et  castitatis  redolere  ikoiU 
Et  si,  fratres  mei,  sapientia  Dei  Patris,  Dominus 
noster  Jesus  Ghristus,  sic  exaltat,  sic  deoor«t|  aie 
redolere  facit  csteros  sanctos,  quanto  magie  dile- 
ctissimam  et  aingularem  matrem  suam?  Ei  manda- 
tum  quod  de  honorificatione  patris  et  mairiB  nobis 
dedit.quanto  magis  ipse  custodit,  Sxaltavii  iiaqoe 
dtlectissimam  matrem  suam  sioDt  cedrum  in  U* 


I4f5 


HOMILIiE.-»!.  DB  TEMPORE. 


143t 


^ano,  flicut  cypressom  in  monte  Sion,  et  sicut  pal- 
mam  in  Gades,  qui  eam  in  via  super  altitudinem 
fidei,  spei,  et  charitatis,  csterarumque  virtutum 
omnium8uiierexcellenterexaltavit,etinpatriasuper 
omnem  angelorum  et  archangelorum  celsitudinem 
singulariter  sublimavit.  Decoravit  quoque  eam  sic- 
nt  plantationem  ross  in  Jericho,  et  sicut  olivam 
speciosam  in  campis,  €t  platanum  exaltatam  Juxta 
aquam  in  plateis,  quoniam  eam  etiam  in  via  mar- 
tyrii,  testante  Simcone  dicente  quod  ejus  |animam 
pertransiret  gladius  {Luc,  n),  et  misericordie,  et 
magnanimitatis,  csterarumque  virtutum  operibus 
deooravit.  Et  in  patria  omni  corona,  omnique  glo- 
ria,  omni  pulchritudine^  claritate  et  honore,  plus- 
quam  cor  hominis  capere  possit,  mirificavit.  Redo- 
lere  quoque  fecit  eam  aicut  cinnamomum  et  balsa- 
«ium  sraoiaiizans,  et  sicut  myrrham  electami  quo- 
aiam  tam  bono  odore,  tam  bona  opinione  humilita- 
tis,  benignitatia,  vlrginitatisque  singularis,  cstera- 
TQmque  omnium  virtutum,  eam  aromatizavit.  Quod 
uaiversi  fldeles,  tam  illi  qui  adhuc  sunt  in  via  quam 
iili  qui  Jam  sunt  in  patria,  omnisque  militia  ccBle- 
•tie,  in  fragrantia illius  incomparabili  delectentur et 
«dmirentur  dicentes:  c  Qu«  est  ista  qu»  ascendit 
^e  deserto  sicut  virgula  fumi  exaromatibus  mirrhs 
-et  thuris,  et  omnis  pulveris  pigmentarii  ?  >»  [CarU.  iv.) 
Ineffabilem  igitur  fVagrantiam  sacratissim»  Virginis 
•i  Dei  Matris,  fratres  charissimi,  admiremur,  admi- 
rando  delectemur,  delectando  smulemur,  aemu- 
laado  de  longe  pro  viribus  nostris  imitemur,  om- 
«em  maculam,  omnem  turpitudinem  fugientes,  siu- 
dia  virtutnm,  morumque  bonorum  sequentes,  ca- 
stiiatem  mentis  et  corporis  conservanies,  jejuniis  et 
^raiionibus  insistentes,  operibus  oompassionis  et 
inisericordiiB  semper  radiantes,  bon«  opinionis 
•xemplo  alios  invitantes,  gloriosam  Dei  Mairem,  ut 
Msiram  adjuvet  tardiiatem,  fletibus  et  suspiKis 
^agiiantes  et  dicenies ;  0  gloriosa  Dei  Mnier,  meri- 
4is  et  precibus  iuis  trahe  nos  posi  iSi  curremus  in 
odore  unguentorum  tuorum.  Nec  poterii  eam  non 
•caudire  de  nobis,  qui  pronobisde  eadignatusesi 
UMci,  Dominus  nosier  Jesus  Christus,  qui  cum  Pa- 
ira  ei  Spiriiu  sancto  vivitet  rcgnat  Deus  per  omnia 
•scula  seculorum.  Amen. 

XXXI 

In  BODRM  FE9T0  AS8UMPTI0NIS  BBATiE  MARliE. 

In  illo  tempore,  inlravit  Jesus  in  quoddam  castel- 
lum,  et  mulier  quoedam,  Martha  nomine,  excepit  illum 
m  damum  suam  (Luc,  x).  Etreliqua.  In  hac  lectione, 
juxia  tropologiam,  irium  vitarum  exempla  propo- 
nuntur  nobis.  Sunt  enim  tres  vitfie  qus  solo  regnum 
ccelorum  merentur,  activa  sciIicet,contemplalivaei 
misia.  Activa  est  laborantium,  contemplativa  orato- 
mm,  mista  rectorum  sive  prsdicatorum.  Est  autem 
ojfncium  aciivs  vits  terrena  rectc  dispensare,  quod 
suum  est  unicuique  reddere,  Deo  religionem,  sibi 
munditiam,  pareniibus  honorem,  famili®  providen- 
tiam,  flliis  erudiiionem,  majoribus  obedientiam, 
p^inoB  defensionem,  minoribus  iutelam,  omnibus 


A.  equitaiem,  erranti  correctionem,  esurienii  oihum^ 
nudo  vestimentum,  peregrinis  hospitium,  ethujus- 
modi.  Et  quia  hsc  in  laboreesi,abactionefrequenii 
activa  nuncupatur.  Contemplativffi  vero  ofQcium  esi 
Dei  gloriam  contemplari,  sola  coBlestia  mediiari, 
ioto  desiderio  ad  «ternam  beatitudinem  festinare^ 
omnia  caduca  fastidire.  Hujus  studium  iriplex  esi 
oraiio,  lectio,  mediiatio.  Orando  loquiturad  Deum, 
legendo  Deus  sibi  loquitur,  meditando  lecta  memo- 
rantur.  Oratione  mundatur,  lectione  instruitur,  me- 
diiaUone  philosophatur.  Et  quia  in  contemplatione 
studium  ejus  versaiur,  contemplativa  vocatur. 
Misis  quoque  offloium  est,  alternatim  nuno  contem- 
plaiivaB,  nunc  aciiva  vices  agere.  Nunc  coniemplando 
adorare,'  legere,  meditari.  Nunc  laborando  insiruere 

•n  rudes,  oorrigere  errantes,  juvare  indigenies,  ei  hu- 
juscemodi.  Hujus  ofQcium  Dominus  exsequebatur, 
quia  nuno  orabai  in  montibus  et  in  solitudinibus, 
nunc  prsdicabat  ei  curabat  in  urbibus  ei  populosis 
locis.  Unde  et  hic  legimus,  quia  Jesus  intravit  in 
quoddam  castellum.  ActivoB  vero  ofQcium  exseque- 
baiur  Martha,  oum  Dominum  in  sua  persona,  vel  in 
suis  membris  suscipiebai,  dum  ei  ministrabat,  dum 
oirca  ministerium  frequens  erai.  Contemplaiiv» 
offlcium  exsequebatur  Maria»  quasi  relicta  cura  et 
administratione,  sedens  secus  pedes  Domini,  eum 
ioio  desiderio  cernebal  ei  audiebai.  Brai  autem  ae- 
dens,  id  esi  quieta  tam  corpore  quam  mente,  soli 
oontemplationi  et  veri>o  Dei  intenta.  Ethoeestcon- 
traquosdam  falsos  coniemplalivos,  qui,  oum  sedeant 
in  clausiro,  vel  in  soliiudine,  corpore,  iamen  per 

C  universum  mundum  vaganinr  mente,  neo  suniin- 
tenti  oraiioni  vel  leciioni,  sed  rumoribus  ei  vaniia- 
tibus.  Ei  hoc  solet  eis  oontingere  ex  acedia,  qu« 
maxime  contemplativos  solet  vexare,  cum  non  ha- 
beani  solatia  sooioium  aut  operum,  quibus  isdia 
sua  possini  relevare.  Sed  vos  contemplaiivi  per  di- 
lectionis  fervorem  exoutite  avobisomnemiorporem 
«  Maledictus  esi  enim  qui  opus  Dei  facii  negligen- 
ter  (Jer.  xlviii).  »  Ei  variate  vestra  studia,  nunc 
orando,  nunc  legendo,  nunc  aliquid  agendo,  quo- 
niam  similitudo  mater  saiieiaiis  est. 

Porro,  juxta  Evangelii  seriem,  tria  nobis  consi- 
deranda  suni.  Quareist»  vit«,  cumsicsinidivers», 
sorores  dicantur,  ei  quare  Martha  conqueratur,  et 
quid  ei  a  Domino  respondeaiur.   Sane  hs  dum 

n  vitffi  ideo  sorores  dicuntur,  quia  ex  eadem  origine 
proceduni,  quia  ad  eumdem  flnem  tendani»  et  se 
semper  coadjuvent  et  comitentur.  Ex  eadem  quippe 
dileciionis  Dei  ei  proximi  est,  et  quod  laborai 
Mariha,  et  quod  contemplatur  et  orat  Maria,  ad 
eumdem  quoqueflnem  tendunl,  quia  et  illa  ad  hoo 
iaborat,  ei  hcBC  ad  hoc  philosophatur,  utDeo  placeat 
ei  ad  ejus  visionem  perveniat.  Alias  nec  hsc  vera 
Martha  esi,  nec  hsc  vera  Maria  est.  Sese  etiam 
semper  coadjuvani;  nam  Martha  Mariam  mini- 
strando  nccessaria  sustentat,  ui  ita  possii  contem- 
plationi  vacare,  et  ita  quodammodo  pariicipat  et 
suum  facit  bonum  Mari«,  dicente  Domino:  «  Qsl 


1437 


RADULPHI  ARDENTIS. 


442B 


recipit  prophetam  in  nomine  prophetae,  mercedem  A  ^is  quotidianis  contrahit,  charitas  et  profectus  pro- 


prephetae  accipiet  (Matlh,  x).  »  Non  enim  ait:  Mer- 
cedem  de  prophcta,  sed  mercedem  ipsius  prophetie, 
suum  facit,  dum  eum  sustinet,  utprophetarc  possit. 
Maria  quoque  juvat  Martham  pro  ea  Dominum 
orando,  no  aliquando  inter  tot  sollicitudines  cor- 
ruat,  ct  ita  moritumMarthae  facitsuum.  Sic  itaque 
contemplativa  et  activa  vita  sese  coadjuvant  et  co- 
mitantur,  non  solum  in  diversis,  sed  etiam  in  una 
et  eadem  persona.  Nullus  enim  activus  vivit  recle, 
nisi  ei  ipse  aliquando  contempletur  et  oret,  aliter 
enim  rationabiliter  agere  nequit.  Ncc  aliquis  con- 
templativus  potest  in  hac  vita  sic  contcmplationi 
vacare,  quin  nccesse  sit  eum  ad  activs  operatio- 
nem  descendere,  similis  aquilse,  qui,  postquam  ad 


ximorum  abluit..  Poro  quod  sit  illud  unum  quod 
omnibusestnecessarium,ostenditPsalmista,dicens: 
«  Mihi  autem  adhaerere  Deo  bonum  est,  ponere  in 
Domino  Deo  spem  meam  (PsaL  lxxii).  »  Huic  uni 
tanquam  anchors,  cui  soli  intendunt  contemplativii 
adhsrere  semper  ct  nos  debemus  activi,dum  turbi- 
nes  et  tcmpestates  soliicitudinem  et  laborum  ettrir 
bulationum  temporalium  nos  jactant. 

Notandum  veroest  quod  Dominus,  quamvis  rog»' 
tus,  non  prsecipit  Mariam  transire  ad  ofQoium  Ma^ 
thas,  et  quamvis  laudet  partem  Mariae,  nen  preci- 
pit  Martham  ad  eam  transire.  Et  quare  ?  Quoniam 
novithanc  magis  esseidoneam  contemplationi  quam 
actioni,  et  illam  magis  esse  actioni  quam  contem- 


astra  volavit,  et  solem  contemplatus  est,  rursus  ad  t%  plationi,  ct  idco  vult  utramque  in  vita  magis  siiu 


cadavera  in  terram  descendit.  Sed  quare  conque- 
ritur  apud  Dominum  Martha  dcMaria,  dicens:  Do- 
mine,  non  esi  tihi  curx  quod  soror  inea  reliquit  me 
solam  ministrare?  Dic  ergo  illi  ut  me  adjuvet.  Non 
ideo  quod  putet  offlcium  Mariae  otiosum  et  nullum 
esse,  ut  quidamhodio  putant,  et  ideovelit  adsuum 
bonum  ofHcium  Mariam  transire,  sed  quoniam  ipsa 
novit  ofQcium  Mariac  peroptimum  esse,  et  ideo  vel- 
let  in  suo  inferiori  officio,  tamen  necessario,  a  sua 
Borore  juvari,  quatenus,  eo  cite  consummato,  queat 
cum  sorore  eadem  diutius  desideratas  contempla- 
tioni  vacare.  Quod  aperte  contra  quosdam  falsos 
activos  ost,  qui  nunquam  desiderant  ad  quietem 
contemplationis  transire,  sed  sempercurasetlabo- 
res  saeculares  amant  tractare,  qui  ot  si  quandoque 


idonca  salvare.  Sunt  enim  quaedam  personae  tardio- 
ris  et  grossioris  ingenii,  magis  ad  temporalia  qoam 
ad  spiritualia  idoneae,  et  econtra,  quaedam  subU- 
lioris  igenii,  magis  ad  spiritualia  quam  ad  mun- 
dana  aptae.  Utraeque  crgo  ad  quos  magis  idonea 
suntsese  exerceant,  ne,  siforte  ad  idad  qupd  idonea 
non  sunt,  transcant,  inutiles  fiant.  Quod  bene  signi- 
ficatur  per  hoc  quod  tabernaculum  Moysi  erat  ex- 
terius  coopertum  pellibus  et  sagis  cillicinis,  ad  ex- 
pellendam  intemperiem  aeris.  Interius  vero  splende- 
bat  coccus,  purpura  et  byssus.  Quia  enim  quidem 
homines  grossae  mentis  sunt  minus  idonei  tractare 
spiritualia,  ideo  debent  illud  ad  quod  idonei  sunt 
facere,  scilicet  exteriores  curas  et  perturbationes 
suscipiendo  ab  corum  injuriis  contemplativos  pro- 


forte  vacant  corpore,  tamen  tunc  sollicitantur  etla-  C  tegcre.  Et  quia  quidem  homines  spiritualesad  exte- 


borant  mente,  nec  in  curis  et  negotiis  sui  coadju- 
tores  quaerunt  haberc,  scd  potius  ipsi  soli  omnia 
volunt  tractare,  curasetlaborcshabcntespro  quietc, 
et  quietem  pro  labore.  Scd  quando  inter  curas 
quietcm  habere  poterunt,qui  necinipsaquiete  quie- 
tem  habere  non  possunt.  QuidautemDominus  pro 
Maria  respondeat,  ostenditur,  cum  subditur:  Mar- 
tha,  Martha,  sallicita  es  et  turbaris  erga  plurima, 
Porro  unum  est  necessarium,  Maria  optimam  partem 
elegit  quas  non  auferctur  ab  ea.  In  his  verbis  Do- 
minus  partem  Marthae  non  reprehondit,  scd  partem 
Mariae  praeponit.  OfficiumenimMarlhaesibi  placere 
demonstrat,  cum  illud  suscipit,  et  cum  Martha, 
Martha,ex  ftiagna  affectionc,  gcminat.  Sed  dcmon- 


riora  tractanda  sunt  minus  idonei,  debent  inte- 
riora  et  spiritualia  ad  quod  magis  idonei  sunt  tra- 
ctarc,ne  forte,8i  purpuraot  byssus  ad  intemperiem 
foris  prodcant,  gratiam  suam  amittant.  Et  econtra 
si  sagae  ct  pelles  interius  ponantur,  indecora  et  in- 
utilia  flant.  Vidi  enim  quosdam  a  claustro  contem* 
plationis  egressos,  non  regressos  esse,  sed,  more 
corvi  missi  a  Noe,  cadaveribus  adhaesisse.  Sunt  et 
aliae  personae,  quae  ad  utrumque  sunt  idoneee,  qu« 
etextcrioraet  interiora  convenienter  norunt  tractare, 
Istidebent  rectores  Ecclesiarum  constitui,  qui  vicis- 
sim  sciantcum  Moyse, ot in  tabernaculo  per  coutem* 
plationcm  Dominum  consulere,  ct  foras  ad  erudien- 
dum  regendumrue  populum  exire.Quiad  exemplum 


strat  illud  inferiusesseofTicioMariae,intribus:  quia  ])  columbae  Noe  egrcssi,  ncc  in  exterioribus  requiem 


videlicet  MarthasoIIicitaestin  pluribus,  etquia  tur- 
batur,  etquia  parsejusaufertur.  QuiacnimsoIIicita 
est  in  pluribus,  ideo  uni  nccessario  minus  intenta 
cst.  Et  quia  turbatur,  ideoveritatem  minus  contem- 
plari  potest.  Et  quiaaufertur,ideo  minus  appetenda 
est.  Et  e^ontraparsMariae  ineorumconlrariiscom- 
mendatur,  quia  uni  tantum  est  intcnta  neccssario, 
et  quia  non  turbatur,  sed  manet  inconcussa,  et  quia 
non  aufertur,  sed  semper  estmansura,  etideoma- 
gis  appetenda.  Attamcn  pars  Marthae  fructuosior  est 
in  operibus  et  proiest  pluribus,  nec  minoris  meriti 
est.  Quia  si  quid  pulveris  ex  terrenis  negotiis  et  cu- 


invenientcs,  cum  ramo  olivae,  id  est  opere  miseri- 
cordiae,exteriusadepto,ad  arcam  contemplationis  te- 
stinant  redire.Qui  more  Jacob  speciem  Rachcl,  id  est 
contemplationis,  magis  diligant,et  Liam,idest  acti- 
vam  Wtam,propter  operum  fecunditatem  sustinere 
non  recusant.Mystice  vero castellum  in  quo  Dominus 
intravit,  uterus  est  beatae  Virginis.  Quod  benccon- 
gruit  ci  et  nomine  et  significatione.  Nomine,  quo- 
niam  castellum  sive  castrum  dicitur  a  castrando, 
co  quod  proptcr  vigilias  et  laborem  armorum  om- 
nis  libido  eliminetur  a  castro.  Ab  utero  quoque 
beato!  Virginis  omnis  libido  propter  labores  et  ho- 


HOMILI^.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1430 


exercitationes  exclusa  fuit,  Significatione, 
m  castellum  dicitur  quod  est  muris  et  propu- 
[8circumvallatum,custodibus  munitum,  ne- 
18  repletum.  Castrum  quoque  beat«  Virginis 
►pugnaculis  vallatum,  ut  abstinentia  contra 
3m,  castitate  contra  luxuriam,  munificentia 
avaritiam,  patientia  contra  iram,  bumilitate 
superbiam.  Unde  in  Canticis  canticorum  : 
8  conclusus  soror  mea  sponsa,  hortus  con- 
fons  signatus  {Cant.  iv).  »  Item  :  «  Collum 
lcut  turris  David,  qu»  scdificata  est  cum 
laculis.  Mille  clypei  pcndent  ex  ea,  omnis 
ra  fortium  (/6trf.).)>  Fuit  enim  beata  Virgo 
per  quod  exiit  ad  nos  VerbumDei.  Fuit  etiam 
t)us  munitum,  utpotc  quam  Gabriel  caeteri- 
jeli,  et  sancti  homincs,  ut  Josoph  et  Joannes 
ista,  ut  Dei  templum,  sanctissime  custodie- 
lit  et  necessariis  repletum,utpote  in  qua  fe- 
cellarium  panis  vitse  et  aqua  sapionti®.  Fuit 
beata  Virgo  castellum,  et  quoddam,  id  est 
re,  quia,  quamvis  cseterae  virgines  possint 
indae  et  casts,  tamen  nulla  potest  esse  si- 
t  Virgo  et  Mater.  Quod  et  si  conccdamua 
eri,  nuUa  tamen  alia  potest  essc  mater  Filii 
i  sicut  est  unico  Patri,  ita  est  unicus  unicsa 
n  hoc  igitur  castissimum  castellumintravit 
Wta  vero  per  quam  intravit,fides  est.  Quia 
^redidit,  perfecta  sunt  ei  omnia  quae  dicta 
a  Domino.  Nec  intrans  Jesus  hoc  castellum 
;  Jesus  enim  salvat,  non  violat.  Secundum 
ejus,  ita  et  opus  ejus. 
ilier  qusedam,  Marlha  nomine,  excepit  illum 
m  suam,  etc.  Nulla  sic  exsecutaest  officium 
I,  ut  beata  Virgo.Alii  quemlibet  hospitem  in 
ua  suscipiunt,  haec  et  istud  ad  litter <im  fe- 
editur,et  quod  est  majus,ipsum  Filium  Dei, 
i  habet  ubi  caput  suum  reclinet  (Luc.  ix),  in 
jscepit.  Alii  nudum  quemlibet  veste  coope- 
18BC  et  istud  fecisse  creditur,  ct  quod  majus 
um  Filium  Dei  propria  carne  vestivit.  Alii 
bei  esurientem  cibo  vel  potu  reficiunt;  haec 
l  fecisse  creditur,et  etiam  ipsum  Filium  Dei 
im  carnem  esurientem,etiam  interiori  lacte 
avit,  etcaetcra  humanitatis  officiaei  diligen- 
exhibuit,  ut  de  ea  merito  dicatur  :  Martha 
agebat  circa  frequens  ministerium,  Inter  haec 
ollicita  erat,  et  turbabatur,  cum  fugerct  in 
im  a  facie  Herodis  suum  talcm  filium  perse- 
(Matth.  ii).  Turbabatur  cum  Judaeos  insi- 
,  et  ei  mortem  machinantes  agnosceret. 
>henso  quoque  et  crucifixo  adfuit,  imo  etiam 
mimam  idem  gladius  passionis  transverbera- 
.  ii).  Unde  et  bene  congruit  quod  dicitur  : 
,  Marthay sollicita  es^et  turharis erga plurima. 
'ero  dubitat  quin  beata  Maria  vellet  filium 
ie  omni  tribulatione  liberari,  ct  seipsam 
jatione  adjuvari  a  divinitate,  quam  eidcm 
3  noverat  inesse  pcr  thcoriam  quae  est  pars 
Et  est  quod  conqueritur  Mai  Lha,  quod  cam 


A  solam  soror  ministrare  relinquit.  Et  si  talis  est  in 
beata  Virgine  pars  Marthae,  qualis  pulatis  est  in  ea 
quae  optima  pars  praedicatur  Mario}?  0  quam  magna 
multitudo  duicedinis  fuit  in  ea,  quando  Spiritus 
sanctus  in  eam  venit,  et  virtus  Altissimi  obumbra- 
vit,  et  de  eodtjm  Spiritu  sancto  concepit!  Quid  de 
Deo  non  aspiciebat,  in  qua  Dei  sapientia  latebat?  Et 
quid  de  Deo  non  sapit^bat,  quae  ipsum  thesaurum 
sapientise  et  scientiae  in  se  portabat  ?  Nemo  unquam 
sic  gustavit  quam  suavis  est  Dominus.Haec  conser- 
vabat  omnia  verba  angelorum,  pastorum,magorum, 
necnon  et  ipsius  fTlii  sui,  conferens  in  corde  suo 
{Luc.  ii).  Circa  plurima  occupabatur,  ut  Martha, 
circa  unum  delectabatur,  ut  Maria.  Singulariter 
igitur  partem  Marthae  peregit,singulariter  optimam 

l^  partem  Mariae  elegit.  Sed  pars  Marlhae  ei  aufertur 
bono  suo,  quia  pars  Mariae  ei  perficitur  quae  non 
auferetur  ab  ea.  Exaltata  est  onim  super  choros  an- 
gelorum,  repletum  est  in  bonis  desiderium  suum, 
quae  gaudet  et  regnat  cum  filio  sno  in  aeternum, 
apud  ipsum  pro  nobis  scmper  intercedcns,  si  tamen 
ad  cxemplum  ejus  fuerimus  vel  Martha,Christum  in 
pauperibus  suscipiendo,  cibando,  vestiendo,  caete- 
raque  opera  misericordiae  ministrando,  vel  si  fueri- 
mus  Maria,  soli  Christo  cunctis  transitoriis  spretis 
adhaerendo,  contemplationi,  lectioni,  orationi,  caete- 
risque  virtutibus  vacando,  et  ad  Deum  toto  deside- 
rio  festinando  et  perveniendo.  Quod  gloriosis  preci- 
bus  ejusdem  beatissimae  matris  suae  nobis  conce- 
dere  dignetur,  cui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit 
et  regnat  Deus  peromnia  sa?cula  saeculorum.  Amen. 

C  XXXII. 

IN  FESTO   SANCTI   DARTHOLOM/EI. 

Facta  est  contentio  inter  discipuloSj  quis  eorum 
videretur  esse  major  {Luc.  iv),  et  r  liqua.  Quinque- 
pertita  est  lcctio  ista,  fratrcs  mci.  Primo  enim  con- 
tendunt  discipuli  de  prceiatione.  Secundo,Dominus 
eos  redarguens  ostendit  de  quo  non  debeant,  vei 
debeant  contenderc.Tertio,  exemplo  suo  eos  invitat. 
Quarto,  quae  sit  summa  meriti  eorum  demonstrat. 
Quinto,quod  praemium  essct  ois  daturus  manifestat. 
Primo  igiturdiscipulinarrantur  dc  praclatione  con- 
tendisse,  cuin  dicitur :  Facta  est  contentio  inter  dis- 
cipuloSf  quis  eorum  videretur  esse  major.  Sicut  bono- 
rum  est  in  Scripturis  attendere  unde  in  melius  pro- 
ficiant,  sic  perversorum  est  in  Scripturis  accipere, 
rv  unde  nequitias  suas  vel  defendant,  vel  excusent, 
ideoquemulto  ardentius  attendunt  quod  facta  est 
contentio  inter  discipulos  Christi,quiseorum  vide- 
retur  esse  major,quam  quod  «  multituflinis  crcden- 
tium  erat  cor  unum  et  anima  una  (Act,  iv).»  Multo 
recolunt  tenacius  quod  factaeitcontentio  inter  Pau- 
lumetBarnabam,itautdiscedercntabinvicem,quam 
quod  idemPaulus  dicit :  «Cum  sit  intervoszeluset 
contentio,  nonne  carnalcs  estis  ?  »  (/  Cor.  i.)  Quasi 
nobis  infirmitas  sanctorum  praeponatur  imitanda  et 
non  illud  potius,  quia  «  convalucrunt  de  infirmitate, 
fortes  facti  sunt  in  bello  {llebr.ii).  »  Non  enimpro- 
ponitur  nobis  contentio  vel  infirmitas  sanclorum  ad 


1131 


RADULPHI  ARDENTIS. 


imitandum,  sed  potius  ad  oavendum.  Attamen  de  A^Qi^i^iueiattendcns  se  oum  mfljor  sit  grada  et  seieA- 


qua  prffilatione  contenderent,  dubium  est.  Si  enim 
de  exteriorl  prselatione  conlendebant,  constat  quia, 
tanquam  carnales  adbuc,  errabant.  Unde  et  a  Do- 
mino  redarguuntui  dicente  :  Reges  gentium  domu 
nantur  eorum^et  qui  potestatem  habent  super  eos  bene- 
fid  vocantur,  Vos  autem  non  sic.  Ac  si  diceret  :  Non 
more  saecularium  de  praslationB  et  laude  contenda- 
tis.Siautem  (quod  magis  credo)  de  prslatione  vir- 
ttttis  contendebantjuxta  quod  Dominus  eis  prsce- 
perat :  <c  Gontendite  intrare  per  angustam  portam 
{Matth.  VII ;  Luc,  xni),  »  nequaquam  in  boc  pecca- 
banty  nec  de  hoc  a  Domino  redarguuntur,sed  potiua 
ab  eo  erudiuntur,quod  devirtute  et  sanctitate  con- 
tendere  debent,  non  per  elationem,  sed  perhumili- 


tia  similia  vel  etiam  graviora  commisisse,  vel  com- 
mittere  posse.  Quod  aperte  contra  quosdam  est,  qui 
per  ambitionem  super  meliores  et  prudentiores  ra- 
piunt  principatum,  et  non  regnum  super  noe  exer- 
cent,  sed  tyrannidem,  «  amantes  primos  aocubitiis 
in  ccenis,  et  salutationes  in  foro,  et  vocari  ab  ho- 
minibus  Habbi  (Luc.  xiv),  »  vitia  tam  in  ae  quam 
in  subditis  nutricntes,etspiritumex8tinguente8.l>e 
quibus  vero  discipuli  Ghristi  debeant  Gonteadera 
ostendit  ipse,  cum  dicit :  Sed  qui  maior  eHvesirwm, 
fiat  sictU  junior;  et  qui  praecessor  est,  sieut  miniitrtk- 
tor.  Ac  si  aperte  dicat :  Non  oontendetie  de  pnsia- 
tione  et  dominio,  sed  potius  de  humiiitate  et  minL 
sterio.   Qui  major  est,  inquit,  vestrumt  sulHicidis. 


tatem.  Porro  insitum  est  nobis,  fratres  mei  natu-  p  merito  virtutum,  flat  sicut  junior^  id  eat  inleriory 


raliter  concupiscere  et  ambire.  Gum  enim  omnis 
anima  creata  sit  a  Deo  concupiscibilis,  naturaliter 
concupisoit  profectum  et  honorem  suum.  Sed  in 
eleotione  concupiscendorum,  falluntur  ssculares, 
qui  spiritualia  et  ffiterna  bona  vel  ignorantes,  vel 
negligentes,  sola  transitoria  mirantur,cupiunt  et  ea 
quocunque  modo  rapere  contendunt.  At  viri  spiri* 
tuales,  spiritualia  bona  jam  degustastes,  et  aetema 
praeodorantes,  illa  sola,  contcmptis  divitiis  sscula- 
ribus  et  honoribus,  ambiunt  et  appetunt.  Sed  quia 
norunt  profectum  virtutum  sine  humilitate  esse 
praecipitium^in  virtutibus  per  humilitatem  proflcere 
contendunt.  Quia  igitur,  fratres  mei,non  concupis- 
cere  non  possumus,  vera  et  stema  bona  concupisca- 
mus.  Qnanto  magis  enim  desideraverimus  aeteraa, 
tanto  magis  vilescant  nobis  terrena. 

Sequitur  pars  secunda,in  quaDominus  discipulos 
de  quo  non  debeant,  vel  debcant  contendere,  infor- 
mat.  Porro  dequo  non  debeant  contendere,  eos  in- 
format,  cum  subdit :  Reges  gentium  dominantur  eo- 
rum^  et  qui  potestatem  habenl  super  illos  benefici  vo- 
cantiir.  Ac  si  aperte  dicat  :  Illi  per  ambitionem  ra- 
piunt  sibi  regnum,  vel  potestatem  super  gentes. 
Exercent  super  ea-t  non  regimon,  sed  magis  domi- 
nationem  per  6uperbiam,etamantabeis  laudari  et 
honorari  per  inanem  gloriam.  Vos  autem  non  sic, 
id  est,  non  ambietis  praelationem.  Et  si  ad  eam  fue- 
ritis  vocati,non  amabitis  dominari  et  honorari,sed 
potius  humiliariy  laborare  et  ministrare.  Unde  et 
Petrus  :  «  Neque,  inquit.  ut  dominantes  in  clero, 


non  quidem  sola  voce  et  simulatione,  ut  bypocrit 
sed  etiam  vera  sui  ffistimatione.  Quod  erit  si 
ipsum  vere  cognoscens,  semper  iniirmitates»  vitia 
et  peccata  sua,  aliorum  vero  l>ona  consideret.  Hoo 
enim  pensans,  non  solum  bonis  quibuaiil^et  naiao- 
ribus  non  audebit  se  preferre,  sed  nec  eUam  qiiaB- 
tumcunque  peccatoribus,  cogitando,  se  posee  niere, 
et  illos  per  poenitentiam,  etiam  ad  summae  virtutes 
ascendere  posse.  Quis  enim  considerans  Juda  apo- 
stoli  ruiiiam.et  Magdalens  restaurationem,  audeat 
se,  quantumcunque  justum,  preferre  aiioui  quan- 
tumcunqne  peccatori?  Et  qui  prxcessor  e$t,  inquit, 
gradu  prslationis,  fiat  sicut  ministrator,  non  aola 
similitudine,  sed  veritate.  Gum  enim  episcopos  su- 
perintendens  dicatur,  et  intenderc^  vigiiare,  costo- 
C  dire,timere,et  soliicitum  esse  pro  suiMiitief  sit  ma- 
gis  ministrantis  quam  dominantis  ofncium,  patet 
quod  officium  episcopi  est  magis  ministrare  qoam 
ministrari,  et  episcopus  magis  minister  del>et  dici 
quamdominus.Uoc  autem  probatpersimiiitudinem, 
cum  subdit :  Nam  quis  major  est,  Juxta  judicimB 
sciiicet  smcuW fquirecumbit  an  qui  ministrat?  Nmtne 
qui  recumbit?  ¥oTro  oiTicium  ministri  est  tam  pro 
se  quam  pro  aliis  soliicitum  est,  necessaria  pr»pa- 
rare,  et  quod  unicuique  necessarium  eet  app<mere. 
Recumbentis  vero  est  pro  se  solo  soilicitum  esse, 
sedere  et  appositis  uti.  Episcopus  ergo  et  sacerdos 
est  in  Ecclesia  tanquam  minister,quoniam  noa  tam 
pro  se  quam  pro  aliis  sollicitus  est,  et  quoniam  sa* 
cramenta  et  praedicationis  verba  aliiB  habet  prepa- 


sed  forma  facti  gregis  ex  animo  (/  Petr.  v).  »  Gum  n  rare,  et  quoniam  unicuique  verbum  vei  sacramen- 


enim  omnes  homines  aequalcs  creati  sint,  superbia 
est  super  aequales  velle  dominari.Sed  quia  quidem 
homines  a  ratione  deviantes,peccandofiuntanima- 
ies,  necesse  cst  ut  rationales  et  spirituales  homines 
eis  corrigendis  et  regendis  prsflciantur,  et  in  hoc 
non  hominibus.  sed  animabus  dominentur.  Debet 
igitur  praelatus  se  exhibereetbonistanquamsocium, 
et  pcrversis  tanquam  dominum,  ita  tamen  quod  in 
ipsis  perversis  sciat  prudenter  persequi  culpam,et 
fovere  naturam,  ut  nec  propter  correctionem  cadat 
ab  amore,  nec  propter  amorem,  a  correctione.  Sed 
otiam  ipsum  quem  corripit  exterius,  sibi  prsponat 


tum  necessarium  habet  apponere.  Plebs  vero  estin 
Bcclesia  quasi  recumbons,  quoniam  pro  se  tantum 
unusquisque  sollicitus  est,  et  non  stat  quaai  ad 
aliquid  agendum,  sed  semper  quasi  discumbit  ad 
audiendum,  et  appositam  expositamque  suecipit 
prsedicationem. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  exemploaui 
invitat  discipulosad  humilitatem  et  ad  ministerium, 
cum  subdit  :  Ego  autem  in  medio  vestnun  sum^  sieut 
qui  ministrat,  Qnomodo  Dominus  oiflcium  mimstri 
expleat,  ostendit  ipse  cum  se  oflioium  pastoris  et 
medici  facturum  demonstrat  per  Baeohielem  pro- 


«ISI 


HOMILliE,  —  I.  DE  TEMPORE. 


1434 


phetatn,  dicens :  «  Ecce  ego  requiram  oves  meas,  A 
et  visitabo  eas  sicut  pastor  visitat  gregem  suum  in 
die,quando  fuerit  in  medio  ovium  suarum  dissipa- 
tarum.  Quod  perierat  requiram,  quod  abjectum 
ftierat  reducam,et  quod  fractum  fuerat  alligabo,  et 
quod  inflrmum  fuit  consolidabo,  et  quod  forte  et 
pingue  custodiam,  et  pascam  eas  in  judicio  et  ju- 
stitia  {Ezech,  xxxiv).  »  Et  Isaias  :  «  Sicut  pastor,  in- 
quit,  gregem  suum  pascet,  in  brachio  suo  congre- 
gabit  agnos.et  in  8inusuolevabit,fetasipseportabit 
(ha»  xl).  »  Sane  Dominus  quod  perierat  requisivit, 
qnando  hominem  perditum  redimere  venit.Quod  ab- 
Jeetum  fuerat  reduxit,  quando  gentes,  per  idolola- 
triam  abjectas,ad  fidem  vocavit.Quod  fractum  fue- 
ratalligavit,  quando  Magdalenam,  et  Saulum,  et 
coDsimileSy  desperatione  fractos,  alligavit.  Quod  in-  n 
firmum  fuerat  consolidavit,quando  infirmitatem  di- 
Bcipulorum  per  Spiritura  sanctum  roboravit.  Quod 
forte  et  pingue  est  custodit,  quando  viros  sanctos 
ne  aliquando  in  tentationibus  corruant,  custodit. 
Pascit  eos  in  judicio  et  justitia,  quoniam  eos  recte 
et  Justa  intentione  instruit.  In  brachio  suo  congre- 
gtbit  agno8,quoniam  electos  suos  de  diversis  mundi 
partibus  in  unionem  fidei  convocat,In  sinu  suo  eos 
levat,quoniam  earum  teneritudinem  in  sinu  mise- 
ricordis  su»  confovet  et  conservat.*  Fetas  ipse 
portat,quoniam  animas  per  prsdicationem  alias  ge- 
nerantes,  ne  ab  boc  labore  deflciant,  beneflcio  gra- 
tiarum  supportat.  Quem  nos  quoque  qualescunque 
paatores  pro  modulo  nostro  imitantes,  quod  perie- 
rat  per  infidelitatem,  ut  Judeum  et  gentilem,  per 
priedicationem  requiramus.Quod  adjectum  est  per  C 
ezcoinmunicationem,  per  reconciliationem  reduca- 
raus.  Quod  f^actum  est  per  tribulationes,  per  con- 
Bolationes  aUigemus.  Quod  infirmum  est,  per  con- 
fortationem  consolidemus.Quod  pingue  et  forte  est, 
per  pastoralem  sollicitudinem  custodiamus.  Oves 
Gfaristi  recte  et  juste  doceamus,  dispersos  et  diver- 
■08  in  unitatem  congregemus,  infirmos  et  rudes  in 
■iiiu  nostro  confoveamu8,animas  alias  parturientes, 
et  parientes,  ne  in  hoc  deficiant,  adjuvemus.  Non 
■olom  vero  officium  ministri  Dominussuscepit,sed 
etiam  ■ervi.  Nunquid  enim,fratre8  mei,  formam  et 
bumilitatem  servi  suscipere^hominibus  se  subdere, 
tritetum  reddere^pedes  lavare^flagella,  contumelias, 
i»)uria8  8U8tinere,8e  pro  aliis  morti  opponere,non- 
ne  hoc  magis  servi  quam  Domini,  vel  etiam  quam  n 
miniatri  officium  est?  Nos  quoque,fratre8  mei,qua- 
lescunque  sumus,  vicem  Christi  in  Ecclesia  tene- 
nnis,  non  solum  ministri,  sed  etiam  servi  officium 
fratribns  nostris  exhibeamus,  et  eis  nos  subdere, 
pedes  eorum  ]avare,contumelia8  et  injurias  pro  eis 
■uetinere,  et  pro  eis  non  selum  nostra,  sed  etiam 
vitam  aostram  ponere  dubitemus  ;  alias,veri  pasto- 
ria  ofHdnm  non  tenemus. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Dominus  ostendit 
qn«  snmma  sit  meriti  discipulomm  suorum,  cum 
■ubdit  :  Foi  autem  esiis  qui  permansistis  mecum  in 
ienitUimiims  meis.  Nulla,  fratres  mei,  tentatio  inte- 


rior  Dominum  pulsavit,sed  infirmitates  et  persecn- 
tiones  exteriores.per  causam  tentationes  vocat.  In- 
flrmitates,ut  esuriem,  sitim,  lus8itudinem,et  hujus- 
modi.Persecutiones,  diaboli,  vel  membrorum  ejus, 
insidias,  contumelias,  flagella,  injurias,  mortes.  In- 
ter  quas  tentationes,  discipuli  cum  Ghristo  non  so- 
lum  flde  et  charitate  permanserunt,  sed  etiam  eas 
cum  Ghristo  experti  sunt.  Magna  et  mira  fuit  fldes 
et  meritum  apostolorum.  Nonne  enim  magnum  et 
admirabile  fuit,  quod  illum,  quem  videbant  homi- 
nem,  credebant  Deum :  et  quem  videbant  mortalem, 
credebanf  immortalem?etquemvidebantinOrmum, 
credebant  omnipotentem?Sed  quid  ad  hocdioturi 
sumu8,fratres  mei?llli  cum  Christo  adhuc  infirmo^ 
egeno  et  mortaIi,fide  etcharitate  permanserunt,  et 
nos  cum  eodem  Jam  glorincato,jdm  immortali,coBlo 
et  terras  imperanti,vera  flde  et  charitate  permanere 
non  possumus  ?  Illi  cum  Christo  et  pro  Christo  pa* 
tiente  patiebantur,  et  nos  pro  eo  Jam  suos  glorifi- 
cante,pati  reformidamus? 

Sequitur  pars  -quinta,  in  qua  Dominus  pr«mium 
apostolorum  demonstrat,  cum  subdit£^  ego  dispono 
vobis.sicut  disposuit  mihi  Pater  meus,regnu,m,ut  edatis 
et  bibatis  super  mensam  meam  in  regno  meo,  et  sedeatis 
super  thronos  duodecim^  judicantes  duodecim  tribus 
Israel,  llaec  est  mutatio  dextrae  Excelsi,  utqui  nuno 
humiles  cum  Ghristo  gaudent  ministrare  coDservis, 
tunc  sublimes  cum  Ghristo  regnent.Qui  nunc  gaudent 
esurire  cum  Ghristo,  tunc  cum  Christo  (etemis  deli- 
ciis  reficiantur.Qui  nunc  laborantetpatiunturcum 
Ghristo,  tunc  cum  Ghristo  sedeant.  Qui  nunc  inju- 
ste  judicantur,cumChri8to,  tunc  cum  Christosuo^ 
Judices  judicent.  Constituit  autem  praemium  apo^ 
stolomm  in  quatuor,scilicet  in  honore  regnandi,in 
voiuptate  epulandi,  in  requie  sedendi,  in  potestate 
Judicandi,  quamvis  tunc  cesset  omnis  prffilatio, 
omnis  necessitas  epulandi,  sedendi  Judicandi.  Cum 
enim  illa  eterna  bona  tanta  sint,  «  qus  oculis  non 
vidit,nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascen 
dit  (I  Cor,  ii), »  constat  quia  nec  humanis  possunt 
exprimi  verbis.Sed  quia  neoesse  erat  ea  nobis  quo- 
quomodo  siguificari,  ideo  sanctificantur  vocabulis 
translatis  ab  illis  rebus  qu®  magis  hic  appetuntur. 
Magis  autem  appetuntur  in  hac  vita  honor,  volu- 
ptas,  requies  et  potestas.  Que  quidem  emnt  et  in 
illa  ffiterna  vita^sed  non  talia  qualia  nunc,  quia  erit 
ibi  honor  verus  et  sine  termino  ;  voluptaa  vera,  et 
sine  fastidio  ;  requies  vera,et  sine  fine.  Quod  nobis 
coucedere  dignetur  meritis  et  precibus  beaU  Bar- 
tholomaei  omnipotens  Dominus,  Paler,  Filins,  et 
Spiritus  sanctus.  Amen. 

Vita  Bariholomaei  apostoli, 

Eusebius,  de  S.  Bartholomco  :  Bartholomeus 
Indiam  citeriorem  sortitus  est,  lib.  ui,  capl  1,  et 
lib.  V,  cap.  10,sic  scribit  :  Pantaemium  ferant,  cum 
ad  Indos  pervenisset,reperis8e  quod  Bartholomsus 
apostolus  apud  eos  fidei  semina  prima  condiderit,et 
Matthffii  evangelium  Hebrseis  scriptum  litteris  dere- 
liquerit,etc.JoachimusVadianus  sic  meminit  S.Bar- 
tholomaei :  Intersuppliciommgeneraexcoriationem 
Persas  habuis8e.Marcellinu8^1iD.xxin,tradit  poBnam 


1435 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1436 


sine  dubio  vicinis  ctiam  gentibus  co^nitam,ut  vcri- 
simile  sit,  quod  de  BartholomoQO  Onontis  apostolo 
cxcoriato  proditum  est.De  S.  nartholom.TO  sir  ha- 
bet  D.  Hieronymus  (12)  :  BarlholomaMis  apostolus 
Indis  iis  gui  aicuitur  rortunali,prandicavit  Evange- 
lium  Christi  et  EvaTigolium  quod  cai  smnulum  Mal- 
thwum  eis  tradidit.Dorrnivit  aiitem  Albanopoli,  op- 
pido  Majoris  Armonia;. 

Miraculum  de  corporc   D.   Bartholoman  apostoli  per 
beatum  Gregorium  archicp.  Turoncnscm  smptum. 

Bartholomeeum  apostolnm  apud  Indiam  passum 
agonis  ipsius  narrat  historia.  Post  multorum  vero 
annorum  spatia  a  passione  cjus,cum  iterum  Ghri- 
stiana  pcrsccuiio  advonisset,  ct  vidorent  gentilcs 
omnem  populuin  ad  ejus  sopulcnmi  concurrere, 
eique  deprecationis  assidui-e  incensa  dererro,  invidia 
illecti  abstulerunt  corpus  ejus,  et  ponentcs  in  sar- 
cophagum  jplumbeum  projecerunt  illud  in  mare.di- 
centes  :  «  Quia  non  scducps  amplius  populum  no- 
8trura.))Scd  providentia  Dei  coopcrantc,  pcr  se- 
cretum  operis  ejus^sarcophagum  plumhcum,a  loro 
illo  aquis  subvehentibus  subl^^vatum,  delatum  est 
ad  insulam,  vocabulo  Liparis,  revelatumque  est 
Cbristianis,  ut  eum  colligerent,  colloctumque  cst 
ac  sepultum.  Supcr  quo  etiam  ajdilicaverunt  tem- 
plum  magnum,in  quo  nunc  invocaius  prodesse  po- 
pulis  raultis  virtutibus  ac  bcneficiis  manifestalur. 

XXXIII. 

IN   DECOLLATIONE   BEATI   JOANNlS    DAPTiST^.. 

Misit  Herodes  et  tenuit  Joanncm^  ct  vinxit  eum  in 
carcerem  propter  Het^odiadem  uxorcm  fratris  sui 
Philippi,  quia  duxerat  eam  (Marc,  vi),  In  hac 
sancti  Evangelii  lectione,  fratres  charissimi,  qua- 
tuor  nobis  proponuntur,  videlicet  quanta  sit  beni- 
gnitas  justorum  in  malos,  et  quanta  sit  malignitas 
malorum  in  justos,  et  quomodo  de  malo  in  pejus 
mali  corruant,  et  quomodo  de  bono  in  melius  boni 
proficiant.  Porro  quantasit  benignitas  justorum  in 
malo8,primum  ostenditur  hic  per  beatissimum  Joan- 
nem  Baptistarn,  qui  more  boni  prrt^dicatoris  habuit 
erga  Herodeminiquum  et  adulterum,discretam  cha- 
ritatem,et  severam  justitiam,et  rectam  compassio- 
nem.Discretam  quippc  charitatem  habuitergaeum, 
quando  ita  dilexit  ejus  naturam,  quod  odio  habuit 
iniquitatem  cju8,ei  ita  odio  habuitejus  iniquitatem, 
quod  vere  dilexit  ejus  naturam.  Sic  cnim  diligendi 
sunt  homines,  quod  eorum  non  diligantur  errores. 
Quod  est  contra  quosdam,  qui  vel  propter  amorem 
hominum,fovent  vitia  eorum,vel  propter  odium  vi- 
tiorum,persequuntur  naturam  hominum.  Rigidam 
quoquejustitiam  erga  Ilerodcm  excercuit,qui,quam- 
vis  essct  rex,quamvis  crudelis  ct  perscculor  sancto- 
rum,  tamen  ubi  caeteri  tacebant,  se  propter  jus!i- 
tiam  opposuit,  et  eum  de  adulterio  cum  uxore  fra- 
tris,  caeterisque  malis,  aspere  corrigere  non  dubi- 
tavit.  Quod  est  contra  nos  indignos  praedicatoces, 
qui  ct  vitia  potentum  vel  paIpamus,voI  moUitcr  cor- 
rigimus  :  ctvitiapauperum  et  infcrionim  crudeliter 
et  superbe  corrigimus.Ut  quid  hoc?Nisi  quia  neu- 
tros  vere  non  diligimus,  et  neutris  veram  justitiam 
exercemus,  dum  illis  proptcr  divitias,  mollitiem 
et  istis  propter  paupertatis  contemptum,crudelila- 
tem  cxhibemus,  facti  personarum  acceptores.  Rc- 
Qtam  quoque  compassionem  ci  exhibuit,  quoniam, 

(12)  Lib.  De  viris  illustribus. 


A  quamvis  ab  eo  injurias,  vincula  et  carcerem  sutti* 
neret,  tamen  plus  deflebat  ejus  insaniam  et  perdi- 
tionem  quam  iiijuriam  ab  eo  sibi  irrogatam.  Quod 
quoquc  contra  nos  est,  qui  si  forte  ab  aliquo  fratre 
nostro  l.-edimur^non  ejus  stultitiae  compatimur,8ed 
ira  contra  illum  inardescimus,vindictam  qufierimus, 
ct  perditionem  illius  desideramus.  Secundo  vero, 
quanta  sit  malignitas  malorum  in  justos,08tenditur 
pcr  Herodem  ;  quo:  illi,tam  sancto  et  tamdiligenti 
monitori  suo,  reddit  mala  pro  bonis,  more  serpcn- 
tis,  pro  arnorc  odium,  pro  justitia  injustitiam,  pro 
compassione  crudelitatis  immanitatem,  juxta  illud 
Psalmistae  :  «  Et  posuerunt,  inquit,  adversum  me 
mala  pro  bonis,  et  odium  pru  dilectione  mea  {PsaL 
cviii) ;  »  et  alibi  :  «  Perfecto  odio  oderara  illoa,  ini- 

T^  mici  facti  sunt  mihi  {Psat,  cxxxviu).  »  Pcrfectum 
quippe  odium,  id  est  odium  perfectorum,  est  odio 
habcre  malitiam  hominum,  et  non  naturam,  pro 
quo  bono  odio  mali  reddunt  eis  iniquum  odium, 
odientes  et  persequentes  eorum  naturam  et  sancti- 
tatem.Quia  enim  Joannes  liberare  volebat  Herodem 
de  manu  diaboli  ct  de  vinculis  peccatorum,  ideo 
Herodes  tenuit  et  vinculavit  Joannem.Quia  Joannes 
volebat  cripere  Herodem  de  carcere  mortis  ct  in- 

'  fcrui,ideo  Herodcs  incarceravit  eum.  Quia  Joannes 
volebat  vivifkare  Herodem,  ideo  Herodes  occidit 
enm.  Et  hoc  est  quod  ait  evangelista  :  Misit  Hero- 
dcs  ct  Unuit  Joantwm,  et  vinxit  eum  in  carcerem 
propter  Herodiadcm  uxorem  fratris  sui^  quia  duxeral 
eam,  Dicebat  enim  Joannes  Herodi :  Non  licet  tibi 
habcre  uxorem  fratris  tui»  Herodias  autem  tnsidiabO' 

C  tur  illiyideo  quia  volebat  eam  separare  ab  adulterio, 
et  eam  reddere  legiiimo  \'\ro, etvolebateumoecideref 
nec  potcrat.  Herodes  enim  metuebat  Joannem,  sciens 
eum  virum  sanctum  et  justum,  et  custodiebat  eum,9L 
manu  Herodiadis.  Ecce,  fratres  mei,quamvis  Hero- 
des  teneret  sanctum  Joannem  in  vinculis  et  in  car- 
cere,tamen  metuebat  eum.  Et  quare?  Causam  sub- 
dit  :  Scicns  eum  virum  sanctum  etjustum.  Sic,  fra- 
tres  mci,sic  semper  timet  iniquus,quantumcunque 
sit  potens,justum,maIus  bonum,luxuriosu8  castum. 
Scit  enim,  teste  conscientia  sua,  se  reum,  et  illum 
innocentem,se  esse  dignum  morte,et  illum  dignum 
vita.Et  ideo  quidquid  hic  patiatur,  beata  est  inno- 
centia,  et  quantumcunque  hic  prosperctur,  infelix 
est  malitia,  quia  scipsam  penes  se  damnat,et  illam 

Q  justificat.  Et  audito  eo,  inquit,  multa  faciebat,  mi- 
nima  scilicet,  majora  praetermittcns,  ut  excolens 
culicem,camelum  vcro  glutiens  {Matth,  xxiii).  Et  U- 
bentcr  cum  audiebat,  Factus  enim  erat  ei  Joannes, 
juxta  prophetam,  quasi  organum  musicum  {Job. 
xxx),  cujus  vocem  magis  ei  audire  gratum  erat 
quam  facere.  Haec  omnia,  fratres  charissimi,  quod 
Hcrodes  sciebatJoannem  virum  sanctum  et  justum, 
et  quod  libenter  eum  audiebat,et  de  auditis  multa  fa- 
ciebat,repl!cantur  ad  exagerationem  malitise  Herodis 
qui  talem  ettantum  8ciebat,et  tamen  eum  occidebat. 

Tertio,quomodo  mali  corruant  de  malo  in  pejus, 
ostenditur  per  Herodem  et  Uerodiadem,cum  subdi- 


1439 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPOHE. 


1488 


iur  :  Cum  autem  dies  opporlunus  accidissct,  Cui  op- 
portuQUs,  et  ad  quid  opportunus?  llcrodiiidi  ad 
occidendum  Joannem,  quod  ante  non  poterat.  Et 
etiam  ipsi  Herodi,  qui  tunc  sibi  visus  est  justam 
habere  occasionem  occidendi  sanctum,  quaiu  ante 
non  habebat.  Herodes  natalis  sui  cxnatn  fccil.  Quia 
enim  Herodes  diem  natalis  sui  agebat  festivam, 
ideo  meruit  mortem  habere  lugubrem.  In  die  enim 
natalis  nostri,  fratres  mei,  festivare  non  dcbemus, 
sed  potius  lugere,  quia,  quando  in  hunc  mundum 
intramus,  in  miseriam  et  culpam  cadimus.  llinc 
est  quod  quando  homo  nascitur,  lugere  potest,  ri- 
dere  non  potest.  Obitum  vero  sanctorum  debemus 
solemnizare,quoniam  tunc  exuuntmiseriam,et  vi- 
tam  accipiunt  gloriosam  ct  aiternam.  Unde  et  co- 
rum  natalitia  nuncupamus.Etquibus  (ecitllorodcs 
ccenam?  Non  pauperibus  et  hospitibus,  scd  princi- 
pibus  et  tribunis,  et  primis  Galilceae,  conlemncns 
mandatum  Domini  dicentis  :  «  Cum  facis  pran- 
dium,  noli  vocare  amicos,  nequo  fratres  tuos  et 
divites,  ne  forte  reinvitent  te,  et  fiat  tibi  retributio, 
sed  voca  pauperes  et  debiles,  et  beatus  eris,  quia 
non  habent  unde  retribuant  tibi ;  rctribuetur  autem 
in  resurreclione  justorum  (Luc.  xiv).  Cum  autcm 
intra»$et  filia  ipsius  HcrodiadiSj  ct  saltassct^  cl  pla- 
tiuisie  Herodi,  simulque  discumhentihuSy  rcc  ait 
puellx  :  Pete  a  me  quod  vis,  ct  daho  tihi.  Et  jura- 
vit  illi^  quia  quidquidpelieris,(Iaho  libi,  Licet  dimi- 
dium  rcgni  mei.  Ecce  quot  mala  proveniunt  cx  in- 
gluvie.Quia, cum  IJerodes  supcrflua)  el  frequentiin- 
tentus  esset  comessationi,  ceciditin  amorem  mere- 
tricum.  Sicut  enim  genitalia  pendent  ex  ventre, 
ita  luxuria  ex  ingluvie.Et  pro  ordine  mcmbrorum, 
est  ordo  vitiorum.  Unde  legitur  quod  abundantia 
panis  (uit  causa  Sodomitis  ignominiosa)  fornicalio- 
nis  (Ezeck,  xvi).  Rursus  quia  intontus  erat  supcr- 
fluae  et  frequenti  comessationi,  cccidit  in  aniorcm 
saltatriffl,  mimorum,  et  scurrillium.  Scriptum  est 
enim  :  (»  Sedit  populus  manducare  et  bibere,  et 
surrexerunt  ludere  (Exod.  xxxii).  »  Rursus  ex  ea- 
dem  causa  cecidit  in  inconsideratam  promissioncm 
et  temerarium  juramentum.  In  comessationibus 
enim  solet  abundare  multiloquium,  ex  quo  provenit 
inconsiderata  locutio  et  temerarium  juramentum  ; 
criminaenimcriminibusvindicantur:undeJohanncs 
in  ApocalypsiiJustum  est  ut  u  qui  in  sordibusost, 
sordescat  adhuc  {Apoc,  xxii).  » 

Sequitur  :  Quas  cum  exiisset,  dixil  matri  sux  : 
Quid  petam  ?  At  illa  dixit  ei  :  Caput  Joannis  Bapti- 
stx,  Ecce  quid  crudelius  est  meretrice.  Scriptum 
estenim  :  «  Non  est  caput  nequius  super  caput  co- 
lubri,  et  non  est  malitia  super  malitiam  mulieris 
(Eccli,  xxv).  »  Et  oblita  sexus  sui,  oblita  pudoriset 
reverentiffi,  in  tam  solemni  convivio,  et  coram  tot 
principibus,  jugulum  tam  sanctissimi  hominis,  et 
ob  tam  pudendam  causam  postulare  non  eruboscit. 
Et  contristatus  est,  inquit,  rex  proptcr  jusjuramlum, 
etpropter  simul  discumhentes  noluit  eam  contristari, 
sed  misso  spicuiatore,  prsecepit  aflerri  caput  Joannis 


A.  Baptistx  in  disco.  Ecce,  fratres  mei,  Herodes  ex  in* 
temperantia  inghiviei  et  luxuria;  ad  quantam  ve- 
nit  CiTcitatem  mentis,  ut  mallet  occidere  tam  san- 
ctum  virum,  quam  temerarium  mutare  juramen- 
tum,  mallet  Deum  et  homines  offendere  quam  adul- 
terani  et  saltatricem  contristari,  mallet  apparere 
impius  quam  vaniloquus,  mallet  suum  natalem  et 
CGcnam  tam  solemnem,  et  tot  principum  praesen- 
tiam  sanguineo  capitc  occisi  hominis  maculare, 
quam  adultt-.ra?  tani  sacrilegam  petitionem  dene- 
garo.  Impii,  quorum  nullus  inventus  est  quiteme- 
rariam  rcgis  promissionem  et  juramentum  saniori 
consilio  moneret  esse  permutandum,  praBsertim 
cum  viderent  eum  contristatum  esse  propter  jura- 
mentum,  nisi  forte  intellexerunt  tristitiam  regis  ^- 

^  ctam  esse,  et  eum  sub  tali  excusatione  voluntatis 
sua)  impletionem  praestruxisse.  Ecce  Herodes  et 
Ilerodia»,  ruentes  de  ingluvie  in  adulterium,  et  de 
adnlterio  in  mentis  caecitatcm,  de  caecitate  in  homi- 
cidium  patriarcbcC,  et  demum  in  ffiternam  prascipi- 
tantur  damnationem.  Quarto  vero  demonstratur 
quomodo  boni  proficiant  dc  bono  in  melius  per 
Joanncm  Baptistam.  Qui,  ut  pra^inonstratum  est,de 
bono  charitatis,  profocit  in  bono  praedicationis ;  de 
bono  praedicationis,  in  triumphum  martyrii  ;  de 
triumpho  martyrii,  in  a^tornam  beatitudinem,juxta 
quod  legitur  in  Apocalypsi  :  Justum  est  ut  «  qui 
sanctus  est,  sanctificetur  adhuc  (Apoc,  xxii.  »  Et 
Psalmista  :  «  Beatus  vir,  cujusest  auxihum  abste, 
ascensiones  in  corde  suo  disposuit  in  valle  lacry- 
marum,  in  loco  quem  posuit.  Etenim  benedictio- 

C  nem  dabit  logisIator,«  ibuntdevirtute  in  virtutem, 
videbitur  Dous  deorum  in  Sion  {Psal,  lxxxiii).  » 
Nos  itaque,  fratres  mci,  vitam  et  maliliam  pravo- 
rum  deteslantcs,comessaliones  et  ebrietates  fugia- 
mu3,  mcretricum  ct  saltatricum,  et  scurrarum  pe- 
stcui  fugiamus  ct  evitcmus,et  in  sileutio  ettempe- 
rantia  comedentes,  sacram  lectionem  audiamus, 
multiIoquium,stultiloquiumettemerariajuramenta 
caveamus.  Sed  et  si  quid  forte  lemerarie  promise- 
rimus  vel  juraverimus,  melius  est  illud  mutare 
quam  in  pojus  corruere.  Juravit  quoque  Davidquod 
occideret  Nabal  stultum,  sed  ad  primam  interces- 
sionem  Abi[^ail  prudentis  feminaB,  revocavit  ensem 
in  vaginam,  ncc  aliquid  culpae  tali  porjurio  se  doluit 
contraxisse  (I  Hcy.  xxv).  Joannis  vero  sanctitatem 

n  aemulantes,  discamus  et  proximum  nostrum  vere 
diligcre,  dolinquentium  vitia  corrigere,pro  justitia 
non  solum  nostra,  scdetiam  vitam  nostram  ponere, 
mundana  contemnere,  ad  aBternam  beatitudinem 
toto  desidorio  festinare.  Quod  precibus  sui  praccur- 
soris  et  baptista?  concedat  nobis  Deus  et  Dominus 
noster  Jesus  Christus,  qui  cum  Patre  et  Spirilu 
sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  sa^cula  sae- 
culorum.  Ainen. 

De  coHationc  sanctis  Joannis  Baptistx,  Ex  Daptistx 

Manluano. 

Herodcs,  Ilcrode  satus,  vesaoa  propago, 
De  pulre  vesano  fratris  consorte  Philippi 


1439 


RADULPOI  ARDENTIS. 


fUO 


Ufiiurpata,  Ingens  seelns,  immanemqae  rapinam, 
Ansus  erat,  tantumque  nefas  jactabat  in  noras. 
Id  Baptista.  palam  facinus  reprehendere  adortus, 
Iram  Herodiadis,  n«im  regis  adultera  nomen 
Hoc  habuit,  subito  incurrit ;  crudelior  hydra 
Illa  sacro  insidias  vati,  laqueosque  tetendit. 
Huic  erat  eximio  vultu  viridique  juventa 
Filia,  qun,  cum  rex  proreres  ad  festa  vocasset, 
Natali  celebranda  die  salutaverai  inter 
Solemnes  epulas,  et  regia  pectora  tantum 
Moverat,  ut  se  rex  peloret  qnaecunque  daturum 
Dixerit,  hsec  s  leleri  vox  est  via  facta  nefando. 
Nam  cum  consuleret  uiatrem  petitura  quid  esset, 
Hater,  ait  :  Pete  Baptistse,  pete,  filia,  nobis 
Fnnestum  dirumque  caput,  linffuamque  procacem. 
Ipse  autem  dudum  vates  in  vincula  missus 
Ob  regalc  odium  fuorat,  vinctusque  jacebat 
Qua  sedet  in  terris  Arabum  Macheronta  Sabaeis. 
0  sceluB,    o  inimaue  nefas,  o  cognite  nunquam 
Ante  haec  impietasl  Hominum  sanctissimus  isti 
IVaditur  incestflp,  pellex  olidissima  calcat 
Faa  et  jura,  decus  mundi  ludibrio  habetur 
A  meretrice,  jocus  de  majestate  triumphat, 
De  virtute  scelus,  de  jure  injuria,  sicque 
Naturs  ac  simul,  ac  moram  snbvertitur  ordo, 
Quo  Deus  boc  vultu  vidit  ?  cur  sidera  non  sunt 
Hoc  opus  indignata  ?  solum  cur  pertulit  hujus 
Criminis  auctorem  ?  cur  non  absorbuit  Orcus 
Illico  ?  £t  ad  stygias  subito  non  corruit  umbras 

XXXIV. 

IN   NATIVITATE  BEATiG  MARIiG  VIRGINIS. 

Ecce  ego  quasi  vitis  fructiflcavi  suavitatem  odoriSf 
et  flores  mei  fructus  honoris  et  honestatis  {Eccli, 
xxiv),  etc.  HfBC  verba,  fratres  mei,  verba  sunt  sa- 
pientiffi  non  mundans,  qu»  reprobaiur,  sed  illius 
qii»  ex  ore  Altissimi  prodiit,  et  per  quam  Deus 
Pater  mundum  creavit  et  redemit.  Haec  itaque  tan- 
quam  pissimi  mater,ad  ubera  dulcissim®  doctrina 
flu»  nos  invitat.Ethoc  modo.Primo,se  fructiferam 
demonstrat.  Secundo,  nos  ad  se  invitat.  Tertio, 
qualis  ipsa  sit,  dicit.  Quarto,  quam  ipsa  sit  utilis, 
ostendit.  Primo  igilur  demonstrat  se  fructiferam 
esse,  cum  dicit  :  Ego  quasi  vitis  fructi/icavi,  etc.  Ac 
Bi  apeKe  dicat :  Non  sum  sterilis  sicut  mundana 
sapientia,  quce  non  generet  nisi  mortem,  sed  sicut 
vitis  fhictiflcavi  per  prophetas,  per  apostolos  caete- 
rosque  sanctos,  qui  mibi  adhsrent  tanquam  pal- 
mites  viti.  Porro vitis triahabet:  nullum tibi fructum 
reddit,  nisi  diligenter  excolas.  Ezculta  vero  dabit 
ttbi  flores  suaviter  olentes  et  fructus  inebriantes. 
Divinaquoque  sapientia  nihil  tibi  proderit,  nisi  eam 
etim  summo  studio  et  labore  excolueris.  Pigros 
ehim  et  somnolentos  odit.  Unde  et  ipsa  clamat : 
«  Beatus  qui  audit  me,  et  qui  vigilat  ad  fores  meas 

Suotidie  (Proverb,  viii).  »  Exculta  vero  dabit  tibi 
ores  redolentes,  et  fructus  inebriantes.  Cum  enim 
divinee  sapienti»  cceperis  designanter  invigilare, 
incipiet  paulatim  te  magis  ac  magis  suo  mirabili 
odore  delectare  et  allicere,  et  tandem  suo  mirabil! 
sapore  inebriare,  et  mentem  tuam  a  terrenis  ad 
amorem  coeleatium  alienare,  ut  possis  dicere  cum 
Propheia  :  «  ^t  calix  tuus  inebrians,quam  praecla- 
rus  cst !  »(P«a/.xxii.)  Hoc  musto  erant  ebrii apostoli 
in  die  Pentecostes  (Act.  ii).Hoc  musto  usque  hodie 
sant  ebrii  viri  spirituales,  qui  sola  invisibilia  desi- 
derantes,  omnia  terrenatenquam  stercoraaspernan- 


A  tur,  unde  quasi  stulti  et  amentes  in  hoe  sseulo 
putantur.  Inebriat  quidem  et  calix  BabyIoni8,td  est 
sapientia  mundan®  cupiditatis,quosdam.  Sed  calix 
iste  non  est  prsclarus,  quoniam  non  illuminaf 
mentes  bominum  sicut  divina  sapientia,sed  potios 
easexcaecat,  ct  in  foveam  aBternadamnationisprsci- 
pitat.  Ei  quid  fructiflcavisti  ?  Suavitatem  odoriSt  et 
flores  suaviter  olentes,  videlicet  virtutes  et  opera 
earum,  quae  sanctos  ita  reddunt  famosos,  et  boms 
opinionis,  quod  eiiam  absontes  et  remotissimos  de» 
lectent.  Et  flores  mei  fructus  honoris  et  honestatis. 
Ac  si  dicat :  Flores  mei  non  sunt  inanes  et  infhi- 
ctuosi,  quemadmodum  flores  mundans  et  eamalis 
sapientiffi,  de  qua  dicitur  :  «  Omnia  caro  fenum,et 
omnis  gloria  ejus  tanquam  flos  agri.Exsiceatam 

l^  est  fenum,  et  cecidit  flos,  verbum  autem  Domini 
manet  in  ffiternum  (Isa.  xh),  »  Sed  flores  mei,  id 
est  virtutes  et  bona  opera,  quibus  meos  florere  fa- 
cio,  generant  fructus  honoris  et  bonestatis,  id  est 
vitam  seternam  et  beatam,  ubi  nullus  honorabitar 
sine  honesiate,  et  nullus  honestabitur  sine  honore, 
sicut  in  hoc  misero  saeculo,  ubi  multi  habent  ho- 
norem  sine  honestate,et  mulii  habent  honeatatem 
sine  honore.  Oeinde  qui  sunt  illi  flores,  et  qui  suntilli 
fructus  apertius  exponit,  cum  subdit  :  Ego  maier 
pulchrx  dilectionis,  et  timoris,  et  agnitionis^  et  sxnetas 
spei,  Dilectionem  Dei  et  proximi  ceteris  virtutibus 
prsponit,  ideo  quia  ipsa  est  causa  omnium  virtu- 
tum.  Quam  et  pulchram  vocat  ad  differentiam  car- 
nalis  dileciionis,  quae  plerumque  turpis  et  foeda 
est.  Gui  etiam  adjungit  timorem,qaoniam  diligere 

C  debemus  cum  timore,  et  timere  cum  dilectione.  Sed 
quia  nec  vere  diligere,  nec  vere  timere  possumns, 
nisi  quid  sit  diligendum  et  quid  timendam  agnove- 
rimus,  adjungii  agnitionem, id  est  fldem,quam  ideo 
agnitionem  vocat^  quia  per  eam  solam  agnoflcimufl 
quid  timere  et  diligere  debemufl.  Qoibofl  etiam 
adjungitspem,  quoniam  inutiliter  diligimufl,  inuti- 
liter  timemus^  inutiliter  Deum  credimus,  nisi  in 
eum  sanctam,  id  est  flrmam,  spem  habeamofl  M 
me,  inquit,  omnis  gratia  vi3S  et  veritatis,  m  me  onh 
nis  spes  viUE  et  virtutis,  id  est  vits  «terne,  qutt 
semper  est  virtuosa  et  virens. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  Dei  sapientia  nofl 
ad  se  inviiat  oum  subdit :  Transite  ad  me  omnes 
qui  concupiscitis  me,  et  a  generationibus  meis  tm- 

l^plemini.  Tria  dicit,  videlicet  qui,  et  quomodo, 
et  qua  uiilitate  ad  eam  accedamus.  Qui?  coneu- 
pientes.  Unde  et  Danieli  divina  secrcta  per  an- 
gelum  revelantua,  quia  vir,  inquit^  destdedo* 
rum  est  (Dan.  ix).  Negligentes  enim  et  tepidif 
ad  versam  sapientiam  venire  non  possunt.  Quomodof 
transeundo,  a  malo  scilieet  ad  bonam,  ab  ignatia 
ad  probiiatem,  somnolentia  ad  vigilantiam,  avitiifl 
ad  virtutes,  a  temporaiibus  ad  ffitema.  SoH  onimHe- 
brffii,  id  est  transeuntes,  cames  agni  digni  flunt 
manducare.  Et  Redemptor  noster  se  dtflcipulifl  vi- 
dendum  promittit  in  Galilea,  id  eflt  in  tranflmigra- 
ttone:  Qua  utilitate?  A  generatimihis,iAt9itientXk' 


1441 


HOMILLE.  ~  l.  DE  TBMPORE. 


im 


flcatioBlbufl  meis  impleminL  Porro  vera  sapientia  A 
meniem  reficit;  mundana  vero  sapientia  non  reti- 
cit,sed  inflat.  Unde  et  bene  significatur  per  silicas 
sonoras,  inflantes,  non  reficientes,  quibus  filius 
prodiguscupiebatimplereventrem  suum,et  non  po* 
terat(£.tkr.xv).Quoniam8asculari8sapientiagarrulaest 
et  inflativa,cibus  magis  porcorum  quam  hnminum. 

Sequitur  pars  tertiajn  qua  divina  sapieiitia  osten- 
dit  qualis  ipsa  sit.  Ostendit  autem  se  esse  dulcem, 
se  esse  »temaiii,se  esse  desiderabilem.Saneseesse 
dulcem  osteadit,cum  dicit :  Spiritus  meui  9uper  mel 
dulds,  et  hxreditas  mea  iuper  mal  el  favum,  Si  ali- 
qiad  duloius  invenisset,  illud  posuisset.  fit  quidem 
inspiratio  divine  sapienti»  in  sanctis,  quamvis  sit 
particularis  et  umbratilis,tamen  super  omnem  dul- 
cedinem  est.  Sed  quanta  putatis  erit  dulcedo  in  ^ 
aperta  perceptione  et  hiereditate  ilHus»  qus  in  Dei 
visione  fiet?  Se  vero  ffiternam  esse  ostendit,  cum 
subdit :  Memoria  mea  in  generatione  saeculorum,  Ac 
si  aperle  dieat :  Sapientia  mundanorum  pcribit,  et 
non  erit  memoria  ejus,  quoniam  in  illa  dle  per- 
ibunt  omnescogitationeseorum.Atego  in  steruum 
maneo,  et  mei  memores  in  etemum  manere  fa- 
cio.Et  notitia  quam  habent  de  me  in  bac  vita  non 
auferetur^imo  perficietur  eis  in  eterna  vita.Seesse 
desiderabilem  ostendit,cum  subdit  :  Qui  edunt  me 
adhuc  esurientf  et  qui  bibunt  me  adhue  sitient,  Hocc 
siquidem  interest  inter  delicias  corporales  ot  spiri- 
tuales,  et  inter  torrenas  et  »ternas,  quod  delicis 
corporales  et  terrena,  cum  non  habentur,  magna 
putantur  et  desiderantur.  Enim  vero  cum  consuet» 
fuerint,vilescunt  et  in  fastidium  vertuntur.At  con-  C 
tra,  spirituales  et  stern®  delici®,  cum  non  haben- 
tur,  null«  putantur;  habits  vero  desiderium  ac- 
cendunt,  ita  tamen  quod  in  ipso  desiderio  satietas 
est,  et  in  ipsa  satietate  desiderium. 

Sequiturparsquarta.in  qua  divinasapientiaosten- 
dat  quam  nobis  utilis  sil,cum  subdit :  Qut  atidi/ m^, 
non  confundetur,  et  qui  operantur  in  me  non  peccabunt, 
et  qui  elucidant  me  vitam  wtemam  possidebunt.  Qui 
audilf  inquit,  nitf,  subaudi  corde,  et  proposito  obe- 
diendi^etsi  non  habeat  tempus  operandi,tamen  non 
confundetur  in  die  judicii  ad  damnationem,quia  au- 
dierit  hoc  consilium  sapientie,ut  confunderctur  ad 
pcenitentiam,  Hoc  est  quod  ipsa  sapientia  Patris 
dicil  in  Evangelio  :  «  Qui  non  erubuerit  me  nec 
meos  sermones,  hunc  Filius  hominis  non  erube-  n 
scet,  cum  venerit  in  m^jestate  sua,  et  sanctomm 
angeiorum  (Luc  iz).  c  Et  gui  operantur.  in- 
quit,  in  me,  non  peccabunt,  subaudi  ad  mortem, 
quoniam,si  peccabunt  Jam  non  operabuntur  in  me. 
Et  qui,  inquit,  elucidant  me,  id  est  qui  me  verbo 
et  exemplo  aliis  exponunt  et  explanant,vt/am  xter' 
nam  possidebunt.Hocesiquod  alibi  legitur,quoniam 
sicut  stell»  firmamenti  fulgebunt  qui  crudiunt 
multos  (Dan,  xii).  Porro  gradus  est  in  his  tribus, 
sieut  in  merito  vel  in  prsmio.  Magnum  est  au- 
dire  corda  sapientiam,  majus  operari  secundum 
ij^m^  maximum  est  verbo  et  exemplo  elucidare 


aliis  illam.  Similiter  magnum  premium  accipfentp 
qui  audiunt  corde  sapientiam,miuuB  qui  operantur 
secundum  illam,  maximum  qui  verbo  et  exemplo 
explanant  illam.Omnes  tamen  vitam  habebunt  seii^ 
piternam.  Cum  itaque,  fratres  mei,  h»c  verba  sint 
sapienti»,  possunt  et  beatffi  Virgini  convenire, 
quam  ipsa  Patris  sapientia  in  singulare  reclinato- 
rium  sibi  praeelegit,  fabrioavit  et  ornavit.  Est  enim 
tropus,  qui  metonymia  nuncupatur,  quando  videli«> 
cet  quod  contenti  est,  continenti  attribuitur.Potesi 
igitur  beata  Virgo  nos  ad  admirationem  et  ad  vene- 
rationem,  id  est  ad  exemplum  sui,  nos  invitando, 
dicere  :  Ego  quasi  vitis  fructificavi  suavitatem  odo- 
ris,  non  solum  exemplum  sancts  vit»  et  bone 
opinionis  universo  mundo  pr«bendo,  sed  etiam 
illum,  cigus  odoro  mortui  resurgunt,  generando. 
Ego  enim  sum  illa  virga  de  qua  predixit  Isaias  : 
«  Egredietur  virga  de  radicc  Jes8e,et  flos  de  radioe 
ejus  ascendet  (Isa.  xi).  »  Et  flores  mei  non  sunt 
inanes,  sed  sunt  fructus  honoris  et  honestatis  :  filiui 
qnippe  meus  ipse  flos,ipseetfructus  flos  suavitatis 
et  fructus  satietatis.  De  ejus  suavitate  Isaac  in  per- 
sona  Dei  Patris  ait  :«  Ecce  odor  filii  mei,sicut  ador 
agri  pleni,  cui  benedixit  Dominus  (Gen.  xxvu).  n 
De  ejus  satietate  Psalmista  prcedixit,  dicens  :«  Sa- 
tiabor  cum  apparuerit  gloria  tua  (Psal.  xvi).  >  Ipse 
est  fructus  honoris  et  honestatis,  quoniam  omnem 
honorem  et  honestatem  et  in  se  habet,  et  cui  vult 
prsbet.  Ego  mater  pulchrx  dilectionis,  et  timoris,  ei 
agnitioniSy  et  sanctx  spei.  Harum  scilicet,  catera* 
rumque  virtutum,  non  solum  exempla  prsbendo» 
sed  etiam  illum,  qui  est  dilectio,  fides,  timor  et 
spes  omnium  fidelium  generando. /n  me  (/ra/ta  om* 
nis  vix  et  veritatis^  in  mc  est  omnis  spes  vitse  et  vir» 
(tt/i5.Quoniam  non  solum  hsc  in  me  per  exemplum 
ostendo.sed  etiam  illum  qui  est :  plenus  graUe  et 
veritatis  (Joan.  i),  »  qui  est  «  via,  veritas  et  vita 
(Joan.  xrv),  »  qui  est  spes,  virtus  et  refrigerium 
omnium  fidelium,  in  meo  utero  gesUi.Transite  ergo 
ad  me  per  imitationem,  qui  concupiscitis  me,  id  est 
vitam,  sanctimoniam  et  gloriam  meam,^/a  genera* 
tionibusmeis,  id  est  ab  Unigeniti  mei  benedictioni- 
bus  implemini :  Spiritus  enim  meus,  id  est  Spiritus 
sanctus  qui  singulariter  in  me  supervenit  et  re- 
quiescit,  super  mel  est  dutcis,  Et  haereditus  mea^ 
quam  scilicet  habco  cum  Filio  meo,  super  choroa 
angelornm,  est  super  mel  et  favum.  Memoria  mea  in 
generatione  sxculorum,  quia  «  ex  hoc  beatam  me 
dicent  (imnes  generationes  (Luc.  i).»  Qui  edunt  me 
adhuc  esurient,  et  qui  bibunt  me  adhuc  sitienU  Qnia 
quanto  aliqui  fideles  mores  et  virtutes  meas  per- 
cipere  et  imitari  incipient,  tanto  magis  et  magis 
eas  admirabuntur,  et  eas  magis  sitient.  Qui 
audit  me,  per  imitationem,  non  confundetur,  et 
qui  operantur  in  me  id  est  secundum  me,  non  pee^  * 
cabunt.  Et  qui  elucidant  me,  id  est  mores,  virtu- 
tes  et  sanctitatem  meam  verbis  et  factis  expo- 
nunt  et  predicant,  vUam  eetemam  habebumL 
Ecoe;  domiaa  et  mater  nostra^  nos  Biiiikiu 


1448 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1444 


tu'  luam  aanctitatem  etgloriam  admiramur,lauda-  A  lxxxviii).  »  Unde  et  Jerusalem  longo  tempore  post 


mus  et  prsdicamus,  sed  tamen  digne  imitari 
uoii  valemus.  Ideo  potentissimis  precibns  tuis  nos 
adjuva,  fac  nos  desiderio  transire  ad  te,  fac  nos 
fugere  vitia  et  peccata  nostra,et  transire  ad  raores 
et  virtutes,  fac  nos  contcmnere  terrena  et  dcsi- 
derare  ccElcstia,  sustine  nos  inter  tenlationes  car- 
nis,  inter  insidias  diaboli,inter  Iribululionos  hujus 
mundi,quibu8,te  auxiliante,  te  duce,valeainuspor- 
venire  ad  illa  gaudia  in  quibus  tu  inajternum  cum  Fi- 
lio  tuo  la3taris,cui  est  honor  et  gloria  cum  Patre  ct  Spi- 
ritu  sancto  per  omnia  saecula  sa?culorum.  Amen. 

XXXV. 

IN   EODIM    FESTO.    SERMO    1>E   EVANGELIO. 

Liber  generationis  Jcsu  Christiyfilia  David,filii  Abra- 


David,  et  jam  tendente  regno  Judaeorum  ad  finemy 
ait  :«Ecce  dies  veniunt,  dicit  Dominus^et  suscitabo 
David  germen  Justum,  et  regnabit  rex,  ct  sapiens 
erit,et  faciet  judicium  et  justitiam  in  terra.  Et  hoc 
cst  nomen  quod  vocabunt  eum  ;  Dominus  justus 
nosler  (Jer.  xxin).  » 

Exordiens  igitur  evangelista  Christi  genesdogiam, 
ait  :  Abraham  genuit  Isaac,  Isaac  autem  genuU  Ja' 
coby  ctc.In  hac  igitur  geneaIogia,fratres  charisstmi, 
quatuor  considerare  debetis.Ipsius  genealogis  qua- 
liLatem,personarum  diversitatem,numerum  etordi- 
nem.Et  primum,  qualis  est  ista  genealogia?  Admi- 
rabilis,  sancta  ct  fructuosa  :  admirabilis  est,  el  in 
principio  et  in  (Ine.  Mirabiliter  quippe  Abraham, 


ham  [Matth,  i).  Et  reliqua.   Duae  sunt  generationes  n  cum  scnex  esset,  de  matre  sterili  et  seni  genuit 


Domini  nostri  Jcsu  Christi,fratres  mci:  una  ajtcrna, 
altera  humana.Per  illam  natus  est  ante  tempora  de 
Deo  Patro  Dous  verus.  Per  istani  nalus  cst  in  tem- 
pore  de  humana  matre  homo  verus.Por  illani  natus 
est  aeternalitcr  de  Palre  sine  matrc.  Pcr  istam  cst 
temporaliter  natus  de  Virgine  matre  sine  patre.Illa 
generalioestincomprehensibiIis,ista  mirabllis.Dc  il- 
la  dixit  Isaias  propheta  :«Generationem,inquit,cjus 
quis  enarrabit?»;/.sfl.Liii.}Deista  dicithiccvangclista 
Matthajus  :  Liber  generationis  Jesu  C7ir/.s7/,snbaudi, 
hic  est.  El  est  hic  quasi  titulus  exponcns  maleriam 
sequcntis  libri.  Porro  quatuor  sunt  gcncrationcs 
temporales.  Prima  fuit  ncc  de  viro  ncc  de  femina, 
ut  quando  Deus  formatil  primum  hominem  de 
terra.  Secunda  fuit  dc  viro  sine  femina,   ut  quan- 


Isaac.Mirabilius  vcro  sacratissima  Virgo  Maria  abs- 
quoviri  consortiogenuit,  nonqualemcunque,  sedip- 
sum  Dei  Filium,Deum  et  Creatorem  suum.Prima  est 
gcnoratio  admirabilis,  quia  contra  naturam;  ista 
vcro  mirabilior,quia  supraetcontra  naturam.Unde 
bcnc  per  minibilem  virgnc  Aaron  fructificationem 
praefigurala  cst.  Sicut  cnim  virga  Aaron  cum  sicca 
essotjSinc  arlniiniculo  radicisvcl  huinoris,mirabili- 
tor  floruit  ct  nuces  protulit,ita  imo  mirabilius beata 
Yirgo  Maria,  cum  ardore  Spiritus  sancti  omnis  cu- 
pidilas  in  ea  esset  desiccala,  sine  exteriori  admini- 
culo  concepit  et  peperit.  Sancta  vero  est  iste  gene- 
ratio,  quia  sancta  est  radix,  sanctus  stipes,sanctos 
truncus,sanctior  Virgo  Mar'a,  sanctissimus  vero  flos 
et  fruclus;  sanctus  enim  fuit  Abraham  et  cffiteri 


do  Deus  formavit  mulierem  dc  latere    viri   dor-  C  pa(riarcha3,  qui  sunt  prima  credendi  via.  Sancti 


mientis.  Tertia  cst  de  viro  et  de  fcmina,  et  haic 
est  quotidiana.  Rostat  quarta  de  femina  sinc  viro, 
et  hsec  est  singularls  gcncratio  Jesu  Christi.Prima, 
et  secunda,ct  tertia  goncratio  fuitad  Imiiiani  gone- 
ris  propagationcm.  ll;jec  ultima  quarla  fuit  ad  ejus 
redemptionem.  Illte  trcs  pcr  inobedientiam  corruc- 
runt;  haec  quarta  rcstauravit  ruinas  eorum.Estigi- 
tur  hajc  generatio  cajteris  major,  mirabilior  ct  no- 
bis  utilior.  Major,  quia  major  est  qui  nascitur,  sci- 
licet  Dei  Filius.  Mirabilior,quiamirabilius  estquod 
Deus  in  forma  servi  de  muliere  dignatus  est  nasci 
quam  quod  servum  plasmavit.  Nobis  utilior,  quo- 
niam  utilius  est  nobis  ad  vitam  aeternam  renasci 
(quod  habemus  per  Christi  nativitatem),  quam  ad 


quoque  propheta^,  qui  fuerunt  organum  Spiritus 
sancti.  Sancti  quoque  reges  qui  habuerunt  sapien- 
tiam  se  et  alios  regendi.  Sanctior  vero  fuit  beata 
Vigo  Mario,  quic  est  tcmplum  Dei,  sacrarium  Spi- 
ritus  FanctijCella  aromatum,paradisus  deliciarum. 
Sanctissimus  vero  Sanctus  sanctorum,  Deus  etDo- 
minus  noster  Jcsus  Christus,  in  quo  habitat  omnia 
plcniludo  divinitatis  corporaliter  {Col.  ii),etseptem 
spiritus  missi  in  omnem  terram.Sanctitatem  hujus 
gcnerationis  praevidens  Isaias  ait :«  Egredietur  vir- 
ga  de  radice  Jessc,  et  flos  de  radice  ejus  ascendet, 
et  requicscet  super  eum  Spiritus  Domini,  spiritos 
sapienti(B  ct  tntellectus,  spiritus  consilii  et  fortitu- 
dinis,  spiritus  scientiae  et  pietatis,  et  replebit  eum 


mortem  in  hoc  Sfficulo  nasci  pcr  carnis  nativilalem.  D  spiritus  timoris  Domini  (/sa.  xi),  »  Utilis  quoque 


Cum  itaquo  de  hac  sola  Christi  generatione  hic  in- 
tendat  Matthams  agere,cur  altius  exorditur  multas 
texendogenorationes?  UtvidelicetostondatHcbraei?, 
quibus  scripsit,  se  non  cujuslibot  Christi  scribere 
generationem,  scd  illius  solius  qui  antiquis  patri- 
bus  in  'lege  promissus  est.  Unde  et  duos  patres 
praeponitjDavid  scilicel  et  Abraham,quibus  spocia- 
liter  de  Christo,  de  semine  eorum  nascituro,  pro- 
missio  facta  est.  Abrahaj  quippc  dictum  cst  :  «  In 
semine  tuo  benedicentur  omnes  gentes(G^.xxm).» 
Et  David  :  «  Et  ponam  in  saeculum  saeculi  semen 
ejus;  et  thronum  ejus   sicut  dies  saeculi  [PfuU 


est  gcnealogia  nobis,  si  tamen  sanctitatem  Patrum 
prffipositorum  imitati  fuerimus,8i  ad  exemplum  pa- 
triarcharum  rcctevivamus  et  doceamus,si  ad  exem- 
plum  bonorum  regum  nos  etalios  bene  corrigamus 
et  rcgamus,  si  ad  exemplum  beatae  Virginis,  mun- 
ditiam,  humilitatem  et  omnem  sanctitatem  habere 
studeamus ;  si  Jesum  Christum  diligendo  ut  Redemp- 
torem  no3trum,sequendo  el  praecepta  ejus  faciendo, 
ejus  redcmptionis  fieri  participes  laboremus.  Per 
hanc  enim  genealogiam,misit  Deus  Verbum  suumi 
tanquamhamum  in  carneab8Conditum,interaquaa 
humani  generis,  ut  eo  diabolum  caperet|  et  nOB  ab 


4445 


HOMILliE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1146 


ejus  fauce  iiberaret.  Hinc  boato  Job  dicit  :«  Nun-  A. 
quid  capies  Leviathan  harao?  »(Job.  xl.)  Subaudis, 
ut  ego,qui,dum  Filium  meum  tanquam  haraum  in 
carne  abscondo,  diabolum  carnis  avidum  capio.Qui, 
dum  illum,  in  quem  jus  non  habebat,  glutire  cupit, 
etiam  genus  humanum  in  quo  jus  habere  videba- 
tur,  amittit.  Secundo,  consideranda  est  diversitas 
personarum,  quae  in  hac  ponuntur  genealogia;  po- 
nuntur  autem  hic  tam  viri  quam  mulieres,  tam  Ju- 
dsi  quam   gentiles,  tam   regcs  quam   inferiores, 
tam   antiquiores  quam   juniores,  tam   boiii  quam 
raali  :  omnes  enim   Christi   redemptione   indige- 
bant.  Et  ideo   de   omnium  genere    carnem   sum- 
psit,  ut  omnes  redimeret.  Sicut  cnim  mali  indige- 
bant  peccatorum   rcmissione,  ila  boni  indigebant 
regni  ccelorum  apertione,quod  nisi  per  sanguincm  p 
Christi  poterat  aperiri.  Sed  et  aliqui  mali  idco  in 
hac  generatione  sancta  interseruntur,  ut  ostcnda- 
tur  malitiam  non  obesse  sanctitati,  quoniam,  juxla 
prophetam,  «  anima  quae  peccaverit,  ipsa  moiielur, 
et  filius  non  portabit  iniquitatem   patris,  et  pater 
non  portabit  iniquitatem  filii  (£mA. xviii). »  Jusli- 
tia  justi  super  eum  erit,  et  impietas  impii  erit  su- 
pcr  eum.  Non   enim    nocet  bono  patri  malitia   sui 
filii,  si  tamen  prout  potuit  eum  correxit.  Nec  nocet 
bono  filio  malitia  sui  patris,  si  eum  imitatus  non 
fuerit.  Alias  et  malitia  Hlii  nocet  patri  negligenti,ut 
apparet  in  Heli,  et  malitia  patris  nocet  filio  patrcm 
imitanti.  Unde  Dominus  :«  Ego,  inquit,  sum  Dous 
zelotes,  vindicans  peccata  patrum  in  lilios,  usque 
in  tertiam  et  quartam  gcnerationcm  (EjcocL  xx).»Sed 
ncc  econtrario  bonitas  patris  prodest  malo  filio,  imo  C 
nocet,  dum  propositum  ct  proximum  sibi  exemplum 
sequi  contemnit.  Nec  bonitas  filii  prodcst  malo  pa- 
tri,  qui  nec  verbo  nec  exemplo  eum  instruxit.  Ter- 
tio  vero   numerus  attendendus  est.  Enumerantur 
hic  quadraginta  duae   generationes  usque  ad  Chri- 
stum.  Totidcm  quoque  mansionibus  filii  Isracl  ad 
terram  promissionis  pervenerunt.  Nos  quoque  per 
ejusdem  numeri  sacramcnlum,  id  cst  per  Decalogi 
in  quatuor  Evangcliis,  et  per  quatuor  Evangeliorum 
in  Decalogo,cum  gcmina  cheritate  implotionem  ad 
terram  promissionis  et  ad  Cbristum  pervenimus. 
Decalogus  enira  et  quatuor  Evangelia  sine  gemina 
charitate,  Dei  videlicet  et  proximi,  non  possunt  nos 
ad  terrara  promissionis  ct  ad  Christum  perducere. 
Unde  Dominus  in  Evangelio :«  In  his,  inquit,  duo-  j) 
bus  mandatis,tota  lex  pendet  et   pvophcts^  {Matth, 
xxii).  »  Et  Psalmista  :  «  Viam,  inquit,  mandatorura 
tuorura  cucurri,  cum  dilatasti  cor   meum  (Psal, 
cxviii),  »  subaudis  pcr  charitatera  qua?  extenditur 
etiara  usque  ad  iniraicura.Quod  alibi  exponens  ait : 
«  Oranis  consuraraationis  vidi  finera,  latura  raanda- 
tum  tuum  nimis  (Ibid.)  »  Quanto   enim   Deura    et 
proxiraum  ferventius  diligiraus,  tanto  facilius  et 
velocius  raandata   Dei   percurriraus.  Sicut   igitur 
filii  Israel  per  quadraginta  duas  mansiones  ad  flu- 
viura  Jordanis  pervenerunt,  quera  sicco  pede  raira- 
biliter  transeuntes  terram  promissionis  intraverunt, 


ita  Rederaptor  noster  per  quadraginta  duas  genera- 
tiopcs  venit  ad  fluviura  nostrae  raorlalitatis,  qucm 
victoriosissime  pertransiens  ccelura  intravit. 

Nos  quoque,  fratrcs  mci,  per  Decalogi  in  qua- 
tuor  Evangeliis,  et  por  quatuor  Evangcliorum    in 
Decalogo   cum     gemina    charitate    impletionem, 
stadiuin  hujus   vit.ne   feliciter   usque   ad    mortem 
currimus ;  quara  salvi  transeuntes,  in  terrae  pro- 
missionis  desideratam  requiera  intraraus.  Qtiarto 
etiam  ordo  attcndcndusest.  Ordinatur  quippe  prae- 
fcitus  numerus  per  tres  tesserse  dccades,  id  est  per 
quatuor  denas.  Priraa  protenditur  ab  Abrahara  us- 
que  ad  David  rcgem,  idest  avia  credendi  usquead 
reginien;  secunda  a  David  usque  ad  transraigratio- 
nein;  tertia  a  transmigratione  usque  ad  Christum. 
In  quo  ordine  ordo  nostri  profectus  nostrsBque  sal- 
vationis   nobis,  fratres  raei,  deraonstratur.  A  fide 
cnim  quaG  est  fundamcntura  oraniura  virtutum,  et 
sine  qua  nihil  potest  placere  Deo  (Hebr.  xi),  viam 
ad   Christum    incipimus.  Qua3    non    suTficit,  quia 
«  fidcs  sinc  operibus  mortua  est  (Ja€.  ii),  »  sed  ex 
ca  proficientes  et  per  qualuordecim,  id  estper  Deca- 
logi  et  quatuorKvangcliorum  doctrinam,adrcgnum, 
quo  scilicct  nos  ct  alios  bene  regere  sciamus,  perve- 
nimus.  Sod  noo  hic  debemus  ccssare,  imo  ad  trans- 
n)igralionem  divinre  contemplationis  toto  desiderio 
tentlero;  quam  per  quatuordecim,  id  est  per  septem 
dona  Spiritus  sancti,  in  gemina  charitate  duplicati 
acquirimus.  Unclio  enim  Spiritus  docet  nos  (/  Joan, 
11;  interiusquo  tendere  debcamus,et  inflammat  nos 
per  verum  amorera,  ut  toto  desiderio  a  terrenis  ad 
<rterna,a  mundo  ad  Deura  transraigremus.  Sed  haec 
transmigratio  contemplationis  aenigma  est  et  um- 
bratihs.  «  Ex  parte  enim  hic  cognoscimus,  et  ex 
parte  prophetamus  (ICor.  xiii).  »  Unde  Dominus  ad 
Moysen  :  «  Non  videbit  me,  inquit,  homo  et  vivet 
(Exod.  xxxiii).  »  Proptorca,  fratres  mei,  ab  hac  un- 
bralili  conleinplationis   transmigratione  ad  veram 
Dei  visionem  debcmus  festinare,  cupientes  dissolvi 
et  osse  cum  Christo  [l*hilipp.  i).  Ad  quod  perqua- 
tuordocim  pervenimus,  id  esl  per  duplex  septena- 
rium,  hoc  est  per  duplicem  corporis  et  animae  re- 
quiem.quffi  in  depositione  hujus  mortalitatis  justis 
confcrtur.  Unde  Psalmista  :  «  Cum  dederit,  inquit, 
dilectis  suis  somnura,  ecce  haireditas  Doraini,  filii 
mcrces  fructus  ventris  (Psal.  cxxvi).»  Ac  si  diceret : 
Dum  sunt  in  hoc  sa?culo  electi  cum  reprobis,  filii 
liberaj  cum  filiis  ancilhe  siraul  vapulantur,  affligun- 
tur,  et  patiunlur  tribulaliones    hujus  mundi.  Sed 
«  cnm  doderit  Dominus  dilectis  suis  soranura  »  cor- 
poralis  niorlis,  «  ecce  »  nunc  datur  eis  «  haereditas 
Domini,  filii  merccs  fructus  ventris,  »  scilicet  vir- 
ginalis.  Propter   hoc  cnim  Filius  Dei   se   humilia- 
vit,  et  de  Virgine  natus  cst,  ut  a^ternam  nobis  me- 
reretur  ha?rcditatem.  Propter  hoc  est  factus  parti- 
ceps  vilitatis    nostrce,  ut   nos    faceret   cohaeredes 
beatitudinis  ruaj,  claritatis  saae,  gloriae  suae.  Vile- 
scant  igitur  nobis,  fratrcs  charissirai,  divitiae,  ho- 
Qores,  voluptatea  et  glori»  sasculareSi  vilesoant 


14^7 


RADULPHI  ARDENTIS. 


lUB 


nobis  qascunque  in  hoo  8aBCulovidemus,qu8ecunque 
hic  possidemus,  pro  mercanda  illa  sterna  beatitu- 
dine  et  hsreditate,  per  opera  misericordis  distri- 
buamus,  ad  illa  tota  mente,  toto  desiderio  festine- 
mus,  bonavita,  bonisque  moribusad  illa  pervenire 
studeamus.  Quod  meritis  et  precibus  beatissimse 
Virginis  et  matris  su®  nobis  concedat  Dominus  et 
Redemptor  noster  JesusChristus,qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  se- 
cula  sieculorum.  Amen. 

XXXVI. 

IN   EXALTATIONE  SANCTiE  CRUCIS. 

^  Nunc  judicium  est  mundi,  nunc  princeps  hujus 
mundi  ejicielur  foras(Joan.  xii),  et  reliqua.  Hflec  lectio 
sancti  Evangelii,  fratres  mei,  quadripertita  est.  Pri- 
mo  enim  dicit  Dominus  per  judicium  principcm  hu- 
jus  mundi  ejiciendum  de  mundo.  Secundo  demon- 
trat  per  quod  hoc  faciat,et  quomodo.  Tertio  respon- 
dentes  Judsi,se  mysterium  crucis  ignorasse  demon- 
strant.  Quarto,  Dominus  hortatur  eos  ad  fidcm.  Pri- 
mo  igitur  ostendit  Dominus  per  judicium  princi- 
pem  mundi  ejiclendem  de  mundo,  cum  dicit :  Nunc 
judicium  est  mundi,  Porro  tria  sunt  judicia  Dei  : 
unum  est  retributionis,  quod  erit  in  fine,  quando 
Deusu  reddet  unicuique  secundum  operasua  {Matth, 
xvi). »  Alterum  est  di8cretionis,quod  fit  quotidie  in 
sancta  Ecclesia,quando  Deus  discernit  merita  singu- 
lorum.u  Qui  autem,  inquit,  me  judicat  Dominus  est. 
Nihil  enim  mihi  conscius  sum,  sed  non  in  hoc  justiA- 
catus  sum  (/  Cor.  iv).  »  Tertium  est  expulsionis  dia- 
boli  ft  cordibus  hominum,  de  quo  Dominus,  immi- 
nflnte  sua  passione,  hoc  quod  modo  audivimus  dixit : 
Nunc  judicium  est  mundi,  Nunc  agitatur  causa  de 
habitatoribus  mundi,  quis  magis  eos  debeat  possi- 
dere,  Deus  an  diabolus.  Gum  enim  constaus  esset 
quod  Deus  mundum  et  habitatores  ejus  tanquam 
creaturas  suas  jure  possidere  deberet,  tamen  diabo- 
lus  videbatur  eos  justo  possidere,  eo  quod  homo 
sponte  sua  se  ei  8ubdidisset,etquiaeumjamlonga 
prsscriptione  possedisset.Gum  autem  Dominuspo- 
testative  creaturam  suam  ad  se  reducere  posset,  no- 
luit,  ne  diabolus  conquereretur,  se  non  per  justitiam 
*  spoliari,  sed  per  potentiam.  Placuit  igitur  ei  ut  frau- 
dem  et  injuriam  diaboli  non  per  potentiam,  sed  po« 
tius  per  sapientiam  et  justitiam  vinceret.et  ut  eum 
non  per  alienam  naturam,  sed  per  eamdem  quam 
8uperaverat,superaret.0ccultavitigitur  hamum  di- 
vinitatis  sub  bumana  carne,  non  quidcm  peccatum, 
sed  similitudinem  peccati  habente,  quem  dum  mali- 
gnus  prsdo  more  solito  cupit  capere,  capitur  ipse,  et 
dum  in  eum,in  quem  jus  non  habebat,  praesumit, 
etiam  iilum  in  quem  jus  babere  videbatur  amittit. 
Hoc  est  ergo  quod  sequitur :  Nunc  princeps  mundi  Au- 
jus  ejicietur  foras.V oceX  autem  diabolum  principem 
mundi,  non  quod  in  mundo  principatum  habeat,  sed 
quia  est  auctor  maliti»  mundanse^  et  in  cordibus 
malorum  principatur.qui  exhoc  quod  diligunt  mun- 
dum,  nomine  mundi  merentur  appellari.  De  quorum 
tamen  oordibus  ex  magna  parte  per  passionem  Do« 


A  mini  ejectus  est,  gentibus  nbique  terrtriim  nd 
dicationem  apostolorum  credentibus  et  «brenuiitiaa- 
tibus  diabolo  et  pompis  ^'us.  Qui  quidem  diaboliu, 
quamvis  a  cordibus  patriarcharum  et  prophetamm 
olim  ejectus  fucrit,  tamen  nunc  precipue  dicitur  (ja* 
ctus  es8e,quia  quod  olim  in  pauciSy  nunc  fkctum  est 
in  multis,  et  quia  tantum  per  passionis  fidem  sioat 
nunc  ab  istis,  ita  ab  illia  olim  ejeotus  est. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  ostendit  DominDS 
per  quem  et  quomodo  diabolusdemundoejicieiidiis 
sit,  cum  subdit :  Et  ego  si  exaltatus  fuero  a  terra^ 
omnia  traham  ad  meipsum,  Ac  si  aperte  dioat :  EgOj 
in  quo  princeps  mundi  h^jus  non  habet  quidqoam, 
ex  eo  quod  me  injuste  exaltabit  in  crucOy  eum  justa 
dejiciam,  et  possessa  ab  eo  injuste,  ad  me  jvsto  r^ 

P  ducam.  Unde  et  hoc  exponens  evangelista  subdit : 
Hoc  aufem,  inquit,  dicebat,  signi/icans  qua  mork 
esset  moriturus,  Porro  cum  tota  Trinitas  diabolom 
ejecerit  a  cordibus  hominum,  et  homines  ad  oe  re- 
duxerit,tamen  hoc  specialiter  dicit  Filius  Dei  oofa- 
cturum,eo  quod  ipse  nostrse  liberationis,  non  aolum 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  fuit  auctor,  sed  etiam 
minister.  Ipse  enim  fuit  in  causa  nostra  advocatus, 
pugil  et  patronus.Quare  autem  Dominus  potius  vo- 
luit  per  crucem  quam  alio  modo  diabolum  vincere» 
et  8U08  ad  se  rcducere,ostendit  Dominus  per  tripli- 
cem  figurse  crucis  proprietatem,quam  innuit  in  ver- 
bis  suis.  Crux  enim  cum  sit  vilissimum  genus  mor- 
tis,  tamen  alta  est  super  terram,et  qui  in  eacniet- 
figitur,  oportet  exaltari  a  terra.  Voluit  igitur  Domi- 
nus  so  vili  morte  moriturum,  tamen  in  cruce  exal- 

C  tandum,  ut  signiflcaret  se  per  humilitatem  et  patioii- 
tiam  diabolum  8uperaturum,et  super  omnem  poto- 
statem  exaltandum,  juxta  quod  Apoatolus  de  ipoo 
ait :«  Uumiliavit  semetipsum  factus  obediens  usquo 
ad  mortem,  mortem  autem  crucis.  Propter  quod  ot 
Deus  exaltavit  illum  et  donavit  illi  nomen  quod  oot 
super  omne  nomen,  ut  in  nomine  Jesu  omne  gena 
flectatur  {Philip,  ii).  •  Rursus  crux  brachia  habet 
expensa,et  qui  in  ea  affigitur,  extensis  brachiis  simi- 
lis  est  axanti  amplexanti,  et  ad  se  trahere  volenti. 
Voluit  ergo  Dominus  se  in  cruce  extensis  brachiit 
pro  hominibus  mori,  quatenus  nimiam  cbaritatom 
quam  erga  homines  habebat  demonstrarety  et  80 
amplexu  attracturum  eos  ad  se  significaret.  Et  hoo 
est  quod  ait :  Omnia  traham  ad  meipsum,  Rursuo 

j)  quatuor  brachia  crux  habet,  quibus  quatuor  mundi 
partes  respicit.  Ghristus  quoqu%  «n  cruce  positus» 
capite  respicit  orientem,  pedibus  occidentemy  dextra 
austrum,  sinistra  aquilonem.  Per  quod  significavit 
Dominus  se  per  crucem  de  omnibus  mundi  partibus 
homines  ad  se  tracturum.  Et  hoc  est  quod  ait,  omnia. 
Hoc  autem,  fratres  mei,  faciens  pro  nobis  Dominus, 
ostendit  nobis  quid  pro  eo  facero  debemus.  Undo 
Petrus  ait :  «  Ghristus  passus  est  pro  nobis,  vobis 
relinquens  exemplum  ut  sequamini  vestigia  ^us 
(/  Petr,  ii).  »Dedit  igitur  nobis  exemplum,quatoBU8 
non  timeamus  pro  eo  et  cum  eo  humiliariotpaii,  oi 
cum  eo  volumus  ezaltari.  Per  humilitaiom  onim  et 


iW 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1450 


palieutittni  venitur  ad  regnuni,  sicut  pcr  supcrbiam  A 
venitur  ad  inrernum.  Dedit  igitur  rursus  nobis  cxem- 
plum,  ut  pro  eo  et  adsimilitudisem  cjus  per  chari- 
tatemomnes  homines  amplecteremur,  et  ad  diligen- 
dum  Deum  et  nos,  beneficiis  attraheremus  non  so- 
lum  notos,  sed  etiam  quoscunque  de  quibuscunquc 
partibus  mundi,  et  ad  exemplum  ejus  diabolum  de- 
jicere,  et  vasa  captivitatis  ci  auferre,  et  ad  Dcum  re- 
ducere  deccrtemus. 

Sequiturpars  tertia,  in  quaturba  Judaeorum  Do- 
mino  respondens,  demonstrat  se  mysteriura  crucis 
ignorasse,  cum  subdit :  Nos  aiulivimm  ex  lege  quia 
Christus  manet  in  cetemum.  Et  quomodo  tu  dicis  : 
dportet  cxallari  Filium  hoininis?  Cum  Dominus  ob- 
scure  mortem  suam  in  cruce  signillcasset,  tamen 
Judaei  cito  intollexerunt  eam,  utope  qui  de  ea  in  ^ 
mente  sua  jam  tractabant.  Quis  est  iste,  inquiunt, 
Filius  hominis?  quasi  dicant :  Non  est  Christus,quia 
est  crucifigendus.  Caeterum,sicut  pcrpctuitas  rcgni 
Christi  in  lege  significata  cst,  ita  et  ejus  passio.Sic- 
ut  enim  de  regni  ojus  perpetuitate  dictum  ost . 
«  Multiplicabitur  cjus  imporiuin,  ct  pacis  non  crit 
finis  [Isa.  ix) ;  ita  et  de  passione  ejus  dicitur: 
«  Sicut  ovis  ad  occisionom  ducetur,  ot  j^iciit  ovis 
coram  tondente  se  obmutescet,  sic  non  aperiet  os 
suum  [Isa.  lih).  Sed  Judcei  porpctuitatom  rogni, 
tanquam  Christo  bene  convcnicntem,  intellexerant, 
passionem  vero  quam  nullatenus  putabant  Christo 
convenire,  intelligere  non  potorant.  Hoc  est  enim, 
ut  ait  Apostolus,  mysteriumabsconditum  a  saeculis 
et  quod  nemo  principum  hujus  saBculi  cognovit  [Col. 
l).  Quis  enim  intelligere  possset  Deum  pro  homi-  G 
nibus,  immortalem  pro  mortalibus  sic  moriturum? 
Sed  nec  etiam  quidam  hodie  jam  impletam  ct  at- 
testatam  Christi  passioncm  credcre  volunt.  Quia 
enim  diabolico  et  superbe  sapiunt,  et  virtutem  hu- 
militatis  et  patientiaj  despiciunt,  eam  Dco  convcnire 
non  credunt.  Ac  econtrario  sicut  Deus  dcitestatur 
omnem  superbiam,  ita  diligithumilitatem.  Etsicut 
per  superbiam  humanum  gcnus  fuerat  praecipita- 
tum,  ita  per  humilitatem  statuit  Dcus  illud  reparan- 
dum.  Nos  quoque,  fratres  mei,  Redemptorem  no- 
strum  sequentes,  amemus  humilitatem,patientiam, 
paupertatem  ct  charitatem.  Haec  sunt  enim  arma 
per  quae  Christus  diabolum  expugnavit,  et  nos  re- 
demit,  ostendens  quod  per  haec  oadem  arma  opor- 
tet  nos  diabolum  oxpugnare,  et  ad  patriam  nostram  n 
redire. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Domidus  hortatur 
Judajos  ad  fidem  dicens  :  Adhuc  modicuw  lumen  in 
vobis  esty  hoc  scilicet  quia  modo  dixistis,  quia  C/trt- 
stus  manet  in  xternum,  scd  non  sufficit,  quoniam 
non  sufficitvobis  credere  Christi  aiternitatem,  nisi 
pariter  credatis  et  ejus  passionem.  Vel  ccrte  i4(//twc 
modicum  lumen  in  vohis  est,  id  cst,  ego  qui  sum  lu- 
men,  adhuc  modicum,  id  est,  modico  tempore  inter 
vos  sum.  Ambulate,  subandi,  credendo  ct  bene  ope- 
rando,  dum  lucem  habetis  praesentem  et  sc  vobis  offe- 
rentem,  ut  non  tenebrx  infidelitatis,  excaecatioDis 

Patrol.  CLV. 


ct  dainnationis,  vos  comprchendant,  Nam  qui  ambur- 
lat  in  tcnehris,  ncscit  quo  vadat,  Quisquis  enim  sinei 
vera  fide  cst,  erraro  polest,  ambulare  non  potest. 
Et  si  enim  quidarn  infidelcs  videantur  inbono  pro- 
ficere,  bonis  oporibus  bona  opcra  addendo,  tamen 
propter  hoc  non  pervcniunt  ad  salutcm,  quia  impos- 
sibilo  cst aliquid  sine fide placere  Deo.  Fides enim  est 
via  ad  salutem.  Bona  vero  per  charitatem  operatio, 
est  ambulatio.  Sicut  igitur  nec  ambulalio  sine  via, 
nec  via  sine  ambulatione  potest  nos  perducere  nd 
propositarn  metam,  ita  ncc  bona  operatio  sine  fide, 
nec  fides.sineoperatione  habentom  tempus  et  locum 
potest  ducere  ad  salutem.  Sicut  enim  scriptum  est 
quod  quidquid  fit  sine  fide  peccatum  est,  ita  et  scri- 
ptum  est,  quod  «  fides  sine  operibus  mortua  cst 
Jac.  ii).  wUnde  et  subdit:  Dum  lucem  fiahetiSf  sub- 
audis  praesontem  et  se  vobis  offerentem,  credite  in- 
lucem,  et  non  quocunque  modo,  diabolus  enim  cre- 
dit  et  contremiscit,  icdut  filii  Incis  5i7w  imitatione, 
adoptione,  hacreditate.  Quod  lunc  dicebat  Dominus 
Judcei3,ego,fratrcs  nici  nunc  dico  vobis:  Ambulate, 
dum  luccm  habctis,  ut  non  tenehrx  vos  comprehen- 
dani.  «  Opcramini,  dum  dics  ost,  quia  venit  noxin 
(jua  nemo  potost  opci^ari  {Jfun.  ix.)  »  Pcenitemini 
et  convcrtimini  ad  Dominum  dumtcmpus  habetis, 
quoniam  jam  instiit  teinpus  in  quo  non  poteritis. 
Et  qui  modo  duui  potest,  operari  non  vult,  tunc  oum 
volet  operari,  non  poterit.  Pensemus,  fratres  mei, 
quoniam  Dominus  qui  nunc  nos  misericorditer  ad 
poenitenliam  exspectat  et  clamat :  <c  Convertimini  ad 
me,  et  ego  convertar  ad  vos  (Zach.  i),  »  tunc  seve- 
rius  contemptoribus  suis  clamabit :  «  Amen,  amen 
dico  vobis,  nescio  vos  (Matth.  xxv).  »  Propterea, 
fratrcs  mci,  tempus  ad  pojnitcntiam  nobis  datum 
non  pcrdamcs,  sordcs  pcccatorum  nostrorum  la- 
crymis  ablamus,  corpus  nostrum  cum  vitiis  et 
concupiscentiis  crucifigamus,  vitam  nsstram  in  me- 
lius  mulemus,oralionibus,  jejuniis  et  operibus  mi- 
sericordias  insistamus,  mundum  et  concupiscen- 
tiam  ejus  contemnas,  ad  ca^lestem  patriam  toto 
desidorio  tendamus.  Ad  quam  nos  perducat  qui  pro 
nobis  crucifigi  vojuit  Dominus  noster  Jesus  Chri- 
stus,  qu'  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
ragnat  Deus  per  omnia  saccula  saeculorum.  Amen. 

XXXVII. 

IN    FESTO   BEATI   MATTnuEI. 

Vidit  Jesus  hominem  sedentem  in  telonio,  Matthseum 
nomine  (Matlh.  ix).  Et  reliqua.  Quoniam  solemnita- 
tembeati  Matthaji  apostoli  et  evangelista3,hodie,  fra- 
trcs  mei,  celcbramus,  recte  lectio  evangelica,  con- 
versionis  ejus  continens  historiam,  in  ecclesia  re- 
citatur.  Estautom  ha^c  lcctio  quinquepertita.  Primo 
eniin  Dominus  videt  et  vocat  Matthaeum  ;  secundo, 
Matthaeus  soquitur  eum  ;  tertio,  Jesus  apud  eum 
manducat  cuin  peccatoribus  ;  quarto,  super  hoc  a 
Pharisa>is  rcprehenditur ;  quinto,  de  stulta  respon- 
sione  Pharisaei  a  Domino  convincuntur.  Primum  igi- 
tur  Dominus  Matthaeum  videt,  non  soium  corpora* 


1481 


RADULPHI  ARDENTIS. 


I45S 


libus  oculis,  sed  etiam  oculis  niisericordiae  et  oculis 
praescientiaB.  Multos  forte  tunc  ibidem  videbat  cor- 
poralibus  oculis,  sed  istum  solum  tunc  ibi  vidisse 
narratur,  et  oculis  misericordisB,  quibus  Petrum  ne. 
gantem,  ut  paeniteret,  vidit,  ct  quibus  filios  Israel 
in  >£gypto  afflictos  se  vidisse  dicit :  «  Videns  vidi 
afflictionem  populi  mei  qui  est  in  iEgypto  {Exod. 
iii).  »  Sed  et  eum  etiam  oculis  praeseientia^  vidit, 
utpote  quem  ab  aBterno  praedestinaverat  vas  ele- 
ctionis  ef  apostolum  in  Ecclesia  sua  futurum.  Ut 
quid  vidit?  hominem.  Et  qualem?  Publicanum,  ut 
alius  evangelista  tradit.Et  ubi  eum  vidit?In  telonia 
sedentem.  Ac  si  aperte  dicat;  Vid't  quidem  homi- 
nem  sed  peccatorem,  et  in  proposito  peccandi  pcr- 
severantem.  Publicanum  quippe  dicitur  qui  publicis 
sceleribus  focdatur,  vel  qui  publicis  ncgotiis  impli- 
catur,  qusB  sine  peccato  vel  vix  vel  nullatcnus  exer- 
ceri  possunt^  qualis  est  negotiatio  ct  telonium.  Te- 
los  enim  Graece,  Latine  dicitur  vectigul.  Constatau- 
tem  quoniam  exigere  vectigalia,  ct  cxactiones  facere, 
non  est  sine  crimine. 

Vidit igitur  Dominus  hominem,  imaginom  quidem 
Dei  in  se  habcntem,  sed  eam  pcccatis  deformantem, 
et  in  hoc  proposito  perdurantem.  Itaque,  fratrcs 
mei,  exprimitur  ejus  miseria,  ut  major  misercntis 
Dei  appareat  misericordia,  quas  de  tam  malo  tam 
sanctum  efTecit  ut  cum  non  solum  discipulum 
suum,  sed  etiam  apostolum  constituerit,  et  ei  non 
solum  praedicandi,  sed  etiam  scribendi  Evangelium 
auctoritatem  praeberet,  ut  communicato  cum  super- 
nis  spiritibus  vocabulo,  evangclista  nominaretur  et 
esset.  Quod  omnipolens  et  pius  Dominus  voluit  fa- 
cere  triplici  ratione.  Primum,  nt  omnipotentiae  suae 
efifectum  nobis  demonstraret,  qua  quantumcunque 
Bceleratum,quam  eito  vulljustiricaro  polest.Secun- 
do,  ut  immensitatem  miserieordiae  suae  nobis  aperi- 
ret,quam  nulla  scelerum  ignominiasuperarepotest. 
Tertio,ut  veniae  spem  omnibus  quantumcunque  cri- 
minosis  praeberet.  Audi  tamen,  peccator;  non  pro- 
poniturtibi  Matthaeus  telonarius  in  exemplum  pec- 
candi,  sed  in  exemplum  pajnitcndi.  Cave  ne  pec- 
ces.  Si  tamen  peccaveris,  non  desperes,  quoniam  ad 
exemplum  Matthaei,  per  poenitentiam  resurgere 
potes,  si  peccatum  tuum  accusaveris.  Matthaeus 
enim  non  se  excusat,  sed  polius  accusat  de  vcteri 
peccato,  cum  dicit,  sedentem  in  telonio^  et  dum 
nominat  se  nominemagis  noto,  Matthaeum  nomine. 
Alii  vero  cvangelista3  dicunt,  nomine  Levi.  Erat 
enim  binomius.  Sed  alii  evangelistae  coevangelistam 
suum  minus  noto  vocabulo  nominare  voluerunt,  ne 
eum  de  veteri  conversatione  notare  viderentur.  Ipse 
vero  juxta  quod  scriptum  est:  «  Justus  prior  accusa- 
tor  est  sui  {Prov.  xviii),  »  seipsum  magis  noto  vo- 
cabulo  vocat.  In  catalogo  quoque  apostolorum  se 
publicanum  vocat  dicens  :  Thonias  et  Matthaeus 
publicanus.  »  In  quo  nobis,  fratres  mei,  exemplum 
proponitur,  quatenus  pcccata  proximorum  nostro- 
rum  discamus  reverenter  tcgore,  propria  vero  hu- 
militer  conflteri.  Undeet  Paulusiu  Christus,  inquit 


A  venit  in  hunc  mundum  salvos  facere  peccatores, 
quorum  primus  ego  sum  (/  Tim  \). 

Sequitur  :  Et  ait  illi :  Sequere  me.  Ac  si  diceret  : 
Linque  lucrum  mundi  et  ejus  cupiditatem,  et  nie 
sequere.  Sequere  me  corpore,  sequere  me  corde, 
sequere  me  imitatione.  Sequere  corpore  meamcon- 
versationem,  sequere  corde  meam  voluntatem,  se- 
quere  imitatione  meam  vitam.  Secundo  demonstrat 
Matthaeus  Dominum  vocantem  se  secutum,  cum 
subditur  :  Ei  surgens.  secutus  est  eum.  Lucas  plenius 
dicit:«  Relictisomnibus,secutuse8teum  (Luc.  v}.» 
In  quo,  fratrcs  mei,  attendenda  est  et  vocaUonis 
DQmini  mira  effieacia,  etvocati  velox  obedientia. Et 
vocationis  quidem  Domini  miraefficacia  in  hocap- 
paret,  quoniam  quam  cito  dicit,  tam  cito  efficit.  In 

l^  quo  demonstratur  quoniam  sicut  dicere  Domini  est 
facere,  juxta  illud  :  «  Ipse  dixit  et  facta  sunt  (Pia/. 
xxxii),  »  ita  ejus  voeare  est  trahere.  Vocat  quippe 
non  tam  exterius  quam  interius.  Vocati  vero  velox 
obedientia  in  hoc  demonstratur,  quoniam  vocatus 
non  dubitavit,  non  moratus  est,  non  rationes  vecti- 
galiuni  reddidit,  sed  periculo  principum  spreto, 
quam  cito  ad  unam  solam  vocationem,  Dominum 
tam  exterius  quam  interius  secutus  est.  Et  quid 
ad  hoc  respondere  poterimus,  fratres  mei?  Mat- 
tha3us  Dominus  adhuc  mortalem  ad  unam  solam 
vocationem  secutus  est,  et  nos  eum  jam  immorta- 
lem,  in  oranibus  divilem,  in  coeloetin  terraregnan- 
tem,  et  multas  vocationos,  et  minas  et  terrores, 
flagella  et  promissiones  sequi  contemnimus.  Unde. 
fratres  mei,  multum  formidare  debemus  ne  Deus 

C  nobis  iratus,  exigcntibus  meritis  nostris,  nos  non 
jam  exteriux  interiusque  vocet  'ut  Matthaeum,  sed 
extcrius  tantum  ad  tollendam  nobis  excusationem. 
Unde  ipse  in  Evangelio :  «  Si  non  venissem,  inquit, 
et  locutus  cis  non  fuissem,  peccatum  non  haberenU 
Nunc  autom  excusationem  non  habent  de  peccato 
suo  {Joa7i.  XV.)  »)  Et  alibi :  «  Clamavi  et  renuistis, 
ego  vcro  in  interitu  vestro  ridebo  {Prov.  i).  » 
Porro  in  hoc  quod  hic  diciiur, surgens,  et  relictU 
omnibus,  secutus  est  eum,  perfecta  et  omnis  abrenun- 
tiatiodemonstratur.Suntenimtresabrenuntiationes. 
Primaest  abronuntiare  vitiis  et  cupiditatibus.Secun- 
dacstrenuntiareipsisrebus.Tertiaestabrenuntiare 
voluntati  propriic.  Priraam  abrenuntiationem  in- 
telligitur  fecisse  apostolus  cum  dicitur,  surgeru, 

n  subaudi  a  vitiis  et  cupiditatibus  suis.  Secundam 
intellipitur  fecisse  etiam  cum  dicitur,  relicii^  omm- 
bus.  Tertiani,  cum  subjungitur,  secutus  est  eum,  id 
est  voluntatem  ejus,  non  suam.  Perfecte  igitur  om- 
nibus  abrenuntiavit,  qui  viliis  suis,  rebus  suis,  et 
etiara  voluntati  suae  abrenuntiavit.  Et  nos,  fratres 
mei,  si  non  possumus  rebus  nostris  abrenuntiare, 
saltem  abrenuntiemus  vitiis  et  concupiscentiis  no- 
stris.  Si  non  possumus  relinquere  omnia,  sallem 
rclinquamussuperflua.  Victum  enim  etvestitum  ha- 
bcntcs,  his  contenti  simus  (/  Tim.  vi),  ut  simus 
habentes  tanquam  non  habentes,  ct  utentes  hoo 
mundo,  tanquam  non  utentes  (/  Cor,  vii). 


1453 


HOMILIiE.  —  l.  DE  TEMPORE. 


1454 


Tertio,  dcmonslratur  DomiDUS  apud  Mattha;um  A 
manducasse  cum  subditur  :  Et  factum  esty  discum- 
bente  in  eo  in  domo.ecce  multi  publicani  etpeccatores 
vcnienfes  discumbebant  cum  eo  et  discipulis  ejus, 
Porro  quod  Matthaxus  de  se  humilitatis  causa  inde- 
terminate  dicit,  Lucas  apertius  exponit  dicens  : 
Quia  fecit  ei  Levi  convivium  magnum  in  domo  sua 
[Luc.  v).  »  Hinc  discant  auditores,  prcedicatores  et 
monitores  suos  suscipere^pascereethonorare.Unde 
Dominus  inquit  :  «  Edentes  et  bibentes  quae  apud 
illos  sunt  (Luc,  x).  »  Et  Apostolus  :  «  Si  vobis,  in- 
quit,  spiritualia  seminavimus,  magnum  est  si  vestra 
carnalia  metamus  (/  Cor,  ix).  »  Sicut  enim  hi  de- 
bent  illis  spiritualia,  sic  illi  debent  istis  tcmporalia. 
Conversus  igitur  Matthaeus  suscipit  Christum,  non 
solum  corporalitcr,  sed  etiam  spiritualiter,  ipso  |^ 
Domino  teste  :  «  Si  quis  dihgit  me,sermonem  meum 
servabit,  et  Pater  meus  diliget  eum,  et  ad  eum  ve- 
niemus,  et  mansioncm  apud  eum  faciemus  {Joan. 
xiv).  »  Pascit  quoque  eum  non  solum  corporaliter, 
sed  etiam  spiritualiter.  eodem  attestante,  qui  ait  : 
«  Ecce  sto  ad  ostium  et  pulso.  Si  quis  audierit  vo- 
cem  meam,et  aperuerit  januam,  introibo  ad  illum, 
et  ccBnabo  cum  illo,  et  ipse  mecum  {Apoc.  m).  » 
Stat  quippe  Dominus  ad  ostium  et  pulsat,  cum  vo- 
luntatem  suam,  vel  per  praedicatoris  vocem,  vel 
per  inspirationem  suam,  in  cor  nostrum  immitterc 
quaerit.  Audita  vero  voce  ejus,januam  ei  aperimus, 
quando  voluntatcm  suam  gratanter  accipimus,et  ad 
implendum  eam  operam  damus.  Ccenat  vero  nobis* 
cum,  et  nos  cum  illo,  quando  ipse  pascitur  et  dC' 
lectatur  nostra  devotione,  et  nos  ejus  amore.  Hinc  C 
discant  praedicatores  et  pastores  sanctae  Ecclesiae,ut 
quando  ccenant  cum  subditis  suis,magis  delectentur 
in  devotione  eorum,  quam  in  comestione  ciborum 
appositorum  :  magis  in  eorum  profectu  quam  in  suo 
esu.  Qui  enim  magis  quaerit  a  subditis  suis  pasci 
corporaliter  quam  8pirituaIiter,non  pastor,  sed  mer- 
cenariusest.Non  soIumDominum  et  discipulos  suos 
Matthaeus  pascit,  sed  etiam  multos  publicanos  et 
peccatores.  Et  pulchro  vcroque  praesagio,  qui  apo- 
stolns  et  doctor  gentium  erat  futurus,  in  prima 
sua  conversione  peccatorum  gregem  post  se  trahit 
et  pascit,  officiumque  cvangelizandi  quod  erat 
expleturus,  ab  exordio  fidei  suae  coepit.  Non  solum 
enim  qui  fratrem  suum  verbo,  sed  etiam  qui  excm- 
plo  erudit,  ministcrium  gerit  doctoris.  IUi  publicani  j) 
et  peccatorcs  jam  ad  imitationem  Matthaei  Chris- 
tum  sequebantur,  tcste  Marco  qui  dicit  :  «  Multi 
publicani  et  peccatores  discumbebant  cum  Jesu 
{Marc.  ii).  »  Erant  cnim  multi  qui  etiam  scqueban- 
tur  eum.  Quia  igitur  non  unus  sed  multi  conversi 
eraut,  non  privatum  sed  solemne  convivium  et  gau- 
dium  erat  celebrandum.  Si  cnim,juxta  parabolam, 
epulari  et  gaudere  oportebat,  diccnte  patre  «  quia 
filius  meus  mortuus  fuerat  et  revixit,  perierat  et 
inventus  est  {Luc.  xv),  »  multo  magis  nuncepulari 
et  gaudere  oportebat,  quia  multi  lllii  crant  mortui, 
et  revixerunt.  Nam  si  «  gaudium  est  in  ccelo  super 


uno  peccatore  poenitentiam  agente  (ibid)  »  quanto 
magis  super  multis  peceatoribus  pcenitentiam  agen- 
tibus! 

Quarto,  Dominus  a  Pharisaeis  reprehcnditur,cum 
discipulis  ejus  dicunt  :  Quare  cum  publicanis  et pec- 
catoribus  manducat  magister  vesterl  Ac  si  aperte  di- 
cant  :  Consentiens  est  in  culpaeis,qui  consentiens 
est  eis  in  coena.  Hi  in  tribus  peccant.  Primo,  quia 
justitiam  quam  non  habcnt  sibi  arrogant.  Secundo, 
quia  Dominum  de  dubiis  judicant.  Tertio,quia  pec- 
catoribus  non  compatiuntur,sed  eos  contemnunt  et 
dedignantur.  In  quibus  tribus  se  non  esse  justos 
demonstrant.  Primo  enim,  si  vesre  justi  es8ent,bo- 
num  non  habitum  sibi  non  arrogarcnt,  sed  potius 
habitum  dissimularent,  et  in  oculis  suis  parvum  vel 
nullum  putarent.  Quis  enim  gloriabitur  mundum  sc 
haberc  cor?  Hinc  Psalmista  ad  Dominum  :  «  In 
conspectu  tuo  non  justiflcabitur  omnis  vivens  {PsaL 
cxui).  M  Et  si  astra  non  sunt  munda  in  conspectu 
cgus,  ut  ait  Job  {Job  xxv),  quantominus  homo  ci:gus 
vita  non  cst  nisi  tcntatio,  et  qui  domum  habitat 
luteam,  qui  et  terrcnum  habct  fundamentum  ?  De- 
bemus  cnim,  fratres  mei,  dicere  cum  propheta  : 
«  Omnes  justitiae  nostrae  quasi  pannus  menstruatsB 
anta  te,  Domine  {Jsa.  lxiv).»  Secundo,  si  vere  justi 
csscnt,  Dominum  de  comcstione  cum  peccatoribus 
non  judicarcnt.Manducarc  enim  cum  peccatoribue, 
quia  potcst  et  bono  et  malo  animo  fieri,  est  opus 
indifTerens,  et  ideo  non  debemus  ct  hujusmodi  ali- 
quem  judicare,  ncc  in  malam  partem  interpretari, 
scd  potius  in  bonam.  Tcrtio,  si  vere  justi  essent, 
peccatorum  miseriae  pcrcharitatem  compaterentur, 
nec  eos  contemncreut,  nec  dedignarentur,  sed  po- 
tius  cis  condescenderent,  ut  eos  Christo  lucriface- 
rent.  Quarto,  Dominus  Phariseos  de  injusta  repre- 
hensione  confutat,  cum  eis  rcspondens  dicit :  Non 
est  opus  valentibus  medico,  sed  male  habentibus,  Ac 
gi  aperte  dicat  :  Justi,  qualcs  vos  esse  (estimatis, 
non  indigent  justificatore,  sed  peccatoree,  quales 
isti  se  essc.  In  quo  verbo  Dominus  reprehensionem 
Pharisaeorum  convenicnter  confutat,ostendens  con- 
tra  tria  quae  illi  in  verbis  suis  significaverant,  vide- 
licet  ct  se  non  consentientem  peccatoribus,  sed  po- 
tius  medicum  peccatorum  esse,  et  ipsos,  juxta  opi- 
nionem  suam,  justificatore  non  indigere,  et  istos 
peccatores  esse  et  indigere  justificatore.Est  ergo  ac 
si  dicatur  :  Ego  quidem  sum  justificator  peccato- 
rum,  scd  vos  de  falsa  justitia  elati,  quia  justifica* 
tore  vos  non  egerc  putatis,  vix  vel  nunquam  justifi- 
cabimini.  Sed  isti  peccatores  humiles,  quia  nove- 
runt  se  justificatore  indigore,  cito  justificabuntur. 
Verumtamcn  pius  ct  misericors  Dominus  consilium 
eis  donat,  cum  subdit  :  Euntes  autem,  subaudis,  a 
temeritate  vituperationis,  discite  quid  est,  misericor- 
diam  voio  et  non  sacrificium.  Ac  si  aperte  dicat : 
Intelligite  quid  signiflcat  illud  verbum  Domini  per 
prophetam  dicentis  :  «  Misericordiam  volo,  et  non 
sacriGcium  {Ose,  vi).  •  Ao  si  aperte  dicat :  Voa 
propter  legalia  saorificia  qu«  facitisyvos  justos  re« 


1485 


RADULPHI  ARDENTIS. 


14M 


putatiSySod  tosle  prophota,Deu8  plus  requirit  rnise-  A  Hebraicis  littoris  verbisquc  composuit. »  Quod  qais 


ricordiam  quam  sacrificium.  Exteriora  quippo  sa- 

crificia  ot  oblaliones,  sino  intoriori   misoricordia, 

Deo  placere  uon  possunt.  Ista  vcro  sino  illis  Doo 

placuit  et  accepta  est.  Nihil  enim  sic  Deum   placat 

sicut  misoricordia  miseriaj  subveniens,  vol  compa- 

tiensaliensB.  Nonenim  Dominum  in  judicioroprobis 

dicet :  «  Ite,  maledicti,  in  ignem  ajtornum,  »  quia 

non  sacrificavistis  mihi  hostiam,non  obtulistis  mihi 

oblationem,  et  non  construxistis  mihi  ccclosiam, 

licot  hsecdona  magna  sint.  Scd  potius  dicturus  est : 

«  Esurivienim,  et  non  dcdistis  mibi  manducare. 

Sitivi,  et  nondedistis  mihi  potum.  Hospes  oram,  ot 

non  suscepistis  mo  (MatUi.  xxv),  olc.   Deindc    Do- 

minus   PharissBOS   ad   soquendam   miscricordiam 

ezemplo  sui  invitat,  cum  subdit :  Non  enim  veni  vo-  ^^ 

care  justoSy  sed  peccatoreSy  id  ost  non  voni  vocare 

angelum  justum,  qui  non  indigobat,  sod  hominom 

qui  indigebat.  Omnis  enim  homo  vel  aliono  peccato,  . 

vel  8U0  reus  erat.  Vel  certe  non  veni  vocationo  col- 

Ugere   superbos  justos,   scd  humiles  poccatores. 

Quamvis  enim  nonnunquam  superbijusti  vocentur, 

tamen  non  veniunt  ad  Doum,  nisi  primo  humiliati 

peccatores  se  esse  peccatores  confiteantur.  Itaque, 

firatres,  ai  aBterna  vocatione  a  Deo  vocari  volumus, 

nos  peceatores  et  credamus  ot  confiteamur.  Lacry- 

mi$verffipoBnitentiae,et  oporibus  misericordisB  poc- 

oata  nostraredimamus,  semper  in  oculis  nostris  nos 

humiies  habeamus,nos  semper  judiccmus,alios  voro 

8.emper  judicare  caveamus;  peccatores  nullos  con- 

tpmnamus,  sed  blandis  correctionibus  cos  Dco  lu- 

crari  satagemus,  ad  cxemplum  bcati  Matthaii  mun-  G  spiritusi  nituntur  homines  traherein  partem  suam, 


postea  in  Grascum  transtuIerit,non  satis  certum  esL 
Porro  ipsuni  Hebraicum  habetur  usque  hodie  i^ 
Caesarionsi  bibliothcca,  quam  Pamphylus  martyr 
studiosissime  confecit.  Mihi  quoque  a  Nazaraeis,  qoi 
in  Boroea  urbe  Syriaj  hoc  volumino  utuntur.deaori- 
bcndiquc  iacultas  fuit.  lu  quo  animadvertenduoi 
quod  ubicunquc  ovangolista,  sivc  ex  persona  sua, 
sive  ex  persona  Domini  Salvatoris,  veleris  Scriptn- 
ras  testimoniis  utitur,  non  sequatur  Septuag[intt 
translatorum  auctoritatem,  sed  Hebraicam.equibai 
illa  duo  sunt :  Ex  ^gypto  vocmn  Filium  meum 
(Matth.  ii) ;  ct  :  Quoniam  Namrxus  vocabitur 
(ibid.). 

XXXVIII. 

IN    FESTO   ANGELORUM.    SERMO    DE   APOCAL^^PSI. 

Factum  est  praHium  magnum  in  oeIo^  Miduul  $t 
anyeli  ejus  prxliabantur  cum  draconCf  et  draco  pur 
gnabatet  angeli  ejus  (Apoc.  xii).  Uac  in  visione,  fra- 
trcs  charissimi,  rovolatum  est  a  Deo  Joanni,  ctper 
eum  nobis.sancti  angeli  quam  sintsolliciti  et  vigi- 
los  in  tutela  et  defcnsione  nostra,  et  quantum  gau> 
deant  dc  profectu  ct  salute  nostra.  Sunt  autem  higus 
lectionis  tres  parles.  Primo  onim  dicit  proBliuni  ma* 
gnum  factum  csse  in  coelo  inter  Michaelem  etdra* 
concm.  Sccundo  dicit  draconem  victum.  Tertio  dioit 
hinc  magnam  exsultationdm  in  coclo  factam  esse. 
Primuin  igitur  dicit  :  Factum  est  prspliutn  magnum 
in  cxlo.  Dicitur  autein  hic  praBlium  quoddam  oer- 
tamen  invisibile,  quod  habent  boni  spiritus  adver- 
sus  malos  spiritus,  et  mali  spiritus  adversus  bonos- 
spiritus,  pro  acquisitionc  hominum.  Boni   quippe 


dum  contemnamus,  et  ad  Deum  toto  desiderio  festi- 
nemus.Quod  illius  interccssiono  nobis  annuat  Dcus 
etDominus  nostor  JesusChristus,qui  cum  Potreet 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus,  per  omnia  saB- 
cula  saeculorum.  Amen. 
S.  MatthaBus  apostolus  (Matth.  ix ;  Luc.  v). 

(13)  Progrcdiens  lunc  iQile  ad  vcctigalia  viJit, 
Consesfiu  in  medio,  Mattbaeum  :  protinu8  ilU 
Disdpulis  baerere  jubet ;  nihil  ille  recut>aus, 
Imperio  CbrisLi  paret  gaudetque  secutus. 

(14)  De  sancto  MatthaBO  habct  ha3C  Eusebins  no- 
ster  :  «  Sed  et  reliqui  Domini  ac  Salvatoris  nostri 
discipuli,  non  solum  ex  illis  duodecim,sed  et  si  qui 
eztra  hunc  numerum,  do  schola  ta:ncn  Domini  et 
Salvatoris  nostri  serinonem  aliquem  divinitus  inspi- 
rati,  ■        "  -  .  1 

ctum 
Domini, 
bendum  appui 
quadaim  in  hoc  ipsum  provocati.  Matthajus  cnim 
primo  Hebraeis  prfledicabat.  Verum  cum  pararet 
transire  ad  gentes,  patria  lingua  sripturain  compo- 
8uit,et  ea  quae  prffidirarat  comprohon(!pns,dereliquit 
his  ad  memoriam,a  quibus  proficiscebatur,  ut  gen- 
tibus  prflBdicaret.  Post  hunc  Lucaj  et  Marci  Seriptu- 
ra  evangelica,»  etc,  lib.  iii,  cap.  2^.  Idem  de  Evan- 

f;elio  Matthaei  Hebraice  scripto,  I.  iii,  c.  39.  Item 
.  V,  c.  10.  D.  Uieronymus,  in  Viris  illustribus,  de 
sancto  MatthaBO  sic  :  «  Matthaeus  qui  et  Lcvi,  ex 
publicano  apostolus,  primus  in  Judaea  proptcr  eos 
qui  excircumci8ionecrediderant,EvangcIium  Christi 

(13)  Ex  Juvenco  presbytero  Hispano. 


et  lucrari  cos  Deo,  sola  tracti  bonitate  et  charitate 

Dei  et  Domini  sui,ct  hominum  concivium  suorum. 

Gaudent  cnim,  ad  cxemplum  et  ad  voluntatem  Dei 

regis  sui,pro  hominibus pugnare,pro quibus  vident 

ipsum  in  persona  sua  pugnasse.  Gaudent  quoque 

homines  ad  so  trahere,  de  quibus  exspcclant  dimi- 

nutionem   numcri    sui  reparandam  esse.  Econtra 

quoquo  maligni  spiritus  nituntur  homines  in  suam 

partem  trahere,  et  suaj  damnationis  consortes  ha- 

bere,  sola  ducti  maiitia  et  invidia,  in  qua  sunt  ita 

indurati  quod  nullum  bonum  diligere  possunt,  sed 

alienis  succcssibus  seinpor  invident,ot  cos  proposse 

suo  impediunt,  pra3cipuc  promotionem  bominis  ad 

gloriam,  de   qua   ipsi  per  superbiam  corruerunt. 

tom  hoc  prajlium  magnum,quoniam  ma- 

pugnant,magnus  efTectus  ox  quo  pu- 

na  causa  pro  qua  pugnant.  Magni  sunt 

qui  pugnant,  quoniam  tam  boni  quam  mali  angoUi 

naturali  virtutc  et  scicntia  sunt  magni.  Et  sicut  boni 

angeli  sunt  magni  in  bonilate  et  virtutibus,ita  mali 

angolisuntinagni  in  malitiaet  doIositatibus.Magnus 

est  efTcctus  ex  quo  pugnant,quoniam  bonos  excitat 

ad  pra^liandum  fervcns  dilectio  Regis  sui  et  conci- 

vium  suorum.  Malos  vcro  excitat   fervens  odium 

et   invidia  quam  habent  in  successus  hominum. 

Magna  est  causa  pro  qua  pugnant,quoniam  non  pu- 

gnant  pro  auro  vel  argento,  vel  pro  aliquo  caduco 

(14)  Ex  Euseb.  CaBsariensi. 


*14»7 


HOMILI^.  —  I.  DE  TEMPORE. 


I48B 


praemio,  sed  pro  homine  facto  ad  imaginem  ct  si-  A  Michael  pugnasse  dicitur,  qui  dicitur  mitti  quando 


militudinem  Dei,ad  restaurationem  lapsus  angelici. 
Si  ergo,  fratres  mei,  apud  coclestes  tanti  sumus, 
quod  pro  nobis  angoli  et  archangeli,et  omnis  curia 
ccelestis,  imo  etiam  ipse  Filius  Doi  pro  nobis  prae- 
lietur,  quare  ipsi  pro  nobis  ipsis  non  praeliamur? 
Quare  conditionem  nostram  contemnimus?  Quare 
nos  eripere  a  da^monum  potestate  non  laboramus? 
Quare  angelos  et  archangelos  pro  nobis  praeliantes 
non  coadjuvamus?  Si  jam  a  diabolo  superari  nos 
patimur,  nullam  excusationcm  habero  possumus, 
cum  tot  adjutores  habeamus.Scd  cum  hoc  pra;lium 
inter  bonos  et  malos  quotidie  adhuc  riat,quare  hic 
dicitur  jam  factum  esse?  Quoniam  in  primitivaEc- 
clesia,  cum  prielium  et  vestigia  sanguinis  Christi 


aliquid  mirae  virtutis  efficitur.  Michael  enim  inter- 
pretatur,  (/w?5   ut  D^M5?  Nam   ut   ait  Psalmista  : 
«  Quis  Deus  maguus  sicut  Deus  noster?  Tu  es  DeuB 
qui  facis  mirabilia  {Psal.  lxxvi.  »  Neque  locus  tn- 
ventus  est  eorum  amplius  in  coelo.  Finito  certamine 
bonorum  et  malorum  angeIorum,quod  non  erit  us- 
que  in  finem  mundi,ex  tunc  angeli  ita  coarctabun- 
tur  in  inferno  ut  de  caetero  non  habeant  potestatem 
per  aera  discurrere  vel  aliquem  infestare.  Et  proje^ 
ctus  est,  inquit,  draco  HlemagnuSj  serpens  an/t^uits, 
qui  vocatur  diabolus  et  SatanaSj  qui  seduxit  wnt- 
versum  orbem.  Quatuor  nomina  ponit,  quorum  duo 
prima  diaboli  malitiam,re]iqua  duo  ejus  miseriam 
dcmonstrant.  Dicitur  enim  iile  draco  magnus,  pro 


adhuc  erant  recentia,  pra;cipuefactum  fuit,  quando  ^  magna  apcrte  nocendi  violentia.Diciturserpensan- 


multa  millia  quotidic  eripicbantur,  ettuncpari  fcr 
vore,  et  homincs  et  angeli  contra  diabolum  praelia- 
bantur.  Nunc  vero  quia  pauci  diabolo  rcsistunt,  et 
fere  omnes  se  spontaneosei  tradunt,  negligentiano- 
stra  facit  angelos  negligentes,  ut  tepide  coadjuvent 
quos  tepide  pugnare  vident.  Propterea,fratrus  mei, 
ardenter  contra  diabolum  praeliemur,  ut  ardentes 
adjutores  angelos  habere  mereamur.  Vigiles  et  pa- 
fati  sunt  ad  adjuvandum  nos,  si  vigiles  et  promptos 
pro  nobismet  viderint  nos.  In  coelo  enim  supcriori 
soli  sunt  boni,  sicut  in  inferno  soli  suntmali.  Sed 
in  hoc  tcnebroso  acre,  qui  circa  nos  est,  ubi  tam 
boni  quam  mali  angeli  circa  nos  volilant  et  conver- 
santur,  de  nobis  utrique  praeliantur.  Proinde  quia 
sempcr  nobis  praisentes  sunt,  operanostraeoslatcre 


tiquus,  pro  antiqua  occulte  nocendi  versutia,  dici- 
tur  autem  diabolus,  id  est  deorsum  fluens  pro  ma« 
xima  quam  scmper  malefaciendo  incurrit  miseria. 
Dicitur  autcm  Satanas,  id  est  adversarius  pro  ob* 
stinata  in  semper  adversando  pertinacia.  Qua  est 
enim  mnjor  miseria  quam  semper  se  extollendo, 
somper  deterius  ruerc,  quam  sempcr  aliis  nocendo 
poenas  sibi  exaggerare,  et  a  proprio  damno  cessare 
non  possc?  Qui  seducit,  inquit,   universum  orbem^ 
subaudis,  quantum  in  eo  est.  Quamvis  cnim  non 
omnes  seducat,  quia  tamen  omnes  tentat,  et  pro 
posse  suo  seduccrc  cupit,  pro  seductione  omnium 
puniendus  erit.  Projectus  est  autemt  inquit,  tn  ter- 
ramj  in  profunditatcm  videlicct  terras,  videlicet  in 
infcrnum,quia  angoli  ejus  cum  ipsomissi  sunt.Ju- 


non  possunt,  et  ob  supernorum  civium,  qui  scmper  C  stum  est  enim  ut  qui  persupcrbiam  se  extulitusque 

circa  nos  sunt,  revcrentiam,semperhoneste,fratres 

mei,  nobis  esset  vivendum,  ut  de  honestatc  nostra 

semper  eos  la?tificaremus,  et  malos  angelos  confun- 

deremus.  Vel  certe  ccrlum  hoc,  Ecclesia  in  qua  Deus 

sedet,  intelligitur,  in  qua  et  pro  qua  ab  utrisque 

angelis   praeliatur.  Michaelf  inquit,  et  anrjeli  ejus 

prwliabantur  cum  dracone^  et  draco  et  angeli  ejus 

pugnabant.  Boni  angcli  praeliantur  pro  nobis,  fra- 

tres  mei,  nobis  bona  suggerendo.  Mali  vero  econ- 

tra  praeliantur  nobis  suggerendo  mala.    Isti   prae- 

liantur  nos  adjuvando,  isti  prailiantur   nobis   no- 

cendo.  Isti  praeliantur  nos  protegendo;  illi  prailian- 

tur  nobis  insidiando.  Isti  praeliantur   apud    Deum 

nos  excusando,  isti  praeliantur  nos  accusando.  Isti 


ad  altitudincm  Dei.praecipitetur  usque  in  profVindi- 
tatem  inferni.  Vel  certe  si  intelligimus  diabolum 
superius  ejectum  decffilo,id  est  deEccIesiafidelium, 
possumus  hic  intelligere  eum  esse  dejectum  in  ter- 
rara,  id  cst  in  amatorcs  terrenorum  quos  ille  ve- 
xat,  licet  gravissime  doleat  de  fidelibus  se  ejectum 
esse. 

Sequitur  pars  tcrlia,  in  qua  dicitur  pro  diaboli 
dejectione  magnam  exsultationem  in  ccelo  factam 
essc,  cum  subditur  :  Et  audivi  magnam  vocem  in 
coelo  dicentem  :  NunCyid  cst  a  dejectione  diaboli,  for 
cta  est  salus  et  regnum  Dci  nostri  et  potestas  Christi 
ejus,  id  est  nunc  facta  inde  apparet  salus,  et  vir- 
tus,  et  regnum  Dei  nostri,  et  potestas  Christi  ejus. 


prffiliantur  pro  nobis  intercedendo,  et  bona  nostra  n  Et  salus  quidem  Dei  in  hoc  apparebit,  quia  poten- 


Deo  offerendo  ;  isti  praeliantur  nos  incusando  ct 
difPamando.  Isti  praeliantur  nobis  fraudes  et  co- 
fum  insidias  nobis  rcvciando,  isti  praeliantur  nos, 
quantum  possunt,latentcr  ct  fraudulentercircumve- 
nicndo. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  ostenditur  quod 
mali  angeli  a  bonis  sunt  supcrati,  cum  subditur: 
Et  non  prxvalueruntj  nequc  locus  inventus  est  eorum 
amplius  tn  ccelo.  Angcli  mali,  quamvis  fortiter, 
quamvis  callidc,  quamvis  vigilanter  et  incessantcr 
pugnant,  tamen  bonis  in  quibus  est  ct  in  quibus 
pugnat  Deus,  resistere  non  possunt.  Unde  et  hic 


ter  salvabit  suos.  Virtus,in  hoc  quod  potenter  pr«- 
cipitabit  adversarios.  Rcgnum,  in  hoc  quod  justis 
glorificatis,  et  damnatis  reprobis,  et  omnibus  vo- 
luntatem  suam  facientibus,  in  beata  parte  semper 
cum  suis  est  regnaturus.Potestas  vero  Christi  tunc 
maxime  apparebit,  quia  qui  apparuit  hic  infirmus, 
tunc  apparebit  omnipotens.  Qui  hic  fuit  judicatus, 
tunc  judicabit.Qui  fuit  hic  damnatus  ab  impii8,im- 
pios  damnabit,  et  suos  salvabit.  Unde  et  subditur  : 
Quia  projectus  est  a  Deo,  id  est  a  Patre  et  a  Christo 
ejus  Filio,  accusator  fralrum  nostrorumj  id  est  dia- 
bolus,  cujus  officium  est  hominos  accusare,  id  est 


1459 


RADULPHI  AEDENTIS. 


liM 


per  peccata  accusabiles  et  infames  facere.  Qui  ac- 
cusabat  illos,  inquit,  in  canspectu  Dci  nostri  die  ac 
nocte,  Quanta  est  proditio  et  fraus  diaboli,  fratres 
mei,  qui  de  hoc  quod  nobis  suggerit  nos  accusat! 
Nec  in  conopectu  cujuslibet,  sed  in  conspectu  Dei. 
Ea  namque  maxime  suggerit  nobis  quse  plus  olTen- 
dant  Deum  quam  homines.  Parvipendit  enim  ali- 
quos  infamare  tantum  ante  homines^nisi  quosante 
Deum  infamare  non  potest.  Et  hoc  facit  die  ac  no- 
cte,  id  est  semper.  Et  quam  timendus  est,  fratres 
mei,  qui  nunquam  dormit,  sed  semper  in  perni- 
eiem  nos^ram  vigilat !  Propterea,fratres,contra  ejus 
insidias  vigilemus,  et  quia  aliqnando  nos  dormire 
necessj  est,  tamen  tanta  faciamus  vigilantes,  quae 
nos  custodiant  dormientes.Et  non  solum  a  Deo  au- 
ctore  diabolus  ejectus  est,  imo  etiam  ipsi,  inquit, 
fratres  nostri  vicerunt  eum,  Deo  in  ipsis  et  per  eos 
pugnante.  Et  propter  quid  vicerunt  eum  ?  propter 
sanguinem  AgniyiA  est  propter  fidem  passionis  Agni. 
Et  quia  sola  fides  non  sufficit  homini  habenti  tem* 
pus  confllendi,  addil :  El  per  verbum  testimoniiy  id 
est  confessionem.  »  Gorde  enim  creditur  ad  justi- 
tiam,ore  autem  confessio  fit  ad  salutem  {Rom,  x).  » 
Et  quia  nec  fides  nec  confessio  sufflcit  ad  salutem 
habenti  tempus  operandi^  addit  :  Et  non  dilexerunt 
aninuUyXd.  est  vitas  suas,  contra  Deum,imo  pro  Deo 
posuerunt  eas  usque  ad  mortem.  Ac  si  dicat  :  Non 
solum  sua^sed  etiam  seipsos  pro  Ghristo  dederunt. 
Nos  quoque,  fratres  mei,  si  diabolum  vincere  cupi- 
mus,firmiter  credamus,  audacter  confitcamur,  for- 
titer  pro  Ghristo  ponamus  nostra,  nostramque  vo- 
luntatem  et  voluptatem,et  si  etiam  tempus  fuerit, 
animam  nostram.  Postquam  autem  vox  angelica 
laudavit  Dominum  et  sanctos  ejus  super  dejectione 
diaboli,  ostendit  cfrectum  suum  gaudcns,  et  alios  ad 
gaudendum  invitans,  cum  subdit:  Propterea  laela- 
mini,  cmli,  id  cst  et  qui  habilatis  in  eis.  Eccc,  fratres 
mei,  sic  diligunt  nos,  sicsemper  pugnant  sancti  an- 
geli  pro  nobis,  sic  pro  nostra  victoria  gaudent  et 
laudantDeum  ;  cur  igitur  non  excitamur  ad  pugnan- 
dum?  cur  sic  pigri  pro  nobis  suraus,  cum  angelos 
adeo  pro  nobis  sollicitos  audiamus  ?  Gur  contra  dia- 
bolum  nos  vigilamus,quem  contra  nos  semper  vigi- 
lare  scimus?  Itaque,  fratres  mei,  armis  fidei  et 
charitatis  nos  armemus,  in  orationibus  vigilemus, 
contra  tentationes  diaboli  fortiter  dimicemus,super- 
nos  cives  in  auxilium  nostrum  invocemus,  eorum 
memoriam  vencremur  et  frequentemus,  munditia 
montis  et  operum  sanctitate  tos  nobis  propitios  fa- 
ciamus,quatenus  auxiliis  et  prccibus  eorum  adjuti, 
diabolum  8uperare,et  cum  victoribus  coronari  me- 
reamur,  largiente  Deo  et  Domino  nostro  Jesu  Chri- 
8to,qui  in  Trinitate  perfecta  vivit  etregnat  perom- 
nia  sajcula  saeeulorum.  Amen. 

XXXIX. 

IN   EODEM   FESTO.  SERMO   DE  E^*AN0ELI0. 

Acccsserunt  ad  Jesum  discipuli  dicenteo  :  Quis  pu- 
tas  maior  est  in  regno  cosloru  m  ?  {Matth,  xvui.)  Et 
reliqua.Sox  capitulis  distinguitur  lectio  ista,fratre8 


A  charissimi.Primo  enim,discipuli  qusrunt  a  Domino 
quis  sit  major  in  regno  coclorum.Secundo,  respon- 
det  Dsminus  cis.  Tertio,  demonstrat  quantum  bo- 
num  sit  parvulos  in  suo  nomine  suseipere.  Quarto, 
quantum  malum  sit  eos  scandalizare.  Quinto,  eos 
jubet  scandalizantes  evitare.  Sexto,  ostendit  quare 
pusilli  non  debeantcontemni.Primoigitur,  discipuli 
quaerunt  a  Domino  :  Quis  putas  major  est  in  regno 
coelorum ?  Alius  evangelistadicit :  «  Facta  est  contea- 
tio  inter  discipulo8,quis  eorum  videretur  esse  major 
(Luc.  xxii).  »  Porro,cum  omnis  anima  creata  sit  coa- 
cupiscibilisetirascibilis.innatumestomni  animae  ut 
naturaliter  concupiscat  profectumethonorem  suum. 
Gum  ergo  anima  concupiscit  quod  debet  et  quomodo 
debet,bonaost  talis cupiditas.  Mala  enim fuit  cupidi- 

l^  tas  angeli  apostat(e,qui  per ambitionem  cupivit asceQ- 
dere  ad  tcqualitatem  Dei.Cum  ergo  discipuli  de  majo- 
ritato  in  regno  coclorum  contendunt,dupliciter  pec- 
cant,et  quia  cupiunt  quod  non  debent  et  quomodo 
non  debent.Quod  cnim  non  debenl  cupieut^qui  ma- 
joritatem  in  regno  coelorum  cupiunt,  in  quo  sufH- 
cerc  debet  esse  vel  ultimum.  Quomodo  non  debent 
cupiunt,  qui  ad  regnum  ccDlorum  per  ambitionem, 
non  per  humilitatem,ascendere  cupiuni. 

Sequitur  pars  secunda,in  qua  Dominus  respondet 
eis.Primo,per  increpationem,cum  advocans  parvu- 
lumetstatuenseum  inmedioeorumdixit:  j^mendico 
vohiSynisi  conversi  fuevitiset  efficiaminisicutparauli, 
non  intrabitis  in  vegnum  cmlorum,  Ac  si  apertius  di- 
cat:  Vosairectatis  perambitionem  msjoresesse  in  re- 
gno  coclorum,sed  eo  modo  quo  hacc  affectatis,  nullo 

G  modo  intrare  in  regnum  ccelorum  valetis,  nedum 
majores  esse  in  eo  valeatis.  Vos  enim  afTectatis  in- 
trare  in  regnum  coelorum  per  umbitionem,  in  quo 
non  intrutur  nisi  pcr  humilitatem.Si  ergo  in  regnum 
ccelorum  intrare  vullis,  tales  virtute  et  moribus 
sitis,  cjuales  iste  par^ulus  beneficio  statis.  Porro 
tales  eritis  qualis  istc  parvulus,  si  innocentes,  si 
ncscii  mcntiri,  si  in  ira  non  perseverantcs,  si  in- 
juriarum  immemorcs,si  visam  mulierem  non  con- 
cupiscentes,et  hujusmodi.  Qui  ergo  se,  inquit,  hu- 
miliavertt  sicut  parvulus  iste,  hic  est  major  in  regno 
coelorum.kc  si  aperte  dicat :  Qui  erit  in  oculis  suis 
minor  humiLitatc,  sicut  iste  parvulus  est  state,  hic 
erit  major  in  conspectu  Dei.  Sicut  enim  ruina  esi 
causa  ruinae,ita  humilitas  sublimationis.  Et  quem- 

j)  admodum  quanto  quis  magis  superbit,  tanto  dete- 
rius  pra3cipilatur,ita  quanto  quls  se  humiIiat,tanto 
plus  in  conspcctu  Dei  sublimatur.Si  ergo  desideras 
fieri  in  regno  coelorum  major,  esto  hic  humilior. 
Humilior  dico,  non  sola  voce,  non  simulatione,  sed 
in  veritato  cordis  te  minorem  caeteris  credas,  confi- 
tearis  et  ostendas.  Est  enim  humilitas  virtus,  qua 
homo  verissima  sui  cognitione  sibi  vilescit.  Nobis 
autem  vilescimus,et  ca;teros  omnes  nobis  praeponi- 
mus,  si  bona  uostra,  fratres  mci,  parva  vel  nulla 
reputantes,  omnia  peccata  et  infirmitaies  nostras 
semper  ante  oculos  nostros  habeamus,  et  aliorum 
peccata  dissimuIautes,eorum  bona  ante  oculos  no- 


1461 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1461 


stros  multiplicemus.  Sed  si  aliquis  ad  praesens 
aperte  malus  vidctur,  nos  tamen  attendentes  non 
quam  malus  est,sed  quam  bonus  esse  potest,et  quia 
nos  qui  modo  stamus,  ruere  possumus,non  ei  prae- 
ferre  nos  audeamus.  Quamvis  autem,  fratrcs  mei, 
nosmet  sperenere  et  humiliare  praecipimur.non  ta- 
men  negligcnter  nos  tractare  debemus,quia  quam- 
vis  debeamus  nos  spernere  in  hoc  quod  fecimus, 
tamen  non  debemus  nos  spernere  in  hoc  quod  a  Deo 
facti  sumus,et  quod  esse  possumus.  Ideo  enim  nos 
Deus  in  sacra  Scriptura  filios  suos  vocat,ne  nos  vi- 
delicet  ab  eo  negligi  credamus,et  idco  nos  male  ne- 
gligamus,  ut  quidem  et  maxime  pauperes  faciunt, 
qui  ideo  quod  putant  se  a  Doo  negligi,  ita  se  ncgli- 
gnnt,  quod  quid  faciant,  vel  quomodo  vivant,  non 
attendunt. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  ostendit  Dominus 
quantum  bonum  sit  in  nomine  suo  parvulos  fideles 
suscipere,  cum  subdit  :  Et  qui  susceperil  unum  par- 
wulum  lalem  in  nomine  meo^  id  est  humilem  et  in- 
nocentem,  me  suscipit,  Quamvis  generaliter  sit  ve« 
ram,quod  quicumque  pascit  velsuscipitaliquem  in 
nomine  Christi,ChHstum  pro  quo  hoc  facit,  susci- 
pit,  tamen  de  pauperibus  spiritu  se  specialiter  hoc 
dixisse  innuit  in  hoc  quod  hic  ait,  unum  parvulum 
talem^  et  in  hoc  quod  in  judicio  dicturus  est  : 
«Quamdiu  fecistis  uni  de  his  fratribus  fneis  niini- 
mis,  mihi  fecistis  {Matlh.  xxv),  «  ct  si  enim,  ut  ait 
Paulus,  «  faciendum  est  bonum  ad  oranes,maxime 
tamen  ad  domesticos  fidei  {Gal.  vi).  Porro  dupli- 
citer  suspicimus  parvulas  in  nomine  Christi,  vel 
corporaliter,ut  quando  eis  hospitalitatem  et  neces- 
saria  praeparamus,  vel  spiritualiter,  ut  quando  eo- 
rum  infirmitatem  et  imperfectionem,  manu  spiri- 
tualis  consilli  et  auxilii,  ne  cadant,  supportamus. 
Unde  et  Paulus  :  «  Suscipite,  inquit,  invicem  sicut 
Christus  suscepit  vos(/?am.  xv.))?  Et  alibi  ^«Fratres, 
si  praeoccupatusfuerithomoin  aIiq^uodeIicto,vosqui 
spirituales  estis  suscipite  huiusmodi  inspiritu  leni- 
tatis,considcrans  teipsum,ne  ettu  tenteris(Ga/.vi).» 
Et  aiibi  :  «  Alter  alterius  onera  portate,et  sicadim- 
plebitis  legem  Christi  {ibid.).  »  Est  autem  utrum- 
que  opus  magni  meriti,sed  istud  ultimum  majoris. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Dominus  osten- 
dit  quantum  inalum  sit  pusillos  suos  scandali- 
zare,  cum  subdit  :  Qui  autem  scandalimverit  unum 
de  pusillis  istis  qui  in  mc  crcduntt  ewpcdit  ei  ut  sus- 
pendatur  mola  asinaria  in  collo  ejus,  et  demergatur 
in  profundum  nmm. Pusillum  scandalizat,qui  dicto 
vel  facto  rainus  rectoeioccasionera  ruinae  dat.Sicut 
autem  carnali  pater  raajoreni  adhibet  diligentiam 
in  parvulis  suis  custodiendis,  quam  in  adultis,  ita 
spiritualispatermajoremdebetadhiberediligentiam 
in  custodiendiseterudiendissimplicibus  et  infirmis. 
Perfecti  enira  non  facile  scandalizantur,  non  cilo  a 
statu  suo  raoventur.AtsirapIicesetinfirrai  quacun- 
que  parva  occasione  raoventur.  Et  sicut  parvuli  ge- 
gtiunt  iraitari  quaecunque  facta  vel  dicta  parcntuni 
auorum,  ita  in  Ecclceia  simplices  et  iullimi  volunt 


A  semper  «mulari  mores  et  actus  majorum  suorum. 
Propterea,  nos  majores,  et  si  non  propter  nos,  ta- 
men  propter  illos  debemus  sapientius  et  honestius 
in  Ecclesia  Dei  conversari,et  non  quaerere  quaB  no- 
bis  utilia  sunt,  sed  qusi  omnibus.  Ne  cnim  aliquis 
iliorum  vcrbo  vol  exemplo  nostro  scandalizetur,de- 
bemus  non  solum  omnia  mala  evitare,  sed  etiam 
urabras  et  sirailitudines  raalorum,et  etiam  quaadam 
bona,  ut  illasine  quibus  potest  haberi  salus,ute8t 
jejunium,  et  usus  licitorum.  Unde  Apostolus  :  «  Si 
esca,  inquit,scandalizat  fratrem  meum,non  mandu- 
cabo  carnes  in  acternum,ne  fratrem  raeum  scandali- 
zera  (/  Cor.Mii).  »  Bona  autera  ad  salutem  neces- 
saria,ob  nulliussunt  scandaluradimittenda,nedum 
Deo  alios  lucrari  cupimus,   nos  ipsos  perdamus. 

H  Quirergo  scandalimverit  unum  de  pusillis  istis  qui  in 
me  crcdunt,  expedit  ei  ut  suspendatur  mola  asinaria 
in  collo  ejus  et  demergatur  in  profundum  maris,  id 
est  raelius  esset  ei  ut  innoxius  raorte  criminosorum 
occideretur,  quam  sic  noxius  aBternaliter  damnare- 
tur.  Vel  certe  pcr  molara  asinariara^saBCularis  vit» 
circuitus  cxprimitur.Per  profundum  vero  maris,ex- 
trema  damnatio.  Qui  ergo  speciem  sanctitatis  ha- 
bens,  verbo  vel  exemplo  coBteros  destruit  melius 
esset  ei  ut  saBCuIari  habitu  daranaretur,qui  si  solus 
caderet,  tolerabilior  pcona  eura  cruciaret.  Nunc 
autera  tot  reus  est  animarum,  quot  ob  dictum  vel 
exem{ilum  ejus  perierunt.  Unde  et  subditur  :  Ka?, 
inquit,  mundo,  id  est  raundanis,  ab  scandaliSfid  est 
propter  scandala  quaB  inferunt.  Necesse  est  enim  tU 
veniant  scandala,  id  est,ulile  est  sanctis  videlicet  qui 

C  per  ca  probandi  ^\x\\i.yerumtamcnvxhominiilliper 
quem  scandatum  venit!  quia  non  est  judicandus  se- 
cundum  utilitatem  quae  inde  provenit,  sed  secun- 
dum  quod  intendit. 

Sequitur  pars  quinta,  in  qua  Dominus  jubet  pu- 
sillis  evitare  scandaIizatores,cum  subdit:  Si  autem 
manus  tua,  vel  pes  tuus,  vel  oculus  tuus  scandalixat 
te,  erue  eum,  et  projice  abs  te.  Bonum  est  tibi  ad  vi- 
tam  ingrcdi  dcbilem  et  claudum,  vel  unum  oculum 
habentem,  quain  duas  manus,vel  duos  pedes,  vel  duos 
oculos  habentem  mittt  in  ignem  ^^raum. Metaphorice 
loquitur  Dominus.  Si  niorbus,  serpcns^et  citoperi- 
mens  invaseritmanum,veIpedcm,veloculum  tuum, 
consilium  est  ut  morbus,  ne  subito  occupet  et  pe- 
rimat  totum  corpus  tuum,cito  cum-raembro  occu- 

1)  pato  abscidatur.  Melius  est  enim  ut  vivas  mancus, 
vel  claudus,  vel  monoculus,quam  cum  duabusma- 
nibus  et  pcdibus  et  oculis  moriaris.Similitcr  si  eli- 
quod  crirainale  vitium  invaserit  amicum  tuum,qui 
erat  tibi  manus  te  defcndendo,et  per  te  sustinendo, 
et  oculus  tibi  providendo,  e.xpedit  tibi,qui  infirmus 
es,et  propinquis  vitiis  resistere  non  potes,separare 
a  te,et  viverc  sine  illo  quam  perire  cum  illo.  Hino 
contingitquod,quamvismatrimonium  sit  indivisibi- 
le,tamen  si  vir  coegerit  mulierem,voI  mulier  virum* 
secum  furari,veIrapere,veIoccidere,vel  idolaadorare 
vel  aliquas  pessimas  artes  scctari,  expedit  co^jugi 
conjugem  dimittere,  et  magis  salvari  sine  co^juge 


4463 


RADDLPHI  ARDBNTIS. 


14« 


guam  peccarecumconjuge.Siverotuinbonopropo- A  tollite  malitias  de  animabus  veslriB  ante  conspe- 


sito  fortises,  etpotes  tunmvitiosumamicum  velcon- 
jugem  magis  attraherc  ad  le  quam  abstrahi  ab  eo,noli 
eum  relinquere,3ed  magiscum  Deo  lucrare.«Sancti- 
ficatur  enim,ut  aitPaulus,virinfidclispormulierem 
fidelcm,ct  mulier  infjdelis,pcr  virum  fidelem^/ Cor. 
vii).»  Ulum  enim,ut  ait  Sapiens,  debes  tecum  reti- 
nere,  quem  tu  potes  facere  meliorem,  vel  qui  te. 

Sopuitur  pars  sexta,  in  qua  osLendit  quare 
pusilli  non  sint  contemnendi,  cum  subdit  : 
Yidete  ne  eantcmnatis  unum  de  pusillis  istis  qui  in 
me  credunty  id  est,  ideo  quod  sunt  pusilli  non  eos 
contemnatis;  quos  contemnitis,  si  eos  non  timetis 
scandalizare,  si  cos  non  suscipitis,  si  in  eis  corri- 
gendis  et  instruendis  diligentiam  non  habetis,si  eos 


ctum  oculorum  meorum.  Discite  bene  facere,  qu«- 
rite  judicium.  Et  si  fuerint  peccata  vestra  ut  cocei- 
num,  velut  lana  dealbabuntur  (Isa,  i).  »  Ego  igitur 
compunctus  in  hoc  sermone,  dixi  intra  me  :  «  Do- 
mine,  tu  es  qui  venisti  salvare  peccatores.  Haec  er- 
go  quoe  proniisisti  per  prophetam,imple  in  me  ior 
dignum  peccatorem.  Renuntio  enim  amodo  omiii 
injusli(B,  et  serviam  tibi  de  cstero  in  oonbcientia 
munda.  Suscipe  me  poenitentem.  Juravi  enim  ei 
statui  apudmeservare  omnes  justificationes  tuAs.i» 
Sub  hac  ergo  sponsione,  de  ecclesia  egressus  smD^ 
Scnes  ergo  hsec  audientes,  glorificavf^.runt  DeuoL 
Itaque,  fratres  charissimi,  quoniam  sancti  angeli 
tantam  habent  erga  nos  charitatem,  quia  sic  saot 


ut  fratres  non  diligitis.  Et  quare  non  sunt  conlem-  p  solliciti  nos  defendere,  nobis   bona  suggerere,  pre 


nendi,subdit  :  Dico  enini  vohis  quia  awjeli  eorum 
semper  vident  facian  Patris  sui  qui  in  coclvi  est.  Ac 
si  aperte  dicat  :  Ideo  non  sunt  contemnendi,  quia 
sunt  filii  ccelestis  Patris,  qui  eos  tanti  habet,  quod 
quotidic  pro  eis  mittit  angelos  suos,  ad  eorum  cu- 
stodiam  deputatos.  Qui  cum  intra  immensitatem 
Dei  semper  currant,  non  impedit  eorum  delegatio 
Dei  contemplationem.  Ex  hoc  loco,  ct  cx  illo  loco 
Actuum  apostolorum,  ubi  puellae  asserenti  Petrum 
ad  januam  stare,  discipuli  respondent  :  «  Angelus 
ejus  cst  {Act.  xn),  »  atque  ex  aliis  locis  cognosci- 


nobis  orare.  pro  nostra  salute  l(Btari,  et  Dominam 
laudare  diligamus,  et  nos  eos  venereraur,  depreoe* 
mur,et  memoriam  eorum  frcquentemus,  quatenos 
precibus  etauxiliis  eorum  mereamur  diabolicas  in* 
sidias  deprehendere  et  eludere,  nos  irreprefaendi- 
biliter  habere,  Deo  nostro  gratanter  militare,  ml 
eum  paritcr  cum  tis  in  a;tcrnum  mereamur  conteoi- 
plari  et  laudare,  ipso  largiente  qui  cum  Patre  et 
Spirilu  sancto  vivit  et  regnat  Dcus  per  omnia 
cula  sfficulorum.  Amen. 

De  angelis  per  DesidyErasmum  Roterod, 


mus,  fratres   mei,  quod    unaquajque   anima,   ab 

ortu  nativitatis  suae,  habet  sibi   angelum  in  cus«  Angeli   quoque    multis   nominibus   sunt   nobii 

.   j. j^i«„„*„^   G..^  oi   ^r..r,^«  4»r«  Ur.r>\  «„«r.^  ^^1^^^!,   vcl    ^u  1  ^    Domino    commuui    familian- 

todiam  delegatum.  Sed  si  omnes  tam  boni  quam  ^^^    inserNMunt,   vel    quia  jussu   summi    Princi- 

mali  habent  angelos  sibi  doputatos,  quomodo  m  pig^    gx  animo   bene  volunt   electis,    additi    no- 

hoc  parvuli  quasi  privilegiati   hic  dicuntur?  Quia  C  bis  custodes   adversus   impios  spiritus ;    quorura 

boni  angelisunteorum,coquodeosperconscnsum,  pra-scnlia  nos  dcberct  a  pcccando  detcrrere.  Gon- 


suos  efficiunt,malorum  vcro  non  sunt,oo  quod  niali 
non  bonos  angclos  scd  poLiusinalos  eisconscntica- 
do,  efficiunt  suos.  Leginius  in  Vilis  Patruni  quod 
abbas  Paulushabcbathancgratiam,ut  ingrcdicntcs 
ecclcsiam  rcspicicns,cx  ipsorum  facic  uniuscujus- 
que  cogitationes,  seu  bona3  essent,  scu  maLe,senti- 
ret.  Contigit  autcm  aliquando,  quod,  cum  videret 
ingredientes  in  ecclesiam  clara  facieet  la^toanimo, 
et  angelos  eorum  ingredi  pariter  gaudentcs,  vidit 
unum  nigrum  et  nebulosum,et  daemones  hincindc 
trahentcs  eum,  misso  in  naribus  ejus  fuuiculo,  et 
angclum  sanctum  ejus  de  longe  sequentem  tristem. 
Coepit  ergo  beatus  Paulus  flere  illum  stans  ante  ec- 


trislamus  cnini  illos,  et  a  nobis  profligamus,  quo- 
tics  contoniptis  Doi  prtEccptis,Satanaj  paremus  ins- 
tinctibus.  Ule  cum  suis  satellitibus  nusquam  non 
vigilat,ut  pcrdat;  hi  semper  vigilant,  ut  tueantur. 
Tot  cnim  casibus  cst  exposita  humana  vita,  ut 
pauci  infantes  pcrvcniront  ad  adolcsccntiam,pauci 
adoloscentes  ad  virilcm  ajtatem,  pauci  viri  ad  sc- 
nectutem.nisi  nostri  curam  assidue  gerercnt  angeli. 
Par  est  redamarc  qui  nobisbene  volunt;  par  est  ve- 
nerari  q^ui  naturde  sunt  sublimioris,et  inamoreDoi 
constabiliti.DcFerunt  nostravota  ad  Deum,referunt 
ad  nos  illius  munificontiam,  solatium  afferunt  in 
afflictionibus.  Nam  et  Ghristum  in  agone  confor- 
tasse  loguntur.  Inspirant  sancta  desideria,a(]yuvani 
in  tcntationc,  bonis  nostrisexhilarantur,malisquo- 
dammodo  indolcscunt,  omnes  exspeclant  consum- 


,    .       ^    .        ,  ,  1     1   X-  j-       1  mationem  corporis  Ghristi.  De  natura  angelorum 

clesiam.Post  paululum  vero  cum  absoluti  discedc-  jj  ^q^  ^^^  nocesse  altius  philosophari  quam  m  cano- 

rent,  iterum  omnium  vultus  inspicicbat,  si  egrede-      nicis  libris  traditum  est.  Angelos  esse  constat,  ae 


rentur  tales  quales  ingrcssi  fucrant,  et  vidit  illum 
quem  anteviderat  nigrum,luncclarumctcandidum 
egredientem,  et  dajmones  de  longe  eum  seqacntes, 
sanctum  vero  angolum  propc  eum  gaudcntem.  Ex- 
surgens  Paulus  clamabat  benediccns  Doniinum  : 
«  Venite  ct  videte  misoricordiam  Dei.»Exposuitque 
omnibus  quae  viderat.  Et  pctebat  ab  illo  quomodo 
tantam  commutationem  illi  Deus  donasset.lUe  au- 
tem  flens,ego,  inquit,  sum  peccator,  et  multo  tem- 
pore  fornicationi  dedilus.  Ingressus  autem  nunc 
ecclesiam,audivi  verbalsaiaj  prophctae^magis  autem 
nunc  Dei  per  ipsum  loquentis  :  «  Mundi  estoto,  ct 


per  hos  Ueumadministrare  res  hominum.Ordinum 
quorumdam  tituli  proditi  sunt,  quorumdam  etiam 
propria  nomina.  Mentes  sunt  incorporeae,  auae,  s! 
quando  apparent,  assumptitiam  speciem  exhibenl 
oculis.Dicuntur  viri,non  quod  ullus  sexus  sitinan- 
golis,  sed  quod  ea  specic  scse  ostendunt.  Quoniam 
autom  humanaj  montis  hebetudo  aegre  credit  esse 
quod  non  videt,expcditillud  tenerisprotinusanimis 
instillare  esse  spiritus  invisibiles,  testes  omnium 
actionum  nostrarum,  atque  adeo  cogitationum  quo- 
q^ue,  quibus  grata  est  sobrietas,  pudicitia,  veritas ; 
simplicitas.ct  quidquid  ad  veram  pictatem  pertinet: 
ut  omnos  excludas  nomines,angcium  tamen  habes 
spectatorom.  Similiter  agendum  ut  de  sanctls  Vfta 
defunctis  religiosam  imbibant  opinionem. 


1468 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


4466 


XL.  A 

IN   FESTO  8ANCTI    LUCiE. 

Designavit  Jesus  el  alios  septmginta  diws,  et  misit 
illos  in  omnem  civitatem  et  loctim,  quo  erat  ipse  ven- 
turus  (Luc,  x).  Et  roliqua.  Jarii  elegerat,  fratres 
charissimi,Dominu8  duodecim  apostolos  ;  scd  quia, 
iit  ipsc  dicit  hic,  messis  orat  multa,operariiautcm 
pauci,  necessarium  erat  ut  eis  suffragatores  etope- 
rarii  adderentur,  ct  hoc  cst  quod  dicitur  hxciDcsi' 
gnavitJesus  et  alios  septuaginta  duos.eic.  Primum 
igitur  describitur  eos  elegisse,  secundo,eos  misisse, 
tertio  eos  instruxisse.Porro  eos  elegisse  describitur 
cum  diciiur  ;  Designavil  Jesns.  Qui  onim  est  aliud 
designassc  quam  eos  quidam  signo  et  privilegio 
grati»,  notabiles  electos  demonstrasse  ?  Debent  enim 
praefulgere  signis  virtutum,  qui  pastores  et  magi-  ^ 
striconstituunturpopulorum.Namquantusotqualis 
debet  esse  doctor  ecclesiasticua,  in  cujus  compara- 
tione  populus  grex  voca'.ur!  Convenit  quippe  ut 
ratione,  moribus  et  scientia  superemineat,  ncc  in- 
curvetur  more  pecoris  ad  terrena,  sed  potius  crcc- 
tus  sit  ad  coelestia,  quse  sursum  sunt  sapiat,  non 
quaj  super  terram  ;  se  et  subditos  regere  et  pascere 
euFTiciat.  Sed,  proh  dolorl  hodie  est  sacerdos  ut 
populus,  imo  deterior.  Et  qui  deberent  esse  lux 
mundi,sunt  potius  fumantes  quam  flammantes.Et 
quot  designavit?  Septuaginta  duos.  De  numero  isto- 
rum  unus putatur beatus  Lucas  qui  hoc  scribit,  el cu- 
jushodiesolemnitatemcelebramus.Saneseptuaginta 
duoeliguntur,quitptidemlinguarumgentibusEvan- 
gelium  Christipraedicarent.Utsicutprimo  duodccim 
apGstoliproduodecimtribubusIsrael,itaseptuaginta  C 
discipuli  propter  septuaginta  gcntium  linguasdesti- 
T»arentur  erudiendas.  Sicnt  autem  in  apostolisforma 
est  episcopornm,  sic  in  septuaginta  duobus  forma 
est  minorum  saoerdotum.  Seoundo,  dcscribilurcos 
misisse  cum  subditur  :  Fd  misit  illos  hinos  ante  fa- 
eiem  suam  tn  omnem  civitatem  et  locum  quo  erat  ipse 
ventums.  Ecce,  fratres  mei,  hic  discipuli  non  a  se- 
metipsis,  sed  a  Domino  cliguntur  et  mittuntur. 
«  Nemo  enim,  ut  ait  apostolus,  sibi  assumit  hono- 
rem,  sed  qui  vocatus  est  ut  Aaron  (  Uebr.  v).»  Et 
alibi  :  «  Quomodo,  inquit,praedicabunt  nisimittan- 
tur?  »  {Rom.x.)  Et  hoc  aperte  est  contra  quosdam, 
qui  impudenter  semetipsos  eligunt,  qui  se  ingcrunt, 
quiecclesiasticas  dignitates,vel  precibus,vel  pretio, 
vel  violentia  rapiunt,  De  quibus  Dominus  :  ?<  Ipsi  d 
regnaverunt,  sed  non  ex  me.  Principes  exstitctunt, 
et  ego  ignoravi  {Ose.  viii).  »  Ex  se  namque,  et  non 
ex  arbitrio  summi  Rectoris  regnant,qui  nuUisfulti 
virtutibus,  non  divinitus  vocati,  sed  sua  cupiditato 
succensi,  regimenrapiuntmagisquamassequantur. 
Quos  internus  Judex  provehit  et  nescit,  quia  quos 
permittendo  tolerat,  per  judicium  reprobationis 
ignorat.E^  misit/mqmi,  eos  binos.  Non  minusquam 
inter  duos  fratres  fraterna  charitas  potest  demon- 
strari,  nec  minus  quam  duo  sufTiciunt  ad  testimo- 
nium  veritatis,  dicente  Domino  quia«in  orcduoruiA 
vei  trium  teBtium,statomneverbum(A/a^^.xvm).» 


Bini  ergo  ad  praedicandum  mittuntur.  Acsi  eisdica 
tur;Vo8  qui  praedicationis  ofQcium  suscipitis,opor- 
tet  ut  et  consono  corde  in  vobis  aliis  charitatem 
dcmonstretis,et  consono  ore  veritatem  testificetis. 
Omnis  eniin  cujus  cor  dissonat  averitatis  unitate, 
omnino  indignus  est  officium  praedicationis  susci- 
perc.  Et  quo  eos  mmV!  Ante  faciem  suam,  inomnem 
civitatem  et  locum  qno  erat  ipse  venturus.  Praemisit 
eos  tanquam  locum  sibi  praeparaturos.  Ordo  enim 
exigitut  praecedat  vox  prajdicationis,  ut  Dominus 
veniat  ad  habitaculum  mentis.  Undo  propheta, 
«  Parate  viam  Domino,  rectas  facite  semitas  ejus 
{ha.  iv). »  Quando  enim,  fralres  mei,  vobis  praedi- 
camus,  quando  vos  corripimus  et  instruimus,  Do- 
mino  viam  ad  corda  vcstra  paramus. 

Tertio  describitur  Dominus  eos  instruxisse,cum 
subditur  :  Et  dicebat  itlis,  etc.  Sunt  autom  decem 
in  quibus  instruit  cos.  Ostendit  autem  eis  quantus 
labor  eis  incumbal,  quid  debeant  ipsum  rogare, quo- 
modo  ipse  sit  facilis  eosaudire,  quales,  quamexpe- 
dili  et  quam  fesliui  ipsi  dcbeant  esse,  quod  potius 
debcant  pra?dicare,et  qua  utililatc,ubi  debeantma- 
nere,  et  unde  nocessaria  sumere.  Porro  quantus 
labor  eis  incumbat,  ostendit  cum  dicit :  Messis  qui- 
dem  multa,operarii  autem  pauci.  Ac  si  aperte  dicat: 
Cum  multa  sit  messis,  et  vos  operarii  sitis  pauci, 
non  est  vobis  otiandum  et  dormiendum,  sed  potius 
cum  omni  labore  et  sollicitudineoperi  instandum; 
ut  multam  messem  vos  pauci  operarii  coUigere  va- 
leatis.Quod  autem  tunc  Dominus  dicobat,  nuncnos 
dicere  possumus.Quoniam  (quod  sine  gcmitudicere 
nequeo)et  si  sunt  qui  bona  audiant, desunt  quidi- 
cant:Ecce  sacerdotcs  innumerabiles  8unt,ettamen 
in  messe  Doi  rarus  reperitur  operariu8bonu8,quia 
ofiiciumquidomsaccrdotalelibcntersuscipimus,sed 
opus  offlcii  non  implemus.  El  porit  multitudo mes- 
siuni  proptor  pigritiam  operariorum.  Secundo,  quid 
rogare  deboant  ostendit  cum  subdif  :  Rogate  ergo 
dominum  messiSyUt  mittat  operarios  in  mcssemsuam, 
Hoc  enim  tota  Ecclesia  debet  quotidie  Dominum 
rogare,  ut  mitl at  tantos  et  tales  operarios  in  messem 
8uain,qui  dignictprobi  sint  eam  custodire  et  colli- 
gcre  in  horrea  beatitudinis  aeternae.  Rogemus  ergo 
Dominum,  nos  pastores.  Rogate  et  vos  pro  nobis, 
fratrcs  mei,  qnatenus  et  nos  bonos  operarios efficiat, 
et  alios  supplcat  ad  honorem  nominis  sui,  et  ad 
utilitatem  nostri  et  vestri.  Utilitas  quippe  noslra 
vcstra  cst,  et  utilitas  vestra  nostra  est,  quia  si  vos 
bonae  ovcs  eslis,  nos  orationibus  et  benefidiis  vestris 
sustentatis.  Damnum  quoque  nostrum  vestrumest, 
quoniam  si  (quod  absit  1)  ab  officio  boni  pastoris  et 
vita  exorbitamus,  vos  exorbitare  facimus.  Vestrum 
quoque  damnum  nostrum  est  quoniam,  si  (quod 
ab8it!)unu8  vestrum  perit,inde  timoretdolornobis 
accrcscit.  Ccrte,  propter  peccata  populi,  sinitDeus 
regnare  hypocritam,ut  apparctin  Saulo.  Et  propter 
peccal.i  principum  velsaccrdotum,v^nit  persecutio 
super  populum,  quod  apparet  in  filiis  Heli,  et  in 
David.  Quoniam  igitur  sic  nos  pastores  et  vos  sub- 


I4fi7 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1408 


diti,conjuncti  sumu9,no8ad  invicem  diligamus,  vos  A 
nostra,  et  nos  vestraonera  portemus  ;  vos  nostriet 
nos  vestri,  in  oralionibus,  oblationibus  et  eleemo- 
synis  memores  simus,  quaterius  sicut  simulhic  vi- 
vimus,  sic  simul  in  alia  vita  gloriemur.  Tertio, 
Dominus  ostendit  quomodo  ipse  sit  facilis  audire 
eos  qui  sibi  donari  bonos  pastores  rogant,  cum  sub- 
dit  :  Hc.  Ecce  ergo  milto  vos.  liinc,  fratres  mei,  con- 
stat  quoniam  si  pia  et  instante  oratione  bonum  pa- 
storem  postuIaverimus,procul  dubio  repulsam  non 
patiemur.  Propterea,  quando  vacat  sedes  pastoralis, 
deberent  Faccrdotos  ad  eccle^ias  cum  plebibus  con- 
vcnire,  votis  et  suspiriis,  jejuniis  et  orationibus, 
oblationibus  et  eleemosynis,  a  Domine  bonum  pa- 
storem  postulare.  Sed,  unde  dolendum  est,  hodie 
in  eleclionibu8pastorum,unusquisquorcquiritnon  p 
Dei  voluntatem,sed  suam  temporalem  commodita- 
tem  ;  non  lucrum  spiriluale,sed  temporalc,etspre- 
tis  idoneis  personis,vel  se,vel  amicum  gestitimpu- 
denter  ingerere.  Ilinc  iratus  Dominuspermittit  ho- 
die  pontificari  tyrannos  et  poetas  non  instructores 
sed  destructores  animarum. 

Ouarto,quales  esse  debeant  qui  adpraedicandum 
mittuntur,  ostendit  cum  subdit  :  Sicui  agnos  inter 
/upo5.  Acsi  aperte  dicat:  Si  gaudetis  de  officiopraB- 
dicationis,  attendite  quales  eose  debetis.  Debetis 
enim  esse  quasi  agni  inter  lupos,  innocentes  inter 
nocentes,patientes  inter  persecutores,  mansuetiin- 
ter  saevtentes,  beneficiarii  inter  injuriantes.  Pastor 
enim  ecclcsiasticus  debet  non  inferre,  sed  inferen- 
tes  tclerare,  saevientes  sua  mansuctudine  mitigare, 
iiyuriosos  suis  beneficiis  superare,  et  peccatorum  C 
vulnerain  aliis  ipse  afflictionibus  vulneratus  sanare. 
Quem  etsi  quandoque  zelus  rectitudinis  erigit,  ut 
contra  subditos  saeviat,  furor  ipsede  amore  fit,non 
de  crudelitate.  Sed  multi  hodie  cum  regimensusci- 
piunt,  ad  lacerandos  subditos  inardescunt,  et  quia 
charitaris  visceranon  habent,  non  patres,  sed  domini 
viderl  appetunt,  et  humilitatis  locum  in  elationem 
dominationis  mutant.  Quos  propheta  reprehendit 
dicens  :  «  Cum  austeritate  imperabatis.  et  est  po- 
tentia  {Ezech,  xxxiv).  »  Hi  audiant  quod  Deus 
mittit  discipulos  suos  tanquam  agnos  inter  I  upos,  hoc 
est  ad  passionem,  non  ad  voluptatem,  ad  patien- 
tiam,  non  ad  gloriam,  ad  humilitatem,  non  ad  do- 
minationem.  Quinto,  quam  expediti  esse  debeant 
ostendit,  cum  auhd\i:  Nolite  portare  sacculum,n^que  t\ 
pcram,  neque  calceamenta.  Quod  hic  Lucas  minus 
dicitjMatthaeus  supplet:  «  Nolite  possidere  aurum, 
neque  argentum,  neque  pecuniam  in  zonis  vestris, 
neque  peram,nequecalceamenta  in  via  {Mattli.\).n 
Tanta  praedicatori  debet  in  Deo  esse  fiducia,  ut  prae- 
sentis  vitas  sumptus,  etsi  non  provideat,  tamen 
non  defuturos  sibi  certissime  sciat,  ne,  dum  mens 
ejus  occupatur  ad  temporalia,minusaliis  provideat 
«terna.Duas  quoque  tunicas  habere  prohibetur,  ne 
dum  in  aliis  ipse  superfluitatem  reprehendit,  eain 
ipso  reprehendi  possit ;  calceamenta  quoquo,  etsi 
videntur  necessaria,  ei  prohibentur,  ut  qui  in  aliis 


resecat  superflua,  in  se  quantumcunque  potest  re- 
stringat  etiam  ea  quaevidentureinecessaria.  Mystioe 
vero  pecunia  in  sacco  clausa,est  sapientia  oc^ulta. 
Sed  sapientia  abscondita,  et  thesaurus  absconditus, 
quae  utilitas  in  utrisque?Praedicatorergopecuniani 
in  sacco  ferre  prohibetur,  quia  qui  talontum  verbi 
occultat,  reprobatur.  Scriptum  est   enim  :  «  Qui 
abscondit     frumenta,     maledicetur     in     popuiia 
{Prov,  xi).  »  Prohibetur  quoque  ferre  peram,  idest 
onus  saecularium  negotiorum,  ne  si  collum  mentis 
ejus  opprimat,ad  coelestia  aliis  pracdicanda  non  aa- 
surgat.  Uinc  Paulus  :   «  Nemo,  inquit,   miiitans 
Deo,implicat  se  negotiis  sajcularibus.  (//  Tim,  ii).» 
Prohibetur  et  duas  tunicas,  id  «st,duplicitatemha- 
berc.  Simplex  enim  esse  debet  qui  simplicitatem 
debet  aliis  praedicare.  Unde  dicitur  :  «  Vas  homini 
terram    ingredienti    duabus    viis    (EcclL    ii).    i» 
Prohibetur  etiam  calceamentis,  id  est  pellibusmor- 
tuorum  animalium  pedessuos  munire,  id  est  exem- 
plismortuorumoperumoperasuamaladefendere,ut 
faciunt  quidam  qui  pravitatibus  aliorum  suamtuen- 
tur  pravitatem  ;  debet  autem,  juxta  Marcum,  uti 
sandaliis  sive  soleis  {marc,  vi),  ut  scilicet  pes  ne- 
que  sit  tectus,  seque  ad  terram  nudas,  quatenus 
affectus  ejus  terrenis  non  haereat^sed  nudus  ccdle- 
stia  suscipiat.  Sexto,  quantum  debeant  ad  praedican- 
dum  esse  festini,  ostendit  cum  QnMii :  Et  neminem 
per  viam  salutaveritis,  Similia  dicit  Eliseus  in  libro 
Regum,  mittens  festinanter  Giezi  cum  baculo  suo 
ad  filium  Sunamitidis  su8citandum:c(Si  ocourrerit 
tibi  homo,inquit,non  salutes  eum,etsi  salutaverit 
te  quispiam,  non  respondeas  ei  {IV  Reg.  iv).  >» 
Ac  si  aperte  dicat :  Nullius  obvii  detineris  confa- 
bulatione.Et  quam,  fraires  mei,  caeteras  vanasoccu- 
pationes  debet  vitare,  qui  etiam  prohibetur  in  via 
salutare !  Mystlce,  omnis  qui  in  via  salutat  ex  occa- 
sione  salutat  itineris,  uon  ex  studio    exoptands 
ejusdem  salutis.  Prohibetur  ergo  praedicator  invia 
salutare,  id  est,  ex  occasione  alicujus  tempora- 
lis  intentionis  salutis  verbum  praedicare.Quod  prs- 
dicandum  est  ex  sola  Dei  et  proximi  charitate. 
Septimo,  quid  praedicare  debeant,  ostendit    cum 
subdit  :  In  quamcunque  domnm  intraveritis,primum 
dicite  :  Pax  huic  domui,  Pax  quippe  praecipue  cba- 
ritatis  non  solum  optanda,sed  etiam  praedicandaet 
ofTerenda  est.  Pax  quippe  tota  evangelica  praedica- 
tionis  materia  est.  Propter  hoc  enim  misit  Deus 
Pater  Filium  suum  mediatorem  in  mundum,  ut 
sanguine  suo  hominem  Deo,  et  Deum  homini,  re- 
conciliaret,ut  Judcumetgentilem  in  se  angularem 
lapidem  coQJungeret,ut  mutuam  charitatem  praedi- 
caret'  ut  rebellionem  carnis  et  spiritus  sedandam 
esse  demonstraret.  Propterea  angeli  in  nativitate 
Ghristi  pacem  annuntiant  dicentes  : «  Gloria  in  ex- 
celsis  Deo^  et  in  terra  pax  hominihus  bone  volun- 
tatis!  »  {Luc.  ii.)  Etipse  Ghristus  postquam  coele- 
stia  et  terrena  pacificavit  sanguine  suo,  stans  ia 
medio  discipulorum  ait :  «  Pax  vobis!  »  (Joon.xx). 
Haee  pax,  fratres  mei,  precipue  optanda,  prodioan- 


1409 


HOMILIiE.— I.  DB  TEMPORB. 


1470 


da,  et  oCTerenda  est ;  hujus  enim  pacis  omnes  nos  A  prie  atipendium  mercedem  vocat.  Aliud  est  enim 


prsdicatores  legati  sumus.  Unde  Paulus :  « Pro 
Christo,  inquit,  legatione  fungimur,  tanquam  Deo 
vos  exhortante  per  nos.  Obsecro  vos,  reconciliamini 
Deo  (//  Cor,  v.)  »  Deum,  fratres  mei,  peccando 
exacerbaveramus,  et  tamen  ipse  prior  ad  nos  nun- 
tios  pacis  mittit,  pacem  vestram  quaerit  dans  nobis 
exemplum,  ut  quando  aliquis  nos  ofTenderit,  non 
exspectemus  eum,  sed  ipsi  eum  primi  petamus,  et 
pacem  ei  offeramus,  quatenus  de  acquisitione  cjus 
animjB  praemium  mereamur. 

Octavo,dcmonstratquautilitatepaxofferatur,cum 
subdit:  Et  si  ibi  fuerit  filius  pacis,  requiescet  super 
eum  pax  vestra.  Sin  autem,  ad  vos  revertelur,  Sane 
sive  prsdicatio,  sive  oratio,  sive  aliquod  quodcun- 


stipendium,  aliud  merces.  Stipendium  est  expensa 
quae  datur  militantibus,  per  quam  vel  propter  quam 
militatur.  Merces  vero  est  corona  scmpiterna.  Non 
enim  proptcr  stipendia  tcmporalia  debet  priedicare, 
sed  propter  mercedem  sempiternam.  Qui  enim  vel 
propter  temporalia  stipendia,  vel  propter  gloriam, 
vel  propter  aliquam  aliam  causam  temporalem  prae- 
dicat,  ab  (eterna  mercede  se  privat.  Debemus  ergo 
non  evangelizarc  ut  manducemus,  scd  potius  man- 
ducareutevangelizemus.  Evangelizarevero,  ut vitam 
«ternam  consequamur.  Sed  quid,  nos  miseri  pasto- 
re?,  quid  nos  dicere  possumus,  qui  stipendia  capi- 
mus,  et  tamen  operari  nolumus?  Stipendium  praedi- 
catoris  sumimus,  et  non  praedicamus.  Ex  oblatio- 


que  bonum,  non  potest  esse  irremuncratum  :  quo-  t%  nibus  fidehum  et  redemptionibus  peccatorum  vivi- 


niam  aut  prodest  et  illi  qui  facit,  et  illi  cui  fit ;  aut 
si  illi  cui  fit  non  prodest,  illi  qui  facit  non  potost  non 
prodesse.Unde  etPsalmista:  «Etoratio,  inquit,  mea 
in  sinu  meoconvertetur(P5a/.xxxiv).  »Propterea,  (ra- 
tres,  nunquam  abono  cessandum  est,  quiacuicunque 
fiat,  81  opus  et  intentio  bona  est,  sine  fructu  esse 
non  potest.  Nono,  ubi  debeant  manere  ostendit,  cum 
Bubdit :  In  eadem  autem  domo  manete,  subaudit,  in 
qua  pax  vestra  recepta  est.  Nec  cst,  ut  in  sequenti- 
bus  demonstratur,  de  domo  in  domum  vaga  facili- 
tate  demigrandum.  Propterea,  juxtaalium  evange- 
listam,  praecipiuntur  intrantes  civitatem  inquirere 
quis  in  ea  dignus  sit  (Matth,  x),  ne  forte  coacti  po- 
stea  hospitium  permutare  redargui  possint  aut 
levesesse,  aut  non  bene  elegisse;  ab  ea  enim  domo 


mus,  et  contra  eadem  peccata,  nec  praedicatione, 
nec  oratione,  ut  dignum  est,  aliquid  facimus.  Pen- 
semus,  fratres,  semper  quod  scriptum  est :  «  Pec- 
cata  populi  mei  comedunt  (Ose,  iv.)  »  Cum  enim 
oblationes  pro  peccatis  factas  comedimus.  et  tace- 
mus,  vel  forte  (quod  gravius  est)  palpamus  etfove- 
mus,  profecto  peccata  populi  comedimus,id  est  ea 
nostra  facimus.  Itaque,  fratrcs  mei,  pigritiam  no- 
stram  cxpergiscamus,  et  quod  dicimur,  pastoresesse 
studeamus.  Sanctitatem  quam  praedicamus  habere 
desudemus,  onera  sajcularium  negotiorum  abjicia- 
mus,  paucis  contenti  simus,  exemplo  et  verbo  praB- 
dicationi  insistamus,  lucris  animarum  incessanter 
intendamus,  oves  nobis  commissas  nobiscum  ad 
Deum  traherc  satagamus,  quatenus  pro  illis  et  cum 


in  qua  praedicator  hospitatur,  debet  profectus  pr»-  C  iHis  a  summo  Pastorc   aelernae  viriditatis  pascua 

consequamur,  ipso  largiente  qui  vivit  et  regnatper 

omnia  saecula  saeculorum. 

Vita  S.  Lucx  evangelisUe  per  D.  Isidorum  scripta  (15.) 

Lucas  evangelista,  et  apostolicae  conscriptorhi- 
storiae,  natione  Syrus,  arte  medicus,  Graeco  eloquio 
eruditus,  quem  plerique  tradunt  fuisse  proselytum, 
et  lilteras  Hebrajas  ignorassc.  IJic  fuit  Pauli  disci- 
pulus,  et  individuus  pcregrinationis  ejus  comes. 
Quique  ab  ineunte  pueritia  castissimus  fuit,  et  di- 
scipulus  apostolorum  efTectus,  evangelicae  praedica- 
tionis  opus  cxercuit.  Obiit  autem  septuagesimo  et 

Suarto  vitae  suae  anno,  sepultusque  est  in  Bithynia. 
ujus  quidem  ossa,  regnante  Constantio,  Constan- 
tinopolim  sunt  translata. 

XLI. 

IN  FESTO  OMNIUM    SANCTORUM. 

Ecce  ego  Joannes  vidi  altertim  angelum  ascen^ 
dentem  ab  ortu  solis,  habentem  signum  Det  vivi 
(Apoc.  VII,)  etc.  Ifsec  visio,  fratres  mci,  quam 
Joannes  evangelista  se  vidisse  testatur,  de  Chri- 
sto  intelligitur.  Sunt  autem  hujus  lectionis  qua- 
tuor  partes.  Primo  enim,  Christum  per  circum- 
locutionem  designat.  Secundo,  quantam  potestatein 
habeat  super  advcrsarias  potestatcs  demonstrat. 
Tertio,  quam  poteiiter  suos  salvet,  declarat.  Quarto, 
quanta  laus  inde  sequatur,  manifestat.  Primo  igitur 
Christum  per  circumlocutionem  designat  cum  di- 


dicationis  inchoare,  ut  testimonium  bonum  habeat 
ab  iis  quibuscum  conversatur.  Nam  quomodo  extra- 
neos  poterit  convertere,  qui  illos  cum  quibus  quo- 
tidie  conversatur,  convertere  nequit?  Autquomodo 
ab  exterioribus  diligetur,  qui  a  suis  domesticis  non 
diligitur?  Decimo  veroet  ultimo  ioco,  praedicatores, 
quos  necessaria  ferreprohibuerat,  unde  ca  sumere 
debeant  ostendit,  cum  subdit :  Edentes  et  bibentes 
quse  apud  illos  sunt.  Debent  enim  praedicatores  ab 
eis  pasci  corporaliter,  quos  pascunt  spiritualiter. 
Unde  Paulus :  «  Si  vobis,  inquit,  spiritualia  semi- 
navimus,  magnum  est  sivestra  carnalia  metamus  ? 
(/  Cor,  IX.)  »  Edentes,  inquit,  et  bibentes  qiue  apud 
Hlos  sunt,  Ac  si  aperte  dicat :  Ab  illis  quibus  prae- 
dicatis,  potestis  juste  necessaria  sumcre,  sed  illis  D 
quae  apud  eos  sunt  debetis  contenti  esse.  Quod 
aperte  contra  illos  est  qui  hospites  suos  vel  petendo 
deliciosiora  gravant,  vel  asperiora  et  duriora  fati- 
gant.  Sicut  enim  vitium  est  majores  divitias  quam 
domihabeanturflagitare,  ita  et  vitium  estasperiores 
cibos  quam  qui  domi  reperiantur,  postulare,  cum 
parce  appositis  utendo,  possit  quis  religioni  susb 
satisfacere.  Quare  autem  debeant  edere  et  bibere 
qu»  apud  illos  sunt,  ostendit  cum  subjungit :  Di- 
gnus  est  enim  operarius  mercede  sua.  Porro  impro- 

(^5)  In  lib.  De  Patribus  Novi  Testamenti. 


im 


IIADULPHI  ARDENTIS. 


fl«l 


cit :  Ecce  ego  vidi  alterum  angelum  ascendmtem  ab  A 
ortu  soUs,  habentem  sigum  Dei  vivi.  Ex  tribus  Chri- 
stum  conimendat,  ex  officio,  ex  natura,  ex  virtute. 
Ex  officio,  in  eo  quod  vocateum  angelum.  Ipse  est 
enim  angeius  non  qualiscunque,  sed  «  magni  con- 
silii  angelus  (Isa,  ix,)  »  qui  missus  a  Patre  ve- 
niens,  ut  ait  Apostolus,  <*  evangelizavit  pacem  et 
illis  qui  fuerant  Jongo,  ot  illis  qui  propo  (Ephes.  ii.)  » 
Ex  virtute  euin  commondat,  rum  ait :  Ascendcntem 
ab  ortu  solis,  subaudi,  virtute  propria,  non  aliena. 
Unde  Apostolus:  <(  Qui  descendit  ipse  est  qui  ascen- 
dit  supra  nnines  fculos,  utadimpleret  omnia  (/ip^^5. 
iv) ;  »  et  Psalmista :  «  Psallite,  inquit,  Domino  qui 
ascendit  supcr  ccelos  coelorum  ad  orientem  [Psat. 
Lxvii.)  »  Porro  Christus  qui  se  humiliavit,  dicitur 
ascendisse  ab  ortu  solis.  Dicitur  autein  diabolus  qui  |^ 
superbivit,  ascendisse  voluisse  ad  aquilonem,  quo- 
niam  qui  se  humiliant,  ad  regnum  claritatis  ascon- 
dunt,  et  qui  superbiunt,  praecipitanturin  regionem 
frigoris  et  tenebrarum.  A  natura  eum  commendat, 
cum  subdit :  Habentem  signum  Dei  vivij  id  est  divi- 
nam  auctoritatem  et  potestatem,  qua  quasi  quodam 
sigQO  86  per  omnia  demonstrat  Deo  Patri  coaequa- 
lem.  Quidam  tamen  hicintelligunt  pcr  signum,  cru- 
cem  qua  Deus  suos  signat.  Sequitur  pars  secunda, 
in  qua  demonstratur  quantam  potestatcm  Christus 
habeat  super  adversarias  potestates,  cum  dicitur : 
Et  exclamavit  voce  magna  quatuor  angelis,  quibus  da- 
tum  est  nocere  terrae  et  mari.  Porro  clamare  Dei,  est 
facere  :  voce  igitur  magna  clamavit  Christus,  quan- 
do  magno  et  cfficaci  imporio  dajmones  refrcnavit. 
Quatuor  vero  angeli,  quibus  praecipue  datum  labo-  C 
rantibus  in  terra  et  mari  nocere,  sunt  spiritusluxu- 
riae,  spiritus  supcrbiae,  spiritus  gastrimargiae,  spi- 
ritus  avaritiae.  Unde  Joel :  «  Residuum,  inquit,  crucae 
oomeditlocusta,  residuumlocustaecomedit  bruchus, 
residuum  bruchi  comedit  aerugo  [Joel.  i.)  »  Sane  per 
erucam,  quaj  ex  oleribus  nascitur  et  foliis,  ct  oa con- 
sumit,  signiflcatur  luxuria,  quae  ex  carne  nascitur, 
et  «ain  consumit.  Per  locustam  vero,  quae  in  altum 
salit,  et  cito  deponitur,  significatur  supcrbia ;  per 
bruchum,  qui  est  fctus  locustaj,  antequam  alas  ha- 
beat,  qui  semperin  imo  jacens  loco,  herbam  peni- 
tus  corrodit,  notatur  gastrimargia.  Per  rubiginem 
vero,  quae  metalla  scquitur,  avaritia  designatur. 
Multos  quippe  consumit  luxuria.  Et  quos  non  con- 
Bumit  luxuria,  tumefacitsuperbia.  Et  quos  istanos  q 
suporant,  superat  gulositas.  Quos  vero  nullum  isto- 
rum  vincit,  vincit  avaritia.  Gontra  haec  quatuor  vi- 
tia  nos  monet  Joannes  dicens  :  «  Charissimi,  nolite 
diligere  mundum,  nec  ea  quac  in  mundo  sunt.  Om- 
nium  quidquid  est  in  mundo,  cst  aut  concupiscen- 
tia  oculorum,  aut  concupiscentia  carnis,  aut  super- 
bia  vitae  qufc  non  est  ex  Doo  Patre  (/  Joan.  ii.)  » 
Per  concupiscenliam  carnis,gulositatem  etluxuriam; 
per  concupiscentiam  oculorum,  avaritiam  designat. 
Horum  igitur  quatuor  vitiorum  specios  refrenat 
Dominus,  he  suis  electis  obsint,  dicens :  Nolite  no- 
cere  tcrrde  et  mari  neque  arboribus.  Constat  quod 


quidam  daemones  prsoipue  nocent  in  terra,  quidan 
in  aquis,  quidam  in  nemoribus,  vel  perterram,  in* 
tellige  doditos  terrenis:  per  mare,  instabiles  et  per 
diversa  vitia  fluentes ;  per  arbores,  terrenitatem  ex*- 
cedentes  et  fructificantes.  Quoadusquej  inquit,  si- 
gnemus  servos  Dei  nostri  in  frontibus  eorum..  Hinc 
datur  intelligi  quoniam  propter  electos,  qui  interre- 
probos  in  hoc  mundo  habitant,  prohibentur  aliqua&- 
do  daemones  persecutionem  exercere  in  reproboe, 
ne  forte  eradicantes  zizania,  eradicent  Bimui  ettri- 
ticum  (Matth.  xiii,)  usquequo  electi  muniantur,  el 
confirmentur,  vel  ut  Lot,  de  medio  tollantur.  Eetao. 
tem  haec  pars  tertia,  in  qua  ostenditur  quam  poteni 
sit  Christus  suos  custodire  inter  malos  et  sal^^are. 
Siynemus,  inquit,  id  est  di8cernamus,muniamu8  et 
confirmemus,  ego  interius,  et  mei  ministri  exterios. 
Ego  intcrius,  fidc  crucis,  et  etiam  ministri  mei  exte- 
rius,  signo  crucis;  ego  interius,  oleo  inviBibili,  el 
moi  exterius,  oleo  visibili.  Fide  enim  cruciB  et  olM 
gratiae  spiritualis,  Christus  interius  suos  a  non  sutt 
disccrnit,  contra  persecutiones  munit,  in  bono  con- 
flrmat  et  constantes  facit.  Ministri  vero  Gbristi,  eoi 
visibili  cruce  et  oleo  visibili  exterius  signaotes,  eos 
interius  discerni,  muniri  et  conflrmari  demonstrant 
In  frontibuSf  inquit,  eorum.  Porro  puer  quando  ca- 
techizatur,  signatur  oleo  in  modum  crucis  in  pe- 
ctore,  ut  fldem  Christi  habeat  in  oorde  ;  signator 
inter  scapulas,  ut  onus  solius  Christi  portei;  si* 
gnatur  in  vertice,  ut  rationem,  quae  est  judest  bomi- 
nis,  conservet.  Quod  bene  signiflcatur  per  hoc  quod 
de  sanguine  agni  liniebatur  uterque  postis  et  super» 
liminare  domus,  in  qua  agnus  comedebatur.  In 
conflrmatione  vero  flt  unctio  in  modum  crucis  in 
fronte,  quae  est  sedes  pudoris  et  pars  corporis  magis 
eminens,  ut  fldem  Christi  non  erubescat  in  tribula* 
tione,  sed  potius  conflteatur  et  pr«dicet  aperte. 
Quod  bene  signiflcatur,  per  hoc  quod  Dominus  pr»- 
cepit  in  Ezechiele  signari  litteram  Thau  in  frontibns 
dolentium  et  gcmentium  de  iniquitatibus  aliorum, 
ut  sic  disccrnerentur  et  praemunirentur,  neo  cnm 
peccatoribus  perderentur.  Et  audiviy  inquit,  nwm- 
rum  signatorum,  centum  quadraginta  quatuar  tniliia 
signati  ex  tribu  filiorum  Isra&l.  Cum  juxta  litteram 
videatur  per  hunc  numorum  electos  de  Judais  sigai- 
flcarc,  et  per  turbam  innumerabilem,  quam  subjan- 
git,  electos  de  gentibus.  Sed  quia  super  hoe  inoerti 
sumus,  et  iere  totus  iste  liber  snigmaticus  est,  ad 
mysticum  referamus,  ut  intelligamus  per  bunc  nu- 
merum  non  quot,  sed  quales  sint  sig^ati  cx  omni 
tribu  flliorum  Israel,  id  est  ex  omnibus  gentibus  fl- 
dem  Jacob  imitantibus.  Per  contum  igitur  quadrt- 
ginta  quatuor  millia,  omnes  electi  de  quatuor  mundi 
partibus  signiflcantur.  Per  quadraginta  enim  acd 
piuntur  pcenitentes,  per  centum,  perfecti,  per  mil- 
lia,  perfectiores,  per  quatuor,  quatuor  partes  mun- 
di.  Ex  tribUy  inquit,  Juda  duodecim  millia  stgnaiL 
Per  Judam,  qui  confitens  inlerpretatur,  confitentes 
signiflcantur.  Quorum  duodecim,  id  est  ter  quatuor 
sunt  signati,  id  estomnes  de  qtiatuor  partiboB  fflun* 


f47ft 


HOMILliE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


1471 


di,  in  confessione  sanctae  Trinitatis  peifccti,  siinl  A 
Deo  signati  et  electi,et  sic  decajteris  intelligondiim 
est.  Significantiir  autem  per  has  duodccim  tribus, 
duodecim  virtutes.  Quas  qui  sequuntur,  salvan- 
tur.  Per  Judam,  confitentes  accipiuntur,  quibus 
sola  confesfiio  sufficit,  cum  non  habent  tem- 
piis  operandi,  ut  latroni  in  crucc  confitenti.  Et 
quia  habenti  tempus  operandi  sola  confessio  non 
Bufncit,  sequiturRuben,  qui  videns  filium  interpre- 
tatur,  per  quem  significantur  illi  qui  ad  benc  ope- 
randum  sunt  reservati,  qui  videbunt  fruclum  ma- 
nuum  suarum  in  aeternum.  Et  quoniam  quidam, 
bene  operantes,  minus  providi  sunt  tentationum, 
sequitur  Gad,qui  interpretatur  accinctus,  per  quem 
accipiuntur  illi  qui  contra  tentationcs  se  praeparant 


ot  accingunt,  juxta  illud  :  «  Fili,  accedens  ad  scrvi- 


B 


tutem  Dei,  preepara  animam  tuam  ad  tcntationcm 
{Eccli.  ii).  »  Et  quia  quidam  etiam  post  longam  lu- 
ctam  succumbunt,  scquitur  Ascr.qui  intcrprctatur 
^a/t«,per  quem  significantur  illi  quibus  dalum  cst 
felioiter  contra  tentationes  pugnare,  et  tontuliones 
in  profectum  provenire,  juxta  illud  :  «  Beatus  vir 
qui  suffert  tentationem  quoniam  cum  probatus 
fuerit,  accipiet  coronam  vitae  {Jac.  i).  »  Et  quia  pa- 
tientiam  debet  comitari  charitas,scquiturNephlha- 
lim,qui  interpretatur  /a/t7Mrfo,per  quem  significan- 
tur  illi  qui  ex  latitudinccharitatis  suae  etiam  perse- 
cutoribus  suis  largiuntur.  Et  quoniam  quidam, 
quamvis  exteriora  sua  persecutoribus  suis  largiantur 
tamen  injurias  in  corde  retinent,sequiturManasses, 
qui  interpretatur  obliviosus yi^er  quem  illi  significan- 
tur  qui  injuriarum  immcmores  sunt.  Et  quoniam  C 
quidam  de  praedictarum  virtutum  consecutione  ni- 
mis  hilarescunt,  sequitur  Simeon,qui  interpretatur 
tristitise  exauditiOf  per  quem  significantur  illi  qui, 
ne  virtutibus  suis  nimis  hilarescant,  semper  cor 
suum  ad  considerationcm  peccatorum  praeteritorum 
et  miseriam  hujus  mundi  convertunt,  ut  inde  con- 
tristentur  ct  humilientur,juxta  illud  Sapientiae  Sa- 
lomonis  :«  Cor  sapientis  in  tristitia,et  cor  stulti  in 
laetitia  {Eccles.  vii).  «Etquiaseptempraeccdentes  vir- 
tutes  tcnemur  ex  praecepto  adimplcre,sequiturLevi, 
qui  interpretatur  adilus,  per  quem  illi  significantur 
qui  non  solum  praeeepta,  scd  etiam  consilia  et  non 
injuncta  faciunt.  Et  quoniam  tales  inter  labores 
mundanae  miseriac  ingemiscunt,exspectantes  redem- 
ptionem  corporis  sui,  sequitur  Issachar,  qui  inter-  j\ 
prctatur  merceSy  per  quem  significantur  illi  qoos  tae- 
det  hic  viverc,  cupientes  mori  et  esse  cum  Christo, 
Et  quoniam  vita  talium  minoribus  necessaria  est, 
sequitur  Zabulon,qui  interpretatur  hahitaculum  for- 
titudinis,  per  quem  significantur  illi  qui  pro  neccs- 
sitate  fratrum  laborem  non  recusantes,de  Maria  ad 
Martham  descendunt.  Et  quoniam  ex  hoc  provcnit 
augmentum  et  profectus  Ecclesiaj,sequiturJoseph, 
qui  interpretatur  augmcntum,  per  quem  illi  signifi- 
cantur  qui,per  doctrinam  suam,  Ecclesiam  numero 
fidelium  augmentant.Et  quoniam  tot  et  tantas  vir- 
tutes  solet'  ad  extremum  elatio  impugnare,sequitur 


Bcnjamin,qui  filius  dexterx  interpreiatur,per  quem 
illi  significantur  qui  intermagnas  virtutes  suashu- 
miles  scmper  existunt,nihil  a  se,red  a  bcnedielione 
divinae  dexterae  omnia  se  habcre  rcputantes,et  quid- 
quid  boni  habent  ei  attribuentes.  Proficiunt  autem 
istae  virtutes  asccndendo  g^sdatim  ab  imo,  id  est  a 
sola  confcssione  ad  summam  virtutem,quae  est  hu- 
militatem  in  summo  virtutum  tenere.Has  virlutes, 
fratres  charissimi.habcre  studeamus,  si  de  numero 
signatorum  esse  desideramus. 

Enumeratis  igitur  sub  figura  virlutibus  signato- 
rum,  agit  Joanncs  de  ipsis  signatis  subdens  :  Post 
hcec  vidi  turbam  magnam.  Vocat  aulem  universita- 
tem  turbam,  propter  sui  multitudinem  et  incom- 
prehensibilitatcm.Porro  dehac  turba  dicit  septem  : 
videlicet,  (juanta  csset,  unde  venisset,  quomodo 
vel  ubi  se  haberct,  quem  conspiccret,  quo  vestita 
epsot,quid  in  manibus  haberet,qui  diceret.  Quanta 
csse  ostendit  cum  subdit  :  Quam  dinumerare  nemo 
poterat.JuxiSi  quos  Dominus  dixeratAbrahae:  «  Mul- 
tiplicabo  scmen  tuum  sicul  slellas  cccli  et  arenam 
maris  {Gen.  xxii  ct  xxvi) ;  »  clcctos  enim  ille  solus 
potcst  numerare,  qui  stcllas  cceli  et  arenam  maris 
potcst  numerare.  Et  hoc  contra  eos  qui  dicunt  : 
Quis  potcrit  salvus  essc?  Unde  venisscnt  ostendit, 
cum  subdit  '.Exomnihus  gentibus.et  trihuhus.etpopU" 
lis  ct  /z;?r7?/w.Et  hoc  conlra  illos,  qui  putant  tantum 
in  Latina  vel  in  Graeca  lingua  catholicos  esse.  Ut 
enim  Pctrus  ait :  «  In  omni  gente  quae  timet  Deum  et 
opcratur  justitiam,  acceptus  est  illi  (.-/c/.  x).  »  Et 
Paulus  :  «  Undc  est,  inquit,  masculus  aut  femina, 
Judams  et  gentilis,  circumcisio  et  pra?putium,  ser- 
vus  et  libcr?  »  {Gal.  iii.)  «  sed  omnia  in  omnibus 
Christus  {Col.  iii), »  id  est,nulla  diversitas apud  Deum 
pra?judicat,scilicet  neque  scxuum,neque  nationum. 
neque  obscrvantiarum,neque  linguarum,neque  con- 
ditionum,scd  solus  Christus  estomnia  in  omnibus. 
Femini  enim  nocet  vel  feritas  gentis  8uae,vel  mali- 
tia  tribus  sua;,  vel  vitium  populi  sui,  vel  barbaries 
linguae  suae,  si  tantum  Christus  vita  et  moribus  et 
fide  tencatur.  Quomodo  vero  se  habcant  ostendit 
cum  subdit  :  Stantes  ante  thronum,\d  est  assistentcs 
Deo  judicanti  et  regnanti.  Quia  enim  in  mundo 
semper  astiterantChristo  in  mentibus  suis  judicato 
et  paticnti,illo  digni  sunt,ut  in  coelo  assistant  judi- 
canti  et  regnanti.  Qucm  conspicerent  ostendit  cum 
subdit  :  In  conspeciu  A§ni.  In  quem  desiderant  angeli 
conspicerc.Illum  cnim  in  gloria  sua  videre  est  beate 
vivcrc.  Quod  illi  soli  merentur,  qui  in  eum  direxe- 
runt  scmper  in  hac  vita  oculos  intentionis  suaeguxta 
illud  :  «  Oculi  sapientis  in  capitc  ejus  {Eccle.  ii).  » 
Quo  vesliti  cssent  ostendit  cum  subdit  :  Amicti  sto- 
tis  albiSy  id  cst  vcstiti  corpus  et  animam  candore 
immortalitatis.  Quod  illi  merentur  qui  stolas  suas, 
in  baptismo  sanguinis  Christi  dealbatds,immacula- 
tas  custodieruntjvel  maculatas  lacrymis  pcenitentiaB 
purgaverunt.  Quid  manibus  ferrdnt  ostendit  cum 
subdit :  Et  palmis  in  manibus  eorum,id  est  victoriales 
et  immarcessibiles  mercedes  in  operibus  illoruxn. 


.1175 


HADDLPHI  ARDENTIS. 


147( 


Quodillimerenturquiinhacvitaotiosinonfucrini,  A  rissimi,toto  corde  audire  et  retinere  debemus,  qud* 


sed  pro  Christo  infatigabiliterlaboraverint.Quid  do- 
corent  ostendit  cum  subdit :  Et  clamabunt  voce  ma- 
gna.  Est  autem  haec  pars  quarta,  in  qua  oslenditur 
Salvatorem  quanta  laus  scquatur.Illi  enim  qui  sai- 
vati  sunt,sicut  in  hac  vita,imo  magis  in  illa  icterna 
vita  laudibus  magnac  devotionis  Salvatorem  suum 
semperbcnedicunt,juxtaillud  :  «  Beati  qui  habitant 
in  domo  tua,  Domine,  in  saecula  sajculorum  lauda- 
bunt  te  {Psal.  lxxxiif),  »  dicentes  :  Salus  Deo  nostro 
sedenti  super  thronum  et  Agnc,  Ac  si  aperte  dicant  : 
Ouidquid  salutisconsecuti  sumus,vel  in  peccatorum 
reinis8ione,vel  in  buna  operatione,  vel  in  glorifica- 
tione,nihil  niorltis  nostris,  sed  gratiae  Dei  Patris  ct 
Filii  ejus  attribuenduin  est.Quod  canticum  cantare 


niam  in  ea  demonstratur  nobis  doctrina»  sine  qot 
non  potest  haberi  salus.Sunt  autem  hujus  lectionii 
partes  duac.  Primo  enim,  instruit  nos  Domiuiu, 
exemplo  sui ;  secundo,  doctrina  verbi.Porro  exem- 
plo  sui  nos  instruit,cum  videns  turbas,  ascendit  in 
montem  et  ibi  scdens  discipulos  erudivit,  moneni 
nos  universaliter,  ut  si  eum  sequi  volumus,  non 
cum  turbis  in  imo  remaneamus^sed  tumultum  stre- 
pitumque  mundi  et  ima  vitiorum  fugiente8,ad  alli* 
tudinem  virtutum  ascendarnus,  in  ipsa  virtufum 
aititudine  bcdeamus,id  est  non  elate,  sed  humiiiter 
nos  habeamus,  et  condescendendo  minoribus  nofl 
coaequemus^quatenus  sic  eos  ad  nos  accedentes  do- 
ccre  et  Deo  lucrari  valeamus.  Specialiter  vero  nos 


ante  thronum  Dei,  illi  soli  merentur  qui,  quidquid  ^  praedicatores  instruit,ut  cajteris  pra;dicaturi,primo 


boni  habuerint,  non  sibi  sed  Deo  attribucre  didicc 
rint ;  haec  est  enim  laus  quae  magis  divinam  dele- 
ctat  majestatem.  Ad  quam  laudem  ut  magis  nos  in- 
vitct,  ostendit  illam  omnes  angelos  approbare  et 
confirmare.  Quorum  attcstationi  ut  magis  acquie- 
8camus,innuit  pnus  ipsos  angelos  esse  protectores 
et  exemplares  nostros.  Eos  protectores  nostros 
esse  ostendit,cum  dicit  :  Et  omnes  angeli  stabant  in 
circuitu  ihroni,  id  est  Ecclesiaj,  in  qua  Deus  scdet, 
juxta  illud  :  «<  Immitet  angelus  Dei  in  circuitu 
timentium  eum,  et  eripiet  eos  (Psal.  xxxiii).  »  Et 
non  solum  in  circuitu  throni,  sed  etiam  in  circuitu 
seniorum  et  quatuof  animalium,id  est  praedicatorum 
Veteris  et  Novi  Testamenti.  Seniores  enim  ct  qua- 
tuor  animalia  sunt  in  circuitu  throni,  sed  angeli 


altitudinem  vitae  et  doctrinae  conscendamus,  juxtt 
illud  Isaia^  :  «  Super  montem  excelsum  ascende,  ta 
qui  evangelizas  Sion  ;  exalta  in  fortitudine  vooem 
tuam,qui  evangelizas  Jerusalem  (Isa,  xl).  n  In  ipst 
quoque  vitac  et  doetrinae  celsitudine  sedcamu9,cum 
per  vocationem,  tum  etiam  per  condescensionem. 
Per  vocationem,  quia  magistrorum  est  non  discur- 
rere,sed  sedere,non  se  negotiis  saecularibus  impli- 
care.Unde  et  in  Gestis  pontificalibus  legitur  : «  Tot 
et  tot  annis  sedit  ille,  vel  ille  episcopr.s.  »  Sane  se- 
dentis  pars  inferior  rccumbit  quo;  manet  quieta ; 
pars  vcro  superior  erigitur,et  manet  directa.  Spiri- 
tualis  quoque  magistri  pars  inferior,  id  est  sen- 
sualitas^dcbet  a  sacculari  decursione  et  implicatione 
quiescere,  etpars  superior,  id  est  ratio,  ad  prasdi- 


sunt  in  circuitu  et  seniorum  et  quatuor  animalium  C  canda  coelestia  debet  assurgere.  Per  coDdescensio- 


et  throni,  quoniam  prajdicatores  circumeunt  vigi- 
lando  Ecclesiam,  ipsos  vero  praedicatores  et  ipsam 
simul  Ecclesiam  circumeunt  angeli  et  custodiunt. 
Eos  vero  excmplares  nostros  esse  ostendit,cum  eos 
humiliarc  in  facics  suas  ct  Dominum  adorare  osten- 
dit.Et  hoc  in  con^pectu  throni,id  est  Eeclesiae,  qua- 
tenus  considerans  ecclesia  ipsos  angelos,  qui  nun- 
quam  peccaverunt,  se  tamen  humiliare,et  suam  ex 
se  infirmitatem  attcndcre,discatctipsaquae  peccavit 
multo  magis  sc  humiliare,  suam  infirmitatem  co- 
gnoscere,et  Deo  auctori  quidquid  boni  habet  attri- 
buore.  Et  adoravemnty  inquit,  dicentes  :  Amen.  Quasi 
homines  bene  facitis,quia  salutom  vestram  non  vo- 
bis,sed  Deo  attribuitis,  quia  non  solum  salus,  sed 


nem,  quia  spiritualis  magistri  est,sicut  infirmitati, 
sic  et  capacitati  subditorum  condescendere,  quate- 
nus  non  minus  alta,nec  importabilia  primo  eos  prs- 
dicet,sedjuxtacapacitatem  illorumeis  distillet  Juxta 
quod  Dominus  in  Evangelio  discipulis  suis  dicit : 
«  Multa  habco  vobis  dicere,8ed  non  potestis  portare 
modo  (Joan.  xvi.)»  Quatenus  non  ingravet  nec  de- 
terreat  auditores,  ut  quidam  faciunt,  sed  eis  con- 
dpscendendo,^s  ad  se  trahat.Debet  quoque  os  suum 
aperire,id  est  clausum  et  obscurum  verbum  aperire 
et  doctrinaliter  erudire.  Quasi  enim  clauso  ore  do- 
cet,  qui  intclligibiliter  non  docet.  Sed  doctor  eccle- 
siasticus,  ut  legitur  in  Esdra,  debet  distincte  loqui 
et  aperte  ad  intelligendum,utvidelicet  non  sibi  soli, 


etiam  omnis  benedictiOyid  est  donum  quod  est  bene-  n  sed  aliis  loquatur.Quod  contra  quosdam  est,qui  ut 


dicendum,  et  clarilas,  sive  exterior  sive  interior,  et 
sapientia,  qua  mala  vitamus  ct  bona  eligimus,  et 
gratiarum  actio  de  collatis  bonis, /tonor,  sive  tempo- 
ralis  sive  ajternus,  et  virtus  intcrior,  e/  fortitudo  ex- 
terior,omnia  haec  sunt  Dei,ita  ad  Deum  debent  re- 
ferri,  qui  haec  in  manu  habet,cui  vult  praebet,  cui 
est  honor  et  gloria  per  omnia  saecula  saeculorum. 
Amen. 

XLII. 

IN   FESTO   OMNIUM   SANCTORUM. 

Videns  Jesus  turbas,  ascendit  in  montem  (Matth.  v). 
Et  rel.Hanc  sancti  Evangelii  lectionem,  fratres  cha- 


se  ostententjObscuris  verbis  et  inusitatis  loquuntur» 
similes  illis  qui  magis  appetebant  olim  linguisloqui 
quam  intftrprctari,quos  Paulus  reprehendit  dicens : 
«  Nisi  manifestum  sermoncm  dederitis,  quomodo 
seietur  id  quod  dicitur?  »  (I  Cor.  xiv.)  Etpostpauca: 
«  In  Ecclesia  volo  magis  quinque  verba  meo  sensu 
loqui,utvos  instruam,quam  decem  millia  verborum 
in  lingua  (ibid.).  » 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  Dominus  instruit 
nos  verbi  doctrina,  hortans  nos  ad  octo  virtutes 
aeternae  beatitudinis  consecutrices.  Quarum  prima 
est  paupertas  voluntaria.Ad  bano  nos  invitat|  cum 


HOMILIiE.  —  L  DE  TEMPORE. 


1478 


Beati  pauperes  spiritu^  quoniam  ipsorum  est  f^ 
\  caslorum,Qu8d  utique  doctrina  mundanae  sa- 
3  est  contraria.  Mundus  enim  putatpaupcres 
liseros,  et  divites  esse  beatos,  juxta  illud : 
^im  filii  sicut  novellae  plantationes  in  juven- 
la,  fllise  eorum  composit®,  circumornat»  ut 
udo  templi ;  promptuaria  eorum  plena,  eru- 
i  ex  hoc  in  illud,oves  eorum  fetosaB,abundan- 
igressibus  suis.  Non  est  ruina  maceriae  neque 
us,  neque  clamor  in  plateis  eorum.  Beatum 
nt  populum  cui  haec  sunt  {PsaL  cxLiv).»Sed 
eiDominus  sentiens,  hic  dicit  :  Beati  pauperes 
f  id  est  voluntate.  Voluntaria  enim  paupertas 
pter  Deum  fiat)  virtus  est.  Quae  a  prophetis 
itas  appellata  est.  Porro  quatuor  sunt  species 
i^tis.Alii  quippe  sunt  pauperes  rebus,etnon  ^ 
i;  alii,8piritu,  et  non  rebus;  alii,  et  spiritu  et 
aiii,spiritu  et  mediocribusrebus.Sanepauper 
et  non  spiritu  est,quia  cum  non  habcat  mun- 
divitia8,eas  tamen  ardet  et  desiderat.Sed  quia 
rest,putat  sc  esse  miserum  etDeo  exosum.  Di- 
ero  putat  esse  fortunatos.  Proptcrea  furatur, 
decipit,  mentitur,perjurat,  occidit.  Qui  tanto 
et  damnabilior  efficitur,  quanto  de  flagello 
rtatis  non  emendatur.De  hujusmodi  dicitDo- 
per  prophetam  :  «  Curavimus  Babylonem,ct 
)t  sanata  {Jer,  ci).  «  Quasi  diceret  :  Fecimus 
ad  correctionem  ejus  potuit  sufficere,  sed  ta- 
psa  pcrdurat  in  sua  iniquitate.  Pauper  vero 
i  et  non  rebus  est,  qui  cum  divitias  habeat, 
ntemnit,  et  dum  est  inter  opes,  sentit  sc  di- 
itorem.non  dominum.  Pauperibus  est  largus,  C 
jro  parcus,  Illas  vero  credit  solas  esse  divi- 
uae  dominum  suum  non  relinquunt,ut  fidem, 
et  charitatem,  et  caeteras  virtutes  quae  homi- 
anctificant  simul  et  beatificant.Quitantoma- 
:  et  mirabilior,  quanto  majoribus  opibus  cir- 
itus.  Vitiis  earum  non  tcnetur,non  cnervatur, 
iflatur,  non  sollicitatur.  Opcs  ei,  etsi  arrident, 
men  irridcnt.  Talis  pauper  erat  Abraham,talis 
iupcrDavid,quipositusinterdivitias  saeculares 
<Ego  sum  pauper  et  dolen8(P5fl/.Lxviii).»Tali8 
reratJob,qui  dicit  se  de  divitiis  suis  gaudia 
abuisse  {Job.  xxxi).  Est  autem  haec  pauperies 
n  virorum,  qui  in  divitiarum  mollitic  norunt 
r  continere  se.  Paupei  vero  et  spiritu  et  re- 
it,qui  non  solum  mandata,scd  etiam  consilia  j) 
.8,venditomnia  quae  habetet  dat  pauperibus, 
lus  nudum  Christum  sequitur.  Talis  paupcr 
lias  propheta,  talis  Joanncs  Baptista,  tales 
res  fuerunt  apostoli  et  premitac.  Est  autem 
aupertas  tantum  perfectorum  virorum,  qui 
n  fide  fortcs,  in  vita  continentes,induri8  pa- 
3.  Qui  certissime  norunt  nulla  sibi  debere, 
ibi  necessaria  providentc.  Pauper  vcro  spiritu 
mediocriter  est,  qui  cum  divitias  tanquam 
contemnat,  tamen  non  vult  eas  omnino  re- 
re,  timens  ne  forte  egens  fieret,  mendaz, 
tptor  atque  doiosus.  Hursus  nec  vult  magnas 


possidere  divitias,  timens  ne  forte  divitiae  eum  aut 
efleminarent,  aut  inflarent,  aut  nimis  solllcitum, 
aut  securum  eum  facerent.  Propterea  mediorriter 
vult  neces8ariapossidere,orans  Dominum  cum  Sa- 
lomone  :  «Domine,  divitias  et  paupertatcs  ne  dede- 
ris  mihi,sed  tantum  victui  meo  tribue  nenessari 
{Prov.  xxx).»  Est  autem  haec  paupertas  impcrfecto- 
rum,  qui  non  habent  tantum  virtutis,  ut  possint 
dicere  cum  Paulo  :  «  Scio  et  abundare  et  penuriam 
pati  {PhiL  iv).  »  Qui  enim  nec  solvitur  prosperis, 
nec  frangitur  advcrsis,  scit  abundare  et  penuriam 
pati.  Vos  itaque  fratres,  si  non  potestis  omnia  re- 
linquere,  nec  potestis  inter  divitias  continenter  vi- 
vere,  saltem  noccssaria  sola  retinete,  superflua 
erogate,  et  estote  pauperes  et  humiles  mente.  Solis 
enim  contemptoribus  terrenarum  divitiarum  pro- 
mittuntur  divitiae  regni  ccelorum.  Non  est  enim 
CGclestium  divitiarum  amator,terrenarum.Secunda 
virtus  est  mititudo,  sive  mansuetudo.  Ad  hanc  nos 
invitat  Dominus  cum  subdit  :  Beati  miteSy  quoniam 
ipsi  possidebunt  lerram.  Est  autem  mititudo  virtus 
montis,  irae,  furoris,  impaticntiae,  et  tolius  asperi- 
tatis  mitigatrix.  Est  etenim  irae  contraria,  et  sicut 
iracundus  homincs  a  se  repcllit,  ita  mitis  eos  ad  se 
attrahit.  Mititudinis  termini  sunt  asperitas  et  mol- 
lilies.  Tunc  enim,  fratres  mei,  virtutes  mititudinis 
recte  tenemus,  cum  nec  per  asperitatem  uti  quidam 
faciuot,  nostros  fugamus,  nec  per  mollitiem,  ut  He- 
li,  cos  corrumpimus.  Cum  enim  rigor  et  mititudo 
virtutes  collaterales  sint,  utraque  pro  eausa,  pro 
tempore,  pro  persona  est  exercenda.  Contra  contu- 
maces  quippe  debomus  esse  rigidi,  erga  vcro  sim- 
plices  et  rudes  debemus  esse  mites.  Sed  et  in  om- 
nibus  debet  semper  comitari  rigor  mititudinem,  et 
mititudo  rigorem,  ut  videlicet  et  semper  habeamus, 
et  mititudinem  rigidam  et  rigorem  mitem.Alioquin, 
aut  rigor  incrudescet  aut  mititudo  emollescet. 
Quantavero  virtus  sit  mititudo,  ostenditDominus, 
cum  se  dicit  esse  magistrum  illius.  «  Discite,  inquit, 
a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde  {Matth.  xi).» 
De  hac  virtute  Moyses  commendatur  cum  dicitur  : 
«  Erat  autem  Moyses  mitissimus  omnium  homi- 
num  {Num,  xii).  »  De  hac  commendatur  et  David 
cum  dicitur  :  «  Memonto,  Domine,  David,  et  omnis 
mansuetudinis  ejus  {Psal.  cxxxi).  »  Discamus  ergo, 
fratres  mei,  esse  mites  et  mansueti,  quoniam  soli 
tales  possidcbunt  terram.  Porro  congrue  possessio 
terrae  mitibus  promittitur,  quoniam  soli  illi  quisunt 
mites  moribus,  ut  Moyses  et  David,  possunt  possi- 
derc  vel  terram  viventium  vel  terram  mortuorum. 
Immites  uamque  nec  se  nec  alios  possunt  possi- 
dere. 

Tertia  virtus  est  tristitia  sive  luctus.  Ad  hanc 
nos  invitat  Dominus,cum  subdit  :  Beati  qui  lugent, 
quoniam  ipsi  consolabuntur,  Risum,  fratres  mei, 
nulla  Scriptura  commendat,  sed  potius  vituperat, 
Salomon  enim  dicit :  «  Risum  deputavi  errorem,et 
gaudio  dixi :  Quid  frustra  deciperis?  (Eccle.  ii.) »  et 
alibi :  u  Risus  dolore  miscebitur,et  extrema  gaudii 


im 


RADDLPHI  ARDENTIS. 


#4^ 


Influs  occupat  {Prov.  xiv).<(  Et  alibi  :  In  ore  stulti  /^  patiatur  bonitatem  opprimi  a  malitia,  jtistitiain  afr 


soinpcrrisus.EtDominus  in  Evangelio  :  «Va?  vobis 
qr.i  ridetis,  quia  plorabitis  (Luc.  vi).  »  Omnis  enim 
risus  nascitur  aut  cx  vanitate,  aut  ex  invidia,  aut 
ex  malitia  mentis.Qui  ridetde  vanis,vanus  est.Qui 
ridct  de  damnis  alicnis,inviduset  mab"gnuscst.Qui 
ridct  aliis  lugentibus,  crudclis  cst.  Qui  ridct  inter 
seria  stultus  est.  Qni  cachinnatur,  cnetcris  taccnti- 
bus,  constat  quia  aliquid  stultitiae  occurrit  memoriaB 
ejus.  Risus  quoque  multus  hominem  rcddit  onero- 
sum  et  odibilem.  Luctum  vcro  commendat  hic  Do- 
minus.  Quinetiam  ipse  legitur  flcvisse,  qui  tamen 
nunquam  lcgitnr  risi.se.  Ga3tcrum  non  omnis  lu- 
clus  est  hiurlat)ilis.  Quidam  enim  lugent,  quia  lu- 
genda  faccre  non  potuerunt,  ct  mali  sunt.  Quidam 


injustitia,  pietatem  ab  impietate,honestatem  ab  iih 
honcstate.  Qui  enim  hoc  esuriunt  in  hac  vita,  siiwf 
dubio  saturabuntur  in  alia  vita,  quando  seilicel 
Deus  et  sanctos  in  justitia  perficiet,  et  nnicuiqutf 
sccundum  quod  meruit  reddet.  Tunc  enim  «  ncm 
csurient  ncque  sitient  amplius,  et  non  cadet  stipef 
illos  sol  neque  ullus  (Bstus  (ihid.).  » 

Quinta  virtus  est  misericordia.  A  i  hanc  nos  in?i- 
tat  Dominus,  cum  subdit  :  BenU  misericordes,  quO' 
niam  ipsi  misericordiam  consequentur.  Sane  miseri- 
cordia  est  virtus  miseriae  compatiens  alicna ;  huji» 
duo  sunt  effectus,dare  et  dimittere.  Undc  Dominns : 
«  Date,  ct  dabitur  vobis.  Dimitte,  et  dimittetur  vo- 
bis  [Luc.  vi).  »  Ha?c  cnim  virtus  se  extondit  etiam 


lugent  de  damno  rci  lemporalis,  etavari  sunt.  Qui-  p»  usque  ad  inimicos.UndeDominus  :  «Estote,inquit 

5  1  J.        J  *  *      *  f  1  •  I  I  •^  •  •  J  *  L  ±      T\       £  L  1  M.  •  •  • 


dam  lugent  de  corporis  sui  incommodo,ct  pusilla- 
nimes  sunt.Quidam  lugcnt  supcs  funcribusmortuo- 
rum,  ct  humani  sunt.  Talis  enim  luctus,  si  sit  mo- 
destus,reprehensibilis  non  cst.Scriptnm  est  enim  : 
({  Fili,  in  mortuum  produc  lucrymas  quasi  dira 
passus,  incipe  pl.rare  {Eccli.  xxxviii.  »  Verum  duo 
gencra  luctu  pra3cipue  commcndat  Scripturasacra. 
Primus  luctus  cst,quando  aliquis  luget  pro  suis  vcl 
aliorum  pcccatis.  Secundus  luctus  cst,  quando  ali- 
quis  pcrfcctus  plorat  pro  dilationc  ccclestis  patria;. 
Primus  luctus  nascitur  ex  considerationc  pcrca- 
torum  perpetratorum,  et  ex  timore  gehennalium 
pccnarum  eis  debitarum.  Secundus  luctussimiliter 
nascitur  ex  duobus,  vidclicet  ex  consideratione 
praesentis  miseriae  et  desidcrio  bcatitudinis  (ctcr- 


misericordcs,  sicut  et  Pater  vester  CGcIestis  miseri» 
cors  cst  {ihid.)y*  — «  qui  solem  suum  (^cit  oriri 
supcr  bonos  et  malos,et  pluit  superjustos  ct  inju- 
slos  (Matth.  v)  »  Et  Apostolus  :  «  Si  esurierit  inimi- 
cus  tuus,ciba  illum;  si  sitit,potum  da  illr,hoc  enim 
facicns,  congcrcs  carbones  super  caput  ejus  (Bom. 
xii).  »  Hujus  virtutis  sunt  termini  duritia  inhuma- 
na,  ct  compassio  indiscreta.  Tunc  cnim,  fratree, 
mci,  virtutem  miscricordife  recte  tencmus,  quando 
nec  inhumane  duri  sumus  erga  naturam  proximi 
indigcntis,  ncc  indiscrete  compatimur  vitiis  dclin- 
quentis.Cum  cnim  misericordia  etjustitiavirtuales 
sint,  misericordia  erga  naturam,  et  justitia  contra 
vitium,excrcenda  est.  Imo  in  omnibus  habeamus  et 
misericordiam  justam,  etjustitiam  miscricordcm ; 


nae.  Primus  luctus  si  non  cxcedat,  bonus  est,  et  C  alias  ncchaec  vcra  misericordia,  nec  illa  verajusti- 


secundus  melior.  De  istis  dicitur,  quoniam  qui 
lugent  consolabujitur,  in  pcccatorum  dimissione  ct 
gaudii  ccclestis  adeptionc,  quando  sciIicot«  abstcr- 
gct  Dcus  omncm  lacrymain  ab  oculis  sanctorum,et 
mors  non  erit  amplius,  neque  luctus,  nequc  dolor, 
quoniam  priora  transii  runt  {.ipoc.  vii),»  etc.  Quarta 
virtus  cst  dcsiderium,ad  quod  nos  invitatDominus 
cum  subdit  :  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam, 
quoniam  ipsi  saturahuntur.  Porro  universab"ter  jus- 
titia  est,  unicuique  reddere  quod  suum  est.  Justi- 
tia  vcro  hominis  est,  Dco  reddere  rcligionem,  sibi 
munditiam,  proximis  dilcctionem,  parentibus  ho- 
norem,  filiis  providentiam,majoribus  obedientiam, 
subditisdisciplinam,  omnibus  aequitatcm.  Justitia 


tia,  sed  potius  vitium  est.  Eleganter  autem  miseri- 
cordibus  consecutio  misericordiae  promittitur,  sicut 
ct  ccontra  judicium  sine  miscricordiaei  qui  non  fa- 
cit  misericordiam(/ar.  ii).Sextavirtus  estmunditia 
cordis.Ad  hanc  nos  invitat  Dominus,  cum  subdit  : 
Bcati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt.  Est 
autem  pcrFecta  cordis  munditia,  nullam  turpem  in 
se  recipere  cogitationem.  Sed  quis  hoc  in  hac  vita 
poterit?  Nullus.  Velimus  enim  nolimus,  roultoties 
turpitcr  cogitamus  et  delectamur.  Sed  si  turpem 
cogitationem  et  delectationem  in  corde  nascentem, 
statim  non  conscntiendo,  refrenamus,  non  ideo  hic 
munditiam  amittere  dicimur,  quia  scilicet  nos  tui> 
pitcr  cogitase  et  dclcctatos  fuisse  reprehendimus 


Dei  est  unicuiquc  secundum  quod  meruit  reddcre.  Q  etpunimus.Possumus  autem  dicere  cum  Apostolo  : 


Neutra  autem  in  hac  vita  perflcictur,  quoniam 
neque  homo  poterit  in  hac  vita  perfecte  unicuique 
quod  suum  cst  redderc,  neque  Deus  hic  reddet 
plcnarie  unicuique  quod  nieruit.  Sed  utraque  jus- 
titia  consummabitur  in  alia  vita.  Proptcrea  convc- 
nicnter  ait  :  Ueali  qui  csuriunt  ct  sitiunt  justiliam, 
tanquam  scilicct  cibum,et  potum  animae.  Nos  quo- 
quc,  fratres  mei,  toto  dcsiderio  esuriamus  ct  sitia- 
mus  justitiam,subaudi,facerc  et  fieri  desiderantes, 
scilicet  ut  nos  possimus  pcrfecte  unicuique  quod 
suum  est  reddere,  et  ut  a  Dco  reddatur  unicuique 
justo  secundum  quod  meretur,  ne  scilicet  diutius 


«  Si  quod  nolo  hoc  ago,non  pecco  ego,8ed  quod  ha- 
bitat  in  mc  pcccatum  {Rom.  vii). »  Est  autem  mun- 
ditia  cordis  secundum  statum  praesentis  vitae,  nulli 
turpitudini  consentire.  Qui  autem  sic  mundi,  quo- 
niam  nondum  omnino  mundi  sunt,  ideo  dicitur  de 
iis  :  Non  quia  jam  vident  Deum,sed  quia  videbunt 
in  ajterna  vita,  quando  scilicet  nihil  de  caetero  pote- 
runt  turpiter  cogitare.  Nos  ergo,  fratres  mei,  si  ibi 
eum  videre  volumus,  hic  purgare  mentis  oculum 
satagamus.  Septima  virtus  est  pax.  Ad  hanc  nos 
invitat  cum  subdit  :  Beati  pacifici,  qumiidm  filii  Dei 
vocabuntur.Esi  autem  parperfecta,  perfect»  inm«» 


HOMIiiliE.  --•  1.  DB  TBMPORE.  l|||p 

8  mentis  siaius,  cunciis  sihi  ornate  concor-  J^  improcaverint :  ei  pcrseculi  vos  /iutfnni,soilicet  dam- 


)U8.  Sed  cum  caro  hic  concupiscat  adversus 
im,  et  spiritus  adversus  carnem  {Gal.  v,)  h«c 
on  est  viae,  sed  patris.  Juxtavero  pnesentem 
Q,  dicitur  pax  tranquillue  mentis  status,  cun- 
bi  ornate  concordantibus,  vel  saltem  aliisor- 
»,  cedentibus.  Quando  enim  omnes  motus  in 
concordant  ordinate,  vel  sibi  saliem  ordinate 
t,  ut  bonis  mali^  vel  spiritualibus  carnales, 
)aqem  habemus  nobiscum,  carnem  spiritui 
ndo,  ct  cum  Deo,  ei  obediendo,et  dum  omni- 
ominibus  quantum  in  nobis,  eorum  bonum 
)t  et  volendo  et  quaerendo.  Qui  autem  sic  mo- 
at  paciQci,  filii  Dei,  non  dixit  jam  vocantur, 
idhuc  aliqua  rebellio  in  cis  est,  sed  vocabun- 


niricatiouibus,  exsiiiis  et  tormentis;  inverbis,  cum 
dicit,  et  dixerint  omne  malumj  scilicet  detrahendo, 
ne  coDviciendo  et  accusando.  Addit  melientet,  ne 
glorietur  is  de  quo  vere  maledicuntur.Addit  eiiam 
propterme,  quoniam  nonp(£na,sedcausamartyrem 
'  facit.  Gaudete,  inquit,  subaudi,  mentc,  et  exiuUc^tfi 
corpore,  qnoniam  merces  vestra  copiosa  est  in  casli^. 
1103  virtutes,  fratres  charissimi^  ita  sibi  sunt  con- 
junctae,  quod  gradatim  proficimus  ascendendo  ufl 
ultimam.Primum  quippe  mundanam  considerantes 
miseriam  incipimusmundum  contemuere.SecundQ, 
inieriores  passiones  in  nobis  mitigare.  Tertio,  vi- 
dcntcs,  nos  non  possc  eas  hic  omnino  puxgare  lu- 
gemus.  Et  quarto  SDternitatem  justiti»  in  qua  ec^s 


9terna  vita,  cnm  omni  rebollione  in  eis  so-  ^  miiigare  valcamus,  esurimus;  ad  quam,  quoni^ 


imiles  Deo  etficicniur.  Nos  ergo,fratrcs,quan- 
lOSfiumus,  hic  pacem  in  nobis  ordinatam  ha- 
is,quatenus  ad  illam  pacem  Dei,quse  exuspe- 
^nem  sensum  (PAt/.iv),  periingere,  etfilii  Dei 
et  esse  mereamur. 

iva  virtus  est  paiieniia.  Ad  hanc  nos  invitat 
lUB  cum  subdit ;  Deati  qui  persecutionem  pa- 
r  propter  justitiam,  qmniam  ipsorum  est  re- 
cetlorum.  Porro  paiientia  est  virtu8,illaias  si- 
irias  propterDeum  eequanimiier  portans.Cum 
Ucitur  :  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  pro- 
utitiamy  subaudiendum  aequanimiter.  Tria 
faoiunt  mariyrem  :  innocentia,equanimitas 
sa.  Innocentia,  ut  propter  peccata  pocnam 
ereatur,®quanimitas,utpGenaminjusteillatam 


non  propter  merita  nostra,  siedpropteraoliammis^- 
rfcordiam  pervenitur.Quinto  discimus  aliis  misere- 
ri,  ut  Deus  misereatur  nobis. 

£t  quoniam  micericordia  sine  mundiUa  non  suf- 
fieit,  omnos  cogitaiionum  turpitudines  a  corde  r^- 
pellere  studoamus.  Quod  ut  melius  valeamus,  se]^- 
iimo  rebeUionem  carnis  et  spiritus  in  nobis  pacilfl- 
cari,  et  cum  omnibus  hominibus  pacem  hahiere 
aiTectamus,et  deindc  perfectionem  martyrii  propter 
Deum  sustinere  squanimiter  valemus.  Cum  istis 
octo  virtutibue  unum  bealitudinisprsmium  debea- 
tur,  tamcn  propier  competentiam  singulariter  di- 
versffl  nominatur.  In  ilia  enim  omnia  invenient,  in 
illa  quippe  et  paupertas  nostra  «ternas  divitiaa  in- 
veniet,  et  nostra  mitiiudo  hsereditatem,  et  noster 


etmitianimopatiatur;causa,utpropierDeum  G  juclus  consolationem,et  nostra  esuriea  refectionem, 


iir.Idcmenim  est  paii  propterjustitiam,quod 
ir  Deum,  cum  Deus  jusiiiia  sit.  Si  auiem  ali- 
tatiatur  innocenter,  sed  non  lequanimiter, 
ris  meritum  non  habet.  Rursus  et  si  pa- 
ii  innoccnier,  et  aequanimitcr,  sed  non  pro- 
^eum,  mariyr  non  est.  Sed  si  innocenier, 
lanimiter,  et  proptcr  Deum  patiatur,  procul 
martyr  est.Sed  cum  diciiur,patiatur  propter 
Lum  subaudi  poenam  illatam  propter  Deum,ut 
;et  et  roena  propterDeum  inferatur,etpropter 
8U8tineatur,quaienus  estct  ininferentecausa 
um  Ghristi,  et  in  patiente  causa  sit  amor 
i.Qui  enim  sic  patiuntur,vcro  nomine  mar- 
licuntur.Sed  iamen  aliquando  largiori  nomine 


ot  nostra  misericordia  misericordiam,  et  nostra 
munditia  Dei  viaionem,et  nostra  pax  Dei  similitu- 
dinem,  et  nostra  patientia  regni  dominationem, 
fargiente  omnium  sanctorum  precibus  Deo  et  Domino 
nostro  Jesu  Ghristo,qui  cum  Patre  et  Spiritu  sanoto 
vivit  et  regnat  Deus,per  omnia  saecula  ssculorum. 

XLIII. 

IN  GOMMEMOIUTIONE   DBFUNGTORUM  BXRMO  DJ| 

APOCALYPSI. 

Audivi  vocem  de  ccelo  dicentem  mihi  :Scribe:  Reati 
mortui  qui  in  Domino  moriuntur  (Apoc^inv),  etc  Hoc 
scribit,  fratres  charissimi,  Joannes  apostolus  et 
evangelieta,  qui  virgo  est  electus  a  Domino,et  vir^o 
in  ffivum  permansit ;  qui  et  recubuit  in  ccena  super 


res  vocamus,  vel   quando   aliquis    propter  r\  pectus  Jesu,  et  cui  virgini  matrem  Virginem  com 


paiitur  poenas,non  propierDeum,sedpropter 
inflictas  ut  sancius  Leodegarius,vei  quando 
9  patiiur  sine  aliqua  Dei  inientione,  poenas 
iv  Deum  innictas,ut  infanies  qui  sub  Herode 
Bunt.  Quod  dixeraiDominusdepaiienia.aper- 
iponit,  cum  subjungit  :^^a.2,inquit,e«^i^,^m 
Ixerint  vobis,  vel  ui  alia  iranslatio  habet,cum 
lerint  homines,  et  pcrsecuti  vos  fuerinty  et  di- 
l  omne  malum  adversum  vos  mentientes  propter 
i  tribuB  complectitur  persccutionem.  In  odio, 
liSy  in  verbis.  In  odio,  cum  aii,  maledixerint, 
idio  habuerint,  quasi  ex  odio  vobis  in  corde 

Patioi..  CLY. 


mendavit.Ci^us  scriptis  tanto  magis  fides  adhiben- 
da  est,  quanto  ipse  coelestia  secreta  de  ipsius  Do- 
minici  pectoris  fonte  ceteris  profundius  accepit  et 
scripsit.  Hoc  ergo  scribit  injunctum  sibi  esse  ab 
angelo,  imo  pcr  angelum  a  Spiritu  8ancio,quatenus 
de  requie  ndeliumdefunctoruminlibroscribensin- 
tersereret,  et  ad  nostram  scilicet  Odem  et  spem 
magis  reborandam,  quatenus  de  resurrectione  et 
requie  fidelium  defunctorum  certi  essemus^et  ideo 
mortem  non  timeremus,sed  potius  cum  bonis  ope- 
ribus  eam  securiusexspeetaremus^et  demorieami- 
oorum  Dostrorum  naquaquam,  sicut  quidaiB  qui 

47 


148^ 


RADDLPHI  -ARDENTIS. 


i484 


spem  non  habent,  eontristarcmur.Sicigitiir  bcatus  A  necessitatis,quando  non  oportct  eos  de  ca^terolabo- 


Joannes  seribit  quod  a  Spiritu  sancto  audierat 
dicens  ita,quod  beatisuntquiin  Dominomoriuntur. 
Et  in  quo  sunt  beati  et  quare.Primo  crgo  quoniam 
beati  8unt,qui  in  Domino  moriuntur,  quid  sit  mori 
in  Domino  videamus.  Porro  in  Domino  mori 
est  in  flde  et  spe  et  charitate  illius  mori.  Qui 
crgo  haqet  fidem  catholicam,  et  sperat  salutem, 
et  diligit  salutis  auctorem,si  in  iis  tribus  moritur, 
in  Domino  moritur.  Qui  vero  uno  istorum  carens 
moritur,  non  in  Domino,  sed  in  diabolo  moritur. 
Primo  itaque  in  Domino  moriuntur,  qui  non 
Bolum  in  Domino,sed  etiamproDomine  moriuntur, 
ut  martyres.  Secundo  eliam  in  Domino  moriuntur, 
qui,et  si  non  moriantur  pro  Domino,  ut  niartyi^s. 


rare,  neque  pro  victu,nequepro  vestitu,  vel  csteris 
necessariis  sollicitos  esse.  «  Non  enim  esurient,ne- 
quc  sitient  amplius  et  non  cadet  super  illos  so- 
neque  ullus  (Bstus  {Apoc.yii).  »  A  laboribus  infirmi- 
tatis,quoniam  neque  morbo,ncque  senectute,neque 
aliquo  incommodo,  de  cajtero  aftligentur. «  Abste^ 
get  enim  Deus,  ut  ait  Joannes,  omnem  lacrymam 
ab  oculis  sanctorum,  et  mors  non  erit  amplius, 
noque  luctus,  nequc  clamor,  sed  nec  ullus  dolor, 
quoniam  priora  traneierunt  {ibid).  »  A  laboribos 
erroris,quoniam  de  caetero  nec  ignorantia,  nec  ex- 
cessus,  nec  aliqua  inordinatio  in  eis  erit.  Quoniain 
.Tterna  sapicntia  illos  illuminabit,  «  et  eruntomnes 
docibiles  Dei  {Joaii.  vi).  »  A  laboribus  pounitentis. 


tamen  cum  Domino,  et  in  Domino,  id  est,   cum  j.  quoniam  dc  caetero  noncompungentur.necflebunt, 


innocentia  et  sanctitate  vitae  moriuntur,  ut  conles 
sores.  Terlio  etiam,  et  illi  in  Domino  moriuntur, 
qui  etsi  in  vita  sua  multum  peccaverunt,  tamcn  in 
confessione  et  peccatorum  suorum  emendatione  mo- 
riuntur,  ut  vere  poBnitentes.Quarto  quoqne  nihilo- 
minus  et  illi  in  Domino  moriuntur,qui  tamen,  elsi 
fidem  et  opera  fidei  per  eetatem  vel  temporis  angu- 
stiam  babere  non  potuerunt,tamen  cum  sacramento 
fidei,hoc  est  cum  baptismo,  decedentes  moriuntur, 
ut  infanteset  neophyti.Sed  illi,quiper  totam  viiani 
8uam  in  peccatis  perdurantes  in  fine  pccnitent, 
nunquid  illi  in  Domino  moriuntur?  nescio.  Scio 
tamen  quod  si  vera  sit  in  eis  fidcs  et  pGenitentia, 
procul  dubio  in  Domino  moriuntur.  Scriptum  est 
enim  :PoDnitentia,quantumcunque  sera,non  erit  in- 


necjejunabunt,  nec  se  affligent,  pi*opter  conscien- 
tiam  peccatorum  quns  eisin  bac  vitadimissa  fuenint. 
Quod  si  aiiquis  ad  tempus  in  purgatoriia  emun- 
dantur,lamen  in  certa  spe  requieijam  requiescuot 
A  laboribus  justitiae,  quoniam  non  erit  opus  dc 
c(Btero  pro  defensione  fidei  vel  Ecclesi»,  vel  pro 
subventione  indigcntium  agonizare,  omnibus  ini- 
micis  et  indigcntiis  procul  eliminatis.  Rursusquo- 
quc  causalis  est  ha>c  praepositio  a.quoniam  propter 
labores  justiti^e  quas  ferunt,  fideles  defuncti,  re- 
quicm  sempiternam  consequentur.Sed  causam  in- 
tellige  non  sufficicntem,  sed  adminiculantcm.  Non 
enim  ex  opcribus  justitiae,  sed  ex  sola  Dei  gratia 
est  salus.  Cave  autem  ne,  quando  audis  fidelesde- 
functos  a  laboribus  quiescere,  intelligas  eos  quasi 


fructuosa.Sedet  latro  in  cruce  moriens,  pcenitendo  C  prai  lassitudine  pausare  vel  dormire.In  illa  quippe 


misericordiam  consecutus  est.  Sed  raro,  fratres 
mei,huju8modi  negligenles  in  fine  sunt  vere  poeni- 
tentes.  Exigentibus  enim  pcccatis  suis  alius  morle 
prffivenitur,alius  amittit  loqueIam,aliusmemoriam, 
alius  desperat,  alius  sic  induraiur  quod  plus  poe- 
nitet  eum  temporalia  reliquisse  quam  peccasse.Pro- 
pterea,  fratres  mei,dum  valemus,dum  peccare  pos- 
8unlu8,peccata  nostra  dimittamus,et  securi  simus. 
Alioquin  quando  jam  peccare  non  possumus,  nos 
peccata  nostra  non  dimittimus,sed  peccata  nosira 
no8  dimittunt. 

Sequitur  pars  sccunda  in  qua  demonstratur  in 
quo  illi  qui  in  Domino  moriuntur,  sint  beati,  cum 
dicitur :  i4mo(io  jam  dicit  SpinYu^.Haud  dubium  quin 
Spiritus  sanctus,  cujus  diccre  est  facere  AmodOy  j) 
inquit,  jam  dicit  Spiritus,  ut  requiescant  a  laboribus 
suis.  Amodo,  id  est  a  Christi  resurrectione,  sive  a 
morte  cujuslibet  justi,  post  Christi  resurrectionem 
defuncti,Nam,qui  antepassionemetresurrectionem 
Christi  moriebantur,  in  inferno  detinebantur  etla- 
borabant,  etsi  non  in  alio,  saltem  in  eo  quod  Dei 
visione  carebant,  ut  requiescanty  inquit,  a  laboribus 
suiSf  haec  praipositio  a  est  remoiiva  ct  causalis.  Et 
remotiva  quidcm  est,  quoniam  fidclis  defuncti  ces- 
sant  ab  omnibus  laboribus.alaboribusneccssitatis, 
a  laboribus  infirmitatis,  a  iaboribus  erroris,a  labo- 
|ibu8  pcBnitentifie,  a  laboribus  justitiae.  Aiaboribus 


beatitudine,  nec  labor,  nec  sommus  erit.  Sed  di- 
cuntur  sancti  a  laboribus  quiescere,id  est  cessare. 
Non  enim  in  illa  seterna  requie  erunt  sancti  oliosi, 
sed  potius  contemplabuntur,  laudabunt  et  bene- 
dicent  Dominum  in  aeternum.  Sed  talis  actio  nec 
faiigationem,  nec  taedium  generabit,  sed  potios 
omnifariam  requiem,  delectationem  et  jucundita- 
tcm.  Cum  igitur  dicitur  quod  sancti  requiescunt 
a  laboribus  suis,  litotcs  est,  minus  dicens  et  plus 
significans.Inillaquippeaeternabeatitudine,Donsola 
requies,  sed  omnis  suavitas,  omnis  'pulchritudo, 
omnis  dulccdo,  omnis  delectatio,  omnis  claritas, 
omnis  jucunditas,  omnis  gloria  ineCfabiliter  cu- 
mulatur. 

Sequitur  pars  tertia,in  qua  causa  requiei  subjun- 
gitur,  cuni  dicitur  :  Opera  enim  illorumy  sequuntur 
illoSy  id  est  merces  operum,vel  si  tempus  operandi 
non  habueruni,mercesfidei  et  bonae  voluntatis,quc 
pro  facto  reputantur.Bene  autem  ait  opera  eorum, 
non  opcra  aliorum,  quoniam,  ut  ait  Dominus  per 
prophetam,'<animaquaB  peccaverit,ipsamorielur. » 
Filius  non  portabit  iniquitatem  patris,et  pater  non 
portabit  iniquitaiem  filii.  «  Justitia  justi  erit  supcr 
oum,ct  impii  impietascrit  supereum(£iecA,xviii).* 
Sed  nunquid  orationes,  eleemosynae,  oblationes, 
caeteraque  bona  quae  pro  amicis  nostris  defunctis 
facimus,  cos  non  sequuntur '?NuQquid  eis  nonpro- 


HOMILIiE.  —  I.  DE  TEMPORE. 


M86 


B 


'  Legimus  cnini  in  libro  Machabfporum,  (Juod  A 
fortissimus  Judas  misit  duodecim  drachmas 
iti  Hierosolymam,  offcrri  ca  ibi  pro  peccatis 
iorum  (//  Mach,  xii).  »  Quod  si  supervacuum 
,  non  hoc  eis  valere  speraret.  Prosunt  igitur, 
lis  qui  indigcnt,  etqui  in  vita  sua  meruerunt, 
{  hujusmodi  prodesse  valcrent.  Dcfunctorum 
tria  sunt  genera.Alii  enim  sunt  valde  boni,qui 
mortem  statim  ad  rcquicm   transeunt,  et  hi 
is  orationibus  nec  beneficiis  indigent,imo  vero 
uis  juvant.  Alii  sunt  mediocriter  boui,  qui  in 
confessione  et  pcenitentia   dcscendentes,  quia 
um  sunl  perfecte  purgati,purgantur  in  purga- 
locis  :  et  iis  procul  dubio  orationes,  eleemo- 
et  sacrificia  prosint.  Quibus  tamen  non  ipsis 
uis  nova  merita  comparantur,  sed  praeceden- 
consequentia  ista  redduntur.  Alii  vcro  sunt 
tati  omnmo,  qui  hujusmodi  beneficia  sibi  pro- 
;  non  meruerust.  Nos  tamen,fratres,quiaigao- 
s  qui  indigeant,  vel    qui   non    indigeant,  vel 
]S  prosint,  vcl  non  prosint,  pro   omnibus  et 
is  incerti  sumus,  orationcs,cleemosynas,obla- 
3,  facere   debemus.  Quae   profeelo  pro   valde 
I  sunt  gratiarum  actioncs,  pro  mediocribus  cx- 
mes,  pro  rcprobis  qualescunque  vivorum  con- 
iones.Sed,  sive  prosint,  sive  non  prosint,  illis 
[uibus  Gunt,  tamen  illis  qui  hoc  ex  devotione 
Qt,  prodesse  possunt.  Scriptum  est,  «et  oratio 
in  sinu  meo  conxcrtctur  (Psa/.xxxiv).  »  Et  qui 
ilio  orat,  pro   seipso  laborat.  Sicut  et  etiam 
r  sepulturae   et   «dificatio   sepulcrorum,  qu® 
uis  nihil  prosunt,  vivis  tamcn  hujusmodi  fa-  C 
ibus  sine  fructu   non  sunt.    Unde  Tobias,  et 
im  alii,  sancti  eommendantur.  Propterea,  fra- 
mei,  de  defunctis  nostris,  scilicet  parentibus, 
18,  benefactoribus,  et  caeteris  memores  et  sol- 
simus,  pro  illis  orationcs,eleemosynas  et  obla- 
s  frequentemus.  Refert  siquidcm  beatus  Gre- 
is  in  dialogo  suo.  Quod  Paschasius  Romans 
diaconus,  vir  fuit  elcemosynarius,  pauperum 
tor  et  sui  contcmptor,eujus  ctiam  libri  exstant 
piritu  sancto  luculenti.  Hic  in  illa  contcntione, 
inter  Laurentium  et  Sinachum  fuit,  Lauren- 
elegit.Et  tamen,quamvis  ille  omnium  generali 
ione  superatus  esset,  a   Laurentio  nunquam 
tssit,  sed  usque  ad   mortem  ei  favit.  Tandem 
ens  cum  in  feretro  positus  cssct,ejus  dalmati-  t% 
dffimoniacus  tangens,  libcratus  cst.  Cum  Ger- 
iis  Capuanus  cpiscopus,  causa  valoris  recupc- 
ae,  in  angulanis  thermis  se  lavaret  praefatum 
hasium  obscqucntem  in  caloribus  invenit.Cum 
mirans  qusRreret  quid  tantus  vir  ibi   faceret, 
vit  ab  eo  quod  in  illo  loQO  poenali  positusesset, 
l  contra  Simachum   Laurentium  sustinuisset, 
w  quaeso,  ora  pro  me.Et  tunc  mc  requiem  con- 
tum  noveris,si  huc  rediens  mc  non  inveneris.» 
i  et  factum  est.  Nam  beatus  Gcrmanus  pro  eo 
ino  supplicavit,  et  rediens    non   eum  invenit 
3  cognoscimus  quod  praefatus  Paschasius  me- 


morat  vivcns,  quodorationcs  aliorum  ci  prodessent 
post  mortem.  Ea  proptcr,  fratres  mci,  dum  possu- 
mus  vitam  nostram  cmendemus,  lacrj^mis  maculas 
nostras  abluamus,  operibus  misericordias  insista- 
mus,animas  defunctorum  orationibus  et  elcemosy- 
nis  adjuvemus,  quatenus  aliorum  orationes  etelee- 
mosynas  nobispostmortem  prodesse  mereamur,lar- 
giente  DominonostroJesu  Christo,qui  cum  Patreet 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus,  per  omnia  sae- 
cula  ssculorum.  Amen. 

XLIV. 

IN   EADEM  SERMO   DE  EVANGEUO. 

Dixit  Jesus  turhis  Judxorum  :Amen,  amen  dico  vo- 
bis,  quia  venit  hora,  et  nunc  est,  quando  mortui  au" 
dient  vocem  Filii  Dei  viviy  et  qui  audierunt  vwent 
{Joan.  v),  etc.  Sicut  ex  hoc  et  aliis  sacrae  Scriptu- 
ra5  locis,  colligimus,  fratres  mei,  tres  sunt  viae,  et 
tres  mortes  earum  privatoriae,etprimaquidem  vita 
est  spiritualis,  qua  spiritus  sine  homo  vivit,  dum 
juste  et  spiritualiter  vivit,  eum  scilicet  pe?  gratiam 
veram,  vitam,  quae  Deus  est,  habet  in  se  habitan- 
tem.  Huic  vitae  est  opposita  mors   spiritualis,  qua 
spiritus,  sive  homo  moritur,dum  peccat,dum  Deum 
a  se  excludit,  et  diabolum  habitatorem  recipit.Sic- 
ut  enim  Dcus  inhabitando  per  gratiam  suam  vivi- 
licat  animam,  ita  diabolus  per   peccatum  inhabi- 
tando  occidit  cam.  Non  quia  mori  possit,  sed  quia 
mclius  esset  ct  omnino  non   esse,  quam  sine  Deo 
esse.  Secunda  vero  vita  est  corporalis,qua  vivimus, 
dum  corpus  nostrum  anima  vegetatur.Huic  est  con- 
traria  mors  corporalis,  qua  morimur  dum  animaa 
corpore  nostro  separatur.Tertia  autem  vita  estvita 
aeterna  et  beata,  quae  vere  vita  dicitur,  quoniam 
omni  corruptione,  omni  defectu,  omni  tristitia  ca- 
rens,  omnium  bonorum  et  gaudiorum  felicitate  cu- 
mulabitur.Huic  estopposita  mors  «Btema  etmisera. 
Quae  vero  mors  dicitur,  non  quod  reprobos  annihi- 
let,  vel  resolvat,  sed  quia  mclius  esset  eis  millies 
mori  quam  in  aeterna  vivere  miseria  et  p(Bna:Sicut 
justi  ex  spiriluali  vita  percorporalem  merito  prove- 
niunt  ad  aetcrnam,  ita  reprobi  ex  morte  spirituali, 
per  corporalem  merito  perveniunt  ad  aetemam.  Non 
sicut  tres  vitae  ex  Deo  sunt  auctore,ita  tres  mortes. 
Mors  enim  spiritualis,  id  est  peccatum,  non  est  a 
Dco,  sed  potius  a  diabolo,  vel  ab  homine.  Unde 
scriptum  est :  «  Deus  mortem  non  fecit  (Sap.  i),  » 
sed  homines  manibus  et  pedibus  accersemnt  sibi 
mortem.  «  Invidia  diaboli  introivit  mors  in  orbem 
terrarum  (Sap,  ii).  »Imitantur  autem  eum  qui  sunt 
ex  parte  ejus.  Mors  vero  corporalis  et  aeternaa  Deo 
auctore  sunt,  quoniam  sunt  pcenae  juste  propter 
peccatum  inflictae,  unde  DominuB ;  «  Ego  occidam, 
et  ego  vivere  faciam,   percutiam,  et  ego  sanabo. 
(Deut.  xxxii).  » 

Gum  igitur  sint  tres  mortes,  a  prima  et  secunda 
resurgere  homo  potest,  a  tertia,  non  potest.  Sicut 
enim  vita  aeterna  non  potest  cadere  in  mortem,  ita 
nec  msrs  aeterna  potest  resurgere  ad  vitam.A  morte 
euim  spirituali  faoit  nospeccatoresper  podniteDtiam 


1487 


HADDLPHI  ARDENTIS. 


,->♦ 


1488 

.1 


in  hac  yjlta  rcsurgere.  A  morlc  vero  corporali  facict  \  de  Deo,  ita  cst  vita  dc  vitu.  Et  lioc  cst   quod  diis^: 


i\fl9j  rQsurgere  in  generali  resurrcctione.  De  iis  ita- 
q^e.duabus  resurrectionibus  loquitur  Dominus  in 
pKiQ)|)3ata  lectione.  Et  primo  de  prima,  secundo  de 
sb^^i^nda.  jLoquitur  igiturde  prima  cum  dicit:/ii7k*fz^ 
iHn[^4i^  Vobis,  etc.  Porro  Amen  adverbium  est 
affirman^iy^erivatum  a  nomine  fidei,  valens  quan- 
tum  fideUter  si\e  i;er5,etestquasijusjuranduin  Dei. 
Quod  cum  geminatur,  major  rei  afQrmatio  demon- 
stratur.  Noluit  igitur  Dorainusin  hoc  nos  dubitarc, 
quod  quasi  per  duplexjusjurandum voluit  confirma- 
re^  Qi/kiaj^  inquit  venit  liora^et  nnnc  est,  quando  mov' 
iu^}  (lu^ient  vqcem  Filii  Dei  vivi,  et  qui  audierint  vi- 
v^,^  SfctU  enim  Pater  habet  vitam  in  semelipsOy  sic 
dsdil^in  Filio  hominis  vitam  habere  in  semctipso,  ctc. 


Sicut  enim  habet  Pater  vitam  in  semetipso^  sic  deiM 
et  Filio  vitam  habere  in  semetipso.  Non  quod  Filiiif 
tanquam  non  habens  etgratiam  aliquando  accept- 
rit  vitam,sed  dedit  vitam,  id  cst  genuit  ex  suasob- 
stantia  substantialiterviventem.Siergo  Cnigenltiis 
Dei  omnia  dicit  se  habere  a  Patre,  quanto  mafis 
nos,  fratrcs,si  quid  boni  habcmus,si  quid  bonivel 
cogitamus,vel  dicimus,vcl  facimus,debemus  seniiijB 
et  dicercnonexnobis  ipsishabere,sedexDeoPatre. 
Scquitur  pars  secunda,  in  qua  Dominus  loquitv 
de  resurrcctione  corpsrali.  Dicit  itaque  ita  seba- 
bere  potestatem  ab  codem  Patre,  et  judicandi^et 
resuscilandi,et  romunorandi.PotcstatemjudicaDdj, 
cum  dicit,  et  potesiatem  ei  dedi  judicium  facere^  et 


QuaJ^uor    dicit  de  prima   rcsurrcctionc,   videlicct  ^  causam,  cum  subdit,  quia  filitis  hominis  est.  Porrp 

«  />        A  A.      *  *  I.  A.  1  ^^      a*1  i  11**111**  1J  -9*  1 


qi^ando  fiat,  et  in  quibus,  et  pcr  quem,  ct  ex  quo. 
Qaixe  qyando  fiat  ostendit  cum  dicit,  venit  hora  et 
n^ntf.estt^  Qmsi  enim  Dominus  jam  aliquot  mortuos 
in  p.QCcatis,  praedicando  resuscitaverat,  et  multo 
plyres.perse  et  per  suos  rcsuscitaturus  erat,bene 
e^H^.venit  hora  et  nunc  ^5^Est  autem  gencraliterhaBC 
bp.r.&  y|ta  prssens  ;  dum  enim  hic  vivimus,  dum 
p/B(H;a:e  pos^umus  et  bene  agere,  a  peccatis  possu- 
mus  p(Qnitere  et  resurgere. 

.In.alia  yero  vita  non  erit  tempus  peccandi,  noc 
b^Q.G^gendi,  sed  tantum  recipiondi.  Ncc  potcrunt 
U)i  ,][*iQQyrgere  a  morte  aeterna,  qui  hicnoluerunt  rc- 
Q\}i:gere  a  pulpa.  In  quibus  autem  fuit  ha3c  resur- 
rectio^^^tendit,  quoniam,in  mortuis  audiontibus  vo- 
oem  Eilii.Pei.Sed  quoniam  quidam  audiunt  vcrba 


triplex  eausa  potest  hic  intelligi,  vcl  dandi,  vel  jp<H 
tcstatis,  vcl  judicii.  Puia  enim  Filius  estydicitorj^ 
data  potcstas  tanquam  majori.  Rursus  quia  flliaB 
hominis  cst,  et  quasi  impotens  inter  honiiines  a{h 
parcrc  dignatus  est,  dignum  estut  in  rc^urrectione 
appareat  omnia  liaberc  in  potestate.  Rursus  qoia 
fiUus  hominis  est,  et  se  injuste  judicari  passusest, 
dignum  est  ut  in  judicio  judex  appareat  universo- 
rum.  Non  enim  pcrsona  Patris,  sed  persona  solius 
Filii  in  judicio  apparebit,utvidclicet  aperte  videant 
Judflci  quem  injuste  judicaverunt,  et  crucifixoresfn 
quem  pupugerunt,  et  omnes  reprobi,  quera  con- 
tempserunt,  et  omnes  electi,  quem  dilexerunt.  Po- 
testatem  vero  rcsuscitandi  mortuos  se  dicit  haberf, 
cum  subdit,  nolile  mirari,  hoc  scilicet  quod  Filius 


Chd^ti  tantum  aure  corporis,  et  non  cordis,  gemi-  C  hominis  habeat  potestatem  judicandi,et  etiam  quod 


nayit  jdioep?.  audzVm/ ;  et  qui  audicnt?  IUienim  soli 
refiAiscitaiitur  a  peccatis  in  mente,qui  verba  Christi 
au/ii.Wit  etiam  totius  eordis  aure,qui  scilicet  ea  re- 
tuieQt  corde^qu»  exsequuntur  operatione.Unde  Do- 
ininu? :  «  Qui  credit  in  me,  »  subaudi,  fide  per  di- 
lection^m  operantc,  «  etiamsi  mortuus  fuerit,vivet 
(Joai^.  xi).  ))Ecce,  fratres  mei,  vere  vocera  Filii  Dei 
auditis,  verba  enim,quaj  loquor  vobis,verba  Christi 
sunt^JSi.  ergo  eatoto  eorde  auditis,ctiamsi  in  pecca- 
liB.mQrtui  sitis,  procul  dubio  vivctis.  Verum,si  ad 
modttm  Judffiorum  sola  eorporis  aure  verba  Christi 
auditis,  non  tantum  non  proderunt  vobis,imo  ma- 
jorem.xlamnationem  sicut  iilis  cumulabunt.  Unde 
DominU3 :  «  Si  nonvenissem,  inquit,etlocutus  eis 


mirabilius  videtur,  habet  potestalem  mortuos  ip 
corpore  ct  anima  simul  resuscitandi.  Quod  ita  ail, 
quia  venit  hora  qu^ndo  omnes  qui  in  monumentu 
sunt,  audienl  vocem  Filii  Dei,  Haec  vox  est  il^ck|- 
mor,  de  quo  idem  alibi  in  Evangelio  dicit :  (^Med^ 
nocte  clamor  factus  est :  Ecce  sponsus  venit,  exite 
obviam  illi  (Matth.  xxv) ;  »  h©c  vox  est  illa  vox  nr- 
changcli  sivc  tuba,  de  qua  ait  Apostolus  :  «  Quo- 
niam  ipse  Dominus  iu  jussu  et  voce  archangeli,  et 
in  tuba  Dei  desccndet  de  cobIo,  et  mortui  qui  in 
Christo  sunt,  rcsurgcnt  primi  {/  Thess.  iv),  »  etc. ; 
audient,  inquit,  vocem  Dei  et  procedent,  id  est  ex  yi 
vocis  audicnt  et  rcsurgent.  Ecce,  fratres  mei, 
quanta  etquam  mirabilis  est  omnipotentiaFiliiDei, 


non  fuissem,  peccatum  non  haberent.  Nunc  autem  n  ad  cujus  vocempulveresomnesdefunctorum,quan- 


excusationemnonhabent  de  peccatosuo(Joa/2.xv).» 
Per.quem  quoque  fiat  resurrectioa  peccatis,03tendit 
quiaperFilium,non  tanquam  per  ministrum,sed  tan- 
quam  per  auctorem.  Et  causam  subdit,  quia  ha- 
bet  vitam  in  sc  manentem,  sicut  Pater,  substantia- 
liter  etcausaliter.  Substaatialiter,  quoniam  ipse  est 
ipsa  vita  per  essentiam  ;  causalitcr,  quoniam  ipse 
estcausaefficiensomnium  viventiumsive  viventium 
corporali.  yita»  sive  yiventium  spirituali  vita,  sive 
yiventium  «terna  vita.  Bene  aut^^m  potest  vivifl- 
tBX»f  4mj  lauctor  est  vits.  A  quo  vero  hoc  ha- 
beat  ostendity  quia  a  Patre.  Sicut  enim  est  Deus 


tumcunque  tccti,  quantumcunque  dispersi,  staUm 
conglutinabuntur,vivificabuntur  et  de  turauiis  pro- 
cedent.  Qui  licet  a  rae  ita  verbis  distinguantur,ta- 
raen,quam  eito  fiant  Apostolusdemonstrat,  dicens: 
«  Omnes  resurgemus  in  moraento,  in  ictu  oculi 
(/  Cor.  xv).  »  In  momento,  id  est  in  temporis  pun- 
cto,  cujus  brevitatem,  actione,  quae  in  ea  Oeri  po- 
test,  diffinit.  Cum  addit,  in  ictu  oculi,  id  est  qucKl 
tantura  durat,  quantum  ictus  oculi,  id  est  emis- 
sio  radii,  qui  ex  quo  emittitur,  non  prius  proxima, 
sed  aeque  proxima  et  emotiora  contigit,  et  omnein 
interjacentem  aerem  simul  transit,  ut  in  eo  quod 


HOMILTiE.  —  II.  DE  SANCTIS.  1480 

f  aciem  suam  potius  invenisse,  quam  illuc  eam  A  cit  Dominus  non  bonos,  sed  malos,  resurgere  ad 

ixisse  quod  putet.  Per  quam  intclligimus  Deo  judicium?  Quoniam  sanctis  suis  supra'^0rit&  M^ 

acile  esse  quaecunque  recentiaquam  diuturno  accumulabit  gloriam ;  malis  vero  nonnisijUxtatn^ 

oredelapsacadaversasuscitare.  Qualesquoque  rita  adjudicabit  pcenam.  Sed  dicetis.  Quomod(i''r(B- 

Dnumentisproccdcnt,  ostendit  idem  Apostolus  probi  secundum  merita  sua  judicabuntur?  Qufd? 

s:   «  Canct  enim  tuba,  et  mortui  resurgent  pro  eo  quod  peccaverunt  temporaliter  et  momen- 

rupti  (/  Cor.  xv),  »  id  est  integri  membris  et  tanee,  sine  fine  punientur?  Justum  estenim  ut(}ni 

)rtales,  tam  boni  quam  mali.  Sed  tamen  mali  fmem  non  feccrunt  peccato  suo,  finem  nori  inVe- 

er  erunt  passil)iles  et  adacerbitatespoBnarum  niant  in  tormento.  Qui  enim  in  hujus  vlffls  bi^- 

er  recrudesccntes,  ncc  mori  valentes.  Polesta-  vitate  peccare  non  desinit,  multo  magis  si  demp^i^se 

luoqueremunerandibonos  et  malosse  habere  hic  victurum  putaret,  nunquam  peccare  ddsitieret. 

dit,  cum  subdit,  quod  ad  ejus  vocem  procedenl  Unde  merito,  qui  semper  erat  peccatunisV  8em)per 

ma  fecerunt  in  resurrectionein  vitoc;  qxdvero  erat  luiturus.  Propterea,  fratres  mei,  aiitfiheftitlO- 

m  refurrectionem  judicii/\di  esi  damnationis.  strum,  (Inem  malis  volunTatibus  et  voltit>tatib'U8 

rgent  quippe  omnes,  tam  boni  quam  mali,  ut  nostris  ponamus.  Dum  licet  mores  nostrdscbrrigfil- 

quae  fecerunt  incorporeetinanima,  recipiant  y.  mus,  mortem  nostram  ante  oculos  nostros  sem^er 

;ter  in  anima  et  in  corpore.  Et  bona  quidem  habeamus,  quam  terribilisveniatsummusjude^cb- 

mt  qui  bona  opcra  et  cum  intentione  bcna  gitemus,  maculas  peccatorum  nostrorumf  Idcr^is 

in  perseverantia  perfecerunt;  malavero  opera  poDnitentiaj  diluamus,  operibus  misericordi»  ibsl- 

mt,  qui  mala  opera,  vel  bonacum  maia  inten-  stamus,  quatenus  in  illo  tremendo  jtidicid  tni^ri- 

,  vel  sine  persevcrantia,  fecerunt.  Scdcumtam  cordiam  consequi  mereamur.  Amen.                '' 
^uam  mali  ad  judicium  sintventuri,  quaredi- 


II. 

HOMILIiE   Dli;   SANCTIS. 


DE  APOSTOLIS  (EX  G.  VICELIO). 

nonymi  horum  sunt  quatuor,  videlicet  Andreas,  Joannes,  Philippus  et  Bartholomseus.  Reliqui 
js  sunt  vcl  dinonymi  vel  trinonymi.  Dinonjrmi,  Jacobus  Major,  qui  idem  dicitur  filius  Zeoe- 
(Matth.  x;  Marc.  iii);  Jacobus  Minor,  ^ui  idem  dicitur  niius  Alph^ei  (Matth.  x:  Mare.  iii;  LUc. 
ct,  i).  Dicebatur  idem  Justus,  et  Oplia,  id  est  armatura,  Matthasus  (]ui  fuerat  telones,  qui  idem 
ir  Levi  filius  Alphsei,  haud  dubium  quin  alterius  et  diversi  a  priore  Alphaso  Jacobi  MincMis 
1  [Marc.  II).  Neque  enim  fratres  germani  erant  Jacobus  et  Mattha?us.  Thomas,  qui  idem  dicitur 
aius  {Joan.  xx),  tametsi  idem   nomen  videri  poterat,  diversa  nimirum  lingua  pronunliatum.  Ndm 

Hebrwi  thom  seu  Thomas,  hoc  Graeci  SiSujxov  vocant,  Datine  gemellum  dicimus.  Trinanymi  jsdnt, 
•n  qui  idem  Canana;us  dicitur  (Matth.  x),  et  Zelotes  (Act,  i).  Ne(^ue  tamen  usque  adeo  aliud  est,  oo- 
linari  Cananoeum,  aliud  Zelotein,  siquidem  quod  Hebroii  Canani  seu  Cananaeum^  hoc  Grssci  (i^Xi&tt^v 
it,  nos  oemulatorem.  Dictus  vcro  est  Sinion  ille  Cananajus,  non  quod  fuerit  dc  gente  Cbanaan,  sed  a 
Galilaesc  Cana  {Joan  w).  Simon  altcr  (nam  duos  Simones  habct  apostolicus  ordo),  is  cOj^ndminatus 
^ephas,  et  ideni  Petrus,  imo  etiani  Barjona,  seu  /i/m.t  co/am6Q?.  Verum et  hoc  loco  consisht  nominitm 
tio  in  lin^uarum  diversitate.  Nam  quod  Chalda^i  Cephas,  hoc  ipsum  Grosci  icirpav  vocant,  nosMunmt 
rationc  dicitur  puella  illa  (Art.  \\).  Tabitha^  et  eadem  Dorcas,  scilicct  ab  intucndo,  tametsi' juxta 
nale  rcctius  legitur  Tabcia.  Uitimus  Judas,  qui  jam  Lcbbieus,  jam  Thaddasus  cognominatur  {fijUth. 
inctus  Lucas  vocat  hunc  Judarn  Jacobi  {Luc.  vi),  Judam  Jacobi  fratrem  {Act.  i),  exponens  nitainim 

ante  dixerat,  Judas  Jacobi.  Hactcnusdcnominibusapostolorum.  Ca^terum  nonnulhexapoetolislrain- 
3  ac  necessitudine  conjuncti  fuerunt.  Simon  cnim  Cephas  seu  Petrus  et  Andreas  fratres  eraritexOa- 
)rti.  Jacobus  Major  et  Joanncs  fratres,  et  ipsi  crant«  quorum  pater  Zebedieus,  mater  Salome.  Duo 
ipud  Marcuin  cognominationcm  habent  Beiicregesch  seu  Beniarcgescb  (flfflrf?.  iii),  id  esi  fitii  tmitrui, 
nitate  et  magnitudine  fidei,  teste  Uicronyrno.  Quin  fratres  etiam  crant  illi  Jacobus  Minor,  Sltnon  et 
8 ;  horum  pater  Cloophas,  ct  mater  Maria,  quae  dicebatur  soror  Mariae  deiparaB  {Joan.  xix).  Vemm 
^leophas  ilfe  cognominatus  fuit  Alphaeus,  aut  Alphaeus  sccundus  maritus  Marise  hiyus  fuerit  opprtet. 
t  vero  hos  duos  Simones  cpithetis  disccrnere,  sicut  duos  ille  Jacobos,  ita  utalterumMsyorem^nempe 
mem  Pctrum  vocites,  alteruin  Minoreni,  videlicet  Simonem  Zelotem.  Discernuntur  etiam  duo  JudsB, 

alter  Lebboeas  a  corde,  alter  Iscariota  a  mercede  appellatur.  In  cujus  locum  suflectus  Mathlke, 
i  Franciscus  Picus  in  carmine  Donatum  vocat,  interpretans  nimirum  Laline,  quod  Hebrasis  Ifaf^t 
iir  {Act.  i).  Idem  nomen  Matthacus  habt,  nisi  quod  in  fine  syllabis  distinguuntur  Mathias  et  Mat- 

18. 

COMMUNE  SS.   APOSTOLORUM.  C  loquitur  apostolus  Paulus  Ephesiis  discipulis  suis; 

I.  sed  et  eadem  loquitur  nobis,  fratres  charissimi',  si 

nnon  estis  hospites  et  advencv^  scl  cslis  cives      tamen  juxtaDei  praeceptactapostolicaindoctrinam 

crum  et  domestici  Dei  (Ephes.  ii),   ctc*  ilaec      vivitis.  Dicit  itaque  tria.  Primo  dicit  non  esse  dvea 


1 . 


)49i 


RADULPHI  ARDENTIS. 


14IB 


civitatis  Dei;  secundo,  quod  majus  est^  esse  etiam  A  <<  Fundamenta,  inquit,  ejus  in  montibus  sanctis 


lapides  ejusdem  civitatis  per  sediflcationem  Christi; 
tertio,  quod  maximum  est,  esse  etiam  tempium  Dei. 
Primo  igitur  ostendit  nos  esse  cives  civitatis  Dei, 
cum  dicitur:  Jam  non  estis  hospites  et  advena,  Porro 
ho8pite8dicuntur,brevitermanente8,advenaealiunde 
venientes.  Hospites  vcro  in  civitate  Dei  sunt,  falsi 
Ghristiani,  qui  in  Ecclesia  ista  militante  sunt,  nu- 
mero,  non  merito,  nomine,  non  numine,  tanquam 
tandem  inutilespaleo;,  veatilandi  et  comburendi.  At 
vos,  fratres  mei,  si  in  fide  et  charitate  Dei  perseve- 
ratis,  hospites  non  estis.  Rursus  advenae  non  estis, 
quoniam  in  illa  ccelesti  civitate,  in  qua  in  primo 
homine  creati  estis,  desiderio  et  spe,  jam  manetis. 
Sed  estisjcives,  id  est  concives  sunctorum  et  dame- 


(Psal.  Lxxxvi),  »  id  est  in  apostolis  Hi  ad  instan 
montium  primi  radios  fideisusceperunt,  superquo- 
rum  fundamentum  sdificatisumus,  juxtaquodP^ 
trus  ait:  «  Ad  quem  accedentes,  lapidem  vivum  ad 
hominibus  quidem  reprobatum,  a  De.o  vero  electam 
et  ipsi  tanquam  lapidcs  vivi  superaedificamim  in  do- 
mos  spirituales  (/  Petr.  ii).  »  Porro  lapis  qui  in  adi 
ficio  est  collocandus,  prius  de  lapicidio  malleis  se 
questratur.  Deinde  omnis  impostura  et  tortura  fcr- 
ramentis  ab  eo  resecatur,  deinde  ad  regulam  qua 
dratur,  ad  ultimum  eum  caemento  insedificiocollo- 
catur.  Sic  unusquisque  nostrum,  fratres  mei,  utin 
aedificio  coclestiscivitatisvaieamuscoUocari,  primo? 
massa  perditionis  malicis  comminationem,gratiaDei 


stici  Dei.  Porrotria  faciunt  concivem  ejusdem  civi-  p  operante,sequestramur.Quasicnimquidammalleus 
tatis, cohabitatio, earumdem  legum et morum  obser-      est,  cum  dicitur  nobis:  «  Agite  poenitentiam,  quia 


vatio,  ejusdem  communionisetreipublicaedilectio. 
Est  autem,  fratres  mei,civitas  nostrailla  Jerusalem 
coeiestis  et  beata,  cujus  cives  omnes  beati  sunt  qui 
jam  sunt.  Cujus  quoque  nos  cives,  Deo  largiente, 
futuri  sumus,  et  etiam  jam  in  parte  sumus,  si  in  iila 
beata  civitate  spe  et  desiderio  habitamus,  si  mores 
etleges  sanctorum  observamus^  si  communionem  et 
rempublicam  sanctorum  toto  ardore  diligimus,  desi- 
deramus  etquserimus,  si  proealaboramus,et  usque 
ad  mortem  decertamus.  At  qui  in  mundo  amore 
habitant,  qui  leges  et  mores  mundanorum  sectantur, 
quicommunionem  fraternitatis  scindunt,  etprotem- 
poralibus  proprietatibus  litigantetpugnant,  abilla 
beata  civitate  prorsus  exsules  erunt.  Duo  quoque 


securis  ad  radicem  arboris  posita  est  {Matth.  m; 
Luc.  iii).  »  Deinde,  per  disciplinam  doctorum  om- 
nis  tortura  et  imposturavitiorum  anobisresecator. 
Tertio,  ad  regulam  divinorum  praeceptorum  quadra- 
mur,  ut  scilicet  solidi  simuset  firmi,ut  scilicetnec 
per  prosperitatem  a  dextris,  necperadversitatema 
sinistris,  noc  per  apertam  tcntationem  antc,  necro- 
tro  per  occultam,  dejiciamur,  nec  per  superbiam 
sursum,  nec  per  desperationem  deorsum  commo- 
veamur.  Sed  et  casmentum  charitatis  nccessariom 
est  nobis,  sine  quo  nec  Deo,  nec  proximo  compagi- 
Tiari,  nec  in  ccelesti  o^dificio  valemus  collocari.  Hac 
enim  non  habita,  frustra  habenlur  caetera.  Hoc  au- 
tom  cojleste  aedificium  fundatur,  et  perficitur,  non 


faciunt  domesticum,  videlicet  familiareobsequium  C  homine,  sed  ipsosummo  angulari lapide Ckristo  Jesu. 


et  conscientia  seeretorum.  Nos  quoque,  fratres  mei, 
si  Deo,  juxta  voluntatem  suam,  familiariter  et  spe- 
ciaiiterserviresatagimus,  si  persacramScripturam 
et  Spiritus  revelationem  secreta  Dei  jam  ex  parte 
cognoscimus,  jam  procui  dubio,  non  solum  cives, 
8cd  etiam  domestici  sumus. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  Apostolus  osten- 
dit  nos,  si  veri  Christiani  sumus,  esse  etiam  lapides 
superns  civitatis,  cum  subdit:  Sui^ercedi/icati  super 
fundamentum  apostolorum  et  prophetarum^  ipso 
summo  angulari  lapide  Cgristo  Jesu.  Fundamen- 
tum  apostolorum  ei  prophetarum,  unum  solum 
Christus,  qui  dicitur  fundamentum  triplici  ratio- 
ne.  Sicut  enim  fundamentum  sustinet  totum  a^di- 


Tria  dicit  de  Christo:  Quod  ipse  est  lapis,  quod 
summus,  et  quod  angularis.  Lapisest,  quia  immo- 
bilis  ct  firmus,  quia  effundit  aquam  vivam,  unde 
bibunt  hominesetjumenta,quiascintillat  virtutibus 
et  miraculis.  Reprobis  vero  est  «  lapis  oiTensioniset 
petra  scandali  (/  Petr.  ii),  »  «  super  qucm  qui  ceci- 
derit,  confringetur ;  qui  vero  super  eum  ceciderit, 
conterctur  (Matlh.  xxi).  »  Summus  est,  quia  sicut 
ipse  fundator  et  fundamentum  sanctseEcelesis,  ita 
est  perfector  et  perfectio  cjusdem.  Ipse  quippe 
est  principium  et  finis.  Finis  non  consumptionis, 
sed  consummationis.  Angutaris  est,  quoniam 
ipse  mediator  reconcilians  in  se  hominem  Deo  et 
Deum  homini,  pacificans  in  se  angolos  hominibus 


ficium  et  a  nuUo  sustinetur,  ita  Ghristus  totam  n  et  homines  angelis,  uniens  in  se  Judsos  gcnti- 


Ecclesiam  regit  et  portat,  et  a  nemine  portaturvel 
regitur.  Rursus,  sicut  aedificium  sine  fundamento 
stare  non  potest,  itanulla  structura  virtutum,  vel 
honorum  operum,  sinefideJesuChristigtare  potest. 
«  Impossibilc  est  eniin  aliquidsinefideDeo  placere 
{Heifr.  xi).  »  Rursus  sicut  fundamentum  non  vide- 
tur,  et  tamen  inde  tota  structura  surgit,  ita  fides 
Jesu  Christi  de  invisibilibus  cst,  et  ex  ea  oninis  vir- 
tutum  et  bonorum  aedificatio  procedit.  Cui  funda- 
mento,  quia  prophetae  et  apostoli  primi  adhaeserunt 
et  alios  adhaerere  docuerunt,  dicuntur  et  ipsi  deno- 
minative  fundamenta  Ecclesiap7  Unde^JPsaimistoT: 


libus  ct  gentiles  Judaeis.  Quidquid  igitur,  fratres 
mei,  aedificamus^  quantumcunque  rectitudinem  in 
moribus  et  in  bonis  operibus  habcre  videamur, 
tamen  super  arenam  ct  in  vacuum  aedificamus,  nisi 
Christum,  et  fundamentum  et  lapidem  angularcm, 
id  est,  principium  et  finem  habeamus.  In  quo  solo 
omnis  asdiflcatio  constructa  crescit  in  templum  san* 
ctum  in  Domtno,  sive  constructa  sit  ex  pluribus 
personis  in  cjusdem  Ecclesiae  unionem,  sive  ex  plu- 
ribus  virtutibus,  bonis  moribus,  et  bonis  operibus 
in  ejusdem  personae  sanctificationcm.  Est  autem 
hfec  pars  tertia  in  qua  ostendit  nos,  si  veri  Chri- 


1493 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


4494 


sliani  sumus,  essc  templum   sanclum  Domini,  et  A. 
etiam  habitaculum  Dei,cum  post  subditur  :  In  quo 
et  vos  cooedificamini  in  habitaculum  Dci    in   Spirilu 
sanclo.  Non  solum,  frates  charissimi,  omnes  quot- 
quot  sumus  fideles,  sumus  simul  unum  templum  ct 
habitaculum  Dei,  sed  etiam  unusquisque  fidelis 
templumet  habitaculum  est  Dei,  teste  Paulo,  qui 
dicit :  ))    Nescitis    quia   membra   vestra  templum 
sunt  Spiritus  sancti,  quem  habetis  a  Deo,   et   non 
estis  vestri  {I  Cor.  vi).  »  Et  templum   quidem  est, 
quoniam  sicut  in  tcmplo  Deus  adoratur  et  ei  sacri- 
ficatur  et  exoratur,  ita  in  anima  uniuscujusque  fi- 
delis  Deus  adoratur,  et  ei  sacrificatur  et  exoratur. 
In  anima  quippe  Deus  per  fidem  verius   adoratur- 
Unde  ait  Dominus  ad  Samaritanam :  «  Venit  hpra, 
.  quando  nec  in  monte,neque  Hierosolymis  adorabi-  ^ 
tis  Patrem.  Sed  veri  adoratores  adorabunt  Patrem 
in  spiritu  et  vcritate  {Joan.  iv).  Spiritus  est  Deus, 
et  eos  qui  adorant  cum,  in  spiritu  et  veritate  opor- 
.  tet  adorare.  In  anima  quoque  verius  Deo  sacrifica- 
,  tur,  per  compunctionem  ct  contritionem,  dicente 
-Psalmista:«Sacrificium  Deo  spiritus  contribulatus, 
cor  contritum  et  humiliatum,  Deus,  non  despicies 
{Psal.  l).  ))  In  anima  ctiam  Deus  verius  exoratur, 
dicente  Domino  :  «  Cum  oratis,  non   eritis  sicut 
hypocritae  trlstes,qui  amant  in  synagogis  et  in  an- 
gulis  plantearum  stantes  orare,  ut  videantur  abho- 
minibus.  Tu   autem  cum  oras,  intra  cubiculurn,  » 
id  est,  cordis  secretum,  «  et  clauso  ostio,  ora  Pa- 
'  trem  tuum.  Et  Pater  tuus,  qui  videt  in  abscondito, 
reddet   tibi    {Matth.    vi).    Habitaculum    vero,  sive 
domus  Dei,  est  anima  fidelis,  quoniam  sicut  unus-  C 
quisque  dominus  in  domo  sua  habitat,  pascitur  et 
requiescit,  ita  Deus  in  auima  fidelis  pascitur,  habi- 
tat  et  requicscit.Habitat  pergratiam  inhabitantem, 
ipso  Domino  dicente  :  «  Si  quis  diligit  me,  sermo- 
nem  meum  servabit,  et  Pater  meus  diliget  eum,  et 
ad  eum  veniemus,  et  mansionem  apud  eum  facie- 
mus  {]oan.  xiv).  »  Pascitur  in  anima  per  bona3  vo- 
luntatis   et   desiderii   devotionein,    ipso   dicente  : 
«  Ecce  ego  sto  ad  ostium,  et  pulso.  Si   quis    mihi 
aperuerit,  intrabo  ad  eum,  et  cccnabo  cum  illo,  et 
ipsc  mccum  {Apoc.  iii).  »  Requicscit  in  anima  per 
meritis  pacem  et  quietem.  Undc  idem  Dominus  di- 
cit  :  «  Supcr  quom  rcquicscam,  nisi   supcr  humi- 
lem  et  quietum  ot  tremcntem  sormones  meos  (te/. 
Lxvi).  »  Itaque,  fratrcs  mei,  <|uiu  tcmplum  et  habi-  n 
taculum  Doi  dicimur  ct  sumus,climinomus  anobis 
omnem  turpitudinem  et  iinmunditiam,  ne  habita- 
torem  offondamus,  et  a  nobis  excludamus.  Si  enim 
graviter  fort  Deus  templum  suum  manufactum  im- 
niunditiis  pollui  ct  profanari,  rnulta  gravius  fcrtet 
vindicat  templum  suum  spiritualo  criminibus  vio- 
lari  et  profanari.   Unde  Paulus  :   «   Nescitis   quia 
raembra  vestra  tcmplum  sunt  Spiritus  sancti  qui 
habitat  in  vobis  (/  Cor.  vi).  »  —  «  Si  quis  autem 
templum  Doi  violaverit,disperdet  illum  Deus  (/Cor. 
in).»Propterea,  fratres  charissimi,omnom  sordoin, 
'  omne  vitium  et  spurcitiam  evitemus,virtutumetmo- 


rum  ornamentis  non  decoremus,et  omni  studio  ta- 
les  nos  pra^paremus,qui  digni  sumus  in  quibus  ha- 
bitct  Deus,  et  nos  in  eo.  Quod  ipse  intercedentibus 
sanclis  apostolis  conccdat,  qui  vivit  et  regnat  per 
omnia  sajcula  sajculorum.  Amen. 

II. 

IN   EODEM   SERMO   DE  JOANNE. 

Dixit   Dominus  Jcsus    discipulis  suis  :  Hoc  est 
prxceptum  meum,  ut  diligatis  invicemy  sicut  dilexi 
vos  {Joan.  xv),  ct  reliqua.  Haec  lectio  sancti  Evan- 
gelii  tribus  distinguitur  capitulis.Primo  enim,praB- 
cipit  nobis  Dominus  ut  diligamus  invicem  exem- 
plo  sui.Secundo,exponit  praemium  hujus  mandati. 
Tertio,  demonstrat  nos  nec  pra?mium  nec  meritum 
nostra  sapientia,  sed  tantum  sua  gratia  obtinere 
posse.  Primum  igitur  praecipit  nobis  ut  diligamus 
invicem,  cum  dixit  :  Hoc  est  prgeceptum  meumy  ul 
diligatis  invicem.  Multa  sunt  praecepta  Domini,fra- 
tres  mei,  sed  mandatum  de  dilectione,8pecialiteret 
antonomalice  dicit  suum  esse,quoniam  omne  man- 
datum  ex  sola  surgit  et  perficitur  dilectione.  Sicut 
enim  ex  una  radice  multi  arboris  rami  prodeunt, 
sic  ex  una  dilectione  multa?  virtutes  procedunt, 
noc  habet  in  scaliquidviiiditatis  ramusbonioperis, 
nisi  maneat  in  radico  charitatis.  Dominica  igitur 
pr(Ecepta  multa  sunt  per  diversitatem  operis,  sed 
unum  in  radicc  dilectionis.  Unde  Paulus  :  «  Pleni- 
tudo,inquit,logi8,est  dilectio  {Rom.xiu).»  —  «  Om- 
nis,inquit,consummationis  vidi  finem,Iatum  raan- 
datum  tuum  nimis  {Psal.  cxviii).  »  Est  ergo  ac  si 
diceret:  Hoc  prsecipue  et  specialiter  est  mandatum 
meum.  Meum,  quod  in  me  praicipue  demonstro, 
dum  per  nimiam  in  vos  charitatem  me  humilio  et 
raortem  sustinoo.  Meum,  quod  pra3  cajteris  vobis 
praecipio,  et  repetons  iterum  iterumque  monebo. 
Meum,  per  quod  me  vestrum,  et  vos  meos  eflicio. 
Teneamus  hoc  mandatum,fratres  mei,etdiligamus 
Deum,  et  in  Doo  diligamus  alterutrum.  Vera  dile- 
ctio  fortissima  est,  dulcissima  est,  utilissimjBi  est, 
et   fortissima    quoniam  juxta  Salomonera  :   Fra- 
tres  se  diligentes  murus  «neus,et  «  forifis  ut  raors 
dilectio  {Cant.  vi),  »  imo  plusquam  mors.  Nara  per 
veram  diloctionom  mortom  contemnimus,  et  eam 
moriendo  suporamus,et  de  mortalibus  imraortales 
efficimur.  Nam  quid  dulcius  quam  observare  beni- 
gnitatem,  concordiam,  et  amorem?Huju8  dulcedi- 
nein  admirans  Propheta  dicit: «  Ecce  quam  bonum 
et  quam  jucundum  habitarc  fratres  in  unum  (P«o/. 
cxxxii).»  Utilissime  est,  quoniam  vera  dilectio  nos 
de  inimicis  efficit  amieos,de  temporalibus  «temos, 
de  hominibus  doos.  Et  quoniam  dilectio  tantisper 
est  neceasaria  nobis,  ideo  diabolus  prae  caeteris 
hanc  nobis  auferre  molitur.  Trahit  enim,quantum 
potest,ad  deloctationom  ot  amorem  terrenorum,ut, 
dum  eadem  ot  a  nobis  et  ab  aliis  concupiscuntur, 
invidia  et  odium  intor  nos  seminetur,  ct  tharitas 
exstinguitur.  Si  ergo,  fratres  mei,  charitatera  Dei 
et  proxiini  in  nobis  conservare  voluraus,  terrena 
orania  conteraneraus,  ut  ea  nec  aliis  invideamus, 


litta 


RADULPHI  ARDENTI8. 


itec  nobis  auferri  doleamus.  Qui  enim  propter  rem  A. 
aliquam  temporalem  fratrem  suum  odit,  amorem  Dei 
ct  proximi  perdit,  dum  ei  rem  tcmporalam  prsepo- 
nit.  Hinc  constat  quod  nemo  potest  habero  simul 
amorem  Dei  et  amorem  mundi.  Deinde  nos  cxhor- 
tatur  Dominus  ad  mutuam  dilectionem,  exemplo 
Bui,  cum  subdit :  Sicut  ditexi  vos.  Majorem  dilectio- 
•?im  nemo  habety  ui  animam  suam  ponat  quis  pro 
"amicis  suis,  Ac  si  apcrte  dicat :  Diligite  inter  vos, 
quantum  et  qualiter  ergo  dilexi  vos.EtqualiterDo- 
minus  rios?Gratis,  spiritualiter  et  ferventer.  Gra- 
lis  dilexit  nos,  quoniam  non  propter  meritum  no- 
•strum,  qui  nihil  nisi«if>i^lum  merebamus,  nec  pro- 
pter  meritum  suum,  qui   nuilius  indigebat,  sed 
'  propter  commodum  nostrum,  qui  multum  indigo- 
bamus ;  spiritualiter,  qubriiam  non  diiexit  nos   ad  n 
terrena,  sed  ad  coelestia,  ut  scilicet  nos  de  carnali- 
bus  spirituales,  de  terrenis  coelestes,  de  tempora- 
libus  aeternos  faceret ;  ferventer,  quoniam  nos  non 
tepide  et  ficte  dilexit,  sed  ferventissime,  dum  non 
solum  sua,  sed  etiam  seipsum  pro  nobis  dedit.  Di- 
ligamus  itaque,  fratres  mei,  sicut  et  ipse  dilcxit 
iios.  Diligamus  gratis,  non  exspectantes   quod  alii 
nos  diligant,  sed  ipsi  nos  priores  cos  diligamus, 
nec  commoda  nostra,  sed  aliorum  quaeramus.  Sed 
quoniam  quidam  carnaliter  diligunt,  et  gratis,  ut 
parentes  filios,  diligamus  etiam  spiritualiter^ut  sci- 
licet  ftatres  nostros,  non  ad  terrena  et  vana,  sed 
ad  coelestia  et  aeterna  diligamus.  Sed  quoniam  qui- 
dam  diligunt,  et  gratis,  et  spiritualitcr,  sed  tepide, 
diligamus  ferventer  non  in  verbo  et  lingua,  sed  in 

•  opere  et  veritate ;  tcpidos  enim  nauseat,  et  odit  C 
Deos.  Ouantum  vero  dominus  nos  dilexerit,  osten- 
dit  cum  subjungit  :  Majorem  dilection^m  nemo  ha- 
hety  ut  animam  snam  ponnt  quis  pro  amicis  suis, 
Scd  nonne  majus  est  ponere  animamsuam  pro  ini- 
micis  suis?  Est  utique.  Et  Christus  animam  suam 
posait  pro  inimicis  suis.Sed  iniraicos  vocatamicos, 
nbn  quiajam  cum  diligercnt,  sed  quia  cos  diligc- 
bat,et  de  inimicis  amicos  facturus  erat,  ut  profecto 
nobis  ostenderet,  quia,  cum  diligendo  lucrum  do 

•  inimicis  facere  possumus,  ipsi  amici  sunt  qui  per- 
"  sequuntur.Sed  nemonosusque  ad  mortem  perscqui- 
■  tur.  Unde  ergo  probare  possumus  an  inimicos  dili- 

;igamus  ?  Si  non  habcmus  locum  ponendi  animam 

'  nostram,  certe  habemus  locum  quotidie  ponendi 
rem  nostram.  Proximus  noster  esurit,  frangamus  ]) 
ei  panem  nostrum;  friget,  demus  ei  vestimentum. 

'Nam  qui  tcmpore  tranquillitatis  non  dat  proximo 
egenti  pro  Dco  tunicam  suam,  quomodo  in  t^m- 

'  pore  persecutionis  daturus  est  pro  co  animam 
soam?  Virtus  ergo  tranquillitatis,  ut  invicta  sit  in 
pcrsccutione,  nutriatur  pcr  misericordiam  in  tran- 
quillitate. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  Dominus  ponit 
praemium  mandati  sui,  cum  subdit  :  Vos  amici  mei 
estis.  0  quanta  miscricordia  Conditoris  nostri.  Ser- 
vi  digni  non  sumus  ct  amici  vocantur.O  quantaest 
dignitas  hominum  cssc  amicos  Dei  ?  Sed  auditis 


gioriam  audite  et  laborem :  Si  feceritUy  qux  4q% 

prsecipio  vobis,  Ac  si  aperte   dicat  :  Gaudetis  de 

culminc  ponsate  quibus  laboribus  pervenitur  td 

culmen.  Hinc  filiis  Zebedaei  poscentibus  juxtaikh 

minum  in  regno  suo  sessionem  dicitur :  «  Potestis 

bibere  calicem  quem  ego  bibiturus  sum?  »  (Jf«tffc. 

xx).  Ae  si  dicat :  Jam  vos  locus  delectat  celsRu- 

dinis,  sed  prius  via  vos  exerceat  laboris.  Cum  in- 

tem  dicatur  quandoquc  amicus,  qui  diligit  et  non 

diligitur,  quandoque,  qui  non  diligit  et  diligitur, 

hic  magis  proprie  et  absolute  pro  utroque  ponHor 

amicus,  qui  scilicet  diligit  et  diligitur.  Nam  viri 

sancti  et  amici  Dei  sunt,  quos  scilicet  I>en8  diligit, 

pro  eis,ut  supcrius  dixit,animam  suam  ponendou£t 

amici  Dei  sunt,  qui  scilicetDeumdiliguntpr«C8pta 

ejus,  ut  hic  subjungitur,  facicndo.  Est  erg^  ac  si 

dicat  Dominus  :  Facitc  quod  pertinet  ad  vos,  quia 

•facio  quod  pertinetad  me.  Ego  facio  quod  amicDS, 

animam  meam  pro  vobis  ponendo  ;  facto  et  vas 

quod  amici,me  diiigendo  et  mandatameafaideddo. 

Quod  si  facitis,  jam  non  dicam,  inquit,  vas  senoi^ 

quia  servus  n^^scit  quid  faciat  daminus  ejus,  Vos  «- 

tem  dixi  amicos  quia  omnia  quxaudivi  a  PatremeOt 

nota  feci  vobis.  DifTerentiam  assignat  inter  aennim 

et  amicum  in  hoc  quod  servus  secretorum  domini 

sui  ignarus  est ;  amicus  vero  eorum  familiaris  et 

conscius   est.  Et   servus  quidem  operum  domini 

ignarus  est,  non  solum  spiritualium  quse  hic  Do- 

minus  operatur,  in  sanctis,  et  aBternorum   qusB  in 

futuro  praeparat  eis,  scd  etiam  ipsorum  visibiliiun; 

quorum  intentionem  ct  finem  non   intendit,  imo 

ctiam  eorum  quae  Deus  per  ipsum   servum  fecit, 

ipsc  servus  ignarus  est,  quia  in  illis  Dei  auctorita- 

tcm  et  finem  non  intelligit.  Unde  Apostblus:*  Ani- 

malis,  inquit,  homo  non  percipit  ea  quae  sudt  Spi- 

ritus  Dci  {/  Cor.  ii).  »  Amicis  vero  suis  Dominus 

omnia  qua3  audivit,  id  est  novit  a  Patre   eis  rere- 

landa,  revelavit.  Quoniam  non  solum   dulcedinem 

amoris  sui  ct  mundae  conscientias,  apiritualiumque 

virtutum  suavitatem  eis  intimavit,  scd  etiam'  festa 

summae  beatitudinis.non  solum  per  fidem  etspem, 

sed  etiam  pcr  quanidain  contemj^tionis  pneliba- 

tionem  eis  hic  inspiravit.  Ad  c^am  nos  exbortatur 

Propheta  dicens  :  «  Gustato  et  videte  quam  soavis 

est  Dominus,  beatus  vir  qui  sperct  in  eo  (Pw/. 

xxxiii) ;  »  ct  alibi  :  Quam  magria  multitudo  dul- 

cedinis  tu.-c,  Domine,  quam  abscondisti  timentibus 

te  {Psal.  xxx).  »  Dum  enim,  fratres  mei,  coelestia 

diligimus,  jam   ea   qubdammodo   novimus,   quia 

amor  ipse  quaedam  notitia  est.  Porro  hujusmodi 

amicos  Dei  admirans  idem  Propheta  dicit  :  <r  Mihi 

autem  unius  honorati  sunt  amici  tui,  Deus  i^Psal. 

cxxxviii).  M  Et  quare?«  Nimis  confortatus  cst  prin- 

cipatus  corum  (ibid.).  »  Ecee  clecti  Doi  carnem  do- 

mant,    spiritum  roborant,  dasmonibus  imperant, 

virtutihus  coruscant,  praesentia  dcspiciunt,  ffiter- 

nam  patriani  voce  et  moribus  prasdicanU  Ocddi 

propter  cam  possunt,,  sed  flecti  nequeunt»  imo.ad 

eam  portingunt.In  ipsa  paeeione  qua^ecidenin^in 


M07 


HOMlLIiE.  —  II.  DE  SANCTIS- 


:i 


mortem  carnis^  videte  quantum  fueritculmen  men-  X 
tis.  Unde  hoc^nisi  quia  confortatus  est  principatus 
eorum?Sed  si  magni,  forsitan  sunt  pauci.  Ideo 
aubjungit  :  «  Dinumerabo  eos,  et  supcr  arenam 
multiplicabuntur  (ibid).  »  Quoniam,  cum  sint  nu- 
merabiles,  nobis  innumerabiles  sunt.  Ecce,  fratres 
inei,totus  mundus  martyribus  et  amicis  Deiplcnus 
-eat,  ut  et  infinitos  testes  veritatis  habeamus,  ct  nos 
eorum  numero  posse  fieri  ne  desperemus. 

Sequitur  pars  tcrtia,  in  qua  Dominus  ostcndit  nos 
meritum  et  praemium  suum,  non  nostro  sapicntia, 
sed  sua  tantum  gratia,consequi  pos8c,cum  subdit: 
Non  vos  me  elegistis,  sed  ego  etegi  vos,  Sed  cum 
Moyses  dicat  ad  Israel  :  «  Dominum  elegisti  hodic 
in  Deum  [DeuL  xvn), »  et  unusquisque  justus  eligat 
servire  Deo,magis  quam  mundo,  quid  cst  quod  Do-  « 
minus  dicit  :  Non  vos  me  elegisti?  Sod  quod  cligi- 
mus  servire  Deo,  non  est  ex  nostra  sapicntia,  scd 
ex  electione  etgratia  divina.  Ipseenim  pr.Telegitet 
praedilexit  nos,  ut  eum  diligamus  et  eligamus. 
Bgo,  inquit,  elegi  vos  et  posui  vos,  ut  entis,  et 
fructum  afferatis,  et  fructus  vester  maneat.  Elegi  vos 
gratis  ab  «terno  praedestinando,  posui  vos  in  via, 
gratis  fidem  inspirando,uteati8  pergratiam  coope- 
rantem  bene  volendo,et  fructum  affcratis  beneope- 
rando,et  fructus  vester  maneat  benc  persevcrando. 
Quidquid,fratres  mei,  propter  praesens  saeculum  la- 
boramus,  fugit  et  perit.  Unde  Propheta  :  «  Cum 
dederit,  inquit,  dilectis  suis  somnum,  cece  haere- 
ditas  Domini  [Psal.  cxxvi).  »  Quoniam  cum  terapo- 
ralis  haereditas  desinit,  «terna  incipit.  Vilescant 
igitur  nobis  labores  sa^culares,  et  tales  fructusope-  C 
remurqui  maneant.  Insistamus  virtutibus  et  virtu- 
tum  operibus,  quajsemper  manebunt,  non  solum  in 
retributione,  sed  etiam  quaedam  corum  in  rc.  Cha- 
ritas  enim,  sapientia,  justitia,  fortitudo,  modestia, 
el  hujusmodi,  in  illa  beatavita  non  solum  perma- 
nebunt,  imo  etiam  pcrficientur  etconfirmabuntur, 
ut  quidquid,  inquit,  petieritis  Palrem  in  nomine  meo 
det  vobis ^id  est  aeterna  beatitudinem,in  qua  omnia 
optata  succedent,  imo  plura  quam  optata.  Cum 
enim  in  illa  aeterna  beatitudine,  sint  bona,  «  quam 
nec  occulus  vidit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  ho- 
minis  ascendit  (/  Cor,  ii),»  constal  quoniam  plura, 
et  majora  et  mcliora,  ibi  nobis  a  Deo  dabuntur quam 
petere  vel  desiderare  valeamus.  Ad  quae,  fratres 
mei,ut  pervenire  mereamus,mandata  Dei  et  praeci-  n 
pue  dilectionem  teneamus.  Diligamus  Deum  plus- 
quam  nos,  projrimos  nostros  sicut  nos.  Proximis 
nostris  ponamus  non  solum  nostra,  sed  eliam  nos- 
metipsos.  Cum  enim  nostra  temporalia,  et  etiam 
ipsa  vita  temporalis  transeat  et  pcreat.quid  sapicn- 
tius,  quid  melius,  quam  de  rebus  perituris  haere- 
ditatem  emere  sempiternam?  Ecce  admiramur  et 
beatificamus  sanctos,  qui  pro  Dei  proximique  di- 
lectione  non  solum  sua,  sed  etiam  seipsos  posue- 
runt.Quare  igitur  non  imitamureos?Rofertbeatus 
dregOifiuQ  quod  quidam  presbyter,  nomine  Sancto- 
jris^  virfuit  niraiae  charitaiis,  llic  rogavit  Longo- 


bardos,ut  cuidam  diacono,quemvinctum  teneb^nt, 
vitamconcedercnt.Quod  cum  illi  renuerent,petiitut 
8ibieumtraderentcuslodiendum.Tibi,inquiunt,eum 
custodiendumdamus,sedeaconditioneut,siipsefu- 
gorit,  tu  pro  eo  moriaris. »  Quod  vir  Dei  conccdens 
eum  in  sua  fidc  suscepit.  Quem  nocte  media  cum 
Longobardos  omncs  dormientesvideret,  excitavitet 
ait : «  Surge  ct  quantocius  fuge,  liboret  teomnipotens 
Dorainus.  »  Qui  ait  :  «  Fugero  non  possum,  Pater, 
quia,si  fugero,tu  ipse  pro  me  moricris. »AtvirDei 
cum  ad  fugiendum  compulit,dicens:«Egoinmanu 
Dei  sum,  tantum  in  me  facere  possunt,  quantum 
Deus  permiserit.  »Mane  Longobardi  commondatum 
requirunt.  Qucm  cum  ille  diceret  fugisse,  dicunt : 
«  Tu  ipse  scis  qui  convenit?  »  Qui  ait  :  «  Scio,  » 
«  Bonus,  inquiunt,  homo  cs  tu,  nolumus  te  per 
varios  cruciatus  mori,  eligo  mortem.  »  Qui  ait:«  In 
manu  Dei  sum,  ea  morte  me  occidite,  qua  ipse 
permiserit. »  Elegerunt  ergovirum  fortem,  qui  cum 
uno  ictu  truncare  posset.  At  vir  Dei  postulato 
orandi  spatio,prostratus  oravit.  Quem  diutiusoran- 
tem  gladialor  calce  pulsavit,  ut  surgerct  et  cervicem 
tendereLQui  collum  extondcns  et  eductum  pactum 
intuens  dixit. « Sancte  Joannes,  suscipe  illam. »  Tunc 
gladiator  percussurus  gladium  levavi  t,  sed  brachium 
diriguiL  Quod  omnes  qui  aderant  videntes,  virumque 
Dei  inirantcset  laudantes,roganteum,utbrachium 
gladiatoris  sui  sanaret.  Ego,  inquit,  pro  eo  non 
orabo,  nisi  prius  juravcrit  quod  cum  manu  istade 
caelero  Christiairum  non  occidat.Cui  juranti  brachii 
libertatem  rcslituit.  Cum  vero  Longobardi  ea  quae 
depraedati  fuerant  ei  offerrent,  respuit ;  sed  animas 
captivorum  postulavit  et  accepit.  Sic  quoquefactum 
est  ut,duin  unus  pro  uno  se  mortiobtulit,multosia 
morte  liberavit.  Teneamus  igitur,  fratres  mei  cha- 
ritatem,  quae,  juxia  Apostolum,  «  omnia  credit, 
omnia  sperat,  omnia  sustinet,  qua;  uunquam  exci- 
dit  (/  Cor,  xiii),  »  nec  suos  observatores  excidere 
permittit,  sed  ad  aiternam  beatitudinem  eos  per- 
duxit.Ad  quam  per  cam  nos  perducere  velit  omni- 
potens  et  misericors  Dominus.  Amen. 

III. 

DB  APOSTOLIS. 

Scimus  quoniam  diligentibus  Deum  omnia  coope" 
rantur  in  bonum,iis  qui  secundum  propositum  vocafi 
sunt  sancti  (Rom.  viii),  etc.  Quatuor  hic  Apostolus, 
fratres  inei,  dicit.  Primo  siquidem,  dicit  omnia 
electis  in  bonum  cooperari.  Secundo,  demonstrat 
quo  ordine  Deus  propositum  electionis  sua  complear 
in  eis.  Tertio,  dicit  neminem  posse  eis  nocere 
Quarto,  nihil  posse  eos  a  Deo  separarc.  Priinum 
igitur  dcmonstrat  omniain  bonumelectis  cooperari 
cum  dicit,  scimus,  etc.  Ac  si  dicat  :  Nos  apostoli 
Dei,  quorum  auctoritate  credcndum  est,  scimus 
non  pcr  solam  scientiam,  sed  etiam  per  experimcn- 
turn,quod  omnia  cooperanturinbonumdiligentibus 
Deum.  Sed,  quoniam  quidam  diligunt  Deum  acl 
boram  ;  addit,  iis  qui,  secundum  propositum  diviuao 


1499 


RADULPHI  ARDENTIS- 


1800 


electionis  vocati  stint^  ut  sint  sancti.  Mqixe  omnia,  A 
prosperitas    ct   advcrsitas,  sanitas  cs  infirmitas, 
favor  et  contradictio,  pax  ct  ccrtamcn,  amor  et 
odium,vita  et  mors,  et  caetera  universa.  Sicutenim 
prosperitas,sanitas,favor  et  pax,amor  el  vita.dant 
beneagendiopportunitatometmatcriamelectisitaet 
iis  contraria  dant  eisdom  bene  agendi  occasionem 
et  exercitationem.  Per  advcrsitatem  quippe  exerce- 
tursanctorum  patientia,porinfirmitatem  humilitas, 
per  contradictionem  sapientia,  per  cerlamen  forti- 
tudo,pcrodium  henevolentia,  per  mortem  ingressus 
ad  rer^uicm  aperitur.  Ncc  sola  ista,  fratres  mei, 
cooperantur  electis  in  bonum,  sed  etiam  ipse  ex- 
cessus  ot  casus,  quoniam  humiliores  resurgunt  et 
doctiores.Econtrario  quoque  reprobis  omniacoope- 
rantur  in  malum  ;  nec  solum  mala,  sed  etiam  ipsa  p 
bona,  dum  de  cis  superbiunt,  dum  Deoingrati  exi- 
stunt,  dum  eis  abutuntur,  dum  ea  inutiliter  occul- 
tant,  dum  non  perseverant.  Propterea,  fratrcs  mei, 
semper  timeamus,  et  Dominum  suspiriis,  Dominum 
gemitibus  et  lacrymis  incessanter  exoremus,  qua- 
tenus  de  numero  reproborum  nos  eripiat,et  in  nu- 
meroelectorumsuorumnospermisericordiamsuam 
a8cribat,et  omnia  nobis  faciat  in  bonum  cooperari. 
Sequitur  pars  secunda,  in  qua  demonstrat  Apo- 
stolus  quo  ordine  Deus  propositum  clectionis  suae 
perficiat  in  sanctis,  cum  subdit  :  Nam  quos  pras- 
scivit   fieri   conformes    imaginis  Filii  suij  ut  ipse 
primogenitus  in  multis  fratribus.  Quos  autem  prce- 
destinavit,  hos  et  vocavit.  Et  quos  vocavit,  hos   et 
justificavit.  Et  quos  justificavit,  hos  et  glorificavit. 
Sed,  quoniam  praescire,  et  ad  bono  et  ad  mala  se  C 
habet,doterminat  ad  quantam  gloriam  eos  praesci- 
vit  cum  subdit,  fieri  conformes  Ftii  sui,  etc,   ut 
Bciiicet  fiant  prius  mentisnovitatc,ct«post  immor- 
talitate  conformcs   Filii  sui,  qui  est  imago  Patris 
(Heb.  i),  »  ut  sicut  portaverunt  imaginem  torreni, 
portent  imaginem  coelestis,  ita  tamen  ut  si  ipse 
Christus  pritnogenitus,  scilicet  primus  sine  poccato, 
conceptus  ct  natus,  et  primus  resurgons  in  multis 
fratribuSy  hoc  est  intcr  multos  fratres  Quos  non  in 
eo  quod  unigenitus,  sed  in  eo  quod  primogonitus 
cst,  non  confunditur  Iratres  vocaro.  Quos  prxdesti- 
navit.i^  ost  ante  quam  ossont  eis  gratiam  praepara- 
vit.Quos  lutem  praedostinavitjhoc  cum  jam  essent, 
ad  illam  gratiam  vocavit,  praedicatione,  vol  alio 
modo.Quos  autem  sic  vocavit,  hos  por  illiusgratiae  n 
collationem     justificavit,  ut   in    aeterna    beatitu- 
dine  ei  similes  sint.Similiterecontrario  dicore  pos- 
sumus  do  reprobis.  Quniam  quos  Deus  praesontit 
futuros  similes  diabolo,hos  roprobavit ;  et  quosre- 
probavit,  hos  quamvis  ad  fidcm  aliquos  eorum  vo- 
caverit,  abjecit.  Et  quos  abjecit,  hos  in  reprobum 
scnsum  ct  in  passiones  ignominiae  tradidit.et  quos 
in  hoctradidit,damnavit.Sed  differt^quoniamdam- 
nando  reprobavit  Deus,  quia  pracsentit  eos  futuros 
malos.  Scd  eloctos  non  ideo  praedestinavit,  quia 
praecivit  eos  futuros  bonos,  imo  potius  ideo  futuri 
erant  boni,  quia  Deus  praedestinavit  eos.Non  enim, 


fratres  mei,  Deus  electos  propter  futura  merita  eo- 
rum  praBdestinavit,sed  potius  gratis  praedestinavit, 
gratis vocavit,  gratisjustificavit,  gratis  magnificavit; 
damnatos  vero  proptor  merita  eorum  reprobavit, 
abjecit  et  damnavit.Quare,quiaelecti  non  a  se,sed 
a  Deo  boni  sunt.  Mali  vero  non  ex  Deo,  scd  ex  se 
mali  sunt.  Neminem  tamen,  fratres  charissimi,  Deos 
a  sua  gratia  repellit,  omnibus  eam  offert.  Non  re- 
poUit,  nisi  ropollentem  so.  Itaque,  si  volumus,  el 
praedestinamur  et  salvamur.Volumus,  si  bene  ope- 
ramur,quantum  possumus.Quod  si  non  operamur, 
patet  quia  perfecte  non  volumus. 

Sequiturparstertia,inquademonstraturnemin6m 
posscelectisnoccre,cum  m\id\i\iv:QuidergodieemM 
ah  hcecy  subaudi,  nisi  quod  ex  Deo  nobis  omnia?  et 
nemo  potcrit  nobis  nocere.  Si  Deus  est  inquit,  pro 
nobis,  non  existentes  scilicet  praedestinando^adver- 
808  vocando,  poccatores  j u sti  fi cando,  mortales  glori- 
ficando,  qut  contra  nos,  subaudi,  qoterit  valere,  ut 
non  omnia  nobis  Deus  cooperetur  in  bonum?  Nul- 
lus  prorsus.  Sunt  quidem  mali  contra  sanctos  vo- 
luntate,  sed  non  efficacia,  imo  potius,  dum  eisno- 
core  student,  eis  prosunt,  et  sibi  nocent,  juxta  il- 
lud  :  «  Dracoille  quem  formasti  ad  illudendumeis 
(Psal.  ciu).  »  Quia  etiam,  inquit,  hoc  singulare  et 
admirabile  bcncficium  nobis  contulit,  quod  proprio 
Filio  sm  non  peperdt,  sed  pro  omnibus  etiam  pec- 
catoribus  hostiam  sufficientem  tradidit  illum.  Quo- 
modo  non  etiam  cum  illo  omnia  nobis  donavil?AT^H' 
mentum  est  a  majori.  Qui  enim  dedil  nobis  ipsum 
Dominum^deditnobisresipsius  Domini.  Undeidem 
Paulus  :  «  Omnia,  inquit,  nostra  8unt,8ive  Paulus, 
siveApollo,  sivehicmundus,  sivchicmundus,  sivevi- 
ta,  sive  mors,  sive  praesentia,  sive  futura  (/ Cor.  la) » 
Boni  quippe  sive  homines,8ive  angeli,  nostri  sunt, 
quia  nos  juvant.  Mali,  sive  homines,8ive  daemones 
nostri  sunt,  quoniam  nos  exercent.  Mundus, noster 
est,  ut  servitio  ejus  bene  utamur,vita  praesens,no- 
8tracst,ut,  peream  bene  mereamur.  Mors,  nostraest, 
ut  per  cam  ad  requiemtranseamus.  Praesentia  bona, 
nostra  sunt,  ut  per  ea  servitio  Dei   consolcmur. 
Futura,  nostra  sunt,ut  corum  felicitate  in  aeternum 
perfruamur.  Quis,  inquit,  accusabit  adxersus  electos 
Dei?  ita  scilicet  quod  accusatio  eorum  noceat  elec- 
tis  Dei?  Nullus.  Detiscsl  qui  justifical  :  Quis  est  qui 
condemnet  ?  ie  est  pro  peccato  inferat  pcenam  ?  Nul- 
lus.  Quia  Dcus  non  vult,  alius  non  potest.  C/im/ui, 
inquitj  Jestis,qui  pro  illis  salvandis  mortuus est,\mo 
quod  majus,  qui  et  resurrexit,  quid  est  ad  dexteram 
Patris,  ei  aequalis  in  honore  ;  qui  etiam^xnXjev  nosel 
Deum  medius,humanitatis  suae  representationc  tn- 
terpcllat  pro  no6w,cuju8  postulatio  ineflicax  e^se  non 
potest.  Ecce  si.  fratres,  fideles  sumus,  et  Christus 
interpellat  pro  nobis,  et  Deus  Pater  est  pro  nobis, 
et  omnia  sunt  nostra,  et  omia  nobis  cooperantur 
in  bonum.Quis  ergo  potcritnobis  nocere?  Nullus. 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  ostenditurquod  nuUa 
res  potest  separare  electos.  De  a  cbaritate  cum  Bab- 


ISOl 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANGTIS. 


1802 


dat :  Quis  nos  separahit  a  charifatc  Dei?  Ac  si  apertc  A 
dicat  :  Tantum  nos  diligit,  et  tanta  beneficia  nobis 
confert  Deus.  Quis  ergo  nos  separahit  a  cliaritate 
Dei,  scilicet  separabit  nos,  tribulatio  corporis?  an 
angustia  mentis?  an  fames.an  nudiUiSyi^  est  penuria 
victus  et  vestitus?  an  persecutio  de  loco  ad  locum? 
an  periculum  mortis?  an  gladius,  id  est  ipsa  mors? 
Non  utique.  Et  fiunt,  ne  ista  aliquibus  ut  separen- 
tur  a  charitatc  Dei?  fiunt  utique,  5iV?u/  scriptum  est : 
Quia  propter  te  mortificamur  tota  die^  xstimati  sumus 
sicut  oves  quae  nihil  valent  nisi  ad  occidendum.  Sed 
in  his,  inquit,  omnibus  superamuSy  non  propter  nos, 
sed  propter  eum  quidilexit  nos.  Ac  si  dicat:Quamvis 
ea  quoB  enumeravi  magis  in  hoc  saeculo  timeantur, 
tamen  nos  propter  Deum,  quem  timemus  Qi  diligi- 
mus  super  omnia,  illa  superamus.(7^/iw  enimsum,  ^ 
inquit,  ex  promissione  scilicet  Dei  dicentis  :  «  Non 
te  deseram,non  te  derelinquam  »  (\\jiodnequemors, 
quam  scilicet  minantur,  neque  vita  quam  scilicet 
promittunt,  n^que  angelus,  neque  principatus,  neque 
virtutes,  id  est  gloria  minoris,  vel  mediocris,  vel 
majoris  ordinis  promissa,  vel  minorum,vel  majo- 
rum,  vel  maximorum  daemoniorum  minae,  neque 
in^tantia,  id  est  prffisentia,  neque  futura  bona,  vel 
TCidAdi^neque  fortitudo,  id  est  alicujus  violentia,m?(/Me 
altitudo,  humanae  seilicet  potestatis,  vel  elevatio 
Satanae,  nequ^  profundumyid  est  infernus  ostensus 
a  diabolo  minente  praecipitium  (vel  altitudinem  et 
profundum  vocat  prosperitatcm  et  adversitatem), 
n€que  creatura,  inquit,  alia  quaelibet,  vcl  alia  contra 
naturam  facta,utequus  biceps,vel  qualiafecerunt, 
incantatores  Pharaonis,  poterit  nos  separare  a  cha-  C 
ritate  Dei,  quam  Deus  habet  ad  nos  et  nos  ad  cum, 
qux  est,  id  est  apparct,  in  Christo  Jesu,  Enumeravit 
Apostolustam  ea  quae  magis  timentur  quam  ea  <]uae 
magis  amantur  in  hoc  saeculo,  ut  ostendat  electos, 
et  ea  quae  magis  timentur  in  hoc  ssbcuIo,  propter 
Deum  (quem  prae  caeteris  timent)  non  timere,  et  eas 
qu«  magis  hic  amantur  propter  Deum,  quem  prae 
caeteris  diliguut,  contemnere.  Qui  ergo  plus  timet 
aliquid  vel  diligit  quam  Deum,  in  hoc  ostendit  se 
non  esse  de  numero  electorum.  Porro  divitias,  ho- 
nores  et  voluptates  Deo  plus  diligit  qui  eas  Deo 
praeponit,  qui  propter  eas  contra  Deum  facit.  De 
cujusmodi  ipse  Dominus  dicit :  «  Qui  amat  patrem 
aut  matrem,aut  uxorem,vel  aliquid  aliud  plusquam 
me,  non  est  me  dignus  [Malth  x).  »  Itaque,  fratres,  j) 
sentiamus  de  nobis,quod  Paulus  sentiebat  de  8e,et 
similibus  suis.  In  amore  Dci  inardescamus,  nimiam 
charitatem,  quam  ipsc  habuit,  erga  nos  sempcr  re- 
colamus,  mandata  ejus  sequi  contendamus,  multis 
amaritudinibus,multisque  voluptatibus  aDeo  divcl- 
laraur,  pro  co  animas  nostra  ponere  scmper  parati 
simus,  quatenus  ipse  faciat  omnia  nobis  cooperari 
in  bonum,  et  nos  ascribat  in  numcro  electorum 
suorum. 

IV. 

DE  APOSTOLIS.   SERMO   DE  JOANNE. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Ego  sum  vitis  vera,  et 


Pater  meus  agricola  est  (Joan.  xv),  etc.  Haec  lectio 
sancti  Evangelii,  fratres  charissimi,  tripertita  est. 
Primo  enim  Jesus  se  vitem,  Patrcm  agricolam,  ho- 
mincs  palmitcs  mctaphorice  vocat.  Sccundo  ut  pal- 
mitcs  habeant  purgationem  ct  fructificationcm  de- 
monstrat.  Tertio  quid  mali  cxpcctet  malos  palmi- 
tes,  ct  quid  boni  manifestat.  Primo  igitur  se  vitcm 
vocat,  cum  dicit  :  Ego  su7n  vitis  vera,  similitudinis 
scilicet,  non  gcneris  veritate.  Sane  enim  Dominus 
Jcsus  sit  Dcus  ct  homo,  sccundum  quod  est  Deus, 
est  unus  auctoretunus  agricolacum  Patre,non  talis 
qui  solum  adhibcat  ministerium,  scd  qui  etiam 
prsebcat  incrementum.  Nam  «  ncquc  qui  plantat, 
ncque  qui  rigat  est  aliquid,  sed  qui  incrementum 
dat  Deus  (/  Cor.  iii).  »  Sccundum  vero  quod  est 
homo,  sc  vitem  vocat,  quoniam  secundum  quod  cst 
homo,  cst  nobiscum  unius  naturae,  sicut  \itis  et 
palmes  sunt  unius  naturai.  Sicut  autcm  vitis,  cum 
vilc  arbusculum  vidcatur,  tamen  gcnerosum  vinum 
generat,  ita  Dominus  Jcsus  Christus,  cum  in  hoc 
mundo  dcspicabilis  visus  sit,  sccundum  illud  pro- 
phcta; :  «Vidimus  cumnon  habentem  speciemneque 
dccorem,  undc  nec  reputavimus  eum  (hai.  liii),  » 
tamcn  gcncrosum  doctrinae  fructum  rcddit.  Sicut 
enim  vinum  in  sui  natura  est  siccum,  calidum,la5- 
tificans  ctinebrians;  sic  doctrina  Evangelii  Christi 
desiccat  vitia  in  nobis  per  comminationem,  corda 
calefacit  per  charitatis  fervorem,  incntes  laetificat 
pcr  ccelestium  praemiorum  promissionem,  inebriat 
et  alienat  ab  amore  mundi  ad  amorem  coelestium 
pcr  contemplationem.  In  hoc  musto  erant  inebriati 
discipuli  Christi,  cum  in  dic  Pentccostcs  omni  ti- 
morc  ct  amore  terreno  postposito,  «  loquebantur 
variis  linguis  magnalia  Dei  [Act.  ii).  »  Deus  vero 
Patcr  agricola  dicitur  quadam  similitudine.  Sicut 
enim  agricola  vitcm  cligit,in  tcrram  figit,rigat,  fodit 
et  putat,  palmites  infructuosos  amputando,  etfruc- 
tuosospurgando;itaDeusPatcrunicumFiliumsuum 
prt-eelcgit,  pcr  incarnationcm  in  terram  misit,  rore 
Spiritus  rigavit,  ligone  tribulationum  fodit,  sirpa 
discrelionis  putavit,  infructuosos  amputans  ab  eo, 
ut  Judam,  fructuosos  vero  ut  plus  fructificarent 
purganSjUt  Pctrum  ct  Andrcam.  Undeet  ipscFilius 
hic  subdit :  Omnem  palmifem  in  menon  ferentemfrw- 
ctum,  toHet  eum.  Et  qui  fert  fructum,  purgahit  eum,ut 
fructum  plus  afferat.  llcmines  quoquc  palmites  di- 
cuntur,  quando  ad  instar  palmitum  debent  per  fi- 
dem  Christo  adhaercrc,  et  bonam  operationem  fru- 
ctificare.  Vcrum  palmitum  tres  sunt  species  :  alius 
enim  adhaeret  Christo  pcr  fidcm  et  charitatem,  ct 
fructum  facit,  ut  bonus  Christianus,  qui,  ut  magis 
fructificet,  ab  omnibus  vitiis  et  superfluitatibus 
est  magis  margisque  purgandus.  Alius  vcro  sola 
fide  et  sacramentorum  participatione  Christo 
adhaerct,  ct  fructum  non  facit,  ut  falsus  Christia- 
nus,  qui  more  infructuosi  palmitis,  ne  fructi- 
ficantibus  noceat  per  sententiam,  vel  hic  excom- 
municationis,  vel  in  futuro  damnationis,  a  Christo 
est  separandus.  Alius  autem  nec  etiam  fide  Christo 


^03  RADULPHI  ARDENTIS.  ig()4 

^dhaeret,  sed  viti  alicna3,ut  gentilis  ct  Judaeus  caBte-  A  me?  Ut  videlicet  demonstret  nobis  nos  habere  arbi- 


riquc  infidclcs.  Qui,  ut  ait  Dominus,  jam  judicati 
sunt  {Joan.  iii).  Porro  vitis  aliena  cst  diabolus. 
Unde  ait  Dominus  ad  Judaeos  :  «  Vinca  mea,  quo- 
modo  conversa  es  in  amaritudinem  vitis  alienae? 
(Isai.  V.)  »  Et  Moyscs  :  «  Dc  vinea,  inquit,  Sodomo" 
rum  vinea  eorum,ct  dc  suburbanis  Gomorrhas.Uva 
eorum  uva  fcllis,  ct  botrus  amarissimus,fel  draco- 
nam  vinum  corum,ct  vcnenumaspidum  insanabile 
{Deut.  xxxii).  » 

Secundn,dcr!innstratDominus  undc  palmitcs  ha- 
beant  purgationcm  et  fructificationcm,cum  subdit: 
Jam  vos  mundi  estis  propter  verbum  quod  locutus 
8um  vobis.  Ac  si  diccrct  :  Non  cstis  mundi  propter 
vos,8ed  propter  verbum  meum.  In  quo  dcmonstrat 


trii  libertatem,  et  gratiam  suam  esse  paratam  ad 
manendum  in  se,  nec  se  unquam  relicturiim  nos, 
nisi  nos  eum  prius  relinquamus.  Est  ergo  ac  sidi- 
cat  :  Persoverate  manere  in  me,  quia  ego  semper 
paratus  sum  perseveranter  manere  in  vobis.  Ecce, 
fratres  mei,rogat  nos,qui  rogaro  debuit.  Rogat  nos, 
ut  maneamus  in  eo,quem  sempcr  debemus  rogare, 
ut  maneat  in  nobis.  Contubernales  et  praecordiales 
nos  habere  desiderat  Creator  et  Redemptor  noster, 
quarc  ejus  amicitiam  et  familiaritatem  contemQi- 
mus?  Quare  cum  totis  desideriis  non  amplecti- 
miir?  Quare  in  ejus  amore  non  ardescimus?  Siali- 
quis  rex,  vel  princeps  saecularis,  suam  amicitiam 
nobis  ofTerat,  cum  magno   gaudio  eam   amplecti- 


se  non  esse  solum  vitem,  sed    etiam  agricolam.  ji  mur,  quare  regem  ccelorum  se  nobis  oflTerentem 


.Mundare  quippe  vitem,  non  vitis,  sed  agricolae  est 
officium.  Mundi  igiturcrant  discipuli,  sed  tamen 
adhuc  mundandi.  Quis   enim   in  hac  vita  potest 

.esse  sic  mundus  ut  non  sit  magis  magisque  mun- 
dandusPNisi  discipuli  mundi  essent,  ferre  fruc- 
tum  non  possent;  et  nisi  mundandi  essent,  non 
dicerent  :  «  Si  dixerimus  quia  peccatum  nor  ha- 
bemus,  nos  ipsos  scducimus,  et  veritas  in  nobis 
non  est  {I  Joan.  i).  »  Mundi  igitur  a  criminalibus, 
mundandi  adbuc  erant  a  quibusdam  venialibus. 
Unde  eis  Dominus  dixit  :  «  Qui  lotus  est,  non  indi- 
get,  nisi  ut  pedes  lavet  {Joan.  xiii).  »  Jam  vos,  in- 
quit,  mundi  estis,  ex  magna  scilicet  partc,  propter 
Terbum  quod  locutus  sum  vobiSy  non  tantum  audi- 
tum,  sed  etiam  creditum  ct  exsecutum.  Audit  enim 


aspernamur?  PaltneSj  inquit,  non  potest  ferre  fruc- 
tum  a  .semelipso.  Nec  homo  potest  facere  bonum  a 
seraetipso.  Sicut  enim  ex  vitis  humorc  ascendil 
vigor,  faciens  palmitem  pullulare,  frpnderc  et  fru- 
ctificare;  ita  et  ex  Christo  provenit  gratia  iri  noSyiit 
bene  velle,  bene  loqui,  bene  agere  valeamus.  ifec 
voSy  inquit,  subaudi  potestis  bene  operari,  nist  m 
me  m^meritis.  Ergo  Judaei  et  gentiles^et  quicunque 
per  fidem  in  Christo  non  manent,  bpnum  facere 
non  possunt.  «  Impossibile  est  enim  sine  Gde  afi- 
quid  Deo  placere  {Uebry  xi).»  Ego  sum  vitis,  vospal- 
mites.  Ac  si  dicat  :  Facio  ego  naturam  vitis,  facite 
tt  vos  naturam  palmitis.  Sum  vitis  vobis  gratiam 
subministrando,  estote  et  vos  palmites  in  nae  ma- 
nendo   et    fructificando.  Nam   si,  tam  vos  quam 


infidelis,  nec  tamen  mundus  est;  audit  et  credit  ^  ego,  faciamus  quod  ad  nos  pertinet,  multus  tunc 


diabolus,  nec  tamcn  mundus  cst;  audit  ct  creditet 
exsequitur  fideli8,et  mundus  est.  Scd  quare  non  ait: 
.  Mundi  estis  proptcr  baptismum,  et  poDnitentiam,et 
,  emendationem?  quoniam  vcrbum  Dei  ad  ha;c  om- 
nia  nos  trahit,nos  ad  poenitentiam  compungit,  nos 
vitia  desorere  et  virtutes  sequi  facit,  ipso  Dei  verbo 
non  solum  exterius  sonantc,  scd  etiam  interius  in- 
spirante  et  invisibiliter  operante.Hic  est  enim  qui 
solus  baptizat,  qui  solus  absolvit,  qui  solus  mun- 
dat  et  illuminat.  Undc  vero  palmites  habeant  fructi- 
ficationem,  ostendit,cum  subdit  :  Sinit  enim  palmes 
non  potest  ferre  fructum  a  semetipso,  nisi  manserit 
in  vite,  sicnecvos.nisi  in  me  manseritis.Ac  si  apcrte 
dicat  :  Non  ex  vobis,  scd  cx  me  potcstis  fructifica- 


fructus  proveniet.  Et  hoc  est  quod  sequitur  :  Qui 
manet  in  me,  et  ego  in  co,  hic  fert  fructum  mti/- 
tum.  Magis  vera  et  magis  usitata  locutio  cst,  quod 
vitis  ferat  fructum  quam  quod  palmes.  Quippc 
cum  palmes  ct  hoc  quod  habet  et  hoc  quod  fru- 
ctum  facit,  totum  habeat  ex  vite.  Sic  ergo,  et  cum 
totum,  ct  quod  sumus,  et  quod  boni  aliquid  pos- 
sumus,  totum  habeamus  a  Christo,  verius  posset 
dicere :  Qui  manet  in  me,  et  ego  in  eo.  Ego  per 
hunc  fero  fructum  multum.  Sed  per  magnam  mi- 
sericordiam  suam,  quod  suum  est  attribuit  nobis, 
dicens  nos  facere  quod  ipse  per  nos  facit.  Quia  sine 
me,  inquit,  nihil  potestis  facere.  Ego  sum  vobis  om- 
nia,  vos  sine   me,  nulla.  Nam  abscisis  palmitibiis 


re.  Palmcs  vero  manet  in  vite  et  vitis  in  palmite,  n  infructuosis,  possum  ex  me  meliores  producere,  et 


sed  alio  alioquc  modo.  Palmes  quippc  manet  in 
vite,nihil  viti  conferendo,sed  potiusex  vitevigorem 
accipicndo;  vitis  vcro  manet  in  palmite,  nihil  a 
palmite  accipiendo,  scd  potius  ei  virtutem  submi- 
nistrando.  Utrumque  cgo  nihil  confert  viti,  sed 
tantum  palmiti.  Sic  ct  nos,cum  manemus  in  Chri- 
sto,nihil  utilitatis  ei  confcrimus.  Sic,  cum  Christus 
in  nobis  pcr  gratiam  inhabitantem  manct,  nihil 
inde  sibi  utilitatis  provcnit,  scd  nobis.  Sed  cum 
mansio  Christi  in  nobis  sit  nobis  causa  quare  ma- 
neamus  in  Christo,  quarc  non  praeposuit  mansio- 
nem  suam,  ut  diceret  :  Maneo  in  vobis,  manete  in 


per  eos  fructificare.  Locum  ergo  et  gratiam  quam 
habemus  in  Christo,  fratres  mei,  non  inutiliter 
et  otioso  teneamus,  sed  fructificemus  studibde, 
ne  forte  nos  summus  Agricola,  tanquam  inuUles 
palmites,  abscindat,  et  aiios  in  nostrum  locuim 
producat. 

Tertio,  demonstrat  Dominus  quid  mali  exspectct 
malos  palmites,  et  quid  boni  bonos^  Quid  mali  ex- 
spectet  malos,  ostendit  cum  subdit  :  Sx  quis  in  ^ 
non  man.s<?n^subaudi,fine,JudaDUS  et  paganus, cifele- 
rique  infideles  nec  charitate,  ut  falsus  Cbristianus, 
mittetur,  sicut  palmes,  foras,, Ei.hic  ab  unione  fide- 


mh 


EOMttiM.  -rt.  Dfi  SXKCTIS. 


fSOB 


B 


lium  per  reprobationcm,et  in  futuro  a  regno  bcati-  A. 
tudinis  per  damnationem,  quando  scilicet,  juxta 
aliam  parabolam,  dicentibus  illis  :  «  Domine,  Do- 
mine,  aperi  nohis^MaUh,  xv),  »  respondebitur  cis  : 
«  Amen  dico  vobis,  nescio  vos  {ibid.),  »  Et  arescet 
non  solum  a  potestale  benefaciendi,sed  etiam  a  po- 
testate  nocendi.Ef  cotligenl,  inquit,  eum,  Qui?  mes- 
sores  angeli  per  fasciculos,  juxta  parabolam  ziza- 
niorum  {Malth.  xin),  videlicet  gulosos  cum  gulosis, 
adulteros  cum  adulteris,  avaros  cum  avaris,  homi- 
cidas  cum  homicidis,  perjuros  cum  pcrjuris,super- 
bos  cum  superbis,infidelescum  infidelibus,  similes 
cuni  simib'bus,  in  simili  pccna  colligentes.  Et  in 
igncmy  inquit,  mtY^^/.De  duobus  alttrum  convenit 
palmiti,  aut  ut  adhaereat  viti,  aut  ut  tradatur  igni. 
Non  enim  est  utilis  aedificio,vel  alicui  alii  usui.Sic 
nullum  medium  est  homo,  aut  adhajrebitChristoet 
fructificabit,  aut  mittetur  in  ignem,  qui  non  indi- 
get  formitc  lignorum,  sed  semper  per  se  ardet  et 
punit  animas  cum  corporibusina;ternum.£/(/rrf^6i/ 
tanquam  sarmcntum  inutile,non  tamen  ut  penitus 
pereat,  sed  sic  ut  semper  duret,  et  semper  ardeat. 
Immortalis  enim  ibi  mors  erit,  finis  infinitus,  de- 
fectus  indeficiens.  Nam.  juxta  Apocalypsim  :«Opta- 
bunt  miseri  mori,  et  mors  fugiet  ab  eis  (\poc.\\).» 
Ah!  quam  melius  esset  eis  milliers  et  miiliesmari, 
quam  in  cruciatibus  sempcr  vivere.  Quid  vero  boni 
exspectet  bonos  palnr<ites,  ostcndit  cum  subdit  :  Si 
manscritis  in  m^,subaudi,  per  fidem  et  charitatem, 
ei  verba  mea  in  vobis  manserint  per  bonam   opera- 
tionem,  quadcunque  volueritis  petetis,  et  /iet  vobis,  in 
aliavita,ubiomniaoptataelectissuccedent.Scd  etiam  C 
etinhacvitaquidquidpetierimus,pertinensadnostri 
mansioneminChristo  et  ad  mansionemverborume- 
jusin  nobis,fietproculdubio  nobis.Itaque,fratres,  si 
pctimus  aliquid  quod  non  fiat  nobis,patet  quianon 
pertinebat  illud  ad  mansionem  nostri  in  Christo,et 
ad  mansionem  verborumejusinnobis.Non  petamus 
crgo  nisi  quod  ad  charitatem  Dei  et  mandata  ejus 
pertinet.  Sed  ecce  cum   in  ccclesia  ad  orationem 
convcnimus,alius  petit  victum,  alius  vestilum,alius 
uxorem,  alius   caetera   necessaria.  El  hasc  quidem 
cum  desunt  nobis,  non  est  peccatum,  si  a  Domino 
cum  tempcrantia  petamus.  Sed  illud  mandatum 
Christi  semper  attendere  debemus  :«Primum  quae- 
rite  regnum  Dei,  et  omnia  adjicientur  vobis  (Luc, 
xn).))Sed  quod  gravius,  alius  imprecatur  damnum  rw 
proximosuo,etmortem  inimico  suo^praecipittamen 
Deus  ut  precemur  pro  inimicis  nostris,  et  non  im- 
precemur  eis   (Matth.  v).  Cavete,  fratres,  ne   sic 
orctis  contra  Dei  mandatum;  et  juxta  Psalmistam  : 
«    Oratio   nostra   fiat  in  pcccatum  {Psal.  cviii).  » 
Matthaeus  enim  dicit  :  «Cuin  statis  ad  orandum,di- 
mittite  si  quid  habetis  in  cordibus  vestris  {Matth, 
ii).  «llli  enim  prae  caeteris  sunt  impetrabiles  in  ora- 
tione,  qui  non  solum  odium  non  retinent  in  corde, 
sed  etiam  proinimicispurepossuntorare.Quodhinc 
liquet,quoniam,quando  Judaei  Deum  exacerbassent^ 
prohibuil  prophetae,  ne  pro  ipsis  oraret,  discens  : 


«  Non  accipies  laudem  ct  oblationem  pro  cis  {Jer. 
xi).)) — «Nam  sictiam  MoysesetSamuelsteterint  co- 
ram  me,  non  cst  anima  mea  ad  populum  istum 
{Jer.  xv).  »  Quare  tot  Patribus  prsctermissis,  isios 
duos  solos  commemorat,nisi  quia  istis  soli  in  tota 
Veteris  Testamenti  serie  inveniuntur  cliain  pro  ini- 
micis  orasse?  Moyses  itaque  a  popnlo  lapidibus  im- 
petitur,  et  tamen  pro  eis  orat  {Exod.  xvii).  Samuel 
vero  a  principatu  excluditur,et  tamen  dicit :«  Absit 
hoc  peccatum  a  me  quonimus  cessem  orare  pro  vo- 
bis  !)>(/  Beg.xu).Est  ergo  ac  si  dicat :  Nec  etiam  Moy- 
sen  et  Samuelem  pro  eis  audio,quos  pro  charitatis 
suae  merito  prae  caeteris  potentes  in  orationem  scio. 
Sed  saepe  reluctanlem  animum  orare  pro  inimicis 
cogimus,magis  ex  mandati  coactionc,quam  ex  cha- 
ritate  oramus ;  et  tamen  timemus  ne  audiamur. 
Sed  duplicitasmentisquid  mereturapud  Deum  nisi 
gupplicium?  Propterea,fratres  mei,  cum  cogitamos 
quantum  peccaverit  in  nobis  proximus,  cogitemus 
quantum  ctnosinDeum  peccaverimus;  et  sicutvo- 
lumus  nobis  dimitti  a  Dco,  dimittamus  etproximo. 
Simus  tales  debitoribus  nostris,  qualem  volumus 
Deum  invenire  nobis.  Et  si  non  possumus  corpus 
nostrum  tradere  martyrio,  sicut  sancti  illi  quibu» 
festivamus,saltem  animum  nostrum  vincamus.Non 
enim  erit  haecvictoriasinecoronaapud  Deum.Cujus- 
modi  victoriametcoronamipsedet  nobis,cui  estho- 
norclimperiumperomniasaeculasaeculorum.Amen. 

V. 

DE   APOSTOLIS,    SERMO   DE   EPISTOLA  BEATI   PADLl. 

Habemus  thesaurum  in  vasis  fictilibus,  ut  subli' 
mitas  sit  virtus  Dei,  et  non  ex  nobis  {II  Cor.  iv). 
Et  reliqua.Tres  sunt  particulae  lectionis  hujus,  fra- 
tres  mei.Primo  enim  Apostolus  se  et  caeteros  disci- 
pulos  habere  thesaurum  in  vasis  fictilibus  dicit. 
Sccundocausamsubjungit.Tertio  quid  boni  thesau- 
rus  vasis  fictilibusconferat,expanit.Primo  igiturdi- 
cit :  Ilabemus  thesaurum  istum  in  vasis  fictilibus.VocAi 
autem  thesaurum  divinam  sapientiam,praedicatio- 
nemetvirtutes,quas  apostoli  iii  se  gerebant;  thesau- 
rusquippecollatioestpretiosorum,utauri,etargenti, 
et  lapidum  pretiosorum;  apostoli  quoque,  qu»  his 
omnibus  praetiosiora  sunt,  in  se  habebant  aureum 
fulgorem,argenteam  sonoritatem,eloquentiae  et  pre- 
tiossorum  varietatem.  De  cujusmodi  thesauro  scri- 
ptum  est :  «  Mclior  acquisitio  ejus  negotiatione  ar- 
genti  et  auri,  primi  et  purissimi  fructus  ejus.  Spe- 
ciosior  est  cunclis  opibus,ct  omnia  quae  desideran- 
tur  huic  non  valent  comparari  (Prov.  iii).  »  Vada 
quippe  fictilia  vocat  se,  caeterosque  apostolos.  Vasa 
quippe  fictilia  terrena  sunt,ei  interomnia  vasorum 
gencra  magis  vilia  et  fragilia.  Apostoli  quoque  ge- 
cundum  saeculum,viles  erant  et  fragiles.  Viles,quo- 
niam  plebi,ignoti,  ignobiles,  pauperes,  idiotae,  fra- 
giles,  quoniam  ex  longa  maceratione  carnis  erant 
macilenti,  palidi  et  debiles.  Propter  hoc  habeban- 
tur  mundo  abjecti  et  despicabiles.  Unde  idem  Apo- 
stolus  :  «Tanquam  purgamenta  hujus  mundifacli 
8umus,omnium  peripsema  usque  adhuc(/  Cor.iv},» 


mi 


RADULPHI  ARDENTIS. 


ism 


Propter  crgo   exteriorem  vilitalem  et  fragilitatcm  A  quasdam  tribulationum   partes  enumorat,  dicens 


dej-piciebant  divites,  sapientcs  et  nobiles  mundi, 
discipulos  Christi  spiritualem  thcsaurum,quem  in- 
terius  gcrebant,  non  considerantes.  Quorum  hodic 
similes  sunt  quidam  falsi  Ghristiani,  personarum 
acceptores,  paupercs  et  ignobiles  propter  exteriora 
contemnentcSjdivites  vero  et  nobiles  propter  exte- 
riora  venerantes,  quoniam  sacpc  in  vasc  exterius 
dcaurato  lalent  foeda  et  invaseexlerius  vili  preliosa. 
Secundo  reddit  Apostolus  causaiYi  quare  Dcusthe- 
saurum  suum  invasis  fictilibusposucrit,cum  subdit, 
ut  sublmitas  sit  virlutis  Dei,  et  non  ex  nobis.  Ideo 
enim  Dominus  per  impcritosetvilcsprimoEvange- 
lium  praedicari  voiuit,  et  non  por  sapientcs  et  ora- 
torcs,  ut  hoc  esse  opus  Dei  et  non  hominum  osten- 


Aporiamury  id  est,ablatis  etiam  nccessarii  pauperes 
efTicimur,  sed  non  deslituimur,  etiam  a  consiantia 
interiori,  ut  quidam  qui  propter  paupertatem  Ount 
mendaces,  perjuri,homlcid(B  et  fures,sed  potiusez 
intcrioris  thesauri  abundantia  sufficientea  sumus, 
scientes  aequc  et  «  abundare  et  penuriam  pati(PAt7. 
iv).  »  Persecutionem  patimur,  vel  occultam  a  dia- 
bolo,  vel  apertam  a  membris  ejus,  sed  non  derelin- 
quimur,dih  interiori  scilicet  thesauri  constantia,  ut 
quidam  qui  in  persecutionibus  succumbunt,sed  po- 
tius  ipsos  pcrsecutores  nostros,  vei  resistendo,  vel 
ffiquaenimiter  tolerando  superemus.Humt/famur.in- 
quit,  sed  non  confundamury  id  est,  in  adversitate 
nostra  viles  reputemur,  sed  tamen  non  erubesca- 


deret,ct  uL  se  mirabilcm,  sicut  in  prsedicatione,  ita  j.  mus,ut  quidam  qui  humilitatem,pauperta  tem,cru- 

.  1*1*1  1        £  1      T"^  i     *  1     '1'  *  ^^  t  /^l_        *       1*  1  *_  1      f\         •  1_  • 


et  in  pra^dicatoribusdemonstrarct.Et  mirabilisqui- 
dem  praedicatio  est  Dcum  humanatum,mortuum,et 


cemque  Jesu  Ghristi  portare  erubescunt.Quibus  ipse 
dicit :  «  Qui  me  erubuerit  et  meos  sermones,  hunc 


redivivum,ct  ad  dextcram  Dei  patris  clevatum  prac-  ^    Filius  hominis  erubescet  cum  veuerit  in  mi^'e8tate 


dicarc.Sed  mirabilius  c&t  per  paucos  viles  etimpc- 
ritas  homincs,  rcm  adoo  incredibiicm  condidisse. 
Unde  Aposlolus:uVidcte,inquit,fratrcs,  vocationem 
vestram,  »  id  cst,  pnr  quosvocati  estis,  «  quia  non 
mulli  sapicntes  secundum  carncm,  non  multi  po  • 
tentcs,  non  muUi  nobiles;  sed  quae  stulta  sunt,elc- 
git  Dcus  mundi,  ut  confundat,»  id  est,  erubescere 
faciat  «  sapientes,  et  infirma  mundi  elegit  Deus,ut 
confundat  fortia.  Elegit  Dcus  et  ea  quae  non  sun*,  » 
id  est,  quae  inter  caetcra  non  computabantur,  «  ut 
destrueret,  »  id  est,  vinccndo  humiliaret  «  ea  quae 
sunt  (/  Gor.i),  id  ost    qua)   sibi  aliquid  esse  vide- 


sua  (Luc,  ix),  »  sed  potius  de  interiori  thesauro 
bonae  conscientiae  in  ipsa  nostra  vilitate  etcontem- 
ptu  gloriemur,diccntds  cum  Apostolo  :«Mihi  autem 
absit  gloriari,nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Ghri- 
sli,  per  quem  mihi  mundus  crucifixus  cst,  et  ego 
mundo !  »  {Galat.  vi.)  Dejicimury  inquit,  sed  non 
perimus.  Quasi  dicat  :  Dejicimur  tanquam  inutilis 
testa  in  conquassatione  mortis^sed  tamen  manente 
in  nobis  immortali  thesauro,  non  perimua  morle 
aeterna  ut  reprobi,scd  potiustuncaeternalitervivere 
incipimus,  quibus  fit  de  morte,natalis.  Itaque,fra- 
trcs,istum  tam  prctiosum  thesaurum  sapientiae  ce- 


bantur.Et  erat  quidein  quandoque  doctos,  potentes  C  tcrarumque  virlutum  toto  desiderio  acquiramu8,fe- 


ct  nobilcs  elccturus.Sed  ideo  eos  primos,ne  talium 
rerum  mcrito  eligi  viderentur,atque  infiali  humili- 
tatem  non  reciperent,  sinc  qua  nemo  potest  rcdire 
ad  vitam,undc  est  lapsus  homo  per  superbiam.lJinc 
etiam  Nathanacl  legisperitus  non  est  in  apostolum 
electus.  Et  quod  hoc  causa  humilitatis  factum  in- 
telligatur,  supponit  idera  apostolus  dicens  :  «  Ut 
non  glorietur  omnis  caro  in  conspcctu  ejus  de  me- 
ritis  suis  (ibid.)  « 

Itaque,  fratres,  de  nobis  semper  utiliter  sentia- 
mus.nuUum  quantumcunque  vilemy  quantumcun- 
que  despicabilcm  despiciamus.quoniam  frequenter 
ubi  minus  putamus,major  divinaegratiae  thesaurus 
absconditur,ct  qui  apud  homines  sunt  abjecti,apud 


tincamus  et  conservemus,  quatenusper  illum  etin 
tribulationis  laelitiam,  et  in  paupertate  suflicien- 
tiam,et  in  pcrsecutione  victoriam,  et  in  humilitate 
gloriam,et  in  morte  vitam  habere  mereamur.  Sem- 
per,  inquit,  morti/lcationem  Jesu  Christi  in  corpore 
nostro  circumferentes.  Tunc,  fratres  mei,  mortifica- 
tionem  Jesuincorpore  nostroporlamus,quandopro 
Jesu,  et  ad  imitationem  crucifixionis  ejus^vitia  no- 
stra  crucifigimusetmortificamus.Hanc  autem  mor- 
tificationcm  dcbemus  portare,  non  in  una  sola  cor- 
poris  parte,  ut  quidam  qui  crucifigunt  in  se  renes, 
sed  non  linguam,non  oculos,non  aures,  sed  circum 
in  corpore  nostro,  ut  videlicct  mortificemur  pariter 
et  cor,  nc  male  meditetur^  et  linguam,ne  male  lo- 


Deum  sunt  electi.  Et  ut  tantum  thesaurum  habere  n  quatur;  et  manum,ne  male  operetur;  et  pedem,ne 


mereamur,viles  et  dcspcctiessemundo  non  abhor- 
reamus.  Tertio  quid  praedictus  thesaurus  vasis  fi- 
ctilibus  vel  hic,  vel  in  futuro  conferat,exponit  Apo- 
8tolu3,ostenden3  theaaurum  sapientia)  caeterarum- 
que  gratiarum  conferre  suis  posscssoribus  et  hic 
fortitudinem  constantiae  et  perseverantiae,  et  in  fu- 
turo  vitam  aetcrnam.Quod  fortitudinem  constantiae 
et  pcrseverantise  eis  confcrat,  exponit  cum  subdit  : 
In  omnibus  tribulationem  patimur,  sed  non  auQustia- 
mury  in  mente,ut  quidam  pusiUanimes,  qui  in  ad- 
versis  deficiunt  et  desperant,sed  polius  in  conscien- 
tia  boni  thesauri  Istamur  et  dilatamur.  Demum 


male  gradiatur;  et  gustum,neappetat  delicio8a;et 
conlactum,  nc  concupiscat  luxuriosa;  et  aures,  ne 
audiant  vanitatem  et  iniquitatem ;  oculos  ne  vi- 
deant  vanitatem.  Et  qua  utiUate?  Ut  et  vita^  in- 
quit.y^su  in  corporibus  vestris  manifestetur.  Hoc  est 
quod  Joaunes  ait  :  «  Gharissimi,  nunc  fiiii  Dei  su- 
mus,  sed  nondum  apparuit  quid  erimus.  Scimus 
autem  quoniam,cum  apparuerit,8imiles  ei  erimus, 
quando  videbimns  eum  sicuti  esi  (I  Joan.  iii).»Dus 
sunt  fratres,  vitae  Jesu  Ghristi.  Vita  virtulis,  qoam 
ostendit  in  hoc  mundo,et  vita  glorificationis  quam 
ostendet  etdabit  in  futuro.Vita  virtuti9  Jeyo  C3iriati| 


1509 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANGTIS. 


4540 


manifestatur  in  nobisctiaiu  in  hoc  9a3Culo,si  sumus  A.  ligandi  et  solvendi  putestate.Scd  attendant  quod  in 


mundijSicutipse  mundus  est;  justi,sicut  ipse  justus 
est  ;  sancti,  sicut  ipse  sanctus  est.  Vita  veroglorifi- 
cationis  manifestabitur  in  futuro,  non  solum  in 
animabus,  sed  etiam  in  corporibus  nostris,quando 
videlicet  erimus  immortales  sicut  ipse  immortalis 
est ;  8pecio8i,sicut  ipse  speciosus  est ;  gloriosi,8icut 
ipse  gloriosus  est;  beati,sicut  ipse  beatus  est.  Quod 
ipse  meritis  et  intercessionibus  sanctorum  aposto- 
lorum  suorum  nobis  largiatur,  qui  cum  Patre  et 
Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  per  omnia  sa?cula 
SiTculorum.  Amen. 

vr. 

DE   APOSTOLIS.    SERMO   DE   LUCA. 

Erce  cgo  mitto  vos  sicut  oves   in  tnedio   luporum 


his  omnibus  non  auctores,  sed  vicarii,non  domini, 
scd  missi  sunt.  Ipsi  cnim  exterius  praedicant,  Fod 
Christusintcriusdocet.Ipsitantumextcrius  abluunt, 
scd  Christus  inlerius  baptizat.  llli  exterius  manus 
levant,  sed  Dominus  bencdicit  et  consecrat.  Ipsi 
exteriua  sententiam  profcrunt,sed  Christus  interius 
absolvitet  ligat.Unde  Apostolus  :  u  Sic  nos  existimet 
homo  ut  ministros  Christi^et  dispensatores  myste- 
riorum  Dei  (I  Cor.  iv).  »  Porro  fidelitcr  missus  et 
vicarius  Christi  est,qui  Christi  moribus  se  confor- 
mat,qui  non  sua,sed  Christi  verba  nuntiat ;  qui  non 
suam,scd  Christi  gloriam  captat. 

Secundo,  quo    discipulos   mittat,  exponit   cum 
dicit  :  Sicut  oves  in  meclio  luporum.kc  si  aperte  dicat : 


(Matlk.  x),  et  rcliqua.  In  hac  sancti  Evangelii  le-  j^  Mitto  vos,non  ad  sccuritatem,sed  ad  timorem,  non 
"    '         '     •    *    '   ^      •  w^   1        .         y^j  dominationem,   sed   ad  subjectionem,  non  ad 

gloriam,sed  ad  passionem.  In  quo  confutantur  illi, 
qui  officium  pastorale  captant,  ut  in  securitate,  in 
dominatione  et  in  gloria  vivant,  non  altendentes, 
nec*quod  hic  dicitur,ncc  quod  alibi  Dominus  dicit : 
«  Sicut  misit  me  Pater,ct  ego  miito  vos  (Joan.xx).  » 
Id  cst,sicut  misit  me  Paterad  humilitatem,ad  pau- 
pertatem,ad  passionem  ;  sic  ego  ad  eadem  mitto  vos. 
Se  igitur  non  esse  missum  a  Dca  ostendit,  qui  in 
loco  humilitatis,  dominationcm,divitias,et  gloriam 
quffirit.Porro  luporum  nomine  damiones  et  dajmo- 
niacos  homincs  designat,qui  morc  luporum  ovibus 
Christi  insidientur,eis  mala  irrogant,in  eis  saeviant, 
et  eas  devorant.  Contra  quorum  malitiam  boni 
Christiani  more  ovium,  benefici,  mansueti,  patien- 


etione,  fratres  charissimi,  Dominus  ac  Redcmptor 
noster  discipulos  suos,  quos  ad  prajdicandum  pcr 
universum  mundum  erat  missurus,  pra?instruit.  In 
quo  quoque  nos  praidicatores  instruit  nihilonunus, 
qui  vicem  illorum  in  Ecclesia  tenemus.Facit  igitur 
quatuor.  Primo,  eos  apostolos  constituit.  Secundo, 
quo  eos  mittat  exponit.  Tcrtio,quales  esse  debcant 
ostcndit.  Quarto,  contra  pcrsecutiones  venturas  eos 
praemunit.  Primo,  eos  apostolos  constituit,  cum 
dicit  :  Ecce  ego  mitto  vos.  Ac  si  aperte  dicat  :  Ego 
Dominus  ct  magistcrvestervosdediscipulis  missos, 
apostolos  meos  constituo.  Apostolus  quippc  missu^ 
interpretatur.  In  quo  tria  eis  demonstrat,  videlicct 
quis,et  de  quibus,et  quos  eosconstituat.Quis?  Ego 
Dominus  et  magister  vester  vos  mitto,non  ipsi  vos 


auctoritate  vestra  apostolatum  prffisumiiis.  Unde  C  tissimi  perseverant.Sed,quoniam  persecutores,  non 


Apostolus : «  Quomodo  pra)dicabunt,nisi  mittantur? » 
(Rom.  X.)  »  —  Nemo  enim  assumit  sibi  honorem,sed 
qui  vocatus  cst  a  Dco,  ut  Aaron  {Hebr.  v).  »  Quod 
apcrtc  illos  condemnat,qui  non  vocati,pastoris  ofli- 
cium  potius  rapiunt  quam  assequantur.De  qualibus 
Dominus  per  prophetam  : «  Ipsi,  inquit,  regnave- 
runt,  et  non  ex  me  ;  principes  exstiterunt,  et  ogo 
ignoravi  [Ose.  viii).  »  Quippe  intcrnus  judex  et 
provehit  et  nescit,  quia  quos  permittendo  tole- 
rat,  per  reprobationem  ignorat.  Dc  quibus?  De 
discipulis  vos  apostolos  constituo.Ac  si  dicat  :  Vos 
soli  qui  vitam  et  doctrinam  meam  didicistis  et  tene- 
tis,apostolatus  et  magisterii  digni  estis.In  quo  con- 
fundit  illos  qui  prajsumunt  fieri  magistri,antequam 


solum  oves  Christiinexterioribus  persequuntur,sed 
ctiam  more  luporum  guttur  et  vitalia  invadentes, 
vocem  prajdicationis  et  confessionis  amputare,et  spi- 
ritum  in  eis  exstinguere  quffirunt,non  solum  scientia, 
sed  etiam  sapientia,vigilantiaeisopus  est.Unde  et  in 
tertio  loco  quales  contra  hoc  esse  debeant,ostendit, 
cum  subdit :  Estote  ergo  prudentes  sicut  serpentes. Saine 
prudentia  serpentis  est,quod  caput  in  quo  vita  con- 
sistit,  praj  caiteris  custodit,  et  respectu  capitis  to- 
tamcorpussuumcontemncns,pro  salute  capitiscon- 
tra  ictus  ferientis,  illud  tanquam  scutum  opponit. 
Quorum  prafecto  prudentiam  non  solum  pastores, 
sed  etiam  omnes  fideles  tenentur  imitari,ut  scilicet 
fidcmJesuGhristi,quic8put  nostrumest,prffi  cajteris 


noverint  esse  discipuli  ;qui  vitam  quam  nec  tenent,  n  cunctiscustodiamus,sine  quanon  est  nobis  salus.Et 


nec  didicerunt,praBSumunt  docere.Quibus  Dominus 
per  Psalmistam  :  «  Quaretu  enarrasjustitiasmeas, 
et  assumis  testamentum  meum  per  os  tuum  ?  Tu 
vero  odisti  disciplinam,et  projecisti  sermones  meos 
retrorsum  {PsaL  xlix).  »  Quos?  Apostolos  meosvos 
constituo,vidclicet  utvos  qui  vitam  meam  et  doctri- 
nam  didicistis  et  tenetis,  viccm  quoque  meam  in  Eccle- 
sia  teneatis.Unde  alibi  illis  dicit :  a  Qui  vos  audit^mc 
audit.Qui  vos  recipit,me  recipit.Qui  vos  spernit,  mo 
spernii {Matili.x  ;  Luc.  x). »  Tenent  autemdiscipuli  et 
succcssores  eorum  vicem  Christi  in  tribus  :  in  praj- 
dic£^tione,    in    sacramentorum    ministratione,  in 


pro  ejus  confessione  et  conservatione,  non  solum 
nostra,  sed  etiam  corpus  nostrum,  morti  expo- 
namus.Est  et  alia  scrpentis  astutia,  quoniam  jeju- 
nans  ct  per  angustias  se  coarctans,  pellem  exuit 
vetcranam.Cujus  prudentiamomnes  quoqueimitari 
debemus,  ut  videhcet  carnem  nostram  macerantes, 
et  per  angustam  praeceptorum  Dei  portam  nos  co- 
arctantes,  veterem  hominem  exuamus,  cum  vitiis 
et  concupiscentiis,  et  induamus  novum,  qui  reno- 
vatur  de  die  in  diem  {Col,  iii).  Sed,quoniam  serpens 
venenosa  bestia  est,  et  astutiam  habet  nocendi,  ne 
quis  pariter  et  astutiam  illius  vellet  imitarii  post** 


^oH 


RADULPHI  ARDENTI8. 


IrStf 


qimm  dixit  :  Estote  prudentes  sicut  sei'pentesy  statim  A.  putarct,et  eos  convinceret,  nisi  Spiritus  aaQCtu»  ut 


luljunxit,^/  simpliccs  sicut  columbiV.  Ac  si  aperte  di- 
Ciit  :  Lstote  prudentcs  sicut  serpentcs,  ne  scilicet 
idolis  aliorum  decipiamini ;  et  simplices  ^icut  co- 
lumbcVi  nc  scilicet  ipsi  alios  decipiatis.  Porro  nec 
prudcntia  sine  simplicilatc,  nec  simplicitas  sine 
prudontia  prodost.Prudentia  namquesine  simplici- 
tate  maligna  astutia  est,  et  simplicitas  sine  pru- 
dcntia  stulta  hebetudo  cst.  Proptcrca,  fratres  mei, 
habeamus  et  simplicem  prudontiam,  ct  prudenlcm 
simplicitatcm,ut  scilicct  mala  cavcrc  sciamus  non 
faccro,  et  bona  sciamus  et  faciamus.  Simplicitas 
quippe  columbac  est,  (fuam  a  malitia  fellis  alicna 
cst,ccce  mansuctudo.Neminem  rostrovcl  unguibus 
KTditjCCce  innocontia.Alienos  pullos  pro  suis  fovet, 


eam  et  per  eam  loqueretur?Ouomodo  beata  AgneA, 
cum  adhuc  tantum  duodecim  annorum  essei,  con» 
tra  sapientes  et  judices  hujus  mundi  adeo  mirabi- 
liter  loqucretur,  nisi  Spiritus  sanctus  meam  et  per 
eam  loqueretur[?0uomodoGiricusinfan8,cuiii  adbuc 
tantum  trimus  esset,  pro  fide  Christi  coniraiyraa- 
num  mirabilitcr  disputaret?Deindecontra  majorem 
persccutionem  Dominus  discipulos  suos  pracmunit, 
cum  subdit  :  Tradet  auiem  frater  Jratrem  in  nwf* 
tem,  etc.  Minorem  dolorem  mala  ingerunt  qu«  ab 
extrancis  inferuntur,majorem  vero  qua;  ab  iUis  pa- 
timur,dc  (juorum  dilectione  praisumebamus.  Unde 
scriptum  est :  «  Siinimicusmeusnialedixisset  mihi, 
sustinuissem  utique.  Tu  vero  homo  unanimis,  dux 


cccc  charitas.  Simus  itaquc,  fratrcs  mci,  simplices  p  meus  et  notus  meus  (Psal.  liv) 

*  A.  1  1-  L*11*l  •••  Ml  ^M  Ia*  *  i.        J*         a  ^         a 


sicut  columba^,  ut  videlicct  ncmini  irascamur,  ne- 
mini  noceamus. 

Ouarto  vero  loco,  contra  persccutiones  vcnturas 
discipulos  suos  pra?munit,  cum  subdit  :  Cavete  aw- 
tem  ah  hominibus  qui  scilicet  vos  vel  blandiendo, 
vel  promittcndo,vcl  minando  volent  scduccrc,vel  a 
fide  s(»parare.  Quos  vos  prudenter  dcbctis  cavere, 
vel  003  declinando,vel  corum  scductionibus  fortitcr 
resistendo.  Tradcnt  cnim  vos,\n(\u\i,in  concUiiSy  ubi 
scilicet  cst  locus  dolibcrationis,  cui  seulentiic  ac- 
quiescendum  sit.  In  quo  dc  communi  consensu  in- 
hibebunt  vobis  ne  in  nomine  mco  praedicetis,  ut 
scilicet  gcncrali  concilio  ct  pra^ccpto  supcremini.Et, 
si  contra  hoc  faciatis,  in  synafjogis  suisy  ubi  est 
locus  correctionis,  flafjellabunt  voSy  ut  vel   pudore 


Tradety  inquit,  frater  fratrem  in  tnarlem,  ei  insur' 
gent  filii  in  parentes,  et  morte  eos  afficienL  H»c  om- 
nia,fratres  mci,in  primitiva  Ecclesia  contjngebant, 
quando  diabolo  propterejectionemsuaminsaoienle, 
tanta  erat  rabies  persecutorum,  quod  fervor  idi^o- 
latriai  naturalem  vincebat  dilectionem,  et  filios,  et 
amicos,quos  ex  vi  naturai  homines  solent  diligere, 
etiam  contra  Dcum  ipsi  odibantet  persequebantur, 
et  contra  naturam,  et  contra  Dcum.Quorum  etiam 
sunt  hodic  quidam  similcs,qui  calice  Babylonis,  id 
cst,  mundanaj  cupiditatis  sic  inebriati  sunt,  quod 
fratrcs  et  parentcs  suos  propter  temporales  haeredi- 
tates  odiunt  et  persequuntur.  Sed  et  ipsi  patres  et 
filios  suos,et  si  non  corporaliter,  tamen,  quod  pe- 
jus  cst,spiritualiter  perscquuntur,  dum  more  cor- 


confundamini.  Quod   si  nec  cis  consenseritis,  cum  C  vino  de  rapinis  et  dolis  eos  pascunt,  et  ut  idem  fa- 


pcr  sc  \im  inferre  vobis  non  polcrunt,  ad  reges  et 
prcesides  quasi  ad  majorcm  audicntiam  ducemini 
propter  me,  ut  saltem  timore  majoris  potestatis  de- 
terrcamini.Scd  licct  sitis  pauci,tamcn  conslantiam 
vestram  nec  goncrale  concilium,  ncc  publicus  pu- 
dor,  nec  timor  majoris  poleslatis  supcrabit.  Sed 
publice  nomen  mcum  confitebimini./i?^<j5//moniMm, 
inquit,  illis  et  gentibus,  ut  scilicet  sit  in  testimo- 
nium  omnibus  attcstationcm  vestram  audientibus, 
vel  salutis,  si  crediderint ;  vel  damnationis,  si  non 
crediderint.  Nunc  quoquc,  fratres  mei,  nos  infimi 
pradicatorcs,  cum  vcrba  Dci  vobis  testificantes 
prffidicamuSjVobis  utique  in  testimonium  sumus  vel 
salutis,    si   creditis   et  obcditis,  vel   damnationis, 


ciant,eos  erudiunt,ut  et  ipsis  imputetur,  si  filii  sui 
faciant  mala  quae  viderintpatribus  suis  fecisse.Etsi 
insurgant  contra  ipsos  patres  suos,  quos  videriot 
contra  patres  suos  insurrexisse.  Et  eritis,  inquit, 
odio  omnibuSy  subaudi  infidelibus,  propier  nomen 
meum.Dcindc  contra  hoc  subditconsolationem,ciim 
dicit  :  Qui  autcm  perseveraverit  usque  infinen^  kic 
salvus  erit.  Quasi  dicat  :  Qui  hajc  patientur  propter 
me,  salvi  erunt,  si  tamen  perseveraverint,  Sicut 
enim  necessaria  patientia  et  causa,  ita  et  perseve- 
rantia.  Non  cnim  ccDpisse  benefacerc,  sed  perfe- 
cisse  laudabile  est.  Unde  et  in  lege  Moysi  jubetur 
offerri  cauda  hostia}  {Leif.vii,).  Itaque,  fratres,  quo- 
niam  infinitos  etetiam  infantcsseimus per  tormenta 


quod  absitl  si  obedire  non   vultis.  Porro  contra  ri  et  per  passiones  in  fide  persevcrasse,perscveremus 


praedictos  tcrrorcs,  sapponil  Dominus  consolatio- 
nem,cum  subdit  :  Cum  autem  tradent  ro.f,  nolite  co- 
gitare  quomodo  aut  quid  loquaminiy  id  est,  nolite  co- 
gitare  vel  ad  rcsponsum  invenicndum,  vcl  cxor- 
nandum.Quare?  Dabitur  enim  vobis  in  illa  hora  quid 
loquamini.  Non  enim  vos  estis  qui  loquimini,  sed 
Spiritus  Patris  vestri  qui  toquilur  in  vobiSy  tanquam 
in  organis.  Hic  est  enim  «  qui  apcrit  os  mutorum, 
et  linguas  infantium  facit  discrtas  (Sap.  x).  »  Quo- 
modo  onim,fratres  mei,putatis  quod  beataCatharina, 
simplex  utique  puella,  contra  tyrannum,  et  contra 
qhinquaginta  cxquisitos  sapientes,  tam  argute  dis- 


et  nos  saltcm  in  prospleritate.Pudeat  nosbarbatos  et 
in  pace  non  pos^e  facere,quod  illi  etiam  infantes  fe- 
cerunt  et  inpersecutiono.Ulosnonsuperaverunttor- 
menta,  saltcmnosnonsuperentblanda.  Dlos  non  su- 
peravit  fames,saltem  nos  non  superetingluvies.lllos 
non  superavit  asperitas,  saltem  nos  non  superet 
voluptas.Illos  non  superavit  indigentia,  saltem  nos 
non  supcret  abundantia.  Et  si  non  est  exteimis  qui 
nos  torqueat,  qui  nos  crucifigat  et  occidat,  saltem 
nos  ipsi  per  abstinentiam  et  continentiam  nosmet 
crucifigamus  et  torqueamus,  cum  vitiis  et  conou- 
piscentiis  mortificemus,  quatenus  ipsis  martyritas 


1013 


HOMILLE.  —  11.  DE  SANGTIS. 


1514 


pro  nobis  intercedentibus,  socii  corum  in  ccclo  cssc 
mereamur,  largienie  Deo  et  Domino  noslro  Jesu 
Ghristo,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et 
rejnat  Deus  per  omnia  sseula  s^culorum. 

VII. 

D£  APOSTOUS,   SERMO   DE  APOCALYPSI. 

Ego  Joannei  vidi  in  dextera  sedenlis  supra  thronum 
librum  scriptum  intus  et  foris,  signatum  sigiUis  sep- 
tem  (Apoc,  v).  Haec  loquitur,  fratres  mei,  Joannes 
apostolus  et  evangelista,cui  tanto  magis  credendum 
est,  quanto  non  aliunde,  sed  ab  ipso  potavit  fonte. 
Dicit  itaque  nobis  quatuor :  videiicet,  in  cujus  manu 
sit  sancta  Soriptura»  et  quantum  intelligentia  ejus 
sit  desideranda,  a  quo  aperiatur,  et  quanta  laus 
eum  inde  sequatur.  In  cujus  igitur  manus  sit  sanota 
Scriptura,  ostendit  primo  cum  dicit :  Vidi  in  dextera 
sedentis  supra  thronum,  librum.  Gum  Dcus,  fratres 
mei,  incircumscriptis  sit  et  spiritus  inflnitus,  non 
sedet  neque  membra  habet.  Sed  de  re  invisibili 
melius  per  similitudinem  visibiiium  possumus  in- 
strui.  Thronus  quippc  sedes  regum  est.  Sedere 
igitur  in  tfarono  quiete  regnantis  est.  Etquis  melius 
regnat  quam  ille  qui  cuncta  creavit  et  gubernat? 
£t  quis  quietius  omnia  regit  quam  ille  cujus  velle 
est  facere,et  cujus  '<  sapientia  attingit  a  fine  usque 
ad  finem  fortiter,  et  disponit  omnia  suaviter?» 
{Sap,  VIII.)  Ipse  igitur  cum  ubique  sit  essentialiter, 
iamen  in  cordibus  fldelium  habitat  specialiter.  In 
quibus  enim  habitat,  nisi  in  eis  quosipsediligiiyei 
qui  eum  diligunt,  et  qui  ejus  similes  sunt?  Mundus 
igitur  habitat  in  mundis,  justus  in  Justis,  sanctus 
in  sanctiSy  amicus  in  amicis.  In  hujus  igitur  sum- 
mi  Regis  dextera,  id  est  potestate,  sacrs  Scripturo 
liber  continetur,  utpote  cujus  inspirationo  et  aucto- 
riiate  editur,  tcnbiiur,  impletur  et  revelatnr.  Quod 
aperte  contra  ilios  esi,  qui  sacram  Scripturam  non 
putani  aliud  esse  nisi  hominum  inventionem  ei 
commentationem,  non  aiiendentes  quod  Dominus 
aii  in  Evangelio  :«  Amen  dico  vobis,  donec  coelum 
ei  terra  iranseai,  ioia  unum  aut  unus  apex  de  lege 
non  preieribii,  donec  omnia  fiani  (Matth,  xxiv 
Marc,  xiii).  »  Et  Petrus  in  Epistola  canonica  ] 
i<  Non  enim,  inquit,  voluntate  humana  allata  es^ 
prophetia,  sed  Spiritu  sancio  inspirati,  locuti  suni 
sancii  Dei  homines  (//  Petr,  i).  »  Porro  in  hoc  quod 
liber  sacr»  Scripturffi  intus  et  foris  esi  scriptus 
lectio  exterior  historiae,  ei  leciio  interior  spiri- 
iualis  intelligentiffi  denotatur.  In  quo  paritcr 
confunduntur  illi,  qui  in  sacra  8criptura  solam 
superficiem  liiiers  requirunt,  ui  Judaei  secuban- 
ies,  et  iili  qui  nihil  ad  litteram,  sed  totum  retor- 
quentad  mysticum  sensum,utquidam  praesumpiuosi 
plus  quam  oportet  sapientes.  In  sacra  Scriptura 
qusdam  ad  litteram  tantum  intelligenda  sunt,  ut : 
((  Diliges  Dominum  Deum  tuum  (Exod,  xx).  »  Ei  : 
Honora  patrem  tuum  ei  matrem  tuam  (ibid,)^  »  ei 
caeiera  precepia  moralia.  Qusdam  vero  ad  mysii- 
cum  sensum  tantum  referenda  suni,  ut  hoc  quod 
legiiur  in  Job :«  Sub  quo  curvaniur  ii  qui  portant 

Patbol.  CLY. 


A.  orbem  (Job,  ix).»  Qusdam  vero  pariter  et  ad  liiterf^^i 
et  ad  mysticum  intelligi  debeni,  ut  quod  Dominus 
masculum  in  ociava  circumcidi  Jubei  (Genes,  xvii), 
et  agnum  in  Pascha  iromolari  (Exod,  xii),  cstera* 
que  mandata  flgurativa.  In  hoc  vero  quod  liber 
describitur  esse  signatus  sigillis  septem,  designatur 
quoniam  sancta  Scriptura  clausa  est,  et  septem,  id 
esi  universiiaie  omnimodarum  obscuriiaium  gene- 
raliter  obvoluta.  Sed  et  specialiter  septem  in  se  o<^- 
cultat  mysteria,  quae  idem  Joannes  subsequenier  i^i 
exponit,  quod  nihilominus  ea  relinquai  sigillaif. 
Hinc  et  Danieli  per  angelum  diciiur :«  £t  tu,  Daniel> 
claude  sermones,  et  signa  iibrum  usque  ad  siaiu- 
tum  iempus  (Dan,  xii).»  Hinc  et  Isaias  Judffiis  dicit : 
«  Et  erii  vobis  visio  omnium  prophetarum  sicut 
verba  libri  signati,  quem  cum  dederint  scienii  lit* 
ieras,  dicent :  Lege ;  ei  respondebii  :  Non  possum, 
signatus  esi  enim  liber  (Isa.  xxix). »  Quod  aperte  est 
contra  quosdam  sfficulares  philosophos,  qui  puta9t 
sacram  Scripturam  planam  esse  ei  aperiam,  eo  quod 
exierius  simplicia  habeai  verba  ei  plana,  non  aiiea- 
dcntes  quoniam  in  sacra  Scriptura,  sub  simpliciiate 
verborum,  magna  uiilisque  lateai  proflinditas.Siciit 
econtrario  in  scientiffi  sfficularis  libris  sub  muUi- 
plicitate  ei  obscuritate  verborum,  nulla  latei  utili- 
ias.  Sane  tribus  de  causis  Dominus  in  Scripiuris  suft 
mystcria  sigillavit.  Prima  est,  quoniam  ea  voluii  ini- 
micis  suis  abscondi,  et  solis  amicis  et  iis  familiario- 
ribus  reserari.Unde  et  convenienter  dicii  librum  esse 
signatum  sigillis  sepiem.  Ulud  quippe  sigillamu^ 
quod  solis  amicis  volumus  revelari.  Unde  in  Evau- 

C  gelio  :«  Noliie  sancium  dare  canibus  (Matth.  vii). » 
Secunda  est,  quod  in  Scripturarum  profundiia^ 
voluit  no3  exerceri  et  mereri.  Unde  cum  angelus 
dixissei  Danieli  :«  Glaude  sermonem,  ei  signa  li- 
brum,  »  adjunxii  :  «  Periransibuni  mulii,  et  mul- 
tiplex  erii  scieniia  (Dan,  xii). »  Uinc  Salomon  : 
«  Gloria,  inquit,  Oei  celare  verbum,  ei  gloria  regis 
invesligare  sermonem  (rrov,  xxv).»  Teriia  esi,  ui  si- 
cui  editionem,  iia  quoque  revelaiionem  sacre  Scri- 
pturffi  suo  nomini  reservaret^  ne  quis  de  humano 
ingenio  in  ea  sese  Jactaret,  sed  ad  eam  intelligen- 
dum  divinam  opem  Hagitaret.  Quanium  vero  iniellir 
gentia  sacr»  Scriptur»  sit  desideranda  demonatrar» 
tur,  cum  subjungiiur  :  Et  vidi^  inquit,  angelum  for^ 
tcm  praedicantem  voce  magna  :  Quis  est  dignus  aperire 

Q  lihrum  et  solvere  signacula  ejus  ?  Angelus  iaie,  fra- 
tres  mei,tenei  personam  cujuslibet  prioris  Patrum, 
qui,quamvis  fortis  esset  virtuie  ei  sapieniia,  iamen, 
prffi  magno  dcsiderio  ei  dilatione  reserationis  aacra 
Scripiurffi,  conqueritur  ei  inquirit  quis  sii  iUe  iam 
dignus,tam  sapiens  et  tam  potens  qui  eam  aperir« 
possii.  Nos  vero  quis  sii  ille  Jam  scimus,  ei  ideo 
magis  toto  desiderio  totisque  viribus  eum  flagiie- 
mus,  quatenus  sigilla  suffi  sacrs  Scripturffi  nobii 
dignetur  aperire.  Et  nemo,  inquit,  poterat  neque  in 
coelOy  neque  in  terra,  neque  sub  terram  aperire  U^ 
bmmf  neque  respicere  t7/ttm,quoniam  nec  inter  an- 
gelosi  nec  inier  homines,  neo  inter  animas  corp9« 


1515 


RADULPHI  ARDENTIS. 


i516 


ribus  exutas,  nec  etiam  inter  daemones  aliquis  in- 

ventus  est  qui  sacrae  Scripturse  sacramenta  potuerit 

perfecte  intelligere.  Unde  constat  quod   nec  etiam 

propheta5  et  scriptores  sacrffi  Scripturae,  nec  etiam 

ipsi  angeii  sacramenta  quse  ipsi  pronuntiabant  ad 

plenum  intellexerunt.  In  quo  quidam  stulti  et  prae- 

Bumptuosi  condemnantur,qui  intclligentiam  sacrae 

Scripturae  sese  percepisse  gloriantur,  in  quo  faciunt, 

ut  intelligentes  non  inteliigant.  Et  ego,  inquit,  fle- 

bam  mullujn,  quoniam  nemo  dignus  inventus  est  apc- 

rire  librum,  nec  videre  eum,  Sane  hic  innuit  Joannes 

86  tenere   priorum   Patrum    personam,  qui    sacrae 

Scripturae  recreationem  per  Christum,  vel  non  in- 

teiligebant^  vei  dilatam  dolebant.  Undc  Dominus  : 

Multi  reges  et  prophetae  voluerunt  videre  quae  vos 

videtis,  et  non  viderunt  [Luc.  x).  «  Qualis  crat  Da- 

niel,  qui  dicit  sc  plorassc,  jejunassc  ct  orasse  diu, 

quatenus  mysteria  visionis  mercretur  sibi  revelari. 

In  quo  negligentia  nostra  confunditur,  fratres,  qui 

sacram  Scripturam  nec,  ut  oportet,  intelligimus, 

nec  ejus  intelligentiam  fletu,  jcjunio  et  oratione, 

sicut  antiqui  Patres  fecisse  leguntuf,  a  Domino  po- 

stulamus,  rebus  vanis  intendentes  et  pcrituris.  A 

quo  autem  Scripturae  liber  aperiatur,exponitur,cum 

subditur :  Et  unus  de  senioribus  dixit  mihi :  Ne  fle- 

veris,  Personam  tenet  iste  cujuslibet  priorum  pro- 

phetarum,qui  Christi  adventum  annuntiando  alios 

consolatur:  Ecce  vicit  leo  de  tribu  Juda,  radix  David 

aperire   librum,   et  solvere  septem  signacula  ejus. 

Porro  leonom  de  tribu  Juda  Christum  vocat,  ut  in- 

nuat  eum  esse  illum  de  quo  Jacob  praedixit :«  Catu- 

lus  leonis  Juda  {Genes.  xlix).  »  Quoniam  ut  leo  rex 

fortis  cauda  humanitatis,  operiens  vestigia  divini- 

tatis,  et  apertis   oculis   dormitans   divinitatis   in 

morte.  Radiccm  David  vocat  eum,  ut  ostcndat  cum 

esse  illum  qui,  juxta  Isaiam,  «  habet  clavem  David, 

claudit  et  nemo  aperit,  aperit  ct  nemo  claudit  {Isa. 

xxii).»  Est  ergo  ac  si  dicat :  In  hoc  quod  Christus 

diaboli  ot  mortis  vicit  difficultates,  sacrae  Scripturae 

aperit  obscuritates.  Et  vidi,  inquit,  et  ecce  in  medio 

ihroni  et  quatuor  animalium,  et  in  medio  seniorum, 

Agnum  stantem  tanquam  occisum,  habentem  cornuxi 

septem,  et  oculos  septem,  qui  sunt  septem  spiritus  Dei, 

missi  in  omnem   terram.  Sane    per   thronum    Ec- 

clesia  significatur,  quoniam  per  charitalem  in  ea 

Deud  sedet.  Per  quatuor  animalia,  cmnes  quatuor 

partium  mundi  praedicatores,qui  debent  esse  ratio- 

nales  et  mansucti  ut  homo,  sine  terrore  ferientes 

adversa  ut  leo,sese  mortificantes  ut  vitulus,  coelestia 

petentes  ut  aquila.  Per  viginti  quatuor  seniores, 

Patrcs  perfcctiores  tam  veteris  quam  novae  legis, 

qui,  utpote  senatorcs,  moribus  sunt  maturi,  sapien- 

tia   pleni,  judicii    potestatc   honorati.  Inter    quos 

omnes  Christus  est  medius  bencficio,  sicut  fons  in 

medio  paradisi ;  et  charitate,  sicut  ipse  dicit :«  Ubi 

duo  vel  tres  congregati  fuerint  in  nominc  meo,  in 

medio  eorum  sum  {Matth.  xvni);  »  ct  auxilio,  sicut 

idem  dicit  :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad 

90ASummationem  seBCuli  (Matth.  xxviii).  «  Unde  et 


A  hic  se  vidisse  eum  stantem  dicit  :  Agnum,  inquiti 
tanquam  occisum.  Agnum,quia  innocentem  et  man- 
suetum,et  in  agno  praefiguratum,et  tanquam  agnaiD 
immolatum,  tanquam  occisum  in  humanitate,  sed 
semper  vivum  in  divinitate.  Tanquam  occisum  Ju* 
daeis,sed  sempervivum  nobis.Tanquam  occisumin 
quotidiano  sacramento,  sed  semper  vivum  in  cobIo. 
Habentem,  inquit,  comua  septemet  oculos  septem.  Pfer 
septem  cornua  et  per  septem  oculos,  eadcm  donorum 
Spiritus  sancti  unive'  sitas  designatur.  bona  quippe 
sancti  Spiritus  sunt  cornua,  id  est  virtutes,  per  quas 
adversarius  expugnatur.  Eadem  sunt  oculi,  id  est 
ilIuminationes,quibus  animus  illustratur.  Hec  lU- 
demptor  noster  non  ad  mensuram,8ed  universalitcr 
habet,  ct  per  universum  mundum,  quibus  vult,  et 

P  quando  vult,  et  quantum  vult  praebet.  Ei  accepit^ 
inquit,  de  dextera  scdentis  librum.  In  quantum  homo 
accepit,  quod  in  quantum  Deus  semper  habuit.  Et 
cum  aperuisset  iibrum.  Tripliciter,  fratres  mei,  Cbri- 
stus  librum  sacrae  Scripturae  dicitur  aperuisse :  vel 
figuras  legis  in  se  implendo.  Unde  et  in  morte,«  ve- 
lum  templi  scissum  est  {Matth.  xxvii ;  Mare.  xv). » 
Vel  Scripturas  exponendo.  Unde  duobus  euntibusin 
Emmaus, «  incipiens  a  Moyse  et  omnibus  prophetis, 
interpretabatur  eis  Scripturas  {Luc.  xxiv).  »  Vel  sen- 
sum  intelligendi  Scripturas  discipulis  suis  dando. 
Quod  post  resurreclionem  fecit,  et  adhuc  quotidie 
nobis  facit,  si  petimus»  si  quaerimus,  si  pulsamus, 
si  cum  Daniele  viri  desideriorum  sumus,  si  cam 
fletu  et  jejunio  et  oratione  ad  exemplum  Joannis  et 
Danielis  instamus.  [Segligentibus  vero,  et  carnalia 

C  non  spiritualia  quaerentibus,  adhuc  est  liber  sacni 
Scripturae  sigillatus ;  et  quando  illud  volunt  et  le- 
gunt,  adhuc  sicut  et  Judaeis  velamen  est  positum 
ante  oculos  eorum.  Quanta  vero  laus  Christum  se- 
quatur  de  libri  apertione  demonstratur,  cum  tam 
sanctorum  hominum  quam  angelorum  chori  indu- 
cuntur  propter  hanc  eum  laudare.  Unde  et  subjun- 
gitur  :  Quatuor  animalia  et  viginli  gmtuor  seniores 
cecidcrunt,  id  est  adoraverunt,  coram  Agno  per 
fidem,  habentes  singuli  citharas  per  confessionem, 
et  phialas  plenas  odoramentorum  per  orationem. 
Unde  exponens  subdit  :  Quss  suni  orationes  sancio- 
rum.  Per  fidem  quippe  Deum  cognoscimus  esse 
Christum;  pcr  confcssionem,  tanquam  per  cithar» 
consonantiam,  eum  laudamus;  perorallonum  devo* 

n  tionem,  tanquam  per  odoramenta,  eum  delectamus. 
Quia  enim  m  harmoniis  et  odoramentis  maxime 
homines  delectantur,  ideo  sancti  hic  habere  citba- 
ras  describuntur  et  phialas  odoramentis  plenas, 
quatenus  quantum  Deus  in  confessione  et  devotioDe 
eorum  demonstratur.  Bene  autem  ait,  cecideruni 
coram  Jgno.  Quoniam  qui  Christum  adorat  per  fi» 
dem,  majcstatem  ejus  intelligens  incomprehensibi- 
lem,  se  nihil  reputat,  nisi  terram.  Bene  quoque  ait, 
habentes  citharas :  in  cithara  quippe  lignum  ct  chor- 
dae.PerIignum,cruxsivemorlificatiodesignatunPer 
chordas,  sanctorum  membra  crucis  mortificatione 
torsa  et  tensa,quorum  quodcunque  perseoutor  per- 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1548 


Bonsonam  confessionem  audit.  Sed  ctccs-  A 
seculore  ipsi  sancti  omnia  membra  virtu- 
as  in  Dei  laude  cogunt  consonare.  Bene 
,  habentes  phialas  aureas  plenas  odoramen' 
ialffi  enim,  quse  sunt  vasa  ampla,  signifi- 
ia  sanctorum  por  charitatem,  usque  ad 
tn  dilatata.  Haec  sunt  auroa,  id  est  munda, 
Bntis  devotionum  plcna.  Oratitiones  enim, 
rde  charitativo,  mundo  ct  devoto  proce- 
luam  incensum  et  odoramenta  ad  Deum 
.  Bene  autem  sequitur  post  adorationem 
et  post  confessionem  charitatum  et 
dis  oratio,  quoniam  nec  fides  sine  confcs- 
cime  ubi  necessaria  est,  nec  utraque  sine 
3t  munditia  cordis  possunt  Deo  placcre. 
nt,  inquit,  canticum  novum^  quoniam  no-  p 
nem  de  novitate  mysterii  ipsi  innovati 
inL  Dignus  es,  inquiunt,  Doniine,  aperire 
solvere  signacula  ejus,  Quare  ?  Quoniam 
et  redemisti  nos  Deo  in  sanguine  tuo.  Ac 
In  hoc  quod  occisus  cs  et  nos  redcmisti, 
sacram  Scripturam,  ex  omni  trihu  et  lin- 
mlo,  etnatione,  subaudi,  nos  colligens.  Et 
Deo  nostro  regnum  et  sacerdotes.  Omncs 
iumus,  fralrcsmei,siveriGhristiani  sumus, 
er  Deo  nostro  regee  et  sacerdotes  sumus. 
I  reges  sumus,  si  ad  obsequium  ejus,  omnes 
iis  et  corporis  nostri  bene  regimus,pravo8 
j,  ct  bonos  nutrientcs,  justitiam  et  pacem 
38.  Deo  nostro  sacerdotcs  sumus,  si  in  ara 
jtri  quotidie  sacrificium  contriti  cordiset 
devotaBorationiscioflerimus,sieipermun-  C 
niliares  sumus,  si  inter  eum  et  homines 
8  esse  valemus.  Et  regnabimus,  inquit,  5tt- 
;.Ac8idicat:Illisoli  in  sternum  regnabunt 
ventium,  qui  hic  omnem  terrenitatem  om- 
anitatem  sibi  subdidernnt.  Propterea  in 
domicilii  nostri  vigilemus,  motus  cordis  et 
ostri  sollicite  circumspiciamus,malos  mo- 
itesstatim  compescamus,carnemet  omnia 
ipiritui  servire  cogamus,  mundanas  illece- 
mundanishominibusimperant,  nobis  sub- 
latenusregnumaeternae  beatitudinis  conse- 
imur,  praestante  Domino  nostro  Jesu  Chri- 
um  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat 
i  saecula  sacculorum.  Amen. 

VIII  D 

\E  APOSTOLIS.    SERMO  DE  MATTHiEO. 

$us  discipulos  suo9,  praecipiens  eis,  et  di- 
(A.  X,)  etc.  Quinquepartila  est  haec  lectio, 
ei.  Primo  quippe  Dominus  duodccim  mit- 
ido,  quo  debeant  ire  vel  non  ire.  Tertio, 
licare.  Quarto,  quid  agere.  Quinto,  quo- 
otescit.  Primo  igitur  Dominum  ostendit 
i  misisse,  cum  dicitur  :  Misit  Jesus  duode- 
mlos  suos.  Porro  in  lectione,  quac  hanc 
ostendit  evangelista  Dominum  de  com- 
cipulorum  consortio  duodecim  elegisse, 
»t  nomina  ponit.  Deinde  hoc  quod  modo 


audivimus  subjungit  :  Hos  duodecim  misit  Jesus,  eic, 
In  quo,  fratres  mei,  quatuor  intelligenda  significan- 
tur,  videlicet,  quod  apostoli  electi  sint,   et  unde 
electi  sint,  et  quod  elccti  sint,et  ad  quidelecti  sint. 
Porro  in  hoc  quod  apostoli  electi  sunt,etaDomino^ 
datur  nobis  exemplum,  quoniam   in   Ecclesia  Dei 
debent  pastores  eligi,  et  a  Domino  jejuniis  et  ora- 
tionibus   interrogato.    In   quo  pariter   sigillantur 
et  illi  qui  non    eliguntur,    sed  potius  ingeruntur, 
et   illi  qui   non   divinitus^    sed   mundanitus    eli- 
guntur.  In  hoc  quod  de   schola   communi  electo- 
rum  discipulorum    praeeliguntur,  demonstratur  : 
quoniam  nec  neophyti,  ncc  rudes,  sed  qui  in  schola 
sanctarum  virtutum  et  morum  prae  caeteris  eruditi 
sunt,  debent  eligi  in  pastores,  ut  videlicet  non  bo- 
lum  sint  electi,  sed  etiam  interelectos  pastores  pree- 
electi.  Quod  aperte  illos  condemnat  qui  praesumunt 
fieri  magistri  antequam  discipuli,  docentes  eaqun 
non  didicerunt,  et  super  eos  qui  sibi  et  moribus  et 
scientia  prsesunt  magisterium  habere  quaerunt.  In 
hoc  quoque,  quod  duodccim  eliguntur,  demonstra- 
tur  nobis  pastores  sanctae  Ecclesiae  quam   perfecti 
esso  tencantur.  Duodenarius  quippe  numerus  per- 
fectus  est,  unde  et  soldus  sive  solidus  nuncupatur. 
Dcbent  namque  pastores  sanctae  Ecclesiae  sic  perfe- 
cti  et  solidi  esse,  quatenus  nec  prosperis,  nec  ad- 
versis,  nec  blandis,  nec  asperis,  nec  favoribus,  nec 
terroribus  cedant ;  imo  ipsos  infirmos  et  cadentes 
sustentare  qucant.  In  quo  suos  indignipastores  con- 
fundimur,  quos  adversa  deterrent,  blanda  demul- 
cent,  ad  minas  potentum  dejicimus,  favoribus  ex- 
tollimur,  ad  instar  arundinis  huc  et  illuc  agitamur, 
vitia  potentum  non  corripimus,  sed  palpamus,  ju- 
stitiam  exereere  non  audemus,  nec  infirmos  susten- 
tantes,  nec  etiam  nosmetipsos  sustentare  jam  valen- 
tes.  In  hoc  vero  quod   mittuntur,  ad   quod  electi 
sint  demonstratur  :  Apostolus  quippe  interpretatur 
missus.  Intelligant  igitur  pastores  sanctae  Ecclesiee 
so  esse  missos,  non  dominos,  missos   humilitatis, 
non  elationis,  missosnon  ministrari,sed  ministrare 
{Luc.  x),  missos  non  ad  honorem  etad  gloriara,  sed 
ad  laborem  et  ad  passionem.  Unde  in  subsequenti- 
bus  eis  dicit :  Ecce  ego  mitto  vos  sicut  agnos  inter  lu- 
pos.  Tunc  igitur  episcopi  se  esse  vere  missos  Christi 
intelligant,  cum  Christi  humilitatem,paupertatem  et 
patientiam  caeterasque  virtutes  Christi  in  se  exhi- 
bucrint,  cum  non  sua,  sed  Christi  verba  praBdicave- 
rint,  cum  non  suam,  sed  Christi  gloriam  in  omnibus 
quaesierint,  cum  non  solum  sua,  sed  etiam  seipsos 
pro  fratribus  posuerint.  Secundo,  quo  ire  vel  non 
ire  dcbeantostendit  Dominus  cum  dicit  eis:  In  viam 
gentium  ne  abieritiSj  et  in  civitates  Samaritanorum 
ne  intraveritiSy  sed  ite  potius  ad  oves  qux  perierunt 
domus  Israel.  Cum  constet  Dominum  propter  salu. 
tem  gentium  venisse,  unde  et  ipse  alibi  dicit : «  Alias 
ovcs  habeo,  quae  non  sunt  ex  hoc  ovili,  et  illas  opor- 
tet  me  adducere,  et  fiet  unum  ovile  et  unus  pastor 
{Joan.  X,)  »  quid  est,  fratres,    quod  hic   dicit :  In 
viam  gentium  ne  abieritis,  et  in  civitates  Samarita-, 


1319 


RADULPHI  ARDENTIB. 


im 


norum  non  tntraveritis,  nisi  quod  ex  fme  facti^eol- 
ligimus ;  quod  specialiter  primo  veni t ad  Judteos  qui- 
bus  promissus  erat ;  a  quibuspcr  incredulitatemre- 
pulsus  transiit  ad  alienos.  Triplici  igitur  de  causa 
voluit  Dominus  primo  Judsis  et  non  gentibus  pras- 
dioere.  Primo,  ut  ostenderet  sc  essc  Messiam  JudaBis 
promissum  in  lege.  Secundo,  ut  Judaeis  omnem  oc- 
casionem  non  recipiendi  Evangelium  auferret,  si 
priiQum  illud  gentibus  praBdicasset.Tertio,  quoniam 
tunc  crant  inier  Judseos  qui  salvandi  erant,  et  erant 
int6r  gentes  qui  salvandi  non  erant.  Namad  prsdi^ 
caUonem  Petri  uno  die  tria  millia  (AcL  ii,)  et  alia 
dia  /(^lnque  millia  (Act,  iv)  crediderunt,  et  cum  vel- 
l^nt  ^postoli  in  Asiam  pra^dicare,  a  Spiritu  sancto 
pnQbibiti  sunt  (Acl.  xvi.)  Quam  tamen  Asiam  post- 
ea  Spiritus  sanctus  per  apostolos  convcrlit.  Nam 
dtifi  jam  est  quod  Asia  credidit.  Subtili  ergo  occulto- 
quejudicioquibusdam  praedicatio  subtrabitur,  quia 
su90itari  per  gratiam  non  merentur. 

Unde  necesse  est,  fratrcs  cbarissimi,  ut  in  omne 
quod  agimus  occulta  Dei  judicia  super  nos  timea- 
mus^  ne  dum  exterius  mens  nostra  fusa  a  sua  se 
voluntate  non  revocat,  intus  contra  eam  judex  ter- 
rit^iliter  disponat.  Quod  bene  intuens  Psalmista  ait : 
«  Venite  et  videte   opera  Domini   quam  terribilis 
in  consiliis    super   filios   bominura  (Psal.  lxv.)  » 
Vidit  namque  quod  alius   miscricorditer  vocatur  ; 
alius  justitia  occulta  rcpellitur,  et   quia  alia  par- 
cepdo,  alia  irascendo  disponit,  expavit,   quod   pe- 
nettrare  non  potuit^  Et  quoniam  non  solum  invcsti- 
gabilem,  sed  etiam  in  quibusdam  inflexibilem  vidit, 
terribilem  esse  memoravit.  Moraliter  vero  prascepit 
aanctffi  Ecclesifie  pastoribus,  ne  in  viamgentiuir,  id 
eMi  tie  in  errores  et  negotia  muadanorum  bomi- 
num,  sequendo,  eant  :  et  in  civitates  Samaritano- 
n)9Xi  id  est^  ne  in  tumuitus  sollicitudinum  et  cura- 
pum  intrent,  sed  eant  potius  ad  oves  quse  perierunt 
domus  IsraSl,  id  est  ad  ruinam  animarum  reparan- 
4am.  Vult  quippe  Dominus  quod  praedicatores  et 
pnstores  sanctaeEcclesiae  non  sol  um  errores  et  publioa 
fiiaBCularis  vitae  negotia,  sed  etiam  omnes  alias  solli- 
citudines  et  curas  fugiant,  quatenus  soli  animarum 
reparationi  incessanter  intendant.  Quod  aperte  nos 
indignos  pastores  redarguit,  qui  dum  sscularibus 
negotiis  intendimus,  et  variis  vanisque  curis  occu- 
painur,  nec  nostrarum,  neccommissarum  aliarum 
utilitati    (sicut  oportet)   invigilemus.    Tertio   vero 
qwdpreedicaredebeant  ostenditDorainus,cum  sub- 
jungit  :  Euntes  autem  prxdicate,  Ac  si  apcrte  dicat : 
Sic  sitis  festivi  et  intenti  prsdicationi,  quod  etiam 
eundo  praedicetis,  et  prsedicando  eatis,    quatenus 
nec  via  impediat   praedicationom,    ncc   praedicatio 
viam,  ut  scilicet  praedicetis  non  solumin  villis,  sed 
etiam    in   viis,  non   solura    populis,    sed    etiam 
personisi  non  solum  civibus,  sed  etiam  peregrinis, 
agricolis  et  viatoribus.  In  quo  nos  indigni  pastores 
oonfutamur,  qui  ad  pra^dicandum  tardi  pigriquesu- 
muq,  qui  diem,  locum  et  conventum  bominura  ex- 
speotamus,  et  quando  paucos  babemus  auditores. 


A  prsdicare  contemnimus,nonconsiderante8quoniAm 
melius  ost  acquirere  Deo  animam  unam  quam  nul- 
lam,et  quod  omneillud  tempusperdimus.quo  Iucfq 
animarum  non  vacamus.  Ncc  exemplum  Domim 
8pectamus,qui  soli  Samaritanae  in  via  juxta  pateuJOD 
prcedicare  non  neglexit,  cujus  salutem  se  non  negii'- 
gere,  sed  potius  se  esseo.stendit,  cum  discipulissuii 
ait :  «  Ego  babeo  cibum  manducare,  quem  vosne* 
scitis  (Joan.  iv.)  »  Apprapinquavit,  inquit,  rCffntM 
cxlorum,  Tota,  fratres  mei,  prsedicatio  Bvangelii 
versatur  circa  6nem  mundi,  et  beatitudinem  rc^ 
seterni.  Hoc  Dominus  praedicavit,  hoc  apostalit  iboc 
sancti  martyres  et  confessores :  baecnosprcdicatores 
prsedicaraus,  scd  utinam,  sicut  voce,  ita  et  opere! 
Opere  flnem  mundi  et  adventum  regnicoelorum  pr«* 

T^  dicamus,  si  raundum  ejusque  illecebras  coBtenuii* 
mus,sidivitias,sibonores,sigloriasetvoIupiaic8CJa« 
abjicimus,  si  toto  desidcrio  ad  aliamvitam  featina- 
mus,  si  propter  eam  quaecunquepossumus  [facimus]. 
Scd  (quod  sine  lacrymis  nequeo  dicere)  nos  in  con» 
trarium  operamur,  etdum  mundum  et  ejus  cupidi- 
tates  araplectiraur  et  sectamur,  et  pro  regno  ccslo^ 
rum  laborare  negligimus,  praedicationi  Q0str«  op^ 
ribus  obviamus.  In  quo  infirmos  scandalizaomti 
qui  opera  nostra  considerantcs.  Si,  inquiunt^  sace^ 
dos  vel  episcopus  regnura  ccelorura  ezspectarct,  ne- 
quaquam  mundo  tantisper,  mundanisque  deaideriii 
adbaereret ;  et  sic  malo  exemplo  nostro  exQrbitaj^« 
tes  regnum  ccelorum  non  exspectant^sed  mundoad- 
baerent,quemsicsemperduraturumputant.Sedcertt 
ipsa  ruinaraunditaranos  quaraiilos  accu8at,quini>* 

C  bistacentibusjarasecasurumclamat,etaliudregiium 
venturum  deraonstrat.  Totet  tantis  quippemisenis 
et  tribulationibus  mundus  amarescit,  quod  etiao) 
ipsosaraatoressuos  suisamaritudinibusaserepellit 
Itaquc,  fratres,  quia  mundum  cadere  cemimv9, 
eum  fugiamus,  ne  cum  cadente  simul  cadamus.De 
ruina  mundi  nos  quantocius  subtrabamus,  etezea 
quos  possumus  extrabamus,  et  ad  mercandum  re« 
gnum  ccelorum  praemittamus.  Quarto,  quid  debeaDt 
agerc  ostendit  cura  subdit :  Jafirmos  curafe^  moriuos 
smcifate,  ieprosos  mundatej  dxmoaes  ejicite.  Quia 
enira  tunc  raundus  adbuc  florcbat,  bomo  diu  vive- 
bat,  visibiliura  bonorura  opulentia  exuberabat,  et 
ad  se  boniines  tradebat,  ut  alia  bonanon  putareQt 
nisi  quae  videbant,  ideo  sanctis  praedicatoribus  ad- 

n  juncta  sunt  rairacula,  ut  virtus  ostensa  daret  verbis 
fldera,  et  nova  facerent  qui  nova  praedicarent,  qua- 
tenus  per  ea  miracuia  quae  faciebant  in  rebuavisi- 
bilibus,  crederetur  eis  de  invisilibus.  Ad  boc  quippe 
rairacula  coruscant,  ut  corda  videntium  ad  invisi- 
bilium  fidem  trabant.  Unde  cum  fides  nunc  ubique 
pene  dilatata  est,  raulti  sunt  in  Ecclesia  qui  vitam 
quidera  virtutura  tenent,  sed  signa  virtutum  non  ba- 
bent.  Nam,  teste  Paulo^  linguae  in  signum  sunt  dod 
fidelibus,  sed  infidelibus.  Unde  idem  Paulusquiad 
praedicationem  suara  dormientemEutycbum,  caden* 
temque  de  fenestra  sua,  et  ita  mortuum  corair  inil- 
dolibus  suscitavit  (Act.  xz«)  et  in  inaula  MitileM  infi- 


HOMILIiE.  -  n,  DE  SANCTIS. 


tt» 


8  plena,  patrem  Publii  dysenteria  vexatum  A 
t  {Act,  xxviii),  discipulum  suum  Timotheum 
um  verbo  non  curat,  scd  modicinali  arte  ei 
i  parat,  dicens :  «  Modico  vino  utere  propter 
shumctfrequentestuasinfirmitatesf/rim.v).» 
50,  sicut  infidelem,ita  fidelem  verbo  noncu- 
isi  quia  ille  per  exteriorem  curationem  inlus 
lus  erat,  et  iste  exteriori  signo  erudiendus 
•at,  qui  intus  salubriter  vivebat.  Quia  igitur, 
I  mei,  nunc  fideles  exterioribus  signis  non 
insistamus  interiori  animarum  curationi,  in- 

in  fide,  doctrina,  et  admonitione  curemuset 
nemus.  Mortuos  in  peccatis  correctione  et 
lali  consilio  resuscitemus;  leprosos  herosum 
)Tum  varietate,  doctrinis  fidelibus  emunde- 
vexatos  a  diaboli  8uggestionibus,sacerdotali  «% 
liberemus.  Quinto,  quomodo  haec  facienda 
stendit,  cum  subdit  :  Gratis  accepistis,  gratis 
rarociebat  namque  Dominus  nonnullos  ipsnm 
Spiritus  donum  ad  avaritiam  declinaturos. 
9imon  per  impositionem,  manusedita  mira- 
oncupiscens,  hoc  pecunia  emere  voluit,  ut 
18  venderet  quod  male  comparasset(i4c^viii). 
le  templo  Dominus  flagelloderesticulo  turbas 

cathcdras  vendenlium  columbas  cvertit 
.  Xxi).  Columbas  quippe  vondcre  est  impo- 
im  manuum  qua  Spiritus  sanctus  accipitur, 
d  vitse  meritum,  sed  ad  pramium  dare.  Et 
onnulli  qui  quidem,etsi  non  conferant  ordi- 
em,  vel  aliquam  aliam  ecclcsiasticam  mini- 
»nem,  proptcr  pecuniam  tamen  eam  confe- 
irel  propter  obsequium,  vel  propter  favorem,  C 
»ptercognationem,  vel  propterfami  liaritatem, 
>pter  precum  instantiam,  vel  propter  poten- 
morem,  vel  proptcr  aliquam  aliam  terrenam 
lonem.  Qui  omnes  procul  dubio  nec  gratis, 
ste  tribuunt,  quoniam  in  tribuendo  non  Deum. 
rrenam  causam  attendunt.De  quibus  Psalmi- 
[q  quorum,inquit,  manibus  iniquitatessunt; 
a  eorum  reph;ta  est  muneribus  {Psal,  xxv).  » 
ia  beatum  virum  describens  ait:«  Beatusqui 
t  manus  suas  ab  omni  munere (/5a.  xix(ii).  » 
itur  solus  gratis  et  juste  donat,  qui  propter 

solum  et  digno  donat.  Itaque,  fratres  mei, 
vitam  nostram  scrutemur  et  circumspicia- 
caveamus  ne  mala  quoquomodo,  ncc  etiam 
una intentionc faciamus.  Intcntionem  omnium  [) 
iatum  etoperationum  nostrarum  ad  Dcumdi- 
us,omnem  vanitatem  a  nobis  circumcidamus 
umcumcupiditatibussuiscontemnamus,pau- 
itenti  vivamus,  quflecunque  possumus  de  ruina 
mundi  ad  coelestcm  patriamper  nianuspaupe- 
ransferamus;  illuc  toto  desideriOjtotis^iribus 
*emus  et  tendamus.Quod  nobisannuatPater, 
iu8,  et  Spiritus  sanctus. 

COMMUNE  MARTYRUM. 

IX 

UNIUS   MARTYRiS.    SERMO. 

%&gaudiuum  existimatey  fratres,  cum  :n  tenta- 


tiones  varias  incideritis  (Jac.  i),  etc.  Quadripartlta 
est  haec  lectio,  fratres  mei.  Primo  enim  nos  monet 
apostolus  ut  in  tribulationibus  nostris  gaudeamus. 
Secundo,  ut  sapientiam  a  Deo  postulemus.  Tertio, 
promittit  humili  exaltationem  et  diviti  humiliatio- 
nem.Quarto,ostenditbeatum  essequi  habetpatien- 
tiam.  Primoigiturquoniam  pIeriquenostrum,fratres 
mci,in  adversitatibus  ullramodum  dolent,  deficiunt 
et  desperant,  hortatur  nosapostolusnein  adversitati- 
bus  doleamus.sedpotius  gaudeamus,dicen8:0fnntf 
gaudium  existimate,  fratreSy  cum  in  tentationes  varias 
incideritis  Vocat  autem  adversitatos  et  tribulationes 
hujus  mundi  tentationes,  quoniam  peroas  tefltamur 
utrumfirmivelinfirmisimus.Hasautemvocatvarias. 
quoniam  quemadmodumjuxtavariclatem  membro- 
rum,  ost  varietas  medelarum,  ita,  juxta  varietateitv 
niorum,  adhibetur  a  summo  modico  varictas  tri- 
bulationum.  Quia  namque  quidam  delfnquunt  in 
nimio  amore  et  usu  rerum  temporalium,  ideo 
juste  puniuntur  in  damnificatione  earum.  Quia 
vero  alii  delinquunt  in  nimio  amore  conjugum, 
filiorum  et  amicorum,  idoo  juste  puniuntur  in 
amissione  eorum.  Quia  quoquo  plures  alii  de- 
linquunt  in  voluqtate  carnis  propriae,  ideo  juste 
puniuntur  in  ejusdem  arflictione.  Et  de  Fimilibus 
similiter.  Convenienter  autem,  juxta  infirmornm 
«estimationem,  ait  incideritis,  quasi  de  alto  et  im- 
proviso.  Infirmi  quippe  reputant  temporalem  pro- 
speritatem  esse  quasi  altitudinem  et  felicitatem  : 
adversitatem  vero  quasi  quamdam  profunditatem  et 
miseriam ;  et  dum  in  alto  prosperitatis,  quasi  seeuri 
requiescentos,  non  prsecousiderant  tribulationes, 
quasi  de  improviso  cadunt.  At  sapiens,  qui  omneB 
temporales  prosperitates  intelligit  esse,  non  exalta- 
tionem.  sed  potius  insidias,  tentationes  ot  adversi- 
tates  novit  esse  justis  perutiles,  quia  semper  eas 
prAvidet  et  exspectat ;  cum  veniunt  non  cadit,  sed 
potius  eas  gratanter  excipit.  Ait  ergo,  fVati^s  mei, 
cum  incideritis  in  varias  tentation.eSyexistimaU  omne 
gaudium  vobis  proventurum.  Porro  gaudiorum, 
aliud  est  omne  gaudium,  aliud  nullum  gaudium, 
aliud  quoddam  gaudium.  Omne  gaudium  est  gau- 
dium  genorale,  verum  et  sternum.  Generale,  8in:e 
aliquo  moBrore;  verum,  sine  falsitate ;  stemum, 
sine  fine.  Uode  Dominus  discipulis  suis  ait:«Gau-. 
debit,inquit,cor  vestrum  ;  gaudium  vestrumnemo 
tollet  a  vobis  (/oan.xvi).  »Gaudium  vero  nullumest 
gaudium  mundanum,de  quo  SaIomon:«Risumr6- 
putavi  errorem ;  et  gaudio  dixi :  Quid  frustradecipe- 
ri8?»(£cc/.ii.)Gaudium  quoddam  cst  gaudcreinter 
advcrsitates  hujus  s^culi  inspogaudii  futuri.Unde 
Apostolus  :  «  Non  solum  autem,  sed  gloriamur  in 
tribulationibus  {Hom:,  v).  »  Sane  hoo  particulafe 
gaudium  sanctos  intcr  miseriasettribulationeshu- 
jus  mundi  recreabat,  consolabatur  et  sustinebat. 
Discamus  igitur,  fratres  mei,et  inter  advsrsahujus 
mundi  gaudere,  ct  inter  prosperitates  plangere,  ut 
sic  nec  elovemur  in  prosperis,  nec  dejiciamur  in 
advcrsis.  Quare  autem  sit  gaudendum  inter  adver- 


1523 


RADULPHI  ARDENTIS. 


ISM 


Bitates,  ostcndit  apostolus  cum  subdit  :  Scientes 
quod  prohatio  fidei  vestrx  patienliam  operatur,  pa- 
tientia  autem  prohationem^  ut  sitis  in  omnihus  perfe- 
cti  et  in  nullo  deficientes.  Vocat  autem  tribulatio- 
nem  probationem  fidei ;  ideo  scilicet,  quia  per  tri- 
bulationem  fides  probatur  :  hoc  est  quod  Paulus 
dicit  his  verbis  :  <  Scientes  quod  tribulatio  patien- 
tiam  operatur,  patientia  vero  probationem,  proba- 
tio  vero  8pem,spcs  autem  non  confundit  (fiam.v).)) 
Tribulatioigiturporexercitiumoperaturpatientiam. 
Sicut  enim  pullus  rudis  ad  primaverberaimpatiens 
est,  sed  postea  per  exercitium  quotidianum  man- 
suescit,  et  Ireni  sallaeque  patiens  fit  :  ita  rudis  ani- 
mus  hominis  ad  primam  tribulationeminhorrescit, 
et  impatiens  est ;  sed  paulatim  per  frequeus  tribu- 
lationum  exercitium  mansuescit  et  patiens  fit,praB- 
cipue  cum  intelligit  et  ordinationi  Dei  non  esse  rc- 
sistendum,  et  se  per  hujusmodi  esse  purgandum, 
et  non  contra  limam,  sed  contra  vitium  suum  esse 
irascendum.  Patientia  vero  operatur  probationem, 
flive  opus  perfectum,  id  est  perfectionem,  quod 
idem  est.  Cum  enim  justus  omnia  adversa  aequa- 
nimiter  sustinet,non  solum  in  his  non  murmurans, 
sed  etiam  Deum  benedicens,probatur,id  estperfe- 
ctus  esse  demonstratur,juxta  illud:«Aurum  probat 
fornax,  et  justos  persecutio  tribulationis  (Prov. 
xxvii.  »  Probatio  vero  operatur  spem.  Qui  enim  se 
per  tribulationes  purgatum  intelligit  et  probatum, 
non  vanaspe,ut  quidam,sedcertaspe  futuramglo- 
riam  praestolatur.  Hsbc  autem  spes  non  in  homine 
qui  mendax  est,  sed  in  Deo  qui  fallere  non  potest, 
posita,  etsi  prudentibus  mundi,  eo  quod  humana 
non  potest  asseri  ratione,vana  videatur,tamennon 
confundit, imo  ad  beatitudinem perducit. In quasitis 
perfecti  et  integri,  in  nullo  deficicntes. 

Secundo,  nos  monet  apostolus  ut  ad  intelligendum 
qnomodo  tribulationes  sint  nobis  utiles,  a  Deo  sa- 
pientiam  postulemus,  cum  subdit  :  Si  gui  autem 
vestrum  indigct  sapientia,  postulet  a  Deo,  qui  dat 
omnihus  affluenter;  qui  non  improperai^et  dabitur 
ei.Postulet  autem  ei  in  fide  nihit  lioesifans, eic.  Qui- 
bus  verbis  quatuor  nobisinsinuat,videlicet,  qui  de- 
beat  petere,et  quid,eta  quo^etquomodo.Quidebet 
petere?  Qui  indiget.  Nam  si  non  indiget  et  petit, 
otiose  et  male  petit.  Quod  aperte  est  et  contra  illos 
qui  res  temporales,  quibus  abundant,  adhuc  sibi 
multiplicari  petunt,  et  contra  illos  qui  res  sibi  non 
necessarias,imo  sibi  inutiles,et  honores  et  admini- 
strationes  et  hujusmodi  petunt.  Unde  idem  Jacobus 
in  sequentibus  dicit  :  «  Petitis  et  non  accipitis,  eo 
quod  malepetatis,utin  concupiscentiis  vestrisinsi- 
nuatis  (Jac.  iv).  »  Proinde,  fratres  mei,non  nisine- 
cessariaet  preficuaaDeopetamus,etsi  dubiisumus 
an  illud  quod  petere  volumus  sit  utile  nobis,  cum 
conditione  petamus,  dicentes  :  «  Domine,  da  nobis 
illud,  si  scis  quod  expediat  nobis.  »  Quid  debeat 
petere?Prfficipue  sapientiam.Quai  petitio,hauddu- 
bium  quid  sit  justaet  expediens.Omncs  enimindi- 
gemus,  velquod  sapientia  nobisdetur,vel  quoddata 


A  nobis  multiplicetur.  Hanc  Salomon  a  Domini  sibi 
optionem  postulanti  dante,  postulavitdicona:»  Do- 
mine  Deus,  ego  sum  puer  parvulus,  ignorans  iugres- 
sum  et  exitum  meum.Da  ergo  cordocile  servotuo, 
ut  possim  judicare  populum  tuum,  etdiscernerein- 
ter  bonum  et  malum.  Et  placuit  Domino  et  ait : 
Quia  ncn  postulasti,  juxta  verbum  hoTiinum,  dies 
multos  et  divitias,  et  animas  inimicorum  tuorum, 
fcci  tibi  sermones  tuos.  Dedi  tibi  cor  sapiens,intan- 
tum  ut  nullus  antetetibisimilisfuerit.Sed  hscqus 
non  postulasti  dedi  tibi,  si  tamen  ambulaverisinviis 
meis,  ut  pater  tuus  {IUReg.  iii).  »  Itaque,  faatres 
mei,  petamus  a  Domino  non  longasvitatem,  non 
divitias,  non  honores,non  caetera  hujusmodi  vana, 
quse  multis  fueruntcausaperditionis,sed  veramsa- 

n  pientiam,orantes  cum  Sapiente:  «  Emitte,  Domine, 
sapientiam  de  sedc  magnitudinis  tuae,  ut  mecumsit 
et  mecum  l^boret,  et  ut  sciam  quid  acceptum  sit 
ante  te  omni  tempore  (Sap,  ix).»  A  quo  petendaest 
sapientia?  A  Deo,  quoniam  omnis  sapientiaa  Do- 
mino  Deo  est.  Frustra  igitur  confidis  de  ingenio, 
vel  de  temporali  doctore,  frustra  studes  et  vigilas, 
quoniam  non  potes  sapientiam  obtinere,  nisi  a  Pa- 
tro  luminum.  Qui  dat,  inquit,  omnihus,  subaudis, 
digne  petentibus,  dat  ct  a/*/Ztte/i/t*r,sine  thesauri  sui 
diminutionepiosfaciensabundare.Ef  non  impropC' 
rat jUi  quidam  homines  improperantes  aliis  vel  igno- 
bili  tatem,  vel  infirmitatem,  vel  excessum,  vel  hu- 
juscemodi.  Quomodo  debet  petere?  Cum  fide,  cum 
fiducia,  cum  simplicitate.  Et  qui  sic  petit,  procul 
dubio  dabitur  ei.  Quod  cum  fide  debeat  postulare 

C  ostendit,  cum  dicit  :  Postuiet  autem  in  fide,  vide- 
licet  firmitcr  credendo  Deum  omnipotentemhapcet 
caetcra  dare.  Undc  Dominus:  «  Si  credis,  inqait, 
omnia  possibilia  suntcredenti  (iWarc.ix).»Etalibi: 
«  Si  habueritis,  inquit,  fidem  quantum  granumsi- 
napis,dicetis  monti:  Transfer  te,  etfiet(Afa//A.xvii; 
Luc.xvii).  »Quedcum  fiducia  ostendit,  cum  subdil: 
Postulet  autem  nihil  hoesitans.  Haesitat  autem  in  po- 
stulatione  qucm  conscientiainterius  mordensdifli- 
dere  facit  de  impetratione.  Qui  enim,  inquit^  kxn- 
tat  siniilis  est  fluctui  mariSy  qui  a  vento  moveturet 
circumfertur.  Fluctus  enim  vento  cedit.  Sic  et  illc 
qui  per  fidei  incredulitatem,  vel  per  conscientis 
pravitatem  diffidit,  omni  vento  tentationis  cedit,et 
a  Deo  reQ.edM.Nonergo/\Ti(\M\iy€xistimethomoquod 

])  accipiat  aliquidaDomino.A.cc\ipeTe  quidem  potestfe- 
num  temporalium  stipendiorum,cum  jumentissed 
non  aeternae  stabilitatis. 

Quodcum  simplicitate  debeat  postulare  ostendit, 
cum  subdit :  Vir  duplex  animo  inconstans  est  i» 
omnihus  viis  suis,  subaudi,  et  ideo  non  potest  ali- 
quid  impetrare.  Propterea  cum  simplicitate  postu- 
landum  est.  Porro  cum  simplicitate  postulamus, 
quando  quod  petimus  a  Deo  propteripsum  postula- 
mus.  Duplex  vero  animo  est,qui  cum  aliquid  videa- 
tur  petere  a  Domino  Deo,et  propter  Deum,interius 
in  intentione  habet  aliquid  terrenum.  Duplex  etiam 
animo  est,  qui  ipsam  intentionem  dividens,  tum 


isas 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


18S6 


propter  Deum,  tum  propter  sacculum  facere  iu- 
tendit. 

Duplex  quoque  animo  cst  qui  et  hic  gaudere  cum 
saeculo,  et  in  luturo  regnare  cum  Deo  quaerit.  Ita- 
que,  fratres,  si  volumus  a  Dco  exaudiri,  petamus 
ab  eo  sapientiam,  cajteraque  spiritualia  ct  coelestia 
dona,  et  petamus  ea  cum  fidei  firmitate,  cum  fidu- 
cia  mundas  conscientiae,  cum  intentionis  simplici- 
tate. 

Tertio,promittitapostolus  humili  exaltationcm,et 
superbo  diviti  humiliationem,  cum  subdit  :  Glorie- 
tur  autem  frater  humilis  in  exaltatione'  sua.  Ac  si 
dicat :  Licet  aliquis  fidelis  inter  tribulationes  hu- 
milis  et  abjectus,tamen  non  inde  doleat,  sed  polius 
glorietur,  quoniam  merito  humilitatis  suse  procul 
dubio  exaltabitur.  Praesens  abjectio  est  parva,  mo- 
mentanea,et  contemnenda;  futura  vero  sublimatio 
erit  maxima,  aeterna  et  gloriosa.  Dives  vero,  inquit, 
glorietur  in  humilitate  sua.  Ironia  cst.  Quasi  dicat : 
Quia  modo  in  divitiis  glorintur,  mcrito  humiliatur. 
Gloria  praesens  est  parva,  brevis  et  contemnenda. 
Humiliatio  vero  damnationis  ejus  erit  ingens,aeter- 
na,  et  perhorrenda.  Quod  innuit  cum  subdit : 
Quoniam  sicut  flos  feni  trausibit.  Exortus  est  enim 
sol  cum  ardore  et  arefecit  fenum^  et  flos  ejus  'lecidityCt 
decor  vultus  ejus  deperit :  ita  et  dives  in  itineribus  suis 
marcescet.Fenum  quippe  gradatim  viret,  crescit  flo- 
ret,arct,  perit.  Sic  et  dives  viretper  prosperitatem, 
crescit  pcr  temporalem  exaltationem,  floret  per 
mundanam  gloriam,  aret  pcr  mortem,  perit  per 
aeternam  damnationcm.  Eazc  suntitinera  vani  et  su- 
perbi  divitis.  Flos  feni  cum  pulcher  videatur,  res 
parva  est  et  vilis.  Sic  et  gloria  mundi,  ira  Dei  fer- 
vescente,  decidit ;  flos  feni  sine  aliquo  fructu  perit, 
et  gloria  mundi  sine  aliqua  utilitate  p^.rtransit.Unde 
Psahnista  :  «Vidi  impium  superexaltatum  et  eleva- 
tum  sicut  cedros  Libani ;  et  transivi,  et  ecce  non 
erat;  quaesivi  eum,  et  non  cst  inventus  locus  ejus 
(P^a/.xxxv).»  Propterea,fratres  mei,  falsas  divitias, 
honores,  voluptates,  ct  gloriolas  mundi  contemna- 
mus,ad  veras  regni  CGeiorum  divitias  toto  desiderio 
inardescanms ;  propter  illos  pra5sentes  tribulatio- 
nes,  paupertatcs  et  objectiones  pati  gaudeamus. 

QuartOy  demonstrat  apostolus  illum  beatum  esse 
qui  habet  paticntiam,  cum  subdit  :  Beatus  vir  qui 
suffert  tentationem,  quoniam  cum  probatus  fu^rit,  ac- 
cipiet  coronam  vitcC,  quam  repromisit  Deus  diligcn- 
tibus  se.  Quatuor  dicit  :  qui  sit  futurus  beatus,  et 
in  quo,  et  quando,  ct  per  qucm.  Quis?  Qui  suffert 
tentationem.  In  quo  distinguendum  est,  quoniam 
nec  omnem  tentationem  sufTercns^nec  quilibet  suf- 
ferens  beatus  erit.  Tentatio  quippe,  alia  cst  inte- 
rior,  qu®  fit  vel  a  diabolo,  vel  a  propria  carne.  De 
qua  in  sequentibus  dicit  :  Unusquisque  tentatnr  a 
concupiscentia  sua  abstractus  et  illectus.  Quorum 
tentationem  non  debemur  sufferrc,  sed  potius  cx- 
pugnare,  ct  a  nobis  excludere.  Alia  exterior,  quam 
immittit  Deus,vel  per  se,  ut  morbos  et  infirmitates, 
vel  per  ministerium  malorum,ut  persecutiones  vel 


A  injurias,  et  hujusmodi.  Hano  debemus  ferre  patien- 
ter  tanquam  verbera  pii  patris,  illata  nobis  vel  ad 
purgationem,vel  ad  probationejn,vel  ad  humilitatis 
conscrvationem.  Quando  crit  beatus?  Cumprobatus 
fuerit.Sicui  enim  triticum,nonnisi  prius trituratum, 
non  reponitur  in  horreum,  et  sicut  vinum,  nonnisi 
prius  pressuratum,  non  ponitur  in  cellarium,  et 
sicut  aurum,  nonnisi  prius  examinatum,  nonponi- 
tur  in  thesaurum;  ita  fldclis,nisi  prius  purgatuset 
probatus,  non  recipitur  in  regnum  ccelorum.  Extra 
quippe  quadrantur  et  poliuntur  lapides  et  ligna;  in 
templo  vero  ffiternaj  beatitudinis  non  audietur  soni- 
tus  mallei  vel  securis.  In  quo  erit  beatus?  Quia 
accipiet  coronam  vitx.  Corona,  quia  insigne  regale 
est.significat  regnum.  Quia  rotunda,significat  per- 

P  fectionem.  Quia  vero  principio  ct  fine  caret,  signi- 
ficat  aBt«rnitatem.  In  hoc  igitur,  fratres  mei,  beati 
erimus,  quod  regnum  et  pcrfectionem  et  aeternita- 
tum  vilae  coelestis  accipiemus.  Rcgnum  sine  impo- 
tentia,  perfectioncm  sine  insufficientia,aBternitatem 
sinc  meta.  Per  quem  beatus  erit?  Non  proptermerita 
sua,  sed  per  gratiam  divinae  rcpromissionis.  Unde 
8ubdit,^u«m  repromisit^id  e8t,iterum  et  iterum  per 
prophetas,  per  apostolos  promisit  Deus  (jui  omnipo- 
tens  et  vcrax  est.  Diligentibus  se  :  ut  igitur  coronam 
a  Deo  nobis  promissam  consequi  valcamus,  Deum 
toto  desiderio  diligamus,in  mandatis  ejus  obedien- 
tes,omnia  caduca  propter  cum  contemnente8,omnia 
adversa  patienter  sufrerentcs,  ad  ipsius  promissum 
toto  desiderio  festinantes;  ipso  praestante  cui  et 
bonor  etgloria  per  omniasaeculasaeculorum.Amen. 

C 

X. 

UNIUS   MARTi'RIS.    SERMO   DE  JOANNE. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Amen  dico  vobis,  nisi 
granum  frumenti  caden^s  in  terram  mortuum  fuerit, 
ipsum  solum  manet.  Si  autem  mortuum  fuerit  mut'' 
tum  fmctum  affert,  etc.  (Joan.  xii.)  Ante  adventum 
Redemptoris  nostri,  fratres  charissimi,  mundus  op- 
pressus  erat  tcnebris  ignorantia}  ct  infidelitatis;  ne- 
sciebantenim  resurrectionem,nesciebant  sanctorum 
futuram  vitam,  nescicbant  futuram  reproborum 
damnationcm.  Solam  temporalem  vitam  noverant, 
et  ad  eam  omnia  refcrebanl.  Propter  eam  conser- 
vandam,  furta,  rapinas,  fraudes,  sacrilegia  etcaedes 
exercebant.  Proptcr  cam  in  omnes  libidines,flagitia, 
p  scelera  ct  abominationcs  dcflucbant.  Propterea  ve- 
niens  Redcmptor  noster  docuit  rcsurrectionem,  do- 
cuit  vitam  bonam  sanctorum,etdanmationem  repro- 
boruin.  Docuit  vitam  praj&entem  contemnendam,et 
mortem  temporalem  justis  non  timendam,imo  tan- 
quam  introitum  ad  rcquiem  exoptandam.  De  hoc 
igitur  loquitur  Dominus  in  lectionc  praelibata.  Et 
hoc  modo.  Primo,dicit  mortem  suam  suorumque  ad 
instar  grani  seminati  esse  fructuosam.  Secundo, 
dicit  quod  qui  stulte  animam  suain  amat,eam  occi- 
dit;  et  quisapienteream  amat,eam  custodit.Tertio, 
ad  sequcndum  sc  nos  exhortatur. Quarto^praemium 
pollicetur.  Igitur  primo   suam   suorumque  mor- 


«837 


RADULPHI  ARDENTIS. 


itn 


tem  pr©dicit  fore  fructuosam,  cum  dicit  :  Nisi  gra^ 
num  frumenticadens  in  terram  mortuum  luerit,  ipsum 
solum  manet,  etc.  Granum  frumenti  interius  candi- 
dum  est,  exterius  rubeum,  cibus  est  hominis,  non 
jumentorum.  PraB  caeteris  quoque  cibis  est  conforta- 
tivus.Redemptor  quoque  noster  interius  estcandi- 
dus  candore  innocentise  suae;  exterius  est  rubeus 
sanguine  passionis  suae.  Unde  dponsa  in  Ganticis 
canticorum :  wAmicus  meus  candidus  est  et  rubicun- 
dus  {Ccmt,  v).  t  Et  Isaias  :  «  Quis  est  iste  qui  venit 
de  Edon,  tinctis  vestibus  de  Bosra?  Quare  rubrum 
est  indumentum  tuum,  et  vestimentum  tuum  sicut 
calcantium  intorculari?  »  (/5a.,LXiii.)  Gibus  quoque 
non  est  animalium,  id  est  animaliter  sapientium, 
sed  rationabilium,juxta  illud;  «  Panem  angelorum 
manducavit  homo  (P«a/.  lxxvii).  »  Pra;  caeteris  quo- 
que  cibis  magis  confortativus  est,  quoniam  in  forti- 
tudine  cibi  istius  ambulamus  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus  usque  ad  montem  Dei  Horeb 
(///  Reg.  xviii).  Hinc  est  quod  sancta  Ecclesia  sa- 
cramentum  corporis  Ghristi  non  in  alio,sed  tantum 
in  pane  de  frumento  celebrare  consuevit.  Qucmad- 
modum  igitur  granum  frumenti  niai  jaciatur  prius 
in  terram,operiatur  et  moriatur,  non  renovaturnec 
multiplicatur;ita  Christu8,nisi  mitteretur  a  Patre  in 
terram,  et  nisi  moreretur  et  sepeliretur,  non  per 
resurrectionem  renovaretur,  nec  pcr  fidem  multo- 
rum  multiplicaretur.  Propter  hoc  enim  deseendit 
et  mortuus  est,  ut  multos  sibi  convocaret  fratres 
et  cohffiredes.  Sancti  quoque  apostoli  et  martyres, 
nisi  per  manus  persecutorum  in  terram  mittoren- 
tur  et  morerentur,  non  per  resurrectionis  glo- 
riam  renovarentur,  nec  per  imitationem  multorum 
multiplicarentur.  Nos  etiam,  fratres  mei,  nisi  nos- 
metipsos  per  humilitatem  in  terram  dejiciamus, 
nisi  membra  nostra  cum  vitiis  et  concupiscentiis 
mortificemus,nisi  ipsam  corporis  mortcm  patienter 
sustineamus,  nec  per  gloriam  resurrectionis  reno- 
vari,  neo  per  bonu  coelestium  praemiorum  valebi- 
mu8  dilatari. 

Secundo,  demonstrat  Dominus  quod  qui  stulte 
animam  suam  diligit,  eamoccidit,cum  subdit :  Qui 
amat  animam  suam  perdet  eam,  Stulte  et  male,  fra- 
tres  mei,  animam  nostram  diligimus,  si  ejus  sen- 
sualitati  in  ingluvie,  in  luxuria,  in  voluptate,  in 
gloria,  et  in  csteris  carnis  satisfaciamus.Hinc  qui- 
dam  reprobus  cum  moreretur,  animae  su€B  dixisae 
fertur : «  Anima  mea,cur  me  deseris  ?  Nonne  te  bene 
pascebamus?  Nonne  te  bene  potabamu8?Nonne  te 
bene  vestiebamus?  Nonne  bene  caeteris  desideriis 
tuis  inserviebamus?  »  Si  sic,  fratres,  animam  nos- 
tram  diligimus,eam  procul  dubio  destruimus,  etei 
damnationis  ajternae  mortem  acquirimus.  Unde  et 
consequenter  Dominus  demonstrat  quod  qui  in  hoc 
mundo  animam  suam  odit,  eamamat,cum  subdit:* 
Et  qui  odit  animam  suam  in  hoc  mundOy  in  vitam 
aeternam  cusfodit  eam.  Bene,  fratres,  animam  no- 
Btram  odimus,  et  ei  vitam  a^ternam  acquirimus, 
quando  ooncupiscentiae  vanaque  desideria  ejus  odi- 


A  mus  et  mortificamus.  Vitium  dico,  non  naturtm» 
peccata,non  creaturam.  Alioquin,  sicut  damDator 
qui  etiam  vitia  corporis  et  animae  nutrit,  ita  qui  et 
ipsam  naturam  et  occidit.  Licet  enim,  fratres  mei, 
praesentem  vitam  contemnere,  et  ad  aeternam  toto 
desiderio  festinare  debeamu8,tamen  prssentem  vi- 
tam  non  debemus  praecidere,  ut  quidam  indiscreti, 
qui  vel  nimia  maceratione,  vel  manu  propria  mer- 
tem  sibi  intulerinl,  sed  potiusipsam  vitam  prsesen- 
tem  patienter  sustinere  et  in  Dei  servitio  rcgere,  non 
frangere ;  ipsam  vero  mortem  vel  a  persecutore,  ve! 
a  Deo  nobis  illatam  suscipere  cum  gratiarum  aetio- 
ne.  At  nos  (unde  dolendum  est)  vitam  praeseatem^ 
non  solum  non  odimus,sed  etiam  ultra  modum  eaai 
diligimus,  et  propterea  solliciti  sumu8,Tolentefl  Me 

Tfc  diu  vivere,vitam  futuram  velnon  credente8,vel  qna- 
si  negligentes.Heu  1  quantumsumusdidsimilesapo- 
stolis  etsanctis  martyribus^caeterisque  Patribu8,qui, 
vitam  prsesentem  vehementer  odio  habentes,  esm 
tanto  desiderio  et  aviditate  ad  vitam  aeternam  etiam 
per  tormenta  cucurrerunt,eamque  potius  rapueront 
quam  assecuti  sunt,  juxta  illud  verbum  DomiDi : 
«  A  diebus  Joannis  regnum  ccelorum  vim  patitvr, 
et  violenti  diripiunt  illud  (Matth.  xi)!  » 

Tertio,  Dominus  nos  hortatur  ad  sequendom  se» 
cum  subdit :  Quimihi  ministrat,  me  seqtuitar,  Quam- 
vis  universaliter  omnes  fidcles  qui  Deo  militant  el 
obediunt,  milites  Ghristi^mtnistri,  possunt  dici,ta- 
men  specialiter  Ghristus  ministros  sues  nos  appe)- 
lat,quiei  ad  altare  ministramus,qui  verborumejM 
nuntii  et  pr^dicatores  sumu8,qui  ejus  vicem  in  Ec- 

C  clesia  tenemus.No8igitor,fratresmei,no8prsecipQe 
eum  sequi  tenemur,non  de  longe,  ut  osteri  fideles 
de  populo,  sed  de  prope  ejus  vcstigiis  adhsrere. 
Debcmus  autem  sequi  eom  praecipueindoctrinaet 
obedientia,  in  munditia,  in  charitate,  in  eontemptii 
mundi,in  humilitate,inpaticntia,invit»  munditia,at 
simus  in  conspectu  Domini  nostri  Jesu  Christi,  quf 
non  solum  mundus  est,sed  etiam  ipsa  munditia  est, 
mundi  ministri.  Unde  ipse  ait  :  «  Sanoti  estote.que- 
niam  ego  sanctus  sum  (Leu.  xix).»  Et  illud  :  «Mun- 
damini,  qui  fcrtis  vasa  Domini  (Isa.  xui).  »  Nam  si 
reges  et  domini  tomporales  volunt  habere  mints- 
tros  mundos,juxta  quodDavidait  '  «Ambulansin 
viamundahic  mihi  ministrabat  (Psal.c);  »  quanto 
magis  Rex  regum  et  Dominus  dominantium !  Qua 

Q  igitur  audacia,  qua  fronte,  tu  scortator,  tu  pollute, 
audes  in  conspectu  Dei  ministrare,ad  altare  sacrum 
accedere,et  filium  Virginis  immundis  manibus  oon- 
trectare?  In  obedientia,  ut  semper  ei  obedientes  si- 
mus,  sicut  ipse  obcdiens  fuit  Patri  usqoe  ad  moT' 
tem;  non  nostram,sed  suam  voluntatein  etglori&m 
semper  facere  quaeramus,  sicut  ipse  non  suam,  sed 
Patris  voluntatem  qusesivit  :  «  Non  enim  veni  ot 
faciam  voluntatem  meam,  sed  voluntatem  Patris 
mei  qui  misit  me  (Joan.  vi).  »  Keo  quxramus  qua» 
nostra  sunt,  scd  quae  Jesu  Christi,  sicot  ipse  non 
qusesivit  suam,sed  omnium  utilitatem.  Quod  Gontrft 
plerosque  nostrum  est,  fratres  mei,  qui  in  tdaiin^ 


HOMILI^.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1830 


ibus  ecclcsiasticis  qucncrimus  potius  quae  no- 
it  quam  quas  Dei  et  proximorum,  dum  ibi 
potius  temporalium  stipcndiorum  quoerimus 
mimarum.  Quaerimus  Ecclcsiam,  non  ubi 
eamus  anlmabus  proficcrc,sed  ubi  plus  va- 
congregarc;magis  circa  curam  jumcntorum 
im  quam  fldclium  animarum,  pro  quibus 
j  est  Christus,solliciti  sumus.Sed  quotquot 
rtius,procul  dubio  non  pastorcs,scd  mcrcc- 
mus.  In  charitate,  ut  diligamus  Dcum  pro- 
et  proximum  proptcr  ipsum,  juxta  quod 
jccpit  diccns : «  Hoc  cst  pracceptum  mcum, 
itis  invicem,sicut  dilcxi  vos  {Joan.xy).  »  Di- 
autem  non  solum  amicos,sed  ctiam  inimi- 
jnefaciamus  his  qui  odcrunt  nos,ct  orcmus, 
iequcntibus  ctcalumniantibusnos,sicutipsc 
praecepit  (Matth.  v).  Quod  contra  plorum- 
trura  est,  fratrcs  mci,  qui  in  eos  quiinali- 
8  laeserunt,  vcl  ailiquam  contumeliam  nobis 
b,  animum  gcrimus  implicatum.  Sed  ctsi 
|ue  eis  propter  mandatum  dimittimus  orc, 
.dhuc  rancorem  rctincmus  in  cordc.  Gontra 
iminus  dixit  :  «  Si  diligitis  eos  qui  vosdili- 
si  benefacitis  cis  qui  vobis  bcncfaciunt, 
nercedem  habcbitis  ?  Nonne  publicani  et 
hoc  faciunt?  »  (Matth.  v;  Luc.  vi).  Debcmus 
QJuriantibus  nobis  dimittcrc  proptcr  duo  : 
damnum  cavcndum,  ct  proptor  utilitatcm 
ndam.  Propter  damnum  cavcndum,  quo- 
non  dimittimus  proximis,ncc  Dcus  dimittct 
fatth.  vi).  Imo  omnia  quaj  dimissa  vide- 
requirit.  Propter  utilitatem,quoniam  si  di- 
is  et  dimittetur  nobis(i6id.).Simiscricordcs 
■nisericordiam  invonicmus ;  ct  mcnsura  qua 
'uerimus,  nobis  rcmctictur  (Matth.  vii).  /n 
ftt  mundi,  ut  qucmadmodum  ipse  ncc  di- 
ecubicaput  rcclinat  habcrc  voluit  (Luc.  ix), 
atem  amavit  et  prncdicavit;illosqui  eumvo- 
constituere  regem  declinavit  (Joan.  vi) ; 
)8  divitias,  honorcs,  et  gloriolas  mundi,vcl 
ftigiamus,  vcl  saltem  contcmnamus.Inquo 
ne  gcmitu  diccrc  non  possum)  nos  confun- 
[ui  ista  nec  fugimus,ncc  contemnimus,scd 
.magisambimusetamplcxamunopesopibus, 
vincoe,  domum  domui  aggerantes.Habentos 
m,  decanatum  ambimus;  habentcs  vcrode- 
n,episcopatumambimus.Noncstfinisnostra; 
itis  ct  ambitionis.  Non  attendimus  qua;  ait 
18: «  Qui  volunt  fieri  divites  in  hoc  mundo, 
E  in  laqueum  et  tentationes  diaboli.  Victum 
.um  habcntcs,iis  contcnt/simus.Nihilintuli- 
htlnc  mundum,  haud  dubium  quia  ncc  au- 
lid  possimus  (/  Tim.  vi).  »  In  humilitate.  Ut 
modum  ipse,  cum  cssct  Deus  ct  Dominus 
i,  se  humiliavit  formam  servi  accipiens, 
ai8  Maria;  et  Joscph  sc  subdcns  tributum 
*eddens,  pcdcs  scrvorum  suorum  lavans, 
listrari  sed  ministrare  volcns,  clamans  et 
Discitc  a  me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde 


A  (Matth.  xi),  »  ita  et  nos  non  solum  majoribus,  sed 
etiam  minoribus  nos  humiliemus.  Nos  Cffiteris  mi- 
norcs  non  sohiin  orc  confiteamur,scd  ctiam  mente 
scntiamus.De  sola  humilitate  contcndamus,scmper 
aliis  priorem  ordincm  vcl  fandi  vcl  operandi,  vel 
scdcndi,  vcl  hujusmodi  concedcntcs.  Quod  contra 
quosdam  nostrum  cst,  fratrcs  mei,qui  scmper  ma- 
jorcs  videri  quacrimus,  in  contentione  nulli  crcdere 
volumus.Nos  humiliarc,et  aproximo  nostrovcniam 
postulare  opprobrium  reputamus,quaerontcsprimo8 
rccubitus  in  c(Bnis,et  primas  cathcdras  in  synago- 
gis,  et  salutationcs  in  foro,  ct  vocari  ab  hominibus 
Rabbi(lfa/^.  xxiii).  Non  attcndenles  quoniam  quo- 
ties  supercxaltari  volumus,  diabolum  imitamur ; 
quotics  vero  humiliamur,  Christum   imitamur.  In 

P  patientiUyUi  quemadmodum  ipse  injurias,contume- 
lias,flagclla,sputa,passionem  et  mortem  pro  nobis 
paticnter  sustinuit,  ita  nos  pro  co  haec  eadem  pati 
non  formidcmus,  juxta  quod  Petrus  ait:  «Ghristus 
passus  ost  pro  nobis,  nobis  rclinquens  excmplum, 
ut  scquamur  vestigia  ejus  (/  Petr.  ii).  »  Scd  nos 
(quod  sine  gemitu  diccro  non  possum)  ipsas  infir- 
mitatcs,casligationcs  et  advcrsitatcs,nobis  propec- 
catis  nostris  inflictas,paticntcr  non  sustinemus,sed 
murmuramus,et  sordidamur  undc  purgari  debere- 
mus.  Si  quis  nobis  infcrt  injuriam,  et  malum  pro 
malo,  maledictionem  pro  maledicto,  vel  si  non  pos- 
sumus,  corde  ci  imprccamur.  Non  attondentcs  quo- 
niam  tam  injuriantes  quam  injuriam  reddentes 
alieni  sunt  a  Ghristo,  qui  dorsum  suum  cxposuit 
ad  flagella,  ct  malcdictus  non  maledixit. 

C  Quarto,  praemium  poUiectur  cum  subdit :  Et  ubi 
sum  egOf  ille  et  minisler  mcus  erit^  id  cst,  in  illa 
gloria,  in  illa  clarilatc,  in  illo  honore,  in  illa  beati- 
tudinc,ubi  ego  sum  substantialiter  ct  naturalitcrcum 
Patro,  in  illa  crit  pcr  gratiam  ministcr  meus,  qui 
imitatione  sccutus  fucritme.Quodcxponcnssubdit: 
Si  quis  mihi  ministrat,  honorificahit  eum  Pater  meus 
qui  in  ccelis  est.  Et  quis  honor,  fratres  mei,  major 
potest  essc  quam  esse  in  illa  inenarrabili  gloriain 
qua  cst  Filius  Dei  ?  quam  csse  cohaeredem  et  par- 
ticipcm  Filii  Dei?  Quid  enim  mali  habet,  et  quid 
boni  non  habet,  qui  in  illa  aeterna  beatitudine  cum 
Filio  Dei  scmper  manet?  Propterca,  fratres  mei, 
vilcscant  nobis  divitiae,  honorcs,  gloriae  ct  volu- 
ptatcs,  et  quaBCunquc  in  hoc  sasculo  videmus ;  con- 

p  cupiscentias  ct  illicita  carnis  desideria  refrcne- 
mus,  munditiam  mcntis  et  corporis  habeamus ; 
Deum  supcr  omnia  ct  proximum  sicut  nos  dili- 
gamus,  viscera  compassionis  et  miscricordiae  super 
afflictos  haboamus ;  Dci,  non  nostram  voluntatem 
quaeramus ;  paupcrtatem,humilitatem  diligamus;ad 
promissam  beatitudinem  toto  desiderio  festinemus, 
adversitates  et  pcrsccutiones  pro  Christo  pati  gau- 
deamus,  illa  coelestia  gaudia  sempcr  in  animo  no- 
stro  meditemur  et  ambiamus;  mora  nobis  videatur 
quod  in  hoc  saeculo  moramur,  parum  nobis  videa- 
tur  quantumcunque  hic  pro  Christo  laboramus.  Si 
sic,fratre8  mei,fecerimu8,  procul  dubio  illius  sum- 


{S31 


RADnLPHI  ARDENTIS. 


im 


msc  beatitudinis  participes  erimus.  Quod  merilis  A 
sanctorum  martyrum  suorum  largiatur  nobis  Do  - 
minus  noster  Jesus  Christus,qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  saecula 
sseculorum. 

XI. 

UNIUS   MARTi^RIS.    SERMO   DE    LIDRO    SAPIENTI.E. 

Justus  si  prxocmpalus  morte  fuerity  nnima  ejus 
in  refrigerio  erit  [Sap,  iv),  ctc.  Cum  praecipue  justi 
patiantur  in  hoc  siecnlo  tribulationes,  infirmitates, 
et  persecutiones,  et  plerumquc  gladio,  vel  aliqua 
alia  morte  fcsHnata,  sine  testamento,et  sine  rerum 
dispobitione  tollantur  de  hoc  mundOjConsiderantes 
hoc  mundani  homines,  putant  eos  vel  a  Deo  repro- 
batos  esse,  vel  Deum  mundana  non  curare.Contra 
igitur  istam  mundanorum  opinionem  loquitur  Sa-  ^ 
piens  in  hac  lectione,  ostendens  tria  :  Primo  quod 
justus  quantumcunque  praeoccupatus  videatur,  ta- 
men  requiem  ingreditur.  Secundo,  quod   in  bona 
scnectute  moritur.  Tertio,  demonstrat  quare  non 
cito  de  mundo  tollatur.  Primo  igitur  demonstrat 
quod  justus  quantumcumque  praeoccupatus  videa- 
tur,tamen  requiem  ingreditur.Bene  autem  dico,praB- 
occupatus  videatur,quoniam  praeoccupatus  nonest, 
sed  videtur.  Qui  enim  semper  paratus  exspectat 
mortem,  praBOCCupari  Aon  potest.  Qui  vero  paratus 
non  est,  etsi  senex  et  decrepitus  moriatur,  tamen 
praeoccupatus  moritur.Unde  Psalmi3ta:«  Viri  impii 
non  dimidiabunt  dics  suos  [Psat.  uv).  »  At  justus, 
cui  est  oneri  vita  praesens  et  qui  venturam  desiderat, 
et  ad  illam  totis  viribus,  se  praeparat,  similis  ho- 
minibus  exspectantibusdominum  suum,quandore-  C 
vertatur  a  nuptiis.  Et  si  in  prima  vcl  secunda,  vcl 
in  tertia,  vel  in  qu  rta  vigilia  venerit,  beatus  est 
quem  dominus  suis  invenerit  vigilantem,  quoniam 
Buper   omnia   bona   sua  constituet    eum    {Matth, 
xxiv).  Quia  igitur  dies  Domini,  sicut  fur  in  nocte, 
ita  veniet,  semper,  fratres  mei,  vigilemus,  sempcr 
parati  simus,  mortem  nobis  instarc  semper  cogite- 
mua.  Propter  hoc  quippe  voluit  Dominus  mortis 
nostrae  terminum  nobis.esse  incertum,  ut  semper 
mortem  quasi  praesentemtimeremus,etadeamsu3- 
cipiendam  praepararemur.  Secundo,  demonstratur 
quod  justus  quantumcunque  sit  morte  praeoccupa- 
tus,  tamen  in  bona  senectute  moritur,  cum  subdi- 
tur  :  Senectus  enim  ven^rabitis  est ;  no7i   diutuma, 
id  estnondierumneque  numeroannorum  computa-  n 
ta.  Cani  enim  sunt  sensus  hominiSy  id  eet,  sapientia 
est  bona  canitieshominis,^^d?to5  senectutis  vita  im- 
macutata,  id  est,  bona  vita  est  bona  senectus.  Duae 
senectutes  nobis  demonstrantur,  una  annorum,al- 
tera  morum.  Prima  sine  secunda  est  pessima.  Pri- 
ma  simul  et  secunda,  bona.  Secunda  sine  prima, 
optima.  Senex  enim  diebus  et  non  moribus  abomi- 
nabilis  est.  Scriptum  est  enim :  «  Puer  centum  an- 
norum  maledictus  erit  {tsa.  lxv).  »  Quae  enim  ma- 
jor  abominatio  quam  caneecere  corpore  el  non  cor- 
de  ;  mento,  et  non  mente ;  quam  gestare  exterius 
rugosum  senem,  quam  interius  juvenem  lascivien- 


tem.  Tales  erant  illi  duo  senes  invcterati  dieram 
malorum,qui  puellam  teneram  Susannam  corrum- 
pere  voluerunt,  sed  ab  ea  superati  sunt  (Oan.xm). 
Hujusmodi  senos  prae  cunctis  aetatibus  tanto  dam- 
nabiles  sunt,quanto  ineis  necfrigiditasaetatisardo* 
rem  Iibidinis,nec  gravitas  corporis  levitatem  mentis 
superarc  potest.Senex  verodiebussimul  etmoribus 
bonus  et  venerabilis  est.Quiconvenienter  respondet 
maturitate  cordis  maturitati  corporis,  et  candor 
mentis  candori  menti,  et  gravitate  animi  gravi- 
tati  carnis.  Tales  erant  illi  duo  sanctissimi  senee 
Simeon  et  Anna,  qui  ante  Deum  erant  justi  et 
timorati,  non  recedentes  a  templo,  servientes  Deo 
jejuniis  et  obsecrationibus  die  et  nocte,et  ideo  me- 
rucrunt  a  Spiritu  sancto  illustrari  et  responsum 
accipere  videndi  Christum,  antequam  morerentur, 
et  ipsum  in  ulnas  suas  accipereetdeeo  prophetare 
{Luc,  v).  Sencx  vero  moribus  et  non  diebus  tanto 
sanctior  ezi  et  admirabilior,  quanto  virtute  mentis 
superat  naturam  aetatis,  observans  in  juventute 
maturitatem,  in  carnis  calorc  castitatem,in  aetatis 
levitate  gravitatem.  Tales  senes  fuerunt  Daniel  et 
pueri  in  fornacem  missi,  talis  sencx  fuit  Jo- 
seph,  talis  senex  fuit  Joannes  Baptista  et  Joan- 
nes  evangelista,  talis  senes  fuerunt  innumera- 
biles  virgines,  quae  non  solum  aetatem,  imo  etiam 
sexum  et  saeculum  et  etiam  ipsam  mortem  supe- 
raverunt,  et  per  immanitatem  tormentorum  ad 
Deum  pervenerunt.  Vera  est  igitur,fratresmei,8cn- 
tentia,quoniam  justus  quantumcunque  praeoccupa- 
tus  moriatur,tamen  non  moritur  nisi  canus  et  ma- 
turus.  Canitiem  igitur  morumet  maturitatem  vit» 
habere  satagamus,  fratres  mei,  quam  habentes. 
mortem  securi  ex8pectaraus:praeveniri  a  mortenon 
possumus;non  in  dimidio,sed  in  plenitudinedierum 
de  mundo  ad  coelum  transmigramus. 

Tertio,  demonstratur  quare  justi  cito  de  mundo 
tolluntur.Ponuntur  autem  hic  quinque  causae^Pri- 
ma  est,  quoniam  ideo  cito  de  mundo  tollitur,  quo- 
niam  Deus  diligit  eum,et  vult  eum  cito  in  beatita- 
dine  sua  habere  secum.  Hanc  causam  innuit,  cum 
subdit ;  Ptacens   Deo  factus  dilectus,  Ac  si  dicat : 
Quia  placuerat  Deo  immaculata  vita,ideo  vultDeus 
ut  fiat  ei  dilectus  et  familiaris  in  beata  vita.Secun- 
da  est,quoniam  justus  ideo  cito  de  mundo  tollitur, 
quoniam  co  dignus  non  erat  mundus.  Hanc  cau- 
sam   ponit,  cum  subdit  :   Vivens  inter  peccalares 
translatus  est.  Ac  si  aperte  dicat :  Quia  sancte  vive- 
bat  inter  peccatores,nec  tamen  peccatorcs  ad  cxem- 
plum  et  doctrinam  ejus  corrigebantur,  ideo  merito 
indignis  subtrahitur  ad  ejus  gloriam,et  ad  illorum 
confusionem.  Ad  ejus  quippe  gloriam  fuit,  quod 
inter  peccatores  bene  vixit.Non  enim  gloria  magna 
inter  sanctos  sancte  vixisse,  sed  inter  peccatores 
sancte  vixisse  valde  laudabile  est.  Hinc  laudatur 
Job  cum  dicitur :  «  Erat  vir  in  terra  Hus,  nomine 
Job,  simplex  et  rectus  {Job  i).  »  Hinc  et  inCanticis 
canticorum  dicitur  :  «  Sicut  lilium  inter  spinas,sic 
amica  mea  inter  fllias  (Cant.  ii).  »  Ad  confusionem 


1838 


HOMILIiE.  ->  II.  DE  SANCTIS. 


1534 


eorum  est  qui  nec  ad  exemplum,nec  ad  doclrinam 
ejus  praBseBtem  emendari  voluerunt;  necfestlnatam 
sancti  de  inter  eos  subtractionem,iram  Dei  esse  con- 
tra  illos  intellexerunt.  Hinc  etenim  scriptum  cst  : 
«  Ecce  quomodo  moritur  justus;  et  nemo  percipit 
corde,  et  viri  justi  tolluntur,  et  nemo  considerat. 
A  facie  iniquitatis  ablatus  est  justus,et  erit  in  pace 
memoria  ejus  {Isa,  lvii.)  »  llanc  iram  Dei,  fratres, 
multum  formidare  debemus ;  quando  videmus  ali- 
quem  sanctum  de  medio  nostrum  subtrahi,ne  vide- 
licet  nobis  ideo  8ubtrahatur,quia  cjus  contemnentes 
doctrinam,  eo  digni  non  cramus.  Tertia  causa  est, 
quoniam  aliquando  justus  cito  de  mundo  subtra- 
hitur,nc  in  tam  lubrica  hujus  mundi  via  aliquando 
labatur.  Hanc  causam  ponit  cum  subdit :  Raptiis  est 
ne  malitia  mutaret  intellectum  illiuSy  aut  firtio  deci- 
peret  animam  illiuSy  id  est  ne  malitia  eorum  cum 
quibus  conversabatur,  vel  malo  exemplo,  vel  mala 
doctrina,  vel  graviori  persecutione,  mutaret  intel- 
lectum  illius  de  bono  ad  malum,  aut  fictio,  id  est 
tentatio  occulta,  vel  carnis  vcl  diaboli,  deciperet 
animam  illius,  sicut  plerisque  multoties  evcnit. 
0uartacau8aest,quoniam  ideo  ju^tus  cito  de  mun- 
do  tollitur,  quoniam  in  meritis  erat  consummatus. 
Hanc  causam  ponit  cum  subdit  :  Consummatus  in 
brevi  explevit  tempora  multa,  Ac  si  aperte  dicat  : 
Quamvis  brevi  tempore  vixerit,  tamen  plenus  die- 
rum  et  consummatus  meritorum  mortuus  est.quo- 
niam  illa  quae  alii  per  longa  tempora  comparant 
morita,  iste  brevi  tempore  comparavit.  Et  nonne, 
fratres  mei,  probior  et  folicior  vidctur  ille  qui 
in  brevi  multa  perfecit  quam  ille  qui  nisi  pcr 
multa  tempora  iila  pcrficere  non  poluit?  Nonne 
felicius  cst  cito  quam  tarde  ad  bravium  pervo- 
nive  1  Placitu  enim ^  inquii,  erat  Deo  anima  illius, 
Et  propterea  dedit  ct  in  brovi  pcrficere,  quae  cae- 
teri  non  faciunt  nisi  in  longo  tompore.  Propter 
hoc,  id  est  propter  hanc  et  propter  procdictas  cau- 
sas,  properavit  educere  eum  de  medio  iniquita- 
tum.  Quinta  vcro  causa  est  quoniam  idco  aliquan- 
do  justum  Dominus  cito  dc  mundo  aufert.ut  parcat 
laboribus  ejus.  Hanc  causam  innuit,  cum  subdit  : 
Qaia  gratia  Dei  et  misericordia  ejus,  et  respectus 
in  electis  illius,  Gratia,  quando  eis  in  via  hujus 
saeculi  gratiam  virtutum  confert.  Misericordia, 
quando  eos  inter  tribulationes,  ne  deficiant,  susti- 
net.  Respectus,  quando  cito  de  labore  ad  requiem 
60?  transfert.  Oremus  igitur,  fratres  mci,  oremus 
gemitibus  et  suspiriis  Deum  et  Dominum  nostrum, 
quatenus  nobis  servulis  suis  gratiam  suam,per  hu- 
jus  mundi  tenebras  iliuminatricem  et  conductri- 
cem,  conferat,  sustentamentum  misericordia?  suaB 
nobts  inter  tribulationes  hujus  mundi  pra^beat, 
de  hujuja  mundi  laboribus  ad  rofrigerium  ajternae 
beatitudinis  nos  transferat.  Amen. 

XII. 

ITEM,   SERMO   DE    MATHiEO.    DE  EODEM. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Si  quis  vult  post  me 
venire,  abneget  semetipsumy  et  toltat  crucem  suam 


A  et  sequatur  me  (MaUh,  xvi),  etc.  Quadripartita  est 
lectio  ista,  fratres  mei.  Primo  enim  Dominus  os- 
tendit  quid  facere  debeamus,  si  eiim  sequi  volu- 
mus.  Secundo,  demonstrat  quare  animas  nostras 
et  omnia  tcmporalia  pro  eo  ponere  debeamus. 
Tertio,  minatur  quod  ipse  erubescet  in  futuro  eo8 
qui  eum  sequi  modo  erubescunt.  Quarto,  dicit 
quosdam  discipulorum  ante  mortem  promissum 
Dei  regnum  esse  visuros.  Primo  igitur  quid  facere 
debeamus,  si  eum  sequi  volumus,  ostendit  cum 
dicit  :  Si  quis  vult  post  me  venire,  abneget  semetip* 
sum,  et  totlat  crucem  surum  quotidie,  et  sequatur  me, 
Tria  dicit  :  Ahneget  semetipsum,  tollal  crucem  5iiam, 
sequatur  me,  In  quibus  et  numerus  et  ordo  ne- 
cessarius  est.  Neque  enim  primum  absque  duobus 

Tfc  sequentibus,  neque  duo  prima  ahsque  tertio  suf- 
ficcre  possunt.  Primo  igitur  praecipit  ut  abnege- 
mus  nosmetipsos.  Sunt  autem,  fratres  mei,  trea 
specics  abnegationum.  Abnegare  seipsum,  abne- 
gare  res  proprias,  abnegare  propriam  voluntatem, 
ot  abnegare  quidem  seipsum,  id  est  propria  vitla, 
quod  hic  praecipitur,  tenetur  omnis  homo,  ut  ab- 
ncgemus  nou  naturam,  sed  vitium  :  non  quod  a 
Deo  facti  sumus,  sed  quales  nos  peccando  feci- 
mus.  Scriptum  est  enim  :  «  Verte  impios,  et  non 
erunt  {Prov.  xii).»  id  est,  converte  eos  de  implQtaie 
ad  pietatem,et  jam  non  erunt  impii,sed  potiuspii. 
Si  quis  vixerat  et  fuerat  luxuriosus,  convertatur  et 
luxuriam  deserat,abnegat  utique  quod  fuit.Si  quis 
vixerat  avarus,esse  avarus  desinat,  abnegat  utique 
quod  fuit.  Hinc  Paulus  postquam  infidelitatem  et 

C  crudelitatem  deseruit,  se  non  vivere  qualis  ante  vi- 
vcbat  dicit :  «  Vivo,inquit,ego,jam  non  ego  (Ga/.ii).» 
Quid  ergo  vivis?  «  Vivit  in  me,  inquit,  Ghristus 
{lbid.),n  Ac  si  apcrte  dicat  :  Malitia  prior  exstincta 
est  in  me,  ot  Christi  gratia  vivit  in  me.  Non  vivo 
malus,sed  vivoChristianus.Abnegare  vero  proprias 
res  tantum  est  perfectorum,qui,  implentes  non  so- 
lum  praecepta,  sed  etiam  consilia  Ghristi  dicentis  : 
Si  vis  perfectus  esse,  vade,  et  da  quae  habes  paupe- 
ribus,et  veni,sequere  me  {Matth.  x),  »  omnia  relin- 
quunt,  et  nudum  Christum  nudi  sequuntur.  Te- 
nemur  quidem  cx  mandato,  fratres  mei,  omnes 
tam  perfecti  quam  imperfecti  cupiditatem  et  amo- 
rem  abncgare ;  sed  ipsas  res  relinquere  ex  mandato 
non  tenemur,  sed  ex  cousilio  admonemur,eo  quod 

j)  exoneratus  et  nudus  magis  cxpeditus  sit  ad  viam 
percurrendam.  Gum  onere  quippe  cursor  nou  po- 
test  bcne  currere,  nec  natator  bene  natare.  Hinc 
Paulus :  «  Omnis  qui  In  agone  contendit,  ab  omni- 
bus  se  abstinet  (/  Cor.ix).»  Et :  «  Nemo  militans  Deo 
implicat  se  negotiis  saecularibus  {II  Tim.  ii).»  Dum 
enim  in  via  hujus  mundi  simus,  cum  diabolo  cer- 
tamen  habemus,  qui  nihil  possidet  in  hoc  mnndo. 
Nudi  ergo  luctemur  cum  nudo  :  nam  ei  vestitus 
quis  cum  nudo  luctetur,  faeile  dejicitur,  quia  ha- 
bct  unde  teneatur.  Propterea,  fratres  mei,  impedi- 
menta  rerum  temporalium  abjiciamus,  ne  per  ea 
tentati  a  diabolo  praecipitemur,  vel  a  cursu  nostro 


fS85 


RADDLPHI  ARDENTIS. 


fS3l 


retardcmnr.  Abnegare  vero  propriam  voluntatera 
perfectorum  est,  qui  non  solum  propria  vitia  et  pro- 
prias  res,8ed  eliam  proprias  voluntatos  abncgant, 
subdentes  se  mandato  spiritualispatris,etjam  non 
quod  ipsi  voluerunt,  sed  quod  ipse  pr.-cceperit,  fa- 
clant.  Omnes  quidem  tenemur,  fratres  mei,  malas 
voluntates  abnegare  :  sed  et  isti  etiam  suas  bonas 
voluntates  abneganl,ut  jam  de  caetero  ncque  etiara 
c^arCjneque  jcjunare,nequc  aliquara  bonam  volun- 
tatem  suam  facere,nisi  juxta  arbitrium  ct  volunta- 
tem  abbatis  sui  queant,  cffecti  spirituales  Jesu 
Christi  irailatores,  qui  de  seipso  ait  :  Nou  veni  ut 
faciam  voluntatem  meara,  sed  voluntatera  ejus  qui 
n.isit  me  {Joan.  iv).  »  Et  quis,  fratres  mei,  mclius 
posset  facerc  voluntatem  suam  quam  ille  cujus  vo- 
luntas  semper  optima  est,  etqui  seraper  idcra  vult 
cum  Patre?  Attaraen  ipse  dicit  sc  non  suara,  sed 
Patris  faccre  et  quaBrere  voluntatera,  utderaonstra- 
ret  nobis  multo  magis  nos,  qui  frequenter  malas 
cogitationes  habemus,  non  debere  nostras,  sed  po- 
tius  spiritualis  patris  nostri  et  qua»rerc  et  facere 
voluntatcs. 

Secundo,  praBcipit  Dorainus  ut  qui  abnegavit 
Bemetipsum,  quia  hoc  non  sufficit,  aggrcdiatur  la- 
borem  virtutum,  cum  subdit  :  Totlal  arucem  suam. 
Crilx,  fratres  mei,  labor  et  torraentura  cst,  Praeci- 
pimur  igitur  crucem  nostram  tollcre,  id  cst  labo- 
rem  et  tormentum  virtutum  acquircndarura  vcl 
per  nos  spontanci  assuraere,  vel  per  alios  imposi- 
tum  gratanter  sustincre,  Tribus  quippe  raodis  cru- 
cem  toIlimus,veI  cum  per  abstinentiara  et  castiga- 
tioaem  corpus  nostrum  affligiraus,  vel  cura  per 
compassionem  proximi  mens  nostra  afficitur,  vel 
cum  illataB  a  persecutoribus  injuriae  corporc  et  ani- 
mo  patientcr  sustinentur  :  in  primo,  virtutera  abs- 
tinentiae  et  conlinentiac ;  in  secundo,  virtutcra 
cbaritatis  et  raisericordiaB ;  in  tertio,  virtutera  for- 
litudinis  et  patientiaB  consequentes.  Priraara  cru- 
cem  demonstrat  se  Doctor  gentium  portare,  cum 
drcit  :  «  Castigo  corpus  meura,  et  in  servitutem  re- 
digo  (ICor.ix).  «  Secundara  vero  deraonstrat  se  por- 
tare  cum  dicit  :  «  Quis  infirmatur,etego  non  infir- 
mor?  »(// Cor.  XI.)  Tertiam  vero  deraonstrat  se 
fcrre  cura  dicit  :  «  Gaudeo  nunc  in  passionibus  pro 
vobis,  et  adirapleo  quae  dcsunt  passionura  Christi 
in  carne  raea  {Col.  i).  »  Sed  nec,  fratres  raci,  ista 
cuiquara  sufficiunt,  nisi  et  tertiura  addatur  quod 
subjungit  Doraihus,  et  sequatur  me.  Multi  quippe 
crucem  abstinenliaB  et  castigationis  fcrunt,  sed 
tamen  per  intentionem  vanaB  gloriae  eara  sibi  inu- 
tilera  reddunt.  Quos  bcne  Siraon  illc  significat 
qui,  invenlus  in  itinerc,  crucem  Domini  in  angaria 
portat  {Matth,  xxvii),  quia  cum  ad  opus  bonum  cx 
bona  voluntate  aliquis  non  ducitur,  crucemjusti 
fline  fructu  peccator  operatur.  Unde  idem  Simon 
crucem  portat,  sed  non  moritur,  quia  gloriosi  abs- 
tinentes  per  abstinentiam  quidem  corpus  afficiunt, 
scd  per  desidcrium  vanae  gloria;  mundo  vivunt. 
Multi  quoque  crucem  compas&ionis  ferunt  in  ani- 


A  rao,  sed  tamen  per  indiscretionem  eam  sibi  inufl- 
lem  reddunt,  dum  per  faisam  pietatem  usque  ad 
condescendendura  vitiis  eos  inclinat.  Compassio 
quippe  homini.et  rcctitudo  vitiis  debetur,ut  in  uno 
eoderaque  honiine  et  diligamus  bonum  quod  fac- 
tum  est,  ct  pcrsequaraur  raala  quaB  fecit.  Ne  dum 
culpas  incaute  rcraittiraus,non  jara  pcr  charitatem 
corapali,sed  per  ncgligentiara  concidisse  videamur. 
Multi  quidera  crucera  passionura  et  corpore  et ani- 
mo  portant,  ut  genliles  et  philosophi,  sed  hanc 
sibi  inutilem  rcddunt,  dum  non  pro  charitatc  ek 
imilatione  Christi,sed  tantum  pro  vanitate  philoso- 
phiaB  suaB  eara  ferunt.  Si  ergo,  fratres  mei,  has 
cruccs  nobis  facere  volumus,  per  eas  Christum  se- 
quamur,  ut  videlicet  et  in  cruce  casligationis  se- 

l>  quamur  Christum  intentione,  et  in  cruce  compas- 
sionis  sequamur  discretionis  rectiludine,et  in  cruce 
persecutionum  sequamur  Christum,  causa  et  inri- 
tatione. 

Scquitur  pars  secunda,  in  qua  demonstrat  Domi- 
nus  ob  quam  causam  animas  nostras  et  omnia  tem- 
poralia  propter  eum  ponere  debeamus,  cum  sub- 
dit  :  Qui  enim  voluerit  animam  suam  salvam  facere^ 
perdet  eam.  Et  qui  perdiderit  animam  stiam  propter 
me,  salvam  faciet  eam.  Sicut  sunt  duas  vires  ani- 
mae,  sensualitas  scilicet  quam  anima  per  officinas 
corporis  exercet,  et  ratio,  ita  sunt  duas  saivationes 
et  perditiones  cjus  :  una  videlicet  temporalis,  et 
altera  acterna.  Et  temporalis  quidem  unimaB  salva- 
tio  cst,  quando  quis  ejus  sensualitatem  et  vitam 
carnalem  bene  custodit,  eam  bene  pascendo,  beoe 

C  potando,  bcne  vcstiendo,  ejusque  desiderio  satisfa- 
cicndo ;  eam  nec  etiam  pro  Christo  ponere  volendo. 
Qui  sic  vult  animam  suam  salvare  temporaliter, 
procul  dubio  perdet  eam  aBtemaliter.  Idcirco  ven) 
teraporalis  aniraae  est,  quando  fidelis  sensualitatcm 
et  corporalera  suara  vitam  affligit  laborando,  jeju- 
nando,  castigando,  cupiditates  et  desideria  ejus 
cobibendo,et,silocus  fuerit,  etiam  eam  pro  Qiristo 
morti  cxponendo.  Qui  sic  temporaliter  perdiderit 
aniraara  suani  propter  Christura,  procul  dubio  sal- 
vara  eam  faciet  in  aBternum.Sicergonobis  loquitur 
Dominus  cura  dicit  :  Quivoluerit  animam  suam  sd- 
vam  facerCf  perdet  vam.  Et  qui  perdidertt  antmam 
%uam  propter  me,  salvam  faciet  eam.  Quasi  dfcatur 
agricolas  :  Fruraentum  si  ser\'as  perdis,  si  scrainas 

Tj  renovas.  Nam  nisi  perdatur  in  pulvere,  nec  rcnova- 
tur  in  raesse.  Sic  ergo  temporalis  vita  contra  Deum 
custodita,  non  prodest,  imo  nocet.  Ergo  malto  ma- 
gis  temporalia  lucra  propter  eam  facta  contra  Denm 
non  prosunt,  imo  multura  noccnt.  Et  hoc  est  qnod 
subjungit  :  Quid  enim  prodest  homini  si  lucretar 
totnm  mundum,  se  autem  perdat  et  detrimtntum  svi 
faciat?  Persecutionis  tempore  ponenda  est  annna; 
pacis  vero  tcmpore  frangenda  est  cupiditas  terrcn^. 
Cum  persecutio  ah  adversariis  deest,  tunc  cum 
sumraa  vigilantia  cor  custodiendum  est.  Nanipacis 
tempore,  quia  licet  vivere,  licet  etiam  ambire. 
Quam  ambitionem,  fratres  mei,bene  restringemmi 


IW 


HOMILIiE.  —  n.  DE  SANCTIS. 


im 


8}  brcvitatem  vits  semper  meditemur.  Longa  nostra  A 
desideria  increpat  brcvis  via.  Quid   enim   raagis 
stultum  quam,  decrescente  via,  viaiicum  augcre, 
et,  deGcientibus  diebus,  dictam  multiplicare  ? 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  tninatur 
quod  ipse  erubescet  in  futuro  eos  qui  erubescunt 
eum  sequi  modo,  cum  subjungit:  Qui  me  eruhuerit 
et  sermones  meoSf  hunc  Filius  hominis  erubescel 
cum  venerit  in  majestate  suaj  et  Patris,  et  sancto- 
rum  angelorum.  Uac  scntentia  invehitur  in  nos, 
fratres  mei,  qui  tametsi  Christum  ejusque  ser- 
mones  ore  confiteri,  eo  quod  cfflteri  eum  confiten- 
tur,  non  erubescimus,  tamen  moribus  ct  vita  eum 
confiteri  verecundamur.  Insignia  quippe  Ghristi 
quffl  in  se  ostondit  ct  aliis  praedicavit,  sunt  humi- 
litas,  paupcrtas,  abjcetio,  patientia,  passio,  et  hu-  ^ 
jusmodi.  Cum  igitur,  fratres,  humiliari,  pauperes 
fieri,  abjici,  contemni,  pati  propter  Christum  eru- 
bescimus,  nonne  Christum  et  sermoncs  ejus  eru- 
bescimus?Si  forte  cum  proximo  jurgium  rccimus, 
priores  satisfacere  verccundamur,  et  euin  iit  prior 
nobis  satisfaciat,  exspectamus.  Ut  quid  hoc  est, 
nisi  quia  magis  honorari  quam  humiliari  quajri- 
mus,  et  exemplum  Christi  sequi  erubescimus? 
Christus  enim  cum  discordia  inter  nos  et  ipsum, 
peccatis  nostris  exigentibus,  csset,  non  exspectavit 
ut  nos  priorcs  eum  requireremus,  sed  ipse  prior 
nos  requisivit,  reconciliationem  riobis  obtulit,  lega- 
tos  pacis  apostolos  et  sequaces  eorum  misit,  et 
adhuc  quotidie  mittit.  Unde  unus  eorum,  Paulus 
videlicet,  dicit :  «  Pro  Christo  legatione  fungimur, 
tanquam  Deo  exhortante  per  nos  :  obsecramus  vos,  C 
reconciliamini  Deo  (//  Cor,  v).  »  Erubescat  igitur 
superbia  nostra.  Deus  ofTensus  nos  peccatores  per 
legatos  suos  ad  pacem  prior  rogat  venire,  et  nos 
miseri  peecatoribus  proximis  nostris  priores  erube- 
scimus  satisfacere ! 

Sequitur  pars  quarta,  in  qua  Dominus,  ad  pro- 
missi  regni  ccrtificationem,  promittit  quosdam  di- 
scipulorum  visuros  illum  eliam  ante  mortem  suam, 
cum  subdit :  Dicoautem  vobis  vereiSunthicaliquiqui 
non  gustabunt  mortem,  donec  videant  Filium  homi- 
nis  in  regno  suo.  Hi  discipuli  sunt  Petrus,  Jacobus 
et  Joannes,  quibus  post  septem  dies,  ut  in  sequen- 
tibus  continetur,  Dominus  gloriam  suam  in  monte 
Thabor  transfiguratus  domonslravit  (Matth.  xvii). 
Discipulis  quippc  adhucrudibus  aliquid  promitten-  n 
dum  fuit  in  prajsenti  vita,  ut  in  fide  roborarentur 
et  in  spo  futurae.  Sic  et  Israelitico  populo  promis- 
sionis  terra  promittilur,  et,  cum  vocandus  esset  ad 
ccelestia,  terrenis  promissionibus  suadetur  (Exod, 
iii).  Ut  quid  hoc  ?  nisi  quia  dum  esset  aliquid 
quod  ex  vicino  perciperetur,  illud  jam  certius 
crederet  quod  ei  de  longinquo  promissum  esset. 
Camalis  enim  populus,  si  parva  non  acciperct, 
raagna  non  crederet.Unde  et  de  eis  dicitur:«Dedit 
eis  regiones  gentium,  et  labores  populorum  possede- 
runt,  ut  custodiant  justificationes  ejus,  et  legem 
ejua  requirant  {PsaL  av).  »  Et  sunt  adhuc   non 


nulli,  soli  nomine  Cbrlstiani,  qui  sola  visibilia  di- 
ligunt,  invisibilia  non  appetunt,  qui  nec  esse  cre- 
dunt.  Quos  sancti  martyres  quibus  solemni^amust 
redarguunt.  Nunquid  enim  se  ita  promptos  morti 
traderent,  nisi  constitisset  eis  esse  vitam  futu- 
ram?  Et  ecce  illi  qui  ita  crcdiderunt,  et  mirie  ope- 
ribus  effulserunt,  et  mortui  sese  vivere  miraculis 
produnt.  Ad  exstincta  namque  corpora  eorum  viven- 
tes  a2gri  veniunt,  et  sanantur  ;  perjuri  voniunt,  et 
a  daemonio  vexantur ;  daemoniaci  veniunt,  et  libe- 
rantur.  Quam  glorioso  igitur  vivunt  ubi  vivunt  I  Si 
in  tot  miraculis  vivunt  bic,  ubi  mortui  sunt?^ter 
nam  igitur  vitam,  fratres,  credamus  firmiter,  spere 
mus  et  appetamus ;  propter  eam  omnia  terrem 
coutemnamus,  carnales  voluptates  et  voluntatis 
nostras  abnegemus,  crucem  Christi  et  in  caatigi- 
tione  carnis,  et  in  compassione  proximi,  et  in 
ccquanimitate  persecutiones  patienter  feramus,  «- 
tam  et  doctrinam  Christi  omnimodo  sequi  studia- 
mus,  quatenus  ejus  beatitndinis  participes  e&se  ne- 
reamur,  ipso  largiente  qui  cum  Patre  et  Spiitu 
sancto  vivit  et  regnal  per  orania  saecula  sfflculorim. 
Amcn. 

xni. 

UNIUS   MARTYRIS.   SERMO   DE   UB.   SAPIENTliE. 

Beatns  vir  qui  inventus  est  sine  macula,  et  quioosf 
aurum  non  abiit,  nec  speravit  in  pecuni^e  thesmris 
(Eccli.  xxxi),  etc.  Quadripartita  est  haec  lectio,  fra- 
tres  mci.  Prirao  quippe  quissitbeatus  demonst^L 
Secundo,  eum  comracndat.  Tertio,  unde  merierit 
dicit.  Quarto,  in  quo  prscmium  ejus  consstat 
ostendit.  Prirnum  igitur  quis  sit  beatus  osteidit, 
cura  dicit :  Bcatus  vir  qui  inventus  est  sine  matulat 
etc.  Quis  est  beatus?  vir  scilicet  qui  non  est  iiDlIis 
nec  elTeminatus,  sed  potius  virilis  et  virtuoBUS. 
Deusenim  duro  milite  gaudet,  non  eo  qui  otio,d^ 
liciis,  voluptatibus  sese  prfflbet,  sed  eo  qui  in  ib^ 
tinentiis,  in  asperitatibus,  et  in  laboribus  lese 
exercet :  «  Non  enim  coronabitur,  nisi  qui  legitime 
ccrtaverit  (//  Tim,  ii).  »  Nec  pervenitur  ad  magnum 
proiinium  nisi  per  laborem  magnum.  Deinde  vir- 
tutcs  beati  viri  exponit,  cum  subdit  :  Qui  inventus 
est  sine  maculn,  Non  ait  qui  non  babuit  macuiamt 
quoniam  nerao  niundus  a  sorde,  nec  etiam  infans 
cujus  vita  est  unius  diei  super  terram,  sed  qui  in' 
ventu^  est  sine  macula,  id  est,  qui,  etsi  aliquando 
habuit  raaculam.  tamen  lacrymis  vera)  pcenitentiad 
eara  abluit  et  eraundavit,  juxta  quod  Psalmista  : 
«  Beati,  inquit,  quorura  reraisss  sunt  iniquitates, 
et  quorura  tecta  sunt  peccata  {Psat,  xxxi).  »  Voca- 
tur  autcm  univcrsaliter  macula  criminalis  peccati, 
specialiter  vero  macuia  vocari  potest  luxuria,  eo 
quod  plus  quam  co^tera  crirainalitia  tam  corpus 
quain  aniniara  coraraaculet.  Unde  Apostolus  : 
«  Oinne  peecatuni,  inquit,  quodcunque  fecerit  ho- 
rao.  extra  corpus  est.  Qui  autera  fornicatur,  in  cor- 
pus  suura  peccat  (/  Cor.  vi). »  Id  est^  nullo  peccato 
sic  totus  horao  corporis  ipsius  voluptati  addicitur, 
et  inevitabiiiter  afficitur,  sicut  fornicationCi  quoniam 


1539 


RADUJ.PHI  ARDENTIS 


1540 


in  aliis  pcccatis,  illis  etiam  quae  pcr  corpiis  exer-  A  contagiosos  vivere   sane?  Qui  in  illo,  iDquit,  fer- 


ceniur,  qualia  sunt  ebrietas  et  rapina,  liberum  est 
animo  in  eodem  temporc  et  aliud  operari,  et  alibi 
cogitatione  distendi.  Qui  vcro  fornicatur,  totus  ab- 
sorbetur,  ut  animus  liber  non  sit,  sed  totus  homo  fiat 
caro.  Et  qui,  inquit,  post  aurum  non  ahiit,  id  cst 
juem  divitiarum  et  ambitionum  cupiditasavitaercc- 
titudine  non  fccit  deviare.  Haec  duo,  videlicct  luxuria 
et  cupiditas,  sunt,  juxta  Salomoncm  (Prov.  xxx), 
<duaB  filiae  sanguisuga;,))id  est  concupisccnti.T,quac 
ftmper  dicunt:  «Affer,afFer.))Utraqueenim  cstinsa- 
tiibilis  ;  luxuriam  quippc  quanto  plus  sequcris, 
tmto  plus  eam  gcstis;  ct  post  copiam  rursus  pate- 
riiegestatem.Cupidilatemquoqucnullasatiatabun- 
daitia,  sed,  more  hydropici,  cum  plus  bibit,  plus 
sitl.  Et  : 

Cmcit  amor  nummi  qunntum  ipsa  pecunia  crescit, 
hc  speravitf  inquit,  in  pecuniw  thcsauris,  id 
est,non  fuit  avarus  pccunia;,  scd  potius  distri- 
but<r,  juxLa  illud  :  «  Dispcrsit,  dedit  paupcribus, 
justtia  ejus  manet  in  sa?culum  saeculi  (Psal.  cxi), » 
Sicu  enim  cupidi  cst  non  concupisccnda  conru- 
pisccrc,  ita  avari  cst  non  retinenda  rcLinore  et  in 
eis  oerare.  Undc  avarilia  idolorum  scrvitus  ab 
Aposolo  nuncupatur  (Col.  in).  Avarus  cnim  nuiii- 
mun  pro  Deo  colit.  Itaque,  fratres  mei,  (jui  non 
molls  mente,  sit  virtuosus.  Qui  est  mente  et  cor- 
pore  immaculatus,  qui  temporalia  contemnit,  ct 
ea  a  habeat,  propter  Deum  pauperibus  distri- 
buit,iste  dicitur  jam  esse  bcatus.  Ad  istas  igitur 
virtu.es  adipiscendas  toto  desiderio  laboremus,qua- 


fectus  inventus  est,  id  est  in  praidictarum  virtutum 
exsecutione,  crit  illi  gloria  aetema.  Magnum, 
mirabile  et  gloriosum  meritum,  majus,  mirabilius 
et  gloriosius  pracmium  consequetur. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  ostenditur  unde  sit 
meritum,  cum  subjungitur  :  Qui  potuit  transgredi^ 
non  facicndoea  quac  prsecepta  sunt  fieri,quod  pro- 
prie  est  delictum,  et  non  est  trangressus^  et  facere 
mala  qua;  prohibita  sunt,  quod  proprie  dicitur  pec- 
catum,  et  non  fecit.  Ex  co  enim,  fratres  mei,  quod 
habemus  libertatem   arbitrii,  sive  ad  bonum,  si- 
vc  ad  malum,  promereri  dicimur,  quando  scilicet 
malum   quod  facere  possumus  evitantes,  bonum 
eligimus  et  operamur.  Pro  opcre   enim    quod  fa- 
P  ccre  non  possumus,ncc  pocnam  nec  praemium  me- 
remur.    Quanto   igitur   majorem  libertatem  quis 
habet,  tanto  magis  meretur,  si  malo  evitato  bo- 
num  operctur.  Multum   igitur  meruerunt  sancti, 
qui    libortatem    arbitrii,  et   libertatem   gratiae,  el 
libcrtatom  corporalem  habcntcs,  non  inde  (ut  qui- 
dam  feccrunt)  tanto  diffusius  quanto  liberius  pec- 
caverunt,  juxta  illud  Pctri  :  «  Quasi  liberi  et  non 
quasi   vclamcn  habcntes  malitice   libertatem,  scd 
sirut  servi  Dei  (I  Pet.  n).  »  Juxta   igitur   hanc  re- 
gulam  magis  mcretur  qui  in  libertate  quam  qui  in 
scrvitute  vivit  innocentcr,  qui  in  abundantia  quam 
qui  in  paupertate  vivit  abstinenter,  qui  in  popu- 
lo  quam   qui    in  claustro   vivit   continenter.  Sed 
quoniam  quidam  ad  hoc  se  sentiunt   imbecilles, 
praeeligunt  non  majorcm  coronam,sedmajoremse- 


tenuget  nos  in  numero  beatorum   computari  mc-  C  curitatcm,spontanea;  servituti,  paupertati,  etcusto- 

dia3  se  tradcntcs.  In  quo  quoque  merentur  pluri- 
mum,  si  perscvcranter  et  sponte  servant  promia- 
sum  suum.Propterea,fratres  mei,  unusquisquc  eli- 
gat  viam  sibi  magisaptam  Qui  libertateetabundan- 
tia  temporali  scit  uti  bene,  cisutatur,etpereas  vi- 
tamaeternammereatur.Qui  vero  eisbene  uti  nonno- 
vit,  spontaneam  eligat  subjectionemetpaupertatem, 
quatenusarbitrio  regatur  alieno,  qui  nescit  regi  suo. 
Sequitur  pars  quarta,in  quademonstratur  in  quo 
praemium  justi  constitualur,  cum  subditur :  Ideo  sta- 
bilita  sunt  hona  illius  in  Domino.  Justus  quippe  qui 
firma  spe  scmper  Domino  adhaesit,  qui  ad  eum  omnia 
opera  sua  retulil,  qui  res  temporales  per  manus 
pauperum  ad  eum  transmisit,  habet  bona,  id  est 


reanur. 

Se^uitur  pars  secunda,  in  qua  praedictum  lau- 
dat,  2um  subdit  :  Quis  est  hic,  id  est  quantus  cst 
hic,  it  laudahimus  eum  ?  fecit  enim  mirahilia  in 
vita  sua.  Non  ait  mirabile,  sed  mirabilia.  Qui  e- 
nim  bujusmodi  virtutes  in  hac  vita  observant, 
tria  mirabilia  in  se  demonstrant.  Mirabile  rarita- 
te,  quoniam  mirum  est  quod  aliquis  virtuosus,  im- 
maculatus,  contemptor  saeculi  et  distributor  paupe- 
ribus  inveniatur  in  hoc  sfficulo,  ubi  sunt  omnes 
molles,  maculati,  amatores  saiculi,  contcmptores 
pauperum  habentur,  juxta  illud  poetae  : 

Rara  avis  in  terris  nigroque  simillima  cycno. 

(Juv.  sat.  VI,  164.) 


Mirabile virtute,  quoniam  mirum  est  quod  non  homi-  j)  praemia  sua,  in  Deo  stabilita ;  in  firmo  firma,  in  ®ter- 


ni8,8ed divinae  virtutis  est,  quod  homo  positus  in  car- 
ne,non  secundum  carnem ;  in  mundo,  non  secundum 
mundum  ;  inter  homines,non  secundum  homines, 
sed  potius  spiritualiter,  coclitus  et  angelice  vivat. 
Unde  Job  ad  Deum  clamat  :  «  Quis  potest,  inquit, 
facere  mundum  dc  immundo  conceptum  semine? 
Nonne  tu  qui  solus  cs?»(Joftxiv.)Mirabile  diflicul- 
tate,  quoniam  mirum  est  et  summa)  difficultatis  in- 
ter  homines  nocte  et  die  conversari,  et  corum  pra- 
vo  convictu  non  corrumpi,  eorum  sordibus  non 
illiniri.  Quid  enim  mirabilius  quam  inter  ebrios 
et  vomentes  siccum  et  sobrium  esse;  quam  inter 


no  a^terna,  in  beato  beata.  Et  eleemosynas,  inquit, 
illius  enarrahit  omnis  Ecclesia  sanctorum,  et  Ecclesia 
scilicet  militans  ct  ecclesia  triumphans.  Ecclesia 
militans  ad  imitationem,  Ecclesia  triumphans  ad 
laudationem.  Nos  quippe,  fratres  mei,quando  nar- 
ramus,  vel  narrari  audimus  quam  compatiens  et 
miscricors  fuit  Nicolaus  super  afflictos,quam  pius 
eteleemosynariusfuitJoannespatriarcha  Alexandri- 
nus,  caeteriqne  sancti  super  egenos,  instruimur  et 
ad  similia  incitamur,  quatenus  per  similia  operaad 
similem  coronam  pervcnire  satagamus,  quatenus 
bona  opera  nostra  stabilita  sint,  non  in  tem,«ubi 


1541 


HOMILIiE.  — II.  DE  SANCTIS. 


1542 


tinea  et  ajrugo  demolitur,  et  fures  cffodiunt  et  fu-  A.  ret.Similiter  si  affectus  parentum  vel  flliorum  nos 


rantur  (Matth.  v, »  sed  in  Domino,  qui  pro  parvis 
ingentia,  pro  caducis  aBterna,  pro  terrenis  coDicstia 
prsmia  suis  largitur,cui  honor  et  gloria  per  omnia 
saecula  sfficulorum.  Amen. 

XIV. 

UNIUS   BfARTYRIS.    SERMO  DE  LUCA. 

Dixit  Jesus  diseipulis  :  Si  quis  venit  ad  me,  ct  non 
odit  patrem  suum  et  matrcm,  et  uxorem,  et  fratrcs, 
ct  sorores,  adhuc  autem  et  animam  suam,  non  potest 
meus  esse  discipulus  [Luc,  xiv),  ctc.  In  hac  sancti 
Evangelii  lectione,  fratres  charissimi,  demonstrat 
nobis  Dominus  quae  sint  nobis  nccessaria,ad  hoc,ut 
de  numero  electorum  suorum  esse  valeamus.  Sunt 
autem  ilia  quatuor  :  vitia  odisse,  virtutes  diligere, 


impediunt  a  charitate  Dei,  sicut  fiebat  in  primitiva 
Ecclosia,  parentibus,  filiis  et  amicis  infldelibus, 
fidclem  a  fide  retrahentibus,  eos  tanquam  alienos 
ignoremus.  Etsi  se  nobis  objiciant,  eis  calcatis  ad 
Deum  confugiamus.Pietatis  enim  genus  est  bac  in 
re  esse  crudeiem. 

Secundo  vero  nos  hortatur  ad  virtutes  cum  sub- 
dit :  Et  qui  non  bajulat  crucem  suam  et  venit  post 
mCj  non  polest  meus  esse  discipulus,  Multi  quidom 
discipuli  Christi  fuerunt,qui  tamencrucispatibulum 
experti  non  sunt.Non  solumigiturcrucispatibulum 
vocat  Dominus  crucem,sed  etiam  quemlibet  corpo* 
ris  vel  animcB  laborem  vel  afflictionem.  Porro  sine 
magno   laborc   et   afflictione  de  imo  ad  altum,  de 


in  his  perseverarc,  ncc  de  suis  meritis,  sed  dc  sola  -^  vitiis  ad  virtutes  ascendere  non  valemus.Nam  vitio- 


Dei  misericordia  pra;sumere.  Primum  igitur  nos 
hortatur  Dominu»  ad  odium  vitiorum,cum  subdit : 
Si  quis  venit  ad  me,  et  non  odit  patrem  suumy  et 
matrem,  et  uxorem,  et  filios,  et  fratres,  et  sorores, 
adhuc  autem  et  animam  suam,  non  potest  meus  csse 
discipulus.  Non  enim  in  his  vcrbis  Dominus,  qui 
alibi  praecepit  nobis  honorare  patrem  et  matrem,et 
diligere  proximum  [Exod.  x,)  prieccpit  eos  odioha- 
bere,  sed  tantum  vitia  ipsorum.  Eo  igitur  modo 
quo  debcmus  odisse  nosinelipsos,  eo  mododebemus 
odisse  parenles  et  proximos  nostros.Debcnius  quip- 
pe  odisse  nosmetipsos,quales  scilicet  peccando  nos 
fecimus,  et  debcmus  diligere  nosmetipsos,  quales 
videlicet  a  Deo  facti  sumus.  Dcbemus  persequi 
vitia  nostra,  qua;  a  nobis  non  a  Deo  sunt,  et  fove- 


rum  via  facilisest;  virtutum  veroviavaldedifficilis 
est.Unde  Dominus  : «  Ampla,  inquit,  et  lata  est  via 
quffi  ducit  ad  vitam  (Matth.  vii).  »  Dicit  igitur  hic 
nobis  Dominus  quod  discipuli  ejus  esse  nequimus, 
nisi  crucem  nostram  bajulemus,id  est  nisi  laborem 
ct  difficultatcm  virtutum  amplectamur.  Sane  crux 
isla  iripliciter  bajulatur  ;  aut  enim  per  laborem  et 
abstinentiam  corpus  castigatur,  aut  per  compas- 
sioncm  proximi  mens  affligitur,  aut  cum  illats  in- 
juriai  a-quanimiter  sustinentur.In  primo,  abstinen- 
tiam  et  conlincntiam  ;  in  secundo,  charitatem  et 
misericordiam  ;  in  tertio,fortitudinem  et  patientiam 
possidcmus.  Sed  quia  quidam  crucem  corporalis 
casligationis  ferunt  propter  vanam  gloriam,  aut 
crucem  compassionis  propter  carnalem  et  indiscre- 


re  naturam  ipsam,  quai  a  Deo,  non  ex  nobis  est.  C  tam  pietatem,  aut  crucem  injuriam  proptcr  vanam 


Ita  quoque  in  parentibus  et  proximis  nostris  vi- 
tia  eorum  debemus  odio  habere,  et  naturam  fo- 
vere  cum  tanta  discrctipne  ut  aliquando  propter 
vitia  eorum  naturam  eorum  non  persequamur, 
nec  aliquando  propter  dilectionem  naturas  vitia 
eorum  foveamus.  Propter  hoc  enim  nomine  car- 
nalium  affccluum,  videlicet  patrem  et  matrem, 
uxorem,  et  filios,  et  animam  propriam,  vigilanter 
posuit,  ut  ostenderet  quod  propter  nullum  carna- 
lcm  affectum  erat  aliquis  in  peccato  suo  fovcn- 
dus,  vel  contra  Deum  diligendus,  imo  propter 
amorem  Dei,8i  nccesse  sit,  omnes  carnales  affcctus 
suntabjiciendi.Quandiu  carnales  affectus  velanimaj 
nostra;,veI  parentum,  vel  filiorum   nostrorum  non 


gloriam,  quia  hi  omnes  crucem  portant,sed  Domi- 
num  non  sequuntur,subjungitDominu8,^^t;^{7po«< 
me ;  ut  videlicet,  fratres  mei,  et  laborem  virtutum 
in  castigatione  corporis,et  in  compassione  mentis, 
et  in  patienlia  jpersecutionis  amplectamur,  et  hasc 
tantummodo  propter  charitatem  et  imitationem 
Christi  faciamus.  Tertio  quoque  perseverantiam 
esse  nobis  necessariam  ostendit,cum  pcr  parabolam 
subdit:  Quis  enim  cx  vobis  volens  turrim  OBdi- 
ficare,  non  prius  sedens  computat  sumptus  qui 
necessarii  sunt,  si  habet  ad  perliciendum,  ne 
postea  cum  posuerit  fundamentum,  et  non  potuerit 
perfieerey  omnes  qui  viderint  incipiant  illudere  eum, 
dicentes  :  Quia  hic  homo  coepitoedi/icare,  et  nonpotuit 


obsistunt  nobis  in  viaDei,eos  teneamus.Si  vero  nos  j)  consummare 'i  Cum  in  aedificio  Dei  laborantes,  bo- 


impediunt,eos  abjiciamus.  Certe  dum  Paulus  Jeru- 
salem  pergeret,  propheta  Agabus  zonam  illius  ap- 
prehendit,et  pedibus  suis  alligavit,dicen8 :  «  Virum, 
cujus  est  hffic  zona,  sic  alligabunt  in  Jerusalem 
(  4ct.  xxi).  »  Sed  qui  pcrfecte  animam  suam  oderat 
dicebat :  «  Ego  non  solum  alligari,sed  etiam  mori  in 
Jerusalem  paratus  sum  pro  nomine  Jesu  Christi 
{ibid.}.  »  —  «  Nec  facio  animam  meam  pretiosiorem 
quam  me  [Act.  xx).  »  Ecce  quomodo  aniinam  suam 
oderat,  imo  odiens  amabat,  cujus  carnalem  affec- 
tum  abjiciebat,  volens  eam  mori  temporaliter  pro- 
-pter  charitatem  Ghristi^  ut  cum  eo  6eteraaliter  vive- 


num  opus  bono  operi,  virtutem  virtuti,  ad- 
jiciendo,  ascensiones  in  corde  nostro  disponimus 
[Psal.  Lxxxiii),  quid  aliud  quam  turrim  aBdifica- 
mus?  Sicut  enim  turri3,ita  et  constructio  virtutum 
nos  ab  inimicis  defendit,  et  ad  alta  nos  sustollit. 
Hanc  turrim  fides  fundat,8pes  parietes  erigit,  cha- 
ritas  lapides  lapidibus  ligat,  imaque  virtus  suum 
propugnaculum  fabricat.Humilitastotum  aedificium 
sublimatet  consummat.Quam  utique  turrim  si  ®di- 
ficare  volumus,  oportet  prius  ut  sedentes,  id  est  a 
tumultibus  mundi  quiescentes,  sumptus  compute- 
mus.  Tuno  sumptus  computamusi  cum  disoemi- 


^543 


RADULPHI  ARDENTIS. 


iJW 


mus  propter  cceleste  aedificium  omne  vitium  esse 
fugiendum,virtulem  esse  sequendam,animam  con- 
tra  adversa  csse  praeparandam,  mundum  contem- 
jjendum,et  temporalem  substantiam  propter  chari- 
tatem  Domini  nostri  erogandam,ct  in  omnibus  his 
perseverandum.Non  enim  sicut  ad  terrenum  ajdifi- 
cium  construendum,sic  ad  ccplcste  necessc  est  nos 
expensas  colligere,  imo  potius  erogarc.  Hinc  est 
quod  dives  cum  audisset  a  Domino  pracceptum 
omnia  relinquendi,  abiit  tristis  {Malth.xix  ;  Marc. 
x)  ;  et  tanto  plus  arclatus  est  in  mente,quantoplus 
dilatatus  fuerat  in  possessione.  Omnes  igitur  hi 
sumptus  cum  pcrseverantia  necessarii  sunt  nobis. 
Quod  si  in  bono  principio  (quod  absit)  non  perse 
vcramu6,omnes  labores  nostros  inutiles  nobis  rcd- 
dimus,  et  inimici  nostri,  id  est  da?mones  et  mun- 
dani  homines,  incipicnt  illudere  nobis  dicentes  : 
Quia  hic  homo  coapit  asdificare,  et  non  potuit  con- 
summare,  teste  quidem  Paulo,  «  facti  sumus  spe- 
-ctaculum  mundo,angclis  ethominibi^s  (I  Cor.  iv).  » 
Unde  in  omnequodagimusoccultos  adversarios  no- 
stros  semper  cojitarc  dcbemus,  qui  nostris  opibus 
insidiantur,  et  nisi  contra  eos  vigilemus,  patimur 
irrisores  quos  habuimus  ad  malum  suasores.  Inde 
est  quod  Psalmista  rogat  Dominum  dicens  :  «  Ne 
irrideant  me  inimici  mei  (Psal,  xxiv  )  » 

Quarto,  demonstrat  Dominus  quod,  postcjuam 
prajdicta  fecerimus,  nunquam  est  nobis  de  mcritis 
nostris,  sed  de  sola  Dei  misericordia  praesumen- 
dum,  cum  per  similitudinem  de  minori  ad  majus 
subdit  :  Aut  quis  rex  iturus  commitlere  bellum  adver- 
sus  aliujn  regem,  non  pi'ius  sedcns  cogitat  si  possit 
cum  decem  millibus  occurrcre  illi  qui  cum  viginti  mil- 
libus  venit  ad  se2  Atioqui,  illo  adhuc  longe  agente, 
mitlens  legationem  rogat  ea  quse  pacis  sunt.  At  rex 
regum  contra  nos  miseros  peccatores  ad  judicium 
venit.  Quanta  igitur  lacrymarum,  suspiriorum  et 
piorum  operum  legatione  ab  eo  raisericordiam  et 
veniam  implorare  debemus,  qui  cum  eo  judicio 
CDntendere  non  valemus!  Hoc  praevidens  Psalmista, 
timcns  judicium,mi?cricordiam  rogat,dicens  :«  Ne 
intres  cum  servo  in  judicium,  Dominc,  quia  non 
justificabitur  in  conspectu  tuo  omnis  vivens  {Psat- 
cxLii).  »  Ille  enim  cum  viginti  miHibus  adjudicium 
contra  nos  venit,  quoniam  geminam  Decalogi  im- 
pletionem.quam  videlicet  mente  et  opere  debuera- 
mus  implere,nobis  opponit.  At  nos  si  multum  pro- 
ficimus,  vix  cum  decem  millibus,  id  est  cum  exte- 
rioriimplctioneDecalogi,et  occurrimus.Nam  siluxu- 
ria  a  carne  jam  abscisa  est,tamen  a  corde  funditus 
abscisanonest.Illequiad  nos  venit  interiorasimul  et 
exteriora  discutit.  Quid  ergo,fratres,  faciemus,  qui 
summoRegiinjudiciumduploexigcntidedimidiora- 
tionem  [reddere]  vix  valemus,nisi  ut  dum  adhuclonge 
est,id  est  dum  nos  paticnterexspectatetadjudicium 
venire  differt,  legationem  lacrymarum,  painitentia- 
rum,eleemosynarum,  orationum  sanctarum  et  om- 
nium  bonorum  studiorum  praimittamus,  et  veniam 
misericordiffi  postulemus  ?Cum  enim  prope  erit  no- 


A  bis  morientibus  et  ad  judicium  veQleQtibttS,  toBC  , 
nonerittempuslegandietsupplicandiySedpotiuspzt)  i 
meritis  recipiendi.Infert  autem  Dominusex  prsmi»- 
sis  similitudinibus  :  Sic  igUur  omnis  ex  vohi»  quinon 
renuntiat  omnibu^  quae  possidet,  non  potest  metu  em 
discipulus  Ac  si  aperte  dicat  :  Sicut  non  potest  sdi- 
ficium  bene  consummare,nisi  qui  caeteris  commi»- 
sis  sedens  computat  sumptus,  et  sicut  non  potest 
secure  occurrere  fortiori,  nisi  qui,  de  propriit  vi* 
ribus  diffidens,legat  et  rogat  pacem,8ic  non  potnt 
meus  esse  electu8,nisi  qui  renuntiat  omnibus  pro- 
pter  me.  Quibus  omnibus?  vitiis,  affectibus,  rebos 
et  meritis.  Si  enim,  fratres,  volumus  esse  de  nih 
mero  electorum  Christi,  necesse  est  ut  propter  ip- 
sum  vitiis  abrenuntiemus,  ea  penitus  fugiendo; 

p.  abrenunticmus  affectibus  nostris,eo8  divin»  volun- 
tati  postponendo  ;  abrenuntiemus  etiam  rebus  tem- 
poralibus,eas  propter  coeleste  sdificium  erogando; 
abrenuntiemus  quoque  meriti8noBtri8,deei8,qoti- 
tumcunque  benefecerimus,  diffidendo,  et  ad  solaip 
Dei  misericordiam  confugiendo,per  quem  nos  sal- 
vare  dignetur  qui  vivit  et  rcgnat  per  omnia  saecoli 
saeculorum.  Amen. 

XV. 

PLURIMORUM   MARTYRUM.    SERMO    DE    EPiSTOLA 

AD   HEORJCOS. 

Sancti  per  fidem  vicerunt  regna,  operati  suntjusti- 
tiam,  adepti  sunt  repromissiones  (Hebr.  xi),  elc.  In 
hac  lectione,  fraties  moi,  commendat  Apostolut  R' 
dem,  non  quamlibct,  sed  eam  solam  qus  operab^ 
per  spem  et  charitatem.Quidamenim  fidem  habeDt 

C  sine  spe,  ut  daemones.  Quidam  habcnt  perceptio- 
nem  vcritatis  invisibilium  ad  religionem  pertinen- 
tium,cum  assensione,  sed  tamen  non  habent  Bpem 
salutis,sed  tactum  timorem  damnationis,Unde  J»- 
cobus  :  (( Daemones,  inquit,  credunt,  et  contrevi- 
scunt  (Jac.  ii).  »  Quidam  vero  habent  fidem,et  etiapi 
quamdam  spem  saluti8,sed  non  habent  cbaritatem, 
ut  quidam  falsi  Christiani^  qui  quidem  credunt  et 
sperant,  sed  inutiliter,  cum  opera  charitatis  noa 
habeant.De  qualibus  Jacobus  :  •  Fides,  inquit,8iD6 
operibus  mortua  est  (ibid.).  »  Quidam  autem  ndero 
et  spem  per  charitatem  operantem,  ut  vcri  Ghri- 
stiani.  De  qua  vera  fide  Habacuc  propheta  ait: 
((  Justus  ex  fide  vivit  (Habac.  ii).  >»  Quam  veram  ^ 
dem  superius  Apostolus  descripseratydicens  :  «  Fi- 

n  des  est  substantia  rerum  spcrandarum,  argumes- 
tum  non  apparentium  (llebr.  xi),»id  est,  Odes  ett 
quse  facit  jam  subsistere  per  spem  in  cordibus  fl- 
delium  prsemia  repromissa.In  quo  removetur  fidei 
dsmonum,  quae  non  est  in  eis  substaniia  reruBD 
8perandarum,sed  potius  timendarum.Argumentum, 
inquit,  non  apparentium,  quoniam  fides  justorum, 
dum  in  spe  futurorum  praemiorum  per  charitaiem 
operatur,  vitia  fugiendo,  virtutesque  sequendo,  et 
multa  dirasustinendo,argumentum  est  nobis  resu^ 
rcctionis  et  futur»  retributionis.  Nisi  enim  de  ea 
certi  essent,nunquam  pro  ejus  adeptione  tanta  sus- 
tinuissent.  In  quo  revocatur  iides  falsoroxn  Ghii- 


HOMILIiE.  —  II.  DK  SANGTIS. 


1546 


um,qui  dum  non  pene,  sed  male  operantur,  A  inimicorum  saepe  in  fugam  verterunt  multi  tam  in 


iendunt  nobis  argumcntura  quod  ipsi  crc- 
mo  potius  quod  ipsi  non  credant  futuram 
etionem  etretributionem.  Gommendat  igitur 
lus  hic  veram  fidem  justornm,  ostendens  duo, 
>t,6t  quanta  justi  propter  fidem  peregerunt, 
ita  propter  fldem  passi  sunt.  Et  primo  qui- 
lanta  per  fldem  peregerunt  ottendit  cum  sub- 
ncti  per  fidem  vicerunt  regnay  sicut  Moyses, 
Gredeon,  Samson,  David,  in  Veteri  Testamen- 
Novo  autem  Gonstantinus  per  fidem  crucis 
vincit  Maxentium  et  exercitum  Barbaro- 
t  Heracleus  Ghosroes  regem  Persarum,  6i 
8  et  Paulus  regem  Scytharum,  et  multi  alii 
lulta  regna  vicerunt.  Operali  sunt  justitiam, 


Veteri  quam  in  Novo  Testamento.  Acceperunt  mu^ 
lieres  filios  suos  mortuos  de  resurrectione,  id  est  per 
resurrectionem  :  ut  eos  qui  per  Eliam  et  Eliseum 
resuscitati  sunt.  In  Novo  vero  Testamento  per  Pe- 
trum  et  Paulum,  per  casterosque  apostolos,  et  mar- 
tyrcs,  et  confessores,ut  per  Martinum  et  Hilarium, 
perque  multos  alios  multi  resuscitati  sunt. 

Hec  omnia»  fratres  mei,  etsi  non  corporaliter, 
tamen,  quod  melius  est,  quotidie  facimus,  si  fldem 
operantem  per  charitatem  habemus.  Vincimus  enim 
quotidie  regna  ct  imperia  daBmoniorum,  si  eie  re- 
sistimus,  et  eos  a  nobis  et  ab  aliis  repellimus ;  el 
etiam  regna  tyrannorum^  si  Deum  plusquam  eos 
timentes,  eis  pro  justitia  Dei  obviamus.  Justitiam 


prseceptis  obediendo,se  ipso  castigando,  et  |.  quoque  operamur,  si  Dei  raandatis  obedientes,  ma- 
*  *     '     '      '       '  '     '       •  *'  los  corripimus,  bonosdefendimus,  sinecetiampeo- 

catis  nostris  paremus,  si  nos  aspere  castigamus. 
Repromissiones  etiam  adipiscimur,dum  de  bono  in 
melius  proficiendo,gratiam  Dei,  sicut  nobis  promi- 
sit,  operantem  et  cooperantem  accipimus,  et  sic  ab 
hac  vita  migrantes,  sternam  accipimus  promiBsio- 
nem.  Obturamusque  ora  leonum.  si  fauces  daemo- 
num,  animas  nostras  esurientium,  ne  nobis  vel  aliis 
noceant,  oralionibus  refrenamus.  Exstinguimus 
etiam  impetum  ignis,  si  incendium  libidinis  et  cu- 
piditatis  in  nobis  et  in  aliis  jejuniis  et  orationibus 
consopimus.  Effugamus  quoque  aciem  gladii,  si 
exercitusdaemonum,  animas  nostras  jugulare  qusB- 
rentium,orationibuset  bonis  studiis  a  nobis  propul- 
samus.  Gonvalescimus  quoque  Dei  inflrmitate,  si 


iefendendo,  et  malos  puniendo,  ut  Moyses  in 
Testamento  occidens  idololatras,  Phinees 
a;ens  Israelitam  fornicantem  cum  Madianita; 
0  vcro,  ut  Petrus  qui  Ananiam  et  Saphiram 
stitiae  occidit;  et  Paulus,  qui  Elimam  ma- 
cacitate  percussit.  Et  alii  multi  adepti  sunt 
issicnes,  ut  Abraham  rccepit  filium  sibi  in 
jtc  promissum,  et  filii  Israel  terram  pomis- 
ei  Aaron  promissionem  sacerdotii,  David 
isionem  regni.  In  Novo  vcro  Testamento  sus- 
t  discipuli  promissum  sibi  Paracletum  in  die 
ostes,  et  efflcaciam  virtutem  et  signorum  su- 
ile  babentes,  et  omnes  fideles  in  praesenti  vita 
n;  post  mortem  vero,vitam  sempiternam. 
werunt  ora  leonum,  ut,  in  Veteri  Testamento, 


et  Samson  ora  insurgentium  leonum  dissi-  C  postquam  nos  peccasse  animadvertimus,  statim  per 


,  et  Daniel  ora  esurientiura  leonum,  ne  ip- 
levorarent,  constringendo ;  in  Novo  autem, 
esurientes  sanctos  sibi  expositos  non  solum 
BBserunt,  sed  etiam  eis  paruerunt,  pecudes 
servaverunt,  et  ad  sepelienda  sanctorum  cor- 
3veas  unguibus  paraverunt.  Et  exstinxerunt 
m  igniSy  ut  tres  pueri  in  Teteri  Testamento 
i  Nabuchodonosor  in  fornacem ;  in  Novo  au- 
inctus  Polycarpus,  sancta  Agnes,  sancta  Aga- 
mcta  Gaecilia,  multique  alii  sancti  et  sanctea 
lium,  ne  sibi  noceret,  pcr  fidem  exstinxerunt. 
\)erunt  aciem  gladii,  id  est  exercitus  armato- 
ut  Josue,  Sarason,  David,  in  Veteri  Testa- 
;  in  Novo  autem  Germanus  Antissiodorus,  et 


poBuitentiam  et  emendationem  ad  priorem  et  melio- 
rem  gradum  cautiores  resurgimus;  fortes  etiam  su- 
mus  in  bello,  si  contra  vitia  tentationesque  viriliter 
obluctamur.  Gastra  quoque  inimicorum  in  fugam 
vertimu8,si  diabolicas  munitiones  et  insidias  for- 
tiori  virtute  orationum, jejuniorum  et  bonorum  ope- 
rum  dissipamus;  et  effugamus  de  resurrectione 
mortuos  suos,  si  fllios  sanctarum  Ecclesiarum,  in 
peccatis  mortuos,  oratione,  correptione  et  eruditio- 
ne  in  anima  resuscitamus. 

Secundo  vero  quanta  passi  sint  sancti  per  fldem, 
ostendit  cum  subdit  :  Alii  autem  distenti  sunt,  su- 
baudi  in  tormentis,  non  suscipientes  redemptio- 
nem,  id  est,  non  curantes  praesentem  a  tormentis 


episcopus,  et  alii  multi.  Convaluerunt  de  in^  j)  liberationem,  ut  meliorem  invenirent  resurrectio- 


\te,  ut  Job  et  Ezechias  in  Veteri  Testamento ; 
ro  autem  Paulus  in  Laycaonia  lapidatus  et 
ns  reputatus.  Tamen  per  Dei  misericordiam 
luit  ad  profectum  pluriraorura.  Et  sanctus  Se- 
nus  a  Diocletiano  sagittatus,  et  sagittis  quasi 
I  obsitus,  tamen  per  Dei  gratiam  convaluit,  et 
ulti.  Fortes  facti  sunt  in  hello,  in  quo  pauci 
8  vicerunt,  duce  Josue,  vel  Sarason,  vel  Juda 
ibaeo.  In  Novo  autem  Constantinus,  Theodo- 
leracleus,  Carolus,  raultique  alii  iraperatores 
idpes  per  fldem  in  bello  fuerunt  fortes  et  vi- 
.  Cattra  verterunt  exterorum^  id  est  castra 

Pairol,  CLV. 


nem,ut  in  Veteri  Testamento  Eleazarus,  qui  cum 
uxore  et  septem  flliis  ab  Antiocho  variis  tormentii 
vexatus  et  occisus  est;  in  Novo  autem  idem  mar- 
tyres  fecerunt  innumerabiles.  Alii  ludihria  et  verbera 
experti,  insuper  vincula  et  carceres,  Verbera,  ut  Noe 
et  Eliseus;  vincula  et  carceres.ut  Joseph,  MichaBas 
propheta  et  alii  multi.  In  Novo  vero  Testamento 
eadem  experti  sunt  apostoIi,et  martyres  inflniti.  La* 
pidati  sunt,  ut,  in  Veteri  Testamento,  Jeremias  in 
^gyP^o,  Ezechiel  in  Babylone ;  in  Novo  autem  Ste- 
phanus  protomartyr,  et  Paulus  apostplus,  et  alii 
plures.  Secti  mrU,  ut,  in  Veteri  testamento,  Isaias; 


1547 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1548 


in  Novo  vero,  ut  Bartholomaeus  apostolus  et  alii  A. 
plures.  Tentati  sunt,  subaudi  promissionibus,  ut  Jo- 
seph  ab  uxore  Putiphar,  et  Machabsi  ab  Antiocho. 
In  Novo  vero  Testamento  multi  sancti  promissio- 
nibus  a  diabolo  et  diabolicis  hominibus  tentati 
Bunt,  ut,  Ghristo  derelicto,  simulacra  adorarent, 
ut  sanctus  Sebastianus,  sanctus  Hippolytus,  Joan- 
nes  et  Pauius,  sancta  Agnes,  sancta  Agatha,  sancta 
Catharina  et  multi  alii.  /»  occisiom  gladii  mortui 
suntf  ut  in  Veteri  Teslamcnto  Abimelech  cum  70 
indutis  Ephod  et  Urias.  In  Novo  autem  Joannes 
Bapiistay  Paulus  apostolus,  ct  alii  multi  Circuie- 
runt,  subaudi  diversa  mundi  loca,  in  inelotis,  id  est, 
vilibus  et  asperis  tunicis  tecti.  Vel  quod  dicit  in 
melotis,  exponit  subdens  in  pellihus  eaprinis.  Dicit 
enim  quidam  melotam  esss  vestis  genus,  facts  ex  n 
pellibus  caprinis,  qua,  propter  asperitatem  Elias, 
Joannes  Baptista,  et  adhuc  aliqui  eremito;  utuntur. 
Semper  egentes,  subaudi  neccssariis,  angustiati  in 
animo,  afflicti  diversis  tribulationibus.  Quibus,  id 
est  quorum  conversatione  non  erat  mundus  dtgnus, 
id  est  amatores  mundi.  In  solitudinibus  erranteSy  in 
montibuSf  in  spelunciSy  in  cavemis  terrx;  ut  Elias, 
et  filii  prophetarum,  quos  Abdias  tunc  quinquage- 
nos  pavit.  In  Novo  autem  Testamento  multi  soli- 
tarii  sic  vixerunt.  Hi  omnes,  fratres  mei,  ct  nos  si 
verefideles  sumus,quotidie  pro  modulo  no&tro  sus- 
tinemus.  Si  enim  vere  fideles  sumus  distcndimur; 
etsi  non  in  tormentis,  saltem  jejuniis,  laboribus  in 
anteriora  nos  extendentes,  non  suscipientes  redem- 
ptionem  corporalis  afllictionis,  ut  meliorem  invenia- 
mus  resurrectionem.  Si  vere  fideles  sumus,  ludi-  C 
bria  experimur  a  mundanis  hominibus  nostrum  bo- 
num  propositum  irridentibus,  ot  nos  vel  insanos, 
vel  hypocritas,  vel  impostores  vocantibus.  Verbera 
quoque  frequenter  patimur,  vel  ab  homine,  vel  a 
Doo,  tanquam  pia  patrc,  nos  flagellis  erudiente,  ad 
nostram  purgationem  vel  probationem.  Carceres 
quoque,  si  fideles  8umus,quotidie  experimur,  vin- 
cula  scilicet  divinai  legis  et  charitatis,  quibus  tene- 
mur  ne  contra  Dei  voluntatem  aut  velimus  aut  fa- 
ciamus,  juxla  quod  Apostolus  ait  :c<  Solliciti  scrvare 
unitatem  spiritus  in  vinculo  pacis  {Ephes,  iv).»  Car- 
ceres  quoque  quotidie  patitur  anima  nostra,  et  si  non 
alios  saltem  angustias  et  molestias  corporis,  dum, 
cupientes  dissolvi  et  esse  cum  Christo  {PhiL  i),  cum 
Prophela  ad  Dominum  clamamus :«  Educ  de  carcere  n 
animam  meam,utconfiteatur  nomini  tuo(P5.cxLi).» 
Lapidamurque  frequenter,  si  fideles  sumus,  a  mun- 
danis  hominibus,  saltom  lapidibus  contumeliarum 
injuriarum,  detractionum  at  accusationum.  Secta- 
mur  etiam  ab  his  omnibus  diversa  dc  nobis  opinanti- 
bus  aliisque  dicentibus :«  Bonus  est  (/oaw.xii),oalii8 
dicentibus  :«  Non,  sed  seducit  turbas(i7>wi.).»  Tenta- 
mur  quoque  a  propria  carnc,  vel  a  diabolo,  vel  a  dia- 
bolicis  hominibus  nos  seducere  volentibus  :  contra 
quos  opus  est  nobis  auxilio  divino  et  lucta  quotidia- 
na.  In  occisione  quo  gladii  morimur,  si  gladio  vcrbi 
Dei  usque  ad  interiora  penetrantis,  nos  ipsos  mortifi- 


mus,  ut  moriamur  mundo,  vivamus  autem  Deo.  Cir- 
cuimus  quoque  peregrinationem  istius  mundi,  si  in- 
telligentes  nos  non  habere  hic  c(  civitatem  perma- 
nentem,  futuram  inquirimus  (ff^^r.  xiii).  »  Et  hoc 
in  melotis,  in  pellibus  caprinis^vel  ad  iitteram  cili- 
ciis  et  sacris  poBnitentialibus  nos  induentes,  vel  vi- 
litatem,  et  asperitatem,  et  corruptionem,  qua  cir- 
cumdamur,  semper  consideruntes.  Egentes  quoqne 
8umus,fratres  mei,  magis  divins  gratiae  et  spiritua- 
lium  virtutum  quam  terrenorum  stipendiorum,  ut 
dicat  unusquisque  nostrum  quotidie  cum  Psalmi- 
sta :  «  Ego  vero  egenus  et  pauper  sam ;  Deus,  ad- 
juva  me  {PsaL  lxix).  »  Angustiamur  quoque  quo- 
tidie,cum  vidimusaliamlegem  in  membris  nostris 
rcpugnantcm  legi  mentis  nostr»,  et  captivantem 
nos  in  lege  peccati  {Ram.  vii),  et  clamamus  unus- 
quisquenostrum  cum  ApostoIo:c(  InfeIixhomo?qais 
me  liberabit  de  corpore  hujus?»(/6t</.).  Afflicti  etiam 
sumus  pro  peccatis  nostris  frequenter  et  corpore  et 
mcntc,  vel  etiam  pro  alienis  mente,  dum  conside- 
rantes  infinitos  divinse  legis  transgressores,  dicere 
possumus  unusquisqne  cum  Propheta  ad  Domi* 
num  :((  Tabescere  me  fecit  zelus  meus,  quia  obliti 
sunt  verba  tua  inimici  me\{PsaL  cxviii). »  In  solitu- 
dinibus  quoque  erramus,  ii  mundane  perditionii 
frequentata  et  lata  itincra  fugientes,  et  secretam 
vitam  ducentes,mundani8  hominibus  errare  videa- 
mur  dicentes  unusquisquo  cum  Propheta  :«  Ecoe 
elongavi  fugiens,  et  mansi  in  solitudine  (PsaL 
Liv),  » ad  montcs  virtutum  quotidie  ascendentes, 
et  tamen  in  speluncis  nos  humiliando,  et  in  caver- 
nis  gloriam  humanam  fugiendo  latitantes.  Et  u, 
inquit,  testimonio  fidei,  subaudi  operum,  probaU 
sunt.  Ac  si  dicat :  Hujusmodi  omnes  qui  tanta  fe- 
cerunt  et  passi  sunt,  testimonio  fideliam  operam 
probati  sunt  apud  Deum.  Quibus  nos  a^juvare  di- 
gnetur  et  prsemio  et  merito,  Pater,  et  Filius,  et  Spi- 
ritus  sanctus.  Amen. 

XVI. 

PLURIMORUM   MARTYRUM,   SERMO  DE  LUCA. 

Cum  audicritis  praslia  et  seditioneSy  nolite  ter- 
reri  {Luc,  xxi),  et  rel.  Quoniam  tribulationes  et  ei 
improviso  venientcs,  prostrare  solent  etiam  fortio- 
res,  ideo  Dominus  et  Redemptor  noster  venturof 
longe  ante  praedixit  discipulis  suis  perturbationes, 
ut  tanto  minus  eos  perturbarent  quanto  magis  eos 
clypeo  praBScientiae  muniti  essent.  Primo  ig^tur,eii 
pisdixit  tribulationes  praecedentes  et  significan- 
tes  finem  mundi,  et  contra  eas  consolationem.  Se- 
cundo  vero,  praedixit  eos  tenendos,  et  ad  judices 
trahendos,  et  contra  eos  consolationem.  Teriio, 
dixit  eos  ab  inimicis  occidendos,  et  contra  hoe 
consolationem.  Primo  itaque  tribulationes  prece- 
dentes  et  significantes  finem  mundi,  eis  prsdixit 
cum  dixit,  cum  audieritis  praslia  ei  seditiones.  Porro 
bella,  fratres  mei,  ad  hostes  pertinent,  seditionea 
ad  cives.  Ut  ergo  nos  indicet  exterius  interiusque 
turbandos,  prsdixit  nos  ab  hostibus  et  a  fratriboa 
esse  passuros.  Sicut  enim  bumaau9i  porpoa  iA  §•« 


i549 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1550 


ncctute  patitur  crebrius  passioncs  mortis  prapam- 
bulas,  et  ab  exterioribus  accidentibus  exterius,  et 
ab  dissonantia  humorum  interius,  sic  fiet  immi- 
nente  fme  in  corpore  machins  mundialis.  Surgel 
enim,  inquit,  gens  contra  gentem,  el  regnum  adversus 
regnmHf  et  terrxmotus  per  loca  magni  erunt,  pestilentice 
et  fameSf  terroresque  de  caslo,  et  sicut  in  quibusdam 
codicibus  legitur,  et  tempestates^  et  signa  magnu 
erunt,  Sane  signa  ista  demonstrantur  esse  ventura, 
quaedam  e  coelo,  quaBdam  e  terra,  quaedam  ex  ele- 
mcntis^  quaedam  ab  hominibus.  Ait  enim  :  surget 
gens  contra  gentem,  ecce  perturbatio  hominum.  Erunt 
terrxmotus  per  loca^  ecce  ira  Dei  desuper.  Erunt 
pestilentiXy  ecce  inaequalitas  aeris.  Quia  igitur  om- 
nia  consummanda  sunt,  omnia  ante  consummatio- 
nem  pcrturbantur.  Et  qui  in  cunctis  delinquunt,  in 
cunctis  puniuntur,  utimpleaturquod  scriptum  est: 
«  Pugnabit  pro  eo  orbis  terrarum  (Sap,  v.)  »  Quia 
enim  omnibus,  quae  ad  usum  vitae  acceperamus, 
abutimur,  ideo  cuncta  nobis  in  ultionem  convertun- 
tur.  Bonum  pacis  vertimus  in  usum  securitatis. 
Peregrinationem  terrae  pro  habitationediligimuspa- 
triae.  Salutem  corporum  in  abusum  vertimus  vitio- 
rum.  Abundantia  ubertatis,  non  ad  necessitatem  uti- 
mur,  sed  ad  voluptatem.  Aeris  serenitatem  ad  mun- 
dani  gaudii  retorquemus  vanitatem.  Justum  estut 
cunctis  feriamur,  qui  cunctis  abutebamur,  et  quot 
ex  illis  habuimus  prava  oblectamenta,  tot  ex  illis 
sentiamus  tormenta.  Quare  autem  adjunxit  tempe- 
states  inter  signa,  nisi  quia  tempestates  ordinem 
temporum  non  servant  consuetum?  Quod  nuper  ex- 
perti  sumus,  qui  totum  tempus  aestivum  vidimus 
conversum.  Porro  contra  haec  futura  mala  discipulos 
suos  consolatur,  cum  addit :  Nolite  terreri.  Et  conse- 
quenter :  Oportet  enim  primum  hxc  fieri,  erunt  enim 
signa  ista  justis  ad  consolationem  et  eruditionem. 
Unde  prius  dicitur :  His  aulem  /ieri  incipientibuSy 
levate  capita  vestra  :  appropinquavit  enim  redemptio 
nostra.  Quibusdam  vero  peccatoribus  erunt  ad  pce- 
nitentiae  festinationem.  Reprobis  crunt  ad  aeternaB 
poenae  inchoationem.  Sed  nondum,  inquit,  statim 
finis.  Ultima  enim  tribulatio  multis  tribulationibus 
demonstratur.  Et  ideo  debent  multa  mala  pracur- 
rere,  ut  malum  valeant  sine  fine  nuntiare. 

Sequitur  pars  secunda,  in  qua  Dominus  praedicit 
discipulis  eos  tenendos,  trahendos  et  judicandos, 
cum  subdit :  Sed  ante  hxc  omnia  injicient  vohis  ma- 
nus,  et  persequentur  vos  tradentes  in  synagogas  et 
custodiaSy  trahentes  ad  reges  et  prxsides  propter  no- 
men  meum.  Ac  si  aperte  dicat :  Idco  signa  et  aeterna 
damnatio  sunt  ventura  super  reprobos,  quohiam  ipsi 
prius  hoc  merebuntur  reddendo  vobis  malaprobo- 
nis.  Vobis  quippe  volentibus  eos  de  manu  diaboli 
liberare  injicient  manus.  Vos  quoque  volentes  eos 
iiberare  ab  aeterni  judicii  damnationc,  ad  judicia 
regum  et  praesiduin  trahent.  Et  hooc,  inquit,  facient 
vohis  propter  nomen  meum.  Quasi  dicat:  Propter  me 
vos  odibunt,  qui  propter  me  vos  diligere  debue- 

rant.  Qu«  utique  causa  «icut  erit  vobia  caus^  co« 


A  ronoD,  ita  crit  cis  causa  damnationis  aetcrna;.  Un- 
dc  et  subdit :  Continget  autem  vobis  in  teslimo- 
nium.  In  testimonium  videlicet  coronae  vestrae  et 
in  testimonium  damnationis  suae ;  qui,  vobis  salu- 
tem  suam  quaerentibus,  quod  est  vobis  causa  co- 
rona3,  non  crediderunt,  imo  et  persecuti  sunt. 
In  testimonium  pro  vobis,  ot  in  testimonium  con- 
tra  illos.  Unde  enim  vos  coronam,  illi  inde  reci- 
pient  damnationem.  Unde  Psalmista:  «Deus,  laudem 

.  meam  ne  tacueris,  quia  os  peccatoris,  et  os  dolo- 
si  super  me  apertum  est.  Locuti  sunt  adversum 
me  lingua  dolosa,  et  sermonibus  odii  circumdede- 
runt  me,  et  expugnaverunt  me  gratis.  Pro  eo  ut 
me  diligerent,  detrahebant  mihi,  ego  autem  orabam; 
ct  posuerunt  adversum  me  malapro  bonis»  et  odium 

P  pro  dilectione  mea  {Psal.  cviiii.)»Sed  quisindehu- 
jusmodi  homini  eventus  :  «  Cum  judicatur,  exeat 
condemnatus  (Ibid.)  »  Porto  contra  prasdictas  tra- 
ditiones  et  accusationes  consolatur  Deus  discipulos, 
cum  subdit :  Ponite  ergo  incordibusvestrisnonprae- 
meditari  quemadmodum  respondeatis.  Ego  enim  dabo 
vobis  oSf  id  est  eloquentiam.  Et  quia  eloquenti&  sine 
sapientia  non  prodest,  adjungit,  et  sapientiam  cui 
non  poterunt  resistere  et  contradicere  omnes  adversa- 
rii  vestri.  Ac  si  dicat:  Nolile  prajmeditari  contra  hu- 
ju^modi,  quoniam  et  si  vos  verba profertis,  ego  per 
vos  loquor ;  et  si  vos  ad  certamen  acceditis,  ego 
per  vos  pugno. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  Dominus  praedixit 
discipulis  suis  etiam  ab  amicis  perimendos,  cum 
subdit :  Tradem ini  autem  a  fratribus,  et  parentibus^ 

C  et  cognatis,  et  morte  afficient  ex  vobis.  Tolerabilius 
est  pati  ab  extraneis  quam  ab  amicis.  Msgorem  enim 
dolorem  nobis  incutiunt  tormenta  ab  amicis 
illata,  quia  cum  damno  corporis  mala  nos  cru- 
ciant  amissae  charitatis.  Hincestquod  de  Judapro- 
ditore  per  Psalmistam  Dominus  dicit:  «Et  quidem 
ei  iuimicus  meus  maledixissct  mihi,  sustinuissem 
utique.  Tu  vero  homo  unanimis,  dux  meus,  et  notus 
meus  {Psal.  liv.)  »  Et  rursum ;  «  Homo  pacis  meae 
in  quo  speravi,  qui  edebat  panes  meos  magnificavit 
super  me  suppIantationem(Pja/.xL.)»  Hffic  omnia^fra" 
tres  mei,  in  primitiva  Ecclesia  contingebant,  quando, 
diabolo  per  ejectionem  suam  furente,  tanta  erat  ra- 
biespersecutorum  quod  fervoridololatriffinaturalem 
vinceret  pietatem,  et  filios,  et  amicos,  quos  ex  vi 

])  naturae  homines  solent  diligere,  etiam  contra  Deum 
ipsi  odiebant,  et  persequebantur,  et  contra  naturam 
et  contra  Deum.  Sed  quia  eos  praedixit  perimen- 
dos,  protinus  eos  consolatur,  subdens:  Capillus  de 
capitevestro  non  peribU,  Capillus,  fratres  mei,  mini- 
ma  pars  corporis  nostri  est,  quae  etiam  abscissa  non 
sentitur.  Est  ergo  argumentum  a  minori.  Ac  si  di- 
catur :  Si  illud  quod  in  vobis  minimum  est,  et  quod 
incisum  non  dolet,  perire  non  potest,  multo  minus 
illud  quod  in  vobis  msgus  est,  et  quod  incisum 
dolet,  perire  non  potest.  Mystice  vero  non  soluai 
ossa  nostra,  id  est  fortia  gesta,  vel  dicta  per* 
ibunt,  imo  remunerabunturi  sed  etiam  oapilU,  14 


)5S{ 


RADULPHI  ARDENTIS. 


'VRi 


est  bonae  cogitationes  nostrae,  quae  de  cerebro,  quasi  A 
de  corde  exeunt,  non  peribunt  apud  Deum,  sed  justa 
mercede  donabuntur.  In  padenlia,  inquit,  vesfra 
possidebitis  animas  vestras.  Sicut,  fratres  mei,  im- 
patiens  non  possidet  animam  suam,  sed  potius  ab 
ira,  tristitia  et  indignatione  caeterisque  animac  per- 
turbationibus  superatur,  sic  qui  patiens  est  animam 
suam  possidet,  dum  animae  perturbationibus  domi- 
natur.  Per  patientiam  ergo  animas,  quae  corpus  pos- 
sident,  possidemus,  oum  eas  ad  patientiae  cequani- 
mitatem  ratione  gubernamiis.  De  hoc  Salomon  ait: 
«  Melior  est  patiens  viro  forti,  et  qui  dominatur 
animo  suo,  expugnatore  urbium  (Prov.  xvi.)»  Pau- 
ca  viribus,  sed  omnia  patientia  supcrantur.  De  pa- 
tientia  rursus  Salomon  ait:  «Doctrina  viri  per  pa- 
tientiam  noscitur  (Proi'.  xix.)»  Quanto  ergo  aliquis 
est  magis  patiens,  tanto  est  magis  doctus.  Notandum 
vero  est  quod  quacdam  a  Deo,  qua;dam  a  diabolo, 
quaedam  a  proximo  sustinemus.  A  Deo  quippe  fla- 
gelta,  a  diabolo  tentationcs,  a  proximoinjurias  to- 
leramus.  Et  flagella  quidem  Dei  sic  aequanimiter 
portare  debemus,  ut  non  remurmuremus,  sed  po- 
tius,  intelligentes  cum  omnia  juste  agere  et  paterno 
affectu  suos  castigare,  eum  benedicamus.  Tentatio- 
nes  quoque  diaboii  vel  carnis  sic  sustinere  debe- 
mus,  ut  de  victoria  per  Dei  auxiiium  non  despere- 
mus,  sed  viriliter  eis  resistamus,  ne  ad  delectatio- 
nem  vel  consensum  inclinemur.  Injurias  vero  pro- 
ximi  sic  sustinere  debemus  ut  non  ad  ultionem,  sed 
potius  ad  compassionem  moveamur,  intelligentes 
quoniam  non  qui  patitur,  apud  Deum,  sed  qui  fa- 
cit  injuriam  miser.  Quod  utique  facere  poterimus  si  C 
hoc  ita  consideremus,  scilicet  quod  nihil  patimur 
fline  justo  judicio  Dei,  cujus  ordinationi  non  resi- 
stendum,  et  quod  pro  peccatis  nostris  juste  pati- 
mur:  et  ideo  non  contra  lunam  nos  vexantium, 
sed  contra  vitia  nostra  est  nobis  irascendum  :  et 
quod  non  homo,  scd  diabolus  per  ministerium  ho- 
minis,  cui  tanquam  insidet,  nos  persequitur.  Et  ideo 
non  contra  hominem,  sed  contra  diabolum  miseri 
hominis  incessorem,  est  nobis  prseliandum,  ut  vi- 
delicet  diabolum  expellamus,  et  hominem  ab  ejus 
potestate  eripientes,  amorc  et  beneficiis  Deo  lucri- 
faciamus.  Omnes  enim  mali  a  diabolo  vexantur,  et 
quasi  dementati,  quid  faciant  non  attendunt.  Inde 
est  quod  Stephanus  protomartyr  a  Judaeis  patitur,  et 
eorum  insaniae  compatiens  orat  pro  eis  dicens  :  «  Do-  n 
mine,  dimitte  eis,  quia  nesciunt  quid  faciunt  (Acl. 
VI.)  »  Refert  B.  Gregorius  quod  Stephanus,  Pater 
monasterii  juxta  Reatinam  urbem  siti,  fuit  valde 
sanctus  et  pcEnitentiac  singularis.  Hic  pro  amore  coe- 
lestium  oninia  terrena  despexerat,  possidere  aliquid 
in  hoc  fugiebat.  Tumultus  fugiebat  hominum,  cre- 
bris  et  prolixioribus  orationibus  intentus  erat,  tan- 
t«Bque  patieatiae  erat  ut  suum  adjutorem  crederet, 
si  quis  sibi  aliquid  molestiae  irrogasset.  Reddebat 
<pro  contumeliis  gratias,  et  damnum  suae  paupertati 
illatum,  suum  putabat  luerum.  Hunc  cum  dies  mor- 
tis  OYOoaret,  oonvdnerunt  multi,  ut  sanot®  anims 


animas  suas  commendarent.  Et  alii  angelos  ingre- 
dientes  corporeis  oculis  viderunt,  alii  vero  nihil 
viderunt,  sed  utrosque  tantus  timor  invasit  ut  nul- 
lus,  illa  sancta  anima  egrediente,  iUic  consistere 
potuerit.  Pensate,  fratres,  quantum  terreat  omni- 
potens  Deus,  cum  districtus  judcx  et  visibilis  ve- 
niet,  si  sic  gratus,  remunerator  et  invisibilis  assi- 
stentes  tcrrult  quandovenit?  Ecce  servata  illa  etin 
ecclesiastica  pace  patientia,  ad  quantum  gloris  cqI- 
men  illum  evexit?  Nullo  iste  gladio  percussus  occu- 
buit,  et  tamen  coronam,  quam  per  patientioe  virto- 
tem  in  merito  tenuit,  in  remuneratione  percepit. 
Nos  quoque,  fratres  mei,  si  patientiae  virtutem  ser- 
vaverimus,  corona  martyrii  nequaquam  expertes 
futuri  sumus.  Quoniam  Joannes  evangelista  faibi- 
turus  calicem  passionis  a  Domino  dicitur,  qui  ta- 
men  non  per  gladium,  sed  in  pace  legitur  deftm- 
ctus.  Propterea,  fratres  mei,  virtutem  patientis 
teneamus,  diligere  inimicos  et  benefacere  persect- 
toribus  nostris,  addiscamus,  quatenus  oratione  san- 
ctorum  martyrum  comparticipes  esse  mereamnr, 
largiente  Deo  et  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui 
cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  per 
omnia  saecula  saeculorum.  Amen. 

XVII. 

PLURIMORUM    MARTYRUM.  SERMO    DE  LIB.    SAPIKNTUE. 

Justorum  animx  in  manu  Dei  sunt,  et  non  tangtt 
illos  tormentum  malitiae  {Sap.  iii,)  etc.  Infideleset 
falsi  Christiani  cum  vident  in  hac  vita  justos  de- 
primi,  contumelias,  injurias  et  tribulationes  pati,  et 
de  hac  vita  per  angustias  ct  cruciatus  egredi,  pufcrtit 
vel  Deum  non  esse,  vel  mortalesnon  curare,  etbo- 
mines  anima  et  corpore  deperire.  Nobis  credentibtis 
animas  mori  non  posse,  sed  animas  justorum  sem- 
per  beate  vivere,  et  animas  iniquorum  semper  p6- 
nas luere,  dicunt :  Ubi  sunt  animae  justorum  ? Contra 
hos  igitur,  fratres  charissimi,  loquitur  hic  sacn 
Scriptura  demonstrans  tria :  ubi  scilicet  animae  jn- 
storum  sint,  et  quod  illi  mortui  non  sint,  et  ad  quanta 
bona  per  tribulationes  pervenerint.  Primum  igitar 
ostendit  ubi  animae  justorum  sint,  cum  dicit:  /»- 
storum  animx  in  manu  Dei  sunt,  Sed  nonne  omnia 
sunt  in  manu  Dei  ?  Sunt  utique,  sed  alio  alioqne 
modo.  Manus  quippe  Dei  dicitur  vel  potestas  Dei,  in 
qua  sine  exceptione  sunt  omnia ;  «  quia  in  maim 
ejus  sunt  omnes  fines  terrae  [Psal.  xcrv;)  >»  vel  p<sna  a 
Deo  inflicta,  «  manus,  inquit  Job,  Domini  tetigit 
me  {Joh.  XIX.)  »  Vel  protectio  Dei,  unde  propfaeta: 
«  Manus,  inquit,  Domini  erat  mecum,  confbrtans 
me  (Ezech,  iii.)  »  Sic  ergo,  fratres  mei,  justoratD 
animae  sunt  in  manu  Dei,  quoniam  sunt  in  prole- 
ctione  Dei.  Quod  exponens  subdit :  El  non  tanget 
illos  tormcntum  fnorlis  aeternae,  vel  iormentum  ma- 
litiae,  quod  scilicet  debetur  malitiae  reproborum  hi 
perpetuum  puniendae.  Anim»  igitur  justorum  sunt 
procul  dubio  in  ccelestibus  aetemao  beatHudinis 
mansionibus,  qus  ab  initio  eis  pneparatte  aunt,  di- 
cente  Domino: « IndomoPatrisiiieimafisionMmiMB 


1SS3 


HOMIUiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1554 


8unt(yoan.xiv).»Ubiutiquesunt?inmanuDei,omnia  A  nisi  quae  carnalibus  oculis  vident.  Et  ideo  solavisi- 


bona  et  jucunda  eis  largientis^et  omnia  mala  et  tri- 
stia  ab  eis  auferentis  juxta  illud  :  «  Absterget  Deus 
omnem  lacrymam  ab  oculis  sanctorum^et  mors  non 
erit  amplius,  neque  luctus,  neque  clamor  {Apoc. 
xxi).»  Animae  vero  reproborum  procul  dubio  in  pcB- 
nis  gebenn»  perpetuo  cruciantur,quam  subtus  ter- 
ram  credimus,  dicente  Propheta  :  «  Liberasti  ani- 
mam  meam  ex  infernos  inferiori  {Psal,  lxxxv).  » 
Cujus  in  Siliciffi  montibus  perpetuum  ignem  eru- 
ctuantibus  multi  esse  autumant,  eo  quod  anims 
multe  reproborum  a  daemonibus  illic  deferri  visae, 
vel  auditae  sint.  Hefert  enim  Gregorius  quod  qui- 
dam  eremita,  qui  in  Silicia  habitabat,  viderit  ani- 
roam  Theodorici  tyrannieth«retici  qui  Symmacum 


bilia  proni  tanquam  pecudes  pctunt,invisibilia  vero 
non  curant,  quia  nec  esse  suspicantur.  El  exisU' 
mata  est,  inquit,  affliclio  exitus  illorum;  et  quod  a  no- 
bis  est  iter,extermi?iiumAc  si  apertius  dicatur :  Mop- 
tem  justorum,  quae  est  exitus  ad  requiem  et  iterab 
hoc  saeculo  ad  patriam,  existimant  esse  tantum 
afflictionem,  id  est  supplicium  ot  exterminium,  id 
est  a  vita  alienationem.  Pulchre  siquidero  mortem 
tanctorum  vocat  exterminium,  exitum  et  iter,  eo 
quod  tunc  exeant  et  erant  de  carcere  ad  liberta- 
tem,de  timoread  S6curitatem,de  tenebris  ad  lucem, 
de  tristitia  ad  jucunditatem,  de  exsilio  ad  patriam, 
de  miseria  ad  beatudinem.  Illi  autem,  inquit,  sunt 
in  pace^  habentes   videlicet   pacem    ab    omnibus 


ct  Boetium  viros  religiosos  occiderat,in  illam  ollam  g  et  cum    omnibus   a  daemonibus,   ab   hominibus, 


Vulcani  praecipitari.  AnimsB  vcro  peccatorum,  qui 
tamen  in  confessione  et  pccnitentia,  et  proposito 

emendationis  ab  hacvita  migraveruntlcgimus,non 
in  inferno,  sed  in  pcDnalibus  locis  secundum  Dei 
dispositionem  purgari,  quousque  penitus  exami- 
natae,  coelestes  subeant  mansiones.  Unde  legimus 
in  Dialogo  beatum  Germanum,  Gapuanum  episco- 
pum,  Paseasii  Romani  diaconi  animam  in  ca- 
loribus  balneorum  invenisse,  ct  eo  orante  ve- 
niam  consecutam  fuisse.  Legimus  ibidem  quem- 
dam  sacerdotem,  valde  religiosum,  cum  quotidie 
ad  vicina  balnea,  antequam  missas  faceret,  iret  se 
lavatum,  invenisse  ibi  quempiam  sub  miserabili  ha- 
bitu,qui  calceamenla  detraxit  et  ei  ministravit.  Cui 
cum  in  sequenti  die  panem  deferret,  respondit  ei 
illlc  se  dcfunctum  esse  etibi  se  poenitentiam  agere, 
nec  pane  materiali  egere,  sed  potius  sacrificiis  et 
orationibus.  «  Haec,  quaeso,  inquit,  fac  pro  me.  Et 
si  rediens  me  non  inveneris,8ciai  pro  certo  me  in- 
dulgentiam  consecutum  ess6.»Quod  ct  factum  esi. 

Animae  vero  reproborum  quaj  in  tormentis  gehen- 
nalibus  cruciantur  timent  judicii  diem  advenire,  eo 
quod  tunc,resumptis  corporibus,  supplicia  quoque 
sint  eis  duplicanda.  Animae  vero  electorum  illum 
desiderant,  69  quod  tunc  sicut  in  anima,  sic  in  cor- 
pore  sint  perfectius  glorificandae.  Unde  Joannes  in 
Apocalypsi  :«Vidi,  inquit,  sub  altare  Dei,  id  est  in 
sancta  secretaque  quiete,  animas  interfcctorum 
propter  verbum  Dei,  dicentes  voce  magna  :  Us- 


a  propria  carne.  Jam  quippe  de  caetero  non  dae- 
monen  possunt  eos  infestare,  qui  non  longius 
relegati  sunt,  nec  homines  possunt  eos  infestare, 
qui  ibi  nisi  quieti  esse  non  possunt.Nec  caro  rebel- 
lionem  facere,  quae  a  voluntate  spiritus  non  poterit 
dissonore.  Pacem  cum  omnibus,  cum  Deo,  cum 
proximis,  cum  semetipsis.  Tanta  quippe,  fratres 
mci,in  illa  beata  vita  est  convenientia  quod  sancti 
nullatenus  a  divina  voIuntate,nec  ab  invicem  pote- 
runt  dissonare. 

Tertio  vero,  octo  bona  ponuntur,  quae  justi  per 

tribulationes  hujus  mundi  adipiscuntur.  Primum 

est  immortalitas  animae  et  corporis,  de  qua  subdi- 

tur  :  Etsi  coram  hominibus  tormenta  passi  sunt,  spes 

eorum  immortalitate  plena  est.^i  spes  quidem  hypo- 

C  critarum  qui    propter  vanam  gloriam   patiuntur 

vacua  est.  Unde  Job  :  «  Spes,  inquit,  hypocritas 

peribit  {Job.  viii).  »  Spes  vero  justorum,  qui  prop- 

ter  Deum    patiuntur,  desiderii  sui  consequentur 

plenitudinem,  quoniam  «  absterget  Deus  omnem 

lacrymam  ab  oculis  sanctorum,  etc.  [Apoc.  xxi.)  » 

Secundum  vero  est  divinorum  multiplicatio  pras- 

miorum,    de   qua   subditur:    In  paucis  vexaUf  in 

multis  bene  dispon^ntur.  Hoc  est  quod  ait  Aposto- 

lus  :«  Existimo  quod  non  sunt  condignae  passiones 

hujus  temporis,  ad  futuram  gloriam  quae  revelabi- 

tur  in  nohia  (Rom.  viii).»Passiones  enim  praesentes, 

paucae,modic£  et  momentaneae  sunt ;  praemia  vero 

multa,  ingentia  et  aetema  erunt.Tertium  est  digni- 

tas,  de  qua  subditur  :  Quoniam  Deus  tentavit,  id  est 


quequo,  Domine  sanctus  et  verus,non  judicas  san-  ^  probavit  illos,  et  invenit  sllos  dignos  se.  Quia  nam- 


guinem  nostrum,  et  non  vindicas  de  his  qui  habi- 
tant  de  terra?  Et  dataesuntillissingulae  stolae  albae. 
Et  dictum  est  illis  ut  requiscerent  tempus  adhuc 
modicum  donec  impleatur  numerusfratrum  suorum 
(Ajjoc.  vi).  »  Secundo  demonstratur,  quod  justi 
etsi  mori  videantur,  tamen  aeternaliter  et  beate 
vivunt,cum  subditur :  Vidi  sunt  oculis  insipientium 
moriy  et  existimata  est  afflictio  exitus  illorum.  llli 
autem  sunt  in  pace.  Porro  insipientes  habent  oculos 
tantum  corporales,  quos  babent  et  bruta  animalia, 
Spirituales  vero  non  habent  oculos,  quibus  Deus  et 
ULvisilia  videntur,et  ideo  nulla  alia  esse  aestimant. 


que  per  multas  tentationes  a  Deo  separari  non  po- 
tuerunt,  ideo  digni  sunt  meritis,  quatenus  ad  tan- 
tam  praemiorum  dignitatem  sublimentur,  ut  amici 
filiique  Dei  sint  et  nuncuparentur,  «  Haeredes  qui- 
dem  Dei,  cohacredes  autem  Ghristi  (ibid,)  »  Quar- 
tum  vero  bonum,quod  sancti  per  tribulationes  adi- 
piscuntur,omnimoda  est  munditia,  de  qua  subjun- 
gitur  :  tanquam  aumm  in  fomace  probavit  eo$  Au- 
rum  per  fornacem  ^xaminatum  redditur  et  mun- 
dum  sic  et  sancti  per  tribulationes  ab  omni  macula 
purificantur,  etomnino  fiunt  mundi  et  puri,quate- 
nus  divino  sint  eonspectu  digni.  Quintum  est  acce- 


155S 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1856 


ptabilitas^  de  qua  subjungltur  :  Et  quasi  holocausti  A 
hostiam  accepit  illos,  Unum  solum  verum  fuit  holo- 
caustum,  id  est,  totum  incensum  et  concrematum 
flamma  charitatis  in  cruce,  Dominus  noster  Jesus, 
quo  Deus  Pater  odoratus  est  in  odore  suavitatis.Ad 
cujus  fidem  et  exemplum,sancti  quoque  se  totos  in 
8acriGcium,ardore  charitatis  incensum  Deo  obtule- 
runt.ln  quo  quoque  Deus  in  odorem  suavitatisodo- 
ratus  est,etei  bene  placitumest.  Sextum  est  fulgor, 
de  quo  lubditur  :  Fulgebunl  justiAloc  est  quod  De- 
minusin  Evangeiio  dicit:«Fulgebunt  justi  tanquam 
Bol  in  regno  Patris  mei  (Mattli.  xiii).  »  Et  si  fulge- 
bunt  sicut  sol  singuli,quanto  magisfulgebunt  simul 
universi?  Septimum  est  potestas  judicandi,  de  qua 
Bubditur  :Et  tanquam  scintillw  in  arundineto  discur' 
rent^judicabuntnationes,  etc.  Hoc  est  quod  Domi-  ^i 
nus  in  Evangelio  dicit  :  «  Vos  qui  secuti  estis  me, 
Bedebitis  super  sedes  duodecim,judicantes  duode- 
cim  tribus  Israel  [Matth,  xix).  »  Porro  per  arundi- 
nem  designatur  cengregatio  reproborum,qui  ad  in- 
star  arudinis  sunt  levos,  vacui,  et  llammaB  desti- 
nati;  per  scintillas  vero,sententia3  judiciari»  signi- 
ncantur,quas,  ad  instar  scintillarum,  sunt  subtiles, 
lucidas  et  succendentes.  Sancti  igitur  tanquam 
BcintillaB  discurrent  per  judiciariam  sententiam  re- 
proborum,  eos  subtiliter  discernendo,  manifeste 
judicando  eos  pro  materia  cremendorum,  magis 
minusque  aetcrnis  incendiis  concremando.Octavum 
est  dominium  sive  regnum,  de  quo  subditur  :  Et 
dominabuntur  populis,hoc  est  quod  Psalmista  dicit: 
<c  Et  dominabuntur  eorum  justi  in  matutmo  (Psal. 
xLviii).»  Haud  dubium  quin  rcproborum.£7  regna-  C 
biti  inquit,  Dominus  illorum  in  perpetuum.Cum  quo 
et  ipsi  regnabunt,Domino  eis  dicente  :((Venite,benc- 
dicti  Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobis  para- 
tum  est  ab  origine  mundi  (Matth.  xxv).»Quibus  nos 
adjungi  faciat  Deus,  et  Dominus  noster  Jesus  Chri- 
stus  qui  cum  Patre  et  Spiritusancto  vivitet  regnat 
Deus.  Amen. 

XVIII. 

PLURIMORUM   MARTYRUM.    SERMO   DE   LUCA. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis^  Altendite  a  fermento 
Pharisseorum  quod  est  hypocrisis.  (Malth,  viii ;  Luc. 
xii)  et  reliqua.  Haec  lectio  sancti  Evangelii  quadri- 
partita  est.  Primo  quippe  praecipit  nos  Dominus, 
fratres  charissimi,  hypocrisim  cavere.  Secundo, 
non  hominem  sed  solum  Deum  timere.Tertio^ipsum  n 
etiam  diligere.  Quarto  ostendit  quid  confitentibus, 
et  quid  negantibus  eum  facturus  sit.  Primus  igitur 
nos  praecipit  hypocrisim  cavere,cum  dicit  :  Atten- 
dite  a  fermento  Pharisxorum,  qux>d  est  hypocrisis  : 
Attendite,  id  est  attendentes  cavete.  Caetera  quippe 
vitia,  quia  aperta  sunt,  stalim  dignoscuntur.At  vi- 
tium  hypocrisis,quiasub  specic  virtutis  venit.nml- 
tos  etiam  sapientes  fallit.  Propterea  cum  majori 
cautela  et  attentione  contraillud  debemus  vigilare. 
Hypocrisis  est  vitium  colore  virtutis  palliatum.unde 
et  nomen  accepit,hypocrisisquippeinterprctatus  in 
superficie  deauratus,  Quod  quidem  vitium  tanto  est 


pejus  quanto  occultius.  Simulata  quidem  aequitas, 
non  est  equitas,  sed  duplez  iniquitas,  eo  videlicet 
quod  duplicem  habeat  malitiam  et  iniquitatis  et  si- 
mulationis.Contra  hanc  cavendam  nos  monet  Do- 
minus  alibi  dicens  :  «  Attendite  a  falsis  prophetis 
qui  veniunt  ad  vos  in  vestimentis  ovium,intrinsecu8 
autem  sunt  lupi  rapaces  (Matth,  vii).  »  Sunt  autem 
hypocrisis  tres  species.  Alii  enim  bona  opera  non 
faciunt,  sed  se  facere  simulant.  Alii  vero  quaedam 
bona  opera  publice  faciunt^sed  cum  faciant  propter 
vanam  gloriam,  se  propter  Deum  facere  fingunt. 
Alii  etiam  quaedam  bona  opera  quasi  latenter  ope- 
rantur,  ut  ita  gloriam  humanam  fugere  videantur, 
sed  in  ipsa  sua  latenti  operatione  deprehendi  desi- 
derant,  ut  ex  hoc  majorem  gloriam  hominum  con- 
sequantur,quia  eam  fugere  videntur.  Qui  quidero, 
etsi  non  videantur  ab  hominibus,  tamen  quia  hoc 
faciunt,ut  videantur  ab  hominibus,receperunt  mer- 
cedem  suam.Bene  autem  Dominus  hic  bypocrisim 
vocat  fermentum.  Sicut  enim,  teste  Apostolo,modi- 
cum  fermenti  totam  massam  corrumpit  (/  Cor,  ?), 
ita  hypocrisis  totam  hominis  corrumpit  vitam.Sane 
fermentum  facit  panem  turgidum,  acidum,  fistulo- 
sum  et  levem.  Sic  et  hypocrisis  reddit  hominem 
turgidum  propter  inflammationem  vanae  gloriae,aci- 
dum  propter  amaritudinem  vitis  alienae,quod  Deus 
nolit  sibi  incorporare ;  fistulosum,per  vacuitatem  in 
quo  queat  diabolus  latibulu  m  sibi  invenire,levcm  pro- 
ptervanitem,qucmcujuslibetfavorisvelt€rrori8cau- 
sa  queat  huc  etilluc  agitare.Unde  bene  bypocritaper 
arundinem  significatur,  dicente  Dominc  de  Joanne 
Baplisla  luQuid  existis  in  desertum  videre?arundidem 
vento  agilatam?»(iVu///i.ix).Arundo  quippe  est  exte- 
riuspulchrayinterius  vacua,mobilis  ct  fragilis.Sic  et 
hypocrita  pulcher  videtur  exterius  colorc  virtutum 
mutuato  interius  vacuus  est  ab  omni  bono  :  quo- 
libet  vcnto  vel  laudis  vcl  vituperationit  hucetillac 
agitatur,  irruente  adversitate  de  facili  quassatus. 
Inde  Dominus  ad  beatum  Job  de  diabolo  dicit :« In 
umbra  dormit,  in  secreto  calami  (/o6.xl),>»  eovide- 
licet  quod  mente  tenebrosas  et  simulatrices,  leves 
et  fragil^s  diabolus  inhabitet.  Bene  qdoque  ait  Do- 
minus,  fermentum  Pharisacorum.  Pharisaei  quoque 
divisi  interpretantur.Erant  enim  divisi  a  communi 
hominum  contubernio,  habitu  et  habitatione,victu 
et  quarumdam  observantiarum  simulationc.  Pro- 
prium  siquidera  est  hypocritae,qui  singularis  et  so- 
lus  quajrit  videri,  fastidire  communitatem,et  quae- 
rere  singularitatem,ut  ultra  caeteros  appareat  qua- 
tenus  dicere  possit  : «  Non  sum  sicut  caeteri  homi- 
num  (Luc.  xviu).  »  Plus  blanditur  sibi  de  jejunio 
uno,  quod  solus  facit,  quam  si  cum  caeteris  septem 
dies  jejunaret,  et  de  una  oratione  clam  peculiari 
plus  quam  dc  psalmodia  unius  nootis.In  choropri- 
raus  incipit,  extremus  desinit.  Semper  prae  caeleris 
aliquid  agit  qui  pra3  caeteris  videri  concupiscit. 
Cum  ecoutrario  viri  religiosi  sit  omnem  religio- 
nem  tenere,  infra  alios  se  reprimere,  nec  super 
alios  videri  velle.  Quare  autem  hypocriais  sit  ca- 


1557 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1558 


venda  demonstrat,  cum  subdit :  Nihilopertum  quod  A 
non  reteletur^  et  absconditum  quod  non  sciatur.  Ac 
si  aperte  dicat:  Ideo  debetis  hypocrisim  cavere, 
quia  profeclo  hic  vel  in  die  judiciiillorum  bypocri- 
sis,  et  bonitas  vestra,  quffi  modo  est  abscondita,  est 
revelanda  et  remuneranda,  quando,  juxta  Danie- 
lcm,  «  sedebit  vetustus  dierum,  etlibri  aperti  erunt, 
et  omnia  omnibus  manifestabuntur  (Dan,  vii).  » 
Nihil  igitur  mali,  adeo  modo  est  opertum  velamine 
simulationis,  quod  non  reveletur,  vel  hic  sacerdoti 
per  confessionem  adveniam,  vel  in  futuro  omnibus 
perconscientiarum  revelationem  ad  perpetuam  con- 
fusionem.  Nihilque  boni  sicmodoestabsconditumy 
per  gloriae  inanis  evitationem,  quod  non  sciatur,  vel 
hic,  vel  in  futuro,  ad  remunerationem.  Borro  opera 
in  tenebris,  vei  latibulis  facta,  sunt  occulta.  Vo-  »> 
luntates  quoque  cordium  sunt occultiores,  intentio- 
nes  et  fmes  voluntatum  sunt  occultissimae :  quasta- 
men  omnia  revelabuntur  a  Domino,  «  qui  illumi- 
nabit  abscondita  tenehrarum,  et  manifestabit  con- 
silia  cordium  (/  Cor.  iv).  »  Unde  et  subdit:  Quo- 
niam  qux  in  tenebris  dixistis,  vel  fecislis,  dicentur 
in  lumine.  Et  quod  in  aure^  id  est  in  secreto  locuti 
estis  vel  itc\%\\s'\xi cuhxmXi^jprccdicabiturintectiSj 
id  est  palam.  Juxta  enim  morem  Palaestina;  loquitur, 
ubi  praeconesdesupertecta,  quasdesuperplanasunt, 
ad  populum  loquuntur.  Possunt  enim  haec  ex  parte 
ad  praesens  tempus  referri,  quoniam  quae  discipuli 
Ghristi  prius  in  tenebris,  id  est  in  umbra  carcerum 
et  pressurarum,  et  in  secreto  locuti  sunt,  nunc  in 
Ecclesia  per  orhcm  publice  praedicantur. 

Sequitur  pars  secunda  in  qua  Dominus  praeci-  C 
pit  non  hominem,  sed  solum  Deum  timendum, 
cum  subdit:  Dico  vobis  amicis  meis :  Ne  terreamini 
ab  hiSy  qui  occidunt  corpm,  et  post  non  habent  quid 
faciant.  Ostendam  autem  vobis  quem  timeatis,  Ti- 
mele  autem  eumquipostquamocciderit^habetpofe' 
sfatem  mittere  ingehennam,  Si  bene,  fratres,  consi- 
deremus,  Deus  solus  est  timendus.  Neque  enim  ho- 
mines,  neque  daemones,  neque  fcrae,  neque  serpen- 
tes  neque  alia  creatura  potest  nobis  nocere,  nisi 
Domino  permittente  .  Unde  nec  diabolus  unam  so- 
lam  oviculam  Job  tangerc  potuisset,  nisi  prius  po- 
testatem  a  Domino  accepisset  (Job  i).  Non  in  gre- 
gem  porconim  potuit  intrare,  nisi  Domino  permit- 
tente  (^Marc,  v).  «  Non  enim  est  potestas  nisi  a  Deo 
(Rom,  xiii).  »  Unde  Dominus  Pilato  dixit:  «  Non  jj 
haberes  potestatcm  adversum  me  ullam,  nisi  tibi 
datum  esset  desupcr  {Joan.  xix). »  —  «  Non  est^inquit, 
malum  in  civitate,  quod  non  faciatDeus  (kmos.  iii).  » 
Omnium  igitur  pocnarum  Deus  auctor  est ;  daemones 
vero  vel  homines,  ministri.  Unde  Dominus  pessi- 
mum  regem  Assyriorum,  per  quem  idololatras 
laraelitas  flagellabat,  virgam  suam  vocat  dicens: 
«  Virga  furoris  mei  Assur  (Isa.  x).  »  Non  ergo  dia- 
bolus,  non  homo,  non  fera,  non  serpens,  non  aliqua 
alia  creatura  timcnda  est,  sed  potius  Deus  solus  in 
his  omnibus  timendus  est,quiper  istaquos  vultfla- 
gellat,  tanquam  per  instrumenta.  Qui  crgo  Dcum 


secum  habere  potest,  nihil  timere  potest.  Unde  Apo- 
stolus;  «  Si  Deus  pro  nobis,  quis  contra  nos? 
(Bom.  vni)?  »  Ac  si  aperte  dicat:  Si  Deus  pro  nobis 
est,  et  si  quis  videatur  esse  contra  nos,  tamen  pro 
nobis  est,  dum  ea  quae infert,  non  solum  non  obsunt, 
sed  etiam  prosunt  nobis.  Unde  et  scriptum  est: 
«  Qui  timet  Deum,  nihil  trepidabit  (Eccli.  xxxiv).» 
Et  Philosophus:  Qui  timct  Deum,  nihil  timet.  Et 
qui  timet  Deum,  omnia  timent  eum.  Qui  vero  non 
timet  Deum,  timet  omnia.  Itaque,  fratres  mei, 
Deum  super  omnia  offendere  timeamus,  quoniam 
si  Deumnobiscum  habemus,  nihiltimerepossumus: 
scientes,  si  Deus  timentibus  se  flagella,  tribulatio- 
nesque  permittit  evenire,  tamen  eas  in  bonum  fa- 
ciet  eis  provenire. 

Sequitur  pars  tertia,  in  qua  demonstrat  Deum 
etiam  cum  timore  diligendum,  cum  subjungitur: 
Nonne  quinquepasseres  rencunt  dipondio^  id  est  duo- 
bus  assibus,  et  unusex  itlis  non  esf  in  obiivione  coram 
Deo?  Nolife  ergo  timerey  multis  passeribus  pturis, 
subaudi  pretii,  esfis  vos.  Ac  sidicatur:  Deum  non 
solum  timere,  sed  etiam  diligere  debetis,  qui  tantffi 
benignitatis  est,  quod  vilibus  voiatilibus,  et,  quod 
majus  est,  suis  contemptoribus  providere  non  obli- 
viscitur.  Et  quanto  magis  nobis  rationalibus  suis 
dilectoribus  providebit,defensionem  suam  praebebit? 
Mystice  vero  quinque  passeres  sunt  homines  mun- 
dani,  quinquo  sensibus  corporis  dediti,  qui  sursum 
volant  per  inanem  gloriam,  deponuntur  in  terram 
per  terrenorum  dilectionem,  vivunt  de  alieno  per 
rapacitatem,  capiuntur  a  diabolo  per  deceptionem, 
veneunt  dipondio,  id  est,  vili  pretio  terrenae  cupi-* 
ditatis  et  voluptatis,  in  aeternam  animae  et  corporis 
damnationem.  Sed  si  Deusmcmor  estetiam  talium 
vel  eis  corporalia  subsibia  praebendo,  vel  etiam 
multoties  pek*  pccnitentiam  ad  salutem  vocando, 
quanto  magis  tidelium  suorum,qui  eisemper  adhae- 
rent,  eum  toto  corde  dihgunt,  et  eiin  omnibus  ob- 
temperant?  Sed  ei  capilli,  inquit,  vestri  capitis 
omnes  nwnerafi  sunf.  Ac  si  dicat:  Non  hominem, 
sed  solum  Deum  timere  et  diligere  debetis,  a  quo 
nonsolumanimaevestraeetcorpora  vestra,  sed  etiam 
qu£clibct  vestri  minimce  particulae  etquae  abciss®  non 
sentiuntur,  numero  suo  conservantur.  Non  debetie 
ergo  timere  quod  caetera  majora  in  vobis  pereant,cum 
nec  etiam  ista  minima,  Domino  conservante,  in  vo- 
bis  perire  queant,  Mystice  vero  capilli  capitisvestri, 
id  est  subtilescogitationescordisvestri,  apud  Deum 
numerantur,  quoniamnec  subtilitas,  nec  multitudo 
earum,  summum  judicem  fallere  possunt,  qui  pro 
singulis  et  pro  omnibus  retributionem  est  redditu- 
rus.  Si  ergo  Deus  non  solum  facta  et  dicta,  sed 
etiam  minimas  cogitationes  ad  judicium  reservat, 
quantadiligentiadebemus,fratres  mci,  cor  nostnim 
custodire,  ne  malae  vel  vanae  cogitationes  in  eo  sur- 
gant,  vel  ne  surgentes  crescant,  scd  statim  parvuli 

Babylonisteneantur,etadpertramChristumalIidan- 
tur. 

Sequitur  pars  quarta  in  qua  Dominus  ostendit 


ISS9 


RADTJLPHI  ARDENTIS. 


qaid  se  confitentibus  vel  negantibus  sit  faoturus.  A  '^  angustiaverunt  et  abstuterunt  labore$  eanm 


Primum  igitur  quid  se  confitentibus  sit  facturus 
ostendit,  cum  subdit:  Omnis  guicunque  confessus 
fuerit  me  coram  hoimnibuSyet  Fiiius  hominis  eonfi- 
tebitur  eum  coram  angelis  Dei.  Confessio,  fratres 
mei,  non  est  tantum  oris.  Qui  enim  Christum  solo 
ore  prasdicat,  fatetur  quidem  eum,  sed  non  confite- 
tur.  Unde  Dominus:  «  Populus  hiclabiis  me  hono- 
rat,  cor  autem  eorum  longe  est  a  me  {Matth,  xv).» 
Sed  tunc  est  confessio  vera,  quando  cor,  os,  opus 
Bunt  consonantia.  Non  enim  sufficit  sola  fides  cor- 
dis,  nisi  adsit,  maxime  quod  necessarium  est,  con- 
fessio  oHs.  Unde  et  Petrus,  corde  credens  et  oro 
negans  Christum,  damnationem  incurrisset,  nisi 
peccatumlacrymis  pcDnitentioD  diluisset.Ut  enim  ait 


(Sap.  v),  etc.  Quoniam,  fratres,  in  hoc  mundojjasti 
spoliantur,  opprimuntur  et  vexantur  ab  iniquii, 
unde  justi  muitoties  contristantur et  conturbantnr; 
et  econtrario,  iniqui  in  spoliis  et  oppressione  jiisto- 
rum  glorientur,  ideo  adconsolationem  justonimet 
correctionem  peccatorum,  demonstratur  in  hac  le- 
ctione,  primo,  quantam  potestatemjusti  supermales 
in  resurrectione  sint  habituri ;  secundo,  quid  iniqni 
sintpassuri ;  terfio,  quidde  suamiseriajustonimqiie 
gloria  sint  dicturi ;  Primum  igitur  quantam potestt- 
temjustisupermaiosinjudicio  sint  babituH  demoB- 
stratur,  cum  dicitur :  Stabuntjustiinmagnaeaiutak' 
tia  adversus  eosquise  angustiaverunt,  eic.  Sed  cum 
Dominus  in  Evangelio  dicat  justos  in  judiciosuper 


Paulus:  «  Corde  creditur  ad  justitiam,  ore  autem      duodecim  sedes  sessuros,  etduodecim  tribuslsrael 


confessio  fit  ad  salutcm  (Rom.  x).  »  Sed  nec  fides 
cordis,  nec  confessio  oris,  sufficiunt,  si  non  seqna- 
tur,  sitempusadfuerit,  attestatioopcris.  Testeenira 
Jacobo,  «  fides  sine  operibus  mortua  est.  Daemones 
enim  tredunt  et  contremiscunt  (Jac,  ii).  »  Undein 
Evangeliodicunt,  «  Fili  Dei,utquidvenisti  antetem- 
pus  torquerenos?»(lfa^f/t. xviii.)Qui  ergo  vult  Chri- 
stum  vere  confiteri,  cum  simul  corde,  ore  et  opere 
confiteatur.  Et  etiam  coram  hominibus,  ut  videlicet 
Christihumilitatem,  passionem,  crucem,  caetcraque 
improperia  Christi,  nec  confiteri,  nec  imitari  timeat 
vel  erubescat.  coram  hominibuspublicc,  ubi  scilicet 
talis  confessio  pluribus  per  exemplum  potest  pro- 
desse.  Bt  quid  Ghristus  faciet  sic  se  confitentibus? 
Confitebitur  illwn  eoram  angelis  Dei.  Quasi  dicat: 


judicaturos,  quid  est  quod  hic  dicitur  i£a6l«iir?  Quo- 
niam  judicantis  est  sedere,  et  ultionem  exercentis 
stare.  Unde  et  de  Phinees  perforante  propter  justi- 
tiam  Israelitam  cum  Madianita  fornicantem,  sic 
scriptum  est : «  Stetit  Phinees,  et  placavit,  et  cessaTit 
quassatio  (Psai.  cv).  »  Qui  enim  justitiam  in  reos 
exercet,  stare  debet,  stare  in  virtute,  stare  ili  recti- 
tudine,  stare  in  rigore.  Stare  debetin  virlute,  Nam 
si  in  vitium  defluit,  quomodo  vitiosum  damnabit? 
Quomodo  enim  adulter  adulterum,  avarus avamin, 
latro  latronem  damnare  potest?  hinc  Veritas  dicil: 
«  Qui  sinepeccatoest,primusin  adulteram  lapidem 
mittat  (Joan.  viii).  »  Stare  debet  in  rigore,  ut  scilicet 
nulla  misericordia  a  rigore  promerit«  sententis 
rcflectatur.Namutphilosophus  ait:  «  Judexdamna- 


Publice  confitentes,  publice  confitcbitur.  Confitebi-  C  tur,  cum  nocens  absolvitur.  »  Stare  debct  in  rcctitu- 


tur  quoque  eos  corde,  ore,  opere.  Cordc,  eos  tan- 
quam  fratres  et  coha3rcdes  vere  diligendo:  orc,  cis 
dicendo:  «  Vcnite,  benedicti  Patris  mei,  percipitc 
regnum  quod  vobid  paratum  estab  origine  inundi 
(Matth.  xxv).  »  Opere,  eos  in  rcgnuin  .Tternie  beati- 
tudinis  introducendo.  Quid  vero  facturus  sit  negan- 
tibus  se,  subdit :  Quiaufem  negaverit  me  coram  ho- 
minibus,  negabitur  coram  angetis  Dei.  Omnes  pro- 
fecto  qui  negant  Christum,  vel  corde,  ut  Judaei  et 
pagani,  vel  ore,  ut  imperfecti  Christiani,  qui  timent 
pro  eo  mori,  vel  opere,utfalsi  Christiani,  quiverbis 
quidemconfitentur  Deum,  factis  autem  negant;om- 
nes,inquam,istinegabunturaChristo,  similitercor- 
de,  ore,  et  opere:  Corde,  eos  odiendo  et  reprobando; 


dine,  ut  quanta  ptrna  debet  ct  quanta  intentione 
dcbet,  damnandos  damnet.  Bene  igitur  dicitur  de 
justisquoniarnstabuntin  magnaconstantia.  Ineen- 
stantia  videlicet  virtutis,  in  constantia  rigoris,  in 
conslantia  roctitudinis  et  justitia  confirroati.  Tuiic, 
fratros  rnei,  erit  tempus  exercend»  justitiae  inma- 
los,  sicut  nunc  est  tempus  exercend»  misericor- 
d\iR  et  patientia;  in  illos.  Dominus  namque  in 
prinio  adventu  suo  venit  vocare  pcccatores  per 
patientiam  et  miscricordiain ;  in  secundo  veniet 
judicare  peccatores  per  justitiam.  Sic  justi  exer- 
cent  nunc  in  malos  misericordiam  et  patien- 
tiam,  in  futuro  vero  exercebunt  tantum  jusli- 
tiani   et    pa^nam.    Tunc    erunt    electi   sic    con- 


ore,  eis  dicendo:  «  Rccediteame,  operariiiniquita-  jj  juncti  divinae  voluntati  quod  nihil  poterunt  velle, 

nisi  quod  scient  Dominum  velle.  Et  nihil  poterunt 
amare  nisi  quod  sciant  Dominum  amare.  Undenec 
superdamnationemparontum  etamicorum  suoram 
movebuntur,  sed  potius  divinae  justitiae  consentient 
ctcongratulabuntur,juxta  illudPsalmist»:  «  Leta- 
bitur  justus  cum  viderit  vindictam  (Psat.  lviii).  »» 
Adversus,  inquit,  eus,  qui  se  angustiaverunt,  etqui 
abstulcrunt  labores  eorum.  Dupliciter  angustfant 
mali  bonos  in  hoc  mundo,  vel  eis  mala  inferendo, 
vel  eorum  bona  contemnendo.  Licet  enim  nuUa  afia 
mala  inferant,  tamcn  eos  multum  in  hoc,  in  mentc 
alfligunl  et  cruciant,  quod  Deum  contemnunt, qnod 


iis  (Matth.  vii);  »  opere,  eos  in  ignemaeternum  pra3- 
cipitando.  Itaque,  fratres,  confiteamur  Christum: 
eum  corde  vere  credendo  et  diligendo;  ore,  eum 
semper  benedicendo;  opere,  ejus  vitam  ct  mores 
imitando,  paupcrtatem  et  humililatem,  patientiam, 
charitatem,  ca^terasque  ejus  virtutcs  aemulando, 
ejusque  prreceptis  obedieudo,  quatenus  ipse  nos 
confiteatur  in  die  judicii  et  cum  sanctis  suis  aeter- 
norum  participes  faciat  gaudiorum.  Amen. 

XIX. 

PIORIMORUM   MAnriRUM.  SERMO  DE  LIBRO  SAPIENTI.K. 

Stabnntjusti  in  magna  consfantiaadversus  cos  qui 


1861 


HOMILTiE.  —  11.  DB  SANCTIS. 


1M2 


mandata  ejns  abjiciant,  quo  verba  salutis  nec  au- 
dire  volunt.  Hinc  Psalmista  :  «  Taboscere  me  fecit 
Belus  meus,quia  obliti  sunt  verba  tua  inimici  mei 
{PsaL  cxvni).»  —  «  Zelus  domus  tuae  comedit  me 
(PsaL  Lxviii).  ))  Dupliciter  quoque  auferunt  mali 
labores  justorum,  vel  eorum  temporales  substantias 
diripiendo,  vel  labores  quos  justi  propter  conver- 
flionemeorum  in  corripiendo  et  admonendo  susci- 
piunt,  inanes  faciendo.  Unde  eis  a  Domino  praeci- 
pitur  quatenus  pulverem  pedum  suorum  excutiant 
in  illos  qui  verba  eorum  accipere  noluerunt,  in  te- 
stimonium  iilis  (Maith.  x),  Unde  merito  justi  sta- 
bunt  in  magna  constantia,  sententia  adversus  eos, 

quatenus  sicut  illi  labores  sanctorum  abstulerunt, 
ita  ct  labores  eorum  auferantur,quoniam  relinquent 
alienis  di\dtias  suas,et  sepuicra  eorum  domus  illo- 
rum  in  aeternum(P5rt/.  xLvm).Sed  si  forte  fecerint 
aliquem  bonum  laborem,aufereturab  eis.nevaleat 
eis  ad  9alutem.Et  sicut  illi  sanctosangustiaverant, 
Ita  ipsi  in  incendiis  gebennalibus,  et  anima,  et  cor- 
porc  in  aeternum  angustiantur,  juxta  quod  in  Apo- 
calypsi  Dominus  dicit  ad  sanctos  sUos,a  synagoga 
reproborum  vexatos  :  «  Reddite,  inquit,  iili,  sicut 
ipsa  reddidit  vobis ;  et  duplicate  duplicia  secundum 
opera  ejus.  In  poculo  quod  miscuit  vobis,  miscete 
illi  duplum.  Quantum  gloriOcavit  se,  et  in  deliciis 
fuit,  tantum  date  ei  tormentum  et  luclum  (ApocaL 

XVIll).  )) 

Secundo  demonstrantur  quatuor  supplicia,  quae 
reprobi  generaliter  in  alia  vita  sunt  passuri  :  Pri- 
mum  est  terror,  de  quo  subditur  :  videnter  turha' 
buntur  limore  horribili.  Porro  in  boc  quod  praBmit- 
tit,  videntes,  unde  tantus  timor  sis  eveniat,  demon- 
strat,  quoniam,  ex  visione  majestatis  tremendi  ju- 
dicis,  et  omnium  sanctorum  quos  videbunt  contra 
sesententiamdamnationis  ferrc;ex  vibione  quoque 
terribilium  daeinonum,quibus  videbunt  se  tradi;  ex 
visione  etiam  infernalium  tormentorum  quae  vide- 
bunt  sibi  praeparata  esse.  Sed  majestatem  summi 
judicis  sanctorumque,non  nisi  ante  judicium,vel  in 
ipse  judicio  videbunt.  Post  judicium  enim  nullate- 
nus  videre  poterunt  eos.  Scriptum  est  enim  :  «  Tol- 
latur  impius  ne  videat  gloriam  Dei  [Isa,  xxvi).  )> 
8ancti  vero  reprobos  in  tormentis  somper  videre 
poterunt,  quatenus  videntes  supplicia,vel  quaepec- 
eando  ipsi  incurrerunt  et  quae  ipsi  evaserunt,  sem- 
per  causas  glorificandi,  et  hinc  Dei  miscricordiam, 
inde  Dei  justitiam  collaudandi  habeant.  Secundum 
SQpplicium  est  invidia,  de  qua  subditur,  e/mtra^ufi- 
Itcr,  id  edt,mirantes  invidia  cruciabuntur  m  suhita- 
tume  inspiratse  salutis,  nascitur  enim  invidia  ex  ad- 
miratione  et  ex  odio.  Quia  namque  reprobi,  illos 
quos  oderant,  videbunt  subito  et  ex  insperato  apud 
Deum  glorificatos,  invidia  cruciabuntur  intus,  et 
tabescent,  sentientes  inde  tot  et  tantas  cruciationes, 
quot  et  quantas  videbunt  in  sanctis  glorificationes. 
Quantum  enim  supplicium  sit  invidia  ostend'tSalo- 
OQon  dioens :  «  Putredo  ossium^invidia  {Prov,  xiv). )) 


A  Quasi  dicat,  noii  solam  oames,  sed  etiam  ossa  ta- 
befacit.  Et  poeta  : 
Justius  invidia  nihil  est,  quae  proUnus  ipsum 
Auctorem  ptinity  excruciatque  suum. 
Et  alius  : 
Invidia  Siculi  non  invenere  tyranni 
Majus  tormentum. 

(HoRAT.  Epist.  lib.  I,  vers.  57,  58.) 
Tcrtium  est  poenitentia^de  qua  subjungitar  :  inlra 
se  pcenitentes.  Sane  reprobi,  qui  in  hoc  saeculo  p<B- 
nitere  noluerunt,  tunc,  velint  nolint,  in  «ternum 
pocnitebunt.  Extorquebit  enim  ab  eis  pcBnitentiam, 
hinc,publica  confusio  cunctarum  turpitudinum»quae 
omnibus  patebit ;  hinc,  infmita  tormentorum  veza- 
tio.  Ulius  igitur  poenitentiae  cruoiatus  tanto  major 

P  eritinterius^quantomajorerit  exterius turpitudinum 
pudor  omnibus  revelatarum,  et  irrogatorum  vexa- 
tio  suppliciorum.  Gaeterum  poenitentia  illa  penitus 
erit  infructuosa,  poenam  non  minuens,  sed  dupli- 
cans;  in  inferno  enim  nulla  erit  redemptis,  at  ideo 
nulla  remedia  ibi  valere  poterunt.  Quartum  ast  do- 
lor  de  quo  sequitur,  et  prge  angusUa  spirUus  gemm- 
tes.  Vidcntes  quippe  se  justo  judicio  in  &teraam 
tradi  damnationem^  ubi  «  vermis  non  moritur,  et 
ignis  non  exstinguitur  {Isa.  lxvi),  »  spiritu  pra 
dolore  angustiato  gementes,  plangentes  et  ejulan- 
tes  optabunt  mori,  sed  mors  fugiet  ab  eis.Noe  ergo, 
fratres  mei,  dum  licet,  has  poenas  antioipemus,  et 
in  bonum  nobis  vertamus,  timeamus  illam  eter- 
nam  damnationem,et  timentes,  peccare  desistamus 
et  bene  agcre  studeamus.  Admiremur  ergo  saacto- 

C  rum  virtutem  et  beatitudinem,non  per  invidiam  ut 
reprobi,  sed  per  aemulationem  et  imitationem.  Poe- 
nitoamus  etiam  de  nostris  excessibuSyet  dum  licet, 
lacrymis  pcDnitentiae,  et  operibus  misericordi»  iUa 
redimainus.  Doleamus  quoque  nos  peccando  »ter- 
nam  damnationem  promeruisse.  Et  continuis  dolo- 
ribus  animi  et  compunctionibus,  aeternos  dolores 
anticipemus  et  a  nobis  avertamus.Pceniteamushlo, 
ne  in  aeternum  ibi  pceniteamus.  Lugeamus  hic,  oe 
ibi  in  aeternuni  lugeamus. 

Tertio  quid  reprobi  in  alia  vita  sint  dicturi,  osten- 
ditur,  cum  subditur  :  Hi  sunl  quos  atiquando  habui" 
mus  in  derisum,  et  in  simiUtudiuemf  id  est,  paraho- 
lam  improperii.  Nos  insensatiy  vitam  iUorum  xsUmor 
bamus  insaniam^  et  finem  illorum  sine  honore.  Quos 

n  enim  in  hoc  saeculo  sapientes  et  justos,  insipientes 
esse  putabant,  tunc  in  retributione  se  econtrario 
insipientes,  et  sanctos  intelligent  fuisse  sapientee. 
In  quo  considerandum  est  quoniam  reprobi  in 
alia  vita  vires  animae  et  sensus  corporis  integros 
sint  habituri.  Habebunt  quidem  integram  memo- 
riam,  ut  recordantes  quam  insipienter  et  male 
se  habuerunt  adversus  sanctos,  magis  inde  pu- 
niantur.  Habebunt  et  integram  rationem,  ut  in- 
telligentes  se  juste  damnari,  justos  vero  juste 
salvari,  magis  inde  puniantur.  Habebunt  et  in- 
tegram  providentiam,  quatenus  praevidentes  suam 
damnationem  etju8torumbeatitudinem,mi^s  inde 


im 


RADULPHI  ARDENTIS. 


ISM 


puniantur.  Habebunt  similiter  et  integrum  corporis 
visum,  quatenus  videntes  horrores  daemonum  et 
Buppliciorum,  magis  inde  puniantur.  Habebunt  et 
integrum  auditum,  quatenus  audientes  stridores 
tormentorum  rugitusque  daemoniorum,  magis  inde 
puniantur.  Habebunt  et  integrum  gustum,quoniam 
gustantes  omnimodas  amaritudines,magis  inde  pu- 
niantur.  Undc  et  dives  purpuratus,  in  inferno  gut- 
tam  aquae  a  digitoLazari  ad  refrigerandum  iinguam 
Buam  postulat,  sed  non  accipit,  eo  quod  recepisset 
bona  in  vita  sua,et  Lazarus  simiiiter  mala  {Luc,  xvi). 
Habebunt  et  interum  odoratum,  quatenus  odoran- 
tes  omnifarios  fetores,  magis  inde  puniantur.Habe- 
bunt  et  integrum  tactum,quatenus  sentientes  cun- 
ctas  suppliciorum  asperitates,  magis  inde  punian- 
tur.  In  cunctis  quippe  punientur,qui  in  cunctis  de- 
liquerunt.  Porro  in  hoc  quod  Blunif  hisuntqmsali- 
quando  habuimus  in  (femum,  ostendunt  se  justos  in 
hac  vita  contempsisse.  Eos  enim  quos  contemnunt 
homines,  derident.  In  hoc  vero  quod  dicunt  se  eos 
habuisse  in  parabolam  improperii  demonstrant  se 
eos  odio  habuisse.  Illos  enim  quos  habent  per 
parabolam  improperant,  et  suas  infirmitatcs  et  ex- 
cessus  eis  objectant,  ut  «  alios  salvos  fecit,seipsum 
non  potest  salvum  facere  {Malth.  xxvii),  »  et  hujus- 
modi.  In  hoc  quoque  quod  dicunt,  nos  insensatiy  vi- 
tam  illorum  assUmabamus  insaniam,  ostendunt  se 
mores  et  vitam  sanctorum  tanquam  insaniam  devi- 
tasse,  et  vitam  eis  contrariam  diiexisse.T^  /inm, 
inquit,  illorum  sine  honore ;  cum  enim  videbant  re- 
probi  sanctos  hic  multa  pati,etpertribulationeset 
tormenta,  tanquam  homicidas,  ab  hac  vita  demigra- 
re,  et  corpora  eorum  vel  inhumata  feris  et  avibus 
ezposita  e88e,ve]  vili  tradita  sepulturae,  aestimabant 
mortem  eorum  esse  abjectam  et  sine  honore,  miseri 
nescientes  «  quoniam  per  multas  tribulationes  opor- 
tet  no8  intrare  in  regnum  coelorum  (Act.  xiv),  »  et 
quod  corpora  sanctorum  ubicunque  et  qualitercun- 
que  sint  posita,  in  pace  sepulta  sunt,et  nomina  eo- 
pum  vivunt  in  aeternum  (Eccli.  xlvi).  Mortem  vero 
divitum  et  potentum  hi\jus  saeculi,  eo  quod  inter 
divitias,et  obsequia,pIanctusque  suorum  amicorum 
moriuntur,  et  cum  poena  et  pompa  sepeliuntur,pu- 
tant  esse  in  honore,  ignorantes  quoniam  sicut  La- 
zarus  de  sterquilinio  ab  angelis  ab  beatam  requiem 
portatur,  ita  et  dives  de  purpureo  lecto  a  doemoni- 
bus  in  infernum  praecipitatur  (Luc.  xvi).  Quomodo 
ergo,  inquiunt,  computantur  inter  fllios  Dei,  et  inter 
sanctos  sors  illorum  est  ?  Et  nos,  subaudi  inter  filios 
Dei,computamur,  et  sors  nostra  inter  damnatos  est. 
Mirantur  siquidem  prae  invidia  tabescentes,  quo- 
modo  illi  de  tanta  vilitate  ad  tantam  gloriam,  etde 
tanta  afflictione  ad  tantam  beatitudinem,  de  tantis 
lacrymis  ad  tanta  gaudia;  et  econtrario,  quomodo 
ipsi  de  tanta  mundi  gloria  ad  tantam  miseriam^de 
tanta  prosperitate  ad  tantam  vexationem,  de  tanto 
gaudio  ad  tantas  lacrymas  potuerunt  dcvenire.  Ea 
propter,  fratres  mei,  vitam,mores  advitam  sancto- 
rum  imitemur  quatenus  cum  eis  in  «terna  beatitu* 


A  dine  sublimari,honorari  et  gloriari  per  intercessioi 

nes  eorum  mereamur.  Amen. 

XX. 

PLURIMORIJM   MARTYRUM.    SERMO   DE   LUCA. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis :  Qui  vos  audit  me  audit, 
et  qui  vOs  spemit  me  spemit;  qui  autem  me  spemit, 
spemit  cumqui  me  misit  (Luc.  x),  et  reliqua.  Qua- 
dripartita  est  hsc  lectio,fratres  mei.  Priino  namque 
mittens  Dominus  septuaginta  duos  ad  prsdican- 
dum,  dicit  se  et  Patrem  in  eis  vel  audiri,  vel  con- 
temni,cum  dicit  :  Qui  vos  audit  me  audityeicAnhis 
verbis  Dominus  Jesus  tria  demonstrat  nobis,  vide- 
licet  quod  discipuli  sui  eorumque  sequaces  vicem 
ejus  in  Ecclesia  teneant,et  quod  ideo  iili,  hujus  vi« 
cariffi,  dignos  omnino  se  debeant  praeparare,  etquod 

P  subditi  eis  omnimodam  reverentiam  debeant  exhi- 
bere.  Porro  in  tribus,  vicarii  Christi  vicem  ejus  in 
Ecclesia  tenent,  in  eruditione,  in  sacramentorum 
dispensatione,  in  ligandi  solvendique  potestate.  In 
quibus  inteliigant  se  non  auctore,  sed  tantum  mi- 
nistrosjuxta  illud  Pauli :  «  Sic  nos  existimet  hom« 
ut  ministros  Christi,  et  dispensatores  ministeriorum 
Dci  (/  Cor.  iv).  »  In  tribus,  Christi  vicarii  dignos 
ejus  vicariae  se  debent  exhibere :  in  doctrina,]n  vita, 
in  intcntione.  In  doctrina,  ut  non  aliam,8ed  Christi 
doctrinam  prsedicent;  in  vita,  ut  non  aliam,  sed 
Christi  vitam  etmorespro  posse  suo  teneant;  in  in- 
tentione,  ut  non  suam,  sed  Christi  gloriam  et  ani- 
marum  salutem  qusrant.  Unde  Dominus :  ccQai  mibi 
inquit,ministrat,  me  sequatu r  (Joan.  xii),»In  tribus 
similiter  subditi  debent  reverentiam  exhibcre  vica- 

C  riis  Christi,  in  obedientia,  in  honore,  in  stipendio- 
rum  temporalium  ministratione,  ut,  videlicet  in  vi- 
cariis  Christi  Christum  honorent,  Chrislo  submi- 
nistrent,  Christo  obediant.  Quod  si  vicarii  Christi 
doctrinam  Christi  non  teneant,  jam  non  dicit  eis 
Christus,  Qui  vos  audit,  me  audit.  Si  vcro  Christi 
vitam  et  intentionem  non  sequuntur,  jam  non  dicit 
eis  Christus,  Qui  vos  spemity  m^  spemit.  Reprobam 
quippe  doctrinam  et  vitam  vicariorum  subditi 
spernere  debent  et  fugere,  qui  tamen  in  ministris 
auctorem  debent  honorare.  Secundo  revertuntur 
septuagintaduo  discipuli  cum  gaudio  dicentes :  0o- 
minCy  in  nomine  tm  etiam  dsemonia  subjiciuntur  no- 
bis.ln  tribus  benefaciunt,et  bonum  pradicatoribus 
futuris  exemplum  ostendunt,  in  hoc  scilicet  quod 

n  per  praedicationem  ad  scholam  Christi  redeunt,  in 
quo  Christum  Dominum  et  auctorem  oonfitentur 
eorum  quae  ge8serunt,et  in  hoc  quod  non  virtutibus 
vel  meritis  suis,  sed  virtuti  nominis  Christi  ea  attri- 
buunt.  Sic  et  nos  prsdicatores^  post  praedicationem 
factam,ad  sacrarum  magistrumScripturarum  debe- 
mus  recurrere,  quatenus  ea  quae  praedicavimus  rt- 
tractemus.  Et  si  aliquo  praedicantes  excessimus, 
corrigamus,et  quae  iterum  pradicaturi  sumu8,prs- 
videamus.  DebemusquaqueDominum  nostrum  Je- 
sum  Christum,  omnium  quae  bene  praedicavimus 
vel  bene  fecimus,  auctorem  et  Dominum  con- 
flteri,  nos  tantum  esse  servos  et  ministros  in- 


186S 


HOMILLE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


lS6ff 


dignos,  et  non  virtutibus  nostris  vel  meritis,  sed  A 
tantum  nominis  Ghristi  virtuti  omnia  quas  per  nos 
bene  flunt  ascribere. 

Gseterum  in  boc  quod,  tanquam  adhuc  rudes  et 
i  nfirmiSymagis  de operalione  signorum,»  quam  salu- 
teanimarumglorianturetelevantur,errant.Etindea 
Domino  tertio  loco  reprehendunturcumeisdicitur : 
Videbam  Satanam  tanquam  fulgur  de  coelo  cadentem. 
Ao  si  aperte  dicat  :  Ex  hoc  quod  dsmonia  sic  sunt 
prostrata  et  subjecta  vobis,  non  habetis  unde  vos 
elevetis,  quoniam  daemonia,  non  in  virtuto  vel 
merito  vestro,  sed  potius  vitio  superbiae  sic  sunt 
prostrata  etsubjectavobis.Sed  potiushabetisexhoc 
quodtimeatis,quoniam  sidiabolus,  nationecoelestis^ 
potuit  se  elevando  sic  pr6ecipitari,multo  magis  vos 
qui  terreni  ot  fragiliores  estis  vos  elevando  priecipi-  |^ 
tari  potestis.Bene  autem  Satanam  fulguri  comparat 
propter  quinque  fulguris  proprietates.  Fulgurenim 
in  superioribus  creatur  ct  statim  cadit;  non  humi- 
lia,  scd  alta  petit  et  urit;  et  cum  primo  fulgeat« 
prius  obscuratur  etfumat.Satanasquoquecrcatione 
coelestis  fuit,sed  mox  superbiendo  recidit;  non  hu- 
milia,sed  alta  corda  qu£erit,urit  flammis  vitiorum^ 
et  cum  se  primo  transfigurat  in  angelum  lucis, 
primo  obscurat  et  exca^cat.  Rursus  ostendit  Domi- 
nus  quod  depotestatesignorum  non  debeantelevari, 
quoniam  hoc  non  habent  ex  se,  sed  ex  Deo.  Et 
hoc  est  quod  subdit :  Ecce  dedivobis  polestatem,eic,, 
hoc  est  quod  Apostolus  ait;  «  Quid  habes  qiiod  non 
Accepisti?  Si  autem  accepisti,  quid  gloriaris  quasi 
non  acceperis  ?  »  (/  Cor,  iv). 

Dedi,  inquit,  vohis  potcstatem  calcandi  super  ser-  C 
pentes  et  scorpioneSy  et  super  omnem  potestatem  ini- 
micif  et  nihil  vobis  nocebit,  Hsec  est  ad  litteram, 
fratres  mei,dedit  Dominus  discipulis  suis,quoniam 
serpentes,  scorpiones  et  venena  non  nocebant  eis, 
ut  vipera  non  nocuit  manui  Pauli  {Act.  xxviii)  :  et 
venenum  haustum  non  nocuit  Joanni.Mysticevero, 
serpentes  sunt  diaboli,  vel  diabolici  homines,  qui 
hominibus,bene  vivere  inchoantibus,venena  pravae 
suggestionis  immittunt.  Scorpiones  sunt,  qui  in 
consummandis  bonisoperibusfinemvitiare  conten- 
dunt.  Sed,  Domino  protegente,  haec  sanctis  non 
nocent,qui  apertasetoccultas  tentationes,  anteriores 
et  posteriores  discernunt  et  cavent ;  sed  potius  eis 
prosunt,  dum  eo  magis  exercitatos  reddunt,  et 
magis  victoriae  majorem  coronam  eis  acquirunt.  q 
Quarto,  de  quo  gaudere,  vel  non  gaudere  discipuli 
debeant,ostendit  Dominus.Et  primodequogaudere 
non  debeant,  cum  subjungit  :  Verumtamen  in  hoc 
nolite  gaudere  quod  spiritus  vobis  subiiciufitur. 
(Lipotes  est).  In  nullis  enim  quae  sunt  communia 
bonis  et  malisgauderedebemus.Ejicereverodaemo- 
nia  et  miracula  operari^  non  solum  bonorum  est, 
sed  et  malorum.Unde  et  in  die  judicii  dicturi  sunt 
quidem  reprobi  :  «  Nonne  in  nomine  tuo  daemonia 
ejecimus,  et  multas  virtutes  fecimus  ?  »  {Luc.  x). 


quibus  tamen  dicetur:«Non  novi  vos  (i^ui).»Byicere 
vero  daemonia,  et  operari  miracula,  aliquando  non 
est  meriti  ejus  qui  operatur,  sed  invocationis  no- 
minis  Ghristi  ad  condemnationem  ejus  qui  invocat, 
et  ad  utilitatem  eorum  qui  vident  et  audiunt,  ut 
llcet  despiciant  miracula  facientes,Deum  tamen  ho* 
norent,  ad  cujusinvocationemmiraculafiunt.  Praeci* 
pue  vero,  de  potestate,  honore,  dignitate  et  prospe- 
ritate  temporali  prohibemur  gratulari,  quoniam  de 
hujusmodi  gaudore  vanum  est.  In  humilitate  vero, 
paupertate  et  adversitate  gaudere  praecipimur.quo- 
niam  in  hujusmodi  gaudere,  non  de  vanitate  pro- 
cedit,  sed  de  virtute.  Sicut  igitur  moilis  et  efTemi* 
natus  est  qui  in  prosperis  gaudet  et  in  adversis 
lugct,sic  econtrario  magnanimus  est  qui  in  prospe- 
ris  luget,et  in  adversis  haudet.Dequo  verogaudere 
debeamus  ostendit  Dominus,quia  de  saluteanima- 
rum  nostrarum.  Et  hoc  est  quod  subdit :  Gaudete 
autem  quoniam  nomina  vestra  scripta  sunt  in  ccelis^ 
velsecundumaetemam  praedestinationem,vel  sccun- 
dum  praesentem  justitiam.Quae  verosecundumpras* 
destinationem  scripta  sunt,  non  delebuntur.  Sed 
quis  novit  se  esse  praedestinatum?Quorum  vero  no- 
minasecundum  praesentem  justitiam  dicunturscrip- 
ta  esse  in  CGelo,quia  quidem  bene  incipiunt  etmale 
finiuntydeleri  possunt.DecujusmodiPsalmista&it : 
«  Deleantur  de  libro  viventium,  et  cum  Justis  non 
scribantur  (Psal.  lxviii).  »  Igitur,  fratres  mei,  etsi 
nomina,  secundum  praesentem  justitiam,  in  coelo 
vidcantur  esse  scripta^quiatamencertaminisnostri 
finis  est  dubius,  semper  timere  debemus.  Et  ideo 
de  ipsarum  animarum  nostrarum  salute  et  profec- 
tu,  hic  magnum  gaudium  habere  non  valemus.Nec 
enim  magnum  gaudium  est  ubi  cum  gaudio  timor 
est,  et  cum  timore  gaudium.  In  bono  igitur  timore 
est  gaudendum.  Gaudium  enim  sine  timore  nutrit 
securitatem,  securitas  somnolentiam,  somnolentia 
contemptum,contemptus  periculum  et  perditionem. 
Itaque,  fratres,  in  terra  timoris  gaudium  nostrum 
sit  sobrium  et  modestum.Gum  timore  gaudeamusi 
et  cumgaudiotimeamus^quatenus  sine  timoresem- 
per  gaudere  incoelestibusgaudiismereamur.Amen. 

GOMMUNE  UNIUS  GONFESSORIS. 

XXI. 

UNIUS  CONFESSORIS.  SERMO  DE  UBRO  SAPIXNTLE. 

(15)  Eccesacerdos  magnus,quiindiebus8uisplacuit 
DeOf  et  inventus  est  justus.  Et  reliqua.  Haec,  fratree 
mei«  juxta  litteram  de  Aaron  sacerdote  dicta  sunt. 
Mystice  vero  de  Ghristo  ;  sed  etiam  cuilibet  sancto 
sacerdoti  aptari  possunt.  Moraliter  vero,  per  hos 
demonstratur  qualescaeteridebeantesse  sacerdotes. 
Fuit  quippe  Aaron  sacerdos  magnus,  quoniam  pri- 
mus  Judaeorum  pontifex  et  summus.  Fuit  quoque 
Ghristus  sacerdos  magnus,  imo  maximu8,quoniam 
sicut  ipse  est  Rex  regum,ita  est  Sacerdos  sacerdo- 
tum,  et  Episcopus  episcoporum,  Sed  et  ille  san- 


(15)  Haec  passim  ex  Ecciesiastici  cap.  xriv,  xlv,  sed  non  ad  litterami  excerpta  sunt. 


ine? 


RADULPHI  ARDENTIS. 


im 


ctu8  ponlifez,  cui  hodie  solemnizamus,  fuit  sacer- 
do8  magnus.  Magnus  gradu,  magnus  virtute,  ma- 
gnus  remuneratione.  Tales  quippe  esse  debcnt 
sacerdotes  et  pontifices,utquemadmodum  ipsima- 
gni  in  prslatione.ita  magni  sint  in  sanctitate,utet 
magni  esse  mereantur  praemii  retributione.  Mons- 
truosasiquidemresest,  atqueturpissima,  altus  gra- 
duset  inflmavita.  Quodcontraquosdamnostrumest 
(undedolendum  est,  fratrcsmei),  quicurasintvita  ct 
moribu8inGmi,tamen,perarabitionemetSimoniam, 
86  BUper  majores  elevant,  ut  appareant  tanquam 
super  vertices  gigiintum  sublimati  in  derisum,  et 
Bubsannationem,  et  commotionem  capitis  in  popu- 
lis.  Commendatur  ergo  iste  sacerdos  magnusinde- 
cem  et  octo  gratiis.Prima  eleotio,de  qua  subditur, 
Qui  in  diebus  suis  placuit  DeOy  subaudi,  per  clcctio- 
nem.  Gonstat  enim  quoniam  qui  eliguntur  a  Deo, 
placent  Deo.  Porro  Aaron  Deo  placuisse  constat, 
utpote  qui  ab  eo  electus,  vocatus,  et  signo  virg» 
8icc«e  revirentis  et  fructiflcantis  demonstratus  et 
osteris  praelatus  est ;  Christum  quoque  pr(B  ca3- 
teris  Deo  Patri  placuisse,  et  pras  cxteris  electum 
esae,  ipse  Pater  in  baptismo  et  in  transfiguratione 
contestatur  dicens:^  Hic  est  Filius  meusdilectusin 
quo  mihi  bene  complacui  {MaUh.  iii,  xvii)-  ^>  £^t  per 
prophetam:«Eccepuermeuselectusquemclegi,quia 
oomplacuit  in  illo  anima  mea  {Isa,  xliii).  »  Sed  ct 
iste  sanctus  episcopus,  fratres  mei,cui  hodio  festi- 
vamus,cum  per  bonam  vitam,doctrinamvirtutum, 
et  signorum  evidentiam,a  Deo  electus.demonstra- 
tus  et  prse  caBteris  prdBlatussit,constatproculdubio 
quoniam  a  Deo  electus  sit  et  Deo  placuit.  Et  hoc  in 
diebus  suis,  quod  videlicet,vita,  doctrina  et  operum 
ttirificentia  illustravit  et  suos  efTecit.Tales  quoque 
debent  fieri  sacerdotes  et  episcopi,  qui  per  bonam 
vitam,doctrinam  et  opcrum  sanctitatem  Deoplaciti 
et  electi  esse  demonstrantur.  In  quo  illi  condem- 
nantur  qui,  cum  nulla  virtute  vel  doctrina  fulcian- 
tur,pa8toris  ofQcium  per  ambitionem  potius  rapiunt 
quam  assequantur.  Secunda  gratia  est  justitia  de 
qua  subditur  :  El  inventus  est  justus.  Justus  quippe 
fuit  Aaron,  a  mandatis  Dei,  nec  ad  dexteram,  ne- 
que  ad  sinistram  declinando,idolo]atras  puniendo, 
pro  peccatoribus  intercedendo,  unumquemque  se- 
cundum  causas  meritorum  judicando.Cbristusquo- 
que  justus,  imo  ipsa  justitia  est,  a  quo  justus  est 
quiounque  justus  est^qui  unumquemque,juxta  me- 
ritum  8uum,  aut  salvat  aut  damnat.Unde  et  Isaias 
de  eo  praBdixit:« Et  erit  justitiacingulumlumborum 
suorum  {Isa,xi).  »Sedetsanetusepiscopuscuihodie 
Bolemnizamus  justus  fuit,unicuiquequodsuumerat 
r^ddendOy  Deo  religionem,  sibi  munditiam,  subje- 
ctisdisciplinam,beneagentibushonorem,de]inquen- 
tibus  correctionem,  omnibus  flequitatem.  Et  haec 
operando  inventus  est  justus,  quoniam  nuUus  vel 
rarua  inveniebatur  justus.  Virtus  enim  quando  est 
magis  rara,  tunc  est  magis  pretiosa.  Tales  quippe 
debent  esse  sacerdotes  vel  episcopi,  in  quibus,ctsi 
non  in  aliis,  justitia  et  virtus  reperiatur,  qui  uni- 


A  cuique  quod  suum  est  reddant,  qui  in  dimicandis 
subjectis,  non  affectus  suos,sed  causas  meritomm 
attendant.Unde  et  deillis  dicitur^uSacerdotestuiin- 
duanturjustitiam(Pja/.Gxxxi).»Quodhodierno8Coa- 
demnat  sacerdotes  et  episcopos,  in  quibus,  rariui 
quam  in  ca3teris,virtus  et  justitia  reperitur,unicui- 
que  quod  suum  est  non  reddentes,  sed  ad  lucrum 
suum  omnia  referentes,  justitiam  non  facientes, 
sed  vendentes,  in  dijudicandis  causis  non  merita 
singulorum,  sed  suos  afTectus  attendentes.  Teriia 
gratia  est  mediatio,  de  qua  subjungitur  :  Et  i» 
tempore   iracundix   faclus    est  reconciliaiio.   Sane 
Aaron  mediator  fuit   inter  Deum  et  homines,  re- 
concilians  Deum  hominibus,  et  homines  Deo.  Nam 
cum  Deus   iratus   populum    murmurantem   igne 

D  consumeret,  festinat  Aaron  cum  thuribulo, «  stans- 
que  inter  vivos  et  mortuos,  oravit  Dominum,  et 
plaga  cessavit  {Num.  xvi).  »  Chrisfcus  quoque, 
cum,  propter  peccatum  primi  parentis,  Deus  esset 
iratus  homini,  assumpta  nostra  humanitate,  iactui 
est  mediator  Dei  et  hominis,sanguine  suo  reconci- 
lians  Deum  hominibus  et  homines  Dco.  Sed  et  iste 
sanctus  episcopus,  oui  hodie  festivamua  pro  pec- 
catis  suis,  se  multoties  interposuit,  iram  Dei  jam 
instantem,  orationibus  et  oblationibus  avertit,pec- 
catoribus  indulgentiam  impetravit.  Hoc  est  enim 
ofTicium  sacerdotum  et  episcoporum,  ut  scilicetin- 
ter  Deum  et  homines  sempersintmediietmeditato- 
res,hinc  conjuncti  Deo  familiaritate  charitati8,hinc 
conjuncti  hominibuspropinquitatecompassionis,  ut 
ita  Deumhominibus,ethomines  Deo  posaintreconci- 

C  liari.  Sed  quid  dicam  de  nobis,  miseris  sacerdoti- 
bus,qui  nec  eum  Deo  familiaritatem  charitati3,ne« 
cum  proximo  propinquitatem  compassionis  (sicot 
oportet)babemus?Quomodo  alios  roconciliabimus, 
qui  nosmetipsos  reconciliare  non  valemuB  ?  Nam 
cum  ipsi  pro  oITensisnostrisDeodispliceamuSyCum 
pro  offensis  aliorum  Deum  interpeliamus,  nonne 
Deum  magis  oITendimus  quam  placamus  ? 

Quarta  gratia  est  superexcellens  obedientia  de 
qua  subjungitur  :  Non  est  inventus  similis  illi,  qui 
conservaret  legem  Excelsi,  Porro  Aaron  in  diebus 
suis,  in  populo  suo  excellens  fuit  in  obedientia  et 
observatione  legis.  Christus  quoque  superexcelleiifi 
fuit  in  obedientia  et  adimpletione  legis,  factus  Pa- 
tri  «  obediens  usque  ad  mortem  {Phil.  ii).»Sednec 

n  huic  sancto  episcopo,  cui  hodie  solemnizamus,  in« 
ventus  est  in  diebus  suis,  et  in  populo  suo  ^miUs, 
qui  conservaret  legem  Excelsi.Non  enim  debet  ease 
sacerdos  sicut  populus  {Isa.  xxiv),  et  pastor  sicut 
grex,  sed  sicut  de  Saule  legimus  :  Qui  pr«ficitur 
toti  populo,  debet  esse  major  toto  populo,  ut  cui 
cffiteri  debent  obedientiam,  prae  caeteris  sciat  obe* 
dientiam,  et  qui  caeteros  docet  legem,  prae  caeteris 
teneat  legem  (/  Reg.  xii).  Quod  nobis  indignis  aa- 
cerdotibus  obviat,qui  non  solumsumussicutpopu- 
lus,scd  etiam  plerumque  deterioresquampapulua. 
Quinta  gratia,  est  promotio,  de  qua  subditur  :  Ideo 
jurejurando fid  est  immutabiliter,/ea<  Ulum  craoere 


15B9 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1570 


B 


insuper  plebem  suam, Qui&  namque  Aaron  cxcellens  A 

fuit  in  observatione  legis,ideo  a  Deo  summus  pon- 

tifex  super  plebem  Judaeorum  sublimatus  et  confir- 

matus  esl.Ghristus  quoque,  quia  obedicns  fuit  Pa- 

tri  usque  ad  mortem,eum  sublimavit  et  ei  « juravit 

Dominus,  et  non  poBnitebit  eum  :  Tu   e»  sacerdos 

in  «ternum  secundum  ordinem  Melchisedech  {PsaL 

cix).  »  Beatus  quoque  pontifex,  cui  hodie  solemni- 

zamus,  quia  excellens  fuit  in  observatione  legis, 

merito  a  Deo  non  soiumspiritualiteret  aeternaliter, 

sed  etiam  temporaliter  ad  summum  saccrdotium 

proniotus  est.  Hoc  est  quod  Apostolus  ait :  «  Qui 

bene  ministraverint,  bonum  gradum  sibi  acquirent 

(I  Tim.   iii). »  Et  Dominus  in  Evangelio  :  «  Omni 

habenti  dabituret  abundabit(A/a///i.xxv;  Lwc.  xix.) » 

Quod  quosdam  condemnat,  qui  non   meritis  suis, 

sed  potius  nummis  suifragantibus  perniciose  promo- 

ventur.  De  quibus  Dominus  per  prophetam  :  «  Ipsi 

regnaverunt,  et  non  ex  me.  Principes  existerunt,  et 

ego  ignoravi  (Ose.win).  »  Hosenim  judexinlernus  et 

provehit  et  ne9cit,quia  quos  permittendo  tolerat,per 

judicium  reprobationis  ignorat.  Sexta  gratia  est  o- 

pinlo  bona,dc  qua  subditur  :  Benedictionem  oinnium 

genlium  dedit  illi.  Bona  quidem  opinio   sanctorum 

est  causa  quia  ipsi  ab  omnibus  gentibus  benedi- 

cantur  et  laudentur.  Data  est  quippe  Aaron  tam 

suavis  opinio  nominis  ut  omnes  qui  de  eo  legunt, 

eum  benedicunt.  Christo  quoque  datum  est,  ut  in 

admirabili  nominis  sui  suavitate,  non  solum  eum 

benedicant  sed  ut  etiam  in  eo  benedicantur  om- 

nes  gentes.  Istius  quoque  beati  confessoris  glorio- 

sam  vitam  et  conversationem  quicunque  audiunt'C 

vel  legunt,  eum  laudant  et  benedicunt.  Sicut  enim 

bona  conscientia  necessaria  est  coram  Deo,  ita  et 

bona  opinio  coram   hominibus,  praecipue  pastori, 

qui  docere  debet  populum  non  solum  verbo,  sed  et 

exemplo.Unde  Dominus  :  «  Sicluceantoperavestra 

coram  hominibus,  ut  glorificent  Patrem  qui  in  coe- 

lis  est  [Matth.  v).  »  Quod  aperte  contra  illos  est, 

qui  etsi  clam  bene  vivant,  tamen  de  se  extcrius 

male  opinari  permittunt,  tot  rei  animarum,  quot 

propter  scandalum  malae  opinionis  suaB  perierunt. 

Septima  gratia  est  confirmatio,de  qua  sequitur  '.'^Et 

Testamentum  suum  confirmavit  super  caput  ejus,  id 

est  sacram  Scripturam,qufie  est  testamentum  futurae 

haereditatis,  confirmavit  in  mente  ejus.  Et  Aaron 

quidem  in  accepta  lege  firmus  fuit.Christus  quoque  tx 

non  solum  firmus,  sed  etiam  utriusque  Testamenti 

confirmator  fuit.  A  quo  etiam  iste  gloriosus  ponti- 

fex  sic  confirmatus  fuit,quodpro  legeDeisuiusque 

ad  mortem  certavit,et  non  timuit  a  verbis  persecu- 

torum  et  haereticorum.   Unde  etsi  animam  ejus 

gladius  non  abstulit,  palmam  tamen  martyrii  non 

amisit.  Convenit  quippe  quod  episcopus  sit  doctus 

et  firmus  in  lege,  qui  alios  debet  docere  in  lege. 

Unde  et  mitram  bicornem  in  capite  gerit,ut  utrius- 

que  comu  Testamenti  fidem  tueri  et  confirmare 

possit.  In  qno  quidem  miserrimi  episcopi  condem- 

'nantk]r,(|tti  legis  Dei  ignari,  nec  se,nec  alios  regere 


norunt.  Et  juxta  illud  propheticum  :  «  Heu  perit 
hodie  lex  a  sacerdote,et  consilium  a  sapiente,et  sermo 
a  propheta  [Euch.  vii).  »  A  quo  ergo  minores  rcqui- 
rcm  lcgcm,  cum  scriptum  sit  :  «  Labia  sacdrdolis 
CQstodiunt  seientiam,  et  logem  requirent  de  ore 
ejus  (Mal.  n).  » 

Octava  gratia  est  approbatio  benedictionis,  de 
qua  subditur :  Cognovit,  id  est  approbavit  eum  in 
hmiedictionibus  suis.  Et  Aaron  quidem  in  Israel  in 
tcmpore  suohabuitefficaciam  benedicendi.Christtis 
vero  semper  et  ubique  non  solum  benedixit,  eed 
etiam  ipsa  benedictio  est,  sine  qua  nullus  potest 
esse  benedictus.  Sed  etiam  istum  giorioeum  con- 
fessorem  sic  cognovit  Deus  in  benedictionibussuis, 
quod  ad  benedictionem  ejus  benediceret  ;  de- 
moniacos  liberaret,  sgros  sanaret^  pestes  fugaret, 
peccatores  absolveret.  Episcopus  quippe  grati&m 
et  discretioncm  benedicendi  habere  debet,  unde 
et  sacro  oleo  manum  inunctam  habet.  8ed  quid 
dicam  de  quibusdam  cpiscopis  perverais,  qui  af. 
fcctus  suos,  non  causas  meritorum  sequentes, 
benedicunt  malcdictis,  et  malcdicunt  benedictis? 
Hi,  juxta  prophetam,  «  vivificant  anioias  qum 
moricntur,  et  mortificant  animas  quae  non  m^- 
riuntur  (Ezech,  xiii).  »  Nona  gratia  est  misericor- 
dia,  de  qua  subditur  :  fonservaxnt  illi  misericdT' 
diam  5uam,quasidicat :  misericordiam  quam  CAteris 
parce  dedit,justo  multiplicavit.NulIum  enimmagis 
quam  sacerdotem  misericordia  decet,qui  per  com- 
passionem  omnibus  omnia  fieri  debet.  Et  Aaron 
quidem  magnam  misericordiam  habuit,  qui  pro 
transgressoribus  et  etiam  murmurantibus  contra  se 
supplicavit.Christus  vero  non  solum  misericor8,Bed 
etiam  ipsa  misericordia  et  est,et  fuit,qui  etiam  pro 
suis  crucifixoribus  in  cruce  exoravit  (Luc,  xxin). 
Iste  quoque  gloriosus  confessor  totis  misericordiae 
visceribus  affluxit,  patientibus  compatiens,  dolen* 
tibus  condoIens,aliorum  onera  portans,  res  suas  4n 
operibus  misericordiae  distribuens^peccataaliormn 
lugens,pro  persecutoribus  suis  exorans,  etiam  ini- 
micis  suis  benefaciens.  In  quo  nos  miseri  sacer- 
dotes  confutamur,  qui  erga  pauperes  et  afflictos 
nulla  compassione  commovemur,  qui  ad  alionim 
infirmitates  fcrrei  et  duri  sumus,  quos  plus  tangit 
ruina  anim^e  nostrae  cadentisquam  damnumanrmas 
Christianae  pereuntis.  Decima  gratia  est  gratiae  <a- 
bundantia  de  qua  subditur  :  Et  invenit  gratiam  eo^ 
ram  oculis  Domini.  Sane  sacerdos  non  una,vel  duo- 
bus  gratiis,sed  multarum  abundantia  gratiarum  do- 
bet  decorari.  Et  Aaron  quidem  gratiarum  abnli- 
dantia  perfusus  fuit,  quod  per  oleum  super  caput 
ejus  c(rusum,et  ad  barbam  etetiam  usque  adorttm 
vestimenti  dcfluens  (Psal.  xxxii),  significatum  Aiit. 
Christus  vcro  omnem  habet  in  se  plenitudinem 
gratiarum,quem  unxit  Deus  Pater  oleo  laetitiffi  pras 
participibus  suis  (Psal.  xuv).  A  quo  hic  gloriosus 
confessor  sic  large  perfusus  e8t,ut  si  ejus  sanotaAn 
vitam,more8  et  actus  legas.eum  nuUa  virtote  niflk- 
que  gratia  oaruisee  diofiis.  S«d  quid  B^ssnlsiriW* 


4571 


RADULPHI  AHDENTIS. 


15» 


cerdotcs  facturi  sumus^qui  cum  debcrcmuss  essein  A  principio,  in  novissimo  benedictione  carebit  {Pro9. 


lucem  gentium,potius  fumantes  quam  flammantcs 
sumus  ?  Undecima  gratia  est  magnificatio  in  con- 
spectu  regnum,Ta\\s  quippe  debet  esse  sacerdos  vel 
episcopus,  qui  pro  sua  virtute  et  honestatein  con- 
spectu  regum  et  reverendus  habeatur.  Et  Aaron 
quidem  non  solum  populi  sui  principibus^sed  etiam 
regibus  alienorum  magnus  habitus  est.  Christus 
verOy  pro  sui  nominis  majestate,  omnem  princi- 
patum  et  potestatem  etiam  ccclestium,  terrestrium 
et  infernorum,  sibi  subjecit.  Sed  et  iste  gloriosus 
confessor,per  opinionem  suarum  virtutum  et  mira- 
bilium  operum,ipsis  principibus  et  magnatibus  ad- 
mirabilis  fuit,et  verendus.In  quo  confundimur  nos 
miseri  sacerdotes,  qui  non  solum  majoribus,  sed 


xx).  »  Quarta  decima  gratia  est  sacerdotium  m*- 
gnum,  de  qua  subditur  :  Et  dedit  itli  sacerdotium 
magnum,  Et  Aaron  quidem  in  toto  populo  Judeo- 
rum,  solus  primum  et  summum  obtinuit  sacerdo- 
tium.Christus  vero  super  omnem  potestatem, sum- 
mum  et  a;ternum  habet  sacerdotium.Unde  Aposto- 
lus  :  «  Plures,inquit,facti  sunt  sacerdotes  secundum 
legem,  eo   quod  morte  prohiberontur  permanere. 
Christus  vero  eo  quod  maneat  in  ffiternum,  sempi- 
ternum  habet  sacerdotium  (Hebr,  vii).  »  Sed  etiam 
iste  gloriosus  confcssor   sacerdotium  hcd)uit  mag- 
num,magnum,nontammagnitudineparochisquam 
magnitudine  pastoralis  vigilantiae,  non  tam  mag- 
nitudine  reddituum  quam  magnitudine  virtutum. 


etiam  minoribus  pro  despectu  vilitateque  vitae  nos-  p  In  quo  nos  indigni  sacerdotes  confutamur  qui  sa- 


trs,  despectui  habemur  et  subsannationi.  Et  non 
illi  nos^sed  econtrario  formidamus  illos. 
Duodecima  gratia  est  corona  glorias,  de  qua 
'  subditur  :  Et  dedit  ilii  coronam  glorix,  Corona 
quippe,  qufiB  vitae  designat  perfectionem,  decet  sa- 
cerdolem.  Unde  Petrus  dicit  :  «  Rcgale  sacerdo- 
tium  (I  P«/r.  ii).  »  Sacerdos  enim  sic  debet  esse 
perfectus  ut  non  solum  se,sed  etiam  alios  possit  rc- 
gere.Ob  cujus  significationem  Aaron  habebat  in  ca- 
pite  diadema,  in  quo  lapides  pretiosi  fulgebant, 
dum  perficeretur  opus  Dei.  Christus  vero,  qui  in 
mundum  venit  non  prosperari,  sed  pati,  spineam 
tulit  coronam,  ad  derisionem  sibi  inflictam,  osten- 
dens  quoniam  qui  hic  coronam  virtutis  et  patientiae 
ririliter  habuerit,  corona  gloriabitur  sempiterna. 


cerdotium  magnum  quserimus,  magnum  tempora- 
libus  redditibu8,non  spiritualibus  profectibus.Qus- 
rimus  ecclesiam,  non  in  qua  animas,sed  pecunia 
copiam  lucrifaciamus.In  quo  nos  non  pastores^sed 
mercenarios  esse  demonstramus.  Quinta  decima 
gratia  est  beatiflcatio,  de  qua  subditur  :  Et  heati^- 
cavit  illum  in  gloria.  Id  est  tam  in  merito  quam  in 
prdemio,beatum  illum  fecit  et  gloriosum.Et  Aaron, 
quidem  sibi  iideliter  ministrantem,  per  bonitatem 
meriti  ad  bealitudincm  proemii  feliciter  perdiudt 
Christum  vero  unigenitum  suum,usque  ad  mortem 
sibi  fldeliter  obsequentem,  «  exaltavit,  et  dedit  iUi 
nomen  quod  est  super  omne  nomen,ut  in  nomiDe 
Jesu  omne  genu  flectatur,ccBlestium,terrestrium  et 
infernorum  (Phil.  ii).  »  Istum  quoque  confessorem 


Quem  sequens  iste  gloriosus  confessor,corona  vir-  C  sibi  fldeliter  ministrantem,cursum  militiaa  tempora- 


tutis  et  patienti»  hic  studit  coronari,  per  quam  ad 
gloriosam  pervenit  coronam.  Nos  ergo  sacerdotcs 
coronam  habomus,  quse  quidcm  corona,  si  in  mo- 
ribus  ejus  signiflcationcm  cxprimimus,  corona  uti- 
que  est  nobis  glorise  et  honoris,  alias  opprobrii  et 
confusionis.  Tertiadecima  gratia  est  ha^reditas,  de 
qua  subditur  :  Statuit  ei  testamentum  sempitemum. 
Porro  Levi  et  Aaron  non  acceperunt  cum  reliquis 
tribubus  partem  in  terra  promissionis,  sed  eorum 
hsereditas  fuit  Dominus,id  eat,  primitiae,  decimae  et 
oblationes,  et  sacriflcia  quae  Deo  offeruntur  et  hsec 
perpetua  stabiiitate  habuerunt,quandiu  duravit  sa- 
cerdotium  Judseorum.Christo  vero  dedit  Deus  ceter- 
nam  hdereditatom,  dicens:  «  Gostula  ame,  et  dabo 


lis  hodie  consummarc  feliciter  fecit,  et  corona  c- 
terna;  beatitudinis,  illum  inter  choros  angelorum 
gloriose  decoravit.  Sed  et  nos  quoque,  fratres  mei, 
si  ei  fldeliler  obscquamur,  si  eum  super  omnia  di- 
ligamus,si,  omnibus  tcmporalibus  spretis,  ad  eum 
toto  desidcrio  tendamus,  faciet  nos  cursum  vitc 
feliciter  consummare  et  ad  seterna  gaudia  gloriose 
pervenire. 

Sexta  decima  gratia  est  functio  sacerdotii,  de 
qua  subditur  :  Fungi  sacerdotio.  Et  Aaron  quidem, 
usque  ad  extremum  diem  digne  et  strenue  functus 
est  saccrdotio.  Christus  quoque  qui  venit  ministra- 
re,et  non  ministrari  (Matth.  xx),  ipse  in  sua  per 
sona  usque  ad  suam  passionem,  humilis  predica- 


tibi  gentes  hsereditatem  tuam,et  possessionem  tuam  n  toris  et  ministri  funclus  est  ofGcio.  Iste  etiam  san- 


terminos  terrce  (Psal.  ii).  »  Unde  ipse  dixit :  «  Data 
est  mihi  potestas  in  coelo  et  in  terra  (lfa///i.xxviii).  » 
Iste  quoque  gloriosus  confessor  omnem  terrenam 
haereditatem  contempsit,  sed  solus  Deus  h(Breditas 
ejus  fuit,in  quo  sufflcientiam  et  haereditatem  aeter- 
nam  possedit.In  quo  nos  miseri  sacerdotcs  confun- 
dimur,qui  cum  Deum  in  hsereditatem  haberidebea- 
muSy  de  aeterna  hsereditate  contendimus.  Sed  quid 
BuflQciet  ei^  cui  non  sufficit  Deus?  Unde,  fratres^ 
valde  perhorresco  ne  nos,  quia  haereditatem  terre- 
nam  concupiscimu8,«eterna  merito  privemur.Nam, 
Juxta  Sapioatemi «  bvredita^  ad  quam  festinatur  in 


ctus  confcssor,  cum  omni  humilitate  et  sollicitu- 
dine,  usque  ad  mortem  suo  functus  est  ministerio. 
Quod  nos  inOmos  sacerdotes  condemnat,  qui  mi- 
nisterio  nostro  fungi  negligimus,vicarios  et  merce- 
narios  pro  nobis  statuimus,  ipsi  vero  vanis  tempo- 
ralibusque  rebus,negotiisquo  saecularibus  vacamusj 
satisinvenientes  quibus  animas  pro  quibus  Christus 
mortuus  est  committamus;  cui  vero  rea  vanas 
credamus,  inTenire  non  valemus.  Septima  decima 
gratia  est  laus,  de  qua  subditur  :  Et  habere  taudem 
in  nomine  ipsius.  Et  Aaron  quidem,  quia  aibi  et 

aliis  profuityde  aaccrdotii  funptioaQ  l^udeo)  babeU 


1673 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1S74 


Ghristus  quoque,  quia  cum  restauratione  humani  A 
generis  rediit,  de  functione  sacerdotii  sui  laudcm 
habet  ih  cobIo  ineffabilem  et  sternam.  Iste  ctiam 
confes8or,quia  cum  acquisitione  multarum  anima- 
rum  rediit  de  sacrificii  sui  functione,  procul  dubio 
in  ccelo  aetemam  laudem  habet,  ut  merito  dicatur 
de  eo  :  «  Euge,  serve  bone  et  fidelis,  quia  super 
pauca  fuisti  fidelis,  supra  multa  te  constituam 
{Matth.  XXV.)  »  Sed  quam  laudem  habebit  pastor, 
qui  cunctis  ovibus  devoratis,  et  dissipatis  a  lupis, 
vacuus  redit?  Quam  laudem  habebit  pastorquinec 
etiam  conservatum  seipsum  redit  ?  Octava  decima 
gratia  est  :  Offere  Deo  incensum  dignum  in  odorem 
suavitatis.  Et  Aaron  quidem  in  populo  suo  suppli- 
cans  obtulit  Deo  incensum  in  odorem  suavitatis. 
Christus  vero  seipsum  immaculatum^et  igne  chari-  ^ 
tatis  concrematum,  in  ard  crucis  pro  redemptione 
humani  generis,  Deo  Patri  obtulit  inodorem  suavi- 
talis.  In  quo  sacrificio  plusquam  cffiteris  omnibus 
odoratus  est  Deus  Pater.Iste  quoque  gloriosus  con- 
fessor,  pro  populo  suosupplican8,corcompunctum, 
igne  Sancti  Spiritus  incensum,cum  odore  suavita- 
tis,  bons  devotionis  Deo  obtulit,  et  adhuc  quotidie 
ofTert  cum  phiala  odoramentorum  suorum,  nobis 
divinam  repropitians  majestatem.Quem  imitantes, 
fratres  mci,  discamus  Deo  offerre  sacrificium,  non 
alienum  ut  Cain,  qui  se  deserens,  alienum  obtulit, 
sed  offeramus  sacriOcium  dignum,cor  scilicet  con- 
tritum  et  humiliatum.  Nec  offeramus  cum  igne 
alieno,  id  est,  cum  igne  terren®  cupiditatis,  ut 
Nadab  et  Abiu,  qui  ob  hoc  a  Deo  percussi  sunt 
(Lev.  x),  serf  cum  igne  divino,  id  est,  cum  cha-  C 
ritate.  Nec  offeramus  illud  cum  tepore,  ut  tepidi, 
qui  a  Deo  evomuntur  {Apoc,  iii),  sed  cum  fer\'ore 
dcvotissims  orationis,  quatenus  Deus  nostra  de- 
votione  odoretur  et  delectetur.  Quodhujus  sanctis- 
simi  confessoris  precibus  nobis  Deus  concedere 
dignetur.  Amen. 

XXII. 

UNIUS   CONFESSORIS.    SERMO   DE   MATTHiGO. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis  parabolam  hanc:  Homo 
quidam  pcregre  proficiscens  vocavit  servos  suos, 
et  tradidit  illis  bona  sua  {Matth,  xxv,)  etc.  Qui- 
dam  sunt  qui  bona  quae  habent,a  semetipsis  se  ha- 
bere  putant.  Alii  quidam  putant  se  a  Deo  habere 
illa,  sed  tantum  ad  suos  usus  data,et  ideo  se  pec- 
care  non  existimant,sieac«terisnoncommunicent.  jj 
Alii  autem,  etsi  ea  cseteris  communicanda  norunt, 
tamen  ad  communicandum  sunt  pigri.  Contra  hos 
proponit  Dominus  parabolam  prselibatam,ostendens 
quod  omnia  bonaqua;  habemus,aDeo  suntcollata: 
et  quod  non  ad  usus  nostros  tantum,  sed  ad  com- 
municandum  caeteris  sint  nobis  commendata,  et 
quod  illi,  qui  ea  communicare  pigri  sunt,  eis  jure 
spoliandi  et  damnandi  sunt.  Sunt  autem  quatuor 
praticul»  lectionishujus.Primo  namquedemonstrat 
Dominus  omnia  bona  quae  habemus,  a  Deo  nobis 
commendata  esse.Secundo  demonstrat  quosdam  de 

QommendatiQ  beoe  operarii  qupsdam  xnale.  Tertio, 


dcmonstrat  bcno  operantes  salvannos ;  quarto,maIe 
opcrantes  damnandos  esse.  Primum  igitur  ostendit 
quod  omnia  bonaqu8ehabemus,aDeohabemu8,cum 
dicitur:  Homo  quidam  peregre  proficiscens,Qmsetiim 
homo  isteest,nisi  ille  de  quo  prophetadicit : «  Ethomo 
est,et  quis  cognoscet  eum?  »  (/5a.Liii).Quiprofecto 
tunc  peregre  profactus  est  quando  naturam  ncstram, 
quam  de  terra  sumpsit,  super  ccelum  collocavit. 
Carnis  onim  locus  proprie  terra  est,quae  tunc  pere- 
greprofici8citur,quandotper  Redemptorem  nostrum 
super  aethera  sublimatur,  qui  modo  a  nobis,  quan- 
diu  sumus  in  hoc  exsilio,  peregrinatur,  quoniam 
tum  per  carnis  absentiam,tum  per  auxilii  dissimu- 
lationcm  a  nobis  elongatur.Hicservossuos  vocavit, 
quando  vel  per  se,  vel  per  praedicatores  suos,  ho- 
mines  de  quatuormundipartibusvocavit.Bonavero 
sua  eis  tradidit,  et  adhuc  quotidie  tradit,  quoniam 
gratias  suas  singulis  dispergit.  Unde  Apostolus  : 
«  Unicuique  nostrumdataestgratiasecundummen- 
suram  donationis  Christi  {Ephes.iv) ;»  propterquod 
Pealmista  dicit:  «AscendeiiS  in  aUum,captivamdu- 
xit  captivitatem,dedit  dona  hominibus  {Psal.ixyii ; 
Epfies.  iv).  »  Diligenter  autem  considerandum  est 
quod  ait,  servos  suq^s,  et  tradidit  eis  botia  sua,  Si 
enim  servi  ejus  sumus,ergo  non  sumus  nostri.  Si 
tradidit,  non  dedit,sed  magiscommendavit.Si  bona 
sua,  crgo  non  nostra.  In  quo  quid  demonstratur, 
nisi  quia  nec  nos  ip8i,nec  ea  qu®  habemus  nostri 
juris,  sed  magis  Domini  sumus?Si  ergo  vel  nobisi 
vel  nostris,  praeter  servitium  et  voluntatemDomini 
abutimur^quid  aliud  quam  Domino  de  suis  defrau- 
damus  ?  Et  uni,  inquit,  dedit  quinque  talenta,  alii 
autem  duOy  alii  vero  unum,  Hoc  simpliciter  accipere 
possumus,quoniam  uni  dat  Deus  plura  dona,  alii 
pauca,  alii  pauciora.  Vel  certe  per  quinque  ta- 
lentaexteriorum  8cientia,quinquesensibus  acquisita 
denotantur.  Per  duo  vero,intelIectus  et  operatio  si- 
gnificantur.  Per  unum,  solus  intellectus  signi- 
ficatur.  IJnicuique,  inquit,  secundum  propriam 
virtutem,  Quasi  dicat  :  Tradidit  eis  non  quantum 
ipse,  sed  quantum  unusquisque  capere  poterat, 
quam  discretionem,  magistroa  sanct®  EccleeiaB 
semper  decet  observare.  Ad  quid  autem  eis  tra- 
det  talonta,  ostendit  Dominus,  juxta  alium  evan- 
gelistam,  dicens  :  c  Negotiamini  dum  venio  {Luc, 
xix).  Et  profectus  est,  inquit,  statim,  Non  locummu- 
tans,  sed  liberam  eis  operandi  tribuens  potesta* 
tem :  Nec  bene  operantes  statim  salvans,  nec  maie 
operantes  statim  damnans,sed  utrosque  cum  silea- 
tio  ad  judicium  exspectans. 

Sequitur  pars  secunda,in  qua  demonstraturalios 
bene  operari,  alios  male,  cum  subditur  :  Abiit  ott- 
tem  qui  quinque  talenta  acceperat,  et  operatus  ett 
in  eis,  et  lucratus  est  alia  quinque,  Sunt  enim 
nonnulli  qui,  et  si  intema  mysteria  capere  ne- 
quent,  tamen  accepta  exteriorum  scientia  noa 
torpescunt.  Et  abeuntf  quantumcunque  possunt, 
de  accepta  scientia  bene  operantes,  et  per  acti- 

yamvitam,  exteriora  in  operibua  misericordin^ 


1575 


RADULPHI  ARDENTIS. 


18W 


caBterisque  bonis  usibus  expendentes,  et  magisma- 
gisque  proficientes  donec  lucrum  eis  geminatur. 
Quod  utique  fit,  vel  cum  ipsa  scientia  pcr  exerci- 
tium  in  segeminata,  proximis,vel  dicto  vel  exem- 
plo  proficiendo,duplex  merces  acquiritur.S/wM7?7<?r, 
inquit,  et  qui  dm  acceperat  lucratiis  est  alia  duo, 
Quia  sunt  nonnulli  subtiliadeinternisintelligentcs, 
et  mira  in  exterioribus  operantes,qui  cumspiritua- 
lia  docendo  et  bona  operando  tam  sibi  quam  aliis 
prosunt,quasi  duplicatum  lucrum  acquirunt.  Qui 
autem^  inquit,  unum  acceperat,  abicns  fodit  in  ter- 
ram,et  abscondit  pecuniam  domini  sui.  Porro  talen- 
tum  in  terra  abacondit  qui  datam  sibi  intclligen- 
tiam  in  cordo  terreno  et  avaro  celat,  nec  eam  aliis 
manifestat,  Contra  quem  Salomon  ait  :  «  Sapientia 
abscondita,  et  thesaurus  absconditus,  quae  utilitas 
in  utrisque?»  {Eccli.xx.)ei  Jesus  filius  Sirach  :<tQui 
itbscondit,inquit,  frumenta,  maledicetur  in  populis 
(Prov.xi.)  »  Talentum  abscendit,  qui  acceptum  in- 
genium  totum  in  terrenis  curis  immittit  :  qui  in- 
telligentiam,quapossetcoDlestemsapientiamcapere, 
in  terrena  calliditate  implicare  gaudet.  De  Cujus- 
modi  per  prophetam  dicitur:  «Sapientessunt,iit  fa- 
ciant  mala,bona  autem  facere  nescierunt  (Jer.  iv)  » 
Sequitur  pars  tertia,  in  qua  demonstratur  bene 
operantes  bene  renumerandos,cum  subditur  :  Post 
mullum  vero  temporiSyVfedit  dominus  servorum  illo- 
ram,  et  posuit  rationem  eum  eis.  Sane  nou  nisi  post 
multum  temporis  Dominus  ad  judicium  venit,quo- 
niam  diu  et  cum  multa  patientia  peccatores  exspe- 
ctat,  ut  multos  salvare  queat.E/  posuit y\ni\mi, ratio- 
nem  cum  ^is.Solus  Dominus  est,  qui  rationem  cum 
servis  ponere  novit,quoniam  ipse  solus  pro  meritis 
unicuique  rationabiliter  reddit.Ipse  enim  falli  non 
potest  quia  ipsa  veritas  est,  nec  corrumpi  quia 
ipse  justitia  est.Ncc  enim  eumlatere  quidquampo- 
test,  qui  omnisciens  est,nec  ei  in  aliquo  detorqueri 
potest,qui  omnipotens  est.  Et  accendensqui  quinque 
talenta  acceperatj  etc.  Fidelis  servus  qui  de  cons- 
cientia  sua  est  securus,  remuneratori  occurit  pri- 
musy  et  obtulit  alia  quinquetalentadicens^Domtaie, 
quinque  talenta  tradidisti  mihi^ecce  alia  quinque  su- 
perlucratus  5Uum,etc.Unusquisquefidelis  de  talento 
commisso  lucrum  offert  acquisitum.  Petrus  Ju- 
dffiorum  gentem,  Paulus  gentilitatem,  Joannes 
Asiam  Minorem,  Andreas  Achaiam,  Jacobus  His- 
paniaBi,  Thomas  Majorem  Indiam,  Bartholomaeus 
Minorem,  Matthaeus  iEthiopiam,  Simon  et  Judas 
Persidem.  Alius  mille  animas,  alius  centum,  alius 
decem,qui  minus,animam  suam.Quorum  unicuique 
Dominus  applaudit,  laudat  et  remunerat^cum  sub- 
dit  :  Euge,  serve  bone  et  fideliSy  quia  super  pauca 
fuisti  ftdeliSj  supra  mulla  te  constituam,  intra  in 
gaudium  domini  tui.  Et  &pplaudit,cum  ei  congau- 
det,et  congauderet  monet  per,£tt^e,interjectionem, 
gaudii  significativam.Eum  laudat,cumeum  bonum 
et  fidelem  vocat.  Bonum,  quia  bonum  voluit,  et 
Btrenue  et  fortiteregit.Fidelem^quiain  omnibusnon 
Ituam,  Md  doffliui  gloriam  queesivit.  Eum  remune- 


A  rat,  cum  ei  dicit  :  Quia  super  pauca  fuisti  fideits, 
supra  multa  tt  constituam,  intra  in  gaudium  domim 
/M?.Omniaenimbonapra;sentisvitaB,quantuincunque 
magna  vidoantur,in  comparationefuturorum,panra 
paucaque  putantur.Tunc  autem  fidelis  servus  super 
multa  constituitur,quando  illa  immensasteraaque 
bona  recipit,  quae  «  nec  oculus  vidit,  nec  aurie  au» 
divit,ncc  in  cor  hominis  ascendit  (/  Cor,  ii).  »Tunc 
in  gaudium  Domini  sui  intromittitur,quandoiniUa 
patria  a^tcrna  assumptus,atque  angelorum  coctibnf 
admistus,  sic  intcrius  gaudcbit  de  munere  ut  jam 
non  sit  quod  ultra  doleat  dccorruptione.Quidcnim 
majus  potest  fideli  ser^'o  dari  quam  cum  domino 
beatitudinis  in  sBternum  vivcre  et  laeteri? 
Sequitur  pars  quarta,in  qua  demonstraturpigros 

P  malosque  servos  reprobari,cum  subjungitur :  Acce" 
dens  autem  et  qui  unum  talentum  acceperai,  Qni  si- 
bimet  est  male  conscius,  extremus  venitet  tardas. 
Domine,  inquit,5do  quia  homo  durus  es^  meiis  uhi 
non  seminasti,  et  colligis  ubi  non  sparsisti,  Et  timens 
abiiy  et  abscondi  talentum  tuum  in  terra  ;  ecce  habes 
quod  tuumesL  Vero  quod  scriptum  est:  «Ad  execii- 
sandas  (*xcusationes  in  peccatis  {Psal.  cxl),  »  huic 
servo  contingit,ut  ad  pigritiam  et  negligentiam  su- 
pcrbiaB  quoque  adhaereat  crimen.Qui  enim  simpli- 
citer  debuit  confiteri  inertiam  suam  et veniam  dcpre- 
cari,  econtrario  Domino  calumniatur,  et  dicit  se 
prudenter  fecisse,ne  dum  lucra  pecunis  quaereret, 
periclitaretur  de  sorte.Porro  Domino  calumniatur, 
cum  eum  durum  dicit,et  metere  ubinonseminavitj 
et  congregare  ubi  non  sparsit,quasi  dicat  :   Durus 

C  es,quia  dura  pra3cipiens,et  dura  supplicia  irrogas ; 
metis  ubi  non  scminasti,  quia  etiam  eos  tanquam 
reos  falce  judicii  praecidis  quibus  legem  non  com* 
misisti,  et  congregas  ubi  non  sparsisti,  etiam  con- 
gregans  inregnum  tuum  bonos  de  gentibus  et  eo- 
rum  operatione  qui  naturalem  legem  servant,  ct 
damnans  eos  qui  ncgligunt  et  scriptam.  Prudenter 
se  fecissc  dicit  cum  subdit,  et  timens  abii,  Quasi 
dicat:  Timens  ne  si  aggrederer  alios  acquirere,  ipse 
periclitater.Proptereatalentumintelligentiaeincorde 
celavi.Sunt  enim  plcrique  tales  in  sancta  Eeclesia, 
sccum  dicentcs  :  Sufficit  mihi  ut  de  me  rationem 
reddam.Cur  ofTicium  praedicandi  aliis  a8sumam,nt 
de  aliis  cogar  reddere  rationem?  Vel  cerletimens, 
ne  si  propositum  vitae  sanctioris  aggrederer,   retro 

j)  quandoque  respicerem  ct  magis  ipse  damnarer.  Et 
ideo  intelligentiajdataetalentumin  saecuiarivitaab^ 
condi,  non  diminuens,  neque  augens.  Sunt  enim 
multi  tales,qui  meliorem  vitam  aggrcdimetuunt,et 
tamen  jacere  in  sua  ignavia  non  pertimescunt^quo* 
rum  Petrus  adhucinfirmusspeciemtenuit.sumviso 
miraculo  dixit  :  «  Exi  a  me,  Domine,  quia  homo 
peocator  sum  {Luc.  v).  »  Imo,  Petre,si  peccatorem 
te  consideras,oportet  utate  Dominum  non  repellas. 
Sic  qui  meliorem  vitam  idcirconoIunt,quiaBeinfir- 
mos  esse  conspiciunt,  quasi  peccatores  se  fatentnr, 
et  Dominum,a  quo  sanctificari  debueraut)  a  se  re- 

pellunt.  Et  velut  in  perturbatioae,  ooxudUoxn  vm 


HOMILIiE.  —  IL  DB  SANCTIS. 


1578 


t,  dum  moriuntur,  ctvitam  timent.Nam«qui  A  suppliciis  torquebitur,  quod  hic  luxuriosis  conta- 


pruinam,  irruet  super  eum  uix  [Job  vi).  » 
et  huic  servo  protinus  respondetur :  Serve 
t  piger^  sciebas  quia  meto  ubi  non  semino,  et 
go  ubi  non  sparsi ;  oporluit  ergo  te  dare  pecu- 
lummutariis,  et  ego  veniens  recepissem  quod 
est  cum  usura.  Ex  verbis  suis  dominus  ser- 
onstringit,  quasi  dicat :  Si  juxta  sententiam 
xquiro  quod  non  dedi,  quanto  magisate  ex- 
quod  ad  erogandum  tibi  dcdi !  Pecuniam 
i  nummulariis  dare,  est  intelligentiam  prsedi- 
is  illis  impendere,  exemplo  etvcrbo,qui  illam 
t  exercere.SedySicut  nostrum  periculum  aspi- 
li  Domini  pecuniam  teneamus,  ita  vestrum 
lum,  fratres,  intelligite,  si   pecuniam  nobis 


clibus  delectabatur.Et  juxta  varietatem  peccatorum, 
erit  varielas  suppliciorum.Itaque,fratres  mei,unus- 
quisqueuostrum  in  negotiatione  talenti  commendati 
vigilet,  quoniam  nullus  cstqui  a  Deo  talontum  non 
acceperit.  Alius  namque  spiritualem  accepit  intelli- 
gentiam,  alius  terrenam  substantiam,  alius  tempo- 
ralem  pote:tatem,alius  apud  divites  familiaritatem, 
alius  artem  qua  pascitur,  alius  saltem  ipsam  ratio- 
nem,  vel  ipsos  corporis  sensus.Habens  igitur  spiri- 
tualem  intelligentiam,  prsdicationi  vacet,  habens 
terrenam  substantiam,  per  opera  misericordia, 
illam  eroget.  Habens  terrenam  potestatem,imbecil- 
les  tueatur.  Habens  apud  divites  familiaritatem,prQ 
pauperibus  loquatur.  Habens  artem  qua  pascitur, 


sam  cum  usuris  non  reddideritis.Quam  pro-  ^^  ex  ea,  quod  potest,  indigcntibus  conferat.  Habens 


autem  rationem,  vel  quinque  corporis  sensusybene 
sibi  et  aliis  illam  vel  illos  impendat.  Ui  ergo,  re- 
deunteDominOydetalentisuirationequisquesecurus 
sit,  cum  tremore  pensct  quotidie  quod  accepitjam- 
jam  redibit,  qui  perocgre  profectus  est.  Fcstinemus 
igitur  de  talento  commendato  negotiari,  quatenus 
cum  duplicatione  talenti,occurrere  valeamus  Domi- 
no  venienti,ipso  largiente  qui  cum  Patre  et  Spiritu 
sancto  vivitet  regnatper  omnia  sflecula  sseculorum. 
Amen. 

XXIII. 

UNIUS   CONFESSORIS,   SERMO    DE   LIBRO  SAPIENTI^. 

Ecce  sacerdos  magnus  qui  in  fide  sua  probatus  est^ 
et  cognitus  in  verbis  suis  fidelis  (16)  [Eccli,  l)  ;  etc. 


;um  usura  redditis,  vel  cum  audita  retinere, 

m  ex  auditis  non  audita  colligere  studetis. 

n  vero  servum  qua  sentcntia  dominus  feriat, 

nus  :  Tollite  ab  eo  talenfum,  et  date  ei  qui  ha- 

'iem  talenta.^oTiXxm  talentum  spiritualis intel- 

iffi  datur  illi  qui  tantum  intelligentiam  exterio- 

labens,  illam  bene  ministraverat.Quod  quoti- 

Ecclesia  fieri  videmus.  Quia   plerique,  dum 

ninistrant  exteriora  quae  acceperunt,  per  ad- 

im  gratiam  ad  mysticum  quoque  pervcniunt 

tctum.  Et  econtra  multi  naturaliter  acuti  etin- 

ii,  quia  desides  sunt,  ad  pigritiam  suam  hebe- 

it.  In  judicio  vero  multi  qui  modo  sunt  scien- 

BBditi,  interindoctos  reputabuntur. Et  ccontra 

qui  modo  suntsimplices,ob  suam  devotionem 

apostolicos  doctores,praemiis  spiritualibus  in-  C  Haec  lectio,  fratres  mei,  licet  ad  litteram  partim  de 


^ntiae  remunerabuntur.  Omni  enimhabenti  da- 
et  abundabit.  Ei  autem  qui  non  habet,  et  quod 
6  videhatvr  auferetur  ab  eo,  Ille  recte  dicitur 
labere  qui  ea  utitur  bene.  Qui  vero  bono  usu 
iret,  perinde  est  ac  si  non  haberet.  Omni  ergo 
iti  et  bene  utenti  re  dabitur,  et  abundabit.  Ei 
}ui  non  habet,et  qui  non  bene  utcns  est,quasi 
laberet,  ct  quod  habere  vidcbalur^auferotur  ab 
el  certe  omni  habenti  charitas  dabitur  et  di- 
J9A  gratiarum  caeterarum,  et  abundabit.  Qui 
non  habet  charitatem,  etiam  dona  quae  perce- 
videbatur  amittet.  Unde  necesse  est,  fratres 
ut  semper  in  omnibus  habere  charitatem  stu- 
iu8,  quoniam  qui  eam  habet,omniahabet,et  qui 


Samuele  propheta,partim  de  Simone  summo  ponti- 
fice  Judsorum  dicta  sit,tamen  quia  nihilominus  isti 
sancto  pontifici,  cui  hodie  solemnizamus,  conve- 
nienter  hodie  in  sancta  Ecclesia  recitatur.  Fuit 
quippe  ipse  gloriosus  pontifex  sacerdos  magnus, 
magnus  ofAcio,  magnus  merito,  magnus  praemio. 
Magnus  exterius,  magnus  interius,  magnus  supe- 
rius.  Talis  nimirum  debet  esse  saoerdos,  ut  dto 
gradui  alta  vita  respondeat,  quatenus  utrique,  al- 
tum  quoque  prffimium  respondere  queat.  Gommen- 
datur  iste  saccrdos  in  quatuor^  in  flde,  in  claritate, 
in  virtutum  varietatc,in  ofQcii  sui  executione.Porro 
in  flde  commendatur  cum  subjungitur :  Qui  in  fide 
sua  probatus  est,  et  cognitus  est  in  verbis  suis  fidelis. 


non   habet,   et    talento   quod    habebat   pu- q  Probatus,  inquit,etcognitus,quasi  probando  cogni- 


',  et,  juxta  Dominicam  sententiam,  in  tenebras 
iores  praecipitatur.  Pcr  poonam  quippe  cadit  in 
iores  qui  per  culpam  suam  reciderat  in  interio- 
Ibi  erit  fletus  oculorum,  qui  hic  illicita  cupie- 
,  et  stridor  dentiunif  qui  edacitate  gaudebant. 
bit  lingua  quae  garrulitatcm  hic  amabat.Nasus 
erabilibus  fctoribus  afficietur,quihicluxuriosi8 
ibus  delectabatur.  Aures  terrore  Btridentium 
oniorum  cruciabuntur,  qui  hic  vanis  sermoni- 
bi  malis  jucundabantur.  Totum   corpus  variis 


tus  est.  Dum  enim  res  probatur,  cognoscitur.Et  iste 
quidcm  sanctusprobatus  et  cognitus  est  in  fide  sua, 
id  est  operibus  fidei  suae  et  verbis  esse  lideliB.Guxn 
enim  fldes  sit  in  se  invisibilis,  ct  de  invisibilibus, 
non  nisi  per  exieriora  opera  sua  probatus  et  cogni- 
tus  est  esse  fldelis,  quoniam  propter  fidem  Ghristi, 
amata  reliquit,  dura  secutus  est,  mira  fecit^aspera 
passus  est.  Propter  fidem  enim  Christi  reliquit 
exemplo  Abrahae,  terram  et  cognationem,  et  domum 
patris  8ui,blanda8queconsuetudine8,cibi  lautioriset 


})  Hec  ex  Ecclesiastici  versiculis  1-5,  cap.  i,  sed  non  ad  litterami  ezcerpta  sunt. 
Patboi.  GLY. 


60 


1819 


RADULPHI  ARDBNTIS. 


1580 


vestis,  caeterarumque  illccobrarum  carnis.  Scciilus-  A  admirationc  homincs  ad  fidemet  charitalem  accen- 


que  est  angustam  et  arduam  viam  mandatorum 
Dei,  mundum  contemnens,  scipsum  crucifigcns, 
paupertatem,  vilitatem  ct  humilitatcm,  caeterasque 
virtutes  amplectens,inimicos  etiam  diligens,  et  pro 
persecutoribus  exorans,  per  fidcm  quoquc  Jesu 
Christi  mira  fecit,  caecos  illuminans,  claudos  cri- 
gens,  daemoniacos  curans^infirmos  sanans,mortuos 
Buscitans.Quoniam  juxta  verbum  Domini,  «  omnia 
possibilia  sunt  credenti  {Marc.  ix).  »  Propter  fidem 
etiam  Jesu  Christi  aspera  passus  est,  contumelias, 
iajurias,  damnificationes,persecutiones,  cxsilia,va- 
riasque  afflictiones.  Ipsum  ctiam  martyrii  gladium 
gaudens  sustinuissct,  si  esset  qui  inferret.  Unde 
quia  mente,  martyrio  non  defuit,  corona  martyrii 


dit.  Hinc  est  quod  Dominus  mittens  discipulos  suos 
ad  illuminandum  per  fidem  universum  mundum, 
spirituali  vitsc  et  evangelicaj  doctrinaB  (quibus  jam 
praefulgebant)  adjunxit  etiam  evidentiam  spiritaa- 
lium  virtutum  et  miraculorum,quatriplici  luceilli 
mirabiliter  illustrati,  «  prffidicaverunt  ubique,  Do- 
mino  cooperante  et  sermonem  confirmante  sequen- 
tibus  signis  {Murc.  xvi).  »  Hac  igitur  triplici  luce, 
iste  gloriosus  pontifex  insignitus  refulsit  per  vita 
claritatem  inter  infideles  et  haereticos  tenebrosos- 
quehomines,  quasi  stella  matutinain  medio  nebu- 
lae.  Refulsit  quoque  quasi  luna  plena  in  diebus 
suis,  per  spiritualcm  doctrinam,  noctem  infidelita- 
tis  et  ignorantia3  superans,  et  rectam  viam  homini- 


non  carebit.  Propter  verba  quoque  sua  probatuset  ^  bus  demonstrans.RefuIsit  etiam  intemplo  Deitan- 


cognitusestessefidelis  ;quoniam  quantamfidemha- 
beret,  demonstravit  verbo  fidei  in  temporc  pcrsecu- 
tionis  confitendo  constanter,  praedicando  instanter, 
scribendo  luculenter ;  infidcles  et  haereticos  confu- 
tando,  praescntcs  populos  viva  vocc  instruendo,  ab- 
sentes  etnascituros  scriptis  erudiendo.Docuitvivus, 
docet  et  defunctus.  Et  si  meretur  qui  docct,  mere- 
tur  etiam  iste  quotidic,  cum  suo  scripto  nos  docet. 
Sed  nos  indigni  saccrdotes,quidhodie  facimus?qui 
nec  factis,  nec  dictis,  nec  moribus,ut  deceret,fide- 
les  esse  comprobamur  imo  (quod  sine  lacrymis  di- 
cere  non  possum),  dum  carnalia  spiritualibus,  et 
etiam  sempiternis  transitoria  prseponimus,  nec  nos 
credere,  vel  in  fide  demonstramus  dubitare.Sed  si 
fidem  quandoque  praedicamus,  ipsam  contrariis 
factis  oppugnamus. 

Secundo  in  claritate  commcndetur  iste  sanctus, 
cum  subditur  :  Quasi  stella  matutiim  in  medio  nebu- 
lcBf  et  quasi  luaa  plena  in  diebus  suis  lucet,  Et  quasi 
sol  refulgens  {Eceli.  l).  Sic  iste  sanctus  refulsit  in 
templo  Dei.  Stella  matutina,  fratres  mei,  diei  nun- 
tia,  in  medio  quidem  nebulae  splcndet,  sed  tamen 
non  sufficit  nebulam  superare,nec  iter  euntibusde- 
monstrare.  Luna  vero  plena  in  diebus  suis  lucens 
sufficit  ex  magna  parte,  et  noctem  superare,  et  iter 
euntibus  demonstrare,  sed  tamcn  noctem  omnino 
non  expellit,  nec  homines  suo  calore  calefacit.  Sol 
vero  fulgens,  inter  nebulas  spiendet,  et  eas  supe- 
rat,  et  iter  euntibus  demonstrat,  et  noctem  penitus 
excludit,  et  suo  calore  homines  calefacit.  Stella  igi- 


quam  sol  refulgens,pervirtutum  et  mirabiliumeyi- 
dentiam,  omnem  fidci  ignorantiam  et  dubietatem 
excludens,  et  homines  sui  admiratione  ad  fidem  et 
charitatem  Dei  trahens.  Sed  ad  haec  quid  dicimus, 
nos  infimi  saccrdotes,  qui  nec  vita,  nec  doctrina, 
nec  virtutibus  (ut  oportet)  coruscarous,  imo  qui  de- 
bercmus  essc  lux  mundi,  tenebrae  sumus.  Et  8i,iD- 
quit  Dominus,  lumen,quod  in  te  est,  tenebrae  sunt, 
ipsae  tenebrffi  quantac  erunt?(.l/a///i.vi.)  Quod  bene, 
fratres,  videmus,  quia  enim  doctores,  qui  sancta 
Ecclesiae  oculi  debent  esse,  hodie  tenebrescunt, 
caetera  Eccleiiae  membra,  quae  non  ducunt,sed  du- 
cuntur,  quam  tenebrosa  sunt !  Et  qui  caeci  caecos 
duccre  praesumunt,  nonne(quod  sine  gemitu  dicere 
non  possum)  utrique  in  foveam  aeterne  perditionis 
C  cadunt?  Jfa///i.  xv.) 

Tertio,  de  virtutum  varietate  commendatur  iste 
sanctus,  cum  subjungitur :  Quast  arcus  refulgens  in» 
ter  nebalns  gloriss.  Porro  arcus  ccelestis,  qui  et 
Iris  dicitur,  multicolor  est,  ex  repercussione  solis 
illustratus,  in  signum  fcederis  inter  Deum  et  homi- 
nes  positus  {Gcn.  ix),  pluviarum  ministrativus.  Iste 
quoque  gloriosus  confessor,arcus  Dei  fuit,  sagittis, 
id  cstscntcntiis  sacraeScripturaeinimicosfidei  trans- 
figcns  ;  multicolor,id  est  multarum  varietate  virtu- 
tum  coruscans ;  in  signum  foDderis  inter  Deum  et 
homines,  quia  «  in  tempore  iracundiae  factus  est 
reconciliatio  [Eccli.  xliv).  »  Iste  quippe,  ceterique 
sancti  interDeum  et  homines  positi,quid  aliud  sunt 
quam  signum  pacis  Dei  ad  homines?  Quando  vero 


tur  matutina  in  medio  nebulae  est  exordium  bonae  j)  de  medio  hominum  substrahuniur,quid  aliud  sunt 


vitae,  quae  diem  a;ternitatis  proenuntiat,  sed  tamen 
tenebras  infidelitatiset  errorisnon  sufficitper  sesu- 
perare,  nec  rectam  viam  demonstrare.  Luna  vero 
in  diebus  suis  lucens,  est  evangelica  doctrlna,qua3 
inter  tenebras  infidelitatis  et  erroris  lucct,  et  eas 
superat,  et  rectam  viam  hominibus  dcmonstrat  ;sed 
tamen  infidelitatis  et  erroris  tenebras  penitus  non 
excludit,  nec  omnes  homines  suo  calore  calefacit. 
Sol  vero  refulgens,estmirabilium  virtutum  eviden- 
tia,  qui  inter  tenebras  iniidelitatis  et  erroris  splen- 
det,et  eas  superat,  et  rectam  viam  demonstrat ;  noc- 
tem  ignorantioe  et  dubitantieepenitusc.\cludit,et  sua 


quem  signum  iracundiae  Dei  ad  homines?  Et  nos, 
fratres,  qui  hodie  veris  sanctis  de  medio  nostrum 
obtenebrescimus,  quid  aliud  quam  substracto  Dei 
fcedere  Dei  iram  experimur?Pluviarum  quoquefuit 
ministrativus  iste  sanctus  qui  imbre  doctrinarum 
non  solum  homines  irrogavit,imO  etiam  intemebu- 
lus  gloriae,  et  inter  caeteros  gloriosos  praedicatores 
privilegio  doctrinarum  et  virtutum  efTulsit.Quomo- 
do  autem  iste  sanctus  quasi  arcus  multicolor  efful- 
serit,  subsequenter  exponitur,  cum  enumerantur 
octo  virtutes  quibus  varie  mireque  radiavit.  Prima 
est  martyrium  in  mortiflcatione  carni8,de  quo  eub- 


mi 


HOMILI^.  —  II.  DE  SANCTIS. 


1582 


ditur,  quasi  flos  rosarum  in  diebus  vernis.  Sane  flos  A. 
rosarum  in  diebu8  juventutis,  estvirtusmartyriiin 
diebus  juventutis.  Virtusautem  martyrii  acquiritur 
non  solum  in  sanguinis  effusione,  sed  etiam  in  car- 
nis  pro  Ghristo  mortiflcatione.  Etenim  cum  istesan- 
tu8  continua  abstinentia,  labore  et  vigiliis,  corpus 
suum  maceravit,  cum  multis  castigationibus  rebcl- 
lionem  carnis  spiritui  subdidit,  carnem  suam  cum 
vitiis  et  concupiscentiis  cruciHxit,  quid  aliud  quam 
continuum  martyrium  sustinuit?  Secundaest  casti- 
monia  de  qua  iste  sanctuscommcndatur,  cum  sub- 
ditur,  quasi  lilia  qux  suni  in  transitu  aquce.  Porro 
lilia  in  transilu  aqua),estcandor  castitatisin  trans- 
itu  labentis  vitae.  Qua  virtute  iste  sanctus  mire 
resplenduit,  dum  in  carne,  non  secundum  carnem, 
dum  inter  homines  angelice  vixit,  imo  in  hoc  quo-  p 
dammodo  angelos  supcravit,  dum  castitatem^quam 
illi  in  naturae  suae  confirmationepossidcnt,isteetiam 
in  naturiB  sua3  lubricitate  meruit  obtinere.  Tertia 
virtus  est  patientia,  de  qua  iste  sanctus  commen- 
datur,  cum  subditur,  et  quasi  thus  redolens  in  diebus 
cBstatis.  Sane  thus  arbor  et  Arabica  lenissimi 
corticis,  per  lcesuras  corticis,  suavissimi  guttas  odo- 
ris  emittens,  quaB  et  thura  dicitur.  Thus  ergo  rcdo- 
lensindiebusaestatis,  est  patientiasuaviterfragrans 
in  diebus  persecutionis.  Qua  virtutc  iste  sanctus 
mire  fragravit,  cum  suavitate  patientis,  lenitudinis 
quoque  suiB  suos  injuriatores  delectavit.  Quarta 
virtus  est  charitas,  de  qua  iste  sanctus  commenda- 
tur,cum  subditur,  quasis  igniseffulgens.  Porro  ignis 
efTulgens  est  ardor  charitatis  elucens.  Unde  Domi- 
nus  ait :  «  Ignem  veni  mittere  in  terram,etquidvo-  C 
lo  nisi  ut  ardeat?  »  (Luc.  xii.)Qua  virtute  iste  san- 
ctus  mirabiliter  enituit^  cum  inimicos  persecutores- 
que  suos  tanquam  Olios  adamavit.  Quintavirtus  est 
devotio,de  qua  iste  sanctus  commendatur,cum  sub- 
jungitur,  et  thus  ardens  in  igne.  Sane  thus  ardens  in 
igne  est  devotio  orationis  in  charitatis  fervore. 
Unde  Psalmista  :  «  Dirigatur  oratio  mea  sicut  in-  • 
censum  in  conspectn  tuo  {Psal.  cxl.)  »  Qua  virtute 
iste  sanctus  pontifex  mire  refulsit,  cum  orationis 
potentia,  divinam  placans  iracundiam,  Doum  homi- 
nibus  et  homines  Deo  reconciliavit.  Sexta  virtus 
est  sapientia,de  quacommendaturistesanctus,  cum 
subditur,  quasi  vas  auri  solidum,  ornaXumjomni  la- 
pide pretioso.PovTO  vas  auri  solidum  omnilapideor- 
natum  pretioso,  est  minister  Dei,sapientiacaeteri9-  t\ 
que  virtitutibus  decenter  decoratus.  Undo  et  Paulus 
vas  electionis  nuncupatur.  Qua  virtute  sanctus  iste 
mirabiliter  effulsit,  dum  inEcclesiaDei^  ante  oculos 
Dei  et  hominum  sapienter  et  gratis  ministravit.Sep- 
tima  virtus  est  misericordia,  de  qua  iste  sanctus 
commendatur,  cum  subjungitur,  quasi  oliva  pullu- 
lans.  Sane  oliva  pullulans  est  virtus  misericordiaj 
per  diversos  miserationum  ramos  se  efTundens ; 
olenm  enim  Gra?ce,  misericordia  Latine,  quae  sicut 
oleum,  universis  liquoribus  superfertur.  Quia  vi- 
tute  pretiosus  iste  sanctus  confessor  large  radi&vit, 
qui  viscera  coropassioDiSi  et  mauum  largitatis  af- 


flictis  ct  egenis  sine  mora  reseravit.  Octava  virtus 
est  perseverantiae  fortitudo,de  quaiste  sanctuscom- 
mendatur,  cum  subditur,  et  quasi cypressus  in  altitu- 
dinem  se  extollens.  Cypressus  odorifera  venustatem 
suae  comae  nullo  deponit  impulsu,  fortis et  solida  et 
oneri  cedere  nescia.  Cypressus  igitur  in  altitudinem 
secxtollens,estaltitudofortitudini8perseverans,qua 
virtute  iste  sanctus  refulsit,dum  in  praedictarum  opi- 
nione  virtutum  semper  excrescens  fortiter  perseve- 
ravit.  Sed  ad  haec  quid  nos  miserrimi  sacerdotes  di- 
cerepossumus,  qui  non  diversarumfulgorevirtutum 
decoramur,  sed  potius  econtrario  diversorumvitio- 
rum  sordibus  maculamur  et  fetemus,  et  alios  fetore 
nostro  corrumpimus,  rei  non  solum  animarum  no- 
strarum,  sed  etiam  omnium  malo  nostro  exemplo 
corruptarum. 

QuartOjdeofficiisuicxsecutionecommendaturiste 
sanctus  confessor,cumsubditur,2n  accipiendoipsam 
stolam  g  lorise^et  vestiri  eum  consummatione  virMis. 
In  ascensu  sive  in  acccssu  altaris  sancti  gloriam  de- 
dit.  Porro  vestiraenta  sivc  officia  sPQcerdotalia  non 
solum  ordinis  sunt  judicia,  sed  etiam  spiritualium 
virtutum,  quibus  sacerdotes  dcbent  intus  ornari^et 
coclcstium  prsmiorum,  ad  quffidebent  tendere  sunt 
sacramcnta.  Stola  quippe  alba  sive  candida  duas 
rcs  significat^  vidclicet  candorem  munditiae  sacerdo- 
talis^  et  praemium  ejus,  stolam  immortalitatis.  In- 
fula,  quae  caeteras  vestes  tegit  ct  ambit,  significatet 
sacerdotalis  virtutis  pcrfectionem,  et  praemium  ejus 
perfectae  bcatitudinis  consummationem.  Accessus 
vero  sacerdotis  adsanctum  altare  significat  propio- 
rem  accessum,  quo  debet  sacerdos  acccdere  ad 
Deum,  et  hic  per  major»im  charitatem,  et  infuturo 
pftr  majorem  bcatitudinem.  Iste  ergo  sacerdosglo- 
riosus,  sicut  indumcntis  et  ofTiciis  sacerdotalibus, 
ita  et  corum  flgurativis  fuit  exornatus,  quoniam  in 
accipiendo  ipsam  stolam  gloriae,  id  est,  dum  ipse 
acciperet  sacerdotalem  stolam,  gloriae  futurae  signi- 
flcativam,  ct  vcstiri  eum  consummatione  virtutis,id 
estdum  vestiretur  infula,consummationi8virtutum 
significativa,  et  in  accessu  altaris  sancti,id  est  dum 
accedcret  ad  sanctum  altare,  dedit  gloriam  Deo. 
Haec  omnianon  sibimet  (ut  quidam  faciunt,)sed  soli 
Deo  attribuens  et  ad  eum  referens,  exhibens  san- 
ctitatis  amictum  per  vestes  signiflcativum,  et  san- 
ctitatis  accessum  per  accessum  ad  altare  designa- 
tum,  per  quae  stola  aeternae  perfectionis  et  accessu 
ad  divinam  gloriam  perfruitur  nunc  et  in  aeternum. 
In  quo  nos  indigni  sacerdotes  condemnamur,  qui, 
cumcxtcriuscorampopulo  satis  vestibusfulgeamus, 
tamcn  interius  coram  Deo  turpissimis  vitiis  obscu- 
ramur,  et  cum  acccdere  propius  ad  aitare  prae- 
sumamus,  intcrius  a  Deo  per  reprobamvitamelon- 
gamur.  Quod  ergo,  fratres  mei,  remedium  relinqui- 
tur  nobis,  nisi  ut  turpiludines  nostras  lacrymis  vers 
pccnitentiae  diluamus  ;  et  reatus  nostros  operibus 
misericordiae  redimamus,  vitam  nostram  in  melius 
commutantes,  jojuniis,  orationibus^  lectionibusyces- 
t^risque  bonis  studiis  vacaatesi  exemplo  et  verbo 


1583 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1584 


plebem  nobis  commissam  pascentes,  quatenus  me-  A  insidias  sibi  positaa  non  attendunt.  Etut  Dominud 


ritisetintercessionibushujussanctissimisacerdotiSy 
cui  hodie  solemnizamus,  numero  sanctorum  sacer- 
dotum,  merito  et  praemio  adunari  racreamur,  lar- 
giente  Domino  nostro  Jesu  Ghristo,  qui  cum  Pa- 
tre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  in  s(ccula  saQ- 
culorum. 

XXIV. 

UNIUS  CONFCSSORISy  SERMO  DE  MATTH^O. 

Diait  Jesus  discipulis  suis  :  Vigilate,  quia  nesciiis 
qua  hora  Dominus  vester  venturus  sit  (Matth,  xxiv)  et 
reliqua.  Pius  Dominus  et  Rcdemptor  noster,  fratres 
charisBimi,  malens  invenire  in  nobis  quod  coronet 
quam  damnet,  in  hac  sancti  Evangelii  Iectione,som- 


ait :  «  Nesciunt  quid  faciunt  {Luc.  xxiii,}  »  aut  quo 
vadant,  dum  quasi  oculis  rationis  clausis,  in  perdi- 
tionem  tendant.  Secundo  demonstrat  Dominus  quia 
sic  sit  nobis  vigilandum,  cum  tubdit^  quia  nescitis 
qua  hora  Dominus  vester  venturus  sit,  Geminam  cau- 
samponit  quare  nobis  sit  vigilandum,  et  quare  sem- 
per.Primo,quareestnobisvigilandum,quiaDominua 
noster  venturus  est  ut  dormientesdamnet,  et  vigiian- 
tes  salvet,  Sienim,fratresmei,Dominu8uosternnn- 
quam  ad  judicium  esset  venturus,  nec  unicuique  pro- 
meritis  redditurus,non  esset  nobis  vigiiand  um  .Nunc 
vero  quia  certo  certius  ad  judicandunL  veniet,  ne- 
cessario  est  vigilandum  nobis.  Et  quare  semper? 
quia  nescitis  qua  hora  venturus  sit.  Si  enim  deter- 


nolentiam  nostram  curavit  excitare.    Facit   igitur  p  minata  esset  nobis  hora,  qua  ipse   venturus  esset 


quatuor,  Primum,  hortatur  nos  ed  vigilandum.Se- 
cundo,  demonstrat  quare  sit  nobis  semper  vigilan- 
dum.  Tertio,  ostendit  qui  praecipue  et  contra  quos 
debeant  vigilare.  Quarto,  dicit  pastorem  benevigi- 
lantem  esse  quidem  rarum,  sed  beatum.  Primo  igi- 
tur  nos  hortatur  ad  vigilandum,  cum  dicit,  vvjilate. 
Porro  sicutestvigilia  corporalis  vigilamus,  quando 
exterior  homo  noster,apertis  oculis  corporis,  exterio- 
ra  suacustodit,itaspiritualitervigiIamus,quando  in- 
terior  homo  noster  apertis  oculis,  ratione  interiora 
sua  custodit.  Sicutergo  anima  pretiosior  est  cor- 
pore,  itamagfs  vigilandum  est  pro  eaquam  pro  cor- 
pore,quam  quia  multi  versutiinimici  undique  assu- 
munt,  semper  etundiqueei  est  vigilandum.lnimici 
qui  animam  nostram  persequuntur,  sunt  diabolus. 


possemus  aliquando  dormire,  et  tunc  tantum  vigi- 
lare  quando  sciremus  eum  venturum.  Propter  hoc 
ergovoluitDominus  nos  ignorare  diem  adventuasui, 
ut  eum  semper  jamjam  venturum  exspectaremus, 
et  ita  semper  vigilaremus,  et  in  adventum  ejus  sem- 
per  pararemur.  Item  probatquodvigilaredebeamus 
sumpto  a  minori  argumcnto  cum  subdit :  illudaU' 
tem  scitote  quon iamsi  sciret  pater  familias  qua  hora 
furveniret  vigitaretutiqueyetnonsineret  per/odidth 
mum  suam.  Ac  si  aperte  dicat  :  Si  aliquis  paterfa- 
milias  timens  furem  venturum  vigilat  et  custodil 
domum  et  res  suas  temporales,  quanto  magis  vos 
fro  animabus  vestris  etanimabus  vobia  commissii 
vigilare  debetis.  Quod  aperte  nostram  negligentiam 
arguit,  qui  in  custodiendis  rebus  temporalibus  no- 


caro  et  mundus.  Diabolus   semper  juxta   nox  est,  C  stris,  rebus  utique  vilibua  et  vanis,  solliciti  et  vigilea 


caro  ctiam  in  nobis  est,  mundus  undique  et  ubique 
circa  nos  est.  Hi  nostri  inimici  nos   assiliunt  ante 
et  retro,  a  dextris  et  a  sinistris,  desursum  et  deor- 
8um.  Ante,  per  apertam  persecutionem,  retro   per 
occultam,  a  dextris  blandiendo,  a  sinistris  detor* 
rendo  :  desursum,  nos  ad   elationem   extollendo  : 
deorsum,  nos  ad  desperationem  trahendo.  Assiliunt 
etiam  per  omnes  corporis  sensus,  tanquam  per  om- 
nes  portas  animam.  Tentant  visum  per  pulchra  et 
concupiscibilia ;  auditum,  per  dulces   melodias  et 
placentia  verba  ;  gustum,  per  exquisitos  saporeset 
gul8Birritamenta;odoratum,per  meretricalium  odo- 
rum  lenocinia  ;  tactum  per  auaviumcontactuum  de- 
lectamenta.  Tot  et   tantis  insidiis  intelligens  se 


sumus  :  in  custodiendis  vero  animabus  nostria  vel 
commissorum  nobis  pro  quibus  mortuus  est  Chri- 
stus,  ncgligentes  et  somnoienti  sumus.  Domus  no- 
stras  terrenas  muro  circumdamus,  portas  fortes  et 
bene  obseratas  constituimus,  custodemvigilaremo- 
nemus  :  seddomum  cordis  nostriclaudere»  et  portaa 
senauum  nostrorum  obserare,  ot  rationem  ad  vigi- 
lantiam  ncgligimus  excitare.  Ut  quid  hoc^  nisi  quia 
plusdiligimustemporaliaquamspiritualia  et  aeterna 
bona. 

Est  autem  hxc  pars  tertia,  in  qua  mystice  demon- 
stratur  qui  prsecipueetcontraquem  debeat  vigilare. 
Paterfamilias  enim  iste  estpastorecclesiasticus  qui 
ad  instar  patrisfamilias,  Ecclesi^B  praeest,  eam  cor- 


Psalmista  circumdatum,  clamat:  t  Inimicimeiani-  n  rigens,  regens  et  pascens.  Fur  veroestdiabolu8,qui 


mam  mcam  circumdederunt  (PsaL  xvr.)  »  Itaque, 
fratres  mei,  quia  semper  et  undique  impugnamur, 
seraper  et  undique  vigilemus.  Sollicitudines  rerura 
teraporaliumacordibus  nostris  excludamus,ut  quo- 
tidie  animae  nostra;  valeamus  raagis  vacare.  Legi- 
mus  in  Apocalypsi  quod  sancta  «  animalia  erant 
plena  oculis  anle  et  retro  (Apcc.  iv,)  »  imo  ut  Eze- 
chiel  dicit:  «  Totum  corpuseorum  eratplenum  ocu- 
lis  (E%ech.  i.)  »  Quoniam  jusli  nil  sine  circumspe- 
ctione  faciunt,  sed  ad  custodiendaa  anteriores  ot  po- 
steriores,  imo  omncs  vitae  suas  parles,  oculoa  cordis 
0ui  oiroumflectunt.  Iniqui  vero  omnes  caeci  sunt^qui 


sicut  fur  qui  a  furno,  id  est  obscuro  dicitur,  tene- 
bras  diligit,  claustrum  Eccleaiae  per  malam  sugge- 
stionem  fodit  animasque  de  communione  Ecclesie 
rapit,  Itaque  si  pastor  ecclesiasticus  sciret,  id  est 
saperet  et  intelligeret,  vigilaret  utique  qua  hora  fur 
vcniret,  id  est,  sic  sempervigilaretsuperEcclesiam 
sibi  comraissam,  quod  diabolus  veniens  non  posset 
eam  invenire  nisi  vigilantem,  et  ita  non  sineretper- 
fodi  domura  suara.  Moralitervero  paterfamiliasest 
animus,  qui  ad  instar  patrisfamilias  debet  prsesse 
in  habitaculo  humani  corporis,  noxia  cavendo,  et 
utilia  providendo.  Fur  vero  est  mors  corporiS|  quia 


1888 


HOMILia;.  — 11.  DE  SANCTIS. 


1888 


ftirtim  venit,vitam  corporalem  perfodit,  et  animam  A  quanto  magis  rarior^  tanto  magis  preliosior  aique 


tollit.  Itaque,  fratres,  si  animus  noster  saperet^  vi- 
gilaret  utique,  semper  evitando  mala,  et  sequendo 
bona,  et  qua  hora  mors  veniret,  non  sineret  per- 
fodi  doraum  vitae  corporis  ad  damnationem.  Ideo, 
inquit,e/  vos  esiote  paralt,quia  qua  hora  non  putatis 
Filius  hominis  veniet,  Et  si  Dominus  ad  judicium 
generale  generaliter  omnibus  venturus  sit,  tamen 
cumquotidie  morsad  unumquemquenostrumvenit, 
Dominus  ad  nos  venit.  In  eo  enim  puncto  in  quoa 
Domino  ab  hac  vitavocamur,  judicandi  sumus.Ait 
enim  Salomon  :  «  Ubi  lignum  ceciderit,  sive  ad  au- 
strum,  sive  ad  aquilonem,  ibi  stabit  {Eccle.  xi).  » 
Ideo  ergo,  quia  quando  et  sicut  mors,  ita  et  Domi- 
nus  fnrtim  venit  sempernobis  est  vigilandum.Ele- 


beatior  ille  seryus yguem  eum  venerit  dominus  tnve' 
nerit  sic  facientem,  Et  in  quo  sit  beatus  ostendit,  di- 
cens  :  Amen^  amen,  dico  vobis,  guaniam  superoni' 
nia  hona  sua  constituet  etim.Non  quod  soli  pastores 
ffiterna  praemia  sint  habituri.sed  quod  prs  Cffiteris, 
tum  pro  vita8ua,tumprogregis  custodia,majorem 
gloriam  sint  habituri.Quanta  enim  inter  bonosdo- 
ctores  et  bonos  auditores  est  distantia  meritorum, 
tanta  est  et  prsemiorum,  Bonos  quippe  dispensato- 
res  constituet  super  omnia  bona  sua,  quod  majus 
est.  Bonos  vero  auditores,  ut  alius  evangelista,  ait 
faciet  discumbere,  et  transiens  ministrabit  illis 
(ibid.)y  quod  minus  est.  Sed  fratres  mei,  qui  mi- 
nus  habebit,  suftlcienter  habebit,  quoniam  qus 


ganter  autem  ait,  quahora  non  putaiis.  Et  si  unus-  n  erunt  specialia  singulorum,  eadem  oharitas  com- 


quisque  nostrum  pro  certo  sciat  se  raoriturum,ta- 
men  nullus  a  Deo  est  senex,  qui  non  speret  adhuc  se 
victurum.  Instante  vero  die  judicii  homines  qui  tunc 
in  carne  vivi  erunt,  et  si  scient  Dominum  ad  judi- 
cium  venturum,tamen  non  putabant  eum  tamfesti- 
nanter  venturum.In  hoc  quoquedecipiunturhomi- 
nes,  quia  qua  hora  ipsi  non  putant,  et  mors  et  Do- 
minus  venit.  Sed  nos.  fratres,  si  semper  in  bonis 
operibus  vigilamus,  decipi  non  possumus.  Quarto, 
demonstratur  pastorem  bene  vigilantem  rarum  qui- 
dem  csse,  sed  beatum,  cum  subditur  :  Quis  putas 
est  fidelis  servus  et prudensquem  constifuit  dojninus 
suus  supra  familiam  suam,et  det  ittiscibum  intem- 
pore  ?  Beatus  ille  servus,  etc.  Ipsis  autem  verbis 
ostendit  quia  sit  rarus,  ponens  quinque  quse  in  omni 


munia  faciet  universorum.  Itaque,fratres,mei,quia 
qua  horanon  putamus  Dominus  noster  voniet,  sem- 
per  et  undique  vigilemns,  animas  nostraset  animas 
nobis  commissas  vigilanter  custodiamus.  SoUicitu- 
dines  rerum  caducarum  a  cordibus  nostris  excluda- 
mus.  Contra  invisibiles  hostesoculos  rationissem- 
per  apertos  habeamus.  Cordis  nostri  claustra  gre- 
gisque  nostri  vigilanter  circumspiciamus.  Orationi, 
lectioni,  sacrae  meditationi,  jejuniis,  eleemosynis, 
cffiterisque  bonis  studiis  intendamus.  Predicationi, 
lucroque  animarum  vigilanter  insistamus,  quatenus 
tum  pro  nostri,  tum  pro  nobis  custodia  commisso- 
nim,  beatam  consequamur  remunerationem.  Quod 
precibus  et  meritis  hujus  gloriosi  confessoris,  ci^jus 
hodie  solemnia  celebramus,  concedat  nobis  omni- 


requirenda  sunt  pastore ;  videlicet  quod  sit  fidelis,  C  potens  et  misericors  Dominus.  Amen. 


quod  prudens,  quod  a  Deo  constitutus,  quod  sit  su- 

pra  illam  familiam  suam,  et  quod  illam  pascat  in- 

tempore  suo.  Quod  sit  fidelis  non  solum  a  fide,sed 

etiam  a  fidelitate,  Dominum  non  solum  credens^sed 

etiam  diligens  ;  voluntatem  Dei,non  suam,  faciens; 

Dei  gloriam,  non  suam  quffirens.  Et  quia  vita  non 

sufTicit  sine  doctrina  diddii,  prudens,  Eursus  quia  ne- 

mo  prffidicare  debet  nisi  missus,rursu8  addit,^uem 

constituit  dominus.  Et  quia  non  sufficit  pastori,  ut 

8it  sicut  populus,  addit,  super  familiam  suam.  Ut 

scilicet  sicut  gradu,ita  quoque  vita  et  scientiaprffi- 

cedat.Et  quia  non  sufflcit  ei  hffic  omnia  habere,  nisi 

assiduus  sit  in  prffidicatione,  propter  quam  consti- 

tutus  est,  addit,  utdet  illi  cibum  in  tempore,  idesi. 


XXV. 

DNIUS  CONFESSORIS.  DE  EPISTOLA  AD  HBBRiEOS  8BRM0. 

Plures  facti  sunt  sacerdotes  sccundum  legem,  id- 
eirco  guod  morteprohiberenturpermanere,  Jesus  au- 
tem  eoguod  maneatinoeternum^sempiternum  habet 
sacerdotium  (Hebr.  vii).  In  hac  lectione,  fratres 
charissimi,assignat  Apostolus  diilerentiam  interle- 
galem  et  evangelium  sacerdotem ;  inter  sacerdo- 
tium  legis,  et  sacerdotium  Evangelii  Jesu  Christi, 
damonstrans,  in  privilegiis  novi,  sacerdotii  Jesu 
Ghristi  ad  legale  sacerdotium  prffirogativa.  Primum 
privilegium  esl  unitas  sacerdotii.  Cum  enim  secun- 
dum  legem  facti  sunt  sacerdotes  non  solum  in  plu- 
ribus  temporibus^sed  etiam  in  eodem  tempore,  plu- 


ut  pascat  eam  exemplo  etverbo,et  hoc  in  tempore  i\  res  fuerunt  et  particularcs.  Jesus  Ghristus  vero  in 


opportuno,etjuxta  alium  evangelistam,  det  illistri- 
tici  mensuram  (Luc,  x»i),id  est  verbum  prffidicatio- 
nis  commensuret  audientium  capacitati  (quod  sine 
gemitu  dicere  non  possum).Quamrarus  esthodie, 
fratres  mei,  pastor  Domino  propter  Dominum  ser- 
viens,  ovcsChristi,  non  ad  lucrum,sed  amoreChri- 
sti  pascens  I  quam  rarussibi  et  subditis^in  futurum 
bene  providensl  quam  rarus,  qui  sit  vocatusaDeo 
tanquam  Aaron,et  non  seingerat!  quam  rarusqui 
oves  Ghristi  et  non  magis  se  pascat!  Sed  otiam  si 
aliquis  unum  vel  istorum  conscquatur,  quem 
rarissimus  est  qui  omnia  hsc  simul  obtineat.  Sed 


tempore  gratiffi  est  universalisetunus.Universalis, 
quoniam,  ut  Joannees  ait^«  Ipse  est  propitiatio,  non 
pro  peccatis  nostris  tantum,  sed  etiam  pro  totius 
mundi  (I  Joan.  ii) ;  »  unus,  quoniam  si  sint  hodie 
sub  eo  plures  sacerdotes,  tamen  non  auctoritatem, 
sed  solum  ministerium  habent.JesusverosoIusha- 
bet  et  officium  et  auctoritatem.  Unde  et  Joannidi- 
ctum  est  :  «  Super  quem  videris  Spiritum  descen- 
dentem,  ipse  est  qui  baptizat  (Matth.  iii).  »  Non 
enim  ministri  Christi  puerum  in  sacro  fonte  immer- 
gimus,  scd  tamcn  Christns  baptizat,  Nos  manum 
elevamus^  sed  Christus  benedicit.  Nos  sacra  verba 


158? 


RADULPHI  ARDENTIS. 


IStt 


proferimus,  sed  Christus  consecrat.  Sed  et  «neque  A  P&tri  quam  ille  quiei  est  consubsiantialis?  Ei  aa- 


qui  plantat,  neque  qui  rigat,  est  aliquid,  scd  qui  dat 
incrementum  est  Deus  (/  Cor,  iii). » — «Sic  ergo  nos 
sacerdotes  existimet  homo,  ut  ministrosChristi,  ct 
dispensatores  mysteriorum  Dei.  Hic  jam  quceritur 
inter  dispensatores,  ut  fidclis  quis  inveniatur 
(/  Cor.  iv).  »  Si  autem  nos  sacerdotes  inter  creteros 
dispensatorcs  fidelesinvoniamur,bene;  siautemin- 
fideles(quod  Dcus  avertat)  va? !  VcC  nobis!  Secundum 
privilegium  est  aeternitas  saccrdotii.  Dum  enim  le- 
gales  sacerdotcs  transeuntes  e3scnt,ct  aliis  morien- 
tibus  alii  succederent,  evangelicus  sacerdos  Jesus 
Christus  sempiternum  habet  sacerdotium  utpote, 
cui«juravit  Dominus  et  non  poenitebit  eum:Tues 
sacerdos  in  a?tcrnum  secundum  ordinem  Melchise- 


tem  a  quo  nunquam  discedit,  dicitur  hic  accecere, 
quoniam  apud  eum  pro  nobis  interpellat,  humaoi- 
tatis  sua3  repraesentationis.  Csterum  nec  olim  lega- 
leSy  nec  modo  evangelici  sacerdotes  ad  Deum  pos- 
sunt  accederc,  sine  summo  sacerdote  Domino  no- 
stro  Jcsu  Christo,  Dei  et  hominum  mediatore.  Sed 
etiam  nostris  iniquitatibus  exigcntibus»nec  jamad 
ipsum  mediatorem  per  nos  valemus  accedere.  Exo- 
randa  nimirum  est  et  lacrymis  fiagitanda  beatissiina 
Dei  genitrix  semper  Maria ;  exorandi  cives  superoi; 
exorandi  prophetsB,  apostoli,  martyres  et  gloriosi 
confessores,  quibus  hodie  solemnizamus  cum  c«- 
tcris  sanctis,  quatenus  nostri  intercessores  et  me- 
diatores  apud  Deum  cxistant.  Quanto  quippepluri- 


dech  (PsaL  cix).  »  Sacerdotis  siquidem  est,  ct  te-  ^  bus  et  majoribns  criminibus  elongamur  a  Dco, 


stamentum  mandatorum  et  promissorum  Dei  po- 
pulotraderc,  et  pro  transgressionibus  ejus  offerre 
et  interpellare.  Ideoquc  Chrrstus  tanto  e.xcellentius 
dicitur,  quanto  caeteris  excellentibus  testamentum 
populo  tradidit,  pro  ipso  oravit,  et  seipsum  in  sa- 
crificium  obtulit.  Qui  quamvis  secundum  carncm 
mortuus  sit,  tamcn  quotidicofficium  sacerdotis  fa- 
cit,  dum  et  corda  populi  sui  invisibiliter  quotidic 
docet,et  signa  passionis  suoe  quotidie  Patri  pro  no- 
bis  praesentat.  etquotidie  apud  Deum  pro  nobisin- 
terpellat:  et  dum  quotidie  invisibiliier  homincs  ba- 
ptizat,absolvit  et  ligat.  Nos  autem  indigni  sacerdo- 
tes  nec  semper  sacerdotes  sumus,  quia  in  morte 
oflicinm  nostrae  villicationis  amittimus,  et  etiam  vi- 
ventes  peccando  sacerdotio  nostro  privamur,  dum 


tantopluribusctmajoribusmcdiatoribusindigemus. 
Et  quia  aiiorum  mcdiatores  ad  Deum  esse  debere- 
mus,  msdiatoribus  et  reconciliatoribus  apudDeum 
indigemus:  non  attendentcs  quoniam,si  quispecct- 
verit,  orabit  pro  eo  sacerdos,  sed  si  sacerdos  pecca- 
verit,  quis  orabit  pro  illo?  {l  Reg,  ii).  Et  si  incan- 
tator  percussus  fucrit  a  serpente  quis  medebitur  ci? 
(Eccli,  XII,) 

Quintum  privilegium  est  immunitas  peccati,  de 
qua  Christus  commendatur  cum  subditur  :  TaHt 
enim  decebal  nobis  ut  nobis  esset  poniifex  sanctus, 
innocens,  impollutuSj  segregatus  a  peccatoribus,  Ac 
si  dicat :  Dicebat  enim  nobis  ut  talis  nobis  esset 
^OMiWQTLsanctus,  qui  per  semetipsum  possst  ad  Deum 
accedere,  scilicet  ut  esset  sanctus.  Et  qualiter  san- 


nec  praedicare,  nee  sacrificarc,  nec    orare    sicut  C  ctus  csset  per  partcs  aperit  innocens,  quoad  proxi- 


oportet  idonei  rcperimur. 

Tertium  privilegium  est  potcstas  salvandi,  de  qua 
Christus  commendatur  cum  subditur  :  Vade  etsal- 
vare  in  pcrpetuum  potest,sempervivensad  interpel- 
landum  pro  nobis,  Qnia  habet  cum  Patrccoabtcrni- 
tatem,  ideo  et  omnipotentiam  salvandi  habet  cum 
Patre.  Nec  solum  auctoritatem  salvandi  habet,  sed 
etiam  ministerium,  se  pro  redemptione  mundi  in 
pretium  dando  ;  suos  de  faucibus  infcrorum  cri- 
piendo,regnum  caclorum  eis  aperiendo,  semper  pro 
eis  ad  Patrem  interpellando.  Unde  antonomatice 
Jesus,  id  est  Salvator  et  mundi  Redemptor  nuncu- 
patur.  Legales  vero  sacerdotes,  nec  sc,  nec  alios 
persacrificia,caDremoniasquesuas  poterant  salvare. 


mum,  impotlutus  in  se.  Et  ut  generaliter  dicatur 
omnino  segregatus  a  peceatoribuSf  peccati  totius  im- 
munitate.Decet  quippe  ut  sanctus  sit  qui  reossan- 
ctificat,  innocens  sit  qui  docentes  judicat,impollu- 
tus  sit  qui  poccatores  lavat,  ut  a  peccaloribus  sit 
scgregatus  qui  Dco  peccatores  reconciliat.  In  quo 
omnis  tam  Novi  quam  Veteris  Testamenti,  sacer- 
dotes  imperfecti  reperiuntur,  quoniam  nemo  mun- 
dus  a  sorde.  «  Et,ut  ait  Joannes,8i  dixerimusquia 
peccatum  non  habemus  nos  ipsos  seducimuset  ve- 
ritas  in  nobis  non  cst  (IJoan,  i).  »  Sed  (quod  sine 
gemitu  diccre  non  possum)  nos  hodierni  sacerdo- 
tes,  qualcs  sumus  ?  Nonne  nos  qui  deberemus  reos 
sanctificare,  cos  econtrario  mala  opinione  corrum- 


«Impossibileenimcst,utaitApostolus,sanguinetau-  q  pimus?  Nonne  qui  nocentes  deberemus  absolvere, 


rorum  et  hircorum  auferri  peccata  [Hebr.  x).  »  Nos 
quoque  evangelici  sacerdotes,  qui  ct  si  non  au- 
ctores,  tamec  salutis  a^ternac  ministri  esse  dcberc- 
mus  pIerumque,quod  sinegemitu  dicerc  non  possum 
aliquibus,  damnationis,  non  salutis  ministri  sumus, 
dum  eos  non  corripimus,  sed  cos  malo  exemplo 
corrumpimus,  dum  ctiam,  quod  pejus  est,  corum 
vitia  palpamus,  et  eos  in  peccatis  suis  fovcmus. 
Quartum  privilegium  est  pcrseipsum  ad  Deum  ac- 
cessio,  de  qua  Christus  commcndatur  cum  subditur, 
accedens  per  semetipsum  ad  Dcii/w,  sine  aliquo  me- 
diatore.  Qui  enim  magis  potest  esse  conjunctus  Deo 


cis  malo  cxemplo  nocemus?  Nonne  qui  deberemus 
poUutos  lavare,  vitiorum  nostrorum  contagione  alios 
polIuimus?Nonne  qui  peccatores  deberemus  Deo 
rcconciliarc,  peccatis  nostris  contrapeccatores  Deum 
cxacerbamus?  Sextumprivilegium  est  celsitudodi- 
gnitatis,  dc  qua  Christus  commendatur  cum  subdi- 
tur  :  Exceisior  coelis  factus.  Qui  enim  aequalis  Patri 
residet,omnibus  coelorum  potestatibus  altior  sodet. 
Omnes  vero  legales,  sive  evangelici  sacerdotes,  ct 
si  aliqui  corum  caetcris  hominibus  majores  meritis 
esse  videantur,  tamcn  nullus  eorum  major  angelis 
praedicatur.  Unde  cum  dixisset  Dominus :  «c  Inter na- 


iS89 


HOMILIiE.  ^  II.  DE  SANGTIS. 


1590 


tos  mulierum  non  surrexit  major  Joanne  Baptisia,» 
mox  subjunxit,  «  qui  vero  minor  est  in  rcgno  coj- 
lorum  major  est  illo  [Matth,  xi).  »  Sed  nos  hodie 
indigni  sacerdotes  quid  dicemus,  qui  csetcris  ho- 
minibus  non  majores,  sed  dcteriores  sumus?  Qui 
cum  in  conspectu  hominum  gradu  sacerdotalis 
ordinis  celsiores  caeteris  vidcamur,  tamen  c«toris 
inferiores  vita  moribusque  jacemus ;  et  cum  per 
ambitionem  praesumptuosam  tanquam  vani  super 
gigantes  nos  elevamus,  quid  aliud  quam  oppro- 
brium,  contemptus  et  derisio  populi  sumus?  Sep- 
timum  privilcgium  Ghristi  est  quod  non  habet 
necesse  pro  se  hostias  offerre,  sicut  caeteri  sacer- 
dotes ;  unde  subditur  :  QxU  non  habet  necessitatem 
quotidie,  quemadmodum  alii  sacerdotes,  prius  pro  de- 
lictis  suis  hostias  offerre^  deinde  pro  populo.  Christus 
enim,  quia  immunis  est  ab  omni  labe,  non  habet 
necessitatem  pro  se  hostias  offerre.  Quod  enim  se 
humiliavit,  quod  nostra;  carnis  defectus  assump- 
tit,  quod  contumelias,  injurias,  flagella,  crucem- 
que  sustinuit,  totum  pro  nobis  est,  qui  indigeba- 
mus,  non  pro  so  qui  nullius  indigebat.  Unde  ipse 
dicit  per  Psalmistam  :  «  Quas  non  rapui  tunc  exsol- 
vebam  {Psal.  lxviii).  »  At  nos  omnes  tam  veteris 
quam  novae  legis  sacerdotes,  quia  nullus  a  pecca- 
tis  saltem  venialibus  mundus  cst^  ideo  habemus 
necesse  prius  pro  nobis  hostias  offerro.  Nos  vcro 
infirmi  8acerdotes,qui  gravioribus  peccatis  irretiti, 
pro  nobis  dignas  hostias  Deo  offerre  non  suffiici- 
mus,  quomodo  pro  nostris  et  pro  aliorum  peccatis 
offerre  sufficiemus?  Et  qui  onera  nostra  ferre  non 
valemus,  quomodo  et  nostra  et  aliena  portarc  vi- 
debimur? 

Oetavum  privilegium  est  quod  Christus  pro  po- 
pulo  non  obtulit  alienas  hostias,  sed  seipsum,  quae 
oblatio  tam  conveniens,  tam  magna,  tam  Deo  pla- 
cens  fuit  quod  ad  totius  humani  generis  redemptio- 
nem,  quantum  in  ipsa  est,  sufficit.  At  legalium  sa- 
cerdotum  hostia,  qui  brutorum  sanguinem  immo- 
labant,  inconvcniens,  parva,  Deo  disph'cens,et  ideo 
insufflciens  erat.  Inconveniens,  quia  alicna  ab  ho- 
mine ;  parva,quia  inasqualis  homini ;  Deo  displiccns, 
quoniam  non  in  ea,  sed  tantum  in  significationeet 
offerentium  devotione  delectabatur  Dominus.  Unde 
Psalmista  in  persona  Filii  ad  Patrem  :  «  Holocau- 
stum,  inquit,  pro  peccato  non  postula8ti,tunc  dixi : 
Ecce  venio  [Psal.  xxxix).  »  Nos  autem  evangelici 
sacerdotcs,  non  alicnas  hostias  offerimus,  sed  ho- 
stiam  passionis  Christi  quotidie  in  sacramento  rei- 
teramus,  juxta  quod  ipse  nobis  praccepit  :  «  Hoc 
facite  in  meam  commemorationem  {Luc.  xxii ; 
/  Cor.  xi).  »  Quam  utique  hostiam  sicut  carnalium 
membrorum  nostrorum  crucifixione,  cum  vera  cor- 
dis  contritione,  cum  fervida  charitatis  devotione 
Deo  offerimus,  hostiam  procul  dubio  Deo  placen- 
tem  pro  nostris  ali')rumque  peccatis  offerimus. 
Quod  si  in  peccati  vetustate  (quod  Deus  avertat!) 
remanentes  novam  Christi  hostiam,  immunda  con- 
8cientia,polluti8quelabii8etmanibu8offerimu8,quid 


A  aliud  quam  divinam  iracundiam  contra  nos  exacer- 
bamus?  Nonum  privilegium  Christi  est,  quod  tan- 
tum  semel  se  pro  populo  offerens,Deo  Patri  satisfe- 
cit.Undo  ct  hic  subjungitur  :  Hoc  enim  fecitsemelse 
offerendo.  Lcgalcs  quidcm  hostiae,  quia  insufficien- 
tes,  et  tantum  umbra  futurorum  erant  multiplica- 
bantur  et  multoties  iterabantur,  hostia  vero  qu» 
Christus  est,  quia  figurarum  veritas  e8t,et  pro  pec- 
catis  omnium,praBteritorum  scilicet  et  praesentium 
et  futurorum,  sufficiens  est,  non  iteratur, quoniam 
«  Christus  resurgons  a  mortuis  jam  non  moritur, 
mors  illi  ultra  non  dominabitur  {Roin,  vi).  »  Quia 
tamen,  fratres  mci,  si  non  criminaliter,  tamen  ve- 
nialiter  delinquimus  quotidic,  hostiam  passionis 
Christi  in  sacramento  iteramu8,ut  quotidianum  ejus 

r^  sacramentum,quotidianorum  sit  excessuum  purga- 
mentum.Sit  pro  praeteritis  delictis  expiatio,  et  con- 
tra  futura  viaticum  et  fortitudo.  Quod  quidcm  fit, 
si  quotidie  magis  ac  magis  innovamur,  si  quatidie 
in  melius  proficimus,si  obliviscentes  posteriora,ad 
anteriora  magis  ae  magis  nos  extendimus.  Quod  si 
ad  vomitum  nostrum  (quod  Deus  avertat!)  rever- 
timur  (//  Petr.  ii),  si  in  stercore  nostro  putrcsci- 
mu8,talesque  ad  altare  accedimus,quid  aliud  quam 
ad  instar  Judac  proditoris  judicium  nobis  manduca- 
muset  bibimu8?Propterca,fratres  mei,  mores  nos- 
tros  corrigamus,  lacrymis  pajnitentiae  excessus  no- 
stros  diluamus,  jejuniis,  orationibus  et  operibus 
misericordiaB  insistamus,  omnia  caduca  conlemna- 
mus,  ad  Deum  toto  corde  ct  desiderio  festinemus, 
populum  Dei,verboet  cxcmplo  pascere  studeamus, 

C  tum  pura  conscientia,  mundisque  manibus  ad  al- 
tare  sacrosanctum  accedamus,  quousque  digni  in- 
tercessorea  ct  mediatores  populi  ad  Deum  esse 
mereamur,  praestante  ipso  summo  mediatore  Dei 
et  hominum  Jesu  Christo  Domino  nostro,  qui  cum 
Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  perom- 
nia  siBCula  saeculorum.  Amen. 

XXVI. 

UNIUS   CONFESSORIS.   SERMO   DE  LUCA. 

Dixit  Jesus  discipulis  suis :  Sint  lumbi  vestri  prse- 
cincti,  et  lucemas  ardentes  iu  manibus  vestris  (Luc. 
xii),  et  reliqua.  Bipartita  est  haic  Iectio,fratre8  cha- 
rissimi.Primum  enim  ostendit  Dominus  qualiter  ad 
adventum  ejus  nos  praeparare  debeamus.  Secundo 
quare  semper  debeamus  vigilare.Porro  qualiter  ad 
D  adventum  ejus  nos  debeamus  praeparare,  ostendit, 
cum  subdit  dicens  :  Sint  lumbi  vestri  prsecincti,eic. 
His  verbis,  fratres  mei,  nos  armat  Dominus  contra 
mala  vitae  praesentis,  quae  sunt  tria.  Est  enim  via 
hujus  praesentis  vitae  temporalis,lubrica,tenebro8a, 
insidiis  plena.  Lubrica,  quia  per  fragilitatem  ad 
peccandum  prona ;  tenebrosa,quia  per  ignorantiam 
caeca ;  insidiis  plena,quia  per  tcntationes  diabolicis 
fraudibus  circumsepta.  Undc  contra  reprobos  per 
Psalmistam  dicitur  :  «  Fiat  via  illorum  tenebre  et 
lubricum,et  angelus  Donr.ini  persequens  eos  {Psal. 
xxxiv).  »  Contra  igitur  lubricitatem  hujus  vitae  nos 
armat  Dominus,  cum  dicit,m^  lumbi  vestri  prsscin- 


1891 


RADULPHI  ARDENTIS. 


tBM 


cH.  Sane  quod  viri  luxuria  sit  in  lumbis  ejus,  rau- 
Ueris  autem  in  umbilico,  testatur  Dominus,  qui  de 
diabolo  ad  beatum  Job  loquitur  dicens  ;  «  Virtus 
ejus  in  lumbis  ejus,  et  fortitudo  ejus  in  umbilico 
ventrls  ejus  {Job  xl).  »  Lumbos  igitur  prsecingimus 
cum  carnis  luxurias  et  voluptates  per  continentiara 
coarctamus.  Contra  ignorantiara  vero  nos  armat, 
cum  subdit :  Et  lucema*  ardentes  in  manihus  vcslris. 
Per  lucernas  quippe  ardentes,  doctrinae,  exempla- 
que  sanctorum  Patrum  designantur.  Lucernas  igi- 
tur  ardentes  in  manibus  habemus,  quando  lumcn 
doctrinae,  exemplaque  sanctorum  Patrum  in  operi- 
bus  tenentcs,  viam  rectam  ad  Christum  exemplo 
nostro  monstramus.  De  quibus  vero  operibus  Do- 
minus  dicit :  «  Sic  iuceat  lux  vestra  coram  homini- 
bus,ut  videant  opera  vestra  bona,  et  glorificent  Pa- 
trem  vestrum  qui  in  ccclis  est  (Malth.  v).  »  Gontra 
quoque  diabolicas  insidias  nos  armat,cura  nos  rao 
net  vigilare,  subdens,  et  vos  similes  hominibus  exs- 
pectantibus  dominam  suum^  quando  revertatur  a  nup- 
tiis.  Exspectare  est  rera  araatara  cura  vigilantia  et 
desiderio  spcrare.  Igitur  si  Dominura  diligiraus, 
eura  venturura  cura  vigilantia  et  desiderio  spera- 
mus,  et  ad  ejus  adventura  nos  digne  ornabiraus. 
Surait  autera  arguraentura  a  rainori.  Nara  si  tera- 
porali  doraino  absente,  servi  vigilant,  et  contra  fu- 
res,et  erga  doraini  sui  adventura,  ut  vcniens  inve- 
niat  eos  vigilantes,  quanto  raagis  nos  et  contra  in- 
visibiles  hostes,  qui  serapcr  nos  insidiando  vigilant, 
et  erga  Redemptoris  nostri  adventum  vigilare  dcbe- 
mus?  Mystice  vero  Dorainus  ad  nuptias  abiit,quan- 
do  resurgens  a  raortuis,et  ascendens  in  ca?lura,su- 
pernara  sibi  raultitudinera  novus  horao  copulavit : 
qui  tunc  revertetur,quando  ad  judiciura  revertctur. 
Interira  vero  fideles  servi  vigilaat  et  exspectant,  ut 
cum  venerit  et  pulsaverit,  confcstim  aperiant  ei.  Ad 
unuraqueraque  nostrura,  fratres  raei,  Dorainus  ve- 
nit,quando  ad  judicandura  nos  per  raortera  accedit. 
Pulsat  vero,cura  jara  pcr  aBgritudiuis  raoleslias  vi- 
cinara  raortera  designat.Cui  confestim  aperirau8,si 
mandatura  ejus  cum  amorc  suscipiraus.  Aperire 
quippe  judici  venienti  ct  pulsanti  non  vult,qui  cxire 
de  corpore  trepidat,  et  videre  cum  quem  contem- 
psisse  se  menimit,  judicem  forraidat.Qui  autem  de 
sua  conscientia  est  8ccurus,pulsanti  confestim  ape- 
rit,  quia  cura  tempus  propinqu3B  raortis  agnoscit, 
in  spe  retributionis  hilarescit.  Itaque,  fralres  mei, 
dura  licet,et  dum  valemus,in  adventum  judicis  nos 
praBparemus.  Sic  vivamus^sic  tigamus,  ut  cum  per 
mortem  nos  vocaverit,securi  et  gaudentes  ei  occur- 
ramus. 

Sequitur  pars  altera,  in  qua  duplicera  causam 
ponit  Dominus.Primam  quare  vigilare  debcamus ; 
secundam,  quare  semper.Et  quidem  quare  vigilare 
debearaus  ostendit,cum  quod  bonura  vigilantes,  et 
quod  malura  dormientes  sortiantur,  exponit,  Porro 
quod  bonum  vigilantes  sortiantur  oslendit.cum  di- 
cit  subdens  :  Beati  servi  illi,quos  cum  venerit  Domi- 
nu$,  invenerit  vigilantes.  Sanc  sicut  ad  corporalera 


A  vigilantiara^ita  ad  spiritualera,tria  sunt  necessaH&. 
Priraura,  ut  a  corporis  et  negligenti»  tenebris  nos 
expergiscaraur.  Secundo,  ut  oculos  rationis  ad  ve- 
rura  solera  semper  apcrtos  habearaus.  Tertio,  at 
noxia  devitantes,  et  bona  providentes,  undique  nos 
et  nostra  custodiamus.  Hinc  enim  ait  Apostolus. 
«  Evigilatc  justi,et  jam  nolite  peccare  (/  Cor.  xvj,» 
hinc  rursus  ait  :  «  Hora  est  jam  nos  de  somno  sur- 
gere  [Bom.  xni).  »  Sic  ergo  vigilantibus  quid  prae- 
raii  largietur  Dorainus?  Amm  dico  vobis,  quod  pra- 
cinget  se  et  faciet  illos  discumbere,  et  transiens  mim- 
strahit  illis.  HaBC  verba  honorcm  et  ministrationem 
designant.  Quasi  ipsis  verbis  dicat  Dominus.  Quia 
vos  rae  honoravistis,et  cgo  vos  honorabo  :  quia  vos 
mihi  ministravistis,ct  cgo  vobis  rainistrabo.Hoc  est 

l^  quod  alibi  Dorainus  dicit :  «  Si  quis  confitebiturme 
corara  horainibus,confiteboret  ego  eum  coram  Pa- 
tre  raeo  {Matth.  x).»  Et  rursura  :  «  Si  quis  honori- 
ficaverit  rae,  honorificabit  eura  Pater  meus  qui  in 
coelis  est  {Joan.  xii).»  Mystice  vero  vestes  Domini 
dicuntursancti.  Flis  Dorainusseprscinget^quoDiam 
sanctis  Dorainus  se  circuradabit,  et  cinctorio  fami- 
liaris  dilcctionis  cos  inseparabiliter  sibi  considera- 
bit.  Faciet  illos  discumbere,  id  est,ad  asternura  bea- 
turaque  conviviura  residere.  Eis  ministrabit,  id  cst 
aeternarura  deliciarura  suavitate  eos  satiabit,  juxta 
illud  :  «  In  voce  exsultationis  et  confessionis  flonas 
epulantis  {Psal.  xu).»  Et  hoc  faciet  transiens /xdesi 
juxta  divorsitatera  racritorum  prasraia  distinguens : 
«  Stella  enira  differta  stella  in  claritate(/Cor.xv).'» 
Vel  certe  (ransiens,  id  est,  transire  faciens  de  judi- 

C  cio  ad  regnura,de  visione  huraanitatis,  qua  videbi- 
tur  Dominds  ab  omnibus  in  judicio,  ad  visioncm 
divinitatis,  qua  videbitur  a  solis  electis  in  regno, 
juxta  illud  :  «  ToIIatur  impius  ne  videat  gloriam 
Dei  {Isa.  xxvi).  » 

Haic  bona  confert  Dominus,  fratres  mei,  vigilan- 
tibus.Sed  quid  fiet  de  his,qui  per  totam  pueritiam, 
vel  ctiara  per  totara  juventutem  suam,  in  peccatis 
suis  dormitant?  Non  tamen  desperent,8ed  cito  ei- 
pergiscantur.Nam  scquitur:  Etsiin  secunda  vigilia 
vel  in  tcrtia  venerit,et  ita  invenerit,beati  sunt  senn  Hli. 
Itaquc,fratres  mei,qui  in  prima  vigilia,id  est,in  pue- 
ritia  somnolentus  fuit,saltem  in  secunda,  id  est  in 
juventute  vigilet,ct  ita  bene  agere  incipiat.Qui  vero 
etiara  in  juventute  soranolentus  exstitit,  saltem  in 

jj  tertia  vigilia,id  est  in  senectute  vigilare  et  benein- 
cipiat  operari.Quis  raagnitudinera  divin»  patienti» 
pensare  sufficiat?  Offenditur  Dorainus,et  tamen  ad 
veniara  vocat.  Gonteranitur,  et  tamen  exspectat. 
Nec  etiam  iIlos,qui  usque  ad  extremara  senectutem 
in  peccatis  dorraierunt,  si  convertantur,  refutat. 
Latronera  in  cruce  conversura  non  respuit,  sed  illi 
reserat  paradisura  {Luc.  xxiii).  Nerao  ex  hoc,  fra- 
tres  raei,  suraat  occasionera  abutendi  patientia  Dei. 
Nerao  dicat :  Juvenis  sura,  in  senectute  resipiscam. 
Quis  scit  si  ad  senectutera  est  venturus?  qui  nec 
etiara  de  una  hora  est  certus?  fortassis  haec  est  se- 
nectus  tua.Longam  vitam  sibi  promittentes,et  pceni- 


1893 


HOMILIiE.  —  II.  DE  SANCTIS. 


m 


tentiam  procrastinantes^autamorte  praBveniuntur,  A 

aut  a  cupiditate  impediuntur.   Audi  Salomonem  : 

«  Ne  tardes,  inquit,  converti  ad  Deum,et  ne  differas 

de  die  in  diem.  Subito  enim  veniet  ira  ejus,  et  in 

tempore  vindictae   disperdet  te  {Eccli.  v).  »  Et  rur- 

sum  :  M  Ne  adjicias.inquit,  peccatum  super  pecca- 

tum  :  et  ne  dicas,Miseratio  Dei  magna,  multitudinis 

peccatorum  meorum  miserebitur.Misericordiaenim 

et  ira  ab  illo  cito  approximant,et  super  peccatores 

respicit  ira  ejus  (ibid.),  »  Quanto  quippe  nunc  Deus 

nos  exspectet  majori  longanimitate,tanto  in  futuro 

majori    saeviet  severilate.  Hinc  Paulus   ait  :  «  An 

ignoras  quoniam  benignitas  Dei  ad  pcenitentiam  te 

adducit?  Secundum  duritiam  tuaro  et  cor  impceni- 

tens,  thesaurizas  tibi  iram  in  die  irae  et  reveiationis 

justi  judicii   Dei  (Rom,  ii).  »  Hinc  Psalmista  ait  :  ^ 

«  Deus  judex,  justus,  fortis  et  patiens  {Psal.  vii).  » 

Dicturuspatienspraemisitjustus:quoniamquinunc 

exspectat  patientissime,  in  judicio  futuro  judicabit 

durissime.  Hinc  Sapiens  monet :  «  Ne  dicas  in  corde 

tuo  :  «Peccavi;  ct  quid  accidit  mihit  tristc?  Altissi- 

mus  enim  est  patiens  redditor  {Eccli,  v).»  Quamvis 

enim  nunc  paticntcr   exspectet,  tamen  in  futuro 

unicuique  pro  meritis  reddet.  Quod   vero  malum 

dormientes   sortiantur,  ostendit,  cum   parabolam 

subdit,  dicens  :  lllud  autem  scitote   quia^  si  sciret 

paterfamilias  qua  hora  fur  veniret^  vigilaret  utique, 

et  non  sineret  perfodi  domum  suam.  Et  est  argumen- 

tum  a  minori.Nam,si  aliquispaterfamiliaspro  con- 

servatione  domus  suse,  quas  utique  vilis  et  caduca 

est,  vigilat,  quanto  magis  unusquisque  vestrum, 

fratres  mei,pro  conservatione  animae  suae,  quae  uti-  C 

que  pretiosaet  aeterna  est,debetinstantervigilare? 

Mystice  vero  iste  paterfamilias  est  animus  noster, 

qui  in  domicilio  corporalis  habitationis  dominium 

habet  regendi  et  providendi.  Hic  enim  cum  a  sui 

custodia  per  inertiam  dormit  in  peccatis,  fur,id  est 

mors   subita   et  improvisa  quae  venit,  et  domum 

corporalis  habitationis   perfodit,  spiritumque   ad 

damnationem  cito  rapit.  Gaeterum,  si  animus  no- 

ster  saperet,  vigilaret,  vigilansque  furem,  id    est, 

mortem  praecaveret,  nec   ei   mors    noceret,    imo 

potius  prodessct,  dum  per  eam  non  ad  damnatio- 

nem,  sed  potius  ad  vitam  aeternam  introitum  habe- 

ret.  Porro  postquam  Do  :  inus  demonstravit  quare 

sit  nobis  vigilandum,  deinde  quare  semper  debea- 

mus   vigilare  ostendit,  cum  subdit  :  Et  vos  estote  n 

paratiyquia,qua  hora  non  putatiSyFiliushominis  veniet. 

Si  enim  determinata  esset  nobis  hora  qua  Filius 

hominis,  vel  ad  vocandum  nos  a  corpore,  vel  ad 

Judicandum  nos  veniret,  non  esset  neccsse  nobis 

semper  vigilare,  sed  tantum  ea  hora  qua  praescire- 

mus  eum  esse  venturum.  ProptereavoluitDominus 

nos  diem  mortis  nostrae  et  diem  judicii   ignorare, 

quatenus  semper  timeremus,  semper  mortem  ex- 

spectaremus,  et  semper  ad  eam  suscipiendam  parati 

essemus.  Notandum  est  etiam   quod  non  ait,  qua 

horaputatis,  sed  qua  hora  non  putatis  veniet.Nemo 

enim  adeo  senex^t,  uemo  adeo  infirmus  est,  qui 


aliquantulo  tempore  adhuc  victurum  se  non  speret. 
Et  ita  omnis  homo  moritur  in  tempore,  in  quo  se 
moriturum  non  arbitrabatur.  Scd  nos  semper  si 
yigilamus,  si  semper  parati  sumus,  praeveniri  u 
morte  non  valemus.Propterea,  fratres  mei,  temper 
in  bonis  operibus  vigilemus,  semper  ad  instantem 
mortem  praeparemur.  Peccata  nostra  lacrymis  veraa 
poenltentiaB  diluamus,  et  operibus  misericordiae  re- 
dimamus.  Jejuniis,  orationibus,  caeterisque  bonis 
operibus  insistamus.  Lucrum  putemus  quidquid 
pro  Deo,  quidquid  pro  animabus  nostris  expenditur 
et  caetera  omnia  amissa  reputemus.  Dum  nunc  licet, 
quodcunque  bonum,  quodcunque  possumus  opere- 
mur;  quoniam  jam  aderit  tempus,in  quonihilope- 
ris  facere  poterimus.Propterea  Salomon  ait :  «Quid- 
quid  potest  ;nanus  tua  facere,  instanter  operare, 
quoniam  nec  opus,  nec  ratio,  nec  scientia,  nec 
sapientia  est  apud  inferos,  quo  tu  properas  {Eccle. 
ix).  »  Itaque,  fratrcs  mei,  non  transeamus  diem 
neque  horam  otiosam.  Tota  cogitatio  nostra,Iocutio 
et  operatio  ad  coelestia  tendant.  HIuc  vigilantes, 
illuc  dormientes,  toto  cum  desiderio  tendamus, 
quatenus  tandem,  sanctis  intervenientibus  quibus 
hodie  solemnizamus,  illuc  pervenire  mereamur. 
Amen. 

XXVIl. 

UNIUS   CONFESSOHIS  NON  EPlSGOPI.   SERMO   DB 
LIBRO   SiPlEr^m^. 

Dilectus  Deo  et  hominibus.  Beatus  enim  cujug  me- 
moria  in  benedictione  est  (Ecc/t.XLv),etc.  His  verbis, 
fratres  charissimi,  commendat  Jesus  filius  Sirach 
Moysen  legislatorem.  Quae  verba,  quoniam  conve- 
niunt  etiam  isti  glorioso  confessori,  cui  hodie  so- 
lemnizamus,  ideo  convenienter  illa  in  ejus  laudem 
hodiereoitamus.Enumeranturautem  hic  quindecim 
gratiae,  quibus  beatus  Moyses  olim,  et  nunc  iste 
confessor  hodiernus  supereminet.  Primam  igitur 
gratiam  ponit,cum  dicit :  Dilectus  Deo  et  hominibus, 
Porro  alii  sunt  dilecti  hominibus,  et  non  Deo,  et 
mali  sunt. Alii  suit  dilecti  Deo  et  hominibu8,et  boni 
sunt  valde.  Quidam  enim  grati  sunt,  non  Dco,  sed 
hominibus,  per  assentationem  et  adulationem,  et 
mali  sunt.De  quibus  dicitur  :  «  Qui  hominibus  pla- 
cent  confusi  sunt,  quoniam  Deus  sprevit  eos  (Psal. 
Lii).»  Quoniam  vero  grati  sunt  Deoper  munditiam 
mentis,  hominibus  autem  displicent  propter  morum 
rigiditatem  et  correctionem.  «  De  quorum  numero 
Paulus  erat,  cum  dicebat :  «  Si  adhuc  hominibus 
placerem,  Christi  servus  non  essem  {Gal,  i).  »  Qui- 
dam  autem  tantae  mansuetudinis  et  lenitatis  sunt 
quod  et  Deo  et  hominibus  placent.  Deo  per  mun- 
dam  conscientiam,  placent  hominibus  etiam  malis 
per  morum  lenitatem  et  benignitatem,quam  etiam 
suis  inimicis  exhibent.  Talis  fuit  Moyses,  talis  Da- 
vid,talis  sanctus  Glemens,  talis  iste  confessor  glo- 
riosus,  cui  hodie  festivamus  qui  per  lenitudinem 
dulccdinemque  suam,multos  duros  et  feroces  miti- 
gavit,  et  Deo  lucrifecit.  Talesque  nos,  fratres  mei, 
es3e  studeamus^quatenus  per  lenitudinem  etbeni- 


1898 


RADULPBI  ARDENTIS. 


1806 


gnitatem  nostram,  muUos  ad  nos  attrabere  et  Deo  A 
lucrifacere  studeamus  et  valeamus.  Secundam  gra- 
liam  ponit,  cum  subdit  Cujus  memoria  in  henedi- 
ctione  est.  Quandocunque  enim  bonam  vitam  et 
actus,  vel  beati  Moysi  vel  gloriosi  istius  sancti  con- 
fessoris  ad  memoriam  revocamus,  eum  benedicimus 
etlaudamus.Et  si  memoria  ejus  defuncti  sic  est  in 
benedictione,quanto  magis  vita  illius  sive  tempora- 
li8,sive  aeterna,  erit  in  potiori  benedictione.Benedi- 
ctus  quippo  fuit  vivus,benedictusdefunctus,benedi- 
ctus  glorificatus.  Benedictus  apud  se,  bcnedictus 
apudhomines,benedictusapudDeum.Apud8eenim, 
gratiarum  benedictione,  apud  homines  laudum  be- 
nedictione,apud  Deum  «ternorum  praBmiorum  be- 
nedictione.  Dt  autem  et  nos  mereamur  et  aDeo  et  ab 
hominibus  benedici,  nunquam,  fratres  mei,  male-  n 
dicere,  sed  benedicere  et  bene  agere  semper  studea- 
mus.  Seriptum  est  enim  :  «  Dilexit  maledictionemet 
veniet  ei ;  et  noluit  benedictionem,et  elongabitur  ab 
eo(P5a/.cvni).»  Tertiam  gratiam  ponit,cum  subdit : 
Simitem  fecit  illum  in  gloria  sanctorum,  Quis  fecit? 
haud  dubium  quin  Deum,qui  dat  velle  et  perficere 
(Phil.  ii).  Ipse  igitur  fecit  similem,  non  sola  simili- 
tudine,  sed  ipsius  rei  veritate.  Et  sanctum  Moysen, 
sanctorum  priorum;  videlicet  Seth,  Enoch,  Abra- 
ham,  Isaac  et  Jacob,  et  istum  gloriosum  confesso- 
rem,  sanctorum  apostolorum  martyrum  et  confes- 
sorum.  Et  in  quo?  In  gloria  videlicet  virtutum,  in 
gloria  bonorum  operum,  et  in  gloria  prasmiorum. 
Habent  quippe  sancti  gloriam  virtutum,  gloriam 
bonorum  operum,  et  gloriam  praemiorum,  sed  non 
apud  se,  imo  apud  Deum.  Ut  autem  et  nos  merea-  C 
mursimiles  fieri,  similes  8anctorum,simus,fratres 
mei,  imitatores  eorum;  quoniam  per  imitationem 
venitur  ad  similitudinem.  Dat  quidem  Deus  simili- 
tudinem  sanctorum,  sed  non  nisi  eorum  imitatori- 
bus.  Simus  igitur  imitatores  eorum  in  labore,  ut 
mereamur  fieri  similes  eorum  in  retributione. 

Quartam  gratiam  ponit,  cum  subdit :  Magnificavit 
eumintimore  inimicorum,  Magnificavit  Moysen  apud 
iEgyptios,  Amalecitas,  Amorrhaeos,  Madianitas,cae- 
terisque  hostibus  superatis,magnum  et  tremendum 
efPecit.  Istum  quoque  beatum  confessorem  in  timore 
inimicorum  magnificavit  et  inimicorum  visibilium 
et  invisibilium  triumphatorem  fecit.Dedit  ei  Domi- 
nus  insidias  diaboli  superare,  castra  ejus  frangere, 
et  de  faucibus  ejus  vasa  captivitatis  polenter  libe-  j) 
rare.  Unde  et  «  ad  nibilum  deductus  est  in  cons- 
pectu  ejus  malignus  (Psal.  xiv).  »  Cujus  precibus 
pariter  et  exempli  sufTulti,  fratres  mei,  discamus 
contra  diabolum  fortiterrebellare,insidias  ejus  eva- 
cuare,munitiones  ejus  dejicere,  et  captivos  decom- 
pedibus  ejus  liberare,  quatenus  nos  de  caetero  ti- 
meatimpugnare.Ouintamgratiamponit,cumsubdit: 
Et  in  verhis  suis  monstra  placavit,  Ut  Moyses  quidem 
monstruosa  quae  Dominus  immisit  in  Pharaonem, 
signa  fecit,  et  in  omnes  servos  ejus,  Pharaone  per- 
mittente,  et  dimissionem  filiorum  Israel  permit- 
tente,  orationibus  suis  avertit  et  placavit,  ut  cimo- 


nias,  vesicaSjlocustas^  et  hujusmodi.  Iste  vero  insi- 
gnis  confessor,quod  majus  est,  monstruosos  mores 
et  vitas  perversorum  hominum  doctrina  vcrborum 
placavit  et  ad  rectitudinem  redegit :  eos  qui  lupi 
erant  crudelitate  revocans  ad  mansuetudinem ;  cos 
qui  canes  erant  immunditia,  ad  munditiam ;  eos  qui 
porci  erant  voluptate,ad  continentiam,  eos  qui  su- 
perbi  erant,  ad  humilitatem.  Qucm  et  nos,  fratres 
mei,  sequentes,  monstruositatem  fortitudinemque 
vitiorum,  nostrorumque  morumy  prius  in  nobis, 
deinde  in  proximis  nostris,  ad  rectitudinem  et  vir- 
tutem  redigere  satagamus.  Sextam  g^atiam  ponit, 
cum  subdit :  Glorificavit  eum  in  conspeciu  regiim.Et 
Moysen  quidem  glorificavit  Deus  in  conspectu  re- 
gum,  quando  scilicet  eum  quasi  Deum  Pharaonis 
instituit,  quando  per  manum  ejus  portenta  et  signa 
fecit^  et  quando  eum  gloriosum  in  conspectu  Seon 
regis  Amorrhaeorum,  et  Og  regis  Basan,C4eterorum- 
que  regum  demonstravit.  Hunc  quoque  gloriosum 
confessorem  nihilominus  in  conspectu  regum  glori- 
ficavit,quem  in  regiminemorumetanimarumipsis 
regibus  reverendum  et  mirabilem,  tanquam  luce^ 
nam,  sublimavit.  Quem  et  nos  imitantes,  fratres 
mei,prius  nos  ipsos  corrigere  et  regere  studeamus, 
quatenus  deinceps  caeteros  regere  et  corrigere  va- 
leamus. 

Septimam  gratiam  ponit,  cum  subdit  :  Et  junxit 
illi  corpopuli  sue.Junxitquippe  Dominus  Moysicor 
populi  sui,ut  videliceteum  tanquam  bonumpasto- 
rem  et  ducem  diligcrent,  sequcrentur  et  audirent. 
Isti  quoque  sancto  confessori  junxit  Dominus  cor 
populisui,quoniamtantamgratiamdedit  ei  quodsui 
eum  tanquam  bonum  patrem  diligebant,  imitaban- 
tur  et  ei  obediebant.  Quam  gratiam  ut  et  nos  indigni 
habere  mereamur,  discamus  cor  populi  nostri  nobis 
conjungerCyper  dilectionem,  per  condescensionem, 
juxta  quod  Dominus   prscepit,  dicens  :  a  Hoc  est 
prasceptum  meum  ut  diligatis  invicem,  sicut  dilexi 
vos  (Joan.  xv).  »  Per  condescensionem,  juxta  quod 
scriptum  est  :  «  Ducem  te  constituerunt,  noli  ex- 
tolli,sed  esto  quasi  unus  ex  illis  (Eccli,  xxxii),»  per 
supportationem  et  condescensionem,  sicut  Aposto- 
lus  monet  :  «  Alter  alterius  onera  portate,et  sic  ad- 
implebitis  legem  Ghristi  (Gal,  vi).  »  Octavam  gre- 
tiam  ponit  cum    subdit  :  Et  ostendit   ilti  gratiam 
suam.  Et  Moysi  quidem  gloriam  ostendit,  quando 
potentiam  suam  per  subjectas  creaturas  ei  ostendit 
Faciem  enim  meam,  dicebat  Dominus,  t<  homo  non 
videbit,  et  vivet  (Exod.  xxxiii).»  Isti  quoque  glorio- 
so  confessoriy  gloriam  suam  Deus  ostendit,  quando 
ei  per  creaturas  Greatorem  intelligere  fecit.Et  quando 
cor  ejus  per  gratiam,  per  revelationem  et  per  con- 
templationem,  ad  se  intelligendum  illustravit.  Nos 
quoque,  fratres  mei,  si  sapimus,  per  miram  pleni- 
tudinem  clementorum,  quam  sit  pulcher  auctor 
per  sapientem  elementorum   dispositionem,  quam 
sit  sapiens  auctor,per  immensitatem  elementorum, 
quam  sit  immensus  auctor,  per  potentiam  elemen- 
torum,  quam  sit  potens  auctor,  per  perpetuitatem 


1597 


HOMILLE.  —  IL  DE  SANCTIS. 


im 


elementorum,  quam  sit  perpetuus  auctor,  gratia  iU  A  eum  in  arcanum  familiaritatis  et  in  obscuritatem  le- 


iustrati  valeamus  intelligere.  Nonam  et  decimam 
gratiam  ponit,  cum  subdit :  hi  fide  ct  lenitate  ipsius 
sanctum  fecit  illum,  Cum  Moyses  caeteras  virtutes 
habuerit,  tamcn  in  his  duabus  praecipue  commen- 
datur,  eo  quod  in  his  excellenter  prflB  caeteris  radia- 
vit.  Fidem  quippe  excellenter  habuit,  qui  Domino 
firmiter  credidit,  et  in  omnibusobedivit,  proeo  la- 
bores,  pericula,  minas  et  potentias  regum  pro  ni- 
hilo  reputavit.  Lenitatem  quippehabuit,  qui  contra- 
dictiones,  contumelias,  injurias,  murmurationes  et 
detractiones  suorum  patienter  portavit,  qui  pro  ini- 
micis  suis  et  se  lapidare  volentibus  oravit.  Isto  quo- 
que  gloriosus  confessor  in  virtute  obedientiae  re- 
fulsit,  qui  propter  Deum,  mundum  cum  suis  concu- 


gis.  Quomodo  et  hunc  gloriosum  confessorem  in 
nubem  induxit,  quoniam  recepit  eum  in  arcanum 
sua3  familiaritatis,  patefecit  ei  obscurit^tem  legis 
su«,  replevit  eum  nubibus  doctrinaB  suae.  Sed  ad 
hacc  nos  indigni  pastores  quid  dicturi  sumus,  qui 
nostris  pcccatis  cxigentibus,  ab  arcanis  Dei  exclu- 
dimur?  In  obscuritate  lcgis  palpones  sumus,  et  a 
pluvia  doctrinae  coolestis  arescimus?  Quartam  deci- 
mam  gratiam  ponit,  cum  subdit :  Et  dedit  eicor  ad 
prxcepta.  Utrique  pariter,  Moysi  scilicet  et  nostro 
confessori,  dedit  Deus  cor  ad  praecepta  sua  intelli- 
genda,  dirigenda  et  exsequenda,  quaj  si  non  intelli- 
gantur,  non  diliguntur,  et  nisi  diligantur,  non  exse- 
quuntur,  Deo  in  omnibus  operante,  qui  dat  velle  et 


piscentiis  sprevit,  quaelibet  dura  et  aspera  pro  eo  «  perficere  {Phil.  ii.)  Quem,  fratres  mei,  totis  anim^ 
pati,  divitias  reputavit,  contra  haereticos  et  infideles      meduUisincessanterflagitemus,  quatenusnobiaquo- 


fortiter  dimicavit,  et  de  commissis  talentis  ei  in 
omnibus  fideliter  ministravit,  ipsamque  mortem 
pati,  si  esset  qui  inferret,  non  trepidavit.  Unde 
mente  quia  martyrio  non  defuit,  corona  martyrii 
non  carebit.  Virtute  lenitatis  prasradiavit,  qui  con- 
tumelias,  injurias  et  persecutiones,  non  solum  pa- 
tienter,  sed  et  gaudenter  sustinuit,  peccatores  repu- 
tans  suos  adjutores,  inimicis  suis  benefaciens,  etpro 
persecutoribus  suis  orans.  Quem  nos  imitantes, 
fratres  mei,  discamus  Domino  firmiter  credere, 
fortiter  pro  eo  adversa  tolerare,  et  nostra  leni- 
tudine  injuriatores  et  persecutores  nostros  superare, 
et  eos  beneficiis  et  orationibus  Deo  lucrifacere. 
Undecfmam  gratiam  ponit,  cum  subdit :  Et  elegit 


que  det  cor  ad  praecepta  sua  facienda,  ut  scilicet  ea 
intclligamus,  intellecta  diligamus,  dilecta  perficia- 
mus.  Quintam  decimamgratiamponit,  cumsubdit: 
Et  legem  vitssetdisciplinx,  subaudi,  dedit.  EtMoysi 
quidem  Deus  legem  vitae  et  disciplinae,  id  est  legem 
quffl  ducit  ad  vitamperdisciplinam,  si  spiritualiter 
intelligatur.  Isti  quoque  glorioso  confessori  inapira- 
vit  Deus  in  cor  ejus  legem  vitae  et  disciplin»,  id 
est  legem  qua  ipse  spiritualiter  vixit  et  discipuloa 
suos  docuit,  ducens  eos  secum  ad  gloriam  sempi- 
ternam.  Cujus  meritis  gloriosis  et  intercessionibus 
nobis  quoque  tribuat  Dominus  legem  suam  spiri- 
tualiter  intelligere  et  in  ea  spiritualiter  vivere,  et 
nobis  commissos  exemplis  et  verbis  efftcaciter  eru- 


eum  ex  otnni  came,  Et  Moysen  quidem  elegit  Domi-  C  ^[^^  quatenussimul  cum  illis  ad  beatitudimem  illo- 


nus  ex  omnibus  hominibus  judicem  populi  sui,  et 
in  ministrum  signorum  prodigiorumque  suorum,'et 
in  legislatorem.  Istum  quoque  gloriosum  confesso- 
rem  elegit  Dominus,  ut  exemplo  et  doctrina  esset 
dux  populi  sui,  ministerque  mirabilium  operum,  et 
divinorum  praedicator  mandatorum.  Utinam  et  nos, 
fratres  mei,  elegerit  Dominus  in  duces  populi  sui, 
et  in  ministros  sacramentorum  suorum,  praedicato- 
resque  suorum  mandatorum,  non,  ut  timeo,  in  no- 
stram  perniciem,  sed  potius  ad  nostrarum  subdito- 
rumque  animarum  utilitatem !  Duodecimam  gra- 
tiam  ponit,  cum  subdit:  Audivit  enim  eum  et  vocem 
ejus.  Et  Moyses  quidem  audivit  Dominum  non  per 
internuntium^  sed  ore  ad  os  sibi  loquentem,  quo- 


rum  quorum  memoriam  agimus,  pertingere  merea- 
mur.  Amen. 

XXVIII. 

IDEM  DE  EODEM.  SERMO  DE  LIBRO  SAPIENTI^. 

Justum  deduxit  Dominus  per  vias  rectasy  et  osten- 
dit  illi  regum  Dei  (Sap,  x,)  etc.  Hac  in  lectione, 
fratres  mei,  enumerantur  sexdecim  beneficia,  qu© 
divina  sapientia  praestitit  Jacob  patriarchae.  Qu« 
quoniam  et  in  isto  sancto  confessore,  cui  hodie  sole- 
mnizamus,  reperiuntur  merito,  et  ipsa  lectio  in  ejus 
commemoratione  hodie  recitatur.  Primum  igitur 
beneficium  est,  quod  divina  sapientia  deduait  Jacob 
justum  per  vias  rectas^  dum  scilicet  post  benedictio- 
nis  supplantationem,  consilio  matris  su»  fugiens 


niam,  ut  Scriptura  testatur,  sic  familiariter  loque-  jj  fratrem  suum  Esau,  perrexit  ad  Laban  suum  avun- 


batur  ei,  ut  amicus  ad  amicum  {Exod,  xxxiii.)  Iste 
quoque  beatus  confessor  audivit  Dominum,  non 
tantum  per  interpretem  et  per  Scripturam,  sedetiam 
spiritualiter  intus  sibi  loquentem,  a  quo  datum  est 
ei  sicut  audire,  ita  et  obedire.  Utinam  et  nos,  fra- 
tres  mei,  faciat  Dominus  interius  audire  vo- 
cem  suam  dando  nobis  gratiam  suam  audiendi 
pariter  et  obediendi.  Tertiam  decimam  gra- 
tiam  ponit,  cum  subdit:  Et  induxit  eum  in  nu- 
bem,  Et  Moysen  quidem  induxit  Dominus  in  nu- 
bem  operientem  montem  Sinai  [Exod.  xix,)  ubi  de- 
dit  ei  legem,  demonstrans  in  hoc  quod  inducebat 


culum  in  Mesopotamiam.  Istum  quoque  gloriosum 
confessorem  deduxit  eadem  sapientia,  Dei  Filius, 
per  vias  rectas  mandatorum  Dei,  ut  videlicet  non  ad 
sinistram  neque  ad  dexteram  declinare.  Et  quo- 
modo  deduxit?  Promissis  eum  invitando,  viam  suo 
exemplo  ei  demonstrando,  manu  sui  auxilii  eum 
post  se  trahendo.  Ut  autem  et  nos  Dominus  dedu- 
cat  per  vias  rectas,  clamemus  ad  eum  toto  deside- 
rio,  fratres  mci.  Glamemus  sic :  «  Trahe  nos  post 
te,  curremus  in  odore  unguentorum  tuorum 
(Cant,  I.)  »  Secundum  beneficium  est,  quod  Domi- 
nus  ostendit  Jacob  regnum  Dei,  quando   scilicet 


im 


RADULPHI  ARDBNTIS. 


IfiOO 


Osiendit  6t  in  Bomnis  Bcatam  a  terris  attingentem, 
et  angelos  ascendentes  et  descendentes  peream,  et 
Dominum  innixum  scala?  sibi  dicentem  :  «  Ego  sum 
Deus  Abraham  et  Isaac  (Gen.  xxviii.)  »  Huic  quoque 
beato  confessori  ostendit  Dominus  etiam  in  hac 
vita  regpium  suum  per  sacrae  Scripturae  intelligen- 
tiam,  per  spiritualem  contemplationem,  perquam- 
dam  futurae  beatitudinispraelibationem.  Nunc  vero, 
carne  spoliato,  ostendit  illud  per  praesentiam  fruitio- 
his  regni  ejus.  Utinam  et  nobis,  fratres  mei,  osten- 
dat  similiter  r^^gnum  suum,  quatenus  ejus  odore  et 
desidenotrahamur,  dicentescumPsalmista:<fQuam 
magna  multitudo  dulcedinis  tuae,  Domine,  quam 
ostendisti  timentibus  tel  {PsaL  xxx.)  Tertium  bene- 
ficium  est  quod  Dominus  dedit  Jacob  scientiam  san- 
ctorum  :  quam  habuit  tam  in  temporalibus  quam  in 
divinis  rebus.  Rerum  enim  naturas  animadvertit, 
res  temporales  prudenter  ministravit,  visiones  in- 
tellexit,  spiritum  prophetiaein  fine  habuit.  Iste  quo- 
que  sanctus  confessor  scientiam  tam  terrenorum 
quam  ccelestium  habuity  qui  tanquam  prudens  nego- 
tiator,  res  non  ex  opinione  secundum  suam  naturam 
pensans,  inventa  una  pretiosa  margarita,  vendidit 
omnia  qusB  habuit  et  emit  eam  (Matth.  xiii.)  Quam 
scientiam  et  nobis,  fratres  mei,  Dominus  largiatur^ 
quatenus  omnia  terrena,  tanquam  stercora,  in  com- 
paratione  ccelestium  reputantes,  hsc  pro  illis  dare 
et  commutare  festinemus.  Quartum  beneficium  est, 
quod  Dominus  honestavit  Jacob  in  laboribus  suis, 
scilicet  labores  ejus  dirigendo,  et  in  bonum  pro- 
venire  faciendo  et  per  servitium  ejus  etiam  Laban 
multiplicando.  Istum  quoquegloriosumconfossorem 
honestavit  in  laboribus  suis,  quia  ei  in  laboribus 
8uis  et  studiis  honestis  exercitiumy  et  in  exercitio 
honesto,  honestam  exsecutionem  dedit.  Sicut  enim 
turpitudo  laborum  laborantem  deturpat,  ita  et  ho- 
nestas  laborum  iaborantem  honestat.  Hinc,  fratres 
mei,  inhonesta  negotia  fugere,  honestaque  frequen- 
tare  studeamus.  Quintum  beneficium  est,  quod 
Deus  complevit  tabores  ipsiuSt  quia  Jacob  uxorum, 
filiorum,  familiae,  annorumrerumqueomnium  plena 
felicitate  consummavit.  Istius  quoque  sancti  confes- 
Boris  labores  complevit,  quoniam,  secundum  propo- 
situm  suse  vocationis,  omnia  cooperans  eiinbonum, 
virtutum,  morum  meritorumque  plenitudine  eum 
cumulavit.  Gigus  gloriosis  precibus,  et  nostros 
iitinam  labores  dignetur  Dominus  in  bonum  con- 
plere,  et  cursum  vita;  nostrae  de  bono  in  melius 
consummare  1  Sextum  beneflcium  est,  quod  Dominus 
adfuit  Jacob  fraude  circumvenientium,  Cum  enim 
Laban  cogitaret  Jacob  circumvenire,  et  mercedem 
ejus  mutando  minuere,  Dominus  consilium  ei  dedit, 
ne  fraus  ei  obesset,  sed  potius  Laban  seipsum  cir- 
cumveniret.  Huic  quoque  glorioso  confessori  adfuit 
Dominus  in  fraude  circuravenientium,  quoniam, 
cum  diabolus  diabolicique  homines  eum  tentatio- 
nibus  parabant  circumvenire,  Domino  procurante, 
econtrario  sibi  ipsis  nocebant,  etillumjuvabant,  illi 
occasionem  victorise  dantes,  et  sibimet  majorem 


A  damnationem  aggerentes.  Utinam  et  ejus  precibvi 
gloriosis  nobis  Dominus  in  tentationibus  adsit,  ape- 
riat  nobis  insidias  Satanae  et  faciat  nobis  in  victo- 
riam  provenire !  Scptimum  beneflcium  est,  qood 
Dominus  honestum  fecit  Jacob,  utpote  quem  bODii 
moribus  exornando,  virtutibusillustrandOjOperibiu 
dccorando,  suo  alloquio  dignando  omnibus  sscolis 
venorandum  fecitatque  laudandum.  Istum  qaoqDe 
gloriosum  confessorem  honestum  fecit,  videlicet 
honestate  sanctiB  conversationiSy  honestate  booc 
opinionis,  honestate  virtutum,  honestate  miraco- 
lorum.  Utinam,  fratres  mei,  et  nos  Dominus  faciat 
honestos,  ut  omnem  inhonestatem  fugientes,  ei  bo- 
nesle  mereamur  ministrare  I 
Octavum  beneflcium  est,  quod   Dominus  cuit(h 

P  divit  Jacob  ab  inimicis^  videlicet  a  fratre  suo  et  a 
Ghananaeis,  fratrem  suum  ei  paciflcans,  caeteros 
ne  ei  nocere  possent  refrenans.  Istum  quoqae 
beatum  confessorem  custodivit  Dominus  ab  iai- 
micis  suis,  non  quod  injurias  non  inferrent,  sed  oe 
ei  injuriantes  nocerent,  imo  potius  prodessent.  Sic 
nempe  Dominus  melius  apostolos  et  martyres  suos 
consuevit  liberare.  Unde,  fratres  mei,  orantei,  ei 
dicere  debemus:  «  Da  nobis  auxilium  detribulatiooe 
[Psal.  Lix.)  »  non  atribulatione,  quasi  dicat:  Ipsam 
tribulationem  fac  nobis  in  profectum  provcnire. 
Nonum  beneficium  est,  quod  Dominus  ttflavt/ Jacob 
seductoribuSt  videlicet  a  crimine  Simon  et  Lcvi,qui 
in  dolo  occiderunt  regem  et  populum  de  Sichen, 
quibus  postea  improperavit.  dicens :  cc  In  consilio 
eorum  non  veniat  anima  mea  [Qen,  xlix.)  »  Istum 

C  quoque  beatum  confessorem  tutavit  Dominus  a  se- 
ductoribus  caeterisque  peccatoribus,  ne  eorum  vel 
palpando,  vel  consentiendo,  vel  tacendo,  particeps 
fiereU  In  quo  plerique  nostrum  peccant,  qui  alionim 
peccata  tacendo  fovent,  unde  a  Domino  c<  canes  mnti 
non  valentes  latrare  [Isa,  lvi)  •  vocantur.  Decimom 
beneficium  est,  quod  Dominus  (iecit/ Jacob  certamcn 
forte,  ut  vinceret,,  quando  scilicet  luctatus  est  cum 
angelo,  id  est  cum  Domino^ub  specie  angeli,  nec 
quamvis  laesus,  eum  dimisit,  donec  ei  benediceret 
(Gen,  XXXII.)  Isti  quoque  glorioso  confessori  dedit 
Dominus  fortitudinem  certandi  et  perseverandi,  ut 
scilicet  quamvis  infirmus,  petere,  pulsare  non  desi- 
steret,  donec  quasi  Domini  severitatem  superaret, 
et  eum  ad  ei  benedicendum  inclinaret.  Gtjgus  exem- 

])  plo,  fratres  mei,instructi,  in  oratione  pcrseveremus, 
nec  desistamus  donec  ab  eo  benedicamur.  Undeci- 
mum  beneficium  est,  quod  Dei  sapientia  noti  dereli- 
quit,  Joseph  justum  venditum,  sed  liberavit  ewn  a 
Putiphar,  qui  eum  emit  ut  traderet  in  usus  turpes 
et  etiam  ab  uxore  ejus  concupiscente.  Istum  quoque 
sanctum  confessorem,  venundatum  sud  peooato 
primi  parentis,  vel  certe  venditum  et  distractum  dc- 
tractionibus  falsorum  fratrum  Dei,  sapientia  eum 
non  dereliquit,  sed  liberavit  eum  a  peccatoribus,  ne 
ei  vel  sua  persecutione,  vel  vitiorum  suorum  conta- 
gione,  nocerent.  Utinam  et  nos,  fratres  mei,  pecca- 
tis  venditos,  liberet  DominuSi  ne  peocatores  nobis 


1601 


HOMILIiE.  —  I.  DE  SANCTIS. 


1602 


noccant,vel  palam  persequen(lo,vel  lalenler  conLa-  A 
gia  8ua  nobis  illiniendo  !  Duodecimum  beneficium 
est,  quod  Dei  sapientia  fuit,  cum  Joseph  in  foveam, 
id  est  in  carcerem  Pharaonis,  sed  non  dereliquil 
eum  in  vinculis.  Istum  quoque  gloriosum  confesso- 
rem,in  carcere  tribulationia,  positum,  Dei  sapicntia 
non  deservit,  sed  a  vinculis  insidiarum,  vel  certe 
peccatorum,  quibus  etiam  aancti  aliquando  detenti 
fuerunt,  eum  liberavit.  Ltinam,  fratres  mei,  ejus 
sanctis  intercessionibus  dignetur  Dominus  nosa  car- 
cerc  mala3  consuetudinis  et  a  vinculis  nostrarum 
iniquitatum  potenter  liberare !  Tertium  decimum 
beneflcium  est,  quod  divina  sapientia  dedit  Joseph 
sceptrum  regni,  quando  quasi  secundus  rex  a  Pha- 
raone  in  ^gypto  est  sublimatus.  Isti  quoque  san- 
cto  confessori,  sapientia  Dei  dedit  regiam  pote-  -^ 
statem,  qua  videlicet  se  suosque  fideliter  et  pru- 
denter  rexit,  virga  justitis,  nequitiam  vitiorum 
cohibendo,  bonitatemque  morum  et  virtutum 
imitando.  Quam  regiam  potestatem  utinam  no- 
bis  concedat  Dominus,  quatenus  nos  et  nobis 
subditos  regere  valeamus  et  gubernare  I  Quartum 
decimum  bencficium  est,  quod  Dei  sapientia  dedit 
Joseph  polestatem  adversus  eos  qui  eum  depri- 
mebant,  quoniam  nequitiam  fratrum  suorum  qui 
eum  vendiderant,  ct  nequitiam  Putiphar  et  uxoris 
suae,  qui  eum  emerant  et  dehonestare  voluerant, 
sub  eo  humiiiavit.  Huic  quoque  beato  confessoriy 
ob  meritum  humilitatis  et  patientia;,deditDeu3  po- 
testatem  super  da^mones,  et  super  dasmoniacos  ho- 
mines  qui  eum  prius  inquietaverant,  quatenus  de 
superbis  humiles  et  patientes  faceret,  et  daemones  C 
de  obsessis  hominibus  expelleret  et  vexaret.  Gujus 
gloriosis  meritis  utinam  nobis  Dominus  largiatur, 
quatenus  dsmonum  et  iniquorumhominumtenta- 
tionibus  resistere  valeamus!Quintumdecimumbe- 
neflcium  est,  quod  Dominus  ostendit  eos  mendaces 
qui  maculaverunt  Joseph  falso  crimine,  ut  Putiphar 
et  uxorem  ejus,demonstranseum  esse  innocentem. 
Invidos  quoque  ct  detractores,  qui  de  hoc  sancto 
confessore  sinistra  fingere  ausi  sunt,  Deus  menda- 
ces  esse  demonstravit,  dum  ejus  innocentiam  et 
sanctimoniam  miris  operibus  et  virtutibus  declara- 
vit.  Cujus  exemplo  discamus  et  nos,  fratres  mei, 
invidos  et  detractores  nostros  patienter  sustinere, 
quoniam  Deus  eorum  falsitatem  et  nostram  verita- 
tem  declarabit.  «  Nihil  enim  operlum  quod  non  p 
rcveletur  (Mattli.  x).  »  Sextum  decimum  beneficium 
est,  quod  Dominus^  tam  Joseph  quam  isto  sancto 
conPessori,  sternam  dedit  claritatem  mirse  sancti- 
tatis,  claritatem  mirse  opinionis,  ciaritatcm  seternse 
beatitudinis,  claritatem  in  animo,  claritatem  in  po- 
pulo,  claritatem  in  coelo,  ubi  sancti  fulgent  sicut 
sol  (Matth.  xiii).  Quam  ciaritatem  meritis  et  inter- 
cessionibus  hujus  sancti  confessoris  largiatur  nobis 
omnipotens  et  misericors  Dominus.  Amen. 

XXIX. 

IT£M   DB  EODEM.   SERMO   DE  LUCA. 

Nemo  accendit  lucemamf  et  in  absc(mdito  ponit, 


veque  sub  modio  sed  super  candelabrum,  ut  qui  in- 
grediuntur  lumen  videani  (Luc.  xj),  etc.  Metapborica 
hic  Dominus  loquitur,  fratres  charissimi.  Qu»  me- 
taphora  trifariam  potest  interpretari.  Lucerna 
quippe  universalis,  alia  particularis,  alia  singularis. 
Porro  iucerna  universalis  est  sol  justitise  Dominus 
noster  Jesus  Christus,  qui,  ut  ait  Joannes  »  est  lux 
vera  quse  illuminat  omnem  hominem  venientem  in 
hunc  mundum  (/oan.  i).»Hic,  inquantum  est  Deus, 
et  una  lux  aeterna  cum  Patre.  Inquantum  vero  est 
homo,  est  lucerna  accensa,  flamma  divinitatis  in 
tcsta  humanitatis.  Porro  lucerna  tria  facit.  Oculos 
pulsis  tenebris  illuminat^viam  demonstrat,  nulli  se, 
nisi  subtrahenti,  negat,  «  prcpe  est  enim  omnibus 
invocantibus  eum  in  veritate  (Psal.  cxuv).  »  Chri- 
stus  quoque  oculos  rationis  pulsis  peccatorum  tene- 
hris  illuminat,  viam  vitae  exemplo  et  doctrina  de- 
monstrat,  nulli  gratiam  suam,  nisi  subtrahenti,  ne- 
gat,  «  prcpe  est  enim  omnibus  invocantibus  eum  in 
veritate.»  Unde  et  Paulus  nos  monet  une  quis  desit 
gratiae  Dei  (Hebr.  xii).  »  Quasi  dicat :  Gratia  Dei, 
quantum  in  ipsa  est,  nuUi  deest,  nisi  tantum  ei 
qui  illi  se  subtrahendo  deest.  Deus  igitur  lucer- 
nam  in  homine  Jesu  non  ideo  accendit  ut  in  ab- 
scondito,  id  est  sub  umbra  legis,  sed  potius  in 
aperto  et  evidentia  Novi  Testamenti  poneret.  Ideo 
quippe  misitDeus  Filium  suum  per  incamationem, 
ut  divinitas,  qus  homines  latebat,  in  lucema  huma- 
uitatis  appareret.  Nec  ideo  accendit  utponereteam 
sub  modio,  id  est  sub  mensuralegis^sedpotiussu* 
per  candelabrum,id  est  eminentiam  universalis  Ec- 
clesiiB.  Et  ad  quid  ?  ut  qui  ing^ediuntur,  subaudi 
tenebras  hujus  mundi,lumen  videant,  quod  sequen- 
tes  valeant  rectam  viam  tenere,  et  ad  coelestem  pa- 
triam  pervenire.  Non  solum  autem  Christus  est  lu- 
cerna,  sed  quod  plus  est  oculus  Ecclesie.  Unde  et 
subdit :  Lucema  corporis  tui  est  oculus  tuus,  Oculus 
quippe  non  solun  est  lumen  corporis,  sed  etiam 
speculator  et  custos,  et  de  integritate  ipsius  corpo- 
ris  est.  Sic  et  Christus  lumen  Ecclesiee  et  specula- 
tor  ipsius  Ecclesi»  est,  juxta  illud  :  «  Speculator 
astat  desuper  (ir  Reg.  ix),  »  qui  nos  omnibus  die- 
bus  actusque  nostros  prospicit.  Custos  quippe  ipsius 
Ecclesiae  est,  quoniam  «  non  dormitabit  neque  dor- 
miet  qui  custodit  Israel  (Psal,  cxx).»  De  integritate 
etiam  ipsius  Ecclesia;  est.  Unde  etin  custodia  cor- 
poris  sui,quod  est  Ecclesia,  perpensius  vigil  et  sol- 
licitus  est.  Si,  inquit,  oculus  tuus  fuerit  simplex,  tO" 
tum  corpus  tuum  lucidum  erit,  Si  autem  nequamfue" 
rity  etiam  corpus,  iuum  tenebrosum  erit,  Sane  oculus 
simplex  est  Christus.  Simplex  quidam  est  oculus, 
qui  claro  et  utiliter  videt.EtChristus  quidem  clare 
videt^  utpote  in  cujus  conspectu  nulla  creatura  in- 
visibilis  est.  Utiliter  quoque  nobis  videt,  quoniam 
non  nisi  utilia,  si  volumus,  nobis  providet.  Recte 
quoque  nobis  videt,  quoniam  recta  et  bona  inten- 
tione  nobis  proficiendi  nobis  providet.  Si  ergo  Gbri- 
stum,  qui  simplex  est  oculus,  custodem  etproviso- 
rem  Eoolesia  vel  aliqoie  fidelis  eequaturi  totum  oor« 


1003 


RADULPMI  ARDENTIS. 


1601 


pus,  id  cst  toia  congregatio  fidclium,  sivc  tota  vita  A  idipsum  tcstificantc,  quoniam  propter  peccata  po- 


talcm  oculum  sequens,  lucida  erit.  Nequam  vero 
oculus  diabolus  est.  «  Oculus,  quia  se  transfigurat 
in  angelum  lucis  (//  Cor,  ii).  >>  Nequam,  quia  tene- 
brose  et  oblique  videt  atque  inutiliter.  Tenebrose 
vidct,  quia  malitiae  suaj  pertinacia  ita  eum  excac- 
cavit  quod  nisi  tenebrosa  diligit  et  quaerit.  Oblique 
videt,  quoniam  in  omnibus  promissis  suis  inten- 
tionem  fallendi  habet.  Inutiliter  videt,  quoniam, 
ctsi  vivaci  ratione  aliqua  vidcat  perspicaciter,  ta- 
men  sibi  et  aliis  ea  videt  inutiliter.  Qui,  etsi  quan- 
doque  praeter  spem  alicui  insidiando  proficiat,  ta- 
nien  hoc  illius  intenlio  non  habebat.  Si  crgo  dia- 
boIum,qui  utique  ncquam  oculus  cst,  consultorem 
et  provisorem   aliquis  sequatur,  totum  corpus,  id 


puli,  permittit  Dominus  hypocritam  regnare  {Job 
xxxiv).  Sed  et  mores  multorum  hujusmodi  sunt, 
quoniam  magis  proficiunt  positi  in  imo  quam  in 
alto,  in  occulta  vita  quam  in  alta,  in  viia  contem* 
plativa  quam  in  activa.  Lucema  quippe  corporU  tui 
cst  oculus  tuus.  Doctor  quippe  ecclesiasticus  non 
solum  luccrna,  sed  et  oculus,  id  est  speculatoret 
custos  et  praecipuum  Ecclesi»  membrum  esse  debet. 
SpccuIator,quatenusinaltoconstitutus,siDguIoram 
mores  circumspiciat.  Unde  Dominus:  «Fili  hominis, 
inquit,  speculatorem  dedi  te  domui  Israel  (Ezech. 
iii).»  Custos,quatenusvigilias  noctis  supergregem 
suum  vigilet,  ne  aliquem  de  suis  leo  circuiens  diri- 
piat.  Membrum,  quatenus  co^teris  Chrisii  membris 


est  opus  vel  vita  ejus  talem  provisorem  sequendo,  ^^  nervis    charitas    compaginatus   eis   compatiatur 


tenebrosa  erit.  Videf  inquit,  ne  lumen  quod  in  le  est^ 
tenebrse  sint,  id  est,  cavc  ne  ille  quem  tanquam  lu- 
cem,ducem  etprovisorem  sequeris,  tenebrosus  sit. 
Quod  aperie  contra  illos  cst  qui  diabolum  dedubiis 
ot  futuris  per  artes  magicas  consulore  non  vorentur. 
Diabolus  enim  futuraetoccultacordium  conjectare 
potest,  scire  non  polest,  nisi  forte  angelorum  rcve- 
latione.  Sed  sive  sciat,  siVo  ncsciat,  quae  major  in- 
sania  est  quam  suum  inimicum  consulere,  qui  nun- 
quam  novit  alicui  consulere,  sed  fallere.  Si  ergo^ 
inquii  totum  corpu^  tuumy  id  est  tota  Ecclesia,  vcl 
tota  aliciijus  vita,  vel  opus  sequendo,  simplicem  ocu- 
lum,  scilicet  Dominum  nostrum,  lucidum  /'wm7,ita 
quod  non  habeat  in  se  aliquam  partcm  tenebra- 
ram,  erit  tunc  lucidum  totum,  ef  sicut  lucema  fulgo 


Porro  si  hic  oculus  fuerit  simplex,  clare,  utiliter 
rccteque  videndo,  totum  corpus  Ecclesiae  quod  eum 
sequitur,  lucidum  erii.Si  autem  nequam  faerii,  te- 
nebrose  inutiliter  etoblique  videndo,totum  corpos 
EccIesi(B  quod  cum  ducem  sequiiur  ienebrosum  erit. 
Sicut  enim  clarus  visus  oculorum  ioiam  faciemEc- 
clesia}  clarificat  ct  honestat,  et  sicui  ienebrosasTel 
cxcaccatus  oculus  totam  hominis  faciem  obteQebrai 
et  deturpat,  ita  tenebrosus  pa^ior  toiam  Ecclesia 
faciem  excoicat  ei  fcedat.  FtV/^,  inquit,n^  lumen  quoi 
in  te  est  tenehrx  sint,  Ac  si  dicat  :  Omni  vigilantia 
cave  ne  doctor  tuus  qui  ie  debet  illuminare  tenebro- 
sus  sit.  Nam,  sicut  alibi  dicit:  «  Si  lumen  quodin 
te  est  tenebrae  sunt,  ipsae  tenebrae  quani®  erant? 
{Malth.  VI.)  »  Gaveant  igitur  filii  Ecclesiae  ne  iene- 


ris  illuminabit  te,  subaudi,Iumen  oculi  et  lucernae.  C  brosum  oculum  in  ducem  sibi  eligant,ei  neetiam. 


Sed  et  perfecta  Ecclesiae  munditia  erit  in  alia  vita*, 
ubi  erit  sine  macula  et  ruga.  Dum  enim  in  hac  vita 
defectus  patitur,  semper  macula  erii  in  luna.  Sed 
ei  vita  alicujus  sancti  sic  esse  potest  lucida  in  b&c 
vita,  quin  aliquando  aliquid  habeat  tenebrosum,et 
si  non  in  criminalibus,  saltem  in  venialibus.  Pro- 
pterea,  fratres  mei,sequentcs  lucernam,id  cstocu- 
lum  nosirum  Jesum  Christum,ad  illam  beatamvi- 
iam  toio  desiderio  festinemus,  ubi  perfectam  mun- 
ditiam  consequamur  et  fulgorem.  Lucerna  vero  par- 
iicularis  esi  quilibet  magister  praeclaruset  spiritua- 
lis,  hujusmodi  Dominus  dicit :  «  Vos  estis  lux 
mundi  (Matlh,  v). »  Hic  ad  instar  solis  sive  lucernae, 
oculos  rationis  in   omnibus,  et  si  non  ut  auctor, 


si  sit  violenter  sibi  instructus,vel  de  priori,  ai  pu- 
tabatur,  bono  postea  depravatus,  ejus  dacaium  ise- 
quatur,  ne  forte  caBci,caecos  ducenies  ei  seqaentes, 
pariter  cum  eo  in  foveam  aeiernae  damnaiionis  pwe- 
cipientur  {Matth.  xv),  sed  potius  quam  citius  po- 
terunt,  nequam  oculum  eruant,juxtaDominiman- 
datum  dicentis :  «  Si  oculus  iuus  dexier  scandalizat 
te,  erue  cum  et  projice  a  tc  {Matth.  v).  »  Quod 
aperte  condcmnat  illos  qui,  neglectis  viris  vita  et 
doctrina  praeclaris,  sublimant  super  candelabrum 
Ecclesiae,  carbones  poiius  fumanies  quam  flamman- 
ies,  ut  qui  ingrediuntur  lumen  non  videani.  Lace^ 
na  singularis  esi  in  una  quoque  homine  raiio  men- 
tis,  quae  ad  instar  luminis  hominem  illuminat,quid 


saltem  ut  minister  illuminat,  viam  vitae  exemploet  n  fugicndum    aut  sequendum  sii  demonsirai,  ei  ad 


doctrina  demonstrat,  nulli  lucem  suae  doctrinae  ne- 
gai ;  quam  qui  negat  ab  officio  lucernae  se  privat. 
Bujusmodi  lucernam  Dominus  in  sanctis  accendit, 
non  ut  ponatur  in  abscondito  vitae  solitariae  et  ab- 
scondiiae,  neque  sub  inodio  vitae  reclnsae,sed  supcr 
emiuontiam  Ecclesiae,  ut  qui  ingrediuntur  Eccle- 
siam,  lumen  videant  boni  exempli  et  doctrinae.  Ita 
Dominus  semper  faceret,  nisi  merita  moresque 
hominum  impedirent.  Merita  quippe  mali  populi 
exigunt  quatcnus  super  eos  sublimetur  non  aliquis 
vir  viia  et  doctrina  luminosus,  sed  aliquis  ienebro- 
0U8|inmfigu8  sui  ipsiud  detrimenium  ei  populi,Job 


modum  flammae  superferturnaiuraliierad  saperio- 
ra.  Haec  autem  flamma  divinae  graii»  accensa  non 
debet  in  abscondito  poni,  id  est  besiialibas  moribus 
ct  corporis  voluptatibus,  non  debet  premi,  vel  ab- 
scondi,  nequc  sub  modio  debet  poni,  sub  mensura 
corporaliura  sensuum  non  debet  includi,sedpoUus 
super  candelabrum,id  est  super  emineniiam  toiius 
hominis  debei  elevari,  quatenus  omnia  membrt 
sensusque  hominis  ei  subdantur ;  ipsa  vero  regai, 
provideai  et  dominetur.  Haec  autem  non  solum  est 
luccrna,  sed  etiam  oculus,  id  esi  speculairix,  ser- 
vairix,  et  superior  pars  hominis.  Oculus  Mtem  rt- 


HOMILIiG.  —  II.  DB  SANCTIS. 


5  lunc  est  simplex,  quando  clare  utilitcr  et  re-  \ 
idet.  Quidam  enim  oculis  clare  videt,  sed  non 
er.  Quidam  vero  oculis  videt  clare  et  utiliter, 
on  recte.  Porro  clare  videt,  sed  inutihter,  qui 
m  a  malo  perspicaciter  discernit,  sed  discrete 
jligit.  Clare  vero  etutiliter,  sed  non  recte  videt, 
irudenter  discernit  et  discretum  utiliter  eligit, 
lectum  ad  debitum  (inem  non  dirigit.  Oculus 
r  simplex  est,  qui  et  prudenter  discernit  et 
etum  utiliter  eligit,  et  electum  per  bonam  in- 
)nem  ad  Deum  dirigit.  Si  igitur  oculus  ratio- 
oc  modo  simplex  fuerit,  totum  corpus  vitae  vel 
s,  quae  taii  oculo  gubernatur,  lucidum  erit.  Si 
n  oculus  rationis  fuerit  nequam,  vei  tenebrose 
rnendo,  vel  male  eligendo,  vel  oblique  in  finem 
im  dirigendo,totumcorpusvitffiveloperis,  quffl  ^. 
)culo  gubernatur,  tenebrosum  erii,  Vicleigitur^ 
it,  ne  lutnm  quod  in  te  est,  tenebroe  sint^  id  est 
ne  ratio  tua,quse  tedebet  illuminare,  vcl  tene- 
B  vel  inutiliter  vel  oblique  videndo,  tenebrosa 
Si  autem,  inquit,  totum  corpus  tuum  id  est  vitffi 
iperis,  lucidum  erit^  scilicet  non  habens,  nec 
gnorantiam  nec  pcr  malam  electionem,  nec 
bliquam  intentionem,  aliquid  tenebrarum,  erit 
lum  totum,  id  est  totus  homo.  Si  enim  ratio 
^st  tota  lucida  et  vita  tua  tota  lucida,  tunc  per. 

totus  eris  lucidus,  et  oculus  tuus  omnimo  sim- 
.  Tunc,  sicut  lucerna  fulgoris  illumitiabit  tc,  ut 
icet  sis  lucidus  penes  teipsum,  penes  popu- 

et  penes  Deum.  Itaque,  fratres  mei,  oculum 
lis  purgare  studeamus,  non  solum  tenebrosa 
a,  sed  etiam  tenebrosas  cogitationes  fugiamus,  C 
.  opera  cum  bona  intentione  faciamus;  Deum 
Q  operum  nostrorumconstituamus,  ad  eum  toto 
lerio  festinemus;  vilescant  nobisomniaqudB  in 
saeculo  possidemus,  omnia  qnaccunquc  possu- 
,  ad  ccelestes  thesauros  per  opera  misericordiae 
sferamus,  quatenusstolaaeternae  claritatis  indui 
>amur,  praestante  Deo  et  Domino  nostro  Jesu 
3to,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  saneto  vivit  et 
at  in  aeternum.  Amen. 

GOMMUNE  UNIUS  VIRGINIS. 

XXX. 

'NIUS   VIRGINIS.    DE   BPISTOLA  AD   CORINTHIOS 

SERMO. 

i  gloriatur,  in  Domino  glorietur  (II  Cor.  x), 
Haec  lectio  tripartita  est,   fratres  mei.  Primo  ]) 
1  monet  Apostolus  gloriantem  in  Domino  glo- 
.  Secundo  optat  suam  insipientiam  supportari. 

0  dicit  se  zelarc  nos  zelo  Dei.  Primum  igitur 
9t  ut  qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur  :Porro  ad 

1  aliquis  in  Domino  glorietur,  tria  concurrunt: 
lod  gaudium  suum  et  causam  ejus  Deo  attri- 
,  et  quod  inde  ei  gratias  agat,  et  quod  gaudii 
^um  (inem  constituat.  Sunt  enim  quidam  qui 
ium  suum  et  causam  gaudii  sui,  sibi,  non  Doo 
)uunt,  et  superbi  sunt  utilli  qui  dicunt:  «  Ma- 
lostra  excelsa,  et  non  Dominus  fecithaec  om- 
Deut,  zxxii).  »  Et  sunt  quidam  qui  gaudium 


suum  et  causam  gaudii  sui  Deoattribuunt,  scd  non 
illi  dtfbitas  gralias  agunt,  et  ingrati  sunt,  ut  novem 
leprosi  qui  ad  reddendumeigratias,  quemcuratio- 
nis  suae  auctorem  noverant,  non  redierunt.  £t  sunt 
quidam,  qui  et  gaudium  suum  et  causam  gaudii 
sui  Deo  attribuunt,  et  ei  gratias  agunt,  sdd  ilnem 
gaudii  sui  ad  aliquam  vanam  intentionem  deflectunt, 
et  vani  sunt,  ut  hypocritae  et  omnes  vanitatis  ama- 
tores.  Qui  ergo  et  quod  gaudet,  et  unde  gaudet  Deo 
attribuit,  et  inde  ei  gratias  agit,  et  eumdem  fmem 
eum  constituit,  in  Deo  profecto  gloriatur,  et  bene 
gloriatur,  si  de  bono  glorielur.  Sunt  enim  quidam 
qui  de  malo  bono  gloriantur,  ut  Paulus  et  caBteri 
legis  aemuli,  qui  gloriabantur  in  persecutione  apo- 
stolorum,  arbitrantes  «  se  obsequium  praestare  Deo 
(Joan,  xvi),  »habebantquidemzelum«Dei,  sed  non 
secundum  scientiam  (Rom,  x).  »  Sunt  et  qui  de 
bono  in  malo  gloriantur,  ut  hypocritae,  et  pejores 
sunt  hypocrita;  enim  de  bono,  si  quod  faciunt  vane 
gloriantur.  Sunt  et  qui  de  malo  in  malo  gloriantur, 
et  pessimi  sunt,  ut  illi  «  quilaetanturcum  malefe- 
cerint,  et  exsultant  in  rebus  pessimis  (Prov,  ii).  » 
Sunt,  et  qui  de  bono  in  bono  gloriantur,  et  boni 
sunt,  ut  illi  debonoquodhabent,inDeoglorientur. 
Qui  ergo  de  bono  in  bono  gloriantur,  bene  utique 
et  discretc  faciunt.  Quare  autem  homo  debeat  non 
in  sc,  sed  in  Deo  gloriari,  ostendit,  cum  subdit: 
Non  enim  qui  seipsum  commendat  ille  probatus  est^ 
sed  quem  Deus  commendat,  id  est  non  ex  hoc  quod 
aliquis  se  probat  est  probatus  et  laudabilis,  sed  ex 
bocquodDeuseumprobatetcommendat.  Suntenim 
quidam  qui  in  conspectu  hominum,  vanis  laudibus, 
vel  simulatis  operibus  sese  probant  et  reprobantur, 
ut  jactatores  et  bypocritae.  Sunt  ct  alii  qui  in  eon- 
spectu  Dei  de  fide  et  charitate  sua  praesumenles 
sese  probant.  Et  inde  non  ideo  reprobantur,  sed 
magis  improbantur  et  humiliantur,  ut  suam  reco- 
gnoscant  inflrmitatem,  ut  Petrus  de  se  praesumens 
dixit:  «  Et  si  oportuerit  me  moritecum,  nontene- 
gabo  {Matth.  xxvi).  »  Permissus  cst  cadere,  ut  de 
caetero  suam  infirmitatem  agnosceret,  et  non  in  se, 
sed  in  solo  Deo  conflderet.  Sic  et  David  cum  quasi 
de  se  praesumendo  dixisset :  «  Ego  dixi  in  abundan- 
tia  mea:  Non  movebor  in  aeternum  (Psal.  xxix), 
moxdehacpraesumptionese  correctum  esse  demon- 
strat,  cum  subdit:  «  Avertisti  faciemtuama  me,et 
factus  sum  conturbatus  (ibid.)  »Similiter  cum  de  se 
praesumendo  dixissct:  «  Juravi  et  statui  custodire 
judicia  justitiae  tuae  (Psal.  cxviii),  »  mox  de  hac 
praesumptione  se  correctum  esse  ostendit  cum 
subdit:  «  Hurailiatus  sum  usquequaque,  Domine, 
vivifica  me  secundum  verbum  tuum  (ibid.).  »  Sunt 
et  alii  qui  coacti  humiliter  et  fine  debito  sese  pro- 
bant,  nec  taraen  ex  hoc  reprobantur,  sed  potiusex 
hoc  Deus  eos  probat  et  commendat,  ut  Paulus,  qui, 
coactus  a  pseudoapostolis,  sese  commendat  Gorin- 
thiis  (//  Cor.  xi),  ut  magis  audiant  eum  praedican- 
tem  vera  quam  pseudoapostolo  praedicante  falsa. 
Homo  igiturse  laudat  8olisyerbi8,Deu8aut6m  laiH 


m 


IIADUI4PHI  ARDENTtSi. 


m. 


dat  hominem  faetis.  Homo  se  laudat,  laudabilem  A.  promissis,  cxhortationibus,  minis,  verberibus  ad 


lantum  sees8edicendo;Deus  verolaudathominem, 
eui!)  iaudabilem  faciendo,  conferendo  videlicet  ei 
gralias  suas  et  praecipue  virtutem  humiiitatis,  qua 
instruatur  semper de se humiiiter sentire,  nihil  de se, 
sed  semper  de  Deo  praesumere,  omnia  Deo  attribuere, 
et  ad  Deum  omniareferre.Haechominemprobatum 
atque  laudabilem  faciunt.  Quanto  enim  quis  magis 
fugit  gloriam,  tanto  magis  eum  gloria  sequitur. 
Secundo  optat  Apostolus  suam  insipientiam  sup- 
portari,  cum  subdit:  Utinam  susUnerelis  modicum 
quid  insipientice  mex!  sed  et  supportate  me  (//  Cor. 
xi).  Porro  suam  insipientiam  vocat  Apostolus;  hoc 
quod  seipsum  commendare  est  compulsus,  cum 
scriptum  sit:  «  Laudet  te  os  alicnum,  et  non  tuum 


cuslilatcin  et  sanctitatem  provocare.  Cui  autem 
pastor  ecclesiasticus,  dobeatzelare  Ecclesiam  osten- 
ditApostolus  cum  subdit:  Despondi  enim  vos  uni 
viro  virginem  castamexhibere  Christo.  Multi  enim  pa- 
ranymphi,  sed  unus  solus  sponsus  est  Jesus  Chri- 
stus.  Et  miilta}  sunt  personae  Christo  desponsaiae, 
sed  una  sola  est  Christi  sponsa,  videlicet  Ecclesia. 
Qu.ne,  quamvistam  exincorruptisquam  ex  corniptis 
corpore  constet,  tamen  propter  fidei  integntatem 
inviolabiliter  conservatam,  virgo  casta  nuncupatur. 
Quamvis  autem  ha^c  desponsatio  in  utero  virginali 
sit  celebrata,  tamen  Paulus  ait.  Desponsavi,  co 
quod  desponsationis  nuntius  et  conciliator^  quan- 
tum  ad  Corinthios,   fuit.  Porro  in  despbnsatione 


{Prov.  xxvii).  »  Nunquamenim  suntalicujus  probi-  ^  quatuor   concurrunt,   videlicct  consensus,  paciio 


tates  ita  splendidae,  quin  ex  ejus  ore  fiant  sordids. 
Esset  igitur  vere  insipientiaquodApostolus  secom- 
mendat,  nisi  hoc  humiliteret  debito  fine  faceret,et 
nisi  magis  in  se  Deum  quam  seipsum  commenda- 
ret.  Tres  enim  causae  inveniuntur  in  sacris  litteris, 
quibus  sancti  coguntur  sua  bona  humiliter  retrac- 
tare,  vidclicetautquandopremuntur  vehementi  ad- 
versitate,  bona  sua  adconsolationem  etspem  humi- 
liter  retractant,  ut  Job  qui  dicebat.  •  Oculus  fui 
caeco,  et  pes  claudo  {Job,  xxix).  »  At  quando  mo- 
vere  volunt  Deum  summum  Judicem  ad  misericor- 
diam,  ut  Ezechias,  cui  cum  dictum  esset  a  Domino: 
«  Morieris  tu  et  non  vives,  ait:  Memento,  Domine, 
quomodo  ambulaverim  coram  te  in  veritate  (Isa. 
xxxviii).  •  Aut  quando  volunt  persuadere  auditori- 


conjugalis,  cx  parte  virginis  arrha,  et  dos  ex  parte 
viri.  Haec  eadem  sunt  in  desponsatione  Ghristi  et 
Ecclesise.  Consentit  enim  Ecclesia,  sive  quelibetfi- 
dclis  anima  sponte  ut  Christo  inhaereat  per  fidem. 
Cum  enim  caetera  possit  homo  facere  nolens,  cre- 
dere  non  potestnisivolens.Pasciturse  in  dilectione 
et  observantia  mandatorum  Dei  perseveratunim. 
Christus  vero  sponsus  largitur  ei  stcrnse  haeredita- 
tis  dotem.  Itaque,  fratres  mei^quiaspopondistisin 
baptismo  vos  per  fidem  Christo  sponso  adhsrere, 
quia  pacti  esti  vos  in  charitate  ejus  et  mandatis 
perseverare,  quod  Spiritum  sanctum  accepistis  in 
peccatorum  remissione,  consideratediligenter,  siin 
his  perseveratis,  procul  dubio  beati  estis,  quam  per- 
cepturi  estis  dotem  aeternse  haereditatis.   Quod  si 


bus,  ut  sibi  magis  acquiescant  quam  pseudoprsdi-  C  consensum  et  pactum  desponsationis  vestrae  fran- 


catoribus,  ut  hic  Paulus:  Ministri,  inquit,  Christi 
sunt,  et  ego,  (ut  minus  sapiens  dico),  plus  ego. 
Hanc  ergo  insipientiam  suam  optat  Apostolus  su- 
stineri,  ac  si  dicat:  Opto  ut  meam  personam  com- 
mendantem  non  redarguatis,  sed  sustineatis :  sed, 
quod  plus  est,  supportate  me.  Sustinemus  cnim  ea 
quae  non  approbamus.  Supportamus  ea  quibus  con- 
sentimus.  Est  ergo  ac  si  dicat:  Si  infirmitates  et  ex- 
cessus  patris  vestri  spiritualis  sustinere  ct  excusare 
debetis,  et  maledictus  est,  qui  sicut  Cham  pudenda 
palri  s  irridet ,  quanto  magi  s  vos  meam  propter  vos  su- 
sceptam  insipientiam  supportare  debetis?  Quare  au- 
tem  eum  in  hoc  supportare  debeant  ostendit,  cum 
subdit:  jEmulor  enim  vos  Dei  amiulatione.  Ac  si 


gistis,  festinate  quam  citius  poteritis,  illud  per  pce- 
nitentiae  remcdium,  illud  renodare,  quoniam  beni- 
gnus  et  misericors  est  Dominus,  qui  post  multas 
fornicationes  animam  nonsolumreciperedignatur, 
imo  ut  ad  seipsum  redeathortatur.Unde  ipse  per  Jere- 
miam  dicit:  «  Si  recedens  a  viro  suo  nmlier  duxe. 
rit  alterum virum, nunquid  revertetur ad  eum ultra? 
Nunquid  non  polluta  eritmulierilla?Ettu  fomicata 
es  cum  amatoribus  multis,  tamen  ad  me  reverterc, 
et  ego  te  suscipiam,  ait  Dominus  {Jer.  111).  >»  Quis 
visceradivinajmisericordiae  pcnsare  sufficiat?  Homo 
peccator  mulierem  post  fornicationem  ad  se  rede- 
untem  recipore  dedignatur,  et  Deus,  qui  ipsa  mun- 
ditia  est,  animam  post  multas  fornicationes  ut  ad 


apertius  dieat:  Propter  hoc  debetis  me  supportare  n  se  redeat  hortatur.  Jam  nobis  nullus  excusationis 


in  hoc,  quiapropterdilectionem  et  salutem  vettram 
facio  totum  hoc.  Est  autem  haec  pars  tertia,  in  qua 
Apostolus  dicit  se  noszelarezelo  Dei.  ^Emulor  enim 
pro  zelo  positum  est.  Sane  qui  zelatsponsam  suam, 
quatuor  facit:  eam  ardenter  amat,  eam  cultibus 
exornat,  omnes  personas  suspectas  ab  ea  seque- 
strat,  eam  monitionibus,  minis  et  verberibus  casti- 
gat.  Sic  faciebat  Paulus.  Sic  facere  debet  omnis 
pastor  ecclesiasticus.  Debet  enim  Ecclesiam  sibi 
commissam  ardenter  amare»  bonis  moribus  et  vir- 
tutibus  eam  exornare,  haereticos,  criminosos  et  om- 
nes  animarum  corruptores  ab  ea  sequestrare,  eam 


relinquitur  locus.  Propterea,  fratres  mei,  post  mul- 
tas  turpitudines  et  praevaricationes  ad  Deum  rever- 
tamur,  scelera  nostra  lacrymis  verae  pGenitentiae  di- 
luamus,  operibus  misericordiae  redimamus,  jejuniis 
et  afllictionibus  corpora  nostra  castigemus^  oratio- 
nibus  et  bonis  operibus  superni  sponsi  gratiam 
imploremus,  ad  eum  totis  suspiriis  et  gemilibus 
clamemus,  quatenus  ad  suas  sternas  nuptias  nos 
introducere  dignetur,  et  dotem  promissam  nobis 
concedat  Dominus  noster  Jesus  Christus,  qui  cum 
Patre  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  Deus  per  om- 
nia  saecula.  Amen. 


HOMILLfi.  —  II.  DB  SANCTIS. 


tm 


XXXI. 

WnJS   VIROINIS.   8ERM0  DE  MATTHiCO. 


»tM  dUcipulis  suis:  Simile  est  regnum  caslo- 
n  virginibus  quse,accipientes  lampades  suas, 
ibviam  sponso  et  spoiuae  {Matth.,xxv), etc. In 
;i  Evangelii  lectione,fratroscharissimi,nos 
hortatur  ut  cum  omni  sollicitudine  et  vi- 
108  prsBparemus,  ne,  ipso  subito  veniente, 
eparati  reperiamur.  Sunt  enim  quidam 
qoi  (unde  dolendum  est)  in  nullo  prspa- 
iii  sunt  qui,  etai  in  aliquo  se  praeparent, 
aliquo  imprsparati  manent,Quidamenim 
leo  fidem  Christi  habent,  qui,  ut  ait  Domi- 
judieati  sunt  (Joan,  iii).  Alii  vero  sunt  qui 


A.  68t.  DeBignantur  autem  fa»  virgine»  per  denarlum 
numerum,  eo  quod  de  illis  ruina  novem  ordinum 
angelorum  est  restauranda,  et  quasi  ordo  decimus 
est  restituendus.Que  bene  dicuntur  virgines,  quasi 
ab  illecebris  carnalibus  sese  continentes.Unde  me- 
rito  tam  ha  quam  ill»  dicuntur  quinque,qua  por^ 
tas  quinque  sensuum  ab  illicitis  noverint  reft^na- 
re.  Bene  quoque  utraeque  lampades,  qua  vasa  am- 
pla  et  lucida  sunt,  accipiunt,  quoniam  utraque 
operationes  amplas  et  preclaras  facere  contendunl. 
Sed  ill»  tecum  oleum  nonsumunt,  qu»  pro  nobie 
operibus  suis  non  de  oonscientia  sua  apud  Deum, 
sed  ab  ore  hominum  apud  seoulum  gloriam  qu«- 
runt.  Ista  vero  cum  lampadibui  et  oleum  siimiint 
in  vasia  iuis,  que  cum  bonis  operibus  suia  inten- 

habent,  sed  opera  non  habent.  Qu«  qui-  ^  tionem  divina  glorias  reconduntinconacientiissuii. 

lyteste  sancto  Jacobo,  mortua  eat  (Jac,  ii).      Unde  Apostolus  ait  gloriam  nostram  esse  testimo- 

nium  nostrs  conscientis  (//  Cor.  i);  et  alibi :  «  Pro- 
bet,  inquit,  unusquisque  opus  suum,  et  slo  in  se- 
melipso  gloriara  habebit,ct  non  in  altero  (Gal.vi),» 
Unde  recte  istae  prudentes  dicuntur,  qu«  pro  tem- 
poralibus  et  caducis  operationibus,  eternam  glo- 
riam  emere  norunt.  Et  illffi  econtra  fatu»  dicun- 
tur,  quao  totum  laborem  suum  pro  ventulo  vana 
gloris  vendiderunt.  Notandum  est  tamen  quoniam 
juxta  Evangclii  textum  videtur  quod  hsB  fBitue  vir- 
ginea  opera  sua  non  fecerunt  intentione  laudis  hu- 
man®,8ed  propter  adventum  sponsiysoriptum  quippe 
est:  Acdpientes  lampades  suaSf  eximmi  ohvivm  spon» 
io.In  quo  oausam  finalem  videtur  8ignifioare,qua8i 
dicat :  Propter  hoc  acoeperunt  ut  exirent  obviasi 


sunt,  qui  etsi  lldem  et  opera  habeant,  ta- 
I  gloriam  humanam,  non  gloriam  Dei  ca- 
i,  ut  Dominus  ait,  «  Jam  receperunt  mer- 
lam  (Matth,  vi).  »  Alii  item  sunt,  qui  ex 
suis  dlvinam  gloriam  pariterethumanam 
sed  ecce  (ut  ait  Jacobus)  «  vir  duplexani- 
stans  est  in  operibus  suis  [Jac,  i).  »  Alii 
.  qui,etsi  in  proposito  sui  operis  principa- 
lam  gloriam  qu«rant,tamen  in  ipso  opere, 
gloria  sese  latenter  adjungit^quas  ex  raagna 
ritum  boni  operis  excludit.  Contra  quod 
inus  monet,  v  Faciente,  inquit,te  eleemo- 
ssciat  sinistra  tua  quid  faciat  dexteua  tua 
).  •  Aiii  sunt  qui,  etsi  gloriam  in  opere 


urgentempenitusrepellant^tamengloriam  C  8pon80.Non  ergo  propter  hoo  quod  principaliterre- 


nibus  oblatam  penitus  contemnere  non 
ui,  etsi  erubescant  et  indignos  se  esse  di- 
Qen  interius  animus  ad  laudes  Iffitatur, 
,  elevatur.  Qui  nisi  tempe^tive  refrenetur, 
peris  tota  evacuatur.Quam  subtilis  quippe 
rie  sit  pugna,  nemo  advertit,  nisi  qui  ei 
itulit,  Gaeteri  vero  humanam  gloriam  aut 
8,  aut  oblatam  non  respuente8,in  adventu 
mpraeparati  et  sine  lumine  reperiuntur. 
quod  Dominus  regnum  cceiorum,  id  est 
Q  regnum  coelorum  sperantem,  assimilat 
bus  et  fatuis  virginibus  {Matth.  xxv).  Sunt 
irabolsB  hujus  septem  particul».  Primum 
rgines  in  adventu  sponsi  se  praeparant;  se- 


quirerent  in  operibus  suia  vanam  gloriam,  fatua 
dicuntur,  sed  quia  gloriam,  a  latere  8urgeotem,vel 
ab  hominibus  oblatam  non  contempserunt.  Quid 
ergo  patienter  illi  qui  principaliter  ex  operibus  r^ 
quirunt  vanam  gloriam,  cum  sic  reprobentur  et  ilH 
qui  eam  non  requirunt,  sed  oblatam  non  contem- 
nunt?  Tertio,  de  dormitione  earum  subjungitur : 
Moratn  autem  fadente  sponso,  dormitaverunt  omne^, 
et  dormieront.  Porra  mora  ista  est  a  primo  Ghristi 
adventu  usque  ad  secundum.  Non  est  autem  h«q 
mora  pensandajuxta  Ghristi  divinitatem,cui  omnia 
sunt  praesentia.  Unde  de  eo  dioitur  :  «  Quoniam 
mille  anni  ante  oculos  tuos  tanquam  dies  heetema 
quas  praeteriit  (PsaL  lxxxix).  »  Ncc  secundum  ro- 


lormiunt;  tertio,  sponso  veniente,  surgunt;  j)  proborum  mentem,qui  secundum  Christi  adventum 


fatuaB  a  prudentibus  oleum  petunt,  nec  ac- 
quinto,  cum  sponso  introductis  prudenti- 
luptias  janua  clauditur ;  sexto,  fatu®  cla- 
\  repulsam  patiuntur ;  septimo,  per  hoc 
rigilare  admonemur.  Primum  igitur,  om- 
ines  sponsi  adventum  sperare  et  in  aliquo 
larare  demonstratur,  cum  dicitur  :  Simile 
m  co&lorum  decem  virginibus  quae,  accipien- 
ades  suas,  exierunt  obviam  sponso  et  sponsx 
X%i  quod  iniideles,  et  illi  qui  in  nulloadad- 
9ummi  Judicis  se  praBparant,  in  hac  para- 
n  includuntur;illorumenim  certa  damnatio 

Patrol.  6LY. 


nunquam  vellent  advenire,eo  quod  tunc  eorum  poB- 
nas  duplicabuntur,  sed,  juxta  electorum  mentemet 
desiderium,qui  eum  in  consummatione  suaa  glori» 
advenire  desiderant.Quorum  desiderio,omni8  festi- 
nantia  mora  reputatur.Unde  et  illis  clamantibusin 
Apocalypsi  dicitur:«  Sustinete  adhuc  modicum,do- 
nec  impleatur  numerus  fratrum  vestrorum  (^poc. 
VI).  »  Dormitaverunt,  inquit,  omnes  et  dormierunL 
Dormitare  est  egrotare,  dormire  autem  mori  est. 
Omnes  igitur  virgines  dormitaverunt  et  dormierunt, 
quia  aegrotando  ad  somnum  mortis  acceesemnt. 
Tertio,de  excitatione  earum  8ubjungitar,cum  di« 


1611 


RADULPHI  ARDENTIS. 


1612 


citur  :  Media  axitein  mcle  clamor  factus  esl :  Ecce 
sponsus  venitf  exite  obviam  ^i.Porro  traditio  Judaeo- 
rum  est  Dominum  ad  judicium  media  noctc  esse 
venturum  quia  in  nocte  mediapcrcussitiEgyptum. 
Sed  nos  hic  per  mortem  intelligimus  ignorantiam, 
quia  scilicet  Dominus  sic  improvisus  et  repentc  ad 
judicium  festinabit,quod  a  nemine  valebitcompre- 
hendi  nec  praBvideri.  Scriptum  est  enim  :  «  Dies 
Domini,  sicut  fur,  ita  in  nocte  veniet  (//  Petr.m).» 
ClamoVf  inquit,  factus  est,  Hoc  est  quod  Dominus 
in  Evangclio  dicit  :  »  Amen,  amen  dico  vobi8,quia 
venit  hora  in  qua  omnes  qui  in  monumentis  sunt 
audiant  vocem  Filii  Dei  [Joan.  v).  »  Et  apostolus  : 
«  Dominus,inquit,in  voce  Archangeli  et  in  tuba  Dei 
descendet  de  coeio  (/  Thess.i\),  »  Quis  clamor'^ Ecce 
sponsus  venitfBid  consociandam  sibi  perpetuo  Eccle- 
siam  sponsam  suam.  Exite  obviam  ei,  Hoc  est  quod 
Apostolus  ait  :  ^  Et  nos  rapicmur  simul  cum  illis 
in  nubibus  obviam  Christo  in  aera  {Ibid.),  »  Ad 
hanc  vocem  omnes  virgines  surgunt,  quoniam  ad 
praeceptum  Christi  omnes  tam  boni  quam  maii  a 
sepulcris  exibunt.  Lampades  ornant,  quia  dc  operi- 
bus  suis  reddere  rationem  parant,sed  dissimiliter, 
nam  boni  in  ca  puritate  in  quaea  fecerunt  demon- 
strare  parant ;  reprobi  vero  impuritatcm  operum 
suorumcolorepalliationissimulareilaborant.Quarto, 
fatuae  a  prudentibus  olcum  petunt,cum  eis  dicunt: 
Date  nobis  de  oleo  vestro^  quia  lampades  nostrx  ex- 
stinguuntur,  Porro  fatuarum  lampades  exstinguun- 
tur,quiaearumopera,qud3foris  ciara  hominibusap* 
paruerant,  in  advontu  judicis  intus  obscurantur,  ei 
a  Deo  retributionem  non  inveniunt,quia  pro  eis  re- 
ceperunt  laudes  quas  amaverunt.Quidergoestquod 
tunc  a  prudentibus  oleum  petunt,nisi  quod  cum  in 
adventu  judicis  se  vacuas  inter  invenerunt,  more 
solito,  testimonium  foris  quasrunt.  Ac  si  a  sua  fidu- 
cia  dcceptae  proximis  dicant  :  Quia  nos  quasi  sine 
bono  opere  repelli  conspicitis,dicite  de  nostris  ope- 
ribus  quid  vidistis.  Sicque  testimonium  hominum, 
qui  corda  non  vident,  habere  volunt  apud  Deum, 
qui  est  inspector  cordium.  Sed  quid  prudentes  vir- 
gines  respondeant  audiamus.  Ne  forte,  inquiunt, 
non  sufficiat  nobis  et  vobis.  In  illo  enim  die  cujus- 
que  testimonium  vix  sibiipsi  sufficit^quanto  minus 
et  sibi  et  proximo.  Neque  enim  alieno  testimonio 
quis  juvatur  apud  Deum,cui  omne  cor  patet.Neque 
bonorum  virtutes  possuntvitia  malorum  redimere, 
cum  quisque  pro  meritis  suis  recipiet./^,inquiunt, 
potius  ad  vendentes  et  emite  vobis,  Non  dant  consi- 
lium,  sed  potius  eas  increpant  et  commemorant 
crimen  earum.  Venditores  quippc  olei  sunt  adula- 
tores,qui  dant  inancm  laudem,etaccipiuntaliquam 
mercedem,  De  quo  oleo  ait  Psalmista:«  Oleum  au- 
tem  peccaloris  non  impinguet  caput  meum  (Psal. 
cxl).  »  Per  caput  principaliorpars  hominis,scilicet 
mens  designatur.Impinguat  ergo  oleum  caputpec- 
catoris  cum  dcmulcet  mentem  laus  adulantis.Ac  si 
dicant  :  Ite,  et  more  vestro  venamini  laudes  homi- 
pum,  et  videamus  quid  possint  vobis  prodesselau- 


Al  des  eorum.  Quinto,  venit  sponsus,  et  prudentes  in- 
trant  cum  eo  ad  nuptias,unde  et  subditur,dttm  a»- 
tem  irent  emere,  venit  sponsus^  quia,  dum  fatus  vitc 
suae  testimonium  foris  quaerunt,  judex  venit,  qai 
non  opera,sed  mcntes  attendit.E^  quaeparatx  erant 
intraverunt  cum  eo  ad  nuptiaSf  et  clausa  est  januA, 
Quis  pensare  sufYiciatjfratres  mei,quid  horroriaha- 
beat  quod  dmiur  fVenitspofisusfQu